Druckschrift 
Opera, lat. Mit Expositiones textuales dubiorum.
Seite
Ir
Einzelbild herunterladen
 

Primus de celo et mūdoFolio primo

Am veterum traoītonibus acceperim gentiles vana licet ſuꝑſtitōne nūqͣꝫ verecundiores fuiſſe qͣꝫ de dys ageret̉. idolia etem ingreſſuri cōpoſiti. ad ſacrificiū acceſſuri vultus ſuos celebri more ſubmiſerunt ac omni argumento modeſtiefungebantur. Quāto hoc magis facere debemus cumdeſideribꝰ. de ſtellis. de eoꝝ natura diſputamꝰ. ne quidtemere. ne qͥd imprudenter aut ignoranter affirmemꝰet ſcientes mentiamur. Multo ego ſtudio et frequenti labore Areſtotelis dicta de celo elaborata iuxta magiſtralē preſtātiſſimā īterp̄tatōem ſancti Thome inp̄clariſſimis ſuis cōmentarijs om̄i beniuolētia (ad ꝓfectū ſtudentiū in achademia Colonienſi gymnaſiū qd̓burſam Montꝭ appellāt) ſcolaſtice frequētat ediſſerere ꝓpoſui An̄qͣꝫ tn̄ ad textū ꝓcedat̉ q̄dā generalia pͥmittenda ſunt dubia.Qu tiaꝝ naturaliū ꝓceſſum. liber de celoErgo pͥmo. vtꝝ ob ordinatū ſcienet mūdo rōnabiliter ponat̉ pͥmus poſt librū phyſicorū Pro reſponſione ſuppoſiti ꝯſiderandum eſt pͥmo ẜᵐſanctū Thomam huius libri fundatiſſimū interp̄tem ꝓceſſus ſcīaꝝ dupl̓r oſtendit̉ ordinari Primo quia inip̄is ꝓcedit̉ a pͥmis cauſis pͥncipijs vſqꝫ ad ꝓximascauſas ſunt elementa ꝯſtituentia eſſentiā rei ẜm d̓tph̓s pͥmo phyſicoꝝ tunc opinamur cognoſcere vnūqd̓qꝫ cauſas cognoſcimꝰ pͥmas pͥncipia pͥma vſqꝫ adelementa .i. vſqꝫ ad cauſas ꝓximas. Scd̓o ꝓbat̉. qꝛ inom̄i opere rōnis inuenit̉ aliqͥs ordo qꝛ ꝓpriū rōnis ē ordinare. ſꝫ ꝓceſſus ſcīaꝝ eſt opꝰ rōnis. in ip̄o reꝑit̉ ordo ẜm quem proceditur ab vno in aliud ſcꝫ a priori adpoſterius. Scd̓o ꝯſiderandū ẜm eundē declaratōemaioris nunc aſſumpte duplex eſt ꝯſideratio ratōisſcꝫ practice ſpeculatiue. In ꝯſideratōe rōnis practice reperit̉ qͣdruplex ordo. Primo apprehenſionis ẜmillū artifex pͥmo apprehendit forma domus abſolute etpoſtea inducit in materiā. Scd̓o reperit̉ ibi ordo intentōis et ẜm iſtū artifex intendit totā domū ꝑficereꝓpter hoc facit quicqͥd operat̉ circa ꝑtes domus. Uercio eſt ibi ordo cōpōnis. qꝛ pͥus dolat lapides poſteacōſtringat eos in vnū parietē. Quarto ibi reperit̉ ordoſuſtentatōis artificij ſic artifex pͥus facit fundamemſuꝑ qd̓ cetere ꝑtes domꝰ ſuſtentant̉ Sil̓r in ꝯſideratōne rōnis ſpeculatiue correſpōdent̉ qͣdruplex inueniturordo. pͥmus eſt ẜm quē ꝓcedit̉ a magꝭ cōibꝰ ad minus

