QueſtioLXII

Ad ſecundū ſic procedit.Uidetur ꝙ nō ſit neceſſariū ad ſalutē ꝙ fiat reſtitutio eiꝰquod ablatū eſt. Quod .n. eſt impoſſibile nō eſt de neceſſitate ſalutis. ſed aliqn̄ impoſſibile ē reſtituere id quod ēablatum. puta cū aliquis abſtulit alicui membꝝ vel vitāergo non videtur eſſe de neceſſitate ſalutis ꝙ aliqͥs reſtituat quod alteri abſtulit. ¶ Pre. Cōmittere aliqd̓ pctm̄non eſt de neteſſitate ſalutis quia ſic homo eſſet perplexꝰſed qn̄qꝫ illud quod aufertur nō poteſt reſtitui ſine pctō.puta cū aliquis alicui famā abſtulit veruꝫ dicendo. ergoreſtituere ablatū nō eſt de neceſſitate ſalutiſ. ¶ Pre. Qd̓factū eſt non pōt fieri vt factū non fuerit. ſed aliqn̄ alicuiaufert̉ honor ſue ꝑſone ex hocipſo ꝙ paſſus ē ab aliqͦ iniuſte vituꝑante eum. ergo non pōt ſibi reſtitui qd̓ ablatūeſt. ⁊ ita non ē de neceſſitate ſalutis reſtituere ablatum.Pre. Ille qui impedit aliquē ab aliquo bono ꝯſequendo videt̉ illud ei auferre. qꝛ quod modicū deeſt quaſi nihil deeſſe videt̉. vt phūs dicit in. ij. phyſi. ſed cū aliquisimpendit aliquē ne ꝯſequat̉ prebendā vel aliquid huiuſmodi non videt̉ ꝙ teneat̉ ei ad reſtitutionē prebēde. quiaqn̄qꝫ non poſſet. nō ergo reſtituere ablatū ē de neceſſitate ſalutis. ¶ Sed ꝯtra eſt quod Aug. dicit ī epl̓a ad Mace. xiiij. q. v. Si res aliena ꝓpter qua pctm̄ eſt reddi poſſit ⁊ non reddit̉. penitētia nō agit̉ ſed ſimulat̉. ſi aūt veraciter agitur nō remittit̉ pctm̄ niſi reſtituat̉ ablatū. ſi vt dixi reſtitui poeſt non dimittit̉ pctm̄ niſi reſtituat̉ ablatuꝫ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ reſtitutio ſicut dictum ē. eſt actus iuſticiecōmutatiue que in quadā equalitate ꝯſiſtit. ⁊ ideo reſtituere importat redditionē illius rei que iniuſte ablata ē.ſic enī ꝑ iteratā eius exhibitionē equalit̓ reꝑatur. ſi ꝟo iuſte ablatū ſit. ineqͣlitas erit vt eī reſtituat̉. qꝛ iuſticia in eqͣlitate ꝯſiſtit. cū ergo ꝯſeruare iuſticiā ſit de neceſſitate ſalutis. ꝯſequens eſt ꝙ reſtituere id quod iniuſte ablatumeſt alicui ſit de neceſſitate ſalutiſ. ¶ Ad .i. ergo dd̓m ꝙ inquibꝰ non pōt recompenſari equalens. ſufficit ꝙ recompenſet̉ quod poſſibile ē. ſicut patꝫ de honoribꝰ qui ſūt addeum ⁊ ad parētes. vt phūs dicit in. viij. ethi. ⁊ ideo quādo id quod eſt ablatū non ē reſtituibile ꝑ aliqͥd equale. debet fieri recompēſatio qualis poſſibilis eſt. puta cū aliqͥsalicui abſtulit mēbꝝ debet ei recōpenſare vel in pecuniavel in aliquo honore ꝯſiderata ꝯditiōe vtriuſqꝫ ꝑſone ẜarbitriū boni viri. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ aliqͥs poteſt alicui famam triplicit̓ auferre. vno mō verū dicēdo ⁊ iuſte. putacū aliqͥs crimē alicuiꝰ ꝓdit ordine debito ſeruato. ⁊ tuncnon tenet̉ ad reſtitutionē fame. alio modo falſum dicendo ⁊ iniuſte. ⁊ tunc tenet̉ reſtituere famā ꝯfitendo ſe falſum dixiſſe. tertio modo verū dicēdo ſed iniuſte. puta cūaliquis ꝓdit crimē alterius ꝯtra ordinē debitū ⁊ tūc tenetur ad reſtitutionē fame quātū pōt ſine mēdatio tamēvtpote ꝙ dicat ſe male dixiſſe. vel ꝙ iniuſte eum diffamauerit. vel ſi n̄ poſſit famā reſtituere debet ei aliter recōpenſare ſicut ⁊ in alijs dictum eſt. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙactio ꝯtumeliam inferentis non poteſt fieri vt non fueritpoteſt tamē fieri vt eius effectus .ſ. diminutio dignitatꝭꝑſone in opinione hominū reparetur per exhibitionē reuerentie. ¶ Ad. iiij. dd̓m ꝙ aliquis poteſt impedire aliquem ne habeat prebendā multiplicit̓. vno modo iuſte.puta ſi intendens honorem dei vel vtilitatē eccleſie procuret ꝙ detur alicui perſone digniori. ⁊ tunc nullo modotenetur ad reſtitutionem vel ad aliquam recompēſationem faciendam. alio modo iniuſte. puta ſi intendat eius

