Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

Queſtio.clxxviij.

ratio diuina ydolū dr̄. Alio v̓o dr̄ ydoluꝫ ſimiltudofacta rei exn̄tis. et ẜm hunc modū accipit̉ in glo. j. adcoꝝ. viij. ẜm vnā expoſitōem. et ſic dicit origenes. ydo ē repn̄tatiuū rei fingit̉. ẜm at̄ nomē ydolatriemuniter accipit̉ ad om̄em cultū exhibet̉ creature vicedei: extendit̉ nomē ydoli. ydolū em̄ deductū eſt ab eo qd̓eſt ydos ſic̄ dic̄ yſi. ydos aūt formā dicit ab ydea tractāſicut dic̄ ſeneca. ydolū d̓o dicit defectū forme diuīe: naturaliter ponēdo formā aliquā exn̄tem creatā vel ab hoīefactā. et ſic poſſet extēdi nomē ydoli ī intētōe ydolatrie.vt tm̄ dicat̉ ydolatria ſimulachra colunt̉: ſꝫ creature loco creatoris diuīo cultū honorant̉. ſi tn̄ ydoluꝫꝓprie accipit̉ ſimulachris: auaricia dr̄ ydoloꝝ ſeruitus ẜm quādā ſil̓itudinē. ſic̄ em̄ ſimulachra ſeruit ydolo: ita auarus pecunie. Et ſil̓r dr̄ ꝯtumacia inobediētie.qͣſi ydolatria ꝓpter pct̄i enormitatē. qui em̄ inobedienseſt deo abnegat. abnegās aūt ſeruitutē quā dꝫ deo recedit a cultū dei. et ſic ad ꝯuenit ydolatra: licꝫ ſittāta ſceleris enormitas. Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ vtrumydolū ſit aliquid aūt nihil. Rn̄det̉ eſſe nihil diciturmultipl̓r. vel ex priuatōe debiti finis: et ẜm hūc modumydolū nihil ē ſic̄ et pct̄m. ſꝫ in eſt drn̄tia: qꝛ in pct̄o ſepͥuat̉ debitus finis: ydolo v̓o ē occaſio priuatōis. Dicitur etiā ydolū nihil rōne defectus forme eſtimat̉ īip̄a materia tanꝙͣ mouēs in moto. eſtimat̉ em̄ ydolūſit ꝑſona ſubſiſtēs ex ſimulachro et ſpū p̄ſidente. ibiẜm dr̄ abac̄. ij. ecce cooꝑtus eſt auro argēto: oīsſpūs eſt in viſceribꝰ eiꝰ. Dicit̉ etiā ydolū nihilne rei ad cuius imitatōem excogitat̉. et ſic accipit̉. in. xxexo. in glo. ex defectu finis et forme eſt in rōne mouētis et termī: dicit̉ nihil. Si v̓o ꝯſideret̉ ẜm materiale vel ẜm formale qd̓ eſt ex artificio: dicet̉ ydolū aliqd̓. et hoc pōt ſolui illud qd̓ obiectū eſt. ẜm qd̓ dicet̉ aliquid: et ẜm quid dicet̉ eſſe nihil. Membrū ſecundūEcundo querit̉ de cauſa ydolatrie. circaqd̓ querit̉. vtrū aliꝗs rōne vtēs poſſet moieri ad ydolatriā ſiue moueat̉. et videt̉noͣ: de imp̄ſſionibꝰ em̄ nature eſt deū. et tm̄ deus ſit: ſꝫ etiā vnus ſit. et habeat prīcipiū. ſꝫ ſit alioꝝ principiū. hoc ſit imp̄ſſum ratōi ẜmnaturā. nullū pōt eſſe motiuū vt credat multitudinē deoꝝ vt hoc qd̓ eſt ab alio credat eſſe deū. ſꝫ hoc ē in ydolatria. elongatū eſt ab hoīe vtente rōne vt credat in peccatū ydolatrie. Item ſicut dicit anſel. illud dr̄ eſſe deꝰ eſſelius niogitari