MetherologorumQuartus
molle aūt durū. hec aūt coagulatio ſunt. om̄iavtiqꝫ erūt corpora ꝯpoſita ⁊ terminata nō ſinecoagulatōe. De coagulatōe igit̉ dd̓m. Sūtitaqꝫ cauſe que ſecus materiā due faciēs ⁊ paſſio. faciens qͥdeꝫ igit̉ vt vnde motus. paſſio autem ⁊ vnde ſpēs. Quare ⁊ coagulatōis ⁊ diffuſionis ⁊ eius quod exiccari ⁊ humectari. Facit aūt faciens duabꝰ virtutibꝰ ⁊ patit̉ paſſionibꝰ duabꝰ. ſicut dictū eſt. facit quidē calido etfrigido. Paſſio aūt aut preſentia aut abſentiacalidi aut frigidi. qm̄ aūt coagulari exiccari aliquo modo eſt. De hoc dicamus pͥmo. Patiēsitaqꝫ aut humidū. aut ſiccuꝫ. aut ex his poſitaaut humidi corpus aquā. ſicci aūt terram. hecem̄ humidoꝝ ⁊ ſiccoruꝫ paſſiua. ꝓpter quod etfrigidū. paſſiuoruꝫ em̄ magis in his eſt. Etem̄terra ⁊ aqua frigida ſupponūtur. factiuū auteꝫfrigidū vt corruptiuū. aut ẜm accn̄s. ſicut dictum eſt pͥus. Aliqn̄ em̄ ⁊ ꝯburere d̓r ⁊ calefacere frigidū. nō vt calidū. ſed inſimul ducēdo autin ꝯtrariū circūſtare calidū. deſiccātur aūt quecūqꝫ ſunt aqua ⁊ aque ſpēs. aut hn̄t aquā ſiueſuꝑinductā ſiue cōnaturalē. Dico aūt ſuꝑinducta qͥdem velut in lana. Cōnaturalē autē velutin lacte. aque aūt ſpēs que ⁊ alia vinū vrina ſerum ⁊ totaliter quecūqꝫ nullā aut paruā habēthipoſtaſim nō ꝓpter viſcoſitatē. quibuſdā em̄cā nō ſubſtādi aliquid viſcoſitas. ſicut oleo autpici. deſiccātur aūt om̄ia. aut calefacta aut frigefacta. ambo aūt calido ⁊ ab interiori caliditate aut exteriori. Etem̄ que infrigidatiōe ſiccātur. ſicut veſtimentū ſi fuerit ſeparatū ip̄m ẜmſeipſum humidū ab interiori calido ſimul euaporare faciente humidū deſiccat̉. ſi paucuꝫ fuerit humidū exeūte caliditate a circūſtante frigido. Deſiccātur qͥdē igit̉ ſicut dictum eſt omniaaut calefacta. aut frigefacta. ⁊ omnia calido autinteriori aut exteriori coeducente humidum.Dico autem extra quidem ſicut que elixanturintra aūt qn̄ ablato a caliditate quā habꝫ conſūptū fuerit expirāte. De deſiccari qͥdē igit̉ dictū eſt. Humectari aūt eſt vnū qͥdē aquā fieriꝯſtantē. vnū aūt liq̄fieri coagulatā. horū autēꝯſtat qͥdē frigefactus ſpūs. De liquefactōe aūtſimul ⁊ de coagulatōe erit palā.¶ De duro. molli. exiccatione: ⁊ humectatōe.¶ Iſte eſt ſecūdus tractatus huiꝰ quarti libri. in quo
