QueſtioXLVII
fines oꝑabilium de quibus aliqͥs habet rectam eſti mationem per habitus ꝟtutū moraliū que faciūt appetitumrectū. vnde prudentia non pōt eſſe ſine ꝟtutibꝰ moralibꝰvt ſupͣ oſtenſum eſt. tum etiam quia prudentia eſt p̄ceptiua rectoꝝ operū. quod non ꝯtingit niſi exiſtente appetiturecto. vnde fides licet ſit nobilior qͣꝫ prudētia ꝓpter obiectum. tamē prudētia ẜm ſui rationē magiſ repugnat peccato quod ꝓcedit ex ꝑuerſitate appetitus. ¶ Ad. iij. dd̓m.ꝙ pctōres poſſunt quidē eſſe bene ꝯſiliatiui ad ſaliquē finem malū vel ad aliquod particulare bonū. ad finē autēbonū totius vite non ſunt bene ꝯſiliatiui ꝑfecte. quia cōſiliū ad effectū non ꝑducūt. vnde nō eſt in eis prudētia q̄ſe habet ſolum ad bonū. ſed ſic ut phūs dicit in. vi. ethi.eſt in talibus demotica .i. naturalis induſtria que ſe habꝫad bonū ⁊ ad malū. vel aſtucia que ſe habet ſolum ad malum quā ſupͣ diximꝰ falſaꝫ prudētiā. vel prudētiā carnisAd quartudecimū ſic ꝓceditur. Uidetur ꝙ prudentia non ſit in oībus habentibꝰgratiā. Ad prudētiā enī requirit̉ induſtria quedā ꝑ quaꝫſciant bn̄ ꝓuidere que agēda ſunt. ſed multi habetes gratiam carent tali induſtria. ergo nō oēs hn̄teſ gr̄am habētprudentiā. ¶ Pre. Prudēs dicit̉ qui eſt bn̄ pſiliatiuusvt dictū eſt. ſed multi habēt gr̄am qui nō ſunt bn̄ ꝯſiliatiui. ſed neceſſe habēt regi ꝯſilio alieno. ergo non oēs habentes gr̄am habent prudentiā. ¶ Pre. Phūs dicit iniij. copi eoꝝ ꝙ iuuenes nō ꝯſtat eſſe prudentes. ſed multiiuuenes habent gr̄am. ergo prudētia non inuenit̉ in oībꝰgr̄am habentibꝰ. ¶ Sed ꝯtra eſt ꝙ nullus habet gr̄amniſi ſit ꝟtuoſus. ſed nullus pōt eſſe ꝟtuoſus niſi habeatprudentiā. Dicit. n. Grego. in. ij. moral̓. ꝙ cetere ꝟtutesniſi ea que appetūt prudent̉ agāt ꝟtutes eſſe nequaqͣꝫ poſſunt. ergo oēs habētes gr̄am hn̄t prudētiā. ¶ Rn̄. dd̓mꝙ neceſſe ē ꝟtutes eſſe ꝯnexas. ita vt qui vna habet oēshabeat ſicut ſupͣ oſtenſum eſt. quicūqꝫ aūt habet gratiaꝫhabet charitatē. vnde neceſſe eſt ꝙ habeat oēs alias ꝟtutes. ⁊ ita cū prudētia ſit ꝟtus vt oſtenſum eſt. neceſſe eſtꝙ habeat prudentiā. ¶ Ad. i ergo dicendū ꝙ duplex eſtinduſtria. vna quidē que eſt ſufficiēs ad ea que ſunt d̓ neceſſitate ſalutis. ⁊ talis induſtria datur oībus habentibꝰgr̄am. quos vnctio docet de oībus vt dicit̉. i. Ioh. ij. Eſtaūt alia induſtria plenior per quā aliqͥs ſibi ⁊ alijs poteſtꝓuidere. non ſolum de his que ſunt neceſſaria ad ſaluteꝫſed etiam de quibuſcūqꝫ ꝑtinētibꝰ ad hūanā vitam. ⁊ talis induſtria non eſt in oībus habentibꝰ gr̄am. ¶ Ad. ij.dd̓m ꝙ illi qui indigent regi ꝯſilio alieno. ſaltem in hocſibi ipſis ꝯſulere ſciunt ſi gr̄aꝫ habēt. vt alioꝝ reqͥrāt conſilia. ⁊ diſcernant ꝯſilia bona a malis. ¶ Ad. iij. dd̓m ꝙprudentia acqͥſita cauſat̉ ex exercitio actuū. vnde indigad ſui generationē experimēto ⁊ tꝑe. vt dicitur in. ij. ethicoꝝ. vnde non pōt eſſe in iuuenibꝰ nec ẜm habitū nec ẜmactum. ſed prudentia gratuita cauſat̉ ex infuſiōe diuina.vnde in pueris baptizatis nondū habentibꝰ vſum rationis eſt prudentia ẜm habitū ſed nō ẜm actū ſicut ⁊ ī amētibus. in his autem q̄ iam habent vſum rōnis eſt etiā ẜmactū quantū ad ea que ſunt de neceſſitate ſalutis. ſed perexercitiū meret̉ augmentū quouſqꝫ ꝑficiatur. ſicut ⁊ cetere ꝟtutes. vnde ⁊ apl̓s dicit ad Hebre. v. ꝙ ꝑfectoꝝ ē ſolidus cibus eoꝝ qui pro ꝯſuetudine exercitatos habentſenſus ad diſcretione boni ⁊ mali.Ad quintudecimuꝫ ſic ꝓ
