QueſtioCXXII

in cuiꝰ ſignū dies ſeptima mādatur ſanctificāda .i. deputāda ad vacādū deo. ⁊ ideo Exo. xx. p̄miſſo p̄cepto de ſanctificatiōe ſabbati. aſſignat̉ ratio. quia ſex diebus fecit deus celū et terram. ⁊ ī ſeptima die requieuit. ¶ Ad. j. ergodd̓m ꝙ p̄ceptū de ſanctificatione ſabbati lr̄aliter intellectum. eſt partim morale. partim aūt cerimoniale. moralequidē qͣꝫtum ad hoc ꝙ homo deputet aliqd̓ tp̄s vite ſuead vacandū diuinis. ineſt enī homini naturalis īclinatioad hoc ꝙ cuilibet rei neceſſarie deputetur aliqd̓ tēpus. ſicut corporali refectioni ſomno ⁊ alijs hmōi. vn̄ etiā ſpirituali refectioni qua mēs hoīs ī deo reficitur ẜm dictamēnaturalis rōnis aliqd̓ tp̄s deputet hō. ⁊ ſic habere aliqd̓tēpus deputatū ad vacādum diuinis cadit ſub preceptomorali. ſed inqͣꝫtum in hoc precepto determinatur ſpeciale tēpus in ſignum creationis mundi. ſic eſt p̄ceptum cerimoniale. ſil̓iter etiam cerimoniale ē ẜm allegoricā ſignificationem. ꝓut fuit ſignum quietis chriſti in ſepulcro q̄fuit ſeptima die. et ſil̓iter ẜm moralem ſignificationem.ꝓut ſignificat ceſſationē ab omni actu peccati ⁊ quietemmentis ī deo. ⁊ ẜm hoc quodāmodo eſt p̄ceptum generale. ſil̓iter etiā cerimoniale ē ẜm ſignificationem anarogicam. ꝓnt̓ ſcꝫ p̄figurat quietē fruitiōis dei q̄ erit in patria.vnde p̄ceptū de ſanctificatione ſabbati ponitur īter p̄cepta decalogi inqͣꝫtum eſt preceptum morale nō inqͣꝫtumeſt cerimoniale ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ alie cerimonie legis ſuntſigna aliquoꝝ particulariū effectuum dei. ſed obſeruatioſabbati eſt ſignum generalis bn̄ficij .ſ. ꝓductiōis vniuerſe creature. ⁊ ideo ꝯueniētius debuit poni inter p̄cepta generalia decalogi qͣꝫ aliqd̓ aliud cerimoniale legis. ¶ Adiij. dd̓m ꝙ ī obſeruātia ſabbati duo ſunt ꝯſiderāda. quorum vnum eſt ſicut finis. ⁊ hoc eſt vt homo vacet rebꝰ diuinis. qd̓ ſignificatur in hoc qd̓ dicit. Memēto vt diē ſabbati ſanctifices. illa enī dicūtur ſanctificari in lege q̄ diuino cultui applicātur. Aliud autē eſt ceſſatio opeꝝ q̄ ſignificatur cum ſubditur. Septima die dn̄i dei tui non facies omne opus. ſed de quo oꝑe intelligatur apparet per idqd̓ exponitur Leuit. xxiij. Omne opus ſeruile non facietis in eo. opus aūt ſeruile dicit̉ a ſeruitute. Eſt aūt tripexſeruitus. Una quidē qua homo ſeruit peccato. ẜm illudQui facit peccatum ſeruus ē peccati. et ẜm hoc om̄e opꝰpeccati dicit̉ ſeruile. Alia vero ſeruitus ē qua homo ſeruithomini. eſt autē homo alterius ſeruus non ẜm mētem ſꝫẜm corpus vt ſupra habitū eſt. et ideo opera ſeruilia ẜmhoc dicūtur opera corporalia quibꝰ vnꝰ homo alteri ſeruittertia aūt eſt ſeruitus dei. ⁊ ſcd̓m hoc opꝰ ſeruile poſſit dici opus latrie qd̓ pertinet ad dei ſeruitiū. Si autem ſic ītelligatur opus ſeruile nō ꝓhibetur in die ſabbati. quiahoc eſſet ꝯtrarium fini obſeruatiōis ſabbati. homo enimad hoc ab alijs operibus abſtinet in die ſabbati vt vacetoperibus ad dei ſeruitutem ꝑtinentibus. ⁊ inde eſt ꝙ ſicut dicitur Ioh. vij. Circūciſionem homo accipit in ſabbato vt ſoluatur lex moyſi. inde etiam eſt ꝙ ſicut diciturMatth. xij. ſabbatis ſacerdotes in templo labbatum violant .i. corporaliter in ſabbato operātur. ⁊ ſine crimīe ſunt⁊ ſic etiam ſacerdotes in ſabbato circūferentes arcam nōtranſgrediebātur p̄ceptum de ſabbati obſeruatiōe. ſil̓iteretiā nullius ſpūalis actus exercitiū eſt ꝯtra obſeruantiāſabbati. puta ſi quis doceat verbo vel ſcripto. Unde Numeri. xxviij dicit glo. ꝙ fabri et hmōi artifices ociātur indie ſabbati. lector aūt diuine legis vel doctor ab oꝑe ſuonon deſinit. nec tamē cōtam inatur ſabbatum ſicut ſacerdotes in templo ſabbatū violant. ⁊ ſine crimine ſunt. ſed

