Queſtio.clxxviij.
ratio diuina ydolū dr̄. Alio v̓o mō dr̄ ydoluꝫ ſimiltudofacta rei nō exn̄tis. et ẜm hunc modū accipit̉ in glo. j. adcoꝝ. viij. ẜm vnā expoſitōem. et ſic dicit origenes. ꝙ ydolū ē repn̄tatiuū rei q̄ fingit̉. ẜm at̄ ꝙ nomē ydolatrie cōmuniter accipit̉ ad om̄em cultū ꝗ exhibet̉ creature vicedei: extendit̉ nomē ydoli. ydolū em̄ deductū eſt ab eo qd̓eſt ydos ſic̄ dic̄ yſi. ydos aūt formā dicit ab ydea tractāſicut dic̄ ſeneca. ydolū d̓o dicit defectū forme diuīe: naturaliter ponēdo formā aliquā exn̄tem creatā vel ab hoīefactā. et ſic poſſet extēdi nomē ydoli ī intētōe ydolatrie.vt nō tm̄ dicat̉ ydolatria cū ſimulachra colunt̉: ſꝫ cū creature loco creatoris diuīo cultū honorant̉. ſi tn̄ ydoluꝫꝓprie accipit̉ ꝓ ſimulachris: auaricia dr̄ ydoloꝝ ſeruitus ẜm quādā ſil̓itudinē. ſic̄ em̄ ſimulachra ſeruit ydolo: ita auarus pecunie. Et ſil̓r dr̄ ꝯtumacia inobediētie.qͣſi ydolatria ꝓpter pct̄i enormitatē. qui em̄ inobedienseſt deo abnegat. abnegās aūt ſeruitutē quā dꝫ deo recedit a cultū dei. et ſic qͦ ad hͦ ꝯuenit cū ydolatra: licꝫ n̄ ſittāta ſceleris enormitas. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ vtrumydolū ſit aliquid aūt nihil. Rn̄det̉ ꝙ eſſe nihil diciturmultipl̓r. vel ex priuatōe debiti finis: et ẜm hūc modumydolū nihil ē ſic̄ et pct̄m. ſꝫ in hͦ eſt drn̄tia: qꝛ in pct̄o ꝑ ſepͥuat̉ debitus finis: ydolo v̓o ē occaſio priuatōis. Dicitur etiā ydolū nihil eē rōne defectus forme q̄ eſtimat̉ eē īip̄a materia tanꝙͣ mouēs in moto. eſtimat̉ em̄ ꝙ ydolūſit ꝑſona ſubſiſtēs ex ſimulachro et ſpū p̄ſidente. ⁊ n̄ ibiẜm ꝙ dr̄ abac̄. ij. ecce ꝙ cooꝑtus eſt auro ⁊ argēto: ⁊ oīsſpūs nō eſt in viſceribꝰ eiꝰ. Dicit̉ etiā ydolū nihil eē rōne rei ad cuius imitatōem excogitat̉. et ſic accipit̉. in. xxexo. in glo. ex defectu gͦ finis et forme q̄ eſt in rōne mouētis et termī: dicit̉ eē nihil. Si v̓o ꝯſideret̉ ẜm eē materiale vel ẜm eē formale qd̓ eſt ex artificio: dicet̉ ydolū aliqd̓ eē. et ꝑ hoc pōt ſolui illud qd̓ obiectū eſt. ẜm qd̓ dicet̉eē aliquid: et ẜm quid dicet̉ eſſe nihil.¶ Membrū ſecundūEcundo querit̉ de cauſa ydolatrie. circaqd̓ querit̉. vtrū aliꝗs rōne vtēs poſſet moieri ad ydolatriā ſiue moueat̉. et videt̉ ꝙnoͣ: de imp̄ſſionibꝰ em̄ nature eſt deū eē. etnō tm̄ ꝙ deus ſit: ſꝫ etiā ꝙ vnus ſit. et ꝙ nō habeat prīcipiū. ſꝫ ſit alioꝝ principiū. cū gͦ hoc ſit imp̄ſſum ratōi ẜmnaturā. nullū pōt eſſe motiuū vt credat multitudinē deoꝝ vt hoc qd̓ eſt ab alio credat eſſe deū. ſꝫ hoc ē in ydolatria. gͦ elongatū eſt ab hoīe vtente rōne vt credat in peccatū ydolatrie. ¶ Item ſicut dicit anſel. illud dr̄ eſſe deꝰ⁊ eſſelius niogitari pōt. nec etiā qͦ excogitari ptdeerit gͦ oīpotentia