QueſtioLXXVIII

multipliciter in habendo. ¶Ad. ij. dd̓m ꝙ recōpenſatioalicuiꝰ bn̄ficij duplicit̓ fieri pōt. Uno quidem modo exd̓bito iuſticie ad quod aliqͥs ex certo pacto obligari poteſtet hoc debitū attendit̉ ẜm quātitatē bn̄ficij quod qͥs accepit. ⁊ ideo ille qui accepit mutuū pecunie vel cuiuſcūqꝫ ſimilis rei cuius vſus eſt eius ꝯſumptio. nō tenet̉ ad plusrecompēſandū qͣꝫ mutuo accepit. vn̄ ꝯtra iuſticiā eſt ſi adplus reddendū obliget̉. Alio mō tenet̉ aliqͥs ad recūpenſandū bn̄ficiū ex debito amicitie. in quo magis ꝯſideraturaffectus ex qͦ aliqͥs bn̄ficiū ꝯtulit qͣꝫ etiā quātitaſ eius qd̓fecit. ⁊ tali debito non competit ciuilis obligatio per quaꝫinducitur quedā neceſſitas vt nō ſpontanea recompenſatio fiat. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ ſi aliquis ex aliqua pecūia mutuata expetet vel exigat quaſi per obligationē pacti taciti vel expreſſi recōpenſationē muneris ab obſequio vel alingua. ꝑinde eſt ac ſi expeteret vel exigeret munꝰ a manuqꝛ vtrunqꝫ pecunia eſtimari poteſt vt patet in his qui locunt oꝑas ſuas quas manu vel lingua exercent. Si ꝟomunus ab obſequio vel lingua nō quaſi ex obligatiōe reiexhibet̉. ſed ex beniuolentia que ſub eſtimatione pecunie nō cadit. licet hoc accipere ⁊ exigere ⁊ expetere. ¶Adiiij. dd̓m ꝙ pecunia nō pōt vēdi ꝓ pecunia ampliori qͣꝫſit quantitas pecunie mutuate que reſtituēda eſt. nec ibialiquid eſt exigendū aut expetendū niſi beniuolētie affectus qui ſub eſtimatiōe pecunie nō cadit. ex qͦ poteſt ꝓcedere ſpontanea mutuatio. repugnat aūt ei obligatio admutuū faciendū in poſteꝝ. quia etiā talis obligatio pecunia eſtimari poſſet. ⁊ ideo licet ſimul mutuanti vnū. aliqd̓aliud mutuū recipere. nō aūt licet eū obligare ad mutuūin poſterū faciendū. ¶ Ad. v. dd̓m ꝙ ille q̄ mutuat pecuniam tranſfert dn̄iū pecunie in eū cui mutuat. vn̄ ille cuipecunia mutuat̉ ſub ſuo periculo tenet eam. ⁊ tenet̉ eā reſtituere integre. vn̄ nō debet ampliusᶠ exigere ille qui mutuauit. ſed ille qui cōmittit pecuniā ſuam vel mercatorivel artifici ꝑ modū ſocietatis cuiuſdā. non tranſfert dn̄iūpecunie ſue in illum. ſed remanet eius ita ꝙ cū ꝑiculo ipſius mercator de ea negociat̉ vel artifex oꝑatur. ⁊ ideo ſiclicite pōt partem lucri inde ꝓuenientis expetere tanqͣꝫ dere ſua. ¶ Ad. vi. dd̓m ꝙ ſiquis ꝓ pecunia ſibi mutuataobliget rem aliquā cuius vſus p̄cio eſtimari pōt. dꝫ vſuꝫillius rei ille q̄ mutuauit computare in reſtitutione eiusquod mutuauit. alioqͥn ſi vſum illius rei quaſi gratis ſibi ſuꝑaddi velit. idem eſt ac ſi pecuniā acciꝑet ꝓ mutuoquod eſt vſurariū. niſi forte eſſet talis res cuius vſus ſinep̄cio ſoleat ꝯcedi inter amicos. ſicut patet de libro accommodato. ¶ Ad. vij. dd̓m ꝙ ſi aliquis charius velit vendere res ſuas qͣꝫ ſit iuſtū preciū vt de pecunia ſoluēda emptorem expectet. manifeſte vſura cōmittit̉. qꝛ hmōi expectatio p̄cij ſoluendi habet rationē mutui. vnde quicquidvltra iuſtū preciū ꝓ hmōi expectatiōe exigit̉ eſt quaſi p̄cium mutui. quod ꝑtinet ad rationē vſure. Similit etiamſiquis emptor velit rem emere vilius qͣꝫ ſit iuſtū preciumeo ꝙ pecuniā ante ſoluit qͣꝫ poſſit ei res tradi. eſt peccatūvſure. qꝛ etiā iſta anticipatio ſolutiōis pecunie habꝫ mutui rationē. cuius quoddā preciū eſt qd̓ diminuit̉ de iuſto p̄cio rei empte. Si ꝟo aliqͥs de iuſto p̄cio velit diminuere vt pecuniam prius habeat. nō peccat pctō vſure.Ad tertium ſic procedit.Uidetur ꝙ quicqͥd de pecunia vſuraria aliqͥs lucratꝰ fuerit reddere teneat̉. Dic̄ enī apl̓s ad Ro. xi. Si radix ſancta. ⁊ rami. ergo eadem ratione ſi radix infecta ⁊ rami. ſꝫ

radix fuit vſuraria. ergo ⁊ quicqͥd ex ea acq̄ſitū eſt. ē vſurariū. ergo tenetur ad reſtitutionē illius. ¶ Pret̉. Sicutdicitur extra de vſu. in illa decre. Cum tu ſicut aſſeris poſſeſſiones que de vſuris ſunt comꝑate debent vendi ⁊ ipiſarū precia his a quibus ſunt extorta reſtitui. ergo eadeꝫratione qͥcqͥd aliud ex pecunia vſuraria acquirit̉ debet reſtitui. ¶ Pre. Illud qd̓ aliquis emit de pecunia vſuraria debet̉ ſibi ratione pecunie qua dedit. nō ergo hꝫ maiꝰius in re quā ac qͥſiuit qͣꝫ in pecunia quā dedit. ſed pecuniam vſurariā tenebat̉ reſtituere. ergo ⁊ illud qd̓ ex ea acq̄ritur tenet̉ reſtituere. ¶ Sed ꝯtra Quilibet pōt licite tenere id qd̓ legitime acq̄ſiuit. ſed id qd̓ acquirit̉ ꝑ pecūiaꝫvſurariā interdū legitime acquitit̉. ergo licite pōt teneri¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut ſupͣ dictū eſt res quedā ſunt quarūvſus eſt ipſa earū ꝯſumptio que nō habent vſufructumin iura. ⁊ ideo ſi talia fuerint ꝑ vſurā extorta puta denarijtriticū. vinū. aut aliqͥd hmōi. non tenet̉ homo ad reſtituēdum niſi id quod accepit. qꝛ id qd̓ de tali re eſt acq̄ſitumnon eſt fructꝰ hmōi rei. ſed hūane induſtrie. niſi forte ꝑ detentionē talis. rei alter ſit dānificatꝰ amittēdo aliqͥd d̓ bonis ſuis. tūc enī tenet̉ ad recōpēſationē nocumēti. Quedam ꝟo res ſunt quarū vſus nō eſt earū ꝯſumptio. ⁊ talia habent vſufructū. ſicut domꝰ ⁊ ager ⁊ alia hmōi. ⁊ iōſiquis domū alterius vel agrū ꝑ vſuram extorſiſſet. nō ſolum tenet̉ reſtituere domū vel agrū ſed etiā fructus indeꝑceptos. qꝛ ſunt fructꝰ rerū. quarū alius eſt dn̄ſ. ⁊ ideo eidebent̉. ¶ Ad i. ergo dd̓m ꝙ radix nō ſolū habet rōnemmaterie ſicut pecunia vſuraria. ſed habet etiā aliqualiterrationem cauſe actiue inquantū adminiſtrat nutrimentūet ideo non eſt ſimile. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ poſſeſſiōes que devſuris ſunt comꝑate non ſunt eorum quorum ſunt vſure. ſed illorum qui eas emerunt. ſunt. tamen obligate ill̓a quibus fuerunt vſure accepte ſicut ⁊ alia bona vſurarij. ⁊ ideo non p̄cipitur ꝙ aſſignent̉ ille poſſeſſiōes his aquibus fuerunt accepte vſure. quia forte plus valent qͣꝫvſure quas dederunt. ſed precipit̉ ꝙ vendant̉ poſſeſſiōeset earum precia reſtituantur .ſ. ẜm quātitatem vſure acceꝑte. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ illud qd̓ acquiritur de pecunia vſuraria debetur quidem acquirenti. non ꝓpter pecuniā vſurariam datam. ſicut ꝓpter cauſam inſtrumētalem. ſed ꝓpt̓ſuam induſtriam ſicut ꝓpter cauſaꝫ pͥncipalē. ⁊ ideo plusiuris habet in re acquiſita de pecunia vſuraria qͣꝫ in ipſapecunia vſuraria.Ad quartuꝫ ſic procedit.Uidetur ꝙ non liceat pecuniam acciꝑe mutuo ſub vſura. Dicit enim apoſtolus Roma .i. ꝙ digni ſunt mortenon ſolum qui faciunt peccata. ſed etiam qui ꝯſentiūt facientibus. ſed ille qui accipit pecuniam mutuo ſub vſurꝭconſentit vſurario in ſuo peccato. ⁊ ꝑrebet ei occaſioneꝫpeccandi. ergo etiam ipſe peccat. ¶ Pre. Pro nullo cōmodo temporali debet aliquis alteri quācunqꝫ occaſionem prebere peccandi. hoc enī pertinet ad rationē ſcandali actiui quod ſemper eſt peccatuꝫ. vt ſupra dictum ēſed ille qui petit mutuū ab vſurario expreſſe dat ei occaſionem peccandi. ergo pro nullo cōmodo temporali excuſatur. ¶ Pre. Non minor videtur eſſe neceſſitas quandoqꝫ deponendi pecuniam ſuam apud vſurarium qͣꝫ mutuū accipiendi ab ipſo. ſed deponere pecūiam apud vſurarium omnino videtur eſſe illicitum. ſicut illicitum eſſetdeponere gladium apud furioſum. vel virginem committere luxurioſo. ſeu cibum guloſo. ergo neqꝫ licitum