ZL 54SecūdusDe generatione
corpus pͥus eo. ⁊ ſic hic loqͥmur de elemēto. Et a diuerſisdiuerſimode definitur. Primo ab Areſtotele qͥnto metaphyſice. ꝙ eſt ex quo pͥmo aliqͥd ꝯponit̉. inexiſtēte indiuiſibili ſpecie in aliā ſpēm. Ex qua definitiōe trahunt̉ qͣtuorcōditōes ad elementū reqͥſite. pͥma ꝙ debet eſſe cauſa materialis. qꝛ d̓r elementū quaſi ylementū. ⁊ ꝑ hoc excludunt̉alie cauſe. Secūda ꝙ dꝫ eſſe primū corpus ex quo alia cōponunt̉ ſcꝫ mixta. Tercia ꝙ inſit ꝯpōni rei. ⁊ ꝑ hoc excluditur celum. Quarta ꝙ ſit indiuiſibile ſpe in aliā ſpēm. ⁊ ꝑhoc excludit̉ materia pͥma. qꝛ materia pͥma eſt pura potentia et nō eſt ſpēs nec habēs ſpēm. Sed ypocras ſic definitelementū ꝙ eſt ſimplex ⁊ mima ꝑticula corꝑis nō quideꝫquātuate. ſed qualitate. qꝛ ſolū ſibi determīat duas qͣlitates pͥmas. Et huic definitōi cōcordat alia q̄ d̓t ꝙ elementuꝫ eſt corpus ex materia ⁊ forma ꝯpoſitū inter alia corꝑaqualitatīe magis ſimplex. Auicēna vero dixit elemēta eēcorpora q̄ in ꝑtes diuerſaꝝ rōnum mīme diuidi poſſuntTūc dd̓m ꝑ tres ꝯcluſiones. pͥma elemēta diſtinguūtur ab inuicē ꝑ qͣlitates actiuas ⁊ paſſiuas. ꝓbatur qꝛ vnūqd̓qꝫ diſtinguit̉ ab alio ꝑ ſuū principiū formale. ſed qͣttuorqualitates pͥme actiue ⁊ paſſiue ſunt pͥncipia formalia elementoꝝ. vt ptꝫ ex dictis. gͦ. Secunda ꝯcluſio. elemētanō ſufficiēter diſtinguunt̉ ẜm diſtinctōnem vnius qͣlitatisſed duaꝝ ẜm modū in textu exp̄ſſum. ꝓbatur. qͥa elemētahic conſiderant̉ vt ſunt actiua ⁊ paſſiua. cū ſint pͥncipia generatōis ⁊ corruptōis. ſed elementū nō eſt actiuū ⁊ paſſiuū ꝑ vnā qualitatē. gͦ oꝑtet ꝙ habeat duas. Etiā ꝓpria qͣlitas actiua debet eē in ꝓprio ſubiecto. cum actus actiuorūſint in patiēte ⁊ p̨̄diſpoſito. gͦ oꝑtet qualitatē actiuā determinari ad ſubiectū ꝑ ꝓpriam paſſiua. gͦ rōnabiliter quodlibet elementū determīat ſibi duas qͣlitates. Sicut (exēpligratia) caliditas in exceſſu hꝫ ꝓ diſpōne ſiccū. ⁊ ita ſil̓r dicendū eſt de alijs. Tercia cōcluſio que eſt ad queſitumrn̄ ſiua eſt iſta. ꝙ ſunt tm̄ quattuor elementa quam reliquoſufficienter notam per litteram Areſtotelis. ⁊ fidelem expoſitōem doctoris ſanctiF Elementū eſt ex quo pͥmo fit aliqͥd. ⁊c̄. vt d̓r qͥn¶ L. to metaphyſice. Sꝫ hec definitio ſoli materie p̄me ꝯuenit. gͦ erit tm̄ vnū elementū Dd̓m ſicut dictū eſtꝙ ſi hec definitio recte intelligat̉ tunc nō ꝯuenit materie p̄me. ſed ſolū elementis vocatis. qꝛ ẜm illaꝫ definitiōem elementū dꝫ habere ſpēm q̄ nō eſt vlterius diuiſibilis in aliaꝫſpēm. qd̓ nō ꝯuenit materie pͥme. vt patꝫ ex dictis. Etqn̄ d̓r. hec definitio preallegata ad minꝰ ꝯuenit mixtis homogenijs. gͦ nō erit ꝓpria qͣttuor vocatis elemētis. ꝓbat̉.qꝛ ſunt indiuiſibiles ẜm ſpem. cū habeant ꝑtes q̄ ſunt vniꝰſpēi. Dd̓m ꝙ in iſta definitōe nō fit ſermo de diuiſione inꝑtes quātitatiuas. que nō ſunt in toto homogenio diuerſaꝝ ſpecieꝝ. ſed fit ſermo de diuiſione ꝑ alterat ōem in priora corpora ſpē drn̄a. ⁊ iſto mō ſolū quattuor elemēta ſuntẜm ſpeciem indiuiſibiliaF Quinqꝫ ſunt motꝰ ſimplices. vt ꝓbatur pͥmoF ¶ . de celo ⁊ mūdo. ſed ome corpus ſimplex eſ elementū. gͦ ⁊c̄. Dd̓m ꝙ elementuꝫ in ꝓpoſito nō d̓r quodlibet corpus ſimplex. ſed ſolū id qd̓ venit in ꝯpōem rerumgenerabiliū ⁊ corruptibiliū. Et ꝑ hoc excludit̉ celum. quiacelum eſt elementum immiſcile.F Plura ſunt mixta qͣꝫ quattuor. gͦ erūt plura eleP . menta qͣꝫ qͣttuor. Dd̓m negādo ꝯn̄am. quiaſicut ex certo ⁊ determinato numero litteraꝝ poſſunt fieri
