QueſtioLXXXXVIII

veritas dꝫ cōcomitari iuramentū. ita etiā iudiciū ⁊ iuſticia. ſicut ergo incurritur ꝑiurium per defectum veritatisita etiā ꝑ defectū iudicij. puta cū aliquis indiſcrete iurat.⁊ per defectū iuſticie. puta cū aliquis iurat aliquod illicitum. ¶ Pre. Illud per quod aliquid ꝯfirmat̉ potius eēvidet̉ eo ꝙ confirmat̉ ꝑ illud. ſicut in ſyllogiſmo prīcipi aſunt potiora concluſione. ſed in iuramēto confirmat̉ dictūhoīs ꝑ aſſumptionē diuini noīs. ergo magis videtur eēꝑiuriū cū aliquis iurat ꝑfalſos deos qͣꝫ ſi veritas deſit dicto hoīs quod iuramento confirmat̉. ¶ Pre. Aug. dicitin ſermone d̓ verbis apl̓i Iacobi. Hoīes falſū iurant. vl̓cū fallunt. vel cū falluntur. ⁊ ponit tria exempla. quoruꝫprimū eſt. fac illū iurare qui verū putat eſſe ꝓ quo iurat.ſcd̓m eſt. da aliū qui ſcit falſuꝫ eſſe ⁊ iurat. tertiū ē da aliūqui putat eſſe falſum ⁊ iurat tanqͣꝫ ſit verū qd̓ forte verūeſt. de quo poſtea ſubdit ꝙ periurus eſt. ergo aliquis veritatē iurans pōt eſſe ꝑiurus. nō ergo falſitas requiriturad periuriū. ¶ Sed contra eſt ꝑiuriū diffinit̉ eſſe mēdacium iuramēto confirmatū. ¶ Re. dd̓ ꝙ ſicut ſu pͣ dictuꝫeſt. morales actus ex fine ſpēm ſortiūtur. finis aūt iuramēti eſt cōfirmatio dicti humani. cui quidē confirmatōi falſitas opponitur. ꝑ hoc enī confirmat̉ aliquod dictū qd̓ on̄dit̉ firmiter eſſe verū. qd̓ quidem nō pōt contingere d̓ eoqd̓ falſum eſt vn̄ falſitas directe euacuat finē iuramenti.⁊ ꝓpter hoc a falſitate precipue ſpecificatur ꝑuerſitas iuramenti q̄ ꝑiuriū d̓r. ⁊ iō falſitas eſt d̓ rōe ꝑiurij. ¶ Ad. i. ergo dd̓ ꝙ ſicut Hierony. dicit Hiere. iiij. quodcūqꝫ illorūtriū defuerit ꝑiuriū eſt. nō tn̄ eodē ordine. ſed prīo quidē⁊ principal̓r ꝑiuriū eſt qn̄ deeſt veritas rōne. iā dicta. ſecūdario aūt qn̄ deeſt iuſticia. quocūqꝫ enī mō quis iurat illicitū. ex hoc ip̄o falſitatē incurrit. qꝛ obligatus eſt ad hocꝙ ꝯͣriū faciat. tertio vero qn̄ deeſt iudiciū qꝛ cū indiſcreteiurat ex hoc ip̄o periculo ſe cōmittit falſitate incurrendi. ¶Ad. ij. dd̓ ꝙ principia in ſyllogiſmis ſunt potiora tanqͣꝫhabentia actionē actiui principij. vt d̓r in. ij. ph̓ycoꝝ. ſedin moralibus actibꝰ principalior eſt finis qͣꝫ prīcipiū actiuum. ⁊ iō licet ſit ꝑuerſum iuramentū qn̄ aliquis verū iurat ꝑ falſos deos. tn̄ ab illa ꝑuerſitate iuramēti ꝑiuriū nōnoīatur quod tollit iuramēti finem falſum iurando.Ad. iij. dd̓ ꝙ actus morales ꝓcedūt a voluntate cuiꝰ obiectū