ph̓us determinat de paſſionibꝰ qualitatū paſſiuaꝝ. ſcꝫ humidi ⁊ ſicci. Et dicūtur paſſiue. qꝛ ſunt pͥncipia omniumpaſſionū. ita ꝙ om̄ia mixta q̄ patiūtur. patiūtur ꝑ iſtoruꝫnaturā. vt inquit cōmentator. ſed tn̄ denoīantur ſoluꝫ abillo in quo magis abūdant. qꝛ alterū ſine altero nō ꝯſtat̉.Et ergo om̄ia corpora terminata que ſunt hic apud noshabent fieri ex terra que eſt ſicca. ⁊ aqua cui ꝓprie conuenithumiditas. In ſignū cuius animalia aut manent in terraaut in aqua. Et habet iſte tractatus vnū capitulū. qd̓ diuiditur in tres partes pͥncipales. In pͥma determinat dequibuſdā quorū notitia p̄requiritur. ſcꝫ de duricie ⁊ mollicie. qꝛ illud quod fit ex humido ⁊ ficco eſt durū vel molle. Eſt em̄ durū qd̓ non cedit pellenti in ꝓfundum. vt ligna. Sed molle eſt quod cedit pellenti ẜm ſuꝑficiem. Deinde etiam determinat de exiccatōe ⁊ humectatōe. qꝛ coagulatio eſt quedam exiccatio. ⁊ liquefactio eſt q̄dam humectatio. Dicit ergo ꝙ ſolum illa exiccant̉ que ſunt aquaaut aque ſpēs. a quibꝰ aliqua pars humidi extrahit̉. ⁊ reſiduū magis manet ſiccū ſicut ſunt vinū ſerum ⁊ lac. vel huiuſmodi. que om̄ia exiccant̉ aut per frigiditatem aut percaliditatē. Sed tūc aliquid humectatur qn̄ habet ꝯſiſtentiam ⁊ tranſmutat̉ in aquam. ſicut ptꝫ de niue. vel quādoaliquid coagulatum liquefit¶ Coagulāt̉ aūt quecūqꝫ coagulant̉ aut aq̄ exiſtentia: aut terre ⁊ aq̄. ⁊ hoc aut frigido aut calido aūt ſicco. ꝓpter qd̓ ⁊ ſoluūtur ꝯtrarijs q̄cūqꝫ ſoluūt̉ a calido coagulatoꝝ aūt a frigido.Que quidem em̄ a ſicco calido coagulata ſuntab aquaſoluūtur q̄ eſt humida Coagulari aūtq̄dā vtiqꝫ putabunt̉ ab aqͣ. vt mel elixatū. coagulatur autem non ab aqua. ſed ab eo qd̓ in ipſo frigido.De coagulatōe.¶ Iſta eſt ſecūda pars huius capituli. in qua ph̓us determinat de coagulatiōe ⁊ liquefactione ſimul in generali ⁊ in ſpeciali. Et etiā determinat de ingroſſatione ꝑ comparationem ad coagulatōem. et cum hoc reddit cauſamquare quedaꝫ coagulata ſoluūtur ⁊ q̄dam non. Et ẜmhoc poſſet iſta pars ſubdiuidi in quatuor partes. Secunda tangit̉ ibi (Quecūqꝫ qͥdem igit̉) Tercia ibi (Ingroſſat̉ quidem) Quarta ibi (Adhuc aūt) Dicit ergo pͥmoꝙ illa coagulātur q̄ ſunt aqua ⁊ que ſunt de natura aqueet terre. Dicit autem (aque) ad remouendū purā aquaꝫEt fit coagulatio a calido aut frigido ⁊ ficco cum alteropermixto. ſicut ſal coagulatur a calido ⁊ ſicco. ſed metallacoagulantur a frigido ⁊ ſicco. In ſignuꝫ cuius ſal ſoluitura frigido ⁊ metallum a calido qꝛ ſoluūtur a ꝯtrarijs eorum per que coagulantur. ſed ꝙ mel coagulatur quādofunditur ad aquam hoc facit aqua virtute frigiditatis nōhumiditatis.¶ Quecūqꝫ quidē igit̉ ſunt aque nō coagulantur ab igne. Soluūtur em̄ ab igne. ideꝫ antem eidem ꝑ ſe nō erit cauſa ꝯtrarij In abſcedēdo aūt calidum coagulat̉. Quare palam ꝙ inegrediendo ſoluet̉. quare faciēte frigido coagu