et corruptione

Folio xv.

Fere quidem igitur vt et aliorum nominumvnūquodqꝫ d̓r multifariā. ⁊ hec qͥdē ononymehe cat altera ab alteris ⁊ pͥoribꝰ ſic hn̄t ⁊ de tactu Sed tn̄ pͥncipaliter dictū exiſtit in hn̄tibus poſitōem. poſitio autem qͥbus ⁊ locus. etem̄ mathematicis ſimiliter dicendū eſt. tactumet locum. ſiue eſt ſeparatū vnūquodqꝫ eorum ſiue alio modo. Si igitur eſt vt determinatū eſt.prius tangere eſt vltima habere ſimul. Hec vtiqꝫ tangent adinuicem quecūqꝫ determinatasmagnitudines ⁊ poſitionem habētia ſimul habent vltima. Quoniā autem poſitio quidem inquibus ⁊ locus exiſtit. loci autē differentia ſurſum ⁊ deorſum. prima ⁊ talia ſuppoſitoꝝ omnia ad ſeinuicem tangentia grauedinē vtiqꝫ habent aut leuitatem. aut ambo. aut alteruꝫ. taliaautem paſſibilia ⁊ actiua Quapropter manifeſtum eſt quoniā hec tangere nata ſunt adinuicēquoꝝ diuiſis magnitudinibus ſimul. Ultimaſunt exiſtentibus motiuis ⁊ mobilibus adinuicem. Quoniā autem mouens non ſimiliter mouet quod mouetur. ſed hoc quidē neceſſe eſt motum ⁊ ipſum mouere. hoc auteꝫ immobile ens.Manifeſtū quoniā in agente dicemus ſimiliter. Etem̄ mouens facere aliquid inquiūt. ⁊ faciens mouere. ſed ⁊ tamen differunt ⁊ oportetdeterminare. Non enim poſſibile eſt mouensomnia facere ſi facere opponitur patienti. hocautem in om̄ibus in quibus eſt motus paſſio.paſſio autem eſt faciendū qd̓ alterat̉ ſoluꝫ (verbi gratia) caliduꝫ ⁊ album. ſed mouere in plusipſo facere eſt. Illud igitur manifeſtum quoniā eſt quidem vt motiua mobilia tangunt. eſtautē vt ſic eſt autem non ſic Sed determinato tangere vniuerſaliter quidē poſitōem habentium. ⁊ hoc qͥdem motu. hoc autē mobili adinuicem. aut motiuo ⁊ mobili in qͥbus exiſtit facere ⁊ pati Eſt igitur qͥdem vt in multum tactum quod tangit tangens. etem̄ mouent motaom̄ia fere que ſunt cōſpectu noſtro qͥbus neceſſe eſt. et videtur tactum tangere quod tangit.Eſt autem vt inquimus aliquādo mouens tāgere ſolum id quod mouetur. Quod tangiturautem non tangere qd̓ tangit. ſedquia mouentmota que homogenia. neceſſe videtur eē quodtangitur tangere. Quapropter ſiquideꝫ mouetimmobile ens. illud quidem tangit quod mouetur. Illud autem non. Inquimus enim aliquādo triſtantē tangere nos. ſed nos non eum.

