Druckschrift 
Opera, lat. Mit Expositiones textuales dubiorum.
Seite
XVIv
Einzelbild herunterladen
 

PrimusDe generatione

pati ab homogenijs id ē res alicuiꝰ generis a rebꝰ eiuſ generis Secūdo oſtēdit idē ſyllogiſimo ſic. qꝛ q̄cūqꝫagūt patiunt̉ adinuicē ſunt cōtraria. ſed cōtraria ſuntin eodē genere vt ꝓbat̉ decimo methaphiſice. ergo actiua et paſſiua ſunt in eodē genere Et cōſequēs neceſſariū eſt agentia et patiētia eoualit̓ id eſt quodammō ſimilia et qͦdammo diſſimilia Et philoſophꝰ ꝯuertit hācrationē faciens de cōcluſione altera premiſſaꝝ hoc mo.illa que ſunt ſimilia genere diuerſa ſpecie ſunt ꝯtrariaſed actiua et paſſiua ſunt talia. ergo ſunt ꝯtraria Et etiam ip̄oꝝ media que ad extrema ꝯparata quodāmōtrariant̉ Et ꝓpter illā ꝯtrarietatē in vna materia fiuntgenerationes corruptiones. ſimil̓r etiā ignis poteſt calefacere frigidū infrigidare. et vl̓r agens poteſt ſibi aſſimilari patiēs. faciēs poteſt trāſmutari in patiēs. quiaſunt cōtraria ſed generatio et corruptio ē de ꝯtrario incōtrariū Tūc ibi. ẜm rationē aūt Areſtoteles reuertit̉ ad p̄dictas opiniones oſtēdendo magis aꝑte cauſaꝫcōtrarietatis ipſaꝝ dicēs predicti philoſophi vidēt̉ſibi inuicē cōtradicere. qꝛ habuerūt eandē rationemid eſt cōſiderationē. licet de vtraqꝫ opinione tāgerēt naturā actiuoꝝ et paſſiuoꝝ. qꝛ dicimꝰ aliqn̄ pati ſubiectūſicut qn̄ dicimꝰ hoīem ſanari vl̓ calefieri. et ad hoc reſpiciens Democritus dixit actiua et paſſiua eſſe ſimilia.aliqn̄ vero dicimꝰ cōtrariū pati ſicut calidū infrigidarifrigidū calefieri reſpiciēdo ſolū ad terminos. ſic illi dealia opinione dixerūt actiua et paſſiua oīno diſſimiliaQl̓l.Umile Pro reſpōſione notandū priF Utrū ſimile ſit natū agere in ſibi ſimo iſta queſtio intelligit̉ de actione et paſſione ꝓpriedicta fundata ſuꝑ alteratōne eſt ẜm qualititas ſenſibiles de tertia ſpecie Secūdo notādū ſimile et diſſimile capiunt̉ dupl̓r vno inquātū dicūt cōueniētiāvl̓ diſcōueniētiam in qualitate tam quo ad ſpēm qͣꝫ etiāquo ad gradum eiuſdem ſpeciei Et iſto maius cali poteſt dici diſſimile minꝰ calido Alio capiunt̉ ſimile et diſſimile inquantū dicūt ꝯueniētiā vel differētiāin forma ſubſtantiali ſiue accidētali ſiue etiā in ſubiectovl̓ materia Et hoc ſumūt̉ ab Areſtotele Tertōnotandū patiens debet eſſe in potētia ad actū agentis ſimiliter agens reſpectu patiētis. intelligēdo de actione paſſione ſuperiꝰ expreſſo qꝛ ſic̄ omne agensin agendo reꝑatit̉ eo omne tale ꝯmunicat paſſo inmateria eſt genꝰ cōtrarioꝝ. qꝛ ꝯtraria ſunt eiuſdē generis nedū logici ſꝫ etiā phiſici naturalis Tūc dd̓m tres cōcluſiones Prima omnino ſimile nihil patitura ſibi ſimili. ꝓbatur qꝛ videt̉ maior ratio quare vnūeſſet plus actiuū qͣꝫ alteꝝ. nec poteſt idē pati a ſe ipſotn̄ idem eſt maxime ſimile ſibi ipſi. nec etiā eſſꝫ aliquodīmobile qꝛ ſi ſic omne ens ſe ip̄m moueret et ageret adſui ipſiꝰ cōſeruationē Secūda cōcluſio oīno diſſimile patitur a diſſimili. patet qꝛ ẜm philoſopū lineapatit̉ de albedine nec ecōtra niſi accidēs qꝛ accidit album vel nigꝝ eſſe lineā Tertia cōcluſio actiua et paſſiua ab inuicē debent eſſe in genere ſimilia in ſpecie diſſimilia. patet qꝛ cōtrariū agit in ſuū cōtrariū vel in mediū. ſed cōtraria ſunt ſub eodꝫ genere poſita in quo genere ſunt ſimilia. et tamē inter ſe ſunt forme diſſimilesmaxime diſtātes Et in hoc verificant̉ ſermones antiqͦrum quos dicit Areſtoteles eſſe ſubcōtrarios. quia quilibet antiquoꝝ accepit partem et totū. et in hac ſunt

