QueſtioCXXII

beatitudīes eis adaptant̉. obſeruata tn̄ aliqͣli ꝯuenientiavt ſupra dictū eſt. ¶ Ad. iij. dd̓ ꝙ bonitas et benignitasin fructibꝰ directe attribui pn̄t pietati manſuetudo autēindirecte inquantum tollit impedimenta actuum pietatis vt dictum eſt. ¶ Queſtio. CXXII.Einde ꝯſiderandūeſt de preceptis iuſticie. Et circa hoc querūtur ſex. primo vtruꝫ precepta decalogi ſint p̄cepta iuſticie. ſecundo de primo p̄cepto decalogi. tertiode ſecūdo. qͣrto de tertio. quinto de qͣrto. ſexto de alijs ſex.Ad primuꝫ ſic procedit̉.Uidet̉ ꝙ p̄cepta decalogi nō ſint p̄cepta iuſticie. Intentio enī legiſlatoris ē ciues facere ꝟtuoſos ẜm oēm ꝟtutēvt dr̄ in. ij. et. v. ethicoꝝ ꝙ lex p̄cipit de oībꝰ actibꝰ ꝟtutūoīm. ſed p̄cepta decalogi ſunt prima principia totius diuine legis. ergo p̄cepta decalogi nō ꝑtinent ad ſolā iuſticiā. ¶ Pre. Ad iuſticiā vident̉ ꝑtinere p̄cipue p̄cepta iudicialia q̄ ꝯͣ moralia diuidunt̉ vt ſupra habitū ē. ſed p̄cecepta decalogi ſunt p̄cepta moralia vt ex dictis patet. ergo ⁊ p̄cepta decalogi non ſunt precepta iuſticie. ¶ Pre.Lex p̄cipue tradit p̄cepta de actibꝰ iuſticie ꝑtinentibꝰ adbonū cōe. puta d̓ officijs publicis ⁊ alijs hmōi. ſed d̓ hisnō fit mētio in p̄ceptis decalogi. ergo videt̉ ꝙ preceptadecalogi nō ꝑtiueant ꝓprie ad iuſticiā. ¶ Pre. Precepta decalogi diſtinguunt̉ in duas tabulas ẜm dilectionēdei ⁊ ꝓximi q̄ ꝑtinent ad ꝟtutē charitatis. ergo preceptadecalogi magis ꝑtinēt. ad charitatē qͣꝫ ad iuſticiā ¶ Sꝫcontra ē ꝙ iuſticia ſola videt̉ eſſe ꝟtus ꝑ quā ordīamurad alteꝝ vt patet diſcurrēti ꝑ ſingula. ergo oīa p̄cepta decalogi ꝑtinent ad iuſticiā. ¶ Rn̄. dd̓ ꝙ precepta decaloī ſunt prima principia legis. ⁊ quibꝰ ſtatim rō naturaliſaſſentit ſic̄ manifeſtiſſimis principijs. manifeſtiſſime aūtrō debiti q̄ requirit̉ ad preceptū apparet in iuſticia q̄ ē adalteꝝ. qꝛ in his q̄ ſunt ad ſeipſum videt̉ primo aſpectu ꝙhō ſit ſui dn̄s ⁊ ꝙ liceat ei facere quodlibꝫ. ſed in his queſunt ad alteꝝ manifeſte apparet ꝙ hō eſt alteri obligatusad reddendū ei qd̓ debet. ⁊ iō precepta decalogi oportuitad iuſticiā pertinere. vn̄ tria prima precepta ſunt de actibus religiōis q̄ ē potiſſima ꝑs iuſticie. qͣrtū aūt p̄ceptuꝫeſt de actibꝰ pietatis q̄ eſt pars iuſticie ſecunda. alia veroſex dantur de actibꝰ iuſticie coīter dicte q̄ inter equalesattendit̉. ¶ Ad. j. ergo dd̓ ꝙ lex intendit oēs hoīes facere ꝟtuoſos. ſed ordine quodaꝫ. vt .ſ. prius tradat eis p̄cecepta de his in quibꝰ eſt manifeſtior rō debiti vt dictumeſt. ¶ Ad. ij. dd̓ ꝙ iudicialia p̄cepta ſunt quedam determinationes moraliū preceptoꝝ ꝓut ordinant̉ ad ꝓximū.ſic̄ ⁊ cerimonialia ſunt quedā determinationes preceptorum moraliū ꝓut ordinant̉ ad deū. vn̄ neutra p̄cepta cōtinent̉ in decalogo. ſunt tn̄ determinationes preceptorūdecalogi. ⁊ ſic ad iuſticiam ꝑtinent. ¶ Ad. iij. dd̓ ꝙ ea q̄ꝑtinent ad bonū cōe oportet diuerſimode diſpenſari ẜmhoīm diuerſitatem. ⁊ iō non fuerūt ponendannter p̄ceptadecalogi. ſed inter precepta iudicialia. ¶ Ad. iiij. dd̓ ꝙ p̄cepta decalogi ꝑtinent ad charitatem ſic̄ ad finē. ẜm illd̓j. ad Thimo. j. Finis precepti eſt charitas. ſed ad iuſticiam ꝑtinent inquantum immediate ſunt d̓ actibꝰ iuſticieAd ſecundū ſic ꝓcediturUidet̉ ꝙ primum preceptū decalogi inconuenienter tradat̉. Magis enim hō eſt obligatus deo qͣꝫ patri carnali.

