Druckschrift 
Opera, lat. Mit Expositiones textuales dubiorum.
Seite
XXVv
Einzelbild herunterladen
 

SecundusDe generatione

non tangibilis ad minus aliquod viſibile. ſicut lumē ſiuelux. qꝛ ipſum mouet celum materiā generabiliū corruptibiliū ad oēm formā. Tamē tactus eſt pͥor ſubiecto. qͥaſubſternitur om̄ibes ſenſibꝰ. vt patꝫ ſecūdo de aīma. Etetiā ſue ꝯtrarietates ſunt cauſe oīm cōtrarietatū. quiaſentimus ẜm tactū niſi illud qd̓ excellit ẜm qualitates complexionātes mediū tactus qd̓ eſt caro. hmōi ſunt calidūfrigidū humidū ſiccū. quoꝝ nullū eſt incelo. ideo celum eſt ẜm naturā ſenſibile ſenſu tactus. ſed ſolū elemēta inqͥbus ſunt qͣttuor qͣlitates. ex qͥbus fit ꝯplexio tactusj Utrum qualitates pͥme ẜm qͣs corMl̓b pora dicunt qualia ſint ipſoꝝ elementorum pͥncipia formalia Dd̓m elemēta poſſunt dupliciter cōſiderari. vno ẜm eorum eſſe ſubſtātiale abſoluteſumptū. ꝓut ſunt cōſtituta ex forma corporeitatis materia pͥma. ſic qualitates pͥme non ſunt ipſoꝝ forme. Alio capiunt̉ elementa ẜm ſuū eſſe naturale phyſicum. vtſint actiua paſſiua adinuicē. ſic ipſoꝝ principia formalia ſunt qͣttuor pͥme qͣlitates. Primū ꝓbatur. qꝛ elementaprimo ſunt abſolute de p̄dicamento ſubſtantie. ſedlitates pͥme ſunt accidētia. accidens aūt poteſt eſſe principiū formale ſubſtātie. Secundū patet. qꝛ elemēta conſtituunt̉ in eſſe naturali illas formas quas efficiunt̉ proxime actiua paſſiua. ſed ipſa efficiunt̉ ꝓxime actīa paſſiua illas qͣttuor qualitates. ⁊c̄. Ex quo patꝫ licet qualitates pͥme non ſint de rōne elementoꝝ ꝓut de ipſis agiturin libro de celo mundo. vbi ꝯſiderant̉ ſolum ẜm ſuntmobilia ad vbi. nec ſunt de rōne ipſoꝝ ꝓut conſiderant̉ ametaphyſico qui abſtrahit a motij materia ſenſibili. ſunttamē de rōne ipſoꝝ elementoꝝ ꝓut in hoc libro ꝯſiderant̉qꝛ hic ꝯſiderant̉ inqͣꝫtuꝫ ſunt actiua paſſiua. generabiliaet corruptibilia qd̓ ꝯuenit eis quattuor qͣlitates primasF Quod vni eſt accidens nulli eſt ſubſtātia. ſedy litates pͥme ſunt accidentia. ergo non erunt aliqͦmodo principia formalia ſubſtātialia elementoꝝ. Etfirmatur Areſtotelē in littera. qui d̓t corpora ſimpliciaſunt qualia per illas qualitates. ergo non erūt forme ſubſtātiales ipſorum Dicendū ẜm doctorem ſanctum ad ambo ſimul. ph̓us hic inquirit principia corpoꝝ ſenſibiliuꝫinqͣꝫtum ſenſibilia vt ipſemet d̓t in littera. hoc qualitates ſenſibiles ſunt ipſorum forme potentiaꝫ materie velipſam materiā diſtinguētes. Si aūt dicatur Areſtoteles velit inqͥrere principia formalia ſubſtātialia. Tūc dicendū eſt vt inqͥt ſanctus Thomas. qꝛ forme ſubſtantiales elementoꝝ ſunt nobis ignote. qꝛ inſenſibiles. ideoiſtas qualitates que ſunt immediata pͥncipia tranſmutationis ſubſtātialis dat intelligere principia formalia ſubſtantialia. Sunt em̄ ꝓprie paſſiones elementoꝝ qͣꝫuis aliqui negare laborent. neſcientes huius dicti verū intellectum. ſed per proprias paſſiones plerumqꝫ circūloquimurdifferentias ſubſtantialesIpſorum autē tangibiliū diuidendū que prime differētie cōtrarietates. Sunt aūt cōtrarietates ẜm tactum hecalidū humidū. frigidūſiccum. graue leue. durum molle. lubricuꝫ aridum. aſperū lene. groſſum ſubtile. Horū autēgraue quidē leue. nec actiua nec paſſiua ſuntnec em̄ in faciendo aliquid aliud. nec in patien

