Tabula tractatuuꝫ huiꝰ ſe cūde ꝑtis ſūme alexādri de ales. ¶ De Accidia quid ⁊ quale ſit peccatum. q. clvij. Acceptione perſonarum. q. cxxxvj. Adam qualis quando ⁊ vbi creatus ⁊ quo collocatꝰ ſit q. lxxxiij. ⁊ ſequentibus. Adulterio ⁊ magnitudine eius. q. clxv. Adulatione quale ſit peccatum. q. cxliiij. Amore male accēdente. q. clxxvj. Angelis quo ad fieri. quo ad ſubſtātiam. quo ad cogni tionem. quo ad actus. quo ad p̄uidentiā. quo ad locutō nem. quo ad eoꝝ li. ar. q. xix. ⁊ ſequentibus. Animante rationali. q. lo. Anime entitate ⁊ quidditate. q. lix. ⁊ qnqꝫ ſequentibꝰ. Aīe viribꝰ in ꝯmūi ⁊ in ſpāli. q. lxv. ⁊ qn̄qꝫ ſequentibꝰ. Anime ⁊ angeli ſenſu interiori. q. lxx. Apoſtaſia quid ſit. q. clxxxiij. Aqua ſuꝑiori ⁊ qualiter dicit̉ celum criſtallinum. q. l. Auaritia quid ſit. q. clviij. ¶ De Glaſphemia quid ſit ⁊ quot different ie eius. q. cxlviij. ¶ Pe Cauſa prima ſiue primo pͥncipio omnium rerum. q. j. Cauſaꝝ efficientis exemplaris finalis ⁊cͣ. ordine. q. ij. ⁊ quatuor ſequentibus. Celo empireo an ſit ⁊ quid. q. xlvij. Celum criſtallinum qualiter dicatur. q. l. Cogitatōibꝰ inqͣtū ſūt pct̄ꝫ veīale aut mortale. q. cxxxiij Cognoſcibilium differentijs. q. xxiiij. Cōmiſſione quid ſit ⁊cͣ. q. cxxxij. Cōcupiſcētia carnis oculoꝝ ⁊ ſuꝑbia vite. q. clxxvij. Coniugum peccatis. q. clxvj. Conſcientia quid ſit ⁊cͣ. q. lxxvij. Conſcientia recta. erronea ⁊ ꝑplexa. q. cxxxvij. Conſenſu peccati. q. cxxxvij. Contentione quid ſit ⁊ quale peccatum. q. cxl. Contumelia quale ſit peccatum. q. cxlv. Corꝑe adam ꝙͣtum ad cauſaꝫ efficientē formalem mate rialem ⁊cͣ. q. lxxviij. ⁊ quatuor ſequentibus. Corꝑis hūani digͥtate. aīalitate ⁊cͣ. q. lxxxiiij. ⁊ ſeq̄ntibꝰ Corporis eue ꝯditionibus. q. lxxxviij. Creatione paſſiua vel fieri qd̓ ſit ⁊ cui ꝯueniat ⁊cͣ. q. ix. Creatione ſubſtantiarum in ꝯmuni. q. xliiij Creatione rerum corꝑalium in ſpeciali. q. xlv. Creaturarum multitudine. q. xj. Creaturarū ſimplicitate. ꝯpoſitione. mutabilitate ⁊ lo calitate. q. xij. ⁊ ſequentibus. ¶ De Decimis ſi layci poſſidere poſſint ſine ſymonia. q. clxxx. vij. arti. ij. Decimis p̄dialibꝰ ſi iud̓i teneāt̉ dare. q. clxxx. mēbro. iij Delicto ⁊ differētia eius ꝙͣtum ad ꝯmiſſuꝫ. q. cxxviij. Demonū pena ex ꝑte intellectus. ꝯſciētie. voluntatis. et pena locali. q. cxiij. cum tribus ſequentibus. Demonum temptatione in ꝯmuni. q. cxvij. Demonū temptatōe qͣ temptauit pͥmos parētes. q. cxix. Demonum demeritis. q. cxviij. Deſperatōne ꝙͣ enorme ſit peccatum. q. clxxiiij. Detractione ⁊ quot ſint eius ſpecies. q. cxlvj. Diuinatōe quid ſit. ⁊ que differētie eius. q. clxxxiiij. Dominio p̄ſidentie primorum parentum. q. xcix. ¶ Pe
