Qu eſtioLXII

Ad quartuꝫ ſic procedit̉.Ulidetur ꝙ iuſtū ſit ſimplicit̓ idem qd̓ ꝯtrapaſſum. Iudiciū .n. diuinū eſt ſimplicit̓ iuſtū. ſed hec eſt forma diuini iudicij vt ẜm ꝙ aliquis fecit patiat̉. ẜm illud Matth.vij. In quo iudicio iudicaueritꝭ iudicabimī. ⁊ in qua mēſura menſi fueritis remetiet̉ vobis. ergo iuſtū eſt ſimpliciter idem qd̓ ꝯtrapaſſum. ¶ Pre. In vtraqꝫ iuſticie ſpēdatur aliqͥd alicui ẜm quandā equalitatē in reſpectu quidem ad dignitatē ꝑſone in iuſticia diſtributiua. q̄ quidēꝑſone dignitas maxime videt̉ attendi ẜm oꝑa quibꝰ aliqui cōitati ſeruiūt. in reſpectu autem ad rem ī qua parsdamnificatꝰ eſt in iuſticia cōmutatiua. ẜm aūt vtranqꝫ eqͣlitatē aliquis ꝯtrapatit̉ ẜm ꝙ fecit. ergo videt̉ ꝙ iuſtumſimpliciter ſit idem qḋ ꝯtrapaſſum. ¶ Pre. Maxime videtur ꝙ non oportet aliquē ꝯtrapati ẜm ꝙ fecit ꝓpt̓ differentia volūtarij ⁊ inuolūtarij. qui .n. inuoluntarie fecitiniuriam minus punitur. ſed volūtariū ⁊ inuolūtariū q̄accipiunt̉ ex parte noſtra nō diuerſificāt mediuꝫ iuſticiequod ē mediū rei ⁊ non quo ad nos. ergo iuſtū ſimplicit̓videtur eſſe idē quod ꝯtrapaſſum. ¶ Sed ꝯtra eſt quodphūs in. v. ethi. ꝓbat non quodlibet iuſtū eē ꝯtrapaſſuꝫRn̄. dd̓m ꝙ hoc quod dicit̉ ꝯtrapaſſum importat eqͣlem recōpenſationē paſſionis ad actionē precedētē quodquidem ꝓprijſſime dicitur in paſſiōibꝰ iniurioſis quibusaliqͥs ꝑſonā ꝓximi ledit. puta ſi percutit ꝙ reꝑcutiatur. ⁊hoc quidem iuſtū det̓minat̉ in lege. Exo. xxi. Reddꝫ animā pro anima. oculū ꝓ oculo ⁊cͣ. ⁊ quia etiā auferre remalterius ē quoddā iniuſtū facere. ideo ſecūdario etiam inhis dicit̉ ꝯtrapaſſum ꝓut .ſ. aliqͥs qui damnū intulit ī reſua etiā ipſe dānificet̉. ⁊ hoc etiā iuſtū dānū ꝯtinet̉ in lege Exo. xxij. Siquis furatus fuerit bouē aūt ouem ⁊ occiderit vel vendiderit qͥnqꝫ boues ꝓ vno boue reſtituet.et quattuor oues pro vna oue. 3º ꝟo tranſfert̉ nomē contrapaſſum ad voluntarias cōmutatiōes in quibꝰ vtriuſqꝫeſt actio ⁊ paſſio. ſed volūtariū diminuit d̓ ratione paſſionis. vt dictū eſt. in oībus aūt his debet fieri ẜm rationeꝫiuſticie cōmutatiue recōpenſatio ẜm equalitatē. vt .ſ. paſſio recompenſata ſit equalis actioni. nō aūt ſemꝑ eſſꝫ eqͣlis ſi idem ſpē aliqͥs pateret̉ quod fecit. nam primo qͣdeꝫcū aliquis iniurioſe ledat alterius ꝑſonā maiorē. maior ēactio qͣꝫ paſſio eiuſdē ſpēi quā ipſe pateret̉. ⁊ iō ille qui ꝑcutit p̄ncipem non ſolū reꝑcutit̉ ſed multograuiꝰ punit̉.ſimilit̓ etiam cū quis aliquē inuoluntariū in re ſua dānificat. maior ē actio qͣꝫ eſſet paſſio ſi ſibi ſola res illa auferretur. quia ipſe qui dānificauit aliū in re ſua nihil dānificaret̉. ⁊ ideo punit̉ in hoc ꝙ multiplicius reſtituat. qꝛ etiam non ſolū dānificauit ꝑſonā priuatā ſed rem publicaꝫeius tutele ſecuritatē infringēdo. ſimiliter etiā nec in cōmutatiōibus volūtarijs eſſet ſemꝑ equalis paſſio ſiquisdaret rem ſuam accipiē ꝯtem alterius. qꝛ forte res alteriꝰeſt multo maior qͣꝫ ſua. ⁊ ideo oportet ẜm quandā ꝓportionatā cōmenſurationē adequare paſſionē actioni in cōmutatiōibus. ad quod inuenta ſunt numiſmata. ⁊ ſic contrapaſſum eſt cōmutatiuū iuſtū. in diſtributiua aūt iuſticia locū non habet. quia in diſtributiua iuſticia nō attenditur equalitas ẜm ꝓportionē rei ad rem. vel paſſiōis ad actionē vn̄ dicit̉ contrapaſſum. ſed ẜm ꝓportionalitatē rerūad ꝑſonas. vt ſupͣ dictū eſt. ¶ Ad .i. ergo dd̓m ꝙ illa forma diuini iudicij attendit̉ ẜm rationē cōmutatiue iuſticie. ꝓut .ſ. recompenſat p̄mia meritis ⁊ ſupplicia peccatis¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ſi alicui qui cōitari ſeruiuiſſet retribue

