SecundusDe celo
conueniant alijs corporibus ẜm naturam per terciamſuppoſitōnem. Et non inferioribꝰ per quartam ſuppoſitionem. ergo ſuperioribꝰ. Et per conſequens ſupra celūſtellarum ſunt alij duo celi mobiles. Et ſic ſunt decemorbes celeſtes mobiles decem motibus diſtinctis. Etdicitur notanter mobiles. qꝛ ẜm theologos ponit̉ vndecimum celum. ſcꝫ empirreum ⁊ illud eſt penitus immobile. quare nō eſt de conſideratōne phyſici. Undeprimus motus eſt cauſa vniformitatis eſſe ⁊ ꝑmanentie reꝝ. Scd̓s vero applicat eē ad materiā. Tercius eſtcauſa duratōnis rerum ⁊ diuerſitatis. Sed ſeptem alijſunt cauſa diuerſaꝝ complexionū in materia ẜᵐ ꝓportonem quatuor qualitatū pͥmaꝝ. Diuerſimode tamē. qꝛplaneta aūt hꝫ dominiū ſupra ip̄am mixtionē aūt ſuprapͥncipium mixtionis. Si pͥmum ſic eſt mercurius. Siſcd̓m hoc eſt quadrupl̓r. qꝛ illa pͥncipia vel ſunt frigidūet ſiccū que appropriant̉ terre ⁊ ſic eſt ſaturnꝰ Uel ſuntfrigidū et humidū hoc eſt dupl̓r. qꝛ vel tale humidumeſt ſimplex ⁊ elementale. ⁊ ſic eſt luna. aut eſt humidumcōplexionale ⁊ ſic eſt venus. Uel ſunt illa pͥncipia calidum ⁊ humidū ⁊ ſic eſt Iupiter. Aut ſunt calidū ⁊ ſiccum. hoc eſt dupl̓r. qꝛ vel illud calidū eſt feruens ⁊ ꝯſumens humidū ⁊ ſic ē mars. aut eſt maturans. ⁊ ſic ē ſol¶ ¶ ¶AO mentū pͥmum celum ⁊ ſic ſolū¶ Q Areſtoteles ponit firmaponit octo ſpheras celeſtes ꝓpter duas cauſas. Primaqꝛ tꝑe Areſtotelis nō erat repertū ab aſtrologis illudcelū moueri pluribꝰ motibꝰ. Scd̓a cā. qꝛ inter orbes viſibiles ille orbis eſt pͥmus ſed alij orbes ſuperiores nonſunt a nobis ſenſu cognoſcibiles. quare ip̄e Areſtotelesacquieſcens aſtrologis ſui tꝑis. de illis nullā fecit mentionem. Et ad intelligendū ordinē iſtoꝝ orbiū dāturtales verſus. Octo ſunt ſphere quas ſic poteris numerare. Celū ſtellatū. ſaturnus. iuppiter ⁊ mars. Sol venus. aſſequit̉ mercurius. vltima luna. Uel in iſto vnico verſu. Poſt ſimſum ſeqͥtur. vltima luna ſubeſt. Intelligendo ꝑ pͥmū .ſ. ſaturnū. ꝑi Iouem. ꝑ pͥmū m. martem. ꝑ ſcd̓m ſ. ſolem. ꝑ v. venerē. ꝑ ſcd̓m m. mercuriū. etvltimo ponitur luna.Scd̓m Areſtotelē ſol īmediate ponit̉ ſupͣ lu¶ . nam ⁊ tn̄ motu ꝓprio aliquantulū mouet̉ tardius qͣꝫ venus ⁊ mercuriꝰ qͥ ſunt ſuꝑiores ſole Dicendū qͣꝫuis ẜm Areſtotelē ſol ſit inferior loquēdo de ordine ſitus eſt tn̄ ſuperior loquendo de ordine ꝑfectōis.Dicit̉ vlterius ꝙ in hoc Areſtoteles cōiter non tenet̉ſed ordinantur planete ſicut immediate dictū eſt. Necvalet qd̓ aliqui obijciunt ꝙ tunc ſol deberet eclipſariꝑmercuriū et venere ꝓpter duas cauſas. Prima. qꝛ corpus minus nō obſcurat maius niſi in certa diſtātia adviſum. qꝛ ẜᵐ ꝙ minuitur conus piramidis ẜᵐ hoc etiāminuitur vmbra. Et d̓r in certa diſtantia ꝓpter lunamqꝛ qͣꝫuis luna octuageſieſocties ſit minor ſole. quia tamen eſt ꝓpe nos et minus diſtat a nobis. ⁊ ſic ſol caditinfra vmbram eius ⁊ eclipſatur ab ipſa. Sed venus etmercuriꝰ ſunt multū diſtantiores. iō hoc facere nō pn̄tScd̓a cā. qꝛ venus ⁊ mercuriꝰ ſunt corꝑa dyaphana ⁊valde lucida ſꝫ eclipſis cauſat̉ ex oppoſitōe alicuiꝰ opaciet tenebroſi inde eſt ꝙ nō pn̄t eclipſare ſolem.F Si motus ꝓprius planete ſuperioris ⁊ ꝓpin¶. quioris pͥme ſphere eſſet cardior ex hoc ꝙ mo