ceditur. Uidet̉ ꝙ prudentia inſit nobis a natura. Dicitenī phūs in. vi. ethi. ꝙ ea que ꝑtinēt ad prudentiā naturalia vident̉ eſſe .ſ. ſyneſis gnomin ⁊ huiuſmodi. nō aūt eaque ꝑtinent ad ſapiētiaꝫ ſpeculatiuā. ſed eoꝝ que ſūt vnius generis eadē eſt originis ratio. ergo etiā prudētia ineſt nobis a natura. ¶ Pre. Etatū variatio eſt ẜm natutam. ſed prudentia ꝯſequit̉ etates. ẜm illud Iob. xij. Inantiqͥs eſt ſapiētia ⁊ in multo tꝑe prudētia. ergo prudētiaeſt naturalis. ¶ Pre. Prudētia magis conuenit naturehūane qͣꝫ nature brutoꝝ aīaliū. ſed bruta aīalia hn̄t quaſdam naturales prudentias vt patet per phm̄ in. viij. d̓ hiſtorijs aīaliū. ergo prudētia eſt naturalis. ¶ Sed ꝯtra ēquod phūs dicit in. ij. ethi. ꝙ virtus intellectualis plurimū ex doctrina habet ⁊ generationē ⁊ augmeniū. ideo experimento indiget ⁊ tꝑe. ſed prudentia eſt virtus intellectualis vt ſupra habitū eſt. ergo prudētia non ineſt nobisa natura. ſed ex doctrina ⁊ exꝑimēto. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ ſicutex p̄miſſis patet. prudētia includit cognitionē ⁊ vninerſaliū ⁊ ſingulariū oꝑabiliū ad que prudēſ vniuerſalia pͥncipia applicat. Quantū ergo ad vniuerſalē cognitionemeadē ratio ē de prudētia ⁊ ſciētia ſpeculatiua. qꝛ vtriuſqꝫprima pͥncipia vniuerſalia ſunt naturalit̓ nota vt ex ſupͣdictis paret. niſi ꝙ pͥncipia cōia prudentie ſunt magꝭ cōnaturalia hoī. Ut enī phūs dicit in. x. ethi. vita que ē ẜꝫſpeculationē eſt melior qͣꝫ que eſt ẜm hoīem. ſed alia pͥncipia vniuerſalia poſteriora ſiue ſint rationis ſpeculatiueſiue practice nom habent̉ per naturā ſed per inuentionē ẜꝫviam exꝑimēti vel ꝑ diſciplinā. Quantū aūt ad ꝑticularem cognitionē eoꝝ circa que oꝑatio ꝯſiſtit eſt iterū diſtīguendū. qꝛ oꝑatio ꝯſiſtit circa aliquid vel ſicut circa fineꝫvel ſicut circa ea que ſunt ad finē. fineſ aūt recti hūane vite ſunt deierminati. ⁊ ideo pōt eſſe naturalis inclinatio reſpectu hoꝝ finiū ſicut ſupͣ dictū eſt ꝙ quidem habēt ex naturali diſpoſitiōe quaſdaꝫ virtutes quibus inclinant̉ adrectos fines. ⁊ ꝑ ꝯſequens habēt etiā naturalit̓ rectū iudiciū de hmōi finibꝰ. ſed ea que ſunt ad finē in rebus humanis non ſunt determinata ſed multiplicit̓ diuerſificāt̉ ẜmdiuerſitatē ꝑſonarū ⁊ negoctoꝝ. vnde quia inclinatio nature ſemꝑ ē ad aliqͥd det̓minatū. talis cognitio nō pōt homini ineſſe naturalit̓ licet ex naturali diſpoſitiōe vnus ſitaptior ad hmōi diſcernēda qͣꝫ alius ſicut etiam accidit circa ꝯcluſiōes ſpeculatiuarū ſciētiarū. quia ergo prudētianon eſt circa fines ſed circaⁱ ea que ſunt ad fine̓. vt ſupͣ habi tum eſt. ideo prudentia non ē naturalis. ¶ Ad. i. ergodd̓m ꝙ phūs ibi loquit̉ de ꝑtinentibꝰ ad prudentiā ẜmꝙ ordinat̉ ad fines. vnde ſupra p̄miſerat ꝙ principia ſūteiꝰ qd̓ eſt eiꝰ gr̄a .i. finis. ⁊ ꝓpt̓ hoc n̄ facit int̓ ea mētionē d̓eubulia q̄ eſt ꝯſiliatiua eoꝝ q̄ ſūt ad finē. ¶ Ad. ij. dd̓m.ꝙ prudētia magis ē in ſenibꝰ nō ſolū ꝓpt̓ naturalē diſpoſitionē qͥetatis motibꝰ paſſionū ſenſibiliū. ſed etiā ꝓpt̓ experientiā longi tꝑis. ¶ Ad. iij. dicendum ꝙ etiam in brutis animalibus ſunt determinate vie peureniendi ad finem. vnde videmus ꝙ omnia animalia eiuſdem ſpecieiſimiliter operantur. ſed hoc non poteſt eſſe in hoīe ꝓpterrōnē eiꝰ. q̄ cū ſit cognoſcitiua vniuerſaliū ad finita ſingularia ſe extēdit.Ad ſextumdecimuꝫ ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ ꝙ prudētia poſſit amitti ꝑ obtiuionē. Scientia .n. cū ſit ncc̄ioꝝ ē certior qͣꝫ prudētia q̄ ē ꝯtingētiumoꝑabiliū. ſꝫ ſcīa amittit̉ ꝑ obliuionē. gͦ ml̓tomagꝭ prudētia. ¶ Pre. Sicut phūs dic̄ in. ij. ethi. virtus ex eiſdem