QueſtioLXXX

Mani feſtū eſt aūt ꝙ tranſgreſſio ꝯtrariatur actui virtutisomiſſio autem importat negationē ipſius. puta peccatuꝫomiſſionis eſt ſiquis debitam reuerentiā parentibus nonethibeat. peccatū autem tranſgreſſiōis ſi ꝯtumeliā vel qͣꝫcunqꝫ iniuriā eis inferat. Unde manifeſtū eſt ꝙ ſimpliciter ⁊ abſolutelloq̄nēdo tranſgreſſio eſt grauius peccatuꝫzomiſſio. licet aliqua omiſſio poſſit eſſe grauior aliqͣ trāſgreſſione. ¶ Ad .i. ergo dd̓m ꝙ delictum cōiter ſumptuꝫſignat quamcūqꝫ omiſſionē. qn̄qꝫ tamē ſtricte accipiturpro eo ꝙ omittitur ali qͥd de his que pertinēt ad deū. velqn̄ ſciēter ⁊ quaſi cū quodā ꝯtemptū derel inqͥt homo idquod facere debet. ⁊ ſic habet quandā. grauuatē rationecuius maiori expiatione indiget. ¶ Ad. ij. dd̓m ꝙ ei qd̓ ēbonū facere. opponitur ⁊ nō facere bonū quod eſt omittere. ⁊ facere malū quod eſt tranſgredi. ſed primū ꝯtradictorie. ſecundū ꝯtrarie. quod importat maiorē diſtantiamet ideo tranſgreſſio eſt grauius peccatū. ¶ Ad. iij. dd̓ꝫ ꝙſicut omiſſio opponit̉ preceptis affirmatiuis. ita tranſgreſſio opponit̉ preceptis negatiuis. ⁊ ideo vtrūqꝫ ſi ꝓprie accipiatur importat rationē peccati mortalis. poteſt auteꝫlarge dici tranſgreſſio vel omiſſio ex eo ꝙ aliqͥd ſit pret̉̓p̄cepta affirmatiua vel negatiua diſpones ad oppoſitumipſoꝝ. ⁊ ſic vtrūqꝫ large accipiendo poteſt eſſe peccatumveniale. ¶ Ad. iiij. dd̓m ꝙ peccato tranſgreſſiōis reſpōdet ⁊ pena damni ꝓpter auerſionē a deo. ⁊ pena ſenſus ꝓpter inordinatā ꝯuerſionē ad bonū cōmutabile. ſimiliteretiā omiſſioni nō ſolū debet̉ pena damni. ſed etiaꝫ penaſenſus. ẜm illud Matth. vij. Oīs arbor que nō facit fructum bonū excidet̉ ⁊ in ignem mittetur. ⁊ hoc ꝓpter radicem ex qua ꝓcedit. licet non habeat ex neceſſitate actualem ꝯuerſionem ad aliquod bonū cōmutabile.¶ Queſtio LXXXEinde ꝯſiderandūeſt de partibus potentialibꝰ iuſticie. id eſt. devirtutibus ei annexis. Et circa hoc duo ſuntꝯſideranda. pͥꝰ quidem que virtutes iuſticie annectant̉.eꝰ ꝯſiderandū eſt de ſingulis virtutibꝰ iuſticie annexis.Ad primū ſic procediturUidetur ꝙ incōuenient̓ aſſignent̉ virtutes iuſticie annere. Tulliuſ .n. enūerat ſex .ſ. religionē. pietatē. gratiā. vindicationē. obſeruantiā. veritatē. vindicatio aūt videt̉ ſpecles eſſe cōmutatiue iuſticie. ẜm quā illatis iniurijs vindicta rependitur vt ex ſupͣ dictis patet. non ergo debꝫ poni inter virtutes iuſticie annexas. ¶ Pre. Macrobiꝰ ſuper ſomniū Scipionis ponit ſeptem .ſ. innocentiā. amicitiam. ꝯcordiam. pietatem. religionē. affectum. humanitatem. quarū plures a Tullio p̄termittunt̉. ergo videt̉ inſufficienter enūeratas eſſe virtutes iuſticie adiunctas.Pre. A quibuſdam alijs ponuntur qͥnqꝫ partes iuſticie.ſcilicet. obediētia reſpectu ſuꝑioriſ. diſciplina reſpectu inferioris. equitas reſpectu equaliū. fides ⁊ veritas reſpectu omniū. de quibus a Tullio non ponit̉ niſi veritas. ergo videtur inſufficient̉ enūeraſſe virtutes iuſticie annexas. ¶ Pre. Andronicus peripatericus ponit nouē partes iuſticie annexas .ſ. liberalitatē. benignitatē. vindicatiuam. eugnomoſiuā. euſebiam. eū chariſtiā. ſanctitatē. bonam cōmutationē. legis poſitiuā. ex quibus etiā Tulliuſmanife ſte non ponit niſi vindicatiuā. ergo videt̉ inſuffilſent enū eraſſe ¶ Pre. Ariſto. in. v. ethi. ponit ępicheiāluſticie adiunctam de qua in nulla p̄miſſarū aſſignatio-

