QueſtioLXXVIII

cognoui litteraturā. Negociator auidus acq̄rendi ꝓ dānō blaſphemat. pro p̄cijs rerū mentit̉ ⁊ peierat ſꝫ hec vitia hoīs non ſunt artis que ſine his vitijs agi pōt. ergonegociari ẜm ſe non eſt illicitum. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ad negociatores ꝑtinet cōmutatiōibꝰ rerū inſiſtere. Ut aūt phusdicit in. i. politi. duplex eſt rerum cōmutatio. Una quidēquaſi naturalis ⁊ neceſſaria per quaꝫ .ſ. fit cōmutatio reiad rem. vel rerum ⁊ denarioꝝ ꝓpter neceſſitatē vite. ⁊ tal̓cōmutatio non ꝓprie pertinet ad negociatores. ſed magiſad iconomos vel politicos qui habēt ꝓuidere vl̓ domuivel ciuitati de rebus neceſſarijs ad vitā. Alia ꝟo cōmutationis ſpēs eſt vel denarioꝝ ad denarios. vel quarūcūqꝫrerum ad denarios. non ꝓpter res neceſſarias vite. ſed ꝓpter lucrum querendū. ⁊ hec quidē negociatio ꝓprie videtur ad negociatores pertinere ẜm phm̄. prima aūt cōmutatio laudabilis eſt. quia deſeruit naturali neceſſitati.ſecūda aūt iuſte vituꝑatur. quia quantū eſt de ſe deſeruitcupiditati lucri que terminū neſcit. ſed in infinitū tendit.Et ideo negociatio ẜm ſe ꝯſiderata quandā turpitudinēhabet. inquantū non importat de ſui ratione fineꝫ honeſtum vel neceſſariū. lucrū tamen qd̓ eſt negociatiōis finisetſi in ſui ratione non importet aliquid honeſtū vel neceſſariū. nihi l tn̄ importat de ſui ratione vitioſum vel virtuti ꝯtrariū. Unde nihil ꝓhibet lucꝝ ordinari ad aliquēfinem neceſſariū vel etiā honeſtū. ⁊ ſic inegociatio licitareddetur. ſicut cū aliquis lucrū moderatū qd̓ negociando querit ordinat ad domus ſue ſuſtentatioēꝫ vel etiā adſubueniendū indigentibꝰ. vel etiā cum aliquis negociationi intendit ꝓpter publicā vtilitatē. ne .ſ. res neceſſariead vitam patrie deſint. ⁊ lucrū expetit non quaſi finem.ſed quaſi ſtipendiū laboris. ¶ Ad .i. ergo dd̓m ꝙ verbuChryſo. eſt intelligendū de negociatione ẜm ꝙ vltimū finem in lucro ꝯſtituit. quod p̄cipue videt̉ qn̄ aliqͥs rem n̄immutatā charius vendit. Si enī rem in melius mutatācharius vendat. videt̉ premiū ſui laboris acciꝑe. qͣꝫuis ⁊ipſum lucrum poſſit licite intendi. non ſicut vltimis finiſſed ꝓpter aliū finem neceſſariū ⁊ honeſtū vt dictum eſt.¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ non quicunqꝫ chariꝰ vendit aliquid qͣꝫemerit negociat. ſed ſolū qui ad hoc emit vt charius vendat. Si aūt emitrem non vt vendat ſed vt teneat. ⁊ pꝰmodū ꝓpter aliquā cauſam eam vendere velit non eſt negociatio qͣꝫuis charius vēdat. poteſt enī hoc licite facere.vel quia in aliquo rem meliorauit. vel qꝛ p̄cium rei ē mutatum ẜm diuerſitatē loci vel tꝑis. vel ꝓpter ꝑiculū cui ſeexponit trāſferendo rem de loco ad locū. vel eam fieri faciendo. ⁊ ẜm hoc nec emptio nec venditio eſt iniuſta. IAd. iij. dd̓m ꝙ clerici non ſolū debent abſtinere ab his q̄ſunt ẜm ſe mala. ſed etiam ab his que habent ſpēm mali. qd̓ quidē in negociatiōe ꝯtingit. tū ꝓpter hoc ꝙ eſt ordinata ad lucrū terrenū cuius clerici debēt eſſe ꝯtemptores. tum etiā ꝓpt̓ frequētia negociatoꝝ vitia. qꝛ difficult̉exuitur negociator a pctīs labioꝝ. vt dicitur Eccl̓. xxvi.Eſt ⁊ alia cauſa qꝛ negociatio nimis implicat animū ſecularibus curis. ⁊ per ꝯſequēs a ſpūali retrahit. Un̄ apl̓usij. ad Timoth. ij. Nemo militans deo implicat ſe negotijs ſecularibus. licet tn̄ clericis vti prima commutatiōisſpecie que ordinat̉ ad neceſſitatē vite emēdo vel vēdēdo¶ Queſtio LXXVIIIEinde ꝯſiderandūeſt de pctō vſure qd̓ cōmittit̉ in mutuis. Etcirca hoc q̄rūt̉ qͣttuor. pͥª vtꝝ ſit pctm̄ acciꝑe

