QuartusDe celo
aut qͥbꝰ ſuꝑfert̉ ꝓpter ſimilitudinē materie.¶ Iſta ē quarta ꝑs huiꝰ capituli in qͣ ph̓s ꝯcludit numerū elementoꝝ ⁊ materieꝝ ip̄oꝝ Dicēs pͥmo ꝙ ex qͦ ēvnū elementū qd̓ oībꝰ ſuꝑfert̉. ſcꝫ ignis ⁊ vnū qd̓ oībꝰſubſtat ſicut terra nccē ē eē alia duo intermedia q̄ ſuꝑferunt̉ aliqͥbꝰ et ſubſtant aliqͥbꝰ. qͦꝝ vnū ſcꝫ aer ſubſtat igniet ſuꝑfert̉ alijs duobꝰ. ⁊ aliud puta aqua ſuꝑfert̉ vni tm̄ſcꝫ terre. et ſubſtat alijs ſcꝫ aeri ⁊ igni. Sicut gͦ ſunt qͣtuor elementa ſic ſunt qͣtuor materie determīate formiset qͣlitatibꝰ tāgibilibꝰ elementoꝝ. lꝫ ſit vna materia cōisEt qͣꝫuis in ꝯͣrijs qn̄qꝫ ſint plura media vt patꝫ in coloribꝰ. tn̄ in ꝓpoſito inter duo elemēta extrema ꝯͣria ſtꝭſolū duo media. vt hic ſupponit̉ ex dictis. et etiā poſſetdeclarari ꝑ hoc ꝙ qd̓ libet elementū hꝫ in ſe duas qͣlitates pͥmas ſicut ignis hꝫ caliditatē et ſiccitatē. et aer hꝫcaliditatē et humiditatē ⁊ ſic de alijs. Et ignis ꝑ ſiccitatem differt ab aere. et ꝑ caliditate differt ab aqua. ſedꝙ a terra differat. ptꝫ ex dictis. gͦ oportet ꝙ inter ignē ⁊terrā ſint duo elementa. ¶ Tunc ibi. In ea qͥdē igit̉ Cōcludit ꝙ qd̓libet elementū hn̄s grauitatē ⁊ leuitatē ſil̓.hꝫ grauitatē in ꝓpria regione. ſꝫ nō leuitatē. qꝛ ſolū hꝫ leuitatē reſpectu illius cui ſuꝑfert̉. Probat a ſigno de elementis intermedijs. qꝛ ip̄a ſubtractis illis q̄ eis ſubſtātmouent̉ deorſum. ſicut aer ſublata aqua mouet̉ ad regionem aque. et aqua ſublata terra mouet̉ ad regionē terre maxime ẜm naturā cōem ad replendū vacuū. Sꝫ ſicnō eſt de igne. qꝛ ille nō mouet̉ deorſum niſi ꝑ violentiāquo mō etiā aqua mouet̉ ſurſum qn̄ adheret vni ſuꝑficiei plane velociter ſurſum mote. ⁊ ita ꝯn̄r eſt dicēdumde alijs. ¶ Uunc ibi. Quēadmodū aūt. Infert vnumcorrelariū. dicens ꝙ ſicut terra nō mouet̉ ſurſum niſiviolētiā. ita ignis nō mouet̉ deorſuꝫ. qꝛ ſicut terra nullahꝫ leuitatē. ita ignis nullā hꝫ grauitatē. Sꝫ duo intermedia mouent̉ deorſum remotis ſubſtantibꝰ. qꝛ habētgrauitatē ẜm qͥd. ſicut terra hꝫ eā ſimpl̓r. ⁊ gͦ mouenturdeorſum. ꝓpter ſimilitudinē materie.VF Ptolomeus in libro de ponderibꝰ conat̉ oſtēdere ꝙ nec aer nec aqua in ſuis regionibꝰ grauitatē habeant. Probat de aqua de ſe ſubmergentibꝰqͥ qͣꝫuis ad magnā ꝓfunditatē ſubmergant̉ tn̄ nō ſentiūtgrauitatē ip̄ius aque. Sed de aere ꝓbat aſſerens ꝯtraAreſtotele ꝙ vter repletꝰ aere ſit leuior ſeip̄o non repleto qd̓ nō eſſet ſi aer grauitatē haberet in ſuo loco Et cōfirmatur. qꝛ ſi aer in ſuo loco haberet grauitatē tūc moueretur ex ſeip̄o naturaliter deorſum Qd̓m ꝓ ꝯcordia ꝙ poſſumus de aere loqui dupl̓r. vno mō ẜm ſe etẜm ſua naturalē diſpōem et ſic in loco ſuo nullā hꝫ grauitatē. ſꝫ hꝫ vnā ſimplicē qualitatē q̄ eſt pͥncipiū ſui motus naturalis et ꝑ eandē qualitatē qͥeſcit in ſuo loco naturali. Alio mō poſſumus loqͥ de aere ẜm accn̄s ⁊ p̄terdiſpōem naturalē ſic nihil prohibet ip̄am in regione ſuahabere aliquā grauitate. Sicut aer infrigidatus ⁊ ingroſſatus circa terrā hꝫ grauitatē et mouet̉ deorſum ſꝫaer ſubtiliatus caliditate ignis mouet̉ ſurſum.¶ Ꝙ āt neceſſariū facere equales differētiasipſis manifeſtū. ſi quidē vna materia omniū. puta aut vacuū. aut plenū aut magnitudo aut triāguli. aut oīa ſurſum aut deorſuꝫ ferunt̉. altera ātlatio nō erit. Itaqꝫ aut leue nihil erit ſimpl̓r. ſi
