xlFolio
eſt in om̄ibus ſortiri finem qualitercūqꝫ ſcꝫ ſiue ſine motuſiue ꝑ paucos ſiue ꝑ multos motus. ⁊ ſemꝑ tanto aliquideſt melius quāto magis appropinquat optimo. In quinto vero gradu reperiunt̉ ea que neqꝫ ſanitatē neqꝫ aliquidordinatū ad ſanitatem conſeqͥ poſſunt. ⁊ iſta manent īmobilia. Et per hoc ſoluit̉ prima queſtio ſcꝫ ꝙ non eſt rōnabile motus corpoꝝ celeſtiuꝫ aliter multiplicari qͣꝫ ẜm modūſuperius in quodam notabili expreſſumSol ⁊ luna attingunt ꝑfectum bonuꝫ ergo non¶C. poſſunt contineri ſub quarto ordine. Antecedens probat̉. quia ſol videt̉ eſſe nobiliſſimus planetaꝝ Etetiam tam ip̄e qͣꝫ luna vidētur habere maximā efficaciaꝫin corporibus inferioribꝰ Dicendū ꝙ propter illā obiectionē Auerrōis attribuit quartū ordinē tribꝰ elemētis. ſcꝫaque aeri ⁊ igni que mouent̉ duplici motū ſcꝫ grauitatis ⁊leuitatis ⁊ motū quē conſequunt̉ ex corꝑibus celeſtibꝰ. qͥaignis ⁊ ſuperior ꝑs aeris mouent̉ circulariter ẜm motū celi. ſed mare fluit ⁊ refluit ẜm motum lune. Terciū vero ordinem attribuit om̄ibus planetis qui cōſequunt̉ ꝑfectuꝫid ē cauſalitates vniuerſales ſuꝑ hec īferiora ꝑ plures motus. Sed quia ẜm hunc intellectū dubitatio Areſtotelismanet inſoluta. ideo dicendū eſt cuꝫ doctore ſancto ꝙ ẜmintentōem Areſtotelis ſol ⁊ luna ſunt infimi planete. et cōtinent̉ ſub quarto ordine. quia non attingunt optimuꝫ inrebus. id eſt ꝑmanentiam ⁊ duratōem. ſed attingunt aliquod ordinatū ad optimū. quia habēt efficaciaꝫ ad cauſandum trāſmutationes in iſtis inferioribus per quas conſequunt̉ ꝑpetuitatem in ſpecie. Sed ſuꝑiores planete continent̉ ſub tercio ordine. qꝛ ipſi coaptant̉ effectibus magisvniuerſalibꝰ ⁊ ꝑmanentibꝰ ẜm aſtrologos Et ad pͥmāꝓbatōem dd̓m ꝙ dignitas planetaꝝ ſimpl̓r attendit̉ ẜmordinē ſitus. ſed qꝛ ſol ⁊ luna ſunt infimi planetaꝝ. iō nonpoſſunt ſimpl̓r eſſe alijs digniores. Ad ſcd̓am d̓r ꝙ habētmaximā efficaciā ſuꝑ tranſmutatōnem iſtoꝝ inferioꝝ. ſedalij planete habēt maiorē efficaciā ſupra ꝑmanentiā durationē ⁊ fixionem. ⁊ gͦ vt d̓t doctor ſaturno attribuunt̉ resfixe Et d̓t Ptholomeus in ſuo qͣdripartito. ꝙ ea q̄ ſuntſaturni attribuunt̉ ad vl̓ia loca terre. ea āt que ſunt Iouisad loca aīaliū tēpoꝝ. ea ꝟo q̄ ſtꝭ ſolis martis venerꝭ ⁊ mercurij ad loca menſiuꝫ. tranſitus vero lune ad loca diurnaFSicut eſt in pͥmis qͣttuor orbibꝰ ita dꝫ eſſe in alijsυ inferioribꝰ. Sed in qͣtuor pͥmis motus multiplicant̉ ẜm ꝓp ortiones diſtantiaꝝ. gͦ ſil̓r debēt multiplicari inalijs Dd̓m ꝙ hoc argumentū ſoluit̉ ꝑ Areſtoteleꝫ ibiSed nos vt de corꝑibus. qꝛ illa rō verū ꝓbaret ſi corpora celeſtia mouerent̉ ſolo impetu nature ⁊ nō ab aliqͦ intellectu cognoſcente ⁊ mouente propter finem. ſed hoc eſt falſum. vt patet ex dictisQuanto aliquid ē ꝑfectius tāto paucioribꝰ indiF . get. ſꝫ planete ſuꝑtores ſunt ꝑfectiores īferioribꝰqꝛ minus diſtāt a pͥmo. gͦ indigent paucioribus motibusDd̓m ꝙ pluralitas motuū vel paucitas nō arguit ꝑfectionē vel imꝑfectionē niſi inhis rebus qͥ ordinant̉ duntaxat in vnum finem. ſic aūt non eſt de planetis ſuperioribus ⁊ inferioribusDe dubitatione autē quia ẜm primā quideꝫvnam exiſtentē lationem magna multitudo cōſtat aſtrorum. Aliorum autem ſigillatim vnūquodqꝫ accepit proprios motus propter vnuꝫ