infinite dictōes. ita ſl̓r ex quaternario numero elementoꝝpoſſunt fieri om̄ia mixta ẜm indiuidua infinita ꝓpter diuerſos gradus mixtōis Et qn̄ d̓r. ſex ſunt ꝯbinatōes qualitatū pͥmaꝝ. gͦ erunt ſex elementa. Tenet ꝯſequētia. quianumerus elementoꝝ ſumit̉ ex ꝯbinatōe qͣtuor qualitatūprimaꝝ. Dd̓m ꝙ due illaꝝ cōbinationum ſunt impoſſibiles. ⁊ ꝑ ꝯn̄s inutiles. qꝛ cōtraria nō poſſunt eſſe in eodemEt qn̄q̄ritur. exquo caliditas ignis ꝯtrariat̉ frigiditati terre ⁊ aque. cui plus ꝯtrariet̉. Rn̄detur ꝙ elemēta dupliciter ꝯſiderant̉. vno mō inqͣꝫtū ſunt grauia ⁊ leuia ⁊ mobilia ad vbi. ⁊ ſic magis contrariant̉ ignis ⁊ terra. qꝛ plusdiſtant. ⁊ ꝑ ꝯn̄s eoꝝ qͣlitates hoc mō magis cōtrariantur.Alio mō cōſiderant̉ ẜm ꝙ ſunt mobilia adformam. ⁊ ſicplus cōtrariant̉ gnis ⁊ aqua. vt patet ex corruptōe ꝑ ſe qͣlitatum ſi vnum in alterum tranſmuteturuolibSed tn̄ ſimpl̓r quattuor entia vnius vnūyqꝫ. terra qͥdē em̄ ficci magꝭ qͣꝫ frigidi. aqͣ āt frigdi magis qͣꝫ humidi. aer aūt humidi magiscalidi. Ignis aūt calidi magis qͣꝫ ſicci.Hic cōſequenter ph̓us oſtendit que qualitates ſimpliciter in qͦlibet elemēto dn̄etur Dicēs. ꝙ cuꝫ ſint quatuor elemēta. ⁊ qd̓libet habeat duas qͣlitates. nō tamenhabet eas eqͣliter. ſed vnūquodqꝫ eſt vnius. id eſt in vnoquoqꝫ dominat̉ vna: ſicut in terra magis dn̄atur ſiccitas qͣꝫ frigiditas. in aqua magis frigiditas qͣꝫ humiditas. in aere magis humiditas qͣꝫ caliditas. ⁊ ī igne magis caliditas qͣꝫ ſiccitas.y Utrum cuilibet elemēto. cōueNl̓.IAE nat vna qualitas pͥma primo.Dd̓m ꝙ hic ſunt due opiniones. qꝛ aliqui dicunt ꝙprimū hic nō denotat ordinē elemētoꝝ vni elemēto conuenientiū. ⁊ gͦ ẜm ipſos nō eſt intelligendū ꝙ licet terraſit magꝭ ſicca qͣꝫ frigida. ꝙ ꝓpter hoc ſit ſiccior igne Smiliter etiaꝫ licet aer ſit magis humidus qͣꝫ calidus ꝙꝓpetrea ſit humidior aqua. quia ſenſus oppoſitū iudicat. ⁊ ſil̓r aqͣ licet ſit magis frigida qͣꝫ humida nō tn̄ ē frigidiſſima. qꝛ terra ẜm illos eſt frigidior aqua. cū plus diſtet a celo. Sed iſta opinio multipl̓r deficit. qꝛ videt̉ cōtradicere dictis Areſtotelis de ꝯſtitutiōe elementoruꝫꝑ quattuor qͣlitates pͥmas tanqͣꝫ ꝑ pͥncipia formalia: ni.ſi em̄ ſiccitas pͥme cōueniret terre nō eēt eius principale principiū conſtitutiuū. qd̓ tamē videtur Areſtotelesmanifeſte innuere. Et ita ſil̓r dd̓m eſt de aqua qͣ primoeſt frigida. ⁊ ꝑ ꝯn̄s maxime. qꝛ qd̓ eſt pͥmo tale eſt maxime tale. vt habet̉ ſcd̓o metaphyſice. Secūdo deficit. qꝛ illa poſitio videt̉ tollere ꝯpletam ⁊ ꝑfectam mixtōem. niſi em̄ ignis eſſet pͥmo caliduss: aer pͥmo humidus. aquapͥmo frigida. ⁊ terra pͥmo ecca. nō poſſet ſaluari qūo oīaelemēta reſeruarent̉ in mixto iuxta modū pͥus expoſitūqꝛ dcm̄ eſt ꝙ mixta ꝑticipant aliquo mō virtutes ⁊ qͣlitates oīm elemētoꝝ. ptꝫ. qꝛ ſi aqua non eēt pͥmo frigidaex ordine ſubiectoꝝ ſed terra. tūc nō oporteret neceſſario aquā venire in ꝯpōnem mixti. qꝛ virtus ſuaꝝ qualitatū poſſet ibi eſſe ex ꝯcurſu alioꝝ elemētoꝝ. Tercio. qꝛſi aer eēt ſolum magis humidus reſpectu caloris eiuset non reſpectu alioꝝ elementoꝝ. tūc non eſſet incōueniens eſſe aliud elementū pͥmo humiduꝫ reſpectu alteriꝰqualitatis. ⁊ ſic numerus elementoꝝ nō eſſet determinatus ẜm numerū quattuor qualitatū. ſed poſſent eſſe