QueſtioX
hoc opponitur veritati. ergo mendaciū veritati opponiturAn̄. dd̓ ꝙ actus moral̓ ex duobꝰ ſpēm ſortit̉ .ſ. ex obiecto⁊ ex fine. nam finis obiectū eſt voluntatis q̄ eſt primummouens in moralibꝰ actibꝰ. potentia aūt a voluntate mota hꝫ ſuum obiectū qd̓ eſt propriū obiectū voluntarij actꝰ⁊ ſe habet in actu voluntatis ad finē ſic̄ materiale ad formale vt ex ſupradictis patet. dictum eſt aūt ꝙ virtꝰ veritatis ⁊ ꝑ conſequens oppoſita vitia in manifeſtatiōe cōſiſtit q̄ ſit per aliqua ſigna. q̄ quideꝫ manifeſtatio ſiue enūciano eſt rōnis actꝰ conferentis ſignum ad ſignatū. omniſenī repreſentatio conſiſtit in quadaꝫ collatione q̄ proprieꝑtinet ad rōneꝫ vn̄ et ſi bruta aīalia aliquid manifeſtent.non tn̄ manifeſtationē intendunt. ſꝫ naturali inſtinctu aliquid agunt ad qd̓ manifeſtatio ſequitur. inquantū. tamēhmōi manifeſtatio ſiue enunciatio eſt actꝰ moral̓ oportetꝙ ſit voluntarius ⁊ ex intentione voluntatis dependēs.obiectū aūt propriū manife ſtationis ſiue enunciationis ēveꝝ vel falſum. Intentio ꝟo voluntatis inordinate pōtad duo ferri. quoꝝ vnum ē vt falſum enunciet̉. aliꝰ quidem effectus proprius falſe enunciatōis. vt .ſ. aliquis fallatur. Si ergo iſta tria concurrant .ſ. ꝙ falſum ſit id quodenunciat̉. ⁊ ꝙ aſſit voluntas falſum enunciandi. ⁊ iteꝝ intentio fallendi. tunc eſt falſitas materialiter. qꝛ falſum dt̄⁊ formaliter propter voluntatē falſum dicendi. ⁊ effectiue propter voluntatē falſitatem īprimendi. ſed tn̄ rō mēoacij ſumitur a formali falſitate. ẜm hoc .ſ. ꝙ aliquis habet voluntatē falſum enunciādi. vn̄ ⁊ mendaciū noīat̉ exeo ꝙ ꝯͣ mentem dr̄. ⁊ iō ſi quis falſum enunciet credēs ideſſe veꝝ. eſt quidē falſum materialiter ſed non formaliter.qꝛ ſalſitas eſt p̄ter intentionem dicentis. vn̄ non habet ꝑfectā rōnem mendacij. id enī qd̓ preter intentionem dicētis eſt ꝑaccidens eſt. vn̄ non pōt eſſe ſpecifica differētiaSi vero aliquis formaliter falſum dicat habet voluntatem falſum dicendi. licet ſit verū id qd̓ dt̄. inquantum m̄hmōi actus ē voluntarius ⁊ moral̓ habet ꝑ ſe falſitatem.