TerctusDe celo
¶ Tercius liberEprimo quidēigitur celo ⁊ partibꝰ. adhuc autem de in ip̄o latis aſtris ex qͥbus cōſtant ⁊ qualia q̄daꝫ natura ſunt: adhuc aūt qm̄ ingenita et ꝑtranſiuimus priusPoſtqͣꝫ areſtoteles determinauit de corporibꝰ que mouent̉ motu circulari. Hic cōſequēter in tercio ⁊ quarto libris ꝓcedit ad determinanduꝫ de corporibꝰ que mouēturmotu recto. differēter tamē. quia in tercio hoc facit ẜm opiniones antiquoꝝ. ſed in quarto determīat veritatē. ⁊ incipit ibi. ¶ De graui aūt ⁊ leui) Et iſtis duobꝰ libris philoſophus premittit vnū proemiū qd̓ in tres ſubdiuidit̉ partes In pͥma cōtinuat ſe ad p̄cedentia oſtendens de quibꝰiam ſupra dictū ſit. Dicens pͥmo ſe in p̄cedentibꝰ trāſiuiſſe. id eſt breuiter tractaſſe. de pͥmo celo. id eſt de corꝑe circūlariter moto quod eſt primū in comparatōe ad corꝑa inferiora. Dictum eſt etiam de ꝑtibus eius. id eſt de diuerſisſpheris que ſunt ꝑtes totius corporis celeſtis. Dictuꝫ eſtetiam de ſtellis que mouent̉ in toto celo. Similit̓ dictumeſt qͣlia ſunt corꝑa celeſtia ẜm naturaꝫ. quia ſunt animataet ſpherica. ⁊ nō ſunt ſubiecta generationi ⁊ corruptioniQuoniā aūt eoꝝ que natura dicunt̉ hec quidem ſunt ſubſtātie. hec aūt operatōes et paſſiones hoꝝ. Dico autē ſubſtātias qͥdem ſimpliciacorpora. puta ignē terram ⁊ coelementa his. etquecūqꝫ ex his. puta totū celum ⁊ partes eiuset iterum animalia ⁊ plantas ⁊ partes horum.Paſſiones aūt ⁊ opera motus horum vniuſcuiuſqꝫ et alioꝝ quorūcunqꝫ ſint cauſa iſta elemēta ẜm virtutem ipſoꝝ. Adhuc autē alteratiōeset in inuicē trāſmutatōes manifeſtuꝫ. Quia denatura hyſtorie plurimaꝫ accidit de corporibꝰeſſe. Om̄es em̄ naturales ſubſtātie aut corpora aut cum corporibꝰ generant̉ ex magnitudinibus. hoc aūt palam. ex eo ꝙ determinatū eſt q̄ſunt natura. ⁊ ex ea ꝑ ſingula contēplatione.In iſta ſecūda ꝑte proemij oſtendit ph̓us in quo conſiſtat tota cōſideratio philoſophie naturalis. Dices ex premiſſis eſſe manifeſtū ꝙ ẜm plurimā parteꝫ accidithyſtoriede natura eſſe circa corꝑa. ⁊ hec eadē etiaꝫ ſupra in pͥmo liʸbro p̄miſit. Probat illā cōcluſionē tali rōne Om̄es ſubſtā.tie naturales ſunt corꝑa aut generant̉ cuꝫ corporibꝰ ⁊ magnitudinibꝰ ſicut ſunt forme naturales q̄ dicunt̉ ſubſtātieSed tota cōſideratio naturalis eſt de ſubſtātijs naturalibus ⁊ eaꝝ accidentibꝰ. gͦ tota cōſideratio. ſciētie naturaliseſt circa corpora. In iſta rōne ph̓us ſic ꝓcedit. qꝛ pͥmo ponit minorē ⁊ eam inductiue probat. primo de ſubſtantijs.ſecūdo de oꝑationibꝰ. ⁊ tercio de paſſionibꝰ. qꝛ ſubſtātie ſtecorꝑa ſimplicia. ſicut ignis ⁊ terra et alia elemēta ſicut aeret aqua ad quoꝝ naturaꝫ ꝑtinēt corꝑa mixta ſicut lapides