Ebrietate quando ſit peccatum. q. clx. Eternitate mundi ⁊ ſi incepit mundus eſſe. q. xiiij ¶ Pe Filiabus ſinguloꝝ capitalium peccatorum. q. clxij. Fornicatione cuiuſmodi ſit peccatum. q. clxiiij. ¶ De Gratie adiutorio quā habuerūt primi parentes ex cre ationē. q. xcvj. Gratia ſuperaddita. q. xcvij. Gula quid ſit ⁊ quale peccatum. q. clix. ¶ De Hereſi quid ſit ⁊ quotduplex. q. clxxx. ¶ De Iactantia quale ſit peccatum. q. cxliij. ydolatria quid ſit ⁊ in quibꝰ conſiſtat. q. clxxviij. Ignorantia an ſit peccatū. aut pena peccati. q. cxxix. Ignorantie peccato. q. clxxij. nani gloria quid ſit ⁊ quō differt a ſuꝑbia. q. cliiij. Inceſtu ⁊ qualitatibus ſuis. q. clxix. Intentione in genere ⁊ de ꝑtinentibus ad intentionem. j. cvj. ⁊ ſequenti. Inuidia quid ſit ⁊ cuiuſmodi peccatum. q. clv. Ioculatione ⁊ riſu. q. cxlix. Ypocriſi quid ſit. q. clxxxvj. Ira quid ſit ⁊ de ꝯꝑatōne eius ad inuidiā. q. clvj. Irriſione quid ſit ⁊ quale peccatum. q. cl. Iudeis ſi tolerandi ſunt cum ritu eorum. q. clxxix. Iudicio ſuſpicionis. vſurpate p̄ſumptōis ⁊cͣ. q. cxxxiiij. ⁊ ſequenti. ¶ De Libero arbitrio quid ſit ⁊ in quibus ſit ⁊cͣ. q. lxxiij. ⁊ ſe quentibus. Luce corporali coadunata. q. xlviij. Luce ſpūali que dicitur angelica intelligentia. q. xlix. Luciferi peccato ⁊ pena eius. q. cix. ⁊. cxj. Luminarium quadruplici vſu ⁊ de quo facta ſunt lumi naria. q. lij. Luxuria quid ſit ⁊ cuiuſmodi peccatum. q. clxj. ¶ Pe Maledictione cuiuſmodi ſit peccatum. q. cxlvij. Malo quid ſit ⁊ a quo ⁊cͣ. q. c. Mali effectu. q. cj. ⁊ duobus ſequentibus. Malo in genere ⁊ ex circūſtantijs in cōmuni ⁊ in parti culari. q. ciiij. ⁊ ſequenti. Mendacio quid ſit ⁊ cuiuſmodi peccatum. q. cxxxix. Miraculis. q. xlij. Miraculis ⁊ preſtigijs magorum. q. xliij. Mortalitate primi hominis. q. xciij. Porte inqͣtum eſt ſtatuta pena primi peccati. q. cxxj. Potibus pͥmis quid ſint ⁊ cuiuſmodi peccata. q. cxxv. Mundi eternitate. q. xiiij. ¶ De Negligētia quid ſit ⁊ circa quos actus. q. cxxxj. ¶ De Ocio ſi ſit peccatū mortale aut veniale. q. cxxvj. Emiſſione cuiuſmodi ſit peccatum. q. cxxx. Operibus prime diei ⁊ conſequentibus. q. xlvij. l. ⁊ qua tuor ſequentibus. Ordine vniuerſi quid ſit. ⁊ q̄ ſit cauſa ordinis. q. xvij. Ornatu ſeptime diei ⁊ primo de oꝑe gubernatōis. mul tiplicatōnis ⁊ collocationis. q. lvj. ⁊ duabus ſequētibꝰ. Ornatū veſtium cuiuſmodi ſit peccatum. q. clj.