pecuniam in preciū pro pecunia mutuata quod eſt accipere vſuram. 4ꝰ vtrū liceat ꝓ eodem quācūqꝫ vtilitatemacciꝑe quaſi in recompenſationē mutui. 3ꝰ vtrū aliqͥs reſtituere teneat̉ id quod d̓ pecunia vſuraria iuſto lucro lucratus eſt. 4ª vtꝝ liceat acciꝑe mutuo pecuniā ſub vſuraAd primū ſic proce dīturUidetur ꝙ accipere vſurā pro pecunia mutuata non ſitpctm̄. Nullus enī peccat ex hoc ꝙ ſequit̉ exemplū chriſtiſed dn̄s de ſeipſo dicit Lu. xix. Ego veniēs cū vſuris exegiſſem illam .ſ. pecuniā mutuatā. ergo nō eſt pctm̄ accipere vſuram pro mutuo pecunie. ¶ Pre. Sicut dicitur inpͣs. Lex dn̄i īmaculata. qꝛ .ſ. pctm̄ ꝓhibet ſed in lege diuina conceditur aliqͣ vſura. ẜm illud Deutᵇ. xxiij. Nō fenerabis fratri tuo ad vſurā pecuniā nec fruges nec quālibet aliam rem. ſed alieno ⁊ quod plus eſt etiā in p̄miumrepromittit̉ pro lege ſeruata. ẜm illud Deutꝰ. xxviij. Fenerabis gentibus multis. ⁊ ipſe a nullo fenus accipiēs. gͦacciꝑe vſurā non eſt pctm̄. ¶ Pre. In rebꝰ hūanis def̓minatur iuſticia ꝑ leges ciuiles. ⁊ ẜm eas ꝯcedit̉ vſurasacciꝑe. ergo non videt̉ eſſe illicitū. ¶ Pre. Pretermittere ꝯſilia non obligat ad pctm̄. ſed Lu. vi. inter alia conſilia ponit̉. date mutuū nihil inde ſperātes. ergo acciꝑe vſuram non eſt pctm̄. ¶ Pre. Preciū acciꝑe pro eo qd̓ quiſfacere non tenet̉. non videt̉ eſſe ẜm ſe pctm̄. ſed non in qͦlibet caſu tenetur pecuniā habēs eam ꝓximo mutuare. gͦlicet ei aliqn̄ pro mutuo acciꝑe preciū. ¶ Pre. Argentūmonetatū ⁊ in vaſa formatū non differt ſpē. ſed licet accipere ꝓ vaſis argenteis p̄ciū accōmodatū. ergo etiaꝫ licꝫaccipere p̄ciū pro mutuo argenti monetati. vſura ergo n̄eſt ẜm ſe pctm̄. ¶ Pre. Quilibet pōt licite acciꝑe reꝫ qͣꝫei dn̄s rei volūtarie tradit. ſed ille qui accipit mutuū voluntarie tradit vſurā. ergo ille qui mutuat ficite pōt accipere. ¶ Sed ꝯtra eſt quod dicitur Exo. xxij. Si pecuniam mutuā dederis populo meo pauꝑi qui habitat te cuꝫnō vrgebis eū quaſi exactor nec vſuris opprimes. ¶ Andd̓m ꝙ acciꝑe vſurā ꝓ pecunia mutuata eſt ẜm ſe iniuſium. qꝛ vendit̉ id qd̓ nō eſt. ꝑ qd̓ manifeſte ineqͣlitas cōſtituit̉ que iuſticie ꝯtrariat̉. Ad cuiꝰ euidētiā ſciendū eſtꝙ q̄dā res ſunt qͣrū vſus eſt ipſarū rerū ꝯſumptio. ſicutvinū ꝯſumimꝰ eo vtēdo ad potū. ⁊ triticū ꝯſumimus eovtēdo ad cibū. Un̄ in talibꝰ nō dꝫ ſeorſuꝫ cōputari vſusrei a reipſa. ſꝫ cuicūqꝫ ꝯcedit̉ vſus. ex hocipſo ꝯcedit̉ reset ꝓpter hoc in talibꝰ ꝑ mutuū trāſfert̉ dn̄iū. Siq̄s ergoſeorſum vellet vendere vinuꝫ. ⁊ vellet ſeorſum venderevſum vini. venderet eā rem bis. vel venderet id qd̓ noneſt. vn̄ mani feſte ꝑ iniuſticiā peccaret. ⁊ ſimili ratiōe intuſticiā cōmittit qͥ mutuat vinū aut triticū petēs ſibi duasrecōpē ſatiōes. vnā qͥdē reſtitutionē eqͣlis rei. aliā ꝟo preciū vſus. qd̓ vſura d̓r. Quedā ꝟo ſunt qͦrū vſus non eſtipſa rei ꝯſumptio. ſicut vſus domꝰ eſt inhabitatio. nō autem diſſipatio. ⁊ iō in talibꝰ ſeorſum pōt vtrūqꝫ concediputa cum aliquis tradit alteri dn̄iū domꝰˡ. reſeruato ſibivſu ad aliqd̓ tꝑs vel ecōuerſo cū qͥs ꝯcedit alicui vſuꝫ domus reſeruato ſibi eius dn̄io. ⁊ ꝓpt̓ hoc licite pōt hō accipere p̄ciū ꝓ vſu domꝰ. ⁊ pōt hō petere domū accōmodatam. ſicut patet in ꝯductiōe ⁊ locatiōe domꝰ. Pecūi a autem ẜm phm̄ in. v. ethi. ⁊ in. i. politi. pͥncipalit̓ eſt inuētaad cōmutatiōes faciēdas. ⁊ ita ꝓprius ⁊ pͥncipalis pecunie vſus eſt ipſius conſumptio ſiue diſtractio ẜm ꝙ incōmutationes expenditur. ⁊ ꝓpter hoc ẜm ſe eſt illicitumpro vſu pecunie mutuate accipere precium. quod dicitur