De generationePrimus

uētur a terra ¶ Tūc ibi. Sed determinato. Cōcludit definitōem tactꝰ inueſtigatā Dicēs. ꝙ tāgere vniuerſalit̓ ēin habentibꝰ poſitōem mouētibus ⁊ motis ad inuicē actiuis ⁊ paſſiuis. ſicut ſunt corꝑa ſub ſphera actiuoꝝ ⁊ paſſiuoꝝ exiſtētia. quia illa mouēt ⁊ mouent̉. ⁊ tacta tanguntur¶ Tunc ibi. Eſt igit̉ quidē vt. Determinat de tactu īproprie dicto. dicens ꝙ ſicut inqͥmus .i. dicimus eſſe quoddaꝫmouēs quod ſolū tangit id quod mouet̉. ſed illud qd̓ tangitur .i. motū non tangit tangēs. id eſt mouēs. ⁊ in talibꝰ ētactus impropͥe dictus. Et illa nō ſunt vnius generis phfici. qꝛ illa que ſunt homogenia .i. vniꝰ generꝭ mota mouetet ergo in illis neceſſe ē ꝙ tactū tāgat tāgens. ſꝫ mouēs immobile hoc tāgit. ſed nō tangit̉. Sicut in ſimili cōtriſtansqn̄ dicit aliquod verbū iniurioſum a quo cōtriſtamur tangit nos. ſed nos nō tangimus cōtriſtantē. Ultimo epilogat dicēs. ꝙ de tactu in naturalibꝰ dictū ſit hoc mō.Ul̓V ¶etū. ¶ Pro reſpōſione notādum¶ Utrum om̄e agēs agat ꝑ contapͥmo ẜm doctorē ſanctū. ꝙ agens ſiue faciens differēter ſumitur. Uno modo cōmuniter ꝓ om̄i illo cuiꝰ virtus ꝓcedit quocūqꝫ modo in id qd̓ ſibi ſubijcit̉. Et hoc modo eſtſuꝑius ad mouēs. Alio mō ſumitur naturaliter ⁊ phyſiceet ſic eſt in minus qͣꝫ mouēs. ⁊ opponit̉ ẜm ſuam ſpem patienti. ⁊ ſic ſolū dicit̉ agens qd̓ alterat aliud ẜm qualitatesſenſibiles de tercia ſpē ¶ Scd̓o notandū ſicut pꝫ ex dictꝭꝙ duplex ē tactꝰ .ſ. ꝓprie dictꝰ qͥ eſt īmediata applicatio eoꝝq̄ hn̄t determinatas magnitudines quoruꝫ vltima ſunt ſimul in mouētibꝰ ⁊ motis que ſunt ad inuicē actiua ⁊ paſſiua. ⁊ ad factū hoc modo ſumptū qui reꝑitur in corꝑibꝰ inferioribꝰ que ſunt in cōſpectu noſtro reqͥrunt̉ quattuor cōditiones in textu poſite Sꝫ alius eſt tactus methaphoricuset ille eſt duplex. qꝛ qͥdam eſt methaphoricus ex ꝑte tāgentis ⁊ tacti. ſicut quādo intelligentie mouent celū. qꝛ intelligētia neqꝫ mota neqꝫ paſſa mouet celum. ſed celuꝫ mouet̉nō aūt patit̉. Et huic tactui deficiūt om̄es ꝯditōes tactusꝓprie dicti. qꝛ intelligētia nullā habet magnitudinē. nec vltima magnitudinis. nec in mouendo mouetur. Alius eſttactus methaphoricus ex ꝑte tangētis tm̄. ⁊ hoc modo celum tangit hec inferiora. quia ip̄m motum ab intelligentiamouet. ⁊ agit in hec inferiora. nō aūt patitur ab ipſis. et iſtitactui deficit vltima ꝯditio ad tactum ꝓprie dictū reqͥſita.¶ Tunc dicendū eſt ꝑ tres ꝯcluſiones. Prima. nō oē mouens tangit ſuū mobile tactu ꝓprie dicto. ſed ſoluꝫ methaphorico pͥmo modo. ptꝫ. qꝛ inuenit̉ aliquod mouēs om̄moimpaſſibile ⁊ etiā immobile. Ex quo ſeqͥtur. ꝙ nec oē agēscōiter acceptū tangit tactu ꝓprie dicto ſuū paſſuꝫ. qꝛ agēscōiter ſumptū eſt in plus qͣꝫ mouēs. ¶ Scd̓a ꝯcluſio. omne agēs corporeū nō cōicans cū paſſo in materia agit tactu methaphorico ſcd̓o modo in ſuū ꝓximuꝫ paſſum. patꝫqꝛ om̄e tale agit diffundēdo ſuā virtutē ⁊ pͥus diffunditillā in ꝓpinquū qͣꝫ diſtans. ſicut pꝫ de celo ẜm ꝙ agit in hecinferiora ¶ Tercia ꝯcluſio. om̄e agēs paſſibile agit ꝑ ꝯtactum ꝓprie dictū quādo ꝯꝑatur ad paſſum ſibi ꝓximumProbat̉. qꝛ om̄e tale cōicat in materia cū paſſo. ideo tāgendo illud tangit̉. ſicut manifeſte patꝫ in iſtis inferioribus.¶ Sequit̉ correlarie. ꝙ om̄e agēs ſiue ꝓprie dictū ſiue cōiter ſumptū agit ꝑ ꝯtactū ꝓprie dictū vel cōiter acceptū qn̄ꝯꝑat̉ ad paſſū ſibi ꝓxiᵐ. pꝫ ꝑ tres ꝯcluſiōes nūc d̓claratasIntelligētia agit in orbem. eoNIILII IIL. ꝙ monetipſum. ⁊ in̄ non tagi