De Paradiſo ſi ſit quid ſenſibile aut intelligibile. ⁊ ꝓpt̓ qd̓ ſit hō collocatꝰ in ꝑadiſum. ⁊ de ornatu eiꝰ. q. lviij. Paſſibilitate primoꝝ parentum. q. lxxxix. F Peccato in gene̓ qd̓ ſit ⁊ de eiꝰ diuiſione. q. cviij. eccato luciferi ⁊ de pena eiꝰ. q. cix. ⁊. cxj. Peccato alioꝝ angeloꝝ. q. cx. Peccato primoꝝ parentū. q. cxx. Peccato origīali an ſit ⁊ quid ſit. q. cxxij. Peccato actuali in cōmuni. q. cxxiij. Peccato veniali in cōmuni. q. cxxiiij. Peccato mortali. q. cxxvij. Peccato conſenſus. q. cxxxvij. Peccato taciturnitatis. q. cxxxviij. Peccato contentionis. q. cxl. Peccati diuiſione videlicꝫ aliud ex infirmitate aliud ex ignorantia ⁊ aliud ex certa malitia. q. clxiij. Peccato contra naturam. q. clxxj. Peccato ex ignorantia. q. clxxij. Peccatis in ſpiritūſanctum. q. clxxiij. Pena demonū ex ꝑte intellectꝰ. ex ꝑte ꝯſcīe. ex ꝑte volun tatis ⁊ de pena locali. q. cxiij. ⁊ tribus ſequētibꝰ. Perfectione creaturaꝝ in vniuerſo. q. xviij. Perſonarum acceptione. q. cxxxvj. Poteſtate demonis ligata ꝙͣtum ad oꝑa. q. cxij. Preſumptionis iudicio vſurpato. q. cxxxv. Prolis ꝓpagatōne ⁊ prole ꝓpagata. q. xciiij. ⁊ ſequenti. roprietatibꝰ creaturaꝝ in ꝯꝑatōe ad cauſaꝫ. q. vij. Pulchritudine vniuerſi quid ſit. cui ꝯuenit ⁊cͣ. q. xvj. Pe Raptu ⁊ pena eius. q. clxviij. Rebꝰ corꝑalibꝰ ꝙͣtū ad diſtīctōꝫ ⁊ ornatū ī ꝯmūi. q. xlvj Reptilium productione. q. liij. Riſu ⁊ ioculatione. q. cxlix. Pe Scandalo quid ſit ⁊ vtrum ſit peccatum. q. clxxxix. Sacrilegio occaſione fornicationis. q. clxx. Sacrilegio prout eſt ſpecies furti. q. clxxxviij. Scientia primoꝝ parentum. q. xcviij. Sciſmate quid ſit. q. clxxxij. Scurrilitate ⁊ turpiloquio. quale ſit peccatū. q. cxlj. Sindereſi quid ſit ⁊ ſi extingui ꝯtingat. q. lxxvj. Symonia quid ſit ⁊ quot modis ꝯtrahat̉. q. clxxxvij. Sortilegio quid ſit ⁊ vtrum ſit licitum. q. clxxxv. Stupro quid ſit ⁊ quō differt a raptu. q. clxviij. Superbia quid ſit ⁊cͣ. q. cliij. De Taciturnitatis peccato quid. ⁊ de comꝑatione eius. q. cxxxviij. Temptatione primoꝝ parentum. q. cxix. Terre ornatu. ⁊ ſi ſpine ⁊ arbores infructuoſe oꝑe tercie diei ſint ꝓducte. q. lj. Timore male humiliante. q. clxxv. Turpiloquio quale ſit peccatum. q. cxlj. De Ueſtigio quid ſit. quibus conueniat ⁊ cuius ſit effectus. q. viij. Uita quid ſit. cuius ſit. a quo ſit. q. xc. ⁊ duabus ſequen tibus. Benedictus deus in donis ſuis.
Di rectiuū ordinis queſtionū ſcd̓e ꝑtis Alexandri. Queſtio prima. de cauſa pͥ ma ſiue pͥncipio pͥmo oīm rerum habet duo mēbra. Primo q̄rit̉ ſi pͥma cā vel pͥmū p̄ncipiū ſit: quid ſit. Scd̓o vtꝝ ſit vnū primum principium vel plura. Et ha bet illud membrum tres articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ſint duo pͥncipia. vnū boni. ⁊ alteꝝ mali. ¶ Scd̓s vtꝝ ſint duo pͥncipia. vnū boni ſpūalis. ⁊ alte teria qͦꝝ neutꝝ ſit ab altero. rum boni corꝑalis. ¶ Terciꝰ vtꝝ bōi corꝑal̓ ſint duo pͥncipia.