alia opera ſeruilia q̄ dicunt̉ ſeruilia primo vel ſcd̓o modocōtrariātur obſeruantie ſabbati inqͣꝫtum impediunt applicationem hominis ad diuina. ⁊ quia magis homo impeditur a rebus diuinis per opus peccati qͣꝫ per opus licitum qͣꝫuis ſit corporale. ideo magis ꝯtra hoc p̄ceptū agitqui peccat in die feſto qͣꝫ qui aliud corporale opus licituꝫfacit. Unde Augꝰ dicit in li. de decem cordis. Melius faceret iudeus ī agro ſuo aliquid vtile qͣꝫ ſi in theatro ſeditioſus exiſteret. ⁊ melius femine eoꝝ die ſabbati lanā facerent qͣꝫ ꝙ tota die in neomenijs ſuis impudice ſaliarētnon enim qui peccat venialiter in ſabbato cōtra hoc preceptum facit. quia peccatum veniale non excludit ſanctitatem. opera enim corporalia ad ſpūalem dei cultum nō ꝑtinentia. in tantū ſeruilia dicūtur inqͣꝫtum ꝓprie pertinetad ſeruiētes. inqͣꝫtum vero funt cōmunia ſeruis ⁊ liberisſeruilia non dicūtur. quilibet autē tam ſeruus qͣꝫ liber tenetur in neceſſarijs ꝓuidere non tm̄ ſibi ſed etiā ꝓximo.p̄cipue quidem in his que ad ſalutem corporis pertinent.ẜm illud Prouer. xxiiij. Erue eos qui ducūtur ad mortē.ſcd̓ario aūt etiam in dāno rerū vitando. ẜm illud Deūt.xxij. non videbis bouem fratris tui aut ouem errātem etp̄teribis et reduces fratri tuo. ⁊ ideo opus corporale ꝑtinens ad cōſeruandum ſalutem ꝓprij corporis non vioſatſabbatum. nō enim eſt ꝯtra obſernantiam ſabbati ꝙ aliquis cōmedat ⁊ alia hmōi faciat quibus ſalus corꝑis cōſeruat̉. ⁊ ꝓpter hoc machabei nō polluerūt ſabbatū pugnātes ad ſui defenſionem die ſabbati vt legitur. jͣ. Machab.ij. ſimiliter nec etiam Helias fugiens a facie Iezabel indie ſabbati. ⁊ ꝓpter hoc etiam dn̄s Matth. xij. excuſat diſcipulos ſuos qui colligebāt ſpicas in die fabbati ꝓpterneceſſitatem quā patiebātūr. ſimiliter opus corporale qd̓ordinatur ad ſalutem corporalem alterius nō eſt ꝯtra obſeruātiam ſabbati. Unde dicit̉ Ioh. vij. Mihi indignamini quia totum hominem ſaluum feci in ſabbato. ſimiliter etiam opus corporale qd̓ ordinatur ad īminens dānum rei exterioris vitādum nō violat ſabbatū. Un̄ dicitdn̄s Matth. xij. Quis erit ex vobis homo qui habet vnāouem ⁊ ceciderit ſabbato in foueam nōne tenebit ⁊ leuabit eam: ¶ Ad. iiij. dd̓m ꝙ obſeruātia dei dominice ī noua lege ſuccedit obſeruantie ſabbati. non ex vi precepti legis. ſed ex cōſtitutione eccleſie ⁊ cōſuetudine populi chriſtiani. nec enim hmōi obſeruatio ē figuralis ſicut fuit obſeruatio ſabbati in veteri lege. ⁊ ideo non eſt ita arta ꝓhibitio operandi die dominica ſicut in die ſabbati. ſꝫ qͣdamoꝑa ꝯcedūt̉ in die dn̄ica q̄ ī die ſabbati ꝓhibebāt̉. ſic̄ decoctio ciborum. ⁊ alia hmōi. et etiam in quibuſdaꝫ oꝑbusꝓhibitis faciliꝰ propter neceſſitatem diſpenſatur ī nouaqͣꝫ in veteri lege. qꝛ figura ꝑtinet ad proteſtationem veritatis quā nec ī modico p̄terire oportet. oꝑa autem ẜm ſeconſidetata īmutari poſſunt pro loco et tempore.Ad quintuꝫ ſic procedit̉Uidetur ꝙ incōueniēter tradatur quartum p̄ceptum dehonoratione parentum. hoc enī eſt p̄ceptuꝫ qd̓ ꝑtinet adpietatem. ſꝫ ſicut pietas eſt pars iuſticie. ita etiā obſeruātia ⁊ gratia ⁊ alia de quibus dictū eſt. ergo videtur ꝙ nōdebuit dari ſpeciale p̄ceptū de pietate cū de alijs nō detur¶ Pre. Pietas non ſolū exhibet cultū parentibus. ſedpatrie ⁊ etiā alijs ſanguine cōiunctis. et patrie beniuolisvt ſupra dictū eſt. incōueniēter ergo ī hoc quarto p̄ceptofit mētio ſolū de hmōi honoratiōe pr̄is ⁊ matris ¶ Pre.Parentibꝰ nō ſolū debetur honoris reuerentia. ſed etiaꝫ