nocumentū qnē impedit ꝓpter odiū vel vindictā aut aliquid hmōi ⁊ tūc ſi impedit ne p̄benda detur digno cōſulens ꝙ non detur anteqͣꝫ ſit firmatū quod ei detur. tenet̉quidē ad aliquā recōpenſationē penſatis ꝯditiōibꝰ ꝑſonarū ⁊ negocij ẜm arbitriū ſapientis. non tn̄ tenet̉ ad eqͣle. quia ille nōdū fuerat adeptꝰ. ⁊ poterat multiplicit̓ impediri. ſi ꝟo iam firmatū ſit ꝙ alicui det̉ prebēda ⁊ aliquis ꝓpter indebitā cauſam ꝓcuret ꝙ reuocet̉. idem ē acſi iā habitam ei auferret. ⁊ ideo tenetur ad reſtitutionemequalis. tamē ẜm ſuam facultatem.Ad tertium ſic procedit̉.Uidetur ꝙ non ſufficiat reſtituere ſimpluꝫ quod iniuſteablatū eſt. Dicit̉ .n. Exo. xxij. Siquis furatꝰ fuerit bouēaut ouem. ⁊ occiderit vel vēdiderit. qͥnqꝫ boues ꝓ vnoboue reſtituet ⁊ quattuor oues pro vna oue. ſed quilibꝫtenet̉ mādatū diuine legis obſeruare. ergo ille qui furat̉tenet̉ reſtituere qͣdruplū vel q̄ntuplū. ¶ Pre. Ea q̄ ſcrita ſunt ad noſtrā doctrinā ſcripta ſunt. vt d̓r Ro. xv. ſꝫLu. xix. Zacheus dixit ad dn̄m. Siquid fraudaui reddoqͣdruplū. ergo hō debet reſtituere multiplicatū id qd̓ iniuſte accepit. ¶ Pre. Nulli pōt iuſte auferri id qd̓ darenon debet. ſed iudex iuſte aufert ab eo qui furatꝰ eſt plꝰ qͣꝫfuratus ē ꝓ emēda. ergo homo debet illud ſoluere ⁊ itanon ſufficit reddere ſimplū. ¶ Sed ꝯtra eſt qꝛ reſtitutioreducit ad equalitatē quod inequalit̓ ablatū eſt. ſed aliqͥsreddēdo quod accepit ſimplū reducit ad equalitatem. etgo ſolū tenetur reſtituere tantū quantū accepit ¶ Rn̄. dicen. ꝙ cū aliquis iniuſte accipit rem alienā duo ſunt ibiꝯſiderāda. quoꝝ vnū eſt inequalitas ex parte rei q̄ qn̄qꝫeſt ſine iniuſticia. vt patet in mutuis. aliud aūt eſt in iuſticie culpa que poteſt eſſe etiam cum equalitate rei. puta cū aliqͥs intēdat inferre violētiā. ſed nō preualet. quātum ergo ad primū adhibet̉ remediū ꝑ reſtitutionē inqͣntum ꝑ eā equalitas reꝑat̉ ad qḋ ſufficit qḋ reſtituat tm̄quātū habuerit de alieno. ſꝫ quātū ad culpā adhibet̉ remediū ꝑ penā cuius inflictio ꝑtinet ad iudicē. ⁊ iō an̄qͣꝫſit ꝯdēnatꝰ ꝑ iudicē nō tenet̉ reſtituere plus qͣꝫ accepit. ſꝫpoſtqͣꝫ ꝯdēnatꝰ ē tenet̉ penā ſoluere. ⁊ ꝑ hoc patet rn̄ſioad primū. qꝛ lex illa det̓minatiua ē pene ꝑ iudicē inflige̓de cū ad obſeruātiā iudicialis p̄cepti nullus teneat̉ poſtchriſti aduentū. vt ſupͣ habitū eſt. pōt tn̄ idē vel ſimile ſtatui in lege hūana de qͣ erit eadē ratio. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙZacheus id dixit qͣſi ſuꝑerogare volēs. vn̄ ⁊ p̄miſerat.ecce dimidiū bonoꝝ meoꝝ do pauꝑibꝰ. ¶ Ad. iij. dd̓ꝫ ꝙiudex ꝯdēnādo iuſte pōt acciꝑe aliqͥd ampliꝰ loco emēdequod tamē anteqͣꝫ ꝯdemnaret̉ non debebat.Ad quartuꝫ ſic procedit̉.Uiuet̉ ꝙ aliqͥs debeat reſtituere qd̓ nō abſtulit. Ille .n. qͥdamnū infert alicui tenel̓ damnū remouere. ſꝫ qn̄qꝫ aliquis dānificat aliquē vltra id qd̓ accepit. puta cuꝫ aliqͥseffodit ſemina dānificat eū q̄ ſemīauit in tota meſſe futura. ⁊ ſic videt̉ ꝙ teneat̉ ad eiꝰ reſtitutionē. ergo aliqͥs tenetur ad reſtitutionē eius qd̓ nō abſtulit. ¶ Pre. Ille quidetinet pecuniam creditoris vltra terminuꝫ prefixum videtur eum damnificare in toto eo quod lucrari de pecunia poſſet. quod tamen ipſe non aufert. ergo videt̉ ꝙ aliquis teneatur reſtituere quod non abſtulit. ¶ Pre. Iuſticia hūana deriuatur a iuſticia diuina. ſed deo debet aliquis reſtituere plus qͣꝫ accepit ab eo. ẜm illud Mat. xxv.Sciebas ꝙ mēto vbi non ſemino. ⁊ ꝯgrego vbi n̄ ſparſi