QueſtioLXXVIII

vſura. ⁊ ſicut alia iniuſte acquiſita tenet̉ homo teſtituereira pecuniā quam per vſuram accepit. Ad. i. ergo dd̓ꝫꝑ vſura ibi metaphorice accipit̉ pro ſuꝑexcellētia bonoꝝſpūaliū quā exigit deus volens vt in bonis acceptis ab eoſemꝑ ꝓficiamꝰ quod eſt ad vtilitatē noſtram. non eius.Id. ij. dd̓m ꝙ iudeis ꝓhibitū fuit acciꝑe vſuram a fratribus ſuis .ſ. iudeis. per quod datur intelligi ꝙ acciꝑe vſuram a quocunqꝫ hoīe eſt ſimplicit̓ malū. debemꝰ enī oēmhoīem habere quaſi ꝓximū ⁊ fratrē. p̄cipue in ſtatu euāgelij ad quod oēs vocant̉. Unde in pͣs abſolute d̓r. Quipecuniā ſuam non dedit ad vſurā. Et Ezech. xviij. Quivſuram non acceꝑit. ꝙ aūt ab extraneis vſurā acciperēt n̄fuit eis ꝯceſſum quaſi licitū ſed ꝑmiſſum ad maius malum vitandū. ne .ſ. a iudeis deū colentibꝰ vſuras acciꝑētꝓter auariciā cui dediti erant. vt habet̉ Eſa. lvi. ꝙ aūt inpͥmiū ꝓmittit̉. fenerabis gentibꝰ multis ⁊cͣ. fenus ibi large accipit̉ ꝓ mutuo. ſicut ⁊ Eccl̓. xxix. d̓r. Multi nō cānequitie fenerati ſunt .i. nō mutuauerūt. ꝓmittit̉ ergo in p̄mium iudeis abūdantia diuitiarū ex qͣ contingit ꝙ alijsmutuare poſſint. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ leges hūane dimittunt aliqua pctā impunita ꝓpter ꝯditiōes hominū imꝑfectoꝝ. in quibus multe vtilitates impedirent̉ ſi oīa pctādiſtricte ꝓhiberent̉ penis adhibitis. ⁊ iō vſuras lex hūana ꝯceſſit non quaſi eſtimās eas eſſe ẜm iuſticiā. ſꝫ ne impedirent̉ vtilitates multoꝝ. Unde in ipſo iure ciuili dicit̉ꝙ res que vſu ꝯſumit̉ neqꝫ ratione naturali neqꝫ ciuili recipiunt vſu fructū. ⁊ ꝙ ſenatus non fecit earū reꝝ vſufructum. nec enī poterat. ſed quaſi vſu fructū ꝯſtituit ꝯcedēsſ. vſuras. Et phūs naturali ratione ductꝰ dicit in. i. politi. ꝙ vſuraria acqͥſitio pecuniarū eſt maxime pret̉ naturā¶ Ad. iiij. dd̓m ꝙ dare mutuū non ſemꝑ tenet̉ homo. ⁊ideo quantū ad hoc ponit̉ inter ꝯſilia. ſed ꝙ hō lucrū demutuo non querat hoc cadit ſub ratione p̄cepti. pōt tn̄ dici ꝯſiliū per comꝑationē ad dicta phariſeoꝝ qui putabātvſuram aliquā eſſe licitam. ſicut ⁊ dilectio inimicoꝝ ē cōſilium. vel loquit̉ ibi non de ſpe vſurarij lucri. ſed de ſpe q̄ponitur in hoīe. non enī debemꝰ mutuū dare vel qd̓cūqꝫbonū facere ꝓpter ſpem hoīs. ſed ꝓpter ſpem dei ¶ Ad. vdd̓m ꝙ ille qui mutuare non tenet̉. recōpēſationē poteſtacciꝑe eius qd̓ fecit. ſed nō amplius debet exigere. recompenſat̉ aūt ſibi ẜm equalitatē iuſticie ſi tm̄ ei reddat̉ quātum mutuauit. vn̄ ſi amplius exigat ꝓ vſufructu rei quealium vſum non habet niſi ꝯſumptionē ſub̓e. exigit p̄ciūeius qd̓ non eſt. ⁊ ita eſt iniuſta exactio. ¶ Ad. vi. dd̓m.ꝙ vſus pͥncipalis vaſoꝝ argenteoꝝ non eſt ipſa eoꝝ ꝯſūptio. ⁊ ideo vſus eoꝝ pōt vedi licite ſeruato dn̄io rei. vſuſaūt pͥncipalis pecunie argentee eſt diſtractio pecunie ī cōmutatiōes. vnde nō licet eius vſuꝫ vendere cū hoc ꝙ aliquis velit eius reſtitutionē quod mutuo dedit. Sciendūtn̄ ꝙ ſecūdaxiꝰ vſus argenteoꝝ vaſoꝝ poſſet eſſe cōmutatio. ⁊ talem vſum eoꝝ non liceret vendere. ⁊ ſimilit̓ poteſt eſſe aliquis ſecūdarius vſus pecunie argentee. vtputa ſiquis ꝯcederet pecuniā ſignatā ad oſtentationē vel adponendū loco pignoris. ⁊ talem vſum pecunie licite homo vendere pōt. ¶ Ad. vij. dd̓m ꝙ ille qui dat vſurā. nōſimplicit̓ volūtarie dat. ſed cū quadā neceſſitate inquantum indiget acciꝑe pecuniā mutuo qͣꝫ ille qui habet nonvult ſine vſura mutuare.Adſecundū ſic procedit̉.Uidetur ꝙ aliquis poſſit pro pecunia mutuata aliquamaliam cōmoditatē expetere. vnuſquiſqꝫ enī licite pōt ſue

