LXXVIIQueſtio

tei date. ſicut contingit cum aliquis multum re aliqua indiget. vel ad ꝑiculū euitandū. vel ad aliquod cōmodumconſequendū. ergo licet in contractu emptionis ⁊ venditionis aliquid dare ꝓ maiori p̄cio qͣꝫ valeat. ¶ Sed contra eſt qd̓ dicit̉ Matth. vij. Oīa quecūqꝫ vultis vt faciātvobis hoīes. ⁊ vos facite illis. ſed nullus vult ſibi rē vendi carius qͣꝫ valeat. ergo nullus debet alteri vendere remcarius qͣꝫ valeat. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ fraudē adhibere ad hocꝙ aliquid plus iuſto precio vendat̉. oīno pctm̄ eſt inqͣꝫtūaliquis decepit ꝓximū in damnū ip̄ius. vn̄ Tullius dicitin li. de offi. Tollendū eſt igit̉ in rebꝰ ꝯtrahendis oē mendaciū non licitatorē venditor. nec qui contra ſe licitet̉. emptor apponet. Si aūt fraus deficit tunc de emptione ⁊ vēditione dupliciter loqui poſſumus. Uno mō ẜm ſe ⁊ ẜmhoc emptio ⁊ venditio videt̉ eſſe introducta ꝓ conmunivtilitate vtriuſqꝫ. dum .ſ. vnus indiget re alterius. ⁊ ecōuerſo. ſicut ptꝫ ꝑ phm̄ in. i. poli. Quod aūt ꝓ cōmuni vtilitate inductū eſt non debet eſſe magis in grauamē vniusqͣꝫ alterius. ⁊ ideo debet ẜm equalitatē rei inter eos contractus inſtitui. qͣꝫtitas aūt rei que in vſuꝫ hoīs venit. mēſurat̉ ẜm p̄cium datū ad qd̓ eſt inuentū nūmiſma vt dicitur in. v. ethi. Et ideo ſi vel p̄cium excedat qͣꝫtitatē valoriſrei. vel ecōuerſo res excedat p̄cium tollet̉ iuſticie equalitas. ⁊ ideo carius vendere aut vilius emere rem qͣꝫ valeat eſt ẜm ſe iniuſtū ⁊ illicitum. Alio mō poſſumus loqͥ deemptione ⁊ venditiōe ẜm ꝙ ꝑ accidens cedit in vtilitatē vnius ⁊ detrimentū alterius. puta cum aliquis multūindiget habere rem aliquā. ⁊ alius ledit̉ ſi ea careat ⁊ ī tali caſu iuſtū preciū erit. vt non ſolū reſpiciat̉ ad rem q̄ vēdit̉. ſed ad damnū qd̓ venditor ex venditiōe incurrit. ⁊ ſiclicite poterit aliquid vēdi plus qͣꝫ valeat ẜm ſe. qͣꝫuis nōvendat̉ pluſqͣꝫ valeat hn̄ti. Si ꝟo aliquis multū iuuet̉ex re alterius quā accipit. ille ꝟo qui vēdidit nō damnificat̉ carendo re illa. non debet eam ſuꝑuenderę. qꝛ vtilitaſq̄ alteri accreſcit non eſt ex venditione. ſed ex cōditione ementis. nullus aūt dꝫ vendere alteri qd̓ non eſt ſuū. licetpoſſit ei vēdere dānū qd̓ patit̉. ille tn̄ qui ex re alterius accepta multū iuuat̉ pōt ꝓpria ſponte aliquid vendēti ſuꝑerogare. qd̓ ꝑtinet ad eius honeſtatē. ¶ Ad .i. ergo dd̓ꝫ ꝙſicut ſupra dictū eſt. lex humana ppl̓o dat̉ ī quo ſūt multi a virtute deficientes non aūt dat̉ ſolū virtuoſis. ⁊ iō lexhumana nō potuit ꝓhibere quicquid eſt ꝯtra virtutē. ſedei ſufficit vt ꝓhibeat ea que deſtruūt hoīm conuictū. aliaꝟo habeat quaſi licita. nō qꝛ ea approbet. ſed qꝛ ea nō punit. ſic ergo hꝫ quaſi licitū penā nō inducens ſi abſqꝫ fraude vēditor rem ſuam ſuꝑuendat aut emptor vilius ematniſi ſit nimis exceſſus. qꝛ tunc etiā lex humana cogit ad reſtituendū puta ſi aliqͥs ſit deceptus vltra dimidiā iuſti p̄cij quātitatē. Sed lex diuina nihil impunitū relinqͥt qd̓ſit virtuti ꝯtrariū. Un̄ ẜm diuinā legē illicitū reputat̉ ſi īemptione ⁊ venditiōe non ſit equalitas iuſticie obſeruata⁊ tenet̉ ille qͥ plus hꝫ recōpēſare ei qͥ dānificatus ē ſi ſitnotabile damnū. qd̓ ideo dico. qꝛ iuſtū preciū qn̄qꝫ non ēpunctaliter determinatū. ſed magis in quadā extimationeꝯſiſtit. ita ꝙ modica additio vel minutio non videt̉ tollereequalitatē iuſticie. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ſicut Augu. ibid ē dicit. Minus ille vel ſeip̄m intuēdo vel alios exꝑiendo vili velle emere ⁊ care vendere oībus id credidit eſſe cōmūeſed qm̄ reuera vitiū eſt pōt quiſqꝫ adipiſci hmōi iuſticiaꝫqua huic reſiſtat ⁊ vincat. Et ponit exemplū de quodā q̄modicū preciū de quodā libro ꝓpter ignorantiam poſtulāti iuſtū precium dedit. Unde piꝫ ꝙ illud cōmune deſideri