retur aliqͥd pro ſeruitio impenſo. non eſſet hoc diſtributiue iuſticie ſed cōmutatiue. in diſtributiua .n. iuſticia nonattendit̉ equalitas eius quod quis accipit ad id qd̓ ipſeimpendit ſed ad id quod alius accipit ẜm moduꝫ vtuſqꝫꝑſone. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ qn̄ actio iniurioſa eſt volūtariaexcedit iniuriā. ⁊ ſic accipit̉ vt maior res. vnde oportꝫ maiorem penā ei recompenſari non ẜm differentiam quo adnos. ſed ẜm differentiā rei. ¶ Queſtio LXIIEinde ꝯſiderandūeſt de reſtitutiōe. Et circa hoc querūt̉ octo. pͥªcuius actus ſit. 2ª vtrū neceſſe ſit ad ſalutemoē ablatū reſtitui. 3º vtrū oporteat. illud multiplicatū reſtituere. 4ꝰ vtrū oporteat reſtitui qd̓ quis non abſtulit. 5vtrū oporteat reſtitui ei a quo acceptū eſt. 6ꝰ vtrū oporteat reſtituere eū qui accepit. 7ꝰ vtrū alique aliū. 4º vtrū ſitſtatim reſtituendum.D primū ſic procedit̉Uidet̉ ꝙ reſtitutio non ſit actus iuſticie cōmutatiue. Iuſticia .n. reſpicit rationē debiti. ſꝫ ſicut donatio poteſt eſſe eius quod nō debet̉. ita etiā ⁊ reſtitutio. ergo reſtitutio non ē actꝰ alicuius partis iuſticie. ¶ Pre. Illudquod iam tranſijt ⁊ non eſt. reſtitui non pōt. ſed iuſticia ⁊iniuſticia ſunt circa quaſdā actiones ⁊ paſſiōes que nonmanent ſed tranſeunt. ergo reſtitutio non videt̉ eſſe actꝰalicuius partis iuſticie. ¶ Pre. Reſtitutio eſt q̄dā recōpenſatio eius quod ſubtractū eſt. ſed aliquid pōt hominiſubtrahi non ſolū in cōmutatiōe ſed etiam in diſtributione. puta cū aliquis diſtribuēs minus dat alicui qͣꝫ debeathabere. ergo reſtitutio nō magis eſt actꝰ cōmutatiue iuſticie qͣꝫ diſtributiue. ¶ Sed ꝯtra reſtitutio ablatiōi opponitur. ſed ablatio rei aliene eſt actus iniuſticie circa commutatiōes. ergo reſtitutio eiꝰ eſt actꝰ iuſticie q̄ eſt ī commutatiōibꝰ directiua. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ reſtituere nihil aliud eſſe videt̉ qͣꝫ iterato aliquē ſtatuere in poſſeſſionē veldn̄iū rei ſue. ⁊ ita in reſtitutiōe attēdit̉ eqͣlitas iuſticie ẜmrecompēſationē rei ad rem qd̓ ꝑtinet ad iuſticiā cōmutatiuā. ⁊ iō reſtitutio eſt actꝰ cōmutatiue iuſticie. qn̄. f. resvnius ab alio habet̉ vel ꝑ volūtatē eius ſicut ī mutuo veldepoſito. vel ꝯtra volūtatē eius ſicut ī rapina vel furto y7Ad .i. ergo dd̓m ꝙ illud qd̓ alteri nō debet̉ non eſt ꝓprieloq̄ndo eiꝰ. ⁊ ſi aliqn̄ eiꝰ fuerit. ⁊ iō magis videt̉ eſſe noua donatio qͣꝫ reſtitutio cū q̄s alteri reddit qḋ ei nō debet̉habet tn̄ aliquā ſimilitudinē reſtitutiōis. qꝛ res materialiter eadē eſt nō tn̄ eſt eadē ẜꝫ formalē rationē quā reſpicitiuſticia qd̓ eſt eſſe ſuū alicuiª. vn̄ nec ꝓprie reſtitutio dicit̉¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ nomē reſtitutiōis inqͣntū importat iterationē quandā ſupponit rei idētitatē. ⁊ iō ẜm primā impoſitionē noīſ reſtitutio videt̉ locū habere p̄cipue ī rebꝰ exterioribꝰ. q̄ manētes eadē ⁊ ẜm ſubſtantiā ⁊ ẜm ius dn̄ijab vno pn̄t ad aliū deuenire. ſed ſicut ab hmōi rebꝰ nom̄cōmutatiōis trāſlatū eſt ad actiōes vel paſſiōes q̄ ꝑtinētad reuerētiā vel iniutiā alicuiꝰ ꝑſone ſeu nocumētū velꝓfectū. ita etiā nomē reſtitutiōis ad hoc deriuat̉. q̄ licꝫ realiter nō maneāt tn̄ manēt in effectu vel corꝑali. puta cuꝫex ꝑcuſſiōe ledit̉ corpꝰ. vel q̄ eſt ī opiniōe hoīur. ſicut cuꝫaliqͥs ꝟbo opprobrioſo remanet in famatª vel etiā minoratus in ſuo honore. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙ recompēſatio quāfacit diſtribuens ei cui dedit minus qͣꝫ debuit ſit ꝑ comꝑationē rei ad rem. vt ſi quanto minus habuit qͣꝫ debuit tāto plus ei detur. ⁊ ideo iam ꝑtinet ad iuſticiā cōmutatiuā.

k 5