⁊ ꝑ accidens veritatē. vn̄ ad ſpeciem mendacij ꝑtingit. ꝙaut aliquis intendit falſitatem in opinione alterius cōſtituere fallendo ipſum nō ꝑtinet ad ſpeciē mendacij. ſꝫ adquandā ꝑfectionē ipſius. ſic̄ ⁊ in rebꝰ naturalibꝰ aliqͥd ſpeciem ſortit̉ ſi formā habeat etiam ſi deſit forme effectꝰ. ſipatet in graui qd̓ violenter ſurſum detinet̉ ne deſcendatẜm exigentiā ſue forme. Sic ergo patet ꝙ mendaciū directe ⁊ formaliter opponitur ꝟtuti veritatis. ¶ Ad. j. ergodd̓ qḋ vnūquodqꝫ magis iudicat̉ ẜm id qd̓ ē in eo formaliter ⁊ ꝑ ſe qͣꝫ ẜm id qd̓ eſt in eo materialiter ⁊ ꝑ accidens⁊ iō magis opponitur ꝟitati inquantū eſt ꝟtꝰ moralis qaliquis dicat veꝝ intendens dicere falſum qͣꝫ ꝙ dicat falſum intendens dicere veꝝ. ¶ Ad. ij. dd̓ ꝙ ſic̄ Aug. dicitin. ij. de docrina xp̄iana. voces p̄cipuū locum tenent interalia ſigna. ⁊ iō cum dr̄ ꝙ mendaciū eſt falſa voci ſignificatio. noīe vocis iutelligit̉ omne ſignū. vn̄ ille qui aliqd̓falſum nutibꝰ ſignificare intenderet non eſſet a mendacōīmunis. ¶ Ad. iij. dd̓ ꝙ cupiditas fallendi ꝑtinet ad ꝑfectionē mendacij. non autē ad ſpeciē ipſius. ſic̄ nec aliquiseffectꝰ pertinet ad ſpeciem ſue cauſe:Ad ſecundū ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ mendaciū inſufficienter diuidat̉ ꝑ mendaciumofficioſum iocoſū ⁊ ꝑnitioſuꝫ. Diuiſio enī eſt danda ẜmea q̄ ꝑ ſe ꝯueniunt rei vt patet ꝑ phūm in. viij. metaphi.ſed intentio effectꝰ eſt p̄ter ſpēm moral̓ actꝰ. ⁊ ꝑ accidēs ſehꝫ ad ip̄m vt videt̉. vn̄ ⁊ infiniti effectꝰ pn̄t ꝯſeqͥ ex vno
actu. ſꝫ hec diuiſio dat̉ ẜm intentionē effectꝰ. nā mēdaciuꝫiocoſum eſt qd̓ ſit cā ludi. mendaciuꝫ aūt ꝑnitioſum eſtqd̓ fit cā nocumenti. mendaciū aūt officioſum ē qd̓ fit cavtilitatis. ergo incōuenienter hoc mō diuidit̉ mendaciū.¶ Pre. Aug. in li. ꝯͣ mendaciū diuidit mendaciū in octoꝑtes. quoꝝ primū ē in doctrina religiōis. ſcd̓m ē qd̓ nulliꝓſit ⁊ obſit alicui. tertiū aūt qd̓ ꝓdeſt vni ita ꝙ alteri obſit. quartū eſt qd̓ fit ſola mentiendi fallendiqꝫ libidīe. qͥntum qd̓ ſit placendi cupiditate. ſextum ē qd̓ nulli obeſt etprodeſt alicui ad ꝯſeruandā pecuniā. ſeptimū eſt qd̓ nulli obeſt ⁊ ꝓdeſt alicui ad vitandū mortē. octauū qd̓ nulli obeſt ⁊ ꝓdeſt alicui ad vitandū īmundiciā corꝑalem. ergo videt̉ ꝙ prima diuiſio mendacij ſit inſufficiens. Pre.phūs in. iiij. ethicoꝝ diuidit mendaciū in iactantiā q̄ verum excedit in dicendo. ⁊ hyroniā q̄ deficit a ꝟo in minꝰq̄ duo ſub nullo p̄dictorū mēbroꝝ ꝯtinent̉. ergo videt̉ ꝙdiuiſio p̄dicta mendacij ſit incōpetens. Sed ꝯͣ eſt qd̓ ſuper illud pſal. Perdes oēs qui loquunt̉ mendaciuꝫ. dic̄glo. ꝙ ſunt tria genera mendacioꝝ. quedā enī ſunt ꝓ ſalute ⁊ cōmodo alicuius. eſt ⁊ aliud genꝰ mendacij qd̓ fit ioco. tertiū vero mēdacij genꝰ eſt qd̓ fit ex malignitate. primum aūt hoꝝ triū dr̄ officioſum. ſecundū iocoſū. tertiū ꝑnitioſuꝫ. ergo mendaciū in tria p̄dicta diuidit̉. ¶ Rn̄. dd̓ꝙ mendaciū tripliciter diuidi pōt. Unomō ẜm ip̄aꝫ mendacij rationē. q̄ eſt propria ⁊ ꝑ ſe mendacij diuiſio. ⁊ ẜmhoc mendaciū in duo diuidit̉ .