QueſtioLXXXXIII

uinus cultus ad reuerentiam deo exhibendam. ⁊ ẜm hocprima ſpecies huius generis eſt idolatria. que diuinamreuerentiā indebite exhibet. ſcd̓o ad hoc ordinat̉ ꝙ homoinſtruatur a deo quem colit. ⁊ ad hoc pertinet ſuꝑſtitio diuinariua que demones conſulit per aliqua pacta cum eisinita vel tacita vel expreſſa. tertio ordinatur diuinus cultus ad quandā directionē humanorum actuum ẜm inſtituta dei qui colitur. ⁊ ad hoc ꝑtinet ſuperſtitio quarundāobſeruatōnū. Et hec tria tangit augꝰ in. ij. d̓ doctrina xp̄iana dicens ſuperſtitioſum eſſe quicquid inſtitutum eſt abhominibꝰ ad facienda ⁊ colenda idola pertinens. ⁊ hoc pertinet ad primū ⁊ poſtea ſubdit vel ad conſulationes ⁊ pacta quedam ſignificationū cum demonibus placita atqꝫfederata. quod ꝑtinet ad ſecundum. ⁊ poſt pauca ſubditad hoc genus pertinent oēs ligature ⁊ cetera hmōi. quodpertinet ad tertium. ¶ Ad primū ergo dicendum ꝙ ſicutDiony. dicit. iiij. ca. de diui. no. bonuꝫ contingitex vna etintegra cauſa. malum aūt ex ſingularibus defectibus. ⁊ iōvni virtuti plura vicia opponūtur. vt ſupra habitum eſt.verbur aūt philoſophi veritatē habet in oppoſitis in quibus eſt eadē ratio multiplicationis ¶ Ad ſecundum dicendū ꝙ diuinationes ⁊ obſeruationes alique pertinentad ſuperſtitionem inquantū dependent ex aliquibus oꝑationibus demonū. ⁊ ſic pertinent ad quedā pacta cum eisinita. ¶ Ad tertium dicendū ꝙ ſimulata religio ibi dicitur qn̄ traditioni humane nomen religionis applicatur.ꝓut in glo. ſequitur. Unde iſta ſimulata religio nihil eſtaliud qͣꝫ cultus d̓o vero exhibitus modo indebito. ſicut ſialiquis tempore gratie vel let colere deum ſecundū veteris legis ritij. ⁊ de hoc ad litterā loquitur glo.Queſtio. LXXXXIII.Einde ꝯſiderādumeſt de ſpeciebus ſuperſtitionis. ⁊ primo de ſuperſtitionē indebiti cultus veri dei. ſecūdo deſuperſtitione idolatrie. tertio de ſuperſtitione diuinationūquarto de ſuperſtitione obſeruationum. Circa primumqueruntur duo primo vtrum in cultu veri dei poſſit eſſealiquid pernitioſum. ſecundo vtrum poſſit ibi eſſe aliqͥdſuperſluum.Ad primuꝫ ſic procedit̉Uidetur ꝙ in cultu veri dei non poſſit eē aliqͥd ꝑ nitioſuꝫDicitur enī Iohel̓. ij. Omnis quicunqꝫ inuocauerit nomen dn̄i ſaluus erit. ſed quicunqꝫ colit deū quocunqꝫ mōinuocat nomen eius. ergo oīs cultus dei confert ad ſalutem. nullus ergo eſt pernitioſus. ¶ Preterea. Idē deuſeſt qui colit̓a iuſtis quacunqꝫ mundi etate: ſed an̄ legemdatā iuſti abſqꝫ peccato mortali colebāt deum qualitercūqꝫ eis placebat. vn̄ ⁊ Iacob ꝓprio voto ſe obligauit ad ſpālem cultū. vt habet̉ Gen̄. xxviij. ergo etiā mō nullus deicultus d̓r pernitioſus. ¶ Preterea. Nihil pernitioſuꝫ ineccleſia ſuſtinetur. ſuſtinet aūt eccleſia diuerſos ritus colendi deū. vnde Eregꝰ ſcribit Aug. ep̄o anglorū proponenti que ſunt diuerſe eccleſiarū conſuetudines in miſſarum celebratōe. Uihi inquit placet vt ſiue in romanisſiue in galliaꝝ ꝑtibus ſeu in qualibet eccleſia aliquid inueniſti qd̓ plus oīpotēti deo poſſit placere ſollicite eligasergo nullꝰ modus colendi deum eſt pernitioſus ¶ Sed ꝯͣeſt quod Augu. dicit in epl̓a ad Hiero. ⁊ habet̉ in glo. adEal. ij. ꝙ legalia obſeruata poſt veritatē euāgelij diuulgatā ſunt mortifera ⁊ tn̄ legalia ad cultū dei pertinēt. ergo