omnia declināt. et magis eo ꝙ ex maioribꝰ ſūtcorporibꝰ aūt ex pluribꝰ. aut qꝛ plena Hoc autēvidemꝰ et oſtēſuꝫ ē qꝛ ſil̓r deorſuꝫ ſemꝑ et vbiqꝫfertur et ſurſuꝫ Si aūt quidē vacuū aūt aliqͥd tale. qd̓ ſemꝑ ſurſuꝫ nō ē qd̓ ſemꝑ deorſum Et ītermedioꝝ vtiqꝫ quedā erūt deorſuꝫ velociꝰ terraIn multo enim aere triāguli plures aut ſolidaaut parua erūt Nō videt̉ aūt neqꝫ vna particulaaeris deorſuꝫ lata. Simil̓r āt et in leui ſi iſtud faciat aliqͥs ſuꝑabūdare materia. Si āt duo intermedia quomō erūt faciētia q̄ faciūt aer et aqua.puta ſi quis dicat eē vacuū et plenū Ignē quidēigit̉ vacuū ſurſum propter quod terrā āt plenūpropt̓ qd̓ deorſuꝫ: aerē plꝰ igne habere. aquā ātterra. erit em̄ aqua q̄ plꝰ habebit ignē pauco aere. et aer multꝰ pauca aqua terrā plurē. Quareoportebit aeris quādā multitudinē velociꝰ ferri deorſum aqua pauca. Hoc aūt nō videt̉ nequaqͣꝫ nunqͣꝫ. ¶ Neceſſe igitur quēadmodū etignem ſurſum. qꝛ tale hꝫ. puta vacuū. alia autēnō ⁊ terrā deorſum. qꝛ plenū hꝫ ⁊ aerē in eū quiip̄ius ⁊ ſuperius aquā. qm̄ tale aliqͥd hꝫ ⁊ aquadeorſum. qꝛ tale aliqͥd. Si aūt erat vnū ad ambo aūt duo. ambo aūt duo exiſtunt vtrūqꝫ eritaliqua multitudo vtriuſqꝫ q̄ excedet. ⁊ aqua qͥdem aere pauco ad ſurſum ⁊ aer. aqua ad deorſum quemadmodū dictum eſt multotiens.Hic ꝯn̄r ph̓s oſtendit ꝙ differētie elemētoꝝ qͥbꝰ determinant̉ ad motū ſunt equales numero ip̄is elementis ⁊ formis elementoꝝ Dicens ꝙ hoc erit manifeſtūex dicendis. quia nō poteſt dici ꝙ ſit tm̄ vna drn̄a vel ꝙſint tm̄ due vel tres ſcꝫ aut vacuū aut plenū. aut magnitudo aut trianguli. qꝛ ſꝑ ſeq̄rent̉ incōuenientia. Primum inconueniens. quia ſi eſſet vna materia. id eſt vnadrn̄a materialis oīa elementa mouerent̉. ſurſum tm̄ autdeorſum tm̄. qͣꝫuis q̄dam mouerent̉ velocius ⁊ quedaꝫtardius ⁊ ſic nullū eſſet corpus graue ſimpl̓r. aut nullūleue ſimpl̓r. Scd̓m incōueniens. qd̓ tangitur ibi. et intermedioꝝ. eſt qꝛ ſi eſſet vna drn̄a oīm ſequeret̉ ꝙ aliqͣpartes intermedioꝝ corpoꝝ eſſent grauiores terra ⁊ velocius mouerent̉ deorſum. Sequela ꝓbatur. qꝛ in multa aqua vel magno aere eſt plus de illa vna drna. ſcꝫ detriangulis aut ſolidis aut etiā de paruis corporibꝰ qͣꝫ inparua quantitate terre. Sꝫ hoc eſt manifeſte falſuꝫ. Etſil̓r p̄t argui de leui. qꝛ ſi aliqͥs dicat ꝙ vacuū vel aliqd̓hmōi ſuꝑabundans ſit cā leuitatis tunc magnus aer vl̓magna aqua in qua ſcꝫ plus eſſet de illo vacuo velociusmoueret̉ ſurſum qͣꝫ paruus ignis qd̓ eſt impoſſibile. igitur ⁊c̄. Terciū inconueniens qd̓ tangit̉ ibi. Si aūt duoeſt. qꝛ ſi vacuū ⁊ plenū ſeu raꝝ et denſum eēt due drn̄eelementoꝝ oīm. ita ſcꝫ ꝙ vacuū eēt cā leuis ſimpl̓r ⁊ plenum cauſa grauis ſimpl̓r. tunc dubiū eſſet de elementisintermedijs qualiter ſcꝫ facerēt ea q̄ nobis apparent inaere et aqua. qꝛ apparet nobis ꝙ aer et q̄libet pars eius