eſt bonū apprebenſum. ⁊ iō ſi falſum apprehendaturvt verū erit quidē relatū ad voluntatē. materialiter quidēfalſum. formaliter aūt verū. ſi aūt id quod eſt falſum accipiat̉ vt falſum. erit falſum ⁊ materialiter ⁊ formaliter. ſiaūt id quod eſt verū apprehendat̉ vt falſum. erit verū materialiter. falſum formalit̓. ⁊ iō in quolibet iſtoꝝ caſuū ſaluatur aliqͦ mō rō ꝑiurij ꝓpter aliquē falſitatis modū. ſꝫ qꝛin vno qͦqꝫ potius ē id qd̓ ē formale qͣꝫ id qd̓ ē materia lenō ita eſt ꝑiurus ille qͥ falſum iurat qd̓ putat eē verū. ſic̄ille qͦ verū iurat qd̓ putat eē falſum. dic̄ enī ibi Aug. Int̓eſt quēadmodū v̓bū ꝓcedat ex aīo. quia reā linguam nōfacit niſi rea mens.Ad ſecundū ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ nō oē ꝑiuriū ſit pctm̄. Quicūqꝫ enī non impletqd̓ iuramēto ꝯfirmauit ꝑiurus eē videt̉. ſed qn̄qꝫ aliqͥsiurat ſe factuꝝ aliquod illicitū. puta adulteriū vl̓ homicidiū qḋ ſi faciat peccat. ſi ergo etiā nō faciēdo peccarꝫ pctōꝑiurij. ſeq̄ret̉ ꝙ eēt ꝑplexus. ¶ Pre. Nullus peccat facie̓doqd̓ meliꝰ eſt. ſed qn̄qꝫ aliqͥs ꝑiurādo fac̄ qḋ meliꝰ ē. ſic̄cū qͥs iurauit ſe nō intratuꝝ religionē. vel q̄cūqꝫ oꝑa virtuoſa nō factuꝝ. ergo nō oē ꝑiuriū eſt pctm̄. ¶ Pre. Ille

qͦ iurat facere alteriꝰ volūtatē niſi eā faciat videt̉ incurrereꝑiuriū. ſed qn̄qꝫ pōt ꝯtingere ꝙ nō peccat ſi eiꝰ nō impleat voluntatē. puta cū p̄cipit ei aliqͥd nimis durū ⁊ importabile. ergo videt̉ ꝙ nō oē ꝑiuriū ſit pctm̄. ¶ Pre. Iuramētū ꝓmiſſoriū ſe extēdit ad futura. ſic̄ aſſertoriū ad p̄teritaⁱ ⁊ pn̄tia. ſed pōt ꝯtingere ꝙ tollat̉ obligatio iuramētiꝑ aliqͥd quod in futuꝝ emergat. ſic̄ cū ali qͣ ciuitas iurat ſealiqͦd ſeruatuꝝ. ⁊ poſtea ſuꝑueniūt noui ciues qͥ illud nōiurauerūt. vel cū canonicus aliqͦs iurat ſtatuta eccl̓ie alicuius ſe ſeruatuꝝ. ⁊ poſt modū aliqua fiūt de nouo. ergovidet̉ ꝙ iſte qͦ tranſgredit̉ iuramentū nō peccet ¶ Sꝫ ꝯͣeſt quod Aug. dic̄ de ꝟbis apl̓i Iacobi in ẜmone de periurio loquēs. Uidetis qͣꝫ iſta deteſtāda ſit belua ⁊ de rebꝰhumanis extermināda ¶ ¶ Re. dd̓ ꝙ ſicut ſupͣ dictū ē. iurare eſt deū teſtē inuocare. ꝑtinet aūt ad dei irreuerētiamꝙ aliqͥs eū teſtē inuocet falſitatis qꝛ ꝑ hoc dat intelligerevl̓ ꝙ deꝰ veritatē n̄ cognoſcat vel ꝙ falſitatē teſtificari velit. ⁊ iō ꝑiuriū manifeſte eſt pctm̄ religiōi ꝯͣriū cuiꝰ eſt deoreuerentiā exhibere. ¶ Ad .i. ergo dicendū ꝙ ille qͥ iuratſe factuꝝ aliquod illicitū. iurādo incurrit