AīctorumCōcordantie

ture ad actum. hic aūt ordo vel abilitas in eis nunqͣꝫ inactum exit. vt bonū actualiter velint propter perpetuūimpedimentū obſtinationis voluntatem ligātis. Sꝫ tn̄naturalis cognitio manet. et ideo ſemꝑ manet murmurationis ꝯtra voluntatem. voluntas tn̄ nunqͣꝫ rōni obedit. Et tertio ſcripto di. xxxiij. dicit. habituū eſt inclinatio in natura. ſicut forma inexiſtit in potentia materie etſcientie ꝯcluſionum in principijs. Unde a Tullio d̓r ꝙſeminaria virtutum ſiue initia ſunt naturalia Et ſubditſeminaria virtutuꝫ que ſunt in nobis ſunt ordinatio voluntatis et rōnis ad bonum nobis ꝯnaturale. ⁊ ꝙ finesꝟtutū infuſarū nō preexiſtunt in ſeminarijs naturalibꝰꝟtutū. ſꝫ naturā humanā excedūt. et a ꝟtutibꝰ acquiſitis que ab illis ſeminarijs procedūt dn̄t ſpē. Et in prima ꝑte queſtione. lxxix. d̓t. ꝙ ſinderiſis eſt habitus naturalis Et queſti. xciij. d̓t ꝟtutes quedā naturaliter inſuntanime ad minus ẜm quedam earum ſemina. Et primaſecūde queſtione li. d̓t. in hoībꝰ ſunt aliqui habitus naturales tanqͣꝫ partim a natura exiſtentes. et ꝑtim ab exteriori principio. aliter qͥdem in appetitiuis potentijs etaliter in apprehenſiuis et deducit hoc diffuſe. Et in q̄ſtionibus de virtutibus materia prima. q̄ſtione. viij. d̓t. ꝙaptitudo ꝑfectionis et forme in aliquo ſubiecto poteſt eēdupliciter no modo ẜm potentiam paſſiuam tm̄. ſicutin materia aeris eſt aptitudo ad formam ignis Alio mōẜm potentiam actiuam et paſſiuam ſimul. ſicut in corꝑeſenſibili eſt aptitudo ad ſanitatem. quia et corpus ē ſuſceptiuum ſanitatis. ⁊ habet in ſe aliqd̓ principium ſanitatis. et hoc modo in homine eſt aptitudo naturalis advirtutem. partim qͥdem ẜm naturam ſpeciei. prout habitudo ad ꝟtutem eſt cōmunis omnibꝰ hominibꝰ ⁊ ꝑtimẜm naturam indiuidui. ẜm ꝙ quidaꝫ pre alijs apti ſuntad virtutem. Unde in homine triplex poteſt eſſe ſubiectum ꝟtutis. ſcꝫ intellectus voluntas et appetitus inferior qͥ in cōcupiſcibilem ⁊ iraſcibilem diuiditur. in vnoqͦqꝫ eſt conſiderare aliquo modo et ſuſceptiuū ꝟtutis ⁊principium actiuum virtutis. In dotentia em̄ intellectiua eſt intellectus poſſibilis qui eſt in potentia ad om̄iaintelligibilia in quorū cognitione conſiſtit intellectualisvirtus. et intellectus ages cuius lumine intelligibilia fiunt actūquorum quedā ſtatim a pͥncipio natural̓r homini innoteſcūt abſqꝫ ſtudio et inquiſitōne. ⁊ hmōi ſunt pͥncipia pͥma nō ſolum in ſpeculatiuis. ſed etiam in operatiuis. hec autē naturaliter nota ſunt principia totius cognitionis ſequentis qͥ ꝑ ſtudium acquiritur. ſiue ſit practica ſiue ſit ſpeculatiua Sil̓r aūt circa voluntatem eſt aliquod principium actiuum naturale. nam voluntas naturaliter inclinat̉ ad vltimū finem. finis aūt in operatiuishabet rationem principij naturalis. ergo inclinatio volūtatis eſt quoddam principiū actiuū reſpectū omnis diſpoſitōis q̄ ꝑ exercitiū in parte affectiua acquirit̉. Ip̄a ātvoluntas inqͣꝫtum eſt potentia ad vtrūlibet ſe habens inhis q̄ ſunt ad finem eſt ſuſceptiua habitualis inclinationis in hec vel illa. Iraſcibilis aūt et ꝯcupiſcibilis naturaliter ſunt obedibiles rationi. vnde naturaliter ſunt ſuſceptiue ꝟtutis q̄ ineis ꝑficit̉ ẜm ꝙ diſponūtur ad bonumrationis conſequendū Et om̄es predicte inchoationesꝟtutum cōſequūtur naturam ſpei humanę. vnde ⁊ oībꝰſunt cōmunes Eſt aūt aliqua inchoatio virtutis ẜm naturam indiuidui ẜm ꝙ aliquis homo ex naturali cōpſexione vel celeſti īpreſſione inclinat̉ ad actum alicuius virtutis. et hec qͥdē inclinatio eſt alicuius ꝟtutꝭ inchoatio