ſ. opifex ⁊ ma Queſtio. ij. de conſideratō ne circa ratōeꝫ cauſe habet tria mēbra. Primo q̄rit̉ vtꝝ rōes cauſe efficientis exemplaris ⁊ fi nalis ſint ab eterno. ferētes ẜm ſub̓aꝫ ſeu eēntiā. Scd̓o vtꝝ he tres rōes ſint ī eadē ſub̓a vl̓ eēntia: an dif Tercio de ordine iſtaꝝ rationū inter ſe. Queſtio. iij. de ſingulis ra tionibus cauſe ſigillatim acceptis: ⁊ primo d̓ ratōe cau ſe exemplaris habet tria membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ cauſa exēplaris ſit de neceſſitate. Scd̓o vtꝝ ſit vna vel plures. brū duos articulos. Tercō reſpectu qͦꝝ dicat̉ exemplaris. Et hꝫ hoc mem ¶ Primꝰ vtꝝ cā exēplaris dicat̉ tm̄ reſpectu eoꝝ q̄ fiunt vel facta ſūt. an̄ etiā reſpectu eoꝝ q̄ fieri pn̄t lꝫ nūꝙͣ fiāt. ¶ Scd̓us vtꝝ cā exēplaris ſit in deo tm̄ reſpectu bonor ⁊ nō maloꝝ ⁊ reſpectu corruptibiliū ⁊ incorruptibiliū. Queſtio. iiij. de cauſa fina li habet tria membra. Primo querit̉ vtꝝ ſit vna cauſa finalis prima. Scd̓o vtꝝ ſit idem qd̓ eſſentia prima.ſ. deus. Tercio vtꝝ oīa appetāt hāc ratōeꝫ cauſe finalis. Queſtio. v. de cauſa effici ente habet tria membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ deꝰ ſit tm̄ cā efficiens eſſe. ⁊ nō ip̄ius nō eſſe. vtpote ip̄ius eſſe deſtructiua. Scd̓o vtrū prima cauſa efficiens voluntate vel neceſſi tate ꝓduxit res in eſſe. Tercō vtꝝ pͥma cā efficiēs agat ꝑ ſe vl̓ etiā aliqͦ adiūcto Queſtio. vj. de cauſa ī actu id eſt de creatione habet duo mēbra. Primo q̄rit̉ de ratōe cauſe ī actu. ꝓut dicit̉ ex ip̄o. ⁊ per ipſum ⁊ in ipſo ſunt omnia. Scd̓o de ip̄a actione qua cauſa eſt in actu ſuo. Et habꝫ hoc membrum ſex articulos. ¶ Primus vtrum creare ſit facere. ¶ Scd̓us vtrū creare ſit primus actus actuum diuino rum vel dignior alijs. ¶ Tercius vtꝝ ſit idem qd̓ eſſentia diuina. ¶ Quartus vtꝝ creare ſit ꝓprium dei. ¶ Quītꝰ vtꝝ ſit ex tꝑe. vl̓ cū tꝑe. vl̓ an̄ tp̄us. ¶ Sextꝰ vtꝝ ph̓i ductu rōis ꝑuenerit ad agtōꝫ creatoris Queſtio. vij. de proprieta tibꝰ creaturaꝝ in ꝯꝑatōe ad cauſam habet ſeptē mēbra. Primo querit̉ quid his rationibꝰ deſignet̉. Scd̓o vtꝝ ꝯueniant creature vl̓r. Tercio vtꝝ ſolum ꝯueniant creature. Quarto ex qua ꝑte accipiant̉. Quinto quare tot ſunt ⁊ nō plures. Sexto vtꝝ creatura ſine his poſſit intelligi vel eſſe. ẜm ꝙ eſt in fieri. Septimo de differentia iſtarum diſpoſitionū ad alias que videntur conuenire.

Queſtio octauade veſtigio habet ſeptem membra. rimo queritur vtrum veſtigiuꝫ dicatur vno modo de nibus his vel differenter. Scd̓o quid dicat̉ veſtigium ẜm ꝙ ꝯuenit creaturis. Tercio vtrum cōueniat omnibus creaturis. Quarto vtrum cōueniat ẜm magis ⁊ minus. Quinto vtrum dicatur veſtigium trinitatis ꝓprie. aut vnitatis eſſentie aut vtriuſqꝫ. Sexto vtrum poſſit tolli ratio veſtigij a creatura: 1 Septimo vtrum ꝑ veſtigium ſit manuductio ad cauſaꝫ cuius eſt veſtigium aut abductio. Queſto nona de creatione paſſiue vel fieri habet decem membra. Primo querit̉. ſi creari eſt quoddā mutari vel non. Scd̓o vtꝝ creari ſit aliud ꝙͣ eſſe eiꝰ qd̓ creat̉. vel idem. Tercio ſi eſt creatum vt medium creature ⁊ creatoris. Quarto ſi ꝯuenit tm̄ materie ⁊ forme q̄ ſūt pͥncipia rei poſite. an̄ ꝯueniat etiā his q̄ fiūt ex materia ⁊ forma. Quīto vtꝝ ꝯueīat rebꝰ q̄ fiūt a nat̉a ⁊ a volūtate creata Sexto vtꝝ ꝯueīat ſolis circūſtātijs. an etiā accidentibꝰ. Septimo vtrum ẜm ordinem cōueniat creari vni rei ge nere priuſꝙͣ alij. Octauo vtrum a creatore ꝓcedat miniſterio creature ⁊ hoc ꝓpter hereſim illoꝝ qui dicebāt angelos