indemnitati conſulere. ſed qn̄qꝫ damnū aliquis patit̉ exhoc ꝙ pecuniam mutuat. ergo licitum eſt ei ſupra pecuniam mutuatā aliquid aliud pro damno expetere vel etiāexigere. ¶ Pre. Unuſqͥſqꝫ tenet̉ ex quodā debito honeſtatis aliqͥd recompenſare ei qui ſibi gr̄am fecit. vt dicit̉in. v. ethi. ſed ille qui alicui in neceſſitate ꝯſtituto pecuniam mutuat gratiam facit. vnde ⁊ gr̄arum actio ei debet̉.ergo ille qui recipit. tenet̉ naturali debito aliqͥd recōpenſare. ſed nō videt̉ eſſe illicitū obligare ſe ad aliquid ad qd̓quis ex naturali iure tenetur. ergo nō videtur eſſe illicitūſi aliquis pecuniā alteri mutuans in obligationē deducataliquā recōpenſationē. ¶ Pre. Sicut eſt quoddā munꝰa manu. ita eſt quoddā munꝰ a lingua ⁊ ab obſequio. vtdicit glo. Eſa. xxxiij. Deatus qui excutit manꝰ ſuas ab oīmunere. ſed licet acciꝑe ſeruitiū vel etiam laudem ab eocui quis pecuniā mutuauit. ergo pari ratione licet quodcunqꝫ aliud munꝰ acciꝑe. ¶ Pre. Eadem videt̉ eſſe comparatio dati ad datum ⁊ mutuati ad mutuatū. ſed licꝫ pecuniā acciꝑe pro alia pecunia data. ergo licet acciꝑe recōpenſationē alterius mutui ꝓ pecunia. mutuata. ¶ Pre.Magis a ſe pecuniā alienat qui eam mutuādo dn̄iū trāſfert qͣꝫ qui eam mercatori vel artifici cōmittit. ſed licꝫ lucrū acciꝑe de pecunia cōmiſſa mercatori vel artifici. ergolicet etiā lucrū acciꝑe de pecunia mutuata. ¶ Pre. Propecunia mutuata poteſt hō pignꝰ accipere cuius vſus poſſet p̄cio aliquo vendi. ſicut cū impignorat̉ ager vel domꝰque inhabitatur. ergo licet aliquod lucrum habere de pecunia mutuata. ¶ Pre. Contingit qn̄qꝫ ꝙ aliquis charius vendat res ſuas ratione mutui. aut vilius emit qd̓ eſtalterius. vel etiam pro dilatiōe precium auget. vl̓ pro acceleratione diminuit. in quibus oībus videtur aliqua recompenſatio fieri quaſi pro mutuo pecunie. hoc autē nōmanifeſte apparet illicitum. ergo licitum eſt aliqd̓ cōmodum de pecunia mutuata expetere vel etiam exigere.¶ Sed contra eſt quod Ezech. xviij. dicitur inter alia q̄ad virum iuſtum requirunt̉. ſi vſuram ⁊ ſuperabundantiam non acceperit. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ẜm phm̄ in. iiij. ethi.omne illud pro pecunia habetur cuiꝰ precium poteſt pecunia mēſurari. Et ideo ſicut ſi aliquis pro pecunia mutuata vel quacunqꝫ alia re que ex ipſo vſu ſumitur. pecuniam accipit ex pacto tacito vel expreſſo. peccat contra iuſticiam vt dictum eſt. ita etiam quicunqꝫ ex pacto tacitovel expreſſo quodcunqꝫ aliud acceperit cuius preciū pecunia menſurari poteſt. ſimile peccatum incurrit. Si ꝟoaccipiat aliquid huiuſmodi non quaſi exigens. nec quaſiex aliqua obligatione tacita vel expreſſa. ſed ſicut gratuitum donum non peccat. quia etiam anteqͣꝫ pecuniaꝫ mutuaſſet licite poterat aliquod donum gratis accipere. necpeioris conditionis efficitur per hoc ꝙ mutuauit. Recōpenſationem ꝟo eorum que pecunia non menſurantur licet pro mutuo exigere. puta beniuolētiam ⁊ amorem eiꝰqui mutuauit. vel aliquid huiuſmodi. ¶ Ad .i. ergo dicēdum ꝙ ille qui mutuum dat. poteſt abſqꝫ peccato in pactum deducere cum eo qui mutuum accipit recompenſationem damni per quod ſubtrahitur ſibi aliquod quoddebet habere. hoc enim non eſt vendere vſum pecunie.ſed damnum vitare. ⁊ poteſt eſſe ꝙ accipiens mutuū maius damnū euitet qͣꝫ dans incurret. vnde accipiēs mutuum cum ſua vtilitate damnum alterius recompenſat. recompenſationem ꝟo dāni quod ꝯſideratur ī hoc quodde pecunia non lucratur. non poteſt in pactum deducere.quia non debet vendere id quod nōdū hꝫ. ⁊ pōt impediri