pōt. nec etiā excogitari ptdeerit oīpotentia ī aſſerit̉ diuītas.in ydolo.late nunit̉ oīpotētia: nec diuītasens ratōe inriā incidit. Preterea. ſiiuinus exhib. aut hoc fuit ꝓpt̓ ydola. aut ꝓpter ſpūsin ydolis oꝑatōem:ꝓpter ip̄a ydtis habeant de ſe: et factaſint abacto plus eſt honorādus potens in potellatenus exhibendus erat honor diuinus ydolis ꝓpter ſe. Preterea nulla vtilitas eſt exhibere honorē intelligenti. ydolū aūt nihil cognitionis habuit. nec honor ei exhibēdus. quātomagis nechonor diuinus. Si v̓o ꝓpter ſpūs preſidētes. aut illi ſūtſpūs boni aūt mali. ſi boni ſpūs et creati: nullatenꝰ honor ſoli oīpotenti debitus ab eis affectaret̉. ſine iniuria illis dari poſſit. ſi aūt affectaret̉ boni eſſenteſſent em̄ infideles et iniꝗ. infideles quidē: qꝛ deū creato ſuū debito honore defraudarent. iniqui autē eo iusalienū vſurparēt. Si v̓o fiat eis exhibitio honoris diuini diſplicentia eoꝝ. offenderent̉ potius hmōi honoribꝰ ꝙͣ placarent̉. ab his oporteret expectare beneficia hm̄or honoribꝰ ſꝫ magis pena. Si v̓o ſpūs p̄ſidētes ſunt mali. a malis aūt ſunt expectanda bona.bonis aūt accipiendis aut malis amouēdis exhibenturhmōi honores. exhibēdi ſūt malis ſpiritibꝰ. Pre

terea. malis ſpiritibꝰ ſunt exhibendi hm̄oi honores.cultus em̄ iſti ſunt cultus ſanctitatis. cultus aūt ſanctitatis ab eis diſſonāt. nec aliquid boni pn̄t niſi ꝑmiſſi. vn̄aug. ij. de ciui. dei. ſicut ip̄i mali hoīes in terra: ſic etiamilli oīa volūt facere pn̄t. niſi quātū illius ordinatōeſumunt̉. cuius plena iudicia nemo ꝯp̄hēdit. iuſte nemoreprehendit. reſtat malis ſpiritibus eſt exhibendus honor diuinus. nullatenus eſſet ydolatria. qꝛ necrōne ydoloꝝ in ſe nec rōne ſpirituū preſidentiū. Preterea. arguit ſic aug. in li. de ciui. dei. Romana v̓tus theatricas artes reprobauerat. et qui ſe in illis exercebanthonoribꝰ cuiuſlibet priuabant̉. dij autē exigebāt a ſuiscultoribꝰ ritus theatricas: ip̄i erāt reprobandi. quaem̄ fronte theatrice turpitudinis notat̉ actor. ſi adorat̉exactor. dij illi ſunt honorādi: non debꝫ eſſe ydolatria. Preterea ſic arguit. greci ꝓponunt ſi dij talescolendi ſunt. facto tales homines honorādi ſunt. aſſumunt aūt romani. ſꝫ nullo modo tales hoīesnt horrandi: ꝯcludūt xp̄iani. nullo igit̉ tales dij ſunt colēdi. Hoc etiā remouere debet ydolatriā ſpūs p̄ſidentes immd̓a volūt ſibi offerri. ſicut talpas veſꝑtiliones hmōi aīalia īmūda. ſꝫ eſt ponēdū eſſe deū in īmūdicijs delectat̉.