Folio xlviij

bus Sunt tamen aliqui dicentes ꝙ quāuis iſte liber inſcribat̉ quartus liber metherologorū tn̄ eſt magis ꝯtinuus cū libro de generatione. Et diuidit̉ iſte liber in duas ꝑtes. ſcꝫ in ꝑtem ꝓhemialem. et exequutiuaꝫ. que ibitangitur ¶ Determinatis autē) In ꝑte ꝓhemiali reſumittria prius determinata. in ſcd̓o de generatiōe ⁊ tertio celiPrimū eſt. ꝙ quatuor ſunt cauſe elemētoꝝ per quas intelligit calidū humidū. frigidū et ſiccū. Et nō ſunt cauſemateriales. qꝛ quedā ſunt actiue. nec ſunt agentes aut fines. qꝛ predicant̉ de ipſis. ergo relinquit̉ ꝙ erūt cauſe vtformales. ſicut dicit cōmētator. Et d̓r notanter vt formales ad denotandū ꝙ nō ſunt forme ſubſtantiales elemētorū. Secūdū qd̓ reſumit eſt ꝙ quatuor ſunt elemētaẜm quatuor ꝯbinationes poſſibiles harū qualitatuꝫ. qͥain ſimplicibꝰ humidū non p̄t vniri cū ſicco nec frigidū cūcalido. Et de iſtis elemētis dicit Cōmentator ꝙ de hismedicus debet credere naturali. ſcꝫ ꝙ ſunt quatuor et ꝙmagnas habent cōmoditates in mixto. vt ip̄e declarat.Tertiū qͦd reſumit eſt. ꝙ iſtaruꝫ qualitatū due ſunt actiue et due paſſiue. qꝛ calidū et frigidū ſunt actiue ſed ſiccūet humidū ſunt paſſiue. Quod dꝫ intelligi in corꝑe mixto. qꝛ ẜm ſe quelibꝫ ſunt actiue. ⁊ q̄libet paſſiue ex qͦ ſuntcōtrarie. Iſtud tertiū ph̓us ꝯſequenter ꝓbat primo ꝑ inductionem. Scd̓o per rōem vſqꝫ ad fine ꝑtis ꝓhemial̓.Que ſit neceſſitas et vtilitas huiꝰQul̓ LI. quarti libri metherologorū. qͥ ꝯuenienti ordine ſequitur tres libros priores. et ſequitur ſcientiā de mīeralibꝰ et aīatis traditam Qd̓m ad pͥmūꝙ neceſſitas huius libri eſt perfecta ꝯgnitio ſcientie naturalis. qꝛ hic docent̉ operationes qualitatum actiuaꝝin mixtis. et etiam paſſiones paſſiuaꝝ. Et ſimiliter docetur quid ſint om̄ia omiomera nō quidem ẜm ſubſtantiāniſi in generali ſed potius que qualitas in quolibet dominetur. Et ideo partis exequutiue eius ſunt tria capitula pͥncipalia ſiue tres tractatus. In primo docent̉ operatiōes calidi et frigidi. In ſecūdo docētur paſſiones humidi et ſicci In tertio docetur quid ſit vnūqd̓qꝫ omiomerum mō quo dictum eſt Ad ſecūdū dd̓m. ꝙ iſta ſcientia eſt fere vtilis ad totam ſcīam naturaleꝫ ⁊ maxime adſciam de mineralibꝰ que ab Areſto. ꝯpoſita nōdū peruenit ad nos Eſt etiam vtilis ad medicinā. primo qꝛ h̓ dicitur ꝓpter quid multorū quorū qꝛ tm̄ ꝯſideratur ī medicina Secūdo qꝛ ẜm Ioāniciū ſanitas eſt qd̓daꝫ tēperamentum reꝝ naturaliū cuſtodiēs elemēta ẜm curſuꝫ nature in hoīe. ſꝫ iſtud temperamentum hꝫ ꝑ operationemet paſſionē qualitatū primarū q̄ hic determinātur. Eſtinſuper vtilis ad ſcīam alchimie. qꝛ tātūmodo alchimiſtarū eſt tranſmutare metalla ẜm veritatem ⁊ nō ẜm z0phiſticatōem Qd̓ quāqͣꝫ ſit difficile nō tn̄ eſt impoſſibile. vt d̓t ſanctus Thomas Et ſtatim ſubiūgit ꝙ intentio aliquorū ſit ꝙ metalla non differunt ẜm ſpēm ſꝫ ẜmſanū et infirmū vocantes metallum ſanū durū. et alia infirma. ⁊ ſic facile eſſet elemēta ad inuicē tranſmutari Sꝫcredo (inquit ſanctus Thomas) ꝙ dn̄t ẜm ſpēm. et nihilominus trāſmutari poſſunt ad inuicem. qꝛ ſunt naturalia ⁊ habent materiam. Q aūt hoc fieri poſſet ꝑ arteꝫeſt difficile. non tamē intelligi debet quaſi artifices tranſmutent. ſed agunt applicando propria agentia ꝓpijs paſſiuis. quia materia oīm metallorum eſt argentū viuumet ſulphur quorum naturas artifices tranſmutare poſſunt ꝯglutinando et cōgelando. vel ettam euaporatio de