nū videtur mētio eſſe facta. ergo inſufficient̉ ſunt enūerate ꝟtutes iuſticie annexe ¶ tn̄. dd̓m ꝙ mn ꝟtutibꝰ queadiungunt̉ alicui pͥncipali ꝟtuti duo ſunt ꝯſideranda. pͥquidem ꝙ ꝟtutes ille in aliquo cū principali ꝟtute ꝯueniant. 2ª ꝙ in aliquo deficiant vt a ꝑfecta ratione ipſiusQuia ꝟo iuſticia ad alterū eſt. vt ex dictis patet. oēs virtutes que ad alteꝝ ſunt pn̄t ratione ꝯueniētie iuſticie annecti. ratio ꝟo iuſticie ꝯſiſtit in hoc ꝙ alteri reddat quodei debet̉ ẜm equalitatē. vt ex ſupͣ dictis patet. Dupliciterergo aliqͣ ꝟtus ad alterū exiſtens a ratione iuſticie deficitUno quidē mō inquantū deficit a ratione equalis. Aliomō inquantū deficit a ratiōe debiti. Sunt .n. quedā ꝟtutes que debitū quidē alteri reddunt. ſed non pn̄t reddereequale. Et pͥº quidē quicqͥd ab hoīe deo reddit̉ debitumeſt. non tn̄ pōt eſſe equale vt .ſ. tm̄ hō ei reddat quantumdebet. ẜm illud pͣs. Quid retribuā dn̄o pro oībꝰ que retribuit mihi. ⁊ ẜm hoc adiūgit̉ iuſticie religio. que vt dicit Tullius ſuꝑioris cuiſdā eſt nature quā diuinā vocātcuram. quia cerimoniā vel cultū affert. 2º parentibꝰ nonpoteſt ẜm equalitatē recompenſari qḋ eis debet̉. vt patetper phm̄ in. viij. ethi. ⁊ ſic adiungit̉ iuſticie pietas ꝑ quaꝫvt Tullius dicit ſanguine iunctis patrieqꝫ beniuol̓. officium ⁊ diligens tribuit̉ culiꝰ. Pnō poteſt equale p̄miuꝫrecompenſari ab hoīe ꝟtuti. vt patet ꝑ phm̄ in iiij. ethi.et ſic adiungitur iuſticie obſeruantia. ꝑ quā vt Tulliꝰ dicit hoīes aliquā dignitatē attēdētes quodā cultū ⁊ honore dignant̉. A ratione ꝟo debiti iuſticre defectus pōt attēdi ẜm ꝙ eſt duplex debitu .ſ. morale ⁊ legale. Un̄ ⁊ phūsin. viij. ethi. ẜm hoc duplex iuſtū aſſignat. Debitū quidem legale eſt ad quod reddendūⁱ aliquis lege aſtringit̉.et tale debitū ꝓprie attēdit iuſticia que eſt pͥncipalis ꝟtuſDebutū aūt morale eſt quod aliquis debet ex honeſtateꝟtutis. Et qꝛ debitū neceſſitatē importat. ideo tale debitum habet duplicē gradū. Quoddā .n. eſt ſic neceſſariūvt ſine eo honeſtas moꝝ ꝯſeruari nō poſſit. ⁊ hoc hꝫ plusde ratiōe debiti. ⁊ pōt hoc debitū attēdi ex ꝑte ipſiꝰ debentis. ⁊ ſic ad hoc debitu ꝑtinet ꝙ hō talē ſe exhibeat alteriin ꝟbis ⁊ facus qͣlis ē. ita adiugit̉ iuſticie ꝟitas. ꝑ qua vtTullius dicit. īmutata ſunt ea q̄ ſunt aut fuerūt aut futura ſunt. Pōt etiā attēdi ex ꝑte eiꝰ cui debet̉. ꝓut .ſ. aliqͥs recōpenſat alicui ẜm ea q̄ fecit. Qn̄qꝫ qͥdē in bonis.et ſic adiūgit̉ iuſticie gr̄a. in qͣ vt Tullius dic̄ amicitiaꝝ ⁊officioꝝ alteriꝰ memoria remuerādi volūtas ꝯtinet̉ alterius. Qn̄qꝫ q̄dē in malis ⁊ ſic adiūgit̉ iuſticie vindicatio.ꝑ qͣ vt Tullius dicit. vis aūt iniuria ⁊ oīno qͥcqͥd obſcuꝝeſt defendēdo aut vlciſcēdo ꝓpulſat̉. Aliud ꝟo debitū eſtneceſſariū ſicut ꝯferēs ad maiorē honeſtatē ſine qͦ tn̄ honeſtas ꝯſeruari pōt. quod quidē debitū attendit liberalitas. affabilitas. ſiue amicitia. aut alia huiuſmodi. q̄ Tullius p̄termittit in p̄dicta enūeratiōe. quia parū habēt d̓ ratione debiti. ¶ Ad .i. ergo dd̓m ꝙ vindicta que fit auctoritate publice poteſtatis ẜm ſentetiā iudicis ꝑtinet adiuſticiam cōmutatiuā. ſed vindicta quā quis facit ꝓpriomotu. non tamen contra legem. vel quam quis a iudicerequirit pertinet ad virtutem iuſticie adiunctam. ¶ Adij. dd̓m ꝙ Macrobius videtur attendiſſe ad duas partes integrales iuſticie .ſ. declinare a malo. ad quod pertuꝫinnocentia. ⁊ facere bonuꝫ. ad quod pertinēt ſex alia quorum duo videntur pertinere ad equales. ſcilꝫ amicitia inexteriori conuictu. ⁊ concordia interius. duo ꝟo ad ſuperiores .ſ. pietas ad parentes. ⁊ religio ad deum. duo veroad inferiores. ſcilicet affeciꝰ inquantū placent bona eoꝝ.