Druckschrift 
Opera, lat. Mit Expositiones textuales dubiorum.
Seite
XXVIIv
Einzelbild herunterladen
 

ZL 54SecūdusDe generatione

corpus pͥus eo. ſic hic loqͥmur de elemēto. Et a diuerſisdiuerſimode definitur. Primo ab Areſtotele qͥnto metaphyſice. eſt ex quo pͥmo aliqͥd ꝯponit̉. inexiſtēte indiuiſibili ſpecie in aliā ſpēm. Ex qua definitiōe trahunt̉ qͣtuorcōditōes ad elementū reqͥſite. pͥma debet eſſe cauſa materialis. qꝛ d̓r elementū quaſi ylementū. hoc excludunt̉alie cauſe. Secūda dꝫ eſſe primū corpus ex quo aliaponunt̉ ſcꝫ mixta. Tercia inſit ꝯpōni rei. hoc excluditur celum. Quarta ſit indiuiſibile ſpe in aliā ſpēm.hoc excludit̉ materia pͥma. qꝛ materia pͥma eſt pura potentia et eſt ſpēs nec habēs ſpēm. Sed ypocras ſic definitelementū eſt ſimplex mima ꝑticula corꝑis quideꝫquātuate. ſed qualitate. qꝛ ſolū ſibi determīat duas qͣlitates pͥmas. Et huic definitōi cōcordat alia d̓t elementuꝫ eſt corpus ex materia forma ꝯpoſitū inter alia corꝑaqualitatīe magis ſimplex. Auicēna vero dixit elemētacorpora in ꝑtes diuerſaꝝ rōnum mīme diuidi poſſuntTūc dd̓m tres ꝯcluſiones. pͥma elemēta diſtinguūtur ab inuicē qͣlitates actiuas paſſiuas. ꝓbatur qꝛ vnūqd̓qꝫ diſtinguit̉ ab alio ſuū principiū formale. ſed qͣttuorqualitates pͥme actiue paſſiue ſunt pͥncipia formalia elementoꝝ. vt ptꝫ ex dictis.. Secunda ꝯcluſio. elemēta ſufficiēter diſtinguunt̉ ẜm diſtinctōnem vnius qͣlitatisſed duaꝝ ẜm modū in textu exp̄ſſum. ꝓbatur. qͥa elemētahic conſiderant̉ vt ſunt actiua paſſiua. ſint pͥncipia generatōis corruptōis. ſed elementū eſt actiuū paſſi vnā qualitatē. oꝑtet habeat duas. Etiā ꝓprialitas actiua debet in ꝓprio ſubiecto. cum actus actiuorūſint in patiēte p̨̄diſpoſito. oꝑtet qualitatē actiuā determinari ad ſubiectū ꝓpriam paſſiua. rōnabiliter quodlibet elementū determīat ſibi duas qͣlitates. Sicut (exēpligratia) caliditas in exceſſu hꝫ diſpōne ſiccū. ita ſil̓r dicendū eſt de alijs. Tercia cōcluſio que eſt ad queſitumrn̄ ſiua eſt iſta. ſunt tm̄ quattuor elementa quam reliquoſufficienter notam per litteram Areſtotelis. fidelem expoſitōem doctoris ſanctiF Elementū eſt ex quo pͥmo fit aliqͥd. ⁊c̄. vt d̓r qͥn L. to metaphyſice. Sꝫ hec definitio ſoli materieme ꝯuenit. erit tm̄ vnū elementū Dd̓m ſicut dictū eſt ſi hec definitio recte intelligat̉ tunc ꝯuenit materieme. ſed ſolū elementis vocatis. qꝛ ẜm illaꝫ definitiōem elementū dꝫ habere ſpēm eſt vlterius diuiſibilis in aliaꝫſpēm. qd̓ ꝯuenit materie pͥme. vt patꝫ ex dictis. Etqn̄ d̓r. hec definitio preallegata ad minꝰ ꝯuenit mixtis homogenijs. erit ꝓpria qͣttuor vocatis elemētis. ꝓbat̉.qꝛ ſunt indiuiſibiles ẜm ſpem. habeant ꝑtes ſunt vniꝰſpēi. Dd̓m in iſta definitōe fit ſermo de diuiſione inꝑtes quātitatiuas. que ſunt in toto homogenio diuerſaꝝ ſpecieꝝ. ſed fit ſermo de diuiſione alterat ōem in priora corpora ſpē drn̄a. iſto ſolū quattuor elemēta ſuntẜm ſpeciem indiuiſibiliaF Quinqꝫ ſunt motꝰ ſimplices. vt ꝓbatur pͥmoF . de celo mūdo. ſed ome corpus ſimplex eſ elementū. ⁊c̄. Dd̓m elementuꝫ in ꝓpoſito d̓r quodlibet corpus ſimplex. ſed ſolū id qd̓ venit in ꝯpōem rerumgenerabiliū corruptibiliū. Et hoc excludit̉ celum. quiacelum eſt elementum immiſcile.F Plura ſunt mixta qͣꝫ quattuor. erūt plura eleP . menta qͣꝫ qͣttuor. Dd̓m negādo ꝯn̄am. quiaſicut ex certo determinato numero litteraꝝ poſſunt fieri

