SecundusDe generatione
non tangibilis ad minus aliquod viſibile. ſicut lumē ſiuelux. qꝛ ꝑ ipſum mouet celum materiā generabiliū ⁊ corruptibiliū ad oēm formā. Tamē tactus eſt pͥor ſubiecto. qͥaſubſternitur om̄ibes ſenſibꝰ. vt patꝫ ſecūdo de aīma. Etetiā ſue ꝯtrarietates ſunt cauſe oīm cōtrarietatū. quia nōſentimus ẜm tactū niſi illud qd̓ excellit ẜm qualitates complexionātes mediū tactus qd̓ eſt caro. ⁊ hmōi ſunt calidūfrigidū humidū ⁊ ſiccū. quoꝝ nullū eſt incelo. ⁊ ideo celumnō eſt ẜm naturā ſenſibile ſenſu tactus. ſed ſolū elemēta inqͥbus ſunt qͣttuor qͣlitates. ex qͥbus fit ꝯplexio ⁊ tactusj ¶ Utrum qualitates pͥme ẜm qͣs corMl̓b pora dicunt qualia ſint ipſoꝝ elementorum pͥncipia formalia Dd̓m ꝙ elemēta poſſunt dupliciter cōſiderari. vno mō ẜm eorum eſſe ſubſtātiale abſoluteſumptū. ꝓut ſunt cōſtituta ex forma corporeitatis ⁊ materia pͥma. ⁊ ſic qualitates pͥme non ſunt ipſoꝝ forme. Aliomō capiunt̉ elementa ẜm ſuū eſſe naturale ⁊ phyſicum. vtſint actiua ⁊ paſſiua adinuicē. ⁊ ſic ipſoꝝ principia formalia ſunt qͣttuor pͥme qͣlitates. Primū ꝓbatur. qꝛ elementaprimo mō ſunt abſolute de p̄dicamento ſubſtantie. ſed qͣlitates pͥme ſunt accidētia. accidens aūt nō poteſt eſſe principiū formale ſubſtātie. Secundū patet. qꝛ elemēta conſtituunt̉ in eſſe naturali ꝑ illas formas ꝑ quas efficiunt̉ proxime actiua ⁊ paſſiua. ſed ipſa efficiunt̉ ꝓxime actīa ⁊ paſſiuaꝑ illas qͣttuor qualitates. gͦ ⁊c̄. Ex quo patꝫ ꝙ licet qualitates pͥme non ſint de rōne elementoꝝ ꝓut de ipſis agiturin libro de celo ⁊ mundo. vbi ꝯſiderant̉ ſolum ẜm ꝙ ſuntmobilia ad vbi. nec ſunt de rōne ipſoꝝ ꝓut conſiderant̉ ametaphyſico qui abſtrahit a motij ⁊ materia ſenſibili. ſunttamē de rōne ipſoꝝ elementoꝝ ꝓut in hoc libro ꝯſiderant̉qꝛ hic ꝯſiderant̉ inqͣꝫtuꝫ ſunt actiua ⁊ paſſiua. generabiliaet corruptibilia qd̓ ꝯuenit eis ꝑ quattuor qͣlitates primasF Quod vni eſt accidens nulli eſt ſubſtātia. ſed qͣy litates pͥme ſunt accidentia. ergo non erunt aliqͦmodo principia formalia ⁊ ſubſtātialia elementoꝝ. Et cōfirmatur ꝑ Areſtotelē in littera. qui d̓t ꝙ corpora ſimpliciaſunt qualia per illas qualitates. ergo non erūt forme ſubſtātiales ipſorum Dicendū ẜm doctorem ſanctum ad ambo ſimul. ꝙ ph̓us hic inquirit principia corpoꝝ ſenſibiliuꝫinqͣꝫtum ſenſibilia vt ipſemet d̓t in littera. ⁊ hoc mō qualitates ſenſibiles ſunt ipſorum forme potentiaꝫ materie velipſam materiā diſtinguētes. Si aūt dicatur ꝙ Areſtoteles velit inqͥrere principia formalia ſubſtātialia. Tūc dicendū eſt vt inqͥt ſanctus Thomas. ꝙ qꝛ forme ſubſtantiales elementoꝝ ſunt nobis ignote. qꝛ inſenſibiles. ideo ꝑiſtas qualitates que ſunt immediata pͥncipia tranſmutationis ſubſtātialis dat intelligere principia formalia ſubſtantialia. Sunt em̄ ꝓprie paſſiones elementoꝝ qͣꝫuis hͦ aliqui negare laborent. neſcientes huius dicti verū intellectum. ſed per proprias paſſiones plerumqꝫ circūloquimurdifferentias ſubſtantialesIpſorum autē tangibiliū diuidendū que prime differētie ⁊ cōtrarietates. Sunt aūt cōtrarietates ẜm tactum hecalidū humidū. frigidūſiccum. graue leue. durum molle. lubricuꝫ aridum. aſperū lene. groſſum ſubtile. Horū autēgraue quidē ⁊ leue. nec actiua nec paſſiua ſuntnec em̄ in faciendo aliquid aliud. nec in patien