um non eſt nature. ſed vitij. ⁊ ideo conmune eſt multisquia per latam viam vitiorum incedunt. ¶ Ad. iij. dd̓mꝙ in iuſticia cōmutatiua conſiderat̉ principal̓r equalitasrei. ſed in amicitia vtilis conſiderat̉ equalitas vtilitatis.⁊ ideo recompenſatio fieri debet ẜm vtilitatem ꝑceptamin emptione ꝟo ẜm equalitatem rei.Ad ſecūdū ſic procediturUidet̉ ꝙ venditio non reddat̉ iniuſta ⁊ illicita ꝓpter defectum rei vendite. Minus enī certa ſunt pēſanda in re qͣꝫrei ſpēs ſubſtātialis. ſed ꝓpter defectū ſpēi ſubſtātialis nōvidet̉ reddi vēditio rei illicita. puta ſi aliqͥs vendat argētū. aut aurū alchimiticū pro vero. qd̓ eſt vtile ad oēs hūanos vſus ad quos neceſſariū eſt argentū ⁊ aurū puta advaſa ⁊ ad alia hmōi. ergo multo minus erit illicita venditio ſi ſit defectus in alijs. ¶ Pre. Defectus ex ꝑte rei quieſt ẜm quātitatē maxime videt̉ iuſticie ꝯtrariari que in equalitate cōſiſtit. quātitas aūt ꝑ menſurā cognoſcit̉. menſure aūt rerum q̄ in vſum hoīm veniūt. non ſunt determinate. ſed alicubi maiores alicubi minores. vt ptꝫ ꝑ phm̄in v. ethi. ergo nō pōt euitari defectus ex ꝑte rei vendite.⁊ ita videt̉ ꝙ ex hoc vēditio nō reddat̉ illicita. ¶ Pre. addefectū rei vēdite ꝑtinet ſi ei ꝯueniens qualitas deeſt. ſedad qͣlitatē rei cognoſcendā requirit̉ magna ſcīa que pleriſqꝫ venditoribꝰ deeſt. ergo non reddit̉ venditio ſillicita ꝓpt̓rei defectū. ¶ Sed ꝯtra eſt qḋ Ambro. dicit in li. de offi.Regl̓a iuſticie manifeſte eſt ꝙ a vero non declinare viruꝫdeceat bonum. nec dāno iniuſto afficere quēqͣꝫ. nec aliqͥddolo annectere rei ſue. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ circa rem que venditur duplex defectus conſiderari poteſt. Unus quidemẜm ſpeciem rei. ⁊ hunc quidem defectum ſi venditor cognoſcat in re quam vendit. fraudem committit in venditione. vnde venditio illicita redditur. Et hoc eſt quod dicitur contra quoſdam Eſa. i. Argentum tuum verſum ēin ſcoriam. vinum tuum mixtum eſt aqua. quod enī ꝑmixtum eſt patitur defectum qͣꝫtum ad ſpecieꝫ. Alius aūt defectus eſt ẜm quantitatem que ꝑ menſuram cognoſcitur⁊ ideo ſi quis ſcienter vtatur deficienti menſura in vendēdo fraudem committit. ⁊ eſt illicita venditio. vnde dicitur Deutrono. xxv. Non habebis in ſacculo diuerſa pondera maius ⁊ minus. nec erit in domo tua modus maior⁊ minor. Et poſtea ſubditur. Abhominatur enim dominus eum qui fecit hec. ⁊ aduerſatur omnem iniuſticiam.tertius defectus eſt ex parte qualitatis. puta ſi aliquod animal infirmum vendat quaſi ſanum. quod ſi quisᶻ ſcienter fecerit fraudem cōmittit in venditione. vnde eſt illicita venditio. Et in omnibꝰ talibus non ſolum aliquis peccat iniuſtam venditionem faciendo. ſed etiam ad reſtitutionē tenet̉. Si ꝟo eo ignorante aliquis p̄dictorum defectuum in re vendita fuerit. venditor quidem non peccat.quia facit iniuſtum naturaliter. non tamen eius operatioeſt iniuſta. vt ex ſupra dictis patet. tenet̉ tamen cuꝫ ad eiꝰnoticiam peruenerit damnum recompenſare emptori. Etquod dictum eſt de venditore. etiam intelligendum eſt exparte emptoris. Contingit enī quandoqꝫ venditorem eredere ſuam rem eſſe minus precioſam qͣꝫtum ad ſpeciem. ſicut ſi aliquis vendat aurum loco auricalci ⁊ emptor ſi idcognoſcat iniuſte emit ⁊ ad reſtitutionem tenetur. Et eadem ratio eſt de defectu qualitatis ⁊ quantitatis. ¶ Adi. ergo dd̓m. ꝙ aurum ⁊ argentum non ſolum cara ſuntpropter vtilitatem vaſorum que ex eis fabricantur aūt aliorum huiuſmodi. ſed etiam propter dignitatem et puri-