et mundoFolio xxxiij
b ExL. 1
plurimū qͥdeꝫ lunularis aūt amphitritos ſemelaūt dikhothomos. ⁊ iteꝝ per aſtrologica. qꝛ nōvtiqꝫ eſſent ſolis eclipſes lunulares. Itaqꝫ ſiqͥdem vnū tale. palā qꝛ ⁊ vtiqꝫ alia erunt ſphericaIſta eſt quarta et vltima ꝑs pͥmi capituli tractatusſcd̓i in quo ph̓s determinat de figura ſtellaꝝ. Et duofacit. qꝛ pͥmo oſtendit ſtellas eſſe figure ſpherice ꝑ rōeꝫſcd̓o ꝑ ea q̄ ſenſibiliter apparent ibi. Adhuc aūt Dicitgͦ pͥmo ꝙ aliqͥs p̄t rōnabiliter exiſtimare figurā vniuſcūiuſqꝫ ſtelle eſſe ſpherica nō ſolū ꝓpter hoc ꝙ ſunt de natura celi vt ſupra patuit. ſꝫ etiā io. qꝛ oſtenſum eſt ſuperius ꝙ nō ſint nate moueri ꝑ ſeip̄as ſed mouent̉ motibus circuloꝝ. Et gͦ natura q̄ nihil facit irrōnabilit̓ neqꝫ fruſtra dedit ſtellis immobilibꝰ talē figurā que minime eſt apta ad morū ꝓgreſſiuū. ſed talis eſt figura ſpherica. igit̉ ſunt mole .i. magnitudine ſpherice figure. Minor ꝓbat̉. qꝛ figura ſpherica ꝓpter eius vniformitatemnulla p̄t ſecū pati diſtinctōem organoꝝ q̄ tn̄ organa neceſſario reqͥrunt̉ ad motū ꝓgreſſiuū. ¶ Tunc ibi. Adhuc aūt Areſto. ꝓbat idē rōe q̄ ſumit̉ ex his q̄ ſenſibilitapparent. Et eſt talis. oīa aſtra ſunt vnius figure. vt hicſupponit̉. qꝛ oīa ſunt vnius nature. Sꝫ vnū aſtrū ſcꝫ luna eſt ſpherice figure. gͦ ⁊ oīa alia Minorē ꝓbat ph̓usduplici ſigno ſenſibili. Primū eſt. qꝛ luna in augmēto ⁊decremento ẜm plurimū hꝫ figura nouacule .i. figuraꝫanularē vel arcualē. ⁊ tunc d̓r amphitritos. ſꝫ qn̄ luna ēſemiplena tūc d̓r dycothoma a diuiſione in duo. qꝛ tuncſuꝑficies eius q̄ ē verſus nos diuidit̉ in duas ꝑtes itaꝙ media ꝑs eſt obſcura ⁊ alia media eſt clara. Et iſtomo etiā accipit̉ dycothomos in libro ſinthaſeos Ptolomei tranſlata de greco vt d̓t doctor ſanctꝰ. Scd̓o Areſtoteles ꝓbat minorē. ſcꝫ ꝙ figura lune ſit circularis. qꝛeclipſis ſolis fit ẜm figurā lunularē .i. arcualē ꝑ interpoſitionē lune inter nos ⁊ ſolē. qd̓ nō ꝯtingeret niſi luna eētſpherice figure. qꝛ ꝓpriū eſt corpoꝝ ſphericoꝝ ſeinuiceminterſecare arcualiter. vt ꝓbat̉ a mathematico. Si igit̉vnūaſtrū .ſ. luna eſt tale ꝯn̄s eſt ꝙ om̄ia alia aſtra ſuntſpherice figure.