oꝑi creatō nis cooꝑari ⁊ ꝑ angelos alias fieri creaturas. Nono vtruꝫ creari ſit in tempore. vel nō ſit in tempore. Decimo quia creari eſt fieri ex nihilo. qualiter accipia tur hocipſum nihil. Queſtio decima. de ſubſtā tia creature ẜm ſe habet tria membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ ꝑ ſe dicat̉ creatū ꝯpoſitū ex materia et forma. an alterum ꝯponentium. vel vtrūqꝫ. Scd̓o quare ſub ratione celi ⁊ terre creatio deſignatur potiuſꝙͣ ſub alijs rationibus. Tercio vtrum eſſe creati ſit ſub ratione vniuerſalis et particularis vel ẜm alterum tm̄. Queſtō. xj. de multitudine creaturaꝝ ⁊ eius cauſa habet duo membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ vnū tm̄ vl̓ multa ꝓceſſerūt ī mediate. Scd̓o de cauſa multitudinis creaturarum. Queſto. xij. de ſimplicitate ⁊ ꝯpoſitione creaturarum habet duo membra. Primo querit̉ vtꝝ ſimplicitas ꝯueniat omni creatur Scd̓o queritur de cauſa ꝯpoſitionis. Et habet hoc mē brum quatuor articulos. ¶ Primus vnde veniat cōpoſitio ẜm ꝙͣ hmōi. ¶ Secūdus de cā ꝯpoſitōis ī qua ſūt diuerſa ꝯponētia. ¶ Terciꝰ de cā ꝯpoſitōis pͥme ſub triplici dubio inſerto ¶ Quartus vtrum ratio ꝯponibilis conueniat om̄i rei aut a quadam re āmoueatur. Queſtō. xiij. de mutabilita te creaturaꝝ habet quatuor membra. Primo queritur vtrum mutatio dicatur vniuoce vel eꝗ uoce in actu creationis. Scd̓o vtꝝ oīs creatura ſit mutabil̓. aut q̄dā īmutabil̓. Tercio vtrum creatura ſit mutabilis in nō eſſe oīno de eſſe. ſicut de non eſſe in eſſe. Quarto vtrum deus poſſit ꝯferre creature oīmodam et naturalem īmutabilitatem Queſtō. xiiij. de eternitate mundi habet tria membra. Primo queritur vtꝝ eternitas ꝯueniat mundo aut potius tꝑalitas. Et illud membrum habet duos articulos ¶ Articulꝰ pͥmꝰ q̄rit vtꝝ mūdꝰ eternꝰ ſit ex ꝑte finis. ¶ Articulo ſcd̓o querit̉ vtrum mundus ſit eternus per priuationem principij ratione motus. Scd̓o mēbro queritur de coeuitate mundi vel eorū que primo creata ſunt ī mundo. Tercio membro queritur ſi mundus incepit eſſe. ẜm ꝙ ph̓i loquūtur de verbo incipiendi. Queſtio. xv. De localitate creature habet tria membra. Primo querit̉ vtrum omnis creatura ſit localis. Scd̓o vtꝝ habeat eandem diſpoſitōnem localitatis. Tercio vtrum creatura poſſit eſſe ſine localitate. Queſtio. xvj. de pulchritu dine vniuerſi habet ſex membra. Primo queritur quid ſit pulchrum. Scd̓o de differentia pulchri ⁊ apti. Tercio cui rei conuenit pulchrum. Quarto vtꝝ pulchritudo poſſit augeri vel minui in vni uerſo. Quīto ex ꝗbꝰ colligat̉ pͥncipaliter mundi pulchritudo. Sexto que conferant ad pulchritudinem. ⁊ hoc mēbruꝫ habet quatuor articulos. ¶ Prīo q̄rit̉ vtꝝ mala ꝯferāt ad pulchritudīeꝫ vniuerſi. ¶ Scd̓o ſi bona mutabilia. ¶ Tercio ſi mirabilia. ¶ Quarto ſi ip̄a incarnatō cū ſacramētis ꝯſequentibꝰ. Queſtio. xvij. de ordīe vni uerſi habet quinqꝫ membra. Primo queritur quid ſit ordo. Scd̓o vtrum ordo ſit in vniuerſo in ſe ⁊ in partibꝰ ſuis vt ſcꝫ nihil ſit inordinatum. Tercio vtrum omnia ſint ordinata ad hominem. Quarto cuiuſmodi ſit ordo.i. vtruꝫ ordo eſſet in vniuer ſo. ſi omnia eſſent paria. Quinto que ſit cauſa ordinis. Queſtio. xviij. de ꝑfectio ne creaturaꝝ in vