Areſtotelis

ſoFoloxxxvij

¶ Palam aūt de his vniuerſis intantū quoniam eodem quo vigilātes in egritudinibꝰ decipimur. hoc idem in ſomno facit paſſionem ⁊ſanis vero ⁊ ſcientibꝰ cum bipedalis ſol eſſe videtur. ſed ſiue idem ſiue diuerſum phantaſticūanime ⁊ ſenſitiuū nihilominus nō fit abſqꝫ videre ⁊ ſentire aliquid p̄ter videre. fentire em̄ etp̄ter audire vidētis verum aliquid ⁊ audiētis.Nequaqͣꝫ tn̄ id qd̓ arbitramur. In ſomnioaūt poſituꝫ eſt nihil videre atqꝫ audire. neqꝫ omnino ſentire. ergo nō videtur verum: nihil autēpati ſenſum nō eſt verum. ſed cōtingit ⁊ viſumpati aliquid et alios ſenſus. ſingulum aūt horūet quēadmodum vigilādi adiacet quidē quodāmodo. Non ſic autem et vigilāti et quādoqꝫidem opinio dicit. quoniā falſum quēadmodūvigilās quādoqꝫ vero detinetur et ſequit̉ phantaſma Ꝙqͥdem igitur nō eſt opinantis neqꝫintelligētis paſſio hoc qd̓ vocamus ſomniaremanifeſtū. ſed neqꝫ ſentiētis ſimpliciter videreem̄ vtiqꝫ ⁊ audire ſimpliciter.¶ Hic ꝯſequēter oſtendit ꝙ ſomniū nō ſit ſine ſenſu. ⁊arguit ſic In ſomnio multa falſa apparēt. ⁊ plures in ſomnio decipiuntur. qꝛ in ſomnio accipimus apparitōes phantaſticas ſicut veras. ſenſus em̄ cōmunis in ſomnio nō immutatur a re. ſed a ſpecie illius rei exiſtente in phantaſiaet tamen accipit illam immutationem ac ſi eſſet facta are ipſa. ſed illa deceptio nō fit ſine ſenſu. ergo ſomniū noneſt ſine ſenſu. Minor probatur. qꝛ illo eodem quo vigilantes ⁊ exiſtentes in egritudinibꝰ decipiūtur. illud ideꝫ facitpaſſionem. id eſt deceptio in ſomnio. ſed in vigilantibꝰ fit illa deceptio per ſenſum. qꝛ licet ſanis ⁊ ſcientibꝰ ſol ſit maior tota habitatōe. tamen videbit̉ ad ſenſum bipedalis figure. ⁊ ergo oportꝫ ꝙ ſit aliquis ſenſus dignior illo quoſol dicit̉ eſſe bipedalis. Addit tamen ph̓us ꝙ ſiue ſit ideꝫſenſitiuū anime ⁊ phātaſticū ſiue nō. nihilominꝰ tamē qꝛnihil comp̄henditur abſqꝫ videre ⁊ ſentire. licet p̄ter videre videntis ⁊ audire audientis ſit aliquod veruꝫ in re. hoctamen nō eſt id qd̓ de re arbitratur per ſenſuꝫ deceptum¶ Tunc ibi ¶In ſomnio aūt) Oſtendit ꝙ ſomniū noneſt ſine intellectu ⁊ ſenſu coniūctum. Et intendit taleꝫ rōnem. ſomniū nō eſt ſine his que aliquid in ſomno cognoſcūt. cum ſomniū ſit quedaꝫ operatio in ſomno. ſed ſenſuset intellectus aliquid cognoſcūt. ergo ſine his non eſt ſomnū Minorem probat inductiue. pͥmo de ſenſu. qꝛ fenſusparticularis aliquid patitur ⁊ cognoſcit in ſomnio. non qͥdem in ſenſibilibꝰ exterioribꝰ. ſed inqͣꝫtum refertur ad ſenſum cōmunem. qui quidem ſenſus communis in ſomnio aliquid patitur per reſpectum quem habet ad phantaſiam. quia huic ſenſui adiacēt ſenſus exteriores quodāmodo. licꝫ nō ſicut vigilāti. ⁊ ergo ſenſus ꝯmunis in dormiente patitur in phantaſia. que in ſomno poteſt eē in actu. et poteſt per ſubtilem euaporatōnem ſpecies phantaſticas facere in ſenſum cōmunem. ⁊ tūc aliquid patitur etcognoſcit. ⁊ pro tanto etiam ſenſus particulares dicunturaliquid pati ⁊ cognoſcere reſpectu ſenſus cōmunis. Se