ūs preſidētes ydolis deos eſſe eſtponēdū. Preterea ip̄a pluralitas deoꝝ on̄dit euacuatōem. in ſegetibꝰ em̄ plures deos eſſe ponebāt. em̄ ſemīa erāt ſub terra: deā ſerā aut cererē ponebāt. at̄eēt ſuꝑ terrā facerēt ſegētē deā ſegētiā: frumētis autēcollectis atqꝫ recōditis deā tucilmnā eſſe dicebāt. ita dealijs rebꝰ. maior aūt eſt v̓tus ī vno ꝙͣ in pluribꝰ. pluspōt v̓tus vnita ꝙͣ multiplicata. vnū deū ponendū ē. Ecōtra motiuū ad culturā ſpūuꝫ p̄ſidentiū in ydolispotuit eſſe ſanare leſionē corꝑum credebant̉ ab eisceſſabant. et ſedare tribulatōes reꝝ humanaꝝcitabāt. Preterea. p̄dicebāt hoībꝰ mala ſiue bona quefutura erāt. p̄ſcire aut futura certitudīe diuinū ē. ex in eis diuinā eſſe v̓tutē ſuſpicabāt. Adiūgit̉ etiā mirificentia opeꝝ occultoꝝ naturaliū mirabilia videbant̉miracula aūt facere aucͣte ſolius eſt dei. ſic̄ ꝯtingit ī miraculis magoꝝ. ſic ꝓpter ſanatōes leſoꝝ et liberationes opp̄ſoꝝ credebant̉. bonitas diuina in eis aſſerebat̉. ꝓpter p̄dicatōem futuroꝝ ſapīa diuina: ꝓpter operatōem mirabiliū potētia diuīa. ſꝫ in oībꝰ iſtis neceſſaria rōcinatio. immo falſa eſtimatō. em̄ ſanabāt infirmos nec liberabāt opp̄ſſos. ſꝫ a nocumēto deſiſtebantvt illuderēt futura ꝯuīciādo p̄dicebāt: aliquotiēs fallēdo occulta nature oꝑando: res ſuꝑ naturā v̓tute faciendo. vn̄ ꝓpter iſta nullatenꝰ ponēdū erat ip̄os deoset eis diuinus cultus nullatenus erat exhibendꝰ. Adillud aūt qd̓ pͥmo obijcit̉. nulla potuit ꝓpter quā vtens rōne incideret ī ydolatriā. dicēdū ē. hoc veꝝeſt ſi ſequeret̉ inclinatōem nature ꝓpter ſeip̄m. ſed qꝛſeq̄bat̉ inclinatōeꝫ nature corrupte rōne corruptōis. id̓oꝯtingebat ip̄m in ydolatriā incide̓. Ad ſcd̓m v̓o dd̓m licꝫ ponat deū ſummū bonū ſumme potētē. ſumme ſapientē. hec ꝯueniūt ydolo vel ſpūi in ydolo p̄ſidenti: nihilominus tn̄ hūana reſpiciēs ad effectūvl̓r ſꝫ ꝑticulariter decepta: incidit in ydolatriam. Ad terciū dd̓m ſi ꝑtractaret ẜm rōem rectā. inueniret creatorē gubernatorē eſſe colēdū. creaturis v̓onullatenus cultū diuinū eſſe exhibendū. ẜm dr̄. xiij. ſapīe. Si ſpēs reꝝ delectati deos putauerūt: quātomagisdn̄ator eoꝝ ſpecioſior eſt. ſpeciei generator hec om̄iaſtituit. Aut ſi virtutē oꝑa eoꝝ mirati ſūt. intelligāt abip̄is qm̄ hec oīa ꝯſtituit fortior eſt illis. a magnitudineem̄ ſpeciei creature cognoſcibilit̓ poterit eoꝝ creatorvideri. qꝛ reſpiciebāt in aliꝗbꝰ neceſſitatibus ad aliquāvirtutē adiutricē ẜm eſtimabāt. nec eleuabat intellectū ad ſummā cauſaꝫ a ē om̄e adiutoriū vniuerſalit̓eſſe bonū. ideo in ydolatriā et ſuꝑſtitionē incidebant. Sil̓r dd̓m eſt ad alia. ydolatria em̄ ex multis cauſisoriginem duxit. ſicut habetur in libro Sapīe.