QueſtioLXXXIX

aliquem in teſtem. nihil ei reddit. ſed ille qui ꝑ deuꝫ iurat aliquid deo reddit. dicit̉ enī Matth. v̓. Reddes dn̄oiuramēta tua. Et Aug. dicit ꝙ iurare eſt ius veritatis d̓oreddere. ergo iurare nō eſt deū teſtem inuocare. ¶ Pre.Aliud eſt officiū iudicis. ⁊ aliud teſtis. vt ex ſupͣ dictꝭ paret. ſed qn̄qꝫ iurādo implorat homo dīnū iudiciū. ẜm illud pͣs. Reddidi retribuētibꝰ mihi mala. decidaꝫ meritoab inimicis meis inanis. ergo iurare nō eſt teſtem deuꝫ inuocare ¶ Sed ꝯtra eſt quod Aug. dicit ī quodā ſermone de ꝑiurio. Quid eſt iurare per deū niſi teſtis eſt deus.¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut apl̓s dicit ad Heb̓. vi. iuramentumad ꝯfirmationē ordinat̉. ꝯfirmatio aūt in ſcibilibꝰ ꝑ rōnem fit. que ꝓcedit ex aliquibꝰ naturalit̓ notis. que ſuntinfallibilit̓ vera. ſed ꝑticularia facta ꝯtingentia hoīuꝫ nōpoſſunt ꝑ rationē neceſſariā ꝯfirmari. ⁊ ideo ea que d̓ hiſdicunt̉ ſolent ꝯfirmari ꝑ teſtes. Sed hūanū teſtimoniūnō eſt ſufficiēs ad hmōi ꝯfirmandū ꝓpter duo. pͥª quideꝫꝓpter defectū veritatis hūane. qꝛ plurimi in mendaciumlabunt̉. ẜm illud pͣs. Os eoꝝ locutū eſt mendaciū. 2ª ꝓpter defectū cognitiōis. qꝛ hoīes non poſſunt cognoſcereneqꝫ futura neqꝫ cordiū occulta vel etiam abſentia. de qͦbus tn̄ hoīes loquunt̉. ⁊ expedit rebus hūanis vt certitudo aliqͣ de his habeat̉. ⁊ ideo neceſſariū fuit recurrere addiuinū teſtimoniū. quia deus neqꝫ mētiri pōt. neqꝫ eumaliquid latet. aſſumere aūt deū in teſtē dicit̉ iurare. quiaquaſi ꝓ iure introductū eſt. vt qd̓ ſub inuocatiōe dīni teſtimonij dicit̉. pro ꝟo habeat̉. diuinū autē teſtimoniamqn̄qꝫ inducit̉ ad aſſerendū pn̄tia vel p̄terita. ⁊ hoc d̓r. iuramentū aſfertoriū. qn̄qꝫ aūt inducit̉ dīnū iuramentū ad cōfirmandū aliqͥd futurū. ⁊ hoc dicit̉ iuramentū ꝓmiſſoriūAd ea ꝟo que ſunt neceſſaria ⁊ ꝑrationē inueſtigāda. n̄inducit̉ iuramentū. deriſibile enī videt̉ ſiquis in diſputatione alicuius ſciētie vellet ꝓpoſitū ꝑ iuramentū ꝓbare.¶ Ad .i. ergo dd̓m ꝙ aliud eſt teſtimonio dei vti iam dato. qd̓ fit cū aliquis auctoritatē ſacre ſcripture inducit. etaliud eſt teſtimoniū dei implorare vt exhibendū. qd̓ fit iniuramento. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ dicit̉ aliqͥs reddere iuramēta deo ex hoc ꝙ implet illud qd̓ iurat. vel qꝛ in hocipſo ꝙinuocat deū teſtē. recognoſcit eū habere oīum cognitionem ⁊ infallibilē veritatē. