LXIQueſtio

debitum parti quod quidem tanto maius eſt quanto ip̄aꝑs maiorem principalitatē habet in toto. ⁊ ideo in diſtributiua iuſticia tanto plus alicui de bonis cōmunibꝰ daturquāto illa ꝑſona maiorē habet principalitatē in cōmunitate. q̄ quidē principalitas in ariſtocratia cōmunitate attēdit̉ ẜm virtutē. in olycratia ẜm diuitias. ī democratia ẜꝫliberalitatē. ⁊ in alijs aliter. ⁊ ideo in iuſticia diſtributiuanon atcipit̉ mediū ẜm equalitatē rei ad rem. ſed ẜm ꝓportionē rerum ad ꝑſonas. vt .ſ. ſicut vna ꝑſona excedit aliā.ita etiā res que dat̉ vni ꝑſone excedit rem que dat̉ alij. etideo dicit phūs ꝙ tale mediū eſt ẜm geometri cā ꝓportionalitatē in qua attendit̉ equale non ẜm quātitate ſed ẜmꝓportionē ſicut ſi dicamꝰ ꝙ ſicut ſe habent ſex ad quatuor.ita ſe habent tria ad duo. qꝛ vtrobiqꝫ eſt ſexquialtera ꝓportio in qua maius habet totū minus ⁊ mediā ꝑtē eius. nōaūt eſt equalis exceſſus ẜm qͣꝫtitatē. qꝛ ſe excedūt qͣttuorin duobꝰ. tria ꝟo excedūt duo in vno. ſed in cōmutationibus reddit̉ aliquid alicui ſingulari ꝑſone ꝓpter rem eiusque accepta eſt. vt maxīe ptꝫ in emptione ⁊ venditione inquibꝰ primo inuenit̉ rō cōmutationis. ⁊ ideo oꝑtet adeqͣre rē rei. vt quāto iſte plus hꝫ qͣꝫ ſuuꝫ ſit de eo ꝙ eſt alteriꝰtantundē reſtituat ei cuiꝰ eſt. ⁊ ſic fit equalitas ẜm ariſmetricā medietatē. que attendit̉ ẜm parē quantitatis exceſſūſicut quinqꝫ eſt mediū inter ſex ⁊ quatuor. in vnitate enīexcedit ⁊ excedit̉. ſi ergo a principio vterqꝫ habebat quinqꝫ. ⁊ vnus eoꝝ accepit vnū de eo qd̓ eſt alterius. vnꝰ .ſ.accipiēs habebit ſex. ⁊ alij relinquent̉ qͣttuor. erit ergo iuſticia ſi vterqꝫ reducat̉ ad mediū vt accipiat vnū ab eo qͥhabet ſex ⁊ det̉ ei qui hꝫ quattuor. ſic eniꝫ vterqꝫ habebitquinqꝫ qd̓ eſt mediū. ¶ Ad .i. ergo dd̓m ꝙ in alijs virtutibꝰ moralibꝰ accipit̉ medium ẜm ratione ⁊ non ẜm remſed in iuſticia accipit̉ mediū rei. ⁊ ideo ẜm diuerſitatē rerum diuerſimode mediū accipit̉. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ generalis forma iuſticie eſt equalitas in qua ꝯuenit iuſticia diſtributiua cū cōmutatiua. ī vna tn̄ inuenit̉ equalitas ẜmꝓportionalitatē geomerricā. in alia ẜm ariſmetricā. ¶ Adiij. dd̓m ꝙ in actionibꝰ ⁊ paſſionibo cōditio ꝑſone facit adquātitatē rei. maior enī eſt in iuria ſi ꝑcutiat̉ princeps qͣꝫſi ꝑcutiat̉ priuata ꝑſona. ⁊ ita ꝯditio ꝑſone in diſtributiua iuſticia attenditur ẜm ſe. in cōmutatiua aūt ẜm ꝙ perhoc diuerſificatur res.Ad tertium ſic ꝓcediturUidet̉ ꝙ materia vtriuſqꝫ iuſticie nō ſit diuerſa. Diuerſitas enī materie facit diuerſitatē virtutis. vt ptꝫ in temꝑantia ⁊ fortitudine. ſi ergo diſtributiue iuſticie ⁊ cōmutatiue ſit diuerſa materia. videt̉ ꝙ non ꝯtineant̉ ſub vnavirtute .ſ. ſub iuſticia. ¶ Pre. Diſtributio q̄ ꝑtinet ad iuſticiā diſtributiuā eſt pecunie vel honoris vel alioꝝ q̄cūqꝫdiſꝑtiri pn̄t inter eos qͥ cōmunitate cōmunicāt. vt dicit̉ īv. ethi. quoꝝ etiam ē cōmutatio inter ꝑſonas adinuicē q̄ꝑtinēt ad cōmutatiuam iuſticiā. ergo non ē diuerſa materia diſtributiue ⁊ cōmutatiue iuſtitie. ¶ Pre. Si ſit aliamateria diſtributiue iuſticie ⁊ alia materia cōmutatiue ꝓpter hoc ꝙ differūt ſpē vbi nō erit differētia ſpeciei nō debebit eſſe materie diuerſitas. ſed phūs ponit vnam ſpēmcōmutatiue iuſticie q̄ tn̄ habet multiplicē materiā. nō ervidet̉ ꝙ multiplex materia haꝝſpecieꝝ. ¶ In cōtrariuꝫ ēquod dicit̉ in. v. ethi. ꝙ vna ſpēs iuſticie eſt directiua indiſt ributionibꝰ. alia in cōmutationibꝰ. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicut ſupra dictū eſt. iuſticia eſt circa quaſdā oꝑationes exteriores .ſ. diſtributionem ⁊ cōmutationē. que quidē ſunt