orbem. vt ſatis claret ex definitōe tactus. ¶ Dicendū ointelligentia tangit celum tactu methaphorico tā ex partemouētis qͣꝫ mobilis. vt ptꝫ ꝑ pͥmam ꝯcluſionemAF Celum agit in hec inferiora. ⁊ tamē nō tāgiea cū ſit maxima diſtantia inter celū ⁊ hec inferiora Dicēdum ꝙ celum tangit immediate tactūſibi proximū. ⁊ illud aliud quouſqꝫ virtus celi deſcēdatad iſta inferiora corpora. Et quādo dicit̉. videmusradios ſolares generare ignē in ſpeculo cōcauo. qui tamē non generat̉ in aere ꝓximo. Dd̓m ꝙ hoc contingitpropter incidentiā lumīs ⁊ vnionē radioꝝ in concauoſpeculi appoſita materia diſpoſita. ſed iſte cauſe non cōcurrunt in aere proximoF Senſibile agit in ſenſum. qͥa reducit ip̄m depotētia ad actū. ⁊ tamē non tangit ip̄m. qꝛ d̓iph̓s ſecundo de anima ꝙ ſenſibile poſitū ſupra ſenſumnō facit ſenſationē Dd̓m ꝙ illa actio eſt ſpūalis ⁊ perintētionē forme ſenſibilis. ideo illa actio nō eſt corruptiua. ſed magis ꝑfectiua. de qua hic nō fit ſermo.F Magnes agit in ferrū. ⁊ tamē nō tāgit ipſuꝫ¶ L. ergo nō oē agēs paſſibile tāgit paſſuꝫ Dicēdum ꝙ magnes tangit paſſum ſibi proxmū cui īmittit ſuam virtutē q̄ vlterius diffundit̉ vſqꝫ ad ferrū qͣ vitute ferrū alteratuꝫ mouetur ad magnētem.¶ Secundū capitulūde agere et patiIEfacere autem ⁊ pati dicendū deinceps.Suſcepimus autem a prioribus ſubcontrarios ad inuicem ſermones. Multi em̄ concorditer hoc dicunt ꝙ ſimile qͥdem a ſimili omne impaſſibile eſt ꝓpter non magis actiuum qͣꝫpaſſiuū eē alterum ab altero. Om̄ia em̄ ſimiliter exiſtunt hec ſimilibus. Diſſimilia autem etdifferentia. facere ⁊ pati. adinuiceꝫ innata ſuntEtem̄ quando minor ignis a pluri corꝑe propter ꝯtrarietatē corrūpitur. hec inquiūt pati inuicem. Cōtrariū em̄ multuꝫ pauco dicūt: ¶ Democritus aūt vltra alios ſingulariter dixit ſolꝰInquit em̄ ⁊ ſimile idem eſſe faciēs et patiens.Nō em̄ contingit altera et differētia pati ad inuicem. Sed ſi altera entia faciūt aliquid ad inuicem non ẜm ꝙ idem aliquid exiſtit. ſic autemaccidere hec eis que dicuntur. igit̉ hec ſunt.Iſtud eſt ſcd̓m capl̓m huius tractatus tercij. in qͦ ph̓sagit de ſecūdo neceſſario ad ꝓpoſitum. ſcꝫ de facere ⁊ pati.Et eſt rectus ordo. qꝛ ſicut tactus p̄cedit acrōem ⁊ paſſionē. qꝛ agētia ⁊ patiētia ſe neceſſario tangūt. ita ſil̓r agereet pati p̄cedit mixtione. qꝛ ad mixtioneꝫ neceſſe eſt ꝙ aliqͥdagat ⁊ patiat̉. vt poſtea dicetur. Et diuidit̉ in duas ꝑtespͥncipales. in pͥma determinat de agere ⁊ pati. oſtēdendoſcꝫ que ſunt ⁊ qualia ſunt actiua ⁊ paſſiua. In ſcd̓a ꝑte inqͥrit de modis actiuoꝝ ⁊ paſſiuorū ibi. Qūo aūt contingat.Circa pͥmum qͣttuor facit. quia pͥmo ponit opiniōes alioꝝde ipſo facere ⁊ pati. Scd̓o manifeſtat illas opiniōes. ibi.