infinite dictōes. ita ſl̓r ex quaternario numero elementoꝝpoſſunt fieri om̄ia mixta ẜm indiuidua infinita ꝓpter diuerſos gradus mixtōis Et qn̄ d̓r. ſex ſunt ꝯbinatōes qualitatū pͥmaꝝ. erunt ſex elementa. Tenet ꝯſequētia. quianumerus elementoꝝ ſumit̉ ex ꝯbinatōe qͣtuor qualitatūprimaꝝ. Dd̓m due illaꝝ cōbinationum ſunt impoſſibiles. ꝯn̄s inutiles. qꝛ cōtraria poſſunt eſſe in eodemEt qn̄q̄ritur. exquo caliditas ignis ꝯtrariat̉ frigiditati terre aque. cui plus ꝯtrariet̉. Rn̄detur elemēta dupliciter ꝯſiderant̉. vno inqͣꝫtū ſunt grauia leuia mobilia ad vbi. ſic magis contrariant̉ ignis terra. qꝛ plusdiſtant. ꝯn̄s eoꝝ qͣlitates hoc magis cōtrariantur.Alio cōſiderant̉ ẜm ſunt mobilia adformam. ſicplus cōtrariant̉ gnis aqua. vt patet ex corruptōe ſe qͣlitatum ſi vnum in alterum tranſmuteturuolibSed tn̄ ſimpl̓r quattuor entia vnius vnūyqꝫ. terra qͥdē em̄ ficci magꝭ qͣꝫ frigidi. aqͣ āt frigdi magis qͣꝫ humidi. aer aūt humidi magiscalidi. Ignis aūt calidi magis qͣꝫ ſicci.Hic cōſequenter ph̓us oſtendit que qualitates ſimpliciter in qͦlibet elemēto dn̄etur Dicēs. cuꝫ ſint quatuor elemēta. qd̓libet habeat duas qͣlitates. tamenhabet eas eqͣliter. ſed vnūquodqꝫ eſt vnius. id eſt in vnoquoqꝫ dominat̉ vna: ſicut in terra magis dn̄atur ſiccitas qͣꝫ frigiditas. in aqua magis frigiditas qͣꝫ humiditas. in aere magis humiditas qͣꝫ caliditas. ī igne magis caliditas qͣꝫ ſiccitas.y Utrum cuilibet elemēto. cōueNl̓.IAE nat vna qualitas pͥma primo.Dd̓m hic ſunt due opiniones. qꝛ aliqui dicuntprimū hic denotat ordinē elemētoꝝ vni elemēto conuenientiū. ẜm ipſos eſt intelligendū licet terraſit magꝭ ſicca qͣꝫ frigida. ꝓpter hoc ſit ſiccior igne Smiliter etiaꝫ licet aer ſit magis humidus qͣꝫ calidusꝓpetrea ſit humidior aqua. quia ſenſus oppoſitū iudicat. ſil̓r aqͣ licet ſit magis frigida qͣꝫ humida tn̄ ē frigidiſſima. qꝛ terra ẜm illos eſt frigidior aqua. plus diſtet a celo. Sed iſta opinio multipl̓r deficit. qꝛ videt̉tradicere dictis Areſtotelis de ꝯſtitutiōe elementoruꝫ quattuor qͣlitates pͥmas tanqͣꝫ pͥncipia formalia: ni.ſi em̄ ſiccitas pͥme cōueniret terre eēt eius principale principiū conſtitutiuū. qd̓ tamē videtur Areſtotelesmanifeſte innuere. Et ita ſil̓r dd̓m eſt de aqua primoeſt frigida. ꝯn̄s maxime. qꝛ qd̓ eſt pͥmo tale eſt maxime tale. vt habet̉ ſcd̓o metaphyſice. Secūdo deficit. qꝛ illa poſitio videt̉ tollere ꝯpletam ꝑfectam mixtōem. niſi em̄ ignis eſſet pͥmo caliduss: aer pͥmo humidus. aquapͥmo frigida. terra pͥmo ecca. poſſet ſaluari qūo oīaelemēta reſeruarent̉ in mixto iuxta modū pͥus expoſitūqꝛ dcm̄ eſt mixta ꝑticipant aliquo virtutes qͣlitates oīm elemētoꝝ. ptꝫ. qꝛ ſi aqua non eēt pͥmo frigidaex ordine ſubiectoꝝ ſed terra. tūc oporteret neceſſario aquā venire in ꝯpōnem mixti. qꝛ virtus ſuaꝝ qualitatū poſſet ibi eſſe ex ꝯcurſu alioꝝ elemētoꝝ. Tercio. qꝛſi aer eēt ſolum magis humidus reſpectu caloris eiuset non reſpectu alioꝝ elementoꝝ. tūc non eſſet incōueniens eſſe aliud elementū pͥmo humiduꝫ reſpectu alteriꝰqualitatis. ſic numerus elementoꝝ eſſet determinatus ẜm numerū quattuor qualitatū. ſed poſſent eſſe