ẜm illud ad Hebre. xij. Quanto magis obtemperabimꝰpatri ſpirituum ⁊ viuemus ſed preceptum pietati qͣ honoratur pater ponitur affirmatiue. cum dicitur. Honorapatrem tuum et matrem tuam. ergo multo magis primlpreceptum religionis qua honoratur deꝰ debuit poni affirmatiue. preſertim etiam cum affirmatio naturaliter ſitprior negatione. ¶ Pre. Primum preceptum decalogiad religionem pertinet vt dictum eſt. ſed religio cum ſitvna virtus habet vnum actum. in primo autem preceptoprohibentur tres actus. naꝫ primo dicitur. non habebisdeos alienos coram me. ſecundo auteꝫ dicitur. non facieꝫtibi ſculptile. tertio vero. non adorabis eos neqꝫ coles. exo inconuenienter traditur primum preceptum. ¶ Pre.Augꝰ dicit in libro de decem chordis ꝙ per primuꝫ preceptum excluditur vitium ſuper ſtitionis. ſed multe ſuntalie noxie ſuperſtitiones preter idolatriaꝫ vt ſupra dctm̄eſt. inſufficienter ergo prohibetur ſola idolatria. In cōtrarium eſt ſcripture auctoritas. ¶ Rn̄. dd̓ ꝙ ad legē ꝑtinet facere bonos homines. et ideo oportet precepta legis ordinari ẜm ordinem generationis. qua ſcilicꝫ fit homo bonus. In ordine autem generationis duo ſunt attendenda quorum primum eſt ꝙ prima pars primo conſtituitur. ſicut in generatione animalis. primo generaturcor ⁊ in domo primo ponitur fundamentum. ⁊ in bonitate anime prima pars eſt bonitas voluntatis ex qua aliqͦshomo bene vtitur qualibet alia bonitate. bonitas autē voluntatis attenditur ad obiectum ſuum qd̓ eſt finis. ⁊ ideoin eo qui erat per legem inſtituendus ad virtutem. primooportuit quaſi iacere quoddam fundamentum religioniſper quam homo debite ordinantur in deum qui eſt vltimus finis humane voluntatis. ſecundo attendendum ēin ordine generationis ꝙ primo contraria ⁊ impedimenta toiluntur. ſicut agricola primo purgat agrum. ⁊ poſteaproijcit ſemina ẜm illud Hiere. iiij. Nouate vobis nouale ⁊ nolite ſerexe ſuper ſpinas ⁊ tribulos. ⁊ ideo circa religionem prino homo erat inſtituendus vt impedimētavere religionis excluderet precipuum autem impedimētum religionis eſt ꝙ hō falſo deo inhereat ẜm illud Matthei. vi. Non poteſtis deo ẜuire ⁊ māmone. ⁊ ideo in primo precepto legis excluditur cultus falſoꝝ deoꝝ. ¶ Adj. ergo dd̓ ꝙ etiam circa religionem ponitur vnum preceptum affirmatiuum. ſcilicꝫ. Aemento vt diem ſabbatiſanctifices. ſed erant premittenda negatiua quibus impedimenta religionis tollerentur. quamuis enim affirmatōnaturaliter ſit prior negatione. tamen in via generatiōisnegatio qua remouentur impedimenta eſt prior vt dictūeſt. ⁊ precipue in rebus diuinis in quibus negationes p̄feruntur affirmationibus propter inſufficientiam noſtraꝫvt Dionyſius dicit. iiij. ca. cel̓. ierar. ¶ Ad. ij. dd̓ ꝙ cultꝰalienoꝝ deorum dupliciter apud aliquos obſeruabatur.Quidaꝫ enim quaſdaꝫ creaturas pro dijſcolebāt abſqꝫinſtitutione imaginum. Unde Uarro dicit ꝙ antiqui romani diu ſine ſimulacris deos coluerunt. ⁊ hic cultus ꝓhibetur primo cum dicitur. mon habebis deos alienos.Apud alios autem erat cultus falſorum deorum ſub quibuſdam imaginibus ⁊ ideo oportune prohibetur etiā ip̄arum imaginuꝫ inſtitutio. cum dicitur. nō facies tibi ſculptile. ⁊ ipſarum imaginum cultus. cum dicitur non colesea ⁊cͣ. ¶ Ad. iij. dd̓ ꝙ omnes alie ſuperſtitiones procedunt ex aliquo pacto cum demonibus inito tacito vel expreſſo. ⁊ ideo omnes intelliguntur prohiberi in hoc qḋ dr̄non habebis deos alienos.