ſ. in mendaciū qd̓ tranſcendit veritatē in maius. qd̓ ꝑtinet ad iactantiā. ⁊ in mendacium qd̓ deficit a ꝟitate in minꝰ. qd̓ ꝑtinet ad hyroniā vtpatet ꝑ phūm in. iiij. ethicoꝝ. hec aūt diuiſio iō ꝑ ſe ē ipſius mendacij. qꝛ mendaciū inquantū hmōi opponit̉ ꝟitati vt dictū eſt. ꝟitas aūt equalitas quedā eſt cui ꝑ ſe opponitur maiꝰ ⁊ minꝰ. Aliomo pōt diuidi mendaciū inquantū habet rōneꝫ culpe ẜm ea q̄ aggrauāt vel diminuūt culpam mendacij ex ꝑte finis intenti. aggrauat autē culpammendacij ſi aliquis ꝑ mendaciū intendat alteriꝰ nocumētum. qd̓ vocat̉ mendaiū ꝑnicioſum. diminuit̉ aūt culpamendacij ſi ordinet̉ ad aliqd̓ bonū. vel delectabile. ⁊ ſic ēmendaciū iocoſum. vel vtile. ⁊ ſic eſt mendaciū officioſūqͦ intendit̉ iuuamentū alterius vel remotio nocumenti. ⁊ẜm illa diniditur mendaciū in tria p̄dicta. tertiomō diuidit̉ mendaciū vniuerſalius ſcd̓m ordinē ad finem ſiue exhoc addat̉ vel diminuat̉ ad culpā mendacij ſiue nō. ⁊ ẜmhoc diuiſio eſt octo mēbroꝝ q̄ dicta eſt. in qua quidē triaprima mēbra cōtinent̉ ſub mendacio ꝑnitioſo. qd̓ quideꝫſit vel ꝯͣ deū. ⁊ ad hoc ꝑtinet primū mendaciū qd̓ eſt ī doctrina religionis vel eſt ꝯtra hoīeꝫ ſine ſola intentione nocendi alicui ⁊ ſic eſt ꝯtra mendaciū ſecundū. qd̓ .ſ. nulli ꝓdeſt ⁊ obeſt alicui. ſiue etiā intendat̉ in nocumēto vniusvtilitas alterius. ⁊ hoc ē tertiū mendaciū qd̓ vni ꝓdeſt ⁊alteri obeſt. inter q̄ tria primū eſt grauiſſimū. qꝛ ſꝑ peccata ꝯtra deuꝫ ſunt grauiora vt ſupra dictū eſt. ſcd̓m aūt eſtgrauius tertio qd̓ diminuit̉ ex intentiōe vtilitatis alteriꝰpoſt hec aūt tria q̄ ſuꝑaddunt ad grauitatē culpe mēdactꝭponitur quartum qd̓ habet ꝓpriaꝫ quantitatem ſine additione vel diminutione. et hoc eſt mendacium quod ſit exſola mentiendi libidine quod procedit ex habitu. Undeet philoſophꝰ dicit in. iiij. ethicoꝝ. ꝙ mendax eo ꝙ taliseſt ſcd̓m habitum ipſo mendacio gaudet. quattuor veroſubſequentes modi diminuūt de culpa medacij. nā quintū ē mendaciū iocoſum qd̓ fit placendi cupiditate. alia vero tria ꝯtinent̉ ſub mēdacio officioſo in qͦ intendit̉ qd̓ eſtalteri vtile. vel quantum ad res exteriores. ⁊ ſic eſt ſextuꝫ