quidem vtiqꝫ quis primū rōnabiliter exiſtimabit hoc exiſtere. Intelligere em̄ oꝑtet vite et pͥncipij vniuſcuiuſqꝫ multā excellentiaꝫ eſſe primead alias. Erit autē vtiqꝫ accidens ẜm rōemPrima quidem em̄ vna ens multa mouet corporum diuinorū. Multe autē entes vnū ſoluꝫvnaqueqꝫ Errantium em̄ vnūquodqꝫ pluribꝰfertur lationibus. Sic quidem igitur adequatnatura ⁊ facit ordinem. vni qͥdem lationi multa tribuens corpora. vni autem corpori multaslationes Et adhuc propter hoc qͥdem vnumhabent corpus alie lationes. quia multa corpora mouent que prime. vltimū ⁊ vnuꝫ aſtrum habentis. In multis em̄ ſpheris vltima infixa fertur vnaqueqꝫ autem ſphera corpus exiſtit ens.Illius qͥdem igitur cōmune erit opus. Hec qͥdem em̄ ſingularis propria ꝑ naturaꝫ latio. hecautē valde opponitur. Om̄is autem finiti corporis ad finitum virtus eſt Sed de circulari qͥdem motu latis aſtris dictum eſt. qualia qͥdeꝫẜm ſubſtantiam ſunt. ⁊ ẜm figuram. et de latiene ⁊ ordine ipſorumHic Areſtoteles ſoluit ſecundā dubitatiōem qua ſcilꝫquerebatur quare in prima ſphera pͥmi motus ſunt ſtelleinnumerabiles. ſed in qualibet inferiori ſphera non eſt niſivna ſtella. Et ponit ad hoc tres rōnes Prima quia pͥmafphera eſt excellentior inter omnes alias. et ergo abundatin nobilioribus ⁊ a magis actiuis partibus. ſcilicet in ſtellis. Sed ꝙ ſit excellentior. patet pͥmo. quia viuit vita ſup̄ma ⁊ nobiliori. Patet ſecundo. quia eſt principiū vniuſcuiuſqꝫ cum vniuerſalis cauſalitas magis conueniat primeſphere qͣꝫ alijs. Et iſta excellētia. vt dicit doctor poteſt cōſiderari ex tribus. Pimo quia immediatius ordinat̉ adprimū motorem. Secūdo quia continet et reuoluit om̄esalias ſpheras. Tercio quia habet motū ſimpliciſſimū ⁊ velociſſimum. Secunda ratio tangitur ibi (Erit autemvtiqꝫ accidens.) Et eſt talis. quia ſicut primū celum aliosexcedit in corꝑibus diuinis. id eſt in aſtris. ica alij inferiores excedunt ipſuꝫ in motibꝰ Et ideo natura ordinauit inter illa quandā equalitatem proportionis. ita ſcꝫ ꝙ vni primo motui attribuit multas ſtellas. ⁊e cōuerſo circa planetas vni corpori. id eſt vni ſtelle attribuit multos motꝰEt huius proportiōis ſanctis Thomas iſtam affignatrōnem. quia planete ſunt inſtrumēta ſupreme ſphere queeſt principale agens In corporibus. ſed inſtrumenta agūtinqͣꝫtum ſunt mora. principale vero agens agit ẜm formēet virtutem Mriam. ⁊ ideo cōueniens eſt ꝙ ſup̄ma abundet in mulcitudine ſtellarum in qͥbus radicantur diuerſevirtutes actiue. ſed plauete abundant in multitudine motuū. vt ꝑ illos motus recipere poſſint diuerſas virtutes aprincipali agēte Tercia rō tangit̉ ibi (Et adhuc) Et ēiſta. qꝛ primū celū qͦdammō mouet oēs alios inferiores celos ⁊ om̄e corpus moues alteꝝ debet habere determīataꝫꝓportioneꝫ ẜm quā excedat ⁊ aliud excedatur. Et ideo adſaluandū huiuſmōi determinatā ꝓportōeꝫ ꝯueniēs fuit ꝙin ip̄o pͥmo celo ponerent̉ plura aſtra que mouet ſicut com