et metalla. ⁊ p̄ter ilia elemēta eſt totū celum ⁊ partes eiusSimiliter ſunt aliqua corꝑa mixta animata vt aīmalia ⁊plante. Sed operationes illaruꝫ ſubſtantiaꝝ ſunt motuslocales. Et paſſiones predictaꝝ ſubſtantiaꝝ ſunt alterationes ⁊ tranſmutationes eorum adinuicē. Secūdo Areſtoteles infert concluſionem. Dicens ꝙ hyſtorie de natura. id eſt narrationis naturalis ẜm plurimā. id eſt omneꝫaccidit eſſe de corporibus. Et vtitur illo modo loquendivt dicit doctor ſanctus propter phiſicū temperamentuꝫ.Uel etiam dicit plurimā. propter hoc ꝙ in ſcientia naturali aliquid traditur de pͥmo motore ⁊ de anima intellectīa.Tercio Areſtoteles ponit maiorem ſcilicet ꝙ omnes ſubſtantie naturales aut ſunt corpora. aut generant̉ cum corporibus ⁊ magnitudinibus. Et hoc manifeſtat duplicit̓.primo per ea que dicta ſunt in ſecundo phiſicoꝝ. Quia ibidictum eſt ꝙ ẜm naturam ſunt ea que habēt in ſeip̄is principium motus ⁊ quietis. et huiuſmodi ſunt corpora. Secundo dicit hoc eſſe manifeſtum per inductionē cōſiderando per ſingula que tradunt̉ in ſcientia naturali. quia om̄iailla aūt ſunt corpora. aut cum corporibusDe primo qͥdem igitur elementorū dictumeſt. ⁊ quale quid ẜm naturā. ⁊ quoniā incorruptibile ⁊ ingenitū. Reliquū aūt de duobus dicere. ſimul aūt accidet de his dicentibꝰ ⁊ de generatione ⁊ corruptōe inqͥrere. Generatio em̄ autquod p̄ter om̄e om̄ino eſt. aut ſolum in his elementis ⁊ his que ex his eſt. Ipſum autem primū hoc forte primo conſiderandum vtrum eſtaut non eſtIn hac tercia parte Areſtoteles oſtendit quid reſtat dicendum. Dicens ꝙ ex quo dictum eſt de primo corpore inter elementa. id eſt de celo quale ſcilicet ſit ẜm naturam. qꝛanimatuꝫ eſt ⁊ ſphericum ⁊ etiam ingenitum ⁊ incorruptibile. Ideo nunc reſtat videre de alijs duobus corporibusque mouent̉ motu recto. quoꝝ vnum mouet̉ a medio ⁊ aliud ad medium. Et ſimiliter dicendū eſt de operatiōibuset paſſionibus ipſoruꝫ .ſ. de generatione ⁊ corruptiōe. quiatalis generatio aut nihil eſt. id ē. eſt remota a natura totiꝰvniuerſi aut ſolum inuenitur in his elementis que mouentur motu recto ⁊ in corporibus que ex eis componunt̉ Etilla conſideratio non eſt ꝑmittenda. quia multum valet adconſiderandum naturas corporum.¶ De terra ſufficienter determiNl̓ INIINIL. Iarū elt in fne ſecundi ibri. vt.patet ex immediate dictis. ergo videtur ꝙ cōſequēter amplius non ſit determinandū de terra Dicendū ẜm doctorem ſanctum ꝙ de terra ſupra dictuꝫ eſt non qͣꝫtum adſuam naturam ſed qͣꝫtum ad habitudinem quam habetad celum. ⁊ ꝓ tanto iſta cōſidetatio non eſt ſuꝑflua¶ Primus tractatusRius qͥdem igit̉ philoſophantes de veritate ⁊ ad qͦs dicimus nos nunc ſermōeset adinuicē diuerſicati ſt̓. Hi qͥdē em̄ ipſorūtotas auferebāt generatōeꝫ et corruptiōeꝫ. Nihil