decepti qꝛ in ꝑte dixerūt verū et in parte falſumSil̓e additū ſibi ſil̓i fortificat ipſū vt dicūt me L. dici. videt̉ agat in ip̄m Dd̓ꝫ medici illā autoritate intelligūt ſil̓e agat in ſibi ſil̓e. ſedoaggregatū ex duobꝰ ſil̓ibꝰ eſt fortius vno. Et qn̄ d̓r.maior ignis corrūpit minorē. ſicut d̓t ph̓s ī textu. ſil̓eagit in ſibi ſil̓e. Dd̓m hoc eſt accn̄s. qꝛ ſcꝫ maior ignis ꝯſumit materiā minoris ignis. ꝯſumpta ſeqͥt̉ corruptio minoris ignis.y. Ignis agit in aerē. tn̄ ambo ſunt ſil̓ia in ca¶I L liditate Qd̓m ignis agit in aerē rōeſil̓itudinis reperte in ambobꝰ elemētis. ſꝫ rōne ꝯtrarietatis. qꝛ ignis rōne caliditatis agit in aerē rōne humiditatis. Et reſiſtētia eſt ratōne ſil̓itudinis ſufficitad actōnem.BrIdem agit in ſeip̄m. ſil̓e p̄t agere in ſibi ſil̓e.An̄s ꝓbat̉. qꝛ aīal mouet ſeip̄m octauo phyſicoꝝ. Etiā aqͣ calefacta ſibijp̄i derelicta ſeip̄am reducitad priſtinū ſtatū. Et ſil̓r vnū ꝯͣriū fortificat ſeip̄m anthiperiſtaſim Qd̓m idē p̄t agere in ſeip̄m accidens rōne ꝑtis et ſe vel rōne totius. Simil̓r idē p̄tagere in ſeip̄m actōe reflexa tn̄ directa. ſic pꝫ de aquacalida iteꝝ fit frigida de ꝯͣrio qd̓ ſeip̄m fortificatanthiperiſtaſim.T Flāma generat in ferro maiorē caliditatem qͣꝫy ſit ſua ꝓpria caliditas. pͥus generauit caliditatē equalē. ꝯn̄s ſil̓e agit in ſil̓e. An̄s ꝓbat̉. qꝛ ferrum citiꝰ ledit qͣꝫ flammna. oꝑtꝫ ibi calor ſit intēſiorQd̓m illa leſio ſe ē rōe intēſionis caloris. ſꝫrōne materie magis cōpacte in qua calor fortificatur etper accidens intenditur.Eodē modo ſuſcipiēdū. eſſe de facere et pati quō de moueri de mouere dupl̓r em̄ dicit̉et mouēs In quo em̄ ē principiū motꝰ videtur mouere. principiū em̄ pͥma cauſaꝝ Et rurſusvltimū aliqͥd id qd̓ mouet̉ ad generatōeꝫ Sil̓raūt de faciēte. Etem̄ infirmū medicū ſanaredicimꝰ vinū Primuꝫ igit̉ mouēs nihil ꝓhibetin motū quidē immobile in qͥbuſdā autē neceſſariū. vltimū autē ſemꝑ mouere motū. In actione aūt primū quidem impaſſibile Ultimū ātet ipſum patiensHic ꝯſequēt̓ ph̓s quarto diſtīguit agētia ad inuicē. diI.cēs ſuſcipiēdū ē agere et pati dicunt̉ multipl̓r ſicutmoues et moueri qꝛ vt rūqꝫ iſtoꝝ dicit̉ dupl̓r ſicut mouens Eſt em̄ aliqͥd mouēs pͥmū in quo ē pͥmū pͥncipiūmotꝰ qd̓ maxime mouere videt̉. qꝛ pͥncipium ē pͥma cahn̄s a ſeip̄o virtutē mouēdi Aliud eſt vltimū mouēs qd̓ſcꝫ mouet aliud poſt qd̓ eſt aliud mouēs. lꝫ poſtip̄m ſit illud qd̓ mouet̉ ad generatōem. ita ſil̓r ē duplexfaciēs. qꝛ qd̓dā eſt pͥmū ſicut medicus eſt pͥma ſanitatis. qd̓dā vltimū ſic̄ viuū vel potio etiā ē moFuens ad ſanitatē. Et inter illa mouētia ē talis dr̄na. qꝛpͥmū mouēs mouet p̄t īmobile. Sicut medicꝰ qnſanat mouet̉ ab alio. in qͥbuſddā eſt tn̄ oīno īmobile.ſicut ē in his ſunt ſeꝑata a materia. aut ē īmobile. qͥa mouet̉ ab eo qd̓ mouet ip̄m. ſicut ē c̨elū qd̓ non bꝫ