vſus quorundam exteriorum vel rerum vel perſonarumvel euā opeꝝ. terum quidē ſicut cum aliquis vel aufert vl̓reſtituit alteri ſuā rem. ꝑſonaꝝ aūt ſicut cum aliquis ī ipſa ꝑſonam hoīs iniuriā facit. puta ꝑcutiēdo vel cōuitiādo aut etiā cum irreuerentiā exhibet. oꝑm aūt ſicut cū aliquis iuſte ab alio exigit. vel alteri reddit aliqd̓ opus. ſi ergo accipiamus vt materiā vtriuſqꝫ iuſticie ea quoꝝ oꝑationes ſunt vſus eadē eſt materia diſtributiue ⁊ cōmutatiue iuſticie. nam ⁊ res diſtribui poſſunt a cōmuni in ſingulos ⁊ cōmutari de vno in aliū. ⁊ etiam eſt quedā diſtributio laborioſoꝝ oꝑm ⁊ recōpenſatio. ſi aūt accipiamꝰ vtmateriam vtriuſqꝫ iuſticie actiones ip̄as principales quibus vtimur ꝑſonis rebꝰ ⁊ oꝑibus. ſic inuenit̉ vtrobiqꝫ alia materia. nā diſtributiua iuſticia eſt directiua diſtributionis. cōmutatiua ꝟo iuſticia ē directiua cōmutationuꝫq̄ attendi pōt inter duas ꝑſonas quaꝝ quedam ſunt inuolūtarie quedā ꝟo voluntarie. inuoluntarie quidē qn̄aliquis vtit̉ re alterius vel ꝑſona vel oꝑe eo inuito. qd̓ qͥdem ꝯtingit qn̄qꝫ occulte ꝑ fraudē. qn̄qꝫ quidē manifeſteꝑ violentiā. vtrunqꝫ aūt contingit aut in rem aūt in ꝑſonā ꝓpriam aūt in ꝑſonam cōiunctā. in rem quidē ſi occulte vnus rē alterius accipiat vocat̉ furtuꝫ. ſi aūt manifeſtevocat̉ rapina. in ꝑſonā aūt ꝓpriam vel qͣꝫtū ad ip̄am conſiſtentiā ꝑſone. vel qͣꝫtū ad dignitatē ip̄ius. ſi aūt qͣꝫtū adꝯſiſtētiā ꝑſone. ſic ledit̉ aliquis occulte ꝑ doloſam occiſionē ſeu ꝑcuſſionē. ⁊ ꝑ veneni exhibitionē. manifeſte autēꝑ manifeſtā occiſionē aut ꝑ incarcerationē aut verberationem ſeu membri mutilationē. qͣꝫtū aūt ad dignitatē ꝑſone ledit̉ aliquis. occulte quidē ꝑ falſa teſtimonia ſeu detractiones qͥbus alicui aufert famā ſuam. ⁊ ꝑ alia hmōi.manifeſte aūt ꝑ accuſationē in iudicio ſeu ꝑ ꝯuitij illationē. qͣꝫtum aūt ad ꝑſonam coniunctā ledit̉ aliquis in vxore vt in pl̓ibꝰ occulte ꝑ adulteriū. in ſeruo aūt cum aliqͥsſeruū ſeducit vt a dn̄o diſcedat. ⁊ hec etiā manifeſte fieripn̄t. ⁊ eadem rō eſt de alijs ꝑſonis cōiunctis in quas etiāpn̄t oībus modis iniurie cōmitti ſicut ⁊ in ꝑſonam principalē. ſed adulterium ⁊ ſerui ſeductio ſunt proprie iniurie circa has ꝑſonas. tn̄ quia ſeruus eſt poſſeſſio quedamdn̄i. hoc refert̉ ad furtū. voluntarie aūt cōmutationes dicunt̉ qn̄ aliquis voluntarie trāſfert rem ſuā in alteꝝ. ⁊ ſi qͦdem ſimpl̓r in alteꝝ trāſferat rem ſuā abſqꝫ debito ſicut indonatione nō eſt actus iuſticie ſed liberalitatis. intantumaūt ad iuſticiā voluntariā tranſlatio ꝑtinet inqͣꝫtum ē ibialiquid de ratione debiti. quod quideꝫ cōtingit multipl̓r.vno mō quando quis trāſfert ſimpliciter rem ſuam in alterum pro recompenſatione alterius rei. ſicut accidit ī vēditione ⁊ emptione. alio modo quando aliquis tradit rēſuam alteri concedens ei vſum rei cum debito recuperandi rem. ⁊ ſi quidem gratis concedit vſum rei vocatur vſufructus in rebus que aliquid fructificant vel ſimpliciter mutuum ſeu accomodatū in rebus que non fructificāt. ſicut ſunt denarij vaſa ⁊ hmōi. ſi vero nec ipſe vſꝰ gratis conceditur vocatur locatio ⁊ conductio. tertio modoaliquis tradit rem ſuam vt recuperandam non rationevſus ſed vel rōne ꝯſeruatiōis ſic̄ in depoſito. vel rōne obligatōis ſic̄ cum qͥs rē ſuā pignori obligat. ſeu cū aliquisꝓ alio fideiubet. in oībus aūt hmōi actionibꝰ ſiue voluntarijs ſiue inuoluntarijs eſt eadem ratio accipiendi meum ẜm equalitatē recompenſationis. ⁊ ideo om̄es iſte actiones ad vnam ſpēm iuſticie pertinēt .ſ. ad commutatiuam. Et ꝑ hoc patet reſponſio ad obiecta.