TertiusMetherologorum
cus ſurſum ꝑ totā. adhuc aūt nullū reddūt accidentiū circa terre motū. neqꝫ em̄ regiones neqꝫ tꝑa quecūqꝫ participant hac paſſione.¶ Iſte eſt tercius tractatus huius ſecūdi libri. in qͦ poſtqͣꝫph̓us determīauit de his q̄ generātur circa terra ex ſiccaexalatōe. Hic ꝯn̄ter intendit determinare de his q̄ generant̉ interius in terra. puta de terremotū ⁊ accidentibꝰ circa ip̄m. Et diuidit̉ in duo capl̓a In pͥmo ponit opinionesalioꝝ ⁊ reprobat quaſdā illoꝝ. In ſecūdo determinat deterremotū ⁊ accidentibꝰ circa ip̄m ẜm opinionem ſuā. ibi(Sed qm̄) Circa pͥmū pͥmo p̄mittit intentōeꝫ Dicēsꝙ poſt ꝯſideratōem de ventis ꝯſiderandū eſt de agitatōeet motu terre. Et cām ordinis aſſignat. qꝛ negotiū de terremotibꝰ hꝫ ſe ꝯſequēter ad negotiū de ventis. ¶ Tuncibi. ¶ Sūt at) Exequit̉ ꝓpoſitū ẜᵐ opinionē alioꝝ Dicēsꝙ vſqꝫ ad ſuū tempus ſunt tradite tres opiniones de terremotu ⁊ a tribꝰ ph̓is. Primus eſt Anaxagoras. ſecūdꝰAnaximenes milleſius. poſterior āt illis fuit Democritꝰabderites. Circa pͥmā opinionem ꝯſiderādū eſt ꝙ Anaxagoras opinatus eſt ꝙ terra eſſet rara ⁊ ſpongioſa ī parte inferiori ꝓpter imbres deſcendentes ꝯſtricta ⁊ cōpactaet etiā opinatus eſt ꝙ terra ſit late ⁊ plane figure. ⁊ quicquid ꝯtinet̉ ab orizonte ad ſuꝑius vſqꝫ ad centrū illud ininfinitū. hoc eſt ſurſum. qd̓ aūt eſt ſubtus in infinitū hoc ēdeorſum. aer aūt ſeu ether ẜm ip̄m neqꝫ eſt ſupra neqꝫ ſurſum. Dixit ergo Anaxagoras ꝙ aer vel ether incidēs terre in inferiori parte in qua eſt arenoſa ⁊ ſpongioſa. natꝰ eſtmoueri ſurſum. ⁊ qꝛ nō p̄t libere ferri ſurſuꝫ ſic mouet terram ⁊ cauſat terremotū. Hoc aūt dixit Anaxagoras acſi totius ſphere mūdi vna pars eſſꝫ ſuꝑior ⁊ alia inferior.ſic ſcꝫ ꝙ illa in qua nos habitamus eſſet furſum ⁊ alia oppoſita deorſuꝫ. ¶ Tūc ibi (Ad hāc qͥdem igitur) Reprobat dictā opinionē quadrupl̓r. Primo qꝛ ẜm illā opinionem grauia nō mouerent̉ circunqͣqꝫ deorſum. neqꝫ leuiavndiqꝫ mouerent̉ ſurſum. qd̓ eſt incōueniens. Secūdo qꝛponit terrā eſſe plane figure. qd̓ falſum eſt. qꝛ ambulantesꝯtinue ſupra terrā ꝯtinue vidēt aliū ⁊ aliū orizont ē alia ⁊alia aſtra. ⁊ hoc eſt ſignū ꝙ terra ſit gibboſa ⁊ figure circularis. Tercio qꝛ ſi terra quieſceret ⁊ nataret ſupra aereꝫꝓpter latitudine ſue figure. tūc aer nō deberet terrā ſurſummouere ꝓpter eam cām. ⁊ ſic nō ꝓbat ꝓpoſitum ſed oppoſitū. Quarto qꝛ ẜm iſtam opinionē nō poſſet aſſignari cāꝓpter quā magis fieret terre motus in vna regione qͣꝫ inalia. neqꝫ in vno tꝑe qͣꝫ in alio¶ Democritus aūt ait terrā plenā aqua exiſtentē ⁊ ſuſcipientē multā aliam pluuialē aquāad hoc moueri: ampliore em̄ facta. qꝛ non pn̄tſuſcipere ventres vim inferentē facere terremotum ⁊ exiccatā trahentē vacua loca ex repletioribꝰ tranſeūtem incidenteꝫ mouere. Anaximenes aūt ait plutā terraꝫ exiccatam rūpi. ⁊ abhis ruptis fruſtis incidētibꝰ ꝯcuti. ꝓpter qd̓ ⁊fieri terremotus in ſiccitatibꝰ. ⁊ iterū in pluuioſis. in ſiccitatibꝰ em̄ ſicut dictū eſt exiccatū rūpi ⁊ ab aqͥs ſuꝑ humectatā decidere. Oꝑtebataūt hoc accn̄te ſubuerſaꝫ multipl̓r apparere terram. adhuc aūt ꝓpter quā cām circa q̄daꝫ loca
