QueſtioLXX

ergo non tenetur aliquis ad teſtificandū ¶ Pre. Nulꝰtenetur fraudulenter agere. ſed Prouerb̓. xi. dicit̉. Quiambulat fraudulent̓ reuelat archana. qui aūt fidelis ē celat amici cōmiſſum. ergo non tenetur homo ſemper adteſtificandū. preſertim ſuper his que ſunt ſibi in ſecretoab amico cōmiſſa. ¶ Pre. Ad ea que ſunt de neceſſitateſalutis maxime tenentur clerici ⁊ ſacerdotes. ſed clericiſ ⁊ſacerdotibus ꝓhibetur ferre teſtimoniū in cauſa ſanguīsergo teſtificari non eſt de neceſſitate ſalutis. ¶ Sed contra eſt quod Aug. dicit. Qui veritatē occultat ⁊ qui prodit mendaciū vterqꝫ reus eſt. ille quia prodeſſe non vultille qui nocere deſiderat. ¶ ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ī te ſtimonio ferendo diſtinguendū eſt. qꝛ aliqn̄ requirit̉ teſtimoniū alicuius. aliqn̄ nō requiritur. Si requirit̉ teſtimoniū alicuius ſubditi auctoritate ſuꝑioris cui in his que ad iuſticiāpertinent obedire tenetur non eſt dubiū qͥn teneat̉ teſtimoniū ferre in his in quibus ẜm ordinē iuris teſtimonium ab eo exigitur. puta in manifeſtis. ⁊ in his de quibꝰin famia p̄ceſſit. Si autem exigatur ab eo teſtimonium inalijs. puta in occultis ⁊ de quibus infamia non p̄ceſſit. n̄tenetur ad teſtificandū. Si ꝟo requirat̉ eius teſtimoniūnō auctoritate ſuꝑioris cui obedire tenetur. tunc diſtinguendū eſt. quia ſi teſtimoniū requiratur ad liberanduꝫhoīem vel ab iniuſta morte ſeu pena quacūqꝫ vel a falſainfamia vel etiam ab iniquo damno. tunc tenetur homoad teſtificandū. ⁊ ſi eius teſtimoniū nō requirat̉ tenet̉ facere quod in ſe eſt vt veritatē denūciet alicui qui ad hocpoſſit ꝓdeſſe. dicit̉ .n. in pͣs. Eripite pauperē ⁊ egenū demanu peccatoris liberate. Et Prouerb̓. xxiiij. Erue eosqui ducunt̉ ad mortem. Et Ro. i. dicit̉. Digni ſunt morte non ſolum qui faciūt ſed etiam qui ꝯſentiūt facientibꝰ.vbi dicit glo. Conſentire ē tacere cum poſſis redarguere.Super his ꝟo que ꝑtinēt ad ꝯdemnationē alicuiꝰ nō tenetur aliquis ferre teſtimoniū niſi cū a ſuꝑiori compellit̉ẜm ordinem iuris. quia ſi circa hoc veritas occuitet̉ nulli ex hoc ſpeciale damnū naſcit̉. vel ſi īmineat ꝑiculū accuſatori non ē curandū. quia ipſe in hoc ꝑiculū ſponte ſeingeſſit. alia aūt ratio eſt de reo cui periculū imminet eonolente. ¶ Ad. i. ergo dd̓m ꝙ Aug. loquitur de occultatione veritatis in caſu illo qn̄ aliquis non compellit̉ ſuperioris auctoritate veritatē ꝓpalare. ⁊ qn̄ occultatio veritatis eſt nulli ſpecialit̓ damnoſa. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ de illis que homini ſunt cōmiſſa in ſecreto per ꝯfeſſione nullo modo debet teſtimoniū ferre. quia huiuſmodi non ſcitvt homo ſed tanqͣꝫ dei miniſter. ⁊ maius eſt vinculuꝫ ſacramenti quolibet hoīs p̄cepto. Circa ea ꝟo que alit̓ homini ſub ſecreto cōmittunt̉ diſtinguendū eſt. qn̄qꝫ .n. ſūttalia que ſtatim cū ad noticiā hoīs venerint homo ea manifeſtare tenet̉. puta ſi pertinent ad corruptionē multitudinis ſpūalem vel corporalem. vel in graue damnū alicuius petſone. vel ſiquid aliud eſt huiuſmodi quod qͥs ꝓpalare tenetur. vel teſtificādo vel denūciādo. ⁊ ꝯtra hoc debitum obligari nō poteſt per ſecreti cōmiſſuꝫ. quia ī hocfrangeret fidem quam alteri debet qn̄qꝫ ꝟo ſunt talia q̄quis ꝓdere non tenetur. vnde poteſt obligari ex hoc ꝙ ſibi ſub ſecreto cōmittitur ⁊ iunc nullo modo tenetur ea ꝓdere etiam ex precepto ſuperioris. quia ſeruare fidem eſtde iure naturali. nihil autem poteſt precipi homini ꝯtraid quod eſt de iure naturali. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ oꝑari ⁊ cōoperari ad occiſionem hoīs non competit miniſtris altaris. vt ſupͣ dictum eſt. ⁊ ideo ẜm iuris ordinē compelli n̄poſiunt ad ferendū teſtimoniū in cauſa ſanguinis.