ī qͦ aſſerit̉ diuītas.in ydolo.late nunit̉ oīpotētia: gͦ nec diuītasnōens ratōe inriā incidit. ¶ Preterea. ſiiuinus exhib. aut hoc fuit ꝓpt̓ ydola. aut ꝓpter ſpūsin ydolis ꝑ oꝑatōem: nōꝓpter ip̄a ydtis habeant de ſe: et factaſint abacto plus eſt honorādus ⁊ potens in potellatenus gͦ exhibendus erat honor diuinus ydolis ꝓpter ſe. ¶ Preterea nulla vtilitas eſt exhibere honorē nō intelligenti. ydolū aūt nihil cognitionis habuit. gͦ nec honor ei exhibēdus. quātomagis nechonor diuinus. Si v̓o ꝓpter ſpūs preſidētes. aut illi ſūtſpūs boni aūt mali. ſi boni ſpūs et creati: nullatenꝰ honor ſoli oīpotenti debitus ab eis affectaret̉. cū ſine iniuria illis dari nō poſſit. ſi aūt affectaret̉ iā boni nō eſſenteſſent em̄ infideles et iniꝗ. infideles quidē: qꝛ deū creatorē ſuū debito honore defraudarent. iniqui autē eo ꝙ iusalienū vſurparēt. Si v̓o fiat eis exhibitio honoris diuini cū diſplicentia eoꝝ. offenderent̉ gͦ potius hmōi honoribꝰ ꝙͣ placarent̉. nō gͦ ab his oporteret expectare beneficia ꝓ hm̄or honoribꝰ ſꝫ magis pena. Si v̓o ſpūs p̄ſidētes ſunt mali. a malis aūt nō ſunt expectanda bona. ꝓbonis aūt accipiendis aut malis amouēdis exhibenturhmōi honores. nō gͦ exhibēdi ſūt malis ſpiritibꝰ. ¶ Pre
terea. malis ſpiritibꝰ nō ſunt exhibendi hm̄oi honores.cultus em̄ iſti ſunt cultus ſanctitatis. cultus aūt ſanctitatis ab eis diſſonāt. nec aliquid boni pn̄t niſi ꝑmiſſi. vn̄aug. ij. de ciui. dei. ſicut ip̄i mali hoīes in terra: ſic etiamilli nō oīa q̄ volūt facere pn̄t. niſi quātū illius ordinatōeſumunt̉. cuius plena iudicia nemo ꝯp̄hēdit. iuſte nemoreprehendit. reſtat gͦ ꝙ malis ſpiritibus nō eſt exhibendus honor diuinus. gͦ nullatenus eſſet ydolatria. qꝛ necrōne ydoloꝝ in ſe nec rōne ſpirituū preſidentiū. ¶ Preterea. arguit ſic aug. in li. de ciui. dei. Romana v̓tus theatricas artes reprobauerat. et qui ſe in illis exercebanthonoribꝰ cuiuſlibet priuabant̉. dij autē exigebāt a ſuiscultoribꝰ ritus theatricas: gͦ ⁊ ip̄i erāt reprobandi. quaem̄ fronte theatrice turpitudinis notat̉ actor. ſi adorat̉exactor. nō gͦ dij illi ſunt honorādi: gͦ non debꝫ eſſe ydolatria. ¶ Preterea ſic arguit. greci ꝓponunt ſi dij talescolendi ſunt. ꝓ facto tales homines honorādi ſunt. aſſumunt aūt romani. ſꝫ nullo modo tales hoīesnt horrandi: ꝯcludūt gͦ xp̄iani. nullo mō igit̉ tales dij ſunt colēdi. ¶ Hoc etiā remouere debet ydolatriā ꝙ ſpūs p̄ſidentes immd̓a volūt ſibi offerri. ſicut talpas ⁊ veſꝑtiliones⁊ hmōi aīalia īmūda. ſꝫ nō eſt ponēdū eſſe deū ꝗ in īmūdicijs delectat̉. nōūs preſidētes ydolis deos eſſe eſtponēdū. ¶ Preterea ip̄a pluralitas deoꝝ on̄dit euacuatōem. in ſegetibꝰ em̄ plures deos eſſe ponebāt. dū em̄ ſemīa erāt ſub terra: deā ſerā aut cererē eē ponebāt. cū at̄eēt ſuꝑ terrā ⁊ facerēt ſegētē deā ſegētiā: frumētis autēcollectis atqꝫ recōditis deā tucilmnā eſſe dicebāt. ⁊ ita dealijs rebꝰ. maior aūt eſt v̓tus ī vno ꝙͣ in pluribꝰ. plus eīpōt v̓tus vnita ꝙͣ multiplicata. gͦ vnū eē deū ponendū ē.