tus pͥme ſphere magis p̄ualet ſupra ip̄m ꝓpter ꝓpinqͥtatem. vt d̓t Areſto. in textu. ſeq̄ret̉ ꝙ in corporibꝰ celeſtibus eſſet aliqd̓ violentū ⁊ ꝑ ꝯn̄s motus ip̄orum noneſſent ſempiterne duratōis. qꝛ nullū violentū p̄t eē ſempiternū. Dd̓m ẜm doctore ſanctum dimiſſis alijs varijs modis reſpondendi. qͥ totaliter nō ſoluunt iſtā dubitatōnem ꝙ in vniuerſo ꝯtingit ꝯſiderare duplicē naturam. ſcꝫ naturā ſempiterne ꝑmanētie. q̄ eſt maxime inſubſtantijs ſeparatis ⁊ natura generabilē ⁊ corruptibilem q̄ eſt in inferioribꝰ corporibꝰ. Sꝫ corꝑa celeſtia cumſint media vtroqꝫ aliqͥd ꝑticipant ẜm duos motus. qꝛpͥmū mobile ẜm motu pͥmū .ſ. diurnū qͥ eſt cā ſempiterne duratōis ꝑticipat naturā ſempiterne ꝑmanētie ⁊ vniformitatis q̄ eſt maxime in ſubſtantijs ſeparatis qͥbuspͥmū mobile eſt ꝓpinquiſſimū. Sꝫ alia corpora celeſtiaẜm aliū motū qͥ eſt in obliquo circulo ab occidēte in orientem. ⁊ eſt cā generatōis ⁊ corruptōis ⁊ aliaꝝ tranſmutationū ꝑticipant inquantū magis recedunt a ſubſtantijs immobilibꝰ appropinquando ſubſtantijs generabilibꝰ ⁊ corruptibilibꝰ. ⁊ tanto minus ꝑticipāt de illanatura difformitatis quāto corpus celeſte eſt ſuperiuset nobilius. Sic igit̉ ſuperior planeta. ſcꝫ ſaturnꝰ minime hꝫ de ſcd̓o motu ꝓpter nobilitatē ſue nature. quareiſte motus in ip̄o eſt tardius. luna vero ꝓpter ꝓpinquitatem ſue nature ad corꝑa generabilia ⁊ corruptibilia plurimū participat de iſto ſcd̓o motu qͥ ē in ea velociſſimusſed medij planete ſe hn̄t medio mō. Eſt ergo dd̓m adAreſtotelē ꝙ dictū ſuū nō dꝫ intelligi ẜm coactōem velcoartatōem ſcꝫ ẜm naturalē impreſſionē. qꝛ naturā ſuperioris magis ꝑticipat illud quod eſt ꝓpinquius qͣꝫ illud qd̓ eſt remotius. Et lꝫ vterqꝫ motꝰ ſit planete naturalis tn̄ motus diurnus eſt ei naturalis ẜm illud qd̓eſt dignius a ſua natura ⁊ ẜm illū quāto corpꝰ eſt ſuperius ⁊ nobilius tanto velocius mouet̉. Sicut in ſil̓i inhoīe eſt duplex natura ſcꝫ intellectiua ⁊ ſenſitiua ⁊ qͣꝫtohō eſt dignior tāto magis hꝫ de motu dignioris natureſcꝫ intellectiue ⁊ minus de motu indignioris .ſ. ſenſitiueP¶Si ꝓportio velocitatis eſſet ẜm ꝓportōem diſtantiaꝝ ſeq̄ret̉ ꝙ ſol venus ⁊ mercurius nonpoſſent vniformit̉ moueri ſcꝫ vnū annū Qd̓m vt d̓tſanctꝰ Thomas ꝙ motꝰ celeſtes n̄ ſolū ſunt naturales.ſꝫ etiā volūtarij ⁊ ꝓpt̓ finē deſideratū Et iō īqͣꝫtū illi motꝰ ſtꝭ naturales hͦ cōiter in eis inuenit̉ ꝙ ſuꝑiores planete ſtꝭ tardioris motus. Sꝫ inqͣꝫtū motꝰ eoꝝ ſunt volūtarij variat̉ ꝓportio velocitatis eoꝝ in ſpeciali non ẜmꝓportōem diſtantie ſꝫ ẜm id qd̓ meliꝰ eſt. Et qꝛ motꝰveneris ⁊ mercurij ſubſeruiunt ſoli ad ꝓductōnem ſuieffectus. ideo colligantur motui ſolis ⁊ quaſi vniformiter cum ip̄o mouentur.Figurā aūt vniuſcuiuſqꝫ aſtroꝝ ſphericammaxime vtiqꝫ qͥs rōnabiliter exiſtimabit. Qm̄em̄ oſtenſum eſt. qꝛ nō nata ſunt moueri ꝑ ſeip̄anatura aūt nihil irrōnabiliter neqꝫ fruſtra facit.palā. qꝛ ⁊ figurā talē dedit īmobilibꝰ qͥ minimeeſt motiua. Minime aūt motiua ſphera ꝓpternullū habere organū ad motū palā. qꝛ ſphericavtiqꝫ erunt mole. ¶ Adhuc aūt ſil̓iter qͥdē oīa ⁊vnū Luna aūt oſtendit̉ ꝑ ea q̄ circa viſum qm̄ſpherica. nō em̄ vtiqꝫ fieret creſcens ⁊ deficien-