ſepe ſit hec paſſio nulla drn̄a exceſſu tali ad talia ⁊ qͥdeꝫ oꝑtebat: Om̄ino aūt ſic exiſtimātibꝰncc̄arium dicere minus ſemꝑ terremotus fieriet tandē ceſſare aliqn̄ ꝯcuſſam. ſic em̄ decidēstalem hꝫ naturaꝫ. quare ſi hoc in poſſibile palāꝙ impoſſibile et hanc eſſe cauſam¶ Hic ponit opinionē Democriti Dicēs ꝙ Democritus dixit terre motū fieri ꝓpter hoc ꝙ aqua pluuialis recipit̉ in viſceribꝰ terre. ⁊ qn̄ maior aqua cadit qͣꝫ terra poſſꝫrecipere. tūc cōcutit terrā ⁊ fit violentia vel fractura terre. ⁊ ſic fit terremotus. Contra hanc opinionē Democriti Areſtoteles nihil determinate dixit. niſi ꝙ ſuꝑficial̓rvalde ⁊ inqͥſite poſita ſit. fragilitas aūt eiꝰ apparebit in poſitione opinionis ꝓprie ¶ Tūc ibi (Anaximenes) Hicponit opinionē Anaximenis. ⁊ cū hoc improbat ip̄aꝫ. Dicens pͥmo ꝙ Anaximenes dixit ꝙ terra a pͥncipio fuit depluta. ⁊ poſtea fuit tantū calefacta a ſole ⁊ deſiccata ꝙ neceſſe fuit eam frangi ⁊ rumpi in partes. que partes decidentes a ſuperioribꝰ ad inferiora ꝑcutiūt terrā ⁊ faciuntterremotū Et ꝓpter hoc dixit terremotū fieri in ficcitatibꝰet in tēporibꝰ pluuioſis. qꝛ in ſiccitatibꝰ partes exiccate decidunt. et in pluuioſis partes ingroſſate ꝓpter humidumſuꝑueniens decidūt Hanc opinionē teprobat ph̓us tripliciter. Primo qꝛ tūc fere tota terra eſſet nunc ſubmerſaꝓpter cōtinua illā decidentiā. Secūdo qꝛ non poſſet aſſignari cā quare in vno loco fieret magis terremotus qͣꝫ inalio. Tercio ſequeret̉ ꝙ cōtinue deberēt fieri minores terremotus. ⁊ tandē etiā ceſſarent. qꝛ ille cōcauitates replerentut. ſi igit̉ impoſſibile ſit terremotū ceſſare. ſequit̉ ꝙ impoſſibile ſit hanc eſſe cauſam eius¶ Sed qm̄ mauifeſtū ꝙ neceſſariū ⁊ ab humido ⁊ a ſicco fieri exalatōem. ſicut diximꝰ inpͥoribꝰ neceſſe his exiſtētibꝰ fieri terremotꝰ. exiſtit em̄ terra ꝑ ſe qͥdem ficca. ꝓpter imbres autem habēs in ſeipſa humiditateꝫ multā vtēt aſole ⁊ ab eo qͥ in ipſa igne calefacta. multus qͥdem extra. multus aūt intra fiat ſpiritus. ⁊ hicaliqn̄ quidē ꝯtinuꝰ extra fluit om̄is. aliqn̄ autēintra om̄is. aliqn̄ aūt ⁊ partit̉ Si itaqꝫ hoc impoſſibile aliter habere qd̓ poſt hoc ꝯſiderāduꝫvtiqꝫ erit quale maxime motiuū erit corporumNeceſſe em̄ qd̓ ad plurimū natū ire ⁊ vehemētiſſimū maxime tale eſſe. vehementiſſimū qͥdeꝫigit̉ ex neceſſitate qd̓ citiſſime fert̉. ꝑcurrit em̄maxime ꝓpter velocitatē. ad plurimū aūt natueſt ꝑtranſire qd̓ ꝑ om̄e ire maxime p̄t: Tale aūtqd̓ ſubtiliſſimū: quare ſiqͥdem ſpūs natura talis maxime corpoꝝ ſpūs motiuꝰ. Etem̄ ignisqn̄ cū ſpiritu fuerit fit flāma. ⁊ fert̉ celeriter Nōigit̉ aqua neqꝫ terra cā vtiqꝫ erit. ſed ſpūs motus cū intus fluxerit qui extra exalatus.¶ Iſtud eſt ſecūdū capl̓m huiꝰ tractatꝰ tercij. in qͦ ph̓usdeterminat de terremotu ⁊ de accn̄tibꝰ eiꝰ ẜm opinionē ꝓpriā. Circa pͥmū pͥmo ponit illud qd̓ eſt radicale pͥncipiū