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ alicuiꝰ teſtīoniū inuocat̉ ad hoc ꝙ teſtis inuocatꝰ veritatē manifeſtetcirca ea que dicunt̉. Deus aūt manifeſtat an verū ſit qd̓dicit̉ duplicit̓. Uno mō ſimplicit̓ reuelādo veritateꝫ. velper internā inſpirationē. vel etiā ꝑ facti denudationē. dūſcilicet ꝓducit in publicū ea que erāt occulta. Alio modoper penam mentientꝭ. ⁊ tunc ſimul eſt iudex ⁊ teſtis. duꝫpuniendo mendacē manifeſtat mendaciū. Et iō duplexeſt modus iurādi. Unus quidē per ſimplicē dei ꝯteſtationem. ſicut cū aliqͥs dicit. eſt mihi deus teſtis. vel coramdeo loquor. vel per deū. quod idem eſt vt dicit Auguſti.Alius modus iurādi eſt ꝑ execrationē. dū .ſ. aliqͥs ſe. velaliquid ad ſe pertinēs ad penā obligat. vt ſit verū qd̓ d̓r.Ad ſecundū ſic proce dit.Uidet̉ ꝙ nō ſit licitū iurare. Nihil enī qd̓ ꝓhibet̉ in lege dīna eſt licitū. ſed iuram̄tū ꝓhibet̉ in lege dīna. Mat.v. Ego dico vobis nō iurare oīno ⁊cͣ. Et Iaco. v. diciturAnte oīa frēs mei nolite iurare. ergo iuramētū eſt illicitū¶ Preterea. Id quod eſt a malo videtur eſſe illicitum.qꝛ vt dicit̉ Matth. v. nō poteſt arbor mala fructꝰ bonosfacere: ſed iuramētū eſt a malo. dicit̉ enī Matth. v. Sitaūt ſermo veſter. eſt eſt. non nō. quod aūt his abūdanti-

eſt. a malo eſt. ergo iuramētū videt̉ eſſe illicitū. ¶ Pre.Exquirere ſignū dīne ꝓuidentie eſt temptare deū. quodeſt oīno illicitū. ẜm illud Deutꝰ. vi. Nō temptabis dn̄mdeū tuū. ſed ille qui iurat videt̉ exquirere ſignū dīne ꝓuidentie dū petit dīnū teſtimoniū quod eſt ꝑ aliquē euidentem effectū. ergo videt̉ ꝙ iuramētū ſit oīno illicitum.¶ Sed ꝯtra eſt qd̓ dicit̉ Deutꝰ. vi. Dn̄m deū tuū timebis. ⁊ ꝑ nomē eiꝰ iurabis. ¶ Rn̄. dd̓ꝫ ꝙ nihil ꝓhibꝫ aliqͥd eſſe ẜꝫ ſe bonū qd̓ tn̄ cedit in malū eius qui nō vtit̉ eoꝯuenient̉. ſicut ſumere euchariſtiā eſt bonū. ⁊ tn̄ qui indigne ſumit iudiciū ſibi māducat ⁊ bibit. vt dicit̉. i. ad Corinth. xi. Sic ergo in ꝓpoſito dd̓m eſt ꝙ iuramentū ẜmſe eſt licitū ⁊ honeſtū quod patet ex origine ⁊ ex fine. Exorigine quidem: quia iuramentū eſt introductuꝫ ex fide qͣhomines credunt deū habere infallibilē veritatē ⁊ vniuerſalem omniū cognitionē ⁊ ꝓuiſionē. Ex fine aūt qꝛ iuramentū inducit̉ ad iuſtificandū hoīes ⁊ ad finiendū cōtrouerſias. vt dicit̉ ad Heb̓. vi. Sed iuramentū cedit inmalū alicui ex eo ꝙ male vtit̉ eo. id eſt. ſine neceſſitate etcautela debita. videt̉ enī paruā reuerētiā habere ad deuꝫqui eum ex leui cauſa teſtem