non tamē eſt virtus perfecta. qꝛ ad ꝟtutem perfectam requiritur moderatio rationis. Unde et in definitōne ꝟtutis ponitur ꝙ eſt electiua medij ẜm rationem rectam Siem̄ aliquis abſqꝫ ratōnis diſcretione inclinationem huiuſmodi ſequeret̉ frequenter peccaret. et ſicut hec virtutis inchoatio abſqꝫ ratōnis opere perfecte virtutis rationem nō habet. ita nec aliqua premiſſarum. Nam ex vniuerſalibus principijs in ſpecialia peruenitur per inquiſitōnem rōnis. ratōnis etiam officio ex appetitu vltimi finis homo deducitur in ea q̄ ſunt cōueniētia illi fini. Ip̄aetiam ratio imperando iraſcibilem et ꝯcupiibilem facit ſibi eſſe ſubiectas ⁊ obedientes Unde manifeſtū eſtet clarum ꝙ ad cōſummatōem ꝟtutis requirit̉ opus rationis ſiue ꝟtus ſit in intellectu ſiue volūtate ſiue iraſcibili ſiue ꝯcupiſcibili. hoc tamē obſeruato ꝙ ad ꝟtutē inferioris partis ordinatur inchoatio ꝟtutis q̄ eſt in ſuperiori. ſicut ad virtutem que eſt in voluntate aptus redditur homo et per inchoationem virtutis q̄ eſt in voluntate. ⁊ per eam que eſt in intellectu. ad virtutem vero q̄eſt in iraſcibili ⁊ cōcupiſcibili ꝑ inchoationem ꝟtutis qͣeſt in eis. et ꝑ eā q̄ eſt in ſuꝑioribꝰ. ſed nō econuerſo. Un̄etiam manifeſtum eſt ꝙ ratio que eſt ſuperior operat̉ adcōplexionem omnis virtutis. Diuiditur autem prīcipium operatiuum quod eſt natura: vt patꝫ in ſecūdo libroethicoꝝ. eo ꝙ rōnalis poteſtas eſt ad oppoſita natura ātdeterminatur ad vnū. Unde perfectio ꝟtutꝭ nō eſt a natura. ſed a ratione. Et ſubdit ꝙ virtus nō d̓r ꝑtim a natura. eo ꝙ aliqua pars eius ſit a natura ⁊ aliqua nō. ſedquia ẜm aliquem modū eſſendi imꝑfectum eſt a naturaſcꝫ ẜm potentiam et aptitudinem. Et ſubdit etiam ꝙ licet principium ꝟtutis ſit intra hominē .ſ. ratio. tamē hocprincipium nō agit per modū nature. ⁊ ideo quod ab eoeſt non dicitur naturale. Pręmiſſis multa dicta venerabilis Alberti aut cōſonāt aūt minorē inchoationē ꝟtutū⁊ ſcīaꝝ inſinuāt Unde ī de hoīe queſtione qua querit deintellectu ſpeculatiuo. d̓t intellectus poſſibilis formaliter nō habet habitum ſicut ſpeculatiuus. ſed potentialiter tm̄ quod eſt ſimpliciter nō habere. ſed habere ẜm qͥd.Et poſtea d̓t. ꝙ oīa ſcibilia poſſunt ꝯſiderari in ſuis pͥncipijs vel in ſeip̄is. ſi in ſeipſis. tunc nō ſunt in aīa anteqͣꝫdiſcant̉ niſi in potentia. Si inprincipijs. tunc duobꝰ modis conſiderantur .ſ. ẜm termios ⁊ terminorum naturaꝫſicut ſquamonia illius eſt nature ꝙ purgat coleraꝫ. ⁊ ſicgenerant̉ a ſenſu. Conſiderant̉ etiam in terminorū habitudine. ⁊ ſic ſꝑ ſunt in aīa. ſꝫ tm̄ in potentia. cui potentieſufficit noticia terminorū ad hoc ꝙ reducat̉ in actū Un̄d̓t ph̓s ꝙ principia ſcimus inqͣꝫtum terminos cognoſcimus. ⁊ hec eſt ſentētia. Areſto. Et in de bono. q̄ſtione qͣquerit de cauſis efficientibꝰ ꝟtutꝭ d̓t ꝙ ꝟtus cōſuetudinalis cauſatur ex opere. ſumus tamen innati eam ſuſcipere ẜm potentiam naturaleꝫ. q̄ potentia nō oīno eſt materialis. ſed reducibilis eſt in actū ex his que habet apd̓ſe. hoc eſt ex ratione recta et voluntate. Et ſubdit deinde ꝙ ꝟtus cōſuetudinalis ẜm totum ſuum eſſe relationēhabet ad opera. ⁊ ꝓpter hoc nihil eius eſt ab aīa per naturam ẜm actum. ſed nati ſumus eam ſuſcipere. ꝑficere aūtab aſſuetudine. Et in queſtione qͣ q̄rit de iuſticia d̓t. ītellectus quo ad noticiam terminorum eſt vt tabula raſa.et deinde d̓t ꝑ ſe ꝯſenſus ſcīe in principium cauſatur a lumine intellectus agētis. ꝑ accn̄s aūt requirit̉ noticia terminorū. vt ſcꝫ lumen agentis qd̓ indiſtinctum eſt determinatum ſit ad ẜcata terminorū Ex iam dictis pōt elici