De tactu igitur ꝙ in naturalibus determīatum ſit hoc modo.Iſta eſt ſecūda pars hutꝰ capituli. in qua philoſophusproſequit̉ ſuum intentum de terminando primo de tactu.Et circa hoc primo diſtinguit hoc nomen tactus Dicensꝙ tactus dicitur multipliciter. ſicut fere quodlibet nomenphyſicum. quia q̄dam de illis dicūtur equiuoce. quedamanalogice. ⁊ quedam tranſumptiue vl̓ metaphorice. Sicetiam in propoſito tactus dicitur dupliciter. ſcꝫ proprie etrāſumptiue. Et dicit notanter. fere. quia non omīa dicurtur multipliciter. Tunc ibi (Sed tamē) Proſeqͥtur detactu proprie dicto. ⁊ inueſtigat eius definitionem per quatuor conditiones. Quaruꝫ prima eſt. ꝙ tactus proprie etprincipaliter dictus eſt in habentibus poſitionem. ⁊ poſitio non eſt niſi in habentibus locuꝫ. quare mathematicushabens conſiderare poſitionem ⁊ locum habet etiam conſiderare de tactu. non obſtante ꝙ mathematicalia ſunt abſtracta. vel ẜm rem vel ẜm eſſe. Et ergo dicit cōmentatorſuper illo loco ꝙ licet mathematicalia abſtrahant̉ ab alijsaccidentibus. ſcilicet a motu ⁊ materia. impoſſibile eſt tamen ea imaginari ſine loco cum nulla corpora ſint ſine loco. ⁊ nō ſunt in loco niſi per ſuam dimenſionem. ⁊ non peralia accidentia. Eſt tamen verum ꝙ tactus ⁊ locus cōueniūt eis per quandaꝫ ſimilitudineꝫ ad naturalia a quibusẜm rationem ſunt abſtracta. Secunda conditio ad hoc ꝙaliqua ſe tangant requiritur ꝙ habeant vltima ſimul. tangere em̄ vt dictum eſt quinto phyſicorum eſt vltima habere ſimul. ſicut ſunt illa que habent determinatas magnitudines ⁊ poſitionem. quoruꝫ vltima ſunt ſimul. Tercia cōditio eſt ꝙ tactus eſt in mouētibus ⁊ motis. qꝛ poſitio eſtin habentibus locum ⁊ prime differentie loci. ſicut ſurſumet deorſum. vt dicitur ſecundo celi. ergo neceſſe eſt ꝙ omnia que ſe tangunt ſicut ſurſum et deorſum. ⁊ illa ſunt elementa grauia ⁊ leuia. aut ambo ſicut elemēta intermediaſed elementa agūt ⁊ patiuntur. ergo de primo ad vltimuꝫilla que ſe tangunt mouent ⁊ mouentur a ſeinuicem ꝑ virtutem illorum vltimorum. Quarta conditio ꝙ tactus eſtin actiuis ⁊ paſſiuis Et ergo nō omnia mouentia tangūtproprie. quia nō oē mouens mouetur. ſed eſt aliqd̓ mouēsmotum ⁊ quoddam immobile. vel ſimpliciter. quia ſcilicꝫa nullo mouetur. vel quia non mouetur a motis. licet moueatur ab alio ẜm quorūdam exiſtimatōem. Et ita ſimiliter dicendum eſt de agente. quia agens iſtis duobus modis inuenitur. quia eſt aliquod agens impaſſibile ſicut celūet ſunt quedam paſſa ſicut hec inferiora. Sed tamen differūt. quia agere proprie opponitur ei qd̓ eſt pati. ⁊ gͦ agēsproprie dictum eſt qd̓ infert motum mobili. qui motus eſtpaſſio que eſt alteratio proprie dicta facta per aliquā qualitatem ſenſibilem. Sed mouens dicitur quod infert motum mobili. ſiue ſit motus localis ſiue alteratio ſiue quecunqꝫ augmentatio. Et ergo mouere eſt in plus qͣꝫ agere.qꝛ oē agens in agendo mouet. ſed nō om̄e mouens in mouendo agit. quia non omne agens eſt phyſicuꝫ. Ex omnibus iſtis. ibi Illud igitur manifeſtum) Concludit philoſophus manifeſtum eſſe ꝙ mouentia immobilia aliquomodo tangunt ipſa mobilia. ⁊ aliquo modo no. quia tangunt per vltimū virtutis egredientis ab eſſe ipſorum. ſednon tangunt ꝑ vltimū ſue quātitatis. quia quādoqꝫ nullāhabēt quātitatē. vel ſi habeāt tamē ẜm illam non tangūtqꝛ non mouentur ab his que mouent. ſicut aſtra non mo