De diumatione
iſtis nullum apparet phantaſma prodeunte vero etate nihil incōueniēs eſt apparere ſomnia ꝑmutatione em̄ aliqua facta vel ẜm etatem vſqꝫpaſſionē neceſſariū accidere ꝯtrarietatē hanc.Hic ꝯſequēter ſoluit quādā dubitatōem ī prīcipio librimotā Utꝝ ſint ſcꝫ aliqͥ hoīes qͥ aliqn̄ ſomniāt ⁊ aliqn̄ nōUel vtꝝ oēs hoīes ſomnio cōicēt aūt ſint aliqͥ hoīes quinunqͣꝫ ſomniēt Reſpondet ph̓s ꝙ viſi ſunt aliqui hoīesqui in tota vita ſua nullū ſomniū viderūt illud tn̄ ꝯtingitraro licet accidat. alij vero ſunt hoīes ꝑſeuerantes in ſomnio vſqꝫ ad finē vite ſicut accidit ill̓ qͥ hn̄t cerebrū vacuū.alij vero vt iam multum ꝓuectis etate et antiquis accidit ſomniare cū pͥus non ſomniauerūt nec ſomniū viderūt Ratio primi accipi per ſimile. qꝛ ſicut in illis qͥ poſtcibum dormiunt et in pueris non fit ſomniū ꝓpter multum motum euaporationis aſcendentis ad cerebrū quiimpedit apparitōem phantaſmatis in ſomno ſic etiā rationabiliter accidit in illis in quibꝰ in tota vita aſcenditmulta euaporatio et illa euaporatio iterū deorſum latacauſat multos motus. et ergo illis nullū apparet ī ſomnoRatio ſecūdi eſt qꝛ nullum eſt inconueniens iſtis apparere ſomnia facta ꝑmutatōne ẜm etatē vel ẜm paſſionemaliquā quare neceſſariū eſt illis accidere hāc ꝯtrarietatēſcꝫ ſomniare et nō ſomniare qꝛ pn̄t in iuuentute eſſe multe euaporatōnes que impediant ſomniū ita duꝫ ꝙ ille nōſint in ſenectuteUtruꝫ definitio ſomnij in textu poQuXI VL. ſita. ſit ſufficiēs et bona Dd̓m ꝙdefinitio ſomniū debite expoſita eſt bona. qꝛ ſenſus definitionis eſt ꝙ ſomnij eſt phantaſma qd̓daꝫ in ſomno. i.apparitio phantaſtica facta in ſomno vel in eo qͥ dormitEt ponit̉ apparitio loco generis Sꝫ phātaſtica poniturꝓpter apparitiones ſenſuū exterioꝝ. Et ſolet addi pͥmiſenſitiui ad excludendū apparitōes intellectiuas qꝛ ſomniū ſolū eſt paſſio primi ſenſitiui et cauſat̉ ſolum ab ipſo.Dicitur vltimo in ſomno ꝓpter phātaſticas apparitiones que fiunt in vigilando¶ Qꝭ triplex ē apparitio in ſomL E UN. no. vna eſt debilis in principiodormitatōnis ſicut cū aliqͥs incipit dormire tūc adhucdebiliter ꝑcipit candelam ardente. ⁊ hoīem loquētē ſiueꝑ ſenſuꝫ interiorē ſiue exteriorē Et tal̓ apparitio nō ē ſomniū cū non ſit apparitio phantaſtica. Alia eſt apparitio p̄intellectū qn̄ aliqͥs dormiendo ſyllogiſat. ⁊ talis iterumnō eſt ſomniū. qꝛ nō eſt apparitio phantaſtica cū non ſitprimi ſenſitiui. Tertia eſt apparitio q̄ fit ꝑ ſpēs reſeruatas in phantaſia rep̄ſentatas ſenſui cōi. et illa eſt duplexqꝛ quedā fit vigilando vt illa q̄ fit ꝓpter freneſim ꝓpter timore vel ꝓpter aliquā ſil̓em paſſione. et illa nō eſt ſomniūAlia fit dormiēdo de qͣloqͥtur definitio ⁊ iſta ē ſominū.I. Phantaſma eſt ſpēs reſeruata in phantaſia.y ſꝫ ſomniū nō eſt talis ſpēs. cū ſit operatio ſenſus cōis. ergo nō erit phātaſma Dd̓m ꝙ phantaſmacapitur dupliciter. vno modo pro ſimilitudine vel ſimulatro reſeruato in ſenſu interiori. et ſic ſomniū nō eſt phātaſma. Alio mō capitur ꝓ apparitione facta ꝑ ſpēm reſeruatā in phantaſia. et ſic ſomniū eſt phātaſma. vt dicitdefinitio ſomnijF In vigilantibꝰ ita bene reſeruant̉ ſpēs ſenſibi¶. les ſicut in dormientibꝰ. ergo videtur ꝙ ſom-
