CLVIIQueſtio

Uidet̉ ꝙ incontinēs ire ſit peior qͣꝫ incōtinens concupīeQuanto enī difficilius ē reſiſtere paſſioni. tanto incontinentia videt̉ eſſe leuior. vn̄ phūs dicit in. vij. ethi. Nonenim ſi quis a fortibꝰ ⁊ ſuꝑ excellentibꝰ delectationibꝰ vīcit̉ vel triſticijs. nō eſt admirabile ſꝫ cōdonabile. ſed ſicutEraclitus dixit. difficilius ē pugnare ꝯͣ concupīam qͣꝫ ꝯͣiram. gͦ leuior ē incontinentia concupīe qͣꝫ incontinentiaire. ¶ Pre. Si paſſio ꝓpter ſuam vehementiā totaliterauferat iudicium rōnis. oīno excuſat̉ aliquis a peccato.ſic̄ patet in eo qui incidit ex paſſione in furiam. ſꝫ plus remanet de iudicio rōnis in eo qui ē incontinens ire qͣꝫ inco qui ē incōtinenſ concupīe. iratus enī aliqualiter auditrōneꝫ. non aūt cōcupiſcens. vt patet ꝑ phūm in. vij. ethi.ergo incontinens ire ē peior qͣꝫ incontinens cōcupiſcētie.Pre. Tanto aliqd̓ pctm̄ eſt grauius qͣꝫto eſt ꝑiculoſiſed incontinentia ire videt̉ eſſe ꝑiculoſior. qꝛ ꝑducit hominē ad maius pctm̄ .ſ. ad homicidiū qd̓ ē grauius qͣꝫ adulteriū. ad qd̓ ꝑducit concupīe incōtinentia. gͦ incontinētia ire ē grauior qͣꝫ iucontinentia cōcupīe. ¶ Sꝫ ꝯͣ eſt qd̓phūs dicit in. vij. ethi. ꝙ minus turpis ē incontinētia ireqͣꝫ incontinentia cōcupīe. ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ pctm̄ incontinentie poteſt dupliciter cōſiderari. Uno mō ex ꝑte paſſioniſex qua rō ſuꝑat̉. et ſic incōtinentia concupīe turpior ē qͣꝫincontinentia ire. qꝛ motus concupīe hꝫ maiorem inordinationē qͣꝫ motus ire. Et hoc propter quattuor q̄ phūstangit in .vij. ethi. Primo quidē qꝛ motus ire ꝑticipataliqualiter rōne. inqͣꝫtuꝫ .ſ. iratus tēdit ad vindicanduminiuriam ſibi factā qd̓ aliqualiter rō dictat ſꝫ nō perfecte.qꝛ non intendit debitū modum vindicte. ſed motus concupiſcentie totaliter ē ẜm ſenſum ⁊ nullo mō ẜm rōnemSecundo qꝛ motus ire magis conſequit̉ corꝑis complexionem ꝓpter velocitatē motus colere q̄ tendit ad iram.vn̄ magis eſt in ꝓmptu ꝙ ille qui eſt ẜm cōplexiouē corporis diſpoſitus ad iraſcendū iraſcat̉. qͣꝫ ꝙ ille qui eſt diſpoſitus ad cōcupiſcendū concupiſcat. vn̄ ⁊ frequentiusex iracundis naſcunt̉ iracundi qͣꝫ ex concupiſcentibꝰ concupiſcentes. qd̓ aūt ꝓuenit ex naturali corꝑis diſpſitiōe.reputat̉ magis veniā dignum. Tertio qꝛ ira querit manifeſte oꝑari. ſed ꝯcupiſcentia querit latebras ⁊ doloſe ſubintrat. Quarto qꝛ concupiſcens delectabiliter operatur.ſed iratus quaſi quadam triſticia p̄cedente coactuſ. Aliomodo poteſt conſiderari pctm̄ incontinentie qͣꝫtuꝫ ad malum in qd̓ quis incidit a rōne diſcedens. ⁊ ſic incontinentia ire eſt vt plurimū grauior. qꝛ ducit in ea q̄ ꝑtinent adproximi nocumentum. ¶ Ad. j. gͦ dd̓ ꝙ difficilius eſt afſidue pugnare ꝯͣ delectationem qͣꝫ contra iram. qꝛ concupiſcentia eſt magis continua. ſed ad horam difficilius eſtreſiſtere ire ꝓpter eius impetū. ¶ Ad. ij. dd̓ ꝙ concupīadicit̉ eſſe ſine ratione. non qꝛ totaliter auferat iudiciuꝫ rōnis. ſed qꝛ in nullo ꝓcedit ẜm iudicium rōnis. et ex hoc ēturpior. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ ratio illa ꝓcedit ex parte eorumin que incontinens deducit̉. ¶ Queſtio CLVIIEinde ꝯſiderādumeſt de clementia ⁊ manſuetudine ⁊ vitijs oppoſitis. Circa ipſas autem ꝟtutes querunt̉quattuor. primo vtrum clementia ⁊ manſuetudo ſint idēſecundo vtrum vttaqꝫ earum ſit virtus. tertio vtꝝ vtraqꝫearum ſit pars temperantie. quarto de comparatione earum ad alias virtutes.Ad primum ſic ꝓceditur.

Uidet̉ ꝙ dementia ⁊ manſuetudo ſint penitꝰ ideꝫ. Māſuetuds enim eſt moderatiua iratū. vt phūs dicit in. iiij.ethi. ira aūt eſt appetitus vindicte. cum gͦ clemētia ſit lenitas ſuperioris aduerſus inferiorem in conſtituēdis penis. vt Seneca dicit in. ij. de clementia. ꝑpenas aūt fic̄vindicta. videtur ꝙ clementia et manſuetudo ſint idem.¶ Pre. Tullius dicit. in. ij. rhetorice. ꝙ clementia ē ꝟtꝰꝑ quam animꝰ concitatus in odiū a licuius benignitate retinet̉. ⁊ ſic videt̉ ꝙ clementia ſit moderatiua odij. ſꝫ odiūvt Aug. dicit cauſat̉ ab ira circa quam eſt manſuetudo.ergo videt̉ ꝙ manſuetudo ⁊ clementia ſint ideꝫ ¶ Pre.Idem vitium non contrariat̉ diuerſis ꝟtutibꝰ. ſed idemvitium opponit̉ manſuetudini ⁊ clementie .ſ. crudelitas.ergo videt̉ ꝙ manſuetudo ⁊ clementia ſint penitus ideꝫ¶ Sed contra eſt ꝙ ẜm predictam diffinitionem Senece. clementia eſt lenitas ſuperioris aduerſus in feriorem.manſuetudo autem non ſolum eſt ſuperioris ad inferiorem. ſed cuiuſlibet ad quemlibet. gͦ manſuetudo ⁊ clemētia non ſunt penitus idē ¶ Rn̄. dd̓. ꝙ ſicut dr̄ in. ij. ethi.virtus moral̓ conſiſtit circa paſſiones ⁊ actiones. paſſiōeſautem interiores ſunt exterioꝝ actionuꝫ principia. aut etiam impedimenta. ⁊ iō virtutes que moderant paſſioneſquodammō concurrunt in eundem effectum cum virtutibus que moderant̉ actiones. ſed ſpecie differant. ſic̄ adiuſticiam proprie ꝑtinet cohibere hominem a furto ad qd̓aliquis inclinat̉ ꝑ inordinatum amorem vel concupiſcētiam pecunie. que moderat̉ per liberalitatem. ⁊ ideo liberalitas concurrit cum iuſticia in ſuo effectu qui eſt abſtinere a furto. ⁊ hoc etiam conſideranduꝫ eſt in propoſito. naͣex paſſione ire ꝓuocat̉ aliquis ad hoc ꝙ grauiorē inferatpenam. ad clementiam autem ꝑtinet directe ꝙ ſit diminutiua penaꝝ. qd̓ quidem impediri poſſit ꝑ exceſſuꝫ ire.⁊ iō manſuetudo inqͣꝫtuꝫ refrenat impetum ire. concurritin eundem effectum cum clementia. differunt tamen abinuicem inqͣꝫtum clementia eſt moderatiua exterioriſ punitionis. manſuetudo autem ꝓprie diminuit paſſioneꝫire. ¶ Ad i. ergo dd̓. ꝙ manſuetudo ꝓprie reſpicit ipſuꝫvindicte appetitum. ſed clementia reſꝑicit ipſas penas q̄exterius adhibet̉ ad vindictam. ¶ Ad. ij. dd̓. ꝙ affectꝰ hominis inclinat̉ ad minorationem eorum que homini perſe non placent. ex hoc autem ꝙ aliquis amat aliqueꝫ. cōuenit ꝙ non placet ei per ſe pena eius. ſed ſolum in ordine ad aliud. puta ad iuſticiam vel ad correctionem eiusqui punit̉. ⁊ ideo ex amore ꝓuenit ꝙ aliquis ſit promptꝰad diminuendum penas. quod ꝑtinet ad clementiam. etex odio impeditur talis diminutio. ⁊ propter hoc Tulliꝰdicit. ꝙ animus concitatus in odium ſcꝫ ad grauius puniendum per clementiam retinet̉. ne ſcꝫ acriorem penaꝫinferat. non ꝙ clementia ſit directe odij moderatiua. ſedpene. ¶ Ad. iij. dd̓. ꝙ manſuetudini que eſt directe circa iras ꝓprie opponit̉ vitium iracundie. quod importatexceſſum ire. ſed crudelitas importat exceſſum in puniendo. Unde dicit Seneca in. ij. de clementia. ꝙ crudelesvocant̉ qui puniendi cauſam habent. modum tamen nōhabent. qui autem in penis hominum ꝓpter ſe delectant̉etiam ſine cauſa poſſunt dici ſeui vel feri quaſi affectū humanum non hn̄tes ex qͦ naturaliter hō diligit hominem.Ad ſecundū ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ neqꝫ clementia neqꝫ māſuetudo ſit ꝟtꝰ. Nullaenī ꝟtꝰ alteri ꝟtuti opponit̉. ſꝫ vtraqꝫ videt̉ opponi ſeueritati q̄ ē q̄daꝫ ꝟtꝰ. gͦ neqꝫ clem̄tia neqꝫ māſuetudo ē ꝟtꝰ.