inducit quod nō p̄ſumeretetiam de aliquo viro honeſto. Imminet etiā ꝑiculū ꝑiurij quia defacili homo in ꝟ̓bo delinquit. ẜꝫ illud Iaco. iijSiquis in ꝟbo non offendit. hic ꝑfectus eſt vir. Undeet Eccl. xxiij. dicit̉. Iurationi nō aſſueſcat os tuuꝫ. multienī caſus in illa. ¶ Ad .i. ergo dd̓m ꝙ Hieronymꝰ ſuꝑMatth. dicit. Conſidera ꝙ ſaluator nō per deū iurare ꝓhibuerit. ſed per celū ⁊ terrā. hanc enī per elemēta iurādipeſſimā ꝯſuetudinē habere iudei noſcunt̉. ſed iſta rn̄ſionō ſufficit quia Iacobuſ addidit. neqꝫ ꝑ aliud quodcūqꝫiuramentū. Et ideo dd̓m eſt ꝙ ſicut Aug. dicit in libꝰ cōtra mendaciū. ꝙ apl̓s in epl̓is ſuis iurans oſtendit quomodo accipiendū eſſet quod dictū eſt. dico vobis nō iurare oīno. nec .ſ. iurando ad facilitatē iurādi ꝑueniat̉. ⁊ exfacilitate iurādi ad ꝯſuetudinē. ⁊ a ꝯſuetudine in ꝑiuriuꝫdecidat̉. ⁊ iō nō inuenit̉ iuraſſe niſi ſcribēs vbi ꝯſidetatiocautior nō habet linguā p̄cipitē. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ſic̄ Augu. dicit in lihꝰ de ſer. do. in mon. ſi iurare cogeris. ſciasde neceſſitate venire infirmitatis eoꝝ quibꝰ aliqͥd ſuadesq̄ vtiqꝫ infirmitas malū eſt itaqꝫ nō dixit. qd̓ amplius ēmalū eſt. tu enī nō malū fateris qͥ bn̄ vteris iuratiōe. vtalteri ꝑſuadeas qd̓ vtilit̓ ꝑſuades. ſꝫ a malo ē illiꝰ cuiusinfirmitate iurare cogeris. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ ille q̄ iuratnō temptat deū. qꝛ nō implorat dīnū auxiliū abſqꝫ vtilitate ⁊ neceſſitate. ⁊ p̄terea nō exponit ſe alicui ꝑiculo ſi d̓steſtimoniū adhibere noluerit ī pn̄ti. adhibebit aūt ꝓ certo teſtimoniū in futuro qn̄ illūiabit abſcondita tenebraꝝet manifeſtabit ꝯſilia cordiū. vt d̓r. i. ad Corinth. iiij. ⁊ illud teſtimoniū nulli iurāti deficiet vel pro eo vel ꝯtra eūAd tertium ſic procedit̉.Uidet̉ ꝙ incōuenient̉ ponāt̉ tres comites iuram̄ti. videlicet. iuſticia. iudiciū. ⁊ veritas. Ea enī qͦrū vnū includit̉in altero nō ſunt ꝯnumerāda tanqͣꝫ diuerſa. ſꝫ hoꝝ triumvnū includit̉ in altero. qꝛ ꝟitas ē ꝑs iuſticie ẜm Tulliuꝫiudiciū aūt eſt actus iuſticie. vt ſupͣ habitū eſt. gͦ incōuenient̉ ponūt̉ tres comites iuramenti. ¶ Prete. Multaalia requirūt̉ ad iuramētū .ſ. deuotio ⁊ fides ꝑ quā credamus deum omnia ſcire ⁊ mentiri non poſſe. ergo videturꝙ inſufficienter tres comites iuramenti enumerentur. ¶Prete. Hec tria in quolibet opere humano requirendaſūt. nihil enī dꝫ fieri ꝯͣ iuſticiā aūt ꝟitatē aūt ſine iudicio-