in cultu dei poteſt eſſe aliquid mortiferum. ¶ Reſponſiodicendū ꝙ ſicut Aug. dicit in li. contra mendaciū. mēdacium maxime pernitioſum eſt. qd̓ fit in his que ad chriſtianā religionem pertinēt. Eſt aūt mendaciuꝫ cum aliquisexterius ſignificat ꝯͣriū veritati. Sicut aūt ſignificatur aliquid verbo. ita etiā ſignificat̉ aliqͥd facto. ⁊ in tali ſignificatione facti conſiſtit exterior religionis cultus vt ex ſupradictis ptꝫ. ⁊ ideo ſi per cultum exteriorem aliquid falſumſignificetur. erit cultus ꝑnitioſus. Hoc aūt contingit dupliciter. Uno quidē mō ex parte rei ſignificate a qͣ diſcordat ſignificatio cultus. ſed hoc modo tꝑe noue legis ꝑactꝭiam xp̄i myſterijs ꝑnitioſum eſt vti cerimonijs veteris legis quibus xp̄i myſteria figurabātur futura. ſicut etiā pernitioſum eſſet ſi qͥs non cōfiteretur xp̄m eſſe paſſuꝫ. Aliomō poteſt contingere falſitas in exteriori cultu exꝑte colētis. ⁊ hoc precipue in cultu cōmuni qui per miniſtros exhibetur in perſona totius eccleſie. Sic enī falſatius eſſetqui aliqua ꝓponeret ex ꝑte alicuius que non eſſent ei cōmiſſa. ita vicium falſitatis incurrit qui ex ꝑte eccleſie cultuꝫ exhibet deo contra modū diuina auctoritate ab eccl̓iaconſtitutum ⁊ in eccleſia conſuetum. Unde Ambr. dicitIndignus eſt qui aliter aliud celebrat myſterium qͣꝫ qd̓xp̄s tradidit. ⁊ ꝓppter hoc etiā glo. dicit ad Col. ij. ꝙ ſuꝑſtitio eſt quādo traditioni humane religionis nomen applicatur. Ad primum ergo dicendū ꝙ cum deus ſit veritas. illi inuocant deum qui in ſpiritu ⁊ veritate eū colūt.vt Ioh. iiij. ⁊ ideo cultus cōtinens falſitatē non pertinetꝓprie ad dei inuocationē que ſaluat. ¶ Ad ſecundū dicēdum ꝙ ante tꝑs legis iuſti per interiorem inſtinctum inſtruebantur de modo colendi deum quos alij ſequebant̉poſtmodū vero exterioribus preceptis circa hoc hominesſunt in ſtructi quē preterire peſtiferū eſt. ¶ Ad tertiū dicēdum ꝙ diuerſe conſuetudines eccleſie in cultū diuino innullo veritati repugnant. ⁊ ideo ſunt ſernande. ⁊ eas preterire illicitum eſt.Ad ſecūdū ſic procedit̉Uidetur ꝙ in cultū dei non poſſit eſſe aliquid ſuperfluuꝫ.Dicit̉ enī Ecc. xliij. Glorificātes deum quātūcunqꝫ poteritis ſuperualebit adhuc. ſed cultus diuinus ordinaturad deū glorificandū. ergo nihil ſuperfluū in eo poteſt eſſe.¶ Preterea. Exterior cultus eſt profeſſio quedā cultusinterioris quo deus colitur fide ſpe ⁊ charitate. vt Aug.dicit inenchiridion. ſed in fide ſpe ⁊ charitate non pōt eēaliquid ſuperfluū. ergo neqꝫ in cultu diuino. ¶ PretereaAd diuinū cultū ꝑtinet vt ea deo exhibramus que a deoaccepimus ſed oīa noſtra a deo accepimus. ergo ſi totuꝫquicquid poſſumus facimus ad dei reuerentiā. nihil ſuꝑfluum erit in diuino cultū. ¶ Sed contra eſt qd̓ Augu.dicit in. ij. de doctrina xp̄iana ꝙ bonus veruſqꝫ xp̄ianusetiā in litteris ſacris ſuꝑſtitioſa figmēta repudiat. ſed perſacras litteras deus colendus on̄ditur. ergo etiā in cultudiuino pōt eſſe ſuperſtitio ex aliqua ſuꝑfluitate ¶ Rn̄ſiodicendū ꝙ aliquid dicit̉ ſuꝑfluū dupliciter. Uno modoẜm abſolutam quantitatē. ⁊ ẜm hoc non pōt eſſe aliquidſuꝑfluum in diuino cultu. qꝛ nihil poteſt hō facere quodnon ſit minus eo quod deo debet. Aliomō pōt eſſe aliquidſuꝑfluum ẜm quātitatem ꝓportionis. qꝛ .ſ. non eſt fini ꝓportionatū. finis aūt diuini cultus eſt vt hō deo det gloriam. ⁊ ei ſe ſubijciat mēte ⁊ corpore. ⁊ ideo quicquid hōfaciat quod pertinet ad dei gioriā. ⁊ ad hoc quod mens hominis deo ſubijciatur. ⁊ etiā corpus per moderatā refre-