Ꝙ Areſto. in pͥmo ſigno ſcd̓eNAIAIIVL rōis nō faciementōem de figura lune quā hꝫ in pͥncipio aut termino augmenti ſeu decrementi. ſꝫ ſolū de ea quā habꝫ cū creſcit aut diminuit̉.Semꝑ em̄ cū luna ſit ſpherice figure vnū eius hemiſperiū illuminat̉ a ſole. ⁊ aliud remanet obumbratū. Quādo gͦ luna eſt in ꝯiunctōe ad ſolē tunc totū hemiſperiūſuperius qd̓ directe a ſole reſpicit̉ illuminat̉. ſꝫ inferiushemiſperiū remanet occultatū. Deinde luna paulatimrecedente a ſole ſuperius hemiſperiuꝫ ab vna ꝑte ſui q̄magꝭ diſtat a ſole deſinit illuſtrari ⁊ ẜm eādē quātitateinferius hemiſperiū incipit illuſtrari. ⁊ tūc d̓r amphitritos qꝛ figura lune videt̉ amlaris .i. arcuoſa. Et hec figura ꝓcedit quouſqꝫ luna diſtet a ſole ẜm qͣdraturā circuli .i. ẜm quartā ꝑte circuli. ⁊ tūc videt̉ ſuꝑficies eiꝰ q̄ ēꝟſus nos ꝓ media ꝑte obſcurata ⁊ ꝓ media ꝑte clara.qd̓ ē lunā eē dicothomā. Dem̄ luna accedente ad ſolisoppoſitōem maior ꝑs inferioris hemiſperij eius incipitilluſtrari a ſole ⁊ tūc iteꝝ d̓r amphitritos qͦuſqꝫ ſit in oppoſitōe ad ſolē. Sꝫ in oppōne totū inferius hemiſperiūilluſtrat̉ a ſole. ⁊ tūc d̓r luna plena Poſtmodū paulatimincipit in inferiori hemiſperio deficere ⁊ fit iteꝝ āphitri-
tos qͦuſqꝫ diſtet a ſole ẜm partē quadratā. Et qn̄ ſic diſtat d̓r dicothoma qͣſi ex media ꝑte clara Dem̄ claritaspaulatim decreſcit vſqꝫ ad ꝯiunctōem ⁊ tūc d̓r āphitritos. Ex oībꝰ iſtis pꝫ ꝙ luna in augͥmēto ⁊ decremētoplus eſt amphitritos .i. arcualis vel lunularis qͣꝫ ſit̉ dycothoma. qꝛ in augmēto ē bis āphitritos ⁊ ſil̓r in decremento. ſꝫ in augmēto ē ſemel dūtaxat dicothoma ⁊ ſil̓rſemel in decremēto. qn̄ ſcꝫ diſtat a ſole ẜm quarta ꝑtemcirculi. Sꝫ iſta nō ꝯtingerēt ſi luna nō eēt ſpherice figure. ſi em̄ tota ſuꝑficies lune q̄ ē ꝟſus nos eēt totalit̓ plana tūc inciperet ſil̓ illuſtrari a ſole ⁊ nō ſucceſſiue ⁊ ꝑ receſſuꝫ ſil̓ obſcurari qd̓ videt̉ ad ſenſuꝫ eē manifeſte falſuꝫHec oīa hꝫ ſanctꝰ Thomas ī cōmēto qͣſi ī ꝓpria formaAreſto. pͥus ꝓbauit aſtra nō poſſe moueri ꝑſeip̄a eo ꝙ ſunt ſpherice figure. Sed h̓ ꝓbatecōtra ꝙ ſunt ſpherice figure ꝑ hͦ ꝙ ẜm ſeip̄a ſunt īmobilia. Et ſic videt̉ ꝙ ſit ꝓbatio circularis. Rn̄det ad hͦAlexander ꝙ ex hͦ nullū ſeqͥt̉ incōueniēs. qꝛ Areſto. ꝓbauit ſtellas nō moueri ꝑ ſeip̄as n̄ ſolū ꝑ hͦ ꝙ ſunt ſpherice figure ſꝫ etiā ꝑ q̄dā alia media. ¶ Obicit ꝯͣ hͦ Simpliciꝰ ꝙ ꝑ hͦ īpedit̉ rō circularꝭ demoſtratōis. qꝛ vtraqꝫꝯcluſio pluribꝰ medijs oſtendit̉. ¶ Sꝫ dd̓m cū doctoreſancto. ꝙ lꝫ ꝑ hͦ nō tollat̉ rō circularꝭ demō ſtratōis tollitur tn̄ incōueniens qd̓ ex circulari demōſtratiōe ꝯtingit vt ſcꝫ nihil manifeſtet. qꝛ nō p̄t aliqͥd manifeſtari niſiꝑ notiꝰ idē āt nō p̄t eē notiꝰ ⁊ minꝰ notū. Sꝫ qn̄ vtraqꝫꝯcluſio manifeſtat̉ ꝑ plura media p̄t vna ſumi vt manifeſtatiua alteriꝰ ad oſtēdendū ꝯuertibilitatē ꝯcluſionū.Figura reqͥrit̉ ꝓpt̓ motū. ſꝫ aſtra nullū hn̄t moV tū ꝓpriū vt ꝓbatū ē pͥus. gͦ nullā hn̄t figuramDd̓m ꝙ figura nō ſeqͥt̉ corpꝰ ſolū rōe motꝰ ſꝫ ẜm rōnem ꝓpriā. qꝛ nccē ē oē corpꝰ eē figuratū figura ꝓpria n̄āt ē nccē oē corpꝰ hr̄e ꝓpriū motū Uel dd̓m ꝙ aſtra hn̄tfigurā ſpherica nō tn̄ actu diuiſam a figura totiꝰ ⁊ ideoetiā nō hn̄t motū ꝓpriū ẜm actū a motu totiꝰ diſtinctū.F Pars circuli nō ē circulꝰ. gͦ a ſil̓i cū aſtꝝ ſit ꝑs¶ . corꝑis ſpherici ip̄m nō erit ſpherice figure.Nd̓m ꝙ ī plano ꝑs circuli nō ē circulꝰ ſi circulꝰ diuidat̉ ẜm circūferētiā circuli. ſꝫ ſi intra maiorē circuluꝫdeſcribat̉ minor tūc poſſet dici ꝙ ꝑs circuli eēt circulꝰ ſic̄ſil̓r ī ꝓpoſito ſi orbis celeſtꝭ diuideret̉ penes circūferētiāin ꝑtes eqͣles nulla illaꝝ ꝑtiū eēt cōpletꝰ orbis ſꝫ tn̄ intra ſuꝑficiē ꝯcauā ⁊ ꝯuexā vniꝰ orbis p̄t deſcribi aliusorbis cōpletꝰ. Et ſic eſt de aſtris in ſuo orbe¶ Utꝝ oēs ſphere celeſtes ⁊ oēs ſtelleMVtā erratice qꝫ fixe ſint eiuſdē ſpēi ſpecialiſſime Qd̓m ꝙ circa hͦ ſunt due opiniones. vna ēAuerroys in ſuo cōmēto qͥ d̓t ꝙ ſint vniꝰ nature ī ſpē.ita ꝙ ẜm eū oēs ſtelle ⁊ ſil̓r oēs ſphere qͥbꝰ ſtelle īfigunt̉ſint ſicut īdiuidua vniꝰ ſpēi. Alia ē opinio doctoris ſancti qͥ poſt multas ꝓbatōes ꝯcludit ī fora ꝙ corꝑa celeſtia ſint vniꝰ nature ẜm genus ſꝫ diuerſaꝝ naturaꝝ ẜmſpēm. Eſt gͦ pͥma rō doctoris q̄ on̄dit manifeſte eē falſum corꝑa celeſtia eſſe eiuſdē ſpei ſpecialiſſime. qꝛ ſi eēteiuſdē ſpēi haberēt eaſdē oꝑatōes ſpēi ⁊ eoſdē effectꝰ ſicut pꝫ in oībꝰ rebꝰ naturalibꝰ eiuſdē ſpēi. Sꝫ hͦ ē manifeſte falſuꝫ. qꝛ int̓ aſtra q̄dā ſtꝭ ꝑ ſe luminoſa ſicut ſol. aliaꝟo nō. Etiā qd̓dā aſtrū ē calefactiuū ⁊ alid̓ frigefactm̄Scd̓a rō doctoris. Si oīa corꝑa celeſtia eēt vniꝰ nature in ſpē ſeq̄ret̉ ꝙ oīa corꝑa celeſtia haberet vniformes
gg iij