ꝑiuriū ꝓpter defectū iuſticie. ſed ſi nō īpleat quod iurauit in hoc ꝑiuriū n̄incurrit. qꝛ hoc nō erat tale qͥd quod ſub iuramēto caderepoſſet. ¶ Ad. ij. dd̓ ꝙ ille qͥ iurat ſe nō intratuꝝ religionēvel nō datuꝝ elemoſynā. vl̓ aliqͥd hmōi. iurādo ꝑiuriū incurrit ꝓpter defectū iudicij. ⁊ iō qn̄ facit id quod meliuseſt. nō ē ꝑiuriū ſed ꝑiurio ꝯͣriū. ꝯͣriū enī eiꝰ quod facit ſubiuramēto cadere nopoterat. ¶ Ad. iij. dd̓ ꝙ cū aliqͥs iurat vel ꝓmittit ſe factuꝝ voluntatē alterius intelligēda ēdebita ꝯditio. ſi .ſ. id quod ei mandat̉ licitū ſit ⁊ honeſtuꝫ⁊ portabile ſiue moderatū. ¶ Ad. iiij. dd̓ ꝙ qꝛ iuramētuꝫeſt actio ꝑſonalis. ille qͥ de nouo fit ciuis alicuiꝰ ciuitatisnō obligat̉ qͣſi iuramēto ad obſeruāda illa q̄ ciuitas ſe ẜuaturā iurauit. tn̄ tenet̉ ex aliqͣ fidelitate ex qͣ obligat̉. vtſicut fit ſocius bonoꝝ ciuitatis. ita etiā fiat ꝑticeps onerū.Canonicus vero qͥ iurat ſe ſeruaturū ſtatuta edita in aliqͦcollegio. nō tenet̉ ex iuramento ad ſeruandū futura. niſiintenderit ſe obligare ad oīa ſtatuta p̄terita ⁊ futura. tenetur tn̄ ea ſeruare ex ip̄a vi ſtatutoꝝ q̄ habent coactiuā virtutē vt ex ſupra dictis habetur.Ad tertium ſic ꝓcediturUidet̉ ꝙ nō oē ꝑiuriū ſit pctm̄ mortale. Dicit̉ enī extrade iureiuran. in eaqueſtiōe q̄ ponit̉ an a ſact̄i vinculo abſoluantur qͥ illud inuiti ꝓ vita ⁊ rebꝰ ſeruandis fecerunt.Nihil aliud arbitramur qͣꝫ ꝙ anteceſſores noſtri romanipontifices arbitrati fuiſſe noſcūtur qͦ tales a iuramēti nexibus abſoluerūt. Ceteꝝ vt agat̉ conſultius ⁊ auferat̉ materia deierādi nō eis ita expreſſe dicat̉ vt iuramēta nō ſeruent. ſed ſi ea nō attenderint. nō ab hoc ſunt tanqͣꝫ ꝓ mortali crimīe puniēdi. nō ergo oē ꝑiuriū eſt pctm̄ mortale.Pre. Sic̄ Chryſo. dicit. magis eſt iurare ꝑ deū qͣꝫ ꝑ euāgeliū. ſed nō ſꝑpeccat mortaliter qͥ ꝑ deū iurat aliqd̓ falſum. puta ſi ex ioco vel lapſu lingue aliquis tali iuramētoin cōi ſermone vtat̉. ergo nec etiā ſi aliqͥs frangat iuramētū qd̓ ſolēniter ꝑ euangeliū iurat ſꝑ erit pctm̄ mortale. ¶Pre. Scd̓m iura propter periurium aliquis incurrit infamiā. vt habet̉. vi. q. i. c. infames. nō aūt videt̉ ꝙ ꝓpterqd̓libet ꝑiuriū aliquis infamiā incurrat. ſicut d̓r de aſſertorio iuramento violato ꝑ ꝑiuriū. ergo videt̉ ꝙ nō omēꝑiuriū ſit pctm̄ mortale. ¶ Sed ꝯtra. Oē pctm̄ qd̓ ꝯtrariatur p̄cepto diuino eſt pctm̄ morrale. ſed ꝑiuriū ꝯtrariat̉p̄cepto diuino. d̓r enī Leui. xix. Nō ꝑiurabis in nomine