¶ Ecōtra motiuū ad culturā ſpūuꝫ p̄ſidentiū in ydolispotuit eſſe ꝙ ſanare leſionē corꝑum credebant̉ dū ab eisceſſabant. et ſedare tribulatōes reꝝ humanaꝝ dū nō cōcitabāt. ¶ Preterea. p̄dicebāt hoībꝰ mala ſiue bona quefutura erāt. p̄ſcire aut futura cū certitudīe diuinū ē. exqͦ in eis diuinā eſſe v̓tutē ſuſpicabāt. Adiūgit̉ etiā mirificentia opeꝝ occultoꝝ naturaliū q̄ mirabilia videbant̉miracula aūt facere aucͣte ſolius eſt dei. ſic̄ ꝯtingit ī miraculis magoꝝ. ſic gͦ ꝓpter ſanatōes leſoꝝ et liberationes opp̄ſoꝝ q̄ credebant̉. bonitas diuina in eis aſſerebat̉. ꝓpter p̄dicatōem futuroꝝ ſapīa diuina: ꝓpter operatōem mirabiliū potētia diuīa. ſꝫ in oībꝰ iſtis nō eē neceſſaria rōcinatio. immo falſa eſtimatō. n̄ em̄ ſanabāt infirmos nec liberabāt opp̄ſſos. ſꝫ a nocumēto deſiſtebantvt illuderēt futura ꝯuīciādo p̄dicebāt: ⁊ aliquotiēs fallēdo occulta nature oꝑando: nō res ſuꝑ naturā v̓tute faciendo. vn̄ ꝓpter iſta nullatenꝰ ponēdū erat ip̄os eē deoset eis diuinus cultus nullatenus erat exhibendꝰ. ¶ Adillud aūt qd̓ pͥmo obijcit̉. ꝙ nulla cā potuit eē ꝓpter quāhō vtens rōne incideret ī ydolatriā. dicēdū ē. ꝙ hoc veꝝeſt ſi rō ſequeret̉ inclinatōem nature ꝓpter ſeip̄m. ſed qꝛſeq̄bat̉ inclinatōeꝫ nature corrupte rōne corruptōis. id̓oꝯtingebat ip̄m in ydolatriā incide̓. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓mꝙ licꝫ nō ponat deū eē ſummū bonū ſumme potētē. ſumme ſapientē. hec nō ꝯueniūt ydolo vel ſpūi in ydolo p̄ſidenti: nihilominus tn̄ rō hūana reſpiciēs ad effectū ⁊ n̄vl̓r ſꝫ ꝑticulariter ⁊ ꝑ hͦ decepta: incidit in ydolatriam.¶ Ad terciū dd̓m ꝙ ſi hō ꝑtractaret ẜm rōem rectā. inueniret creatorē ⁊ gubernatorē eſſe colēdū. creaturis v̓onullatenus cultū diuinū eſſe exhibendū. ẜm ꝙ dr̄. xiij. ſapīe. Si ſpēs reꝝ delectati deos putauerūt: quātomagisdn̄ator eoꝝ ſpecioſior eſt. ſpeciei generator hec om̄ia cōſtituit. Aut ſi virtutē ⁊ oꝑa eoꝝ mirati ſūt. intelligāt abip̄is qm̄ ꝗ hec oīa ꝯſtituit fortior eſt illis. a magnitudineem̄ ſpeciei ⁊ creature cognoſcibilit̓ poterit eoꝝ creatorvideri. qꝛ reſpiciebāt in aliꝗbꝰ neceſſitatibus ad aliquāvirtutē adiutricē ẜm ꝙ eſtimabāt. nec eleuabat intellectū ad ſummā cauſaꝫ a qͣ ē om̄e adiutoriū ⁊ vniuerſalit̓eſſe ⁊ bonū. ideo in ydolatriā et ſuꝑſtitionē incidebant.¶ Sil̓r dd̓m eſt ad alia. ydolatria em̄ ex multis cauſisoriginem duxit. ſicut habetur in libro Sapīe.