nia ita bene deberent apparere vigilantibꝰ ſicut dormientibꝰ Dd̓m negando ꝯſequētiam. qꝛ fortis motus facti in vigilia in ſenſibilibꝰ exterioribꝰ impediūt paruos motus interiores a quibꝰ cauſaret̉ ſomniū. ſꝫ iſtud īpedimētum nō eſt in ſomno. Et qn̄ dicitur hoīes melancolicivigilando ſepe dicūt ſe vidiſſe multa terribilia et ſil̓r frenetici. ergo videtur ꝙ vigilando ſomniant Dd̓m ꝙ licet iſte apparitōes ſint phantaſtice. tamē qꝛ nō ſunt factedormiendo ideo nō dicuntur ſomnia.Si ſomnia ſolū apparerent dormientibꝰ. vel¶ I L. ergo ſꝑ apparerent. aut aliqn̄ et aliqn̄ nō. Nōprimū qꝛ nō apparent ſomnia in principio dormitionis.Nec ſecundū. qꝛ nō eſt aſſignāda ratio quare in vno ſomno fiant ſomnia et non in alio. qꝛ ſemꝑ reſeruantur ſpēsin phantaſia q̄ pn̄t mouere primū ſenſitiuū. Dd̓m ꝙſomnia nō ſemꝑ apparent dormiētibꝰ ſꝫ aliqn̄ ⁊ aliqn̄ nōcuius diuerſitatis cauſa ptꝫ ex textu vltimo expoſitoTertius tractatusEdiuinatione aūt vero que ī ſomnijsfit et dicitur accidere a ſōnijs: neqꝫ cōtēnere ydoneū. neqꝫ ſuaderi. Nam qd̓omnes quidē vel plures exiſtimant habere aliquam ſignificationem ſomnia preſtat fidē tanquam ab experientia dictum. et ꝙ de quibuſdāfit diuinatio inſomnijs non eſt incredibile (hꝫem̄ aliquā rationem) ideo et de alijs ſomnijs ſimiliter vtiqꝫ quis arbitrabitur. Nullam vero racionabilem cauſā videre ſecundū quā vtique fiat hoc decredere facit. nam deum quidēeſſe immittentē cuꝫ aliqua irrationabilitate etnō optimis ⁊ prudētiſſimis ſed quibuſlibet immittere īconueniens. ablata vero que a deo cauſa nulla aliarū conueniens eſſe videtur cauſaDe his que ſecus herculeas columnas et quein horiſtene preuidere aliqua ſupra noſtrā videtur eſſe prudentiam inuenire originem horumIſte ē tertiꝰ ⁊ vltimꝰ tractatꝰ iſtiꝰ libri in qͦ poſtqͣꝫ determinauit de ſomno et ſomnioqd̓ accidit in ſomno. Hicꝯſequēter determinat de p̄uiſione ſiue ꝯgnitōe futuroꝝque fit ꝑ ſomnia q̄ qͥdē p̄uiſio diuinatio d̓r Et pͥmo ꝓponit vnā dubitatōem Dicens ꝙ de diuinatōe q̄ fit in ſomnijs. ⁊ q̄ d̓r accidere a ſomnis nō eſt idoneū ſeu ꝯueniēsꝯtēnere. id eſt nullo modo determinare neqꝫ conueniensſuaderi. id eſt determinare de hmōi diuinatione que fitꝑ ſomnia Primū ſcꝫ ꝙ nō oportet ꝯtemnere diuinatōesꝓbat dupliciter. Primū qꝛ oēs vel plures exiſtimāt ſomnia habere aliquā ẜcatōem. et iſtud p̄ſtat fidem ſcꝫ ꝙ fiatdiuinatio ꝑ ſomnia tāqͣꝫ ſit dictū ab experiētia. qꝛ nō eſthō qͥ nō viderit ſomniū ẜcatiuū alicꝰ futuri vt d̓t CōmēSecūdo ꝓbat qꝛ non eſt incredibile ꝙ fiat diuinatioin ſomnijs ꝑ aliqua ſomnia qꝛ hoc habet aliquā rationēvt patet ex immediate dictis. ergo ſimiliter arbitrandūerit de alijs ſomnijs. Tūc ibi. Nullam vero rationabilem Probat oppoſitū ſcꝫ ꝙ ſuaderi et determinare dediuinatione q̄ fit per ſomnia nō ſit idoneū. Dicēs ꝙ qͥanulla nobis apparet cauſa rōnabilis ẜm quā fiat diuinatio ꝑ ſomnia. ideo hoc facit nos decredere eſſe diuinatio-