Folio. xxxv

cialibus ſumꝰ ꝯſueti dicere hoc eſſe efficiens quod eſtpͥncipium motus et tranſmutatōnis. et ergo Plato nōfuit loquutus naturaliter nec artificialiter ponendo ydeas ſeꝑatas eſſe cauſas effectiuas. ¶ Tunc ibi. Sed tn̄nec. Reprobat iſtā ſcd̓am opinionē tribꝰ rōnibꝰ Quaꝝpͥma talis eſt. Cauſa materialis cū efficiente nūqꝫ cōincidit in idē numero. ſed materie eſt pati et moueri. facere aūt ⁊ mouere eſt alterius potentie. qꝛ potentie actiueq̄ eſt in agente. ergo ſeqͥtur ꝙ materia nō poſſit eſſe mouens vel efficiens. Alias em̄ potentia actiua ⁊ paſſiuaeſſent idē. Et hoc manifeſtat in naturalibꝰ ⁊ artificialibus. qꝛ (aqua ẜm ꝙ dicit Thales eſt materia oīm vt habetur pͥmo metaphiſice) non facit ex ſeip̄a aīal. nec aliqd̓ aliud. neqꝫ lignū qd̓ eſt materia facit lectū vl̓ ſcānūſed artifex ꝑ artē quā habet in mente. Scd̓a rō tangitur ibi. Quo circa. et eſt ꝙ tales non recte dicunt. qꝛderelinquunt pͥncipalē cauſam. auferunt em̄ formam etqd̓ quid eſt vniuſcuiuſqꝫ rei. ptꝫ pͥmo. qꝛ auferunt cauſam mouentē qua ſublata cum materia que eſt ſolū itpotentia nō poſſit mouere ad actū. etiā aufert̉ forma. pſcd̓o per aliud qd̓ ip̄i dicunt. qꝛ ip̄i attribuunt corporali materie potentias paſſiuaꝝ qualitatū. ⁊ ꝑ illas potentias valde organice. ideſt tanqꝫ ꝑ organa ⁊ inſtrumenta dicunt ꝙ materia generet alia. et ſic auferunt cām q̄eſt ẜm ſpēm. id eſt cauſam formalē ꝑ quam vnūquodqꝫcollocatur in ſpecie. vt dicit̉ ſcd̓o phiſicoꝝ. Dicunt emip̄i ꝙ calidum qd̓ eſt in materia ſit natū ſegregare ⁊ frigidū ſit natū ꝯgregare. Et qꝛ illis duobꝰ ꝯſtituit̉ mixtura quedā et diſtinctio. ideo dicebant ꝙ ex his alia oīaagāt et patiant̉ et oīa ex eis generent̉ et corūrpant̉. ita tn̄ꝙ ignis qͥ eſt formaliſſimus et maxime actiuus aliqn̄ ēmotus a frigido. et ſic patitur inſtrumentaliter. et ſic poſuerunt aliquā cauſam efficientē vel formalē Terciaratio ponit̉ ibi Amplius vero ſil̓e Et eſt talis. qꝛ dicere materiā generare ꝑ potentias pͥmaꝝ qualitatū tāqꝫꝑ organa ſiue inſtrumenta idē eſt ac ſi diceret̉ ꝙ ſerra etqd̓libet inſtrumentū ſit cauſa eoꝝ que generant̉. ſed hoceſt falſum. igitur ⁊c̄. Minor pꝫ. quia ſemꝑ oportꝫ lignūdiuidi artifice mouente ſerrā ad ſecandū. etiam oportetlignum coequari aliquo homine incidente et mouentedolabrum. et ita ſimiliter eſt in alijs. ergo etiam in ꝓpoſito oportet eſſe aliquod quod moueat et dirigat qualitates tales ad ſpēs elementoꝝ ꝓducendas. ⁊ hoc ē motus celi. vt infra patebit. Quāuis ergo ignis maximefaciat ⁊ moueat. tamē iſti non viderunt quem moueatquia multo deterius mouet qͣꝫ organa. nam organū dirigitur ab artifice ad talem actū ꝑ quē oꝑi artis inducit̉forma. ſed ignis corrūpit ſpēm ⁊ hoc eſt multo peius q̄actio organi ordinata ab eo qd̓ mouet organū.i F Utrū pͥncipia pͥncipalia mixtoꝝ acQVtiua ſint qualitates pͥme. aut tm̄ paticularia agentia. vel vtrū cum ꝑticularibꝰ agentibꝰ ſitneceſſe agens vniuerſale ponere. Dd̓m per tres concluſiones. Prima ad generatōem mixtoꝝ nō ſufficiuntqualitates pͥme. patet pͥmo ꝑ ph̓m in textu p̄cedenti.qꝛ ſunt velut inſtrumenta que nō agunt niſi directa abagentibꝰ pͥncipalibꝰ. Scd̓o ꝓbatur rōne quia nihil agitvltra gradum ꝓprium. ſed conſtat illas qualitates eē accidentia et imꝑfectiores mixtis. ergo virtute ꝓpria nonpoſſunt agere mixtionē. neqꝫ mixti conſtitutōem Secunda concluſio ꝙ ad generatōnem mixtoꝝ nō ſuffici-