Ad ſecundū ſic procedit̉.Uidetur ꝙ ſufficiat duoꝝ vel triū te ſtimoniū. Iudiciuꝫenim certitudinē requirit. ſed non habetur certitudo veritatis per dictum duoꝝ teſtium. legitur. n. iij. Regꝭ. xxi. ꝙNaboth ad dictū duoꝝ teſtiū falſo ꝯdemnatus eſt. ergoduorum vel trium teſtimoniū non ſufficit. ¶ Pre. Teſtimoniū ad hoc ꝙ ſit credibile debet eſſe concors. ſꝫ plerunqꝫ duoꝝ vel trium teſtimoniū in aliquo diſcordat. ergo non eſt efficax ad veritatem ī iudicio ꝓbandā ¶ Pre.ij. q. v. dicitur. Preſul non damnetur niſi ſeptuagintaduobus teſtibus. preſbyt aūt cardinalis niſi qͣdragintaquattuor teſtibus non deponatur. diaconus cardinalisvrbis rome niſi in vigintiocto teſtibus nō ꝯdemnabiturſubdiaconꝰ. acolythus. exorciſta. lector. oſtiarius niſi ī ſeptem teſtibus nō ꝯdemnabit̉ ſed magis eſt ꝑiculoſumpeccatū eius qui in maiori dignitate ꝯſtitutus eſt. ⁊ itaminus eſt tolerandū. ergo nec in alioꝝ ꝯdemnatione ſufficit duoꝝ vel trium teſtimoniū. ¶ Sed ꝯtra eſt qd̓ dicitur Deutꝰ. xvij. In ore duoꝝ vel triumꝭ teſtium peribitqui interficiet̉. et. jͣ. xix. In ore duoꝝ vel trium teſtiū ſtabit oē verbum. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ẜm phm̄ in. i. ethi. certitudo non eſt ſimilit̓ querēda in oī materia. in actibꝰ .n. hūanis ſuper quibus ꝯſtituunt̉ iudicia ⁊ exigunt̉ teſtimonianon poteſt haberi certitudo demōſtratiua. eo ꝙ ſunt circa ꝯtingentia ⁊ variabilia. ⁊ ideo ſufficit ꝓbabilis certitudo que vt in pluribus veritatem attingat ⁊ ſi in paucioribus a veritate deficiat. eſt autem ꝓbabile ꝙ magis veritatem ꝯtineat dictum multoꝝ qͣꝫ dictum vnius. ⁊ ideocum reus ſit vnus qui negat. ſed multi teſteſ aſſerunt idēcum actore. rationabilit̓ inſtitutū eſt iure diuino ⁊ humanō ꝙ dicto teſtiū ſtetur. oīs autem multitudo in tribꝰ cōprehendit̉ .ſ. p̄ncipio medio ⁊ fine. vn̄ ẜm phm̄ in. i. de celo. Oē ⁊ totum in tribus ponimꝰ. ternarius quidē ꝯſtituit̉ aſſerentiū. cū duo tenes ꝯueniūt cū actore. ⁊ iō req̄rit̉.binarius teſtiū vel ad maiorē certitudinē vt ſit ternariꝰ q̄eſt multitudo ꝑfecta in ipſis teſtibꝰ. vn̄ ⁊ Ecc̄s. iiij. dicit̉Funiculus triplex difficile rūpit̉. Aug. aūt ſuꝑ illud Iohan. viij. Duoꝝ hoīum teſtimoniū verū eſt. dicit ꝙ ī hoceſt trinitas ẜm myſteriū cōmēdata in qͣ eſt perpetua firmitas veritatis. ¶ Ad .i. ergo dd̓m ꝙ quantacūqꝫ multitudo teſtiū determinet̉ poſſet qn̄qꝫ teſtimoniū eſſe iniquū. cū ſcriptū ſit Exo. xxiij. Non ſeqͣris turbā ad faciendum malū. nec tn̄ qꝛ non pōt in talibꝰ in fallibilis certitudo haberi debet negligi certitudo q̄ ꝓbabilit̓ haberi pōtper duos vel per tres teſtes. vt dictū eſt. ¶ Ad. ij. dd̓m.ꝙ diſcordia teſtiū in aliquibꝰ pͥncipalibꝰ circūſtantijs quevariant ſubſtantiā facti. puta in tꝑe vel in loco vel in perſonis de quibus pͥncipaliter agitur aufert efficaciaꝫ teſtimonij quia ſi diſcordant in talibꝰ vident̉ ſingulares eſſe īſuis teſtimonijs ⁊ de diuerſis loqui. puta ſi vnus dicathoc factum eſſe tali tempore vel loco. alius alio temporevel loco non videntur de eodem facto loqui. nō tamen p̄iudicatur teſtimonio ſi vnus dicat̉ ſe non recordari. ⁊ alius aſſerat determinatū tempus vel locū. ⁊ ſi in talibꝰ omnino diſcordauerint teſtes actoris ⁊ rei ſi ſint equales numero ⁊ pareſ dignitate. ſtatur pro reo. quia facilior debꝫeſſe iudex ad abſoluendum qͣꝫ ad condemnandū. niſi forte in cauſis fauorabilibus. ſicut eſt cauſa libertatis ⁊ hūiꝰmodi. ſi ꝟo teſtes eiuſdeꝫ partis diſſenſerint debet iudexex motu ſui animi percipere cui parti ſit ſtandum. velex numero teſtium. vel etiam ex dignitate eorum. vel