QueſtioLXXI
ex fauorabilitate cauſe vel ex conditione negociꝭ ⁊ dictorum. multo autem magis teſtimonium vniuſ repelliturſi ſibijpſi aliquis diſſideat interrogatus de viſu ⁊ ſcientia. non autem ſi diſſideat interrogatus de opinione ⁊ fama. quia poteſt ẜm diuerſa viſa ⁊ audita diuerſimodemotus eſſe ad reſpondendum. Si vero ſit diſcordiateſtimonij in aliqnibꝰ circūſtantijs nō ꝑtinētibꝰ ad ſub̓aꝫfacti. puta ſi tꝑs fuerit nubiloſum vel ſerenū vel ſi domēfuerit picta aūt nō. aut aliqͥd hmōi talis diſcordia nō p̄iudicat teſtimonio. qꝛ hoīes nō ꝯſueuerūt circa talia multum ſollicitari. vn̄ facile a memoria elabunt̉. q̄nimo aliqͣdiſcordia in talibꝰ facit teſtimoniū credibiliꝰ. vt Chryſo.dicit ſuꝑ Matth. qꝛ ſi in oībꝰ ꝯcordarēt etiā in mīmis viderent̉ ex ꝯdicto eundē ſermonē ꝓferre qd̓ tn̄ prudētie iudicis relinquit̉ diſcernendū. ¶Ad. iij. dd̓m ꝙ illud locum habet ſpecialit̓ in ep̄is p̄ſbyteris diaconis ⁊ clericiseccleſie rōmane ꝓpter eius dignitatē. ⁊ hoc triplici ratione. pͥꝰ quidē qꝛ in ea tales inſtitui debēt qͦrū ſanctitati pl̓credat̉ qͣꝫ multis teſtibꝰ. 2ª qꝛ hoīes qui hn̄t de alijs iudicare ſepe ꝓpter iuſticiā multos aduerſarios hn̄t. vn̄ noneſt paſſim credendū teſtibꝰ ꝯtra eos niſi magna multitudo ꝯueniat. 3º quia ex ꝯdemnatiōe alicuiꝰ eoꝝ derogaret̉in opinione hoīum dignitati illius eccleſie ⁊ auctoritatiqd̓ eſt ꝑiculoſius qͣꝫ in ea tolerare aliquē pctōrem niſi ſitvalde publicū ⁊ manifeſtū de qͦ graue ſcandalū oriret̉.Ad tertium ſic procedit̉.Uidet̉ ꝙ alicuiꝰ teſtimoniū nō ſit repellendū niſi ꝓpt̓ culpam. Quibuſdā .n. in penā infligit̉ ꝙ ad teſtimoniū nonadmittant̉. ſicut patet in his q̄ infamia notant̉. ſed penanon ē inferēda niſi ꝓ culpa. ergo videt̉ ꝙ nullius teſtīoniū debeat repelli niſi ꝓpter culpā. ¶ Pre. De qͦlibet p̄ſumendū eſt bonū niſi appareat ꝯtrariū. ſed ad bonitateꝫhoīs ꝑtinet ꝙ verū teſtimoniū dicat. cū ergo nō poſſit cōſtare de ꝯtrario niſi ꝓpter aliquā culpā. videt̉ ꝙ nulliusteſtimoniū debeat repelli niſi ꝓpter culpā. ¶Pre. Ad eaque ſunt de neceſſitate ſalutis nullus reddit̉ nō idoneꝰ niſi ꝓpter peccatū. ſed teſtificari veritatē eſt d̓ neceſſitate ſalutis. vt ſupͣ dictū eſt. ergo nullus debet excludi a teſtificando niſi ꝓpter culpā. ¶ Sed cōtra eſt qd̓ Grego. dicitet habet̉. ij. q. i. Quia a ſeruis ſuis accuſatꝰ eſt ep̄s. ſciendum eſt ꝙ mīme audiri debuerūt. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ teſtīoniū ſicut dictū eſt non habet infallibilē certitudinē ſed ꝓbabilē. ⁊ ideo quicqͥd eſt qḋ ꝓbabilitatē auferat in cōtrarium reddit teſtimoniū inefficax. reddit̉ auteꝫ ꝓbabile ꝙaliquis in veritate teſtificāda non ſit firmus. qn̄qꝫ quidēꝓpter culpā ſicut infideles infames. item ille qui publicocrimine rei ſunt qui nec accuſare pn̄t. qn̄qꝫ aūt abſqꝫ culpa. ⁊ hoc ē vel ex defectu ratiōis. ſicut patet ī pueris amētibus ⁊ mulieribꝰ. vel ex affectu. ſicut patet de in imicis ⁊ꝑſonis coniūctis ⁊ domeſticis. vel etiā ex exteriori cōditione. ſicut ſunt pauꝑes ſerui ⁊ illi quibꝰ imꝑari pōt. de quibus ꝓbabile ē ꝙ de facili pn̄t induci ad teſtimoniū ferendum contra veritatē. ⁊ ſic patet ꝙ teſtimoniū alicuius repellit̉ ⁊ ꝓpter culpā ⁊ abſqꝫ culpa. ¶Ad .i. ergo dd̓m ꝙrepellere aliquē a teſtimonio magis ꝑtinet ad cautelā faſi teſtimonij vitādi qͣꝫ ad penā. vn̄ ratio nō ſeqͥt̉ ¶ Ad. ijdd̓m ꝙ de qͦlibet p̄ſumēdū eſt bonū niſi appareat cōrrarium. dumodo nō ꝟgat in periculū alterius. qꝛ tūc eſt adhibenda cautela vt nō de facili vnicuiqꝫ credat̉. ẜm illudi. Ioh. iiij. Nolite credere oī ſpiritui. ¶ Ad. iij. dd̓ꝫ ꝙ teſtificari ē de neceſſitate ſalutis ſuppoſita teſtis idoneitate