do ab alio dicunt̉. Oportet aūt actiua paſſiua adinuicem eſſe elemēta: miſcent̉ em̄ et tranſmutāt̉ in inuicē. calidū aūt et frigidum. et ſiccūet humidū. hec quidē actiua erunt. hec aūt paſſiua dicunt̉. Calidū em̄ eſt qd̓ cōgregat homogenia. ſegregare eſt qd̓ inqͥunt facere igneꝫ. congregare eſt que eiuſdē tribus. Contingit em̄ extollere alienigena. frigidū autē quod cōiungit etcōgregat. Similiter et ſyngenea non eiuſdē tribus. humidū autē indeterminatuꝫ proprio termino. bene terminabile ens alieno. ſiccū aūt bene terminabile ꝓprio termino. difficulter auteꝫbene terminabile termino alteriusHic cōſequenter ph̓us oſtendit non om̄es tangibiles qualitates ſunt factiue forme elementoꝝ. ſed ſolū pͥmeque ſunt adinuicē actiue paſſiue. Et circa hoc duo facit.qꝛ pͥmo diuidit tangibiles qualitates. cum hoc oſtendit ſolum quattuor inter illas. ſcꝫ calidū frigidū humiduꝫſiccum ſint actiue paſſiue. Secūdo oſtēdit ipſe ſolumſint prime. ibi (Subtile autem) Dicit ergo primo diuidende ſunt qualitates ſiue cōtrarietates tangibiles. vt videamus que earum ſunt prime. Sunt aūt contrarietatesẜm tactum he calidum frigidū. humidū ſiccuꝫ. leue graue. durum molle. lubricum aridum. aſperum lene. groſſum ſubtile. inter illas qualitates graue leue non ſuntactiue nec paſſiue qͣꝫuis ſint ꝓprie qualitates elementoruꝫ.ſicut patet modū ſignificandi ipſoꝝ nominū. quiaſignificant actionem vel paſſionē. cum non ſint nomīa verbalia. ergo non ſunt pͥncipia elementoꝝ inqͣꝫtum elementa adinuicem miſcent̉ tranſmutant̉. quia tunc oportꝫ elementa eſſe actiua paſſiua. Sed calidum frigidum. humidum ſiccum ſunt quattuor qualitares actiue paſſiueQꝭ autem calidum frigidum ſint qualitates actiue. oſtēdit ph̓us primo. qꝛ ſic dicunt̉ id eſt ſic cōſignificant eorumnomīa. hoc precipue ẜm grecos habent forte noīa verbalia actionē paſſionē cōſignificantia. Et hoc etiaꝫ declarat Areſtoteles ſecūdo eoꝝ definitiōes. quia calidum eſtquod cōgregat homogenea ſibi. id eſt ſimilia ſibi. qꝛ ſubtile quod eſt cōueniens calido attrahit. licet em̄ calidū ſegregat. ſicut dicunt qͥdam ignē facere. tamē illud ſegregare eſtcōgregare. qꝛ ꝯgregādo homogenea ſegregat eterogeena accidens. Q autē frigidū ſit actiuū patet. quia congregat om̄ia. ſcꝫ que ſunt eiuſdē nature qͣꝫ que ſunt diuerſeſicut patet de illis que coagulatōem factā a frigido coagulant̉. Sed humidū fcum ſint qualitates paſſiueptꝫ definitōes eoꝝ. quia gefiniunt̉ paſſiones qꝛ humidum eſt indeterminatū termino ꝓprio. ſed bene terminabile termino alieno. Siccum aūt eſt bn̄ terminabile terminoproprio. difficulter autem termino alienoSubtile aūt groſſum lubricū aridumet durum molle alie differentie ex his ſuntQuoniā em̄ repletiuū eſt humidū quia eſt.determinatur qͥdem bene determinabile auteꝫens. quia ſequitur tangentem ſubtile autemrepletiuum. ſubtilium autem partium et paruarum partin riuum: totum enim totum