QueſtioLXXXXIIII

nationem concupiſcentiaꝝ ẜm dei ⁊ eccleſie ordinationē⁊ conſuetudinē eoꝝ quibus hō cōuiuit. non eſt ſuperfluuꝫin diuino cultu. Si aūt aliquid fit quod quantū eſt de ſenon pertinet ad dei gloriā. neqꝫ ad hoc ꝙ mens hoīs feratur in deum. aut ꝙ carnis concupiſcentie inordinate refrenentur aut etiā ſi fit preter dei ⁊ eccleſie inſtitutionē. velcontra conſuetud ine cōem que ẜm Aug. pro lege habenda eſt. totū hoc reputandū eſt ſuperfluum ⁊ ſuperſtitioſūquia in exterioribus ſolum conſiſtens ad interiorē dei cultum nō pertinet. Unde Aug. in li. de vera religione inducit quod dicitur Lu. xvij. Regnū dei intra vos eſt. loquitur contra ſuperſtitioſos qui .ſ. exterioribus principalemcuram impendunt. ¶ Ad primū ergo dicenduꝫ ꝙ in ip̄adei glorificatione implicatur ꝙ id quod ſit ꝑtineat ad deigloriam. per quod excluditur ſuperſtitionis ſuperfluitas:¶ Ad ſecundum dicendū ꝙ per fidem ſpē ⁊ charitatemanima ſubijcitur deo. vnde in eis non poteſt eſſe aliquidſuperfluuꝫ. aliud aūt eſt de exterioribꝰ actibꝰ qui quādoqꝫad hec non pertinent. ¶ Ad tertiuꝫ dicendū ꝙ ratio illaprocedit de ſuperfluo quantum ad quantitatem abſolutāQueſtio. LXXXXIIII.Einde cōſiderandūeſt de ido latria. Et circa hoc queruntur quattuor. primo vtrum idolatria ſit ſpecies ſuperſtitionis. ſecundo vtrum ſit peccatū. tertio vtrum ſit grauiſſimum peccatorum. quarto de cā huius peccati. Utrūaūt cum idolatris ſit cōicandum dictum eſt ſupra cum deinfidelitate ageretur.Ad primuꝫ ſic procedit̉:Uidetur ꝙ idolatria nō ponatur recte ſpēs ſuꝑſtitionis.Sicut enī heretici ſunt infideles. ita ⁊ idolatre. ſed hereſis eſt ſpecies infidelitatis. vt ſupra habitū eſt. ergo ⁊ idolatria non eſt ſpeciēs ſuperſtitionis. ¶ Preterea Latrioꝑtinet ad virtutē religionis cui opponitur ſuꝑſtitio. ſꝫ idolatria videt̉ vniuoce dici cum ea latria que ad vetā religionē ꝑtinet. ſicut enī appetitus falſe beatitudinis cum appetitu vere beatitudinis vniuoce dicitur. ita cultus falſorūdeorum qui dicitur idolatria vniuoce videt̉ dici cū cultuveri dei qui eſt latria vere religionis. ergo idolatria nō eſtſpēs ſuperſtitiōis. ¶ Preterea. Illud quod nihil eſt nōpoteſt eſſe alicuius generis ſpēs. ſed idolatria nihil eſſevidetur: dicit enī apl̓s. i. ad Cor. viij. Scimus quia nihileſt idolum in mundo. Et infra. x. Quid ergo dico ꝙ idol̓imolatū ſit aliquid. aut ꝙ idolū ſit aliquid⁊ qͣſi dicat nonimolare aūt idolis proprie ad id olatriā ꝑtinet. ergo idolatria quaſi nihil exiſtens non pōt eſſe ſuꝑſtitionis ſpecies.Preterea. Ad ſuꝑſtitionē ꝑtinet exhiberi cultū diuinūcui nō debetur. ſed cultus diuinus ſicut non debetur idolis. ita nec alijs creaturis. vnde ad Ro. i. quidā vituꝑant̉de hoc ꝙ coluerūt ⁊ ſeruierūt potius creaturis qͣꝫ creatoriergo incōuenienter hmōi ſuꝑſtitōnis ſpēs idola tria noīatur. ſed deberet potius noīari latria creature. ¶ Sed ꝯtraeſt quod Act. xvij. d̓r ꝙ Paulus cū Atbenis expectaret.incitabatur ſpūs eius in ipſo videns idola trie deditā ciuitatem. Et poſtea dixit. Uiri athenienſes per oīa quaſiſuperſtitioſos vos iudico. ergo idolatria ad ſuperſtitionēpertinet. ¶ Reſponſio. dicendum ꝙ ſicut ſupra dictumeſt. ad ſuperſtitionē pertinet excedere debitn̄ modū diuinicultus. quod quidē precipue fit qn̄ diuinus cultus exhibetur cui non debet exhiberi. debꝫ aūt exhiberi ſoli ſūmo