O 2ant entia ꝑticularia cum ſuis qualitatibꝰ patet per locia maiori. quia ignis qui eſt maxime actiuus nō agit niſimotus a ſuperiori agente. vt patꝫ manifeſte per Areſtoteiem in pͥmo metherologoꝝ Ubi dicitur ꝙ ignis ſubconcauo orbis lune generatur et eſſe habet ex velociſſimo motu lune et alioꝝ corpoꝝ celeſtiū. ſed vnūquodqꝫa quo habet eſſe ab eodē habet agere. Tercia cōcluſio ad generatōnem mixtoꝝ nō ſufficiunt agentia ꝑticularia cum ſuis virtutibus actiuis et paſſiuis. ſed etiamreqͥruntur corpora celeſtia ab intelligentijs mota. Probatur. quia agentia ꝑticularia habent ordinem ⁊ reductionem ad agentia pͥma et vniuerſalia a quibꝰ diffunditur virtus per om̄ia poſteriora agentia. Sed pͥmumin genere corporaliū eſt corpus celeſte. ergo tota generatio inferioꝝ corpoꝝ et mixtoꝝ in ip̄m reducitur. Et additur ſignanter ab intelligentijs mota. quia corpora celeſtia ſunt inſtrumenta intelligentiaꝝ. quēadmodū etiāinferiora ſunt velut organa et inſtrumenta ſuperioꝝ Etlicet ſuperiora agentia nō ſint approximata inferioribusẜm ſubſtantiā approximātur tamē eis ẜm virtutē inferoribꝰ ꝑ elementa infuſam. ¶ Ex om̄ibus iſtis patꝫ falſitas opinionis Auicenne ponentis vnam intelligentiam ſeꝑatā appropriari ſphere generabiliū et corruptibiliū. ⁊ poſuit omnē actōem ⁊ motū eſſe ab illa intelligētia immediate. quā vocabat datorē formaꝝ. Sed agetia ꝑticularia dixit tm̄ exponere materiā ad ſuſceptōemformaꝝ. Quia ẜm illam opinionē periret ordo iam dictus agentiū ꝑticulariū ad vniuerſalia quoꝝ ſunt īſtrumenta. a quibus habent eſſe et agere. ſicut clare tangitAreſtoteles primo metherologorum. Et ergo actio iniſtis inferioribꝰ eſt pͥncipaliter ab agentibꝰ vl̓ibus. determinatio vero eſt a ꝑticularibusF Om̄is generatio eſt ex contrarijs. ⁊ ſil̓r virtuAtes elementoꝝ actiue ⁊ paſſiue ſunt a primisqualitatibꝰ ꝯtrarijs. ergo videt̉ ꝙ ſufficiant ad generationē. Qd̓m negando ꝯn̄am. quia duo pͥma in antecedente poſita nō ſufficiunt ad generatōem ſine ꝯcurſuſuperioris agentis. ¶ Et quando dicitur ad generationem ſufficiunt agens et patiens. Reſpōdetur ꝙ falſumeſt. excluſa cauſalitate vniuerſaliū agentiū. Et quādo iteꝝ dicitur ẜm ph̓m in libro de ſenſu ⁊ ſenſato. ignisnō agit inquantū ignis ſed inqͣꝫtū calidus. ergo videt̉ꝙ caliditas ſit pͥncipale agens ſcꝫ calidū Et cōfirmaturquia quod eſt actu tale poteſt alteꝝ ꝓducere tale. ſed ſiceſt de igne. igitur. Dd̓m ꝙ ibi oportet p̄ſupponere virtutem pͥmi ⁊ vniuerſaliter agentis a quo ſibi influxa evirtus mouendi ⁊ agendi.F Illa agentia ſunt pͥncipalia et ſufficientia ẜmAF quoꝝ ꝓportiones diuerſas diſtinguunt̉ diuerſa generata. ſed mixta diſtinguuntur ab inuicem ẜm diuerſas ꝓportōnes quatuor qualitatū pͥmaꝝ. vt patꝫ exdictis. ergo videtur ꝙ huiuſmodi qualitates pͥme ſintagentia ꝑticularia. Dicendū ꝙ effectus ꝑticularesdiſtinguunt̉ ẜm ſuas cauſas ꝓximas. non tamē ſeqͥturꝙ agentia ꝑticularia ſunt pͥncipalia. quia quanto aliqd̓agens eſt magis vniuerſale et minus limitatū tanto eſtpͥncipalius. Et quanto dicit̉ Areſtoteles in pͥncipiohuius ſcd̓i reducit oēm mixtionē elementoꝝ in qualitates pͥmas que ſunt velut eoꝝ formalia pͥncipia ẜm queagunt et patiunt̉. ergo videtur ꝙ ſint pͥncipalia agenſol-tia. Et ſimiliter etiam in quarto metherolos

qq ij