cōia. Et hic ordo correſpōdet ꝓportionabil̓r pͥmo ordini que diximus apprehēſionis. qꝛ vl̓ia apprehendunt̉ẜm formā abſolutā ꝑticularia ẜm applicatōem formead materiā. ſicut d̓t ph̓s pͥmo celi. d̓t celū d̓t formam. aūt d̓t hoc celū. d̓t formā in materia. Scd̓s eſt ẜmtotū eſt pͥus in ꝯſideratōe qͣꝫ ꝑtes. Et correſpōdet ordini intentōis. Tercius eſt ordo ẜm quē ꝓcedit̉ a ſimplicibꝰ ad cōpoſita inqͣꝫtū cōpoſita cognoſcunt̉ ſimplicia ſicut ſua pͥncipia. Et hic ordo cōꝑat̉ tercio ordiniquē dixi cōpoſitōis Quartus eſt ordo ẜm pͥncipales.ꝑtes neceſſario pͥus ꝯſiderant̉ ſicut in aīali pͥus ꝯſideramus cor ep̄ar qͣꝫ arterias ſanguinē. Et ordo hicproportionatur practico ordini qui prius iacet fundamentum. Iſtis ſic notatis dicendum eſt ad queſitum iſte liber rōnabil̓r īmediate ſeqͥtur librū phyſicorum p̄cedit alios libros ph̓ie naturalis. Probat̉ primum. qꝛ cōiora ſunt pͥora vt dixit pͥmꝰ ordo rōnis ſpeculatiue. ſꝫ in libro phyſicoꝝ agitur de ente mobili demobilitate in cōi. Hic ꝟo agit̉ de ip̄a mobilitate ẜmapplicat̉ ad corꝑa magnitudines. qꝛ nihil mouet̉ niſiqͣꝫtū. igit̉. Scd̓m ꝓbat̉. qꝛ ſimpliciora ſunt pͥora vt dixit tercius ordo rōnis ſpeculatiue. ſꝫ ī libro de celo agit̉de corꝑe mobili ſub ſimpliciori ratōne qͣꝫ in alijs. igiturMinor ꝓbat̉. qꝛ hic agit̉ de corꝑe ẜm eſt mobile advbi ſꝫ motꝰ ad vbi ē ſimpliciſſimꝰ. vt ꝓbat̉ octauo phyſicoꝝ. Etiā hic agit̉ de corꝑibꝰ ſimplicibꝰ ſꝫ in ſequentibus determinatur de mixtis. ergo ⁊c̄.Qꝭ in corporibꝰ ī iſto libroNUIALOL ſideratis ꝯtingit attendere duos ordines rōnis ſpeculatiue. Primus eſt ẜm totuꝫvniuerſum corporeū pͥus eſt in ꝯſideratōe qͣꝫ ꝑtes eiusEt ẜm hunc ordinē pͥmus liber de celo in agit̉ de toto vniuerſo corporeo p̄cedit libros ſequētes in qͥbꝰ tractat̉ de ꝑtibꝰ totius vniuerſi ꝑtes ſunt corꝑa ſimpliciaAliꝰ ordo ē ẜm quē inter corꝑa ſimplicia pͥus neceſſariū eſt ꝯſiderare de corꝑe celeſti qd̓ oīa alia firmantur.Et ẜm hūc ordinē ſcd̓s liber in agit̉ de ꝑtinentibꝰ adcorpus celeſte p̄cedit terciū quartū in qͥbꝰ agitur deꝑtinentibꝰ ad alia corpora ſimplicia.IT Cōtra ſcd̓m ordinē rōnis ſpeculatiue. Partesſunt pͥores in ꝯſideratōe qͣꝫ totū. igit̉ ⁊c̄. An̄sꝓbat̉. qꝛ ꝑtes ponunt̉ in definitōe totius ſicut carnesoſſa ponunt̉ in definitōe hoīs. vt d̓r ſeptimo metaphiſice. Dd̓m ẜm doctore ſanctū duplices ſunt ꝑtesq̄dā ſunt ꝑtes ẜm materiā ſunt indiuidui ille ſtꝭ poſteriores in ꝯſideratōe definiunt̉ ſua tota ſicut patꝫmanifeſte de ſemicirculo et de angulo acuto. qꝛ ſemicirculus ē media ꝑs circuli. ſꝫ angulꝰ acutus ē angulꝰ minor recto de illis ꝑtibꝰ fit ſermo. Alie ſunt ꝑtes ſpēide qͥbꝰ ꝓbat argumentū iſte ſunt pͥores in ꝯſideratōeqͣꝫ totū. Et qn̄ d̓r ꝑtes p̄cedūt totū in eſſendo. etiāin cognoſcēdo. Tenet ꝯn̄a. qꝛ ſicut ſe hꝫ res ad. ita ſehꝫ ad cognoſci. Qd̓m an̄s eſt veꝝ ſil̓r ꝯn̄s ſi loquamur de partibus conſtitutiuis. autem ſi loquamur de ꝑtibꝰ accn̄s diuiſiuis Et ſi iteꝝ dicat̉. Etgo ad minus ẜm iſtū ordinē ꝯſideratōnis ſcd̓s terciuset quartꝰ de celo p̄cederēt pͥmū Probat̉. qꝛ in pͥmo agitur de toto vniuerſo. ſꝫ in tribꝰ alijs determinat̉ de ꝑtibꝰꝯſtitutinis vniuerſi. Rn̄detur iſte tercius ordo ꝯſideratōis loqͥt̉ de cognitōe ꝯfuſa ſꝫ ꝑtes noticia determinata p̄cedunt ſuū totū. qꝛ p̄t totum determinate cō-

aa ij