deo .ſ. increato. vt ſupra habitū eſt cum de religione ageretur. ⁊ ideo cuicūqꝫ creature diuinus cultus exhibeaturſuperſtioſum eff. huiuſmodi aūt cultus diuinus ſicut creature a ſenſibilibus exhibebat̉ per aliqua ſenſibilia ſignaputa ſacrificia: laudes: ⁊ alia hmōi. ita etiā econuerſo exhibebatur creature repn̄tate per aliquā ſenſibilē formā ſeufigurā que idolum dicitur. Diuerſimode tn̄ cultus diuinus his idolis exhibebat̉. Quidā enī ꝑ quandā nefariāartē imagines quaſdam conſtituebāt. que virtute demonum aliquos certos effectus habebāt. vn̄ putabāt in ip̄isimagīnibus eſſe aliquid diuinitatis. ⁊ per cōſeques dinꝰcultꝰ ei deberetur. ⁊ hec fuit opīo Hermetis termegiſti. vtA ig. dicitimn. viij. de ciui. dei. Alij vero nō exhibebāt cultum diuinitatis ipſis imaginibus. ſed creaturis quarumerant imagines. Et vtrumqꝫ hoꝝ tangit apl̓s ad Ro. i.nam quantū ad primū dicit. Mutauerunt gloriā incorruptibilis dei in ſimilitudinem imaginis corruptibil̓ hominis ⁊ volucrum ⁊ quadrupēdū ⁊ ſerpentiū. Quantūaūt ad ſecundū ſubdit. Coluerunt ⁊ ſeruierūt potius creature qͣꝫ creatori. Hoꝝ tn̄ fuit triplex opinio. Quidamenī eſtimabāt quoſdam hoīes deo fuiſſe quos per eorumimagines colebāt ſicut iouē mercuriū ⁊ alios hmōi. Quidam vero eſtimabant totum mundū eſſe vnū deum nonꝓpter corporalem ſubſtantiā. ſed ꝓpter aīam quā deū eſſecredebant. dicentes deū nihil aliud eſſe qͣꝫ aīam motū etratione mundū gubernantē. ſicut homo dicit̉ ſapiens ꝓpt̓aīam non ꝓpter corpus. vnde putabant toti mundo ⁊ oībus partibus eſſe cultum diuinitatis exhibendū celo. aeriaque. ⁊ omnibus hmōi partibus. ⁊ ad hec referebāt noīa⁊ imagines ſuorum deoruꝫ. ſicut Uarro dicebat. ⁊ narratAug. in. vij. de ciui. dei. Alij vero ſcilicet platonici poſuerunt vnum eſſe ſummū deum cām oīm poſt quā ponebāteſſe ſubſtantias quaſdā ſpūales a ſummo deo creatas qͣsdeos nominabant participatione .ſ. diuinitatis. nos autēeos angelos dicimus. poſt quos ponebant aīas celeſtiūcorporū. ⁊ ſub his demones quos dicebant eē aerea quedam animalia. ⁊ ſub his ponebant aīas hoīm quas ꝑ virtutis meritum ad deoꝝ vel demonū ſocietatē aſſumi credebant. ⁊ his omībus cultum diuinitatis exhibebant. vtAug. narrat in. viij. de ciui. dei. Has auteꝫ duas vltimasopiniones dicebant pertinere ad phyſica theologiam. qͣph̓i conſiderabant in mundo. ⁊ docebant in ſcholis. Aliāvero de cultu hoīm dicebāt pertinere ad theologiā fabularem. que ẜm figmenta poetarum repn̄tabatur in theatrisAliā vero opinionē de i maginibꝰ dicebant pertinere adciuilem theologiam que per pontifices celebrabatur in tēplis omnia aūt hec ad ſuperſtitionē idolatrie pertinebantvnde Aug. dicit in. ij. de doctrina xp̄iana. Superſtitioſuꝫeſt quicquid inſtitutū ab hominibus eſt ad facienda ⁊ colenda idola. vel pertinens ad colendum ſicut deum creaturam partēve vllam creaturam. ¶ Ad primū ergo dicēdum ꝙ ſicut religio non eſt fides ſed fidei proteſtatio peraliqua exteriora ſigna. ita ſuperſtitio eſt quedam infidelitatis proteſtatio per exteriorem cultū quam quidā proteſtationē nomen idolatrie ſignificat. non aūt nomen hereſis ſed ſolum falſam opinionē. ⁊ ideo hereſis eſt ſpediesinfidelitatis. ſed idolatria eſt ſpecies ſuperſiicōnis. ¶ Adſecundum dicenduꝫ ꝙ nomen latrie dupliciter poteſt accipi. Uno enī modo poteſt ſignificare humanuꝫ actū adcultum dei pertinentem. ⁊ ẜm hoc non variabitur ſignificatio huius noīs latria cuicūqꝫ exhibeatur. quia illud cuiexhibetur non cadit ẜm hoc in eius diffinitione. ⁊ ẜm hoc

p 3