et ordine iuris. vnde nihil prohibꝫ aliquos excuſari a teſtimonio ferendo ſi non reputentur idonei ẜm iura.Ad quartuꝫ ſic procedit̉.Uidetur ꝙ falſum teſtimoniū non ſemper ſit peccatummortale. Contingit .n. aliquem falſum teſtimoniuꝫ ferreex ignorantia facti. ſed talis ignorātia excuſat a pctō mortali. ergo teſtimoniū falſum nō ſemꝑ eſt pctm̄ mortale. IPre. Mendaciū quod alicui ꝓdeſt ⁊ nulli nocet eſt ocioſum quod nō eſt pctm̄ mortale. ſed qn̄qꝫ in falſo teſtimonio eſt tale mendaciū. puta cū aliqͥs falſum teſtimoniuꝫꝑhibet vt aliquē a morte liberet. vel ab iniuſta ſentētia q̄intentatur ꝑ aliquos falſos teſtes vel ꝑ iudicis ꝑuerſitatem. ergo tale falſum teſtimoniū nō eſt pctm̄ mortale. IPre. Iuramentū a teſte requirit̉ vt timeat peccare mortaliter deiurādo. hoc aūt non eſſet neceſſariū ſi ipſum falſum teſtimoniū eſſet peccatū mortale. ergo falſum teſtimoniū non ſemꝑ eſt peccatū mortale. ¶ Sed ꝯtra ē qd̓dicit Prouerb̓. xij. Falſus teſtis non erit impunitus. ¶Rn̄. dd̓m ꝙ falſum teſtimoniū habet triplicē deformitatem. Uno mō ex ꝑiurio. qꝛ teſtes non admittūt̉ niſi iurati. ⁊ ex hoc ſemper eſt pctm̄ mortale. Alio mō ex vio latione iuſticie. ⁊ hoc modo eſt peccatū mortale in ſuo genere. ſicut ⁊ quelibet iniuſticia. ⁊ iō in p̄cepto decalogi ſubhac ſorma interdicit̉ falſum teſtimoniū. cū dicit̉ Exo. xx.Non loquaris ꝯtra ꝓximū tuū falſum teſtimoniū. nō. nꝯtra aliquē facit qui eū ab iniuria faciēda impedit. ſed ſolum qui ei ſuā iuſticiā tollit. 3ꝰ ex ipſa falſitate ẜm ꝙ omne mendaciū eſt peccatū. ⁊ ex hoc non habet falſum teſtimoniū ꝙ ſemꝑ ſit pctm̄ mortale. ¶ Ad i. ergo dd̓m ꝙ inteſtimonio ferendo non debet homo pro certo aſſerere qͣſi ſciens id de quo certus nō eſt. ſed dubiū debet ſub dubio ꝓferre. ⁊ id de quo certuſ eſt ꝓ certo aſſerere. ſed quiaꝯtīgit ex labilitatē hūane memorie ꝙ reputat ſe hō qn̄qꝫcertū eſſe de eo quod falſum eſt. ſi aliquis hoc cum debitaſollicitudine recogitās eſtimet ſe certū eſſe de eo qd̓ falſūeſt non peccat mortalit̓ hoc aſſerēs. qꝛ non dicit falſuꝫ teſtimoniū per ſe ⁊ ex intentione. ſed ꝑ accidēs ꝯtra id qd̓intendit. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ iniuſtū iudiciū non eſt iudiciūet ideo ex vi iudicij falſum teſtimoniū in iuſto iudicio ꝓlatum ad iniuſticiā impediendā non habet rationē peccati mortalis. ſed ſolum ex iuramēto violato. ¶ Ad. iij. dicendū ꝙ hoīes maxime abhorrēt pctā que ſunt ꝯtra deum quaſi grauiſſima inter que eſt periurium. non autemita abhorrent peccata que ſunt contra proximuꝫ. ⁊ ita admaiorem certitudinem teſtimonij requiritur teſtis iuramentum. ¶ Queſtio LXXIEinde ꝯſiderandūeſt de iniuſticia que fit in iudicio ex parte aduocatorum. Et circa hoc queruntur quattuor. Primo vtrum aduocatus teneatur preſtare patrocinium cauſe pauperum. Secundo vtrum aliqui debeātarceri ab officio aduocati. Tertio vtrum aduocatus peccet iniuſtam cauſam defendendo. Quarto vtrum peccetpecuniam accipiendo pro ſuo patrocinio.Ad primū ſic procediturUidetur ꝙ aduocatus teneatur preſtare patrociniū cauſe pauperū. Dicit̉ .n. Exo. xxiij. Si videris aſinū odiētꝭte iacere ſub onere. nō ꝑtrāſibis ſed ſubleuabiſ cū eo. ſednon minus ꝑiculum īminet pauꝑi ſi eius cauſa ꝯͣ iuſticiā