cūdo probat̉ minorem de opinione. quia opinio aliquid apprehendit in ſomnio. quia dicit quandoqꝫ ꝙ falſum eſt illud quod ſibi apparet per phantaſiam. ⁊ hoc non eſſet niſiopinio in ſomnio apprehendatur ¶ Tūc ibi. (Qꝭ quidem igitur) Epilogat. vt pꝫ clare in littera.¶ Sed qualiter oportꝫ ⁊ ẜm quem modumconſiderādum. ponatur ergo ⁊ quod manifeſtūeſt ꝙ ⁊ ſenſitiui paſſio ſiqͥdeꝫ ⁊ ſomnus. nō em̄alicui animalium ineſt ſomnus. alij vero alicuiſomniare. ſed eidem. Quoniaꝫ vero de phantaſia in his que de anima dictum eſt. ⁊ eſt quidem idem ſenſitiuo. phantaſticum eſſe autemſenſitiuo ⁊ phantaſtico. alterum eſt autē phantaſia quia a ſenſu ẜm actum fit motus. ſomniūvero phantaſma quoddam videtur eſſe. namqd̓ in ſomno phantaſma ſomniuꝫ dicimꝰ ſiueſimpliciter ſiue quodāmodo factum. manifeſtum ꝙ ſenſitiui quideꝫ eſt ſomniare. huiꝰ aūtẜm ꝙ phantaſticum.¶ Fhic ꝯſequenter oſtēdit ꝙ ſomniū ſit paſſio ſenſuecōmunis. Et intendit talem ratōem. ſomniū eſt paſſio illius cuius ſomnus eſt paſſio. quia iſta inſunt eidem ita qcuicūqꝫ ineſt ſomniū eidem ineſt ſomnus. ſed ſomnus eſtpaſſio primi ſenſitiui. vt patꝫ ex dictis. quare ⁊ ſomniumSubdit tamen ph̓us ꝙ ſomniū eſt ſenſus cōmunis ẜmꝙ eſt phantaſticus. id eſt ẜm ꝙ habet comparationem adphantaſiam. quia phantaſia non eſt ſemper ligata in ſomno. ſed poſſet eſſe in actu per ſpeciem in ipſam exiſtentemet tūc ꝯtingit ꝙ huiuſmodi ſpecies per quādam ſubtilemeuaporatōem defertur ad ſenſum ꝯmunem ⁊ quē immutat. ⁊ iſta immutatio ſiue apparitio dicit̉ ſomniū. Et adhoc declarandum dicit ph̓us ꝙ dictum eſt in libro de anima de phātaſia. ⁊ ibi etiam dictum eſt quomodo ſenfitiuo eſt idem phantaſticum. quia phantaſia eſt motus factus a ſenſu ẜm actum. ⁊ in hoc eſt indifferentia phantaſtici ⁊ ſenſitiui. ſed ſomniuꝫ eſt quoddā phantaſma. id eſtapparitio quedam. non tamen eſt phantaſma ſimpliciterqꝛ non fit in ſenſu ꝯmuni ab exteriori. ſꝫ eſt fantaſma quodāmodo. quia fit in ſenſu cōmuni per reſpectum ad phantaſiam. Eſt ergo manifeſtum ꝙ pͥmi ſenſitiui eſt ſomniare. ita ꝙ ſomniū eſt paſſio pͥmi ſenſitiui. nō quidem abſolute. ſed ẜm ꝙ eſt phantaſticum. hoc eſt per reſpectum queꝫhabet ad phantaſiam ⁊ ẜm ꝙ natū eſt īmutari ab ipſa¶ Utruꝫ ſomniū ſit paſſio pͥmi ſenQul̓VLLA nitiui. ¶ Dicendū ꝙ ſomniuꝫeſt paſſio pͥmi ſenſitiui. id eſt ſenſus ꝯmunis ẜᵐ ꝙ eſt phataſticus. Prima pars probatur dupliciter. Primo qꝛ eiuſdem partis ſunt ſomniū ⁊ ſomnus. eo ꝙ ſomniū nō eſt ſine ſomno. ſed ſomnus eſt paſſio pͥmi ſenſitiui. ergo ⁊ ſomniū. Secūdo probatur. quia ſomniū eſt cognitio ſenſitiuaquia per ſomniū cognoſcimus hic ⁊ nūc. que ſunt ꝯditiones cognitionis ſenſitiue. ergo ſequitur ꝙ ſit paſſio potentie ſenſitiue. ⁊ non exterioris. ergo interioris. Secūda ꝑsſic oſtenditur. qꝛ ſenſus ꝯmunis eſt fons totius ſenſualitatis ita ꝙ ab eo procedit vnus meatus ad ſenſus exteriores. et alius verſus ſenſus interiores. ſed ſomniū nō eſtpaſſio pͥmi ſenſitiui ẜm ꝙ habet reſpectum adnſus exi-

G i.