do ab alio dicunt̉. Oportet aūt actiua ⁊ paſſiua adinuicem eſſe elemēta: miſcent̉ em̄ et tranſmutāt̉ in inuicē. calidū aūt et frigidum. et ſiccūet humidū. hec quidē actiua erunt. hec aūt paſſiua dicunt̉. Calidū em̄ eſt qd̓ cōgregat homogenia. ſegregare eſt qd̓ inqͥunt facere igneꝫ. congregare eſt que eiuſdē tribus. Contingit em̄ extollere alienigena. frigidū autē quod cōiungit etcōgregat. Similiter et ſyngenea non eiuſdē tribus. humidū autē indeterminatuꝫ proprio termino. bene terminabile ens alieno. ſiccū aūt bene terminabile ꝓprio termino. difficulter auteꝫbene terminabile termino alteriusHic cōſequenter ph̓us oſtendit ꝙ non om̄es tangibiles qualitates ſunt factiue forme elementoꝝ. ſed ſolū pͥmeque ſunt adinuicē actiue ⁊ paſſiue. Et circa hoc duo facit.qꝛ pͥmo diuidit tangibiles qualitates. ⁊ cum hoc oſtenditꝙ ſolum quattuor inter illas. ſcꝫ calidū frigidū humiduꝫ ⁊ſiccum ſint actiue ⁊ paſſiue. Secūdo oſtēdit ꝙ ipſe ſolumſint prime. ibi (Subtile autem) Dicit ergo primo ꝙ diuidende ſunt qualitates ſiue cōtrarietates tangibiles. vt videamus que earum ſunt prime. Sunt aūt contrarietatesẜm tactum he calidum frigidū. humidū ⁊ ſiccuꝫ. leue graue. durum ⁊ molle. lubricum aridum. aſperum ⁊ lene. groſſum ſubtile. ⁊ inter illas qualitates graue ⁊ leue non ſuntactiue nec paſſiue qͣꝫuis ſint ꝓprie qualitates elementoruꝫ.ſicut patet ꝑ modū ſignificandi ipſoꝝ nominū. quia nō cōſignificant actionem vel paſſionē. cum non ſint nomīa verbalia. ⁊ ergo non ſunt pͥncipia elementoꝝ inqͣꝫtum elementa adinuicem miſcent̉ ⁊ tranſmutant̉. quia tunc oportꝫ elementa eſſe actiua ⁊ paſſiua. Sed calidum ⁊ frigidum. humidum ⁊ ſiccum ſunt quattuor qualitares actiue ⁊ paſſiueQꝭ autem calidum ⁊ frigidum ſint qualitates actiue. oſtēdit ph̓us primo. qꝛ ſic dicunt̉ id eſt ſic cōſignificant eorumnomīa. ⁊ hoc precipue ẜm grecos qͥ habent forte noīa verbalia actionē ⁊ paſſionē cōſignificantia. Et hoc etiaꝫ declarat Areſtoteles ſecūdo ꝑ eoꝝ definitiōes. quia calidum eſtquod cōgregat homogenea ſibi. id eſt ſimilia ſibi. qꝛ ſubtile quod eſt cōueniens calido attrahit. licet em̄ calidū ſegregat. ſicut dicunt qͥdam ignē facere. tamē illud ſegregare eſtcōgregare. qꝛ ꝯgregādo homogenea ſegregat eterogeenaꝑ accidens. Q autē frigidū ſit actiuū patet. quia congregat om̄ia. ſcꝫ tā que ſunt eiuſdē nature qͣꝫ que ſunt diuerſeſicut patet de illis que ꝑ coagulatōem factā a frigido coagulant̉. Sed ꝙ humidū ⁊ fcum ſint qualitates paſſiueptꝫ ꝑ definitōes eoꝝ. quia gefiniunt̉ ꝑ paſſiones qꝛ humidum eſt indeterminatū termino ꝓprio. ſed bene terminabile termino alieno. Siccum aūt eſt bn̄ terminabile terminoproprio. difficulter autem termino alienoSubtile aūt ⁊ groſſum ⁊ lubricū ⁊ aridumet durum ⁊ molle ⁊ alie differentie ex his ſuntQuoniā em̄ repletiuū eſt humidū quia nō eſt.determinatur qͥdem bene determinabile auteꝫens. ⁊ quia ſequitur tangentem ſubtile autemrepletiuum. ſubtilium autem partium et paruarum partin riuum: totum enim totum