quibꝰ determinatur in hoc libro. gͦ eſt vtilis ad alchimiāSed ꝙ conuenienti ordine ponat̉ inter libros naturalis ph̓ie ſufficienter patet ex dictis.Scd̓m doctorē ſanctū. ꝙ iſta¶IIANIOL ſciā erponi debet mō naturaliet non medicinali. Quia ẜm Auicennā medicina verſat̉ſolum circa corpus humanū ad infirmitatem remouendam et ſanitatem inducendā. ſed illa q̄ in hoc libro determinant̉ ſunt cōia oībꝰ mixtis. ſicut ptꝫ ꝑ ꝓceſſum. et ergohec ſcīa magis applicatur ad medicina qͣꝫ ecōtra. qꝛ cōmune applicatur ad ſpeciale. Sed tn̄ multi ꝓpter defectum logice exponunt ipſum mō medicinali ſicut Galienꝰrecitat de quodā. ꝙ cū queſitum eſſet ab eo quid eēt calidum. bene reſpōdit. ⁊ cū ꝯtrariū arguebat̉ ſtatim ſibi cōtradixit. neſciuit tn̄. ⁊ hoc fuit ꝓpter defectū logice. Etgͦ nemo ſine logica p̄t habere certitudinē ex ſermonibꝰScd̓m ph̓m in decimo moraliūNV̓ ILIIILEA Ielicitas homis et vita beatiſſima conſiſtit in ſpeculatione diuinorū. ſed ad iſtam ſpeculationem nō ſubſeruit ſcientia iſtius libri. ergo videtur ꝙoīno ſit ſuper flua Dd̓m ẜm doctorē ſanctum in principio huius quarti. ꝙ ſcientia illius libri. et etiam tota ſciētia naturalis in qua non ſolum oportet conſiderare communia. ſed etiam ſpecialia et propria. vnicuiqꝫ vtiqꝫ ſeruit ad hmōi ſpeculationem. qꝛ per manifeſta et naturalia tanqͣꝫ per effectus in cognitionem cauſarum ꝑuenirepoſſumus Propter qd̓ ph̓us in libro methaphiſice incipit a ſubſtantijs ſenſibilibꝰ. et in duodecimo naturā ſubſtantiaꝝ ſeparataꝝ. ꝓbat ꝑ aſtronomicas rationes. Etideo (vt d̓t ſanctus Thomas) quācūqꝫ aliā ſcientiā addiſcimus hoc facimus vt ad cognitione diuinorū ꝑueniamus. et qui alia intentione ſcientias acquirit ꝑuerſus ēin intentione niſi neceſſitate detineatur.¶ In conſideratione rerum naturaliumA occurrunt multa vilia ergo videtur qiſta non cōducūt ad ſpeculationem diuinorum Dicedum ẜm doctorem ſanctum ꝙ propter hoc homo nō debet pueriliter iſtam ſcientiam deſpicere. imo talis magisdeſpicit ſeipſum vt tangit ph̓us primo de ꝑtibus animalium Sicut em̄ inſpicere picturam turpium animaliumnon eſt vile. ſic nec cauſas talium et rationem habere etcognoſcere. immo multo minus cū multo īmaterialiusſint cauſe apud intellectū. qͣꝫ picture apud viſumEterminatis autem his ſumenduꝫvtiqꝫ erit operationes ipſorum quibus operātur factiua et paſſiuorumſpecies Primo quidem igitur vniuerſaliter ſimplex generatio et naturalis ꝑmutatio harum virtutum eſt opus et oppoſita corruptio ẜm naturam. Hec quidem igitur plantis exiſtunt et animalibus et partibus ipſorumEſt autem ſimplex et naturalis generatio permutatio ab his virtutibꝰ. cum habeant rationem ex ſubiecta materia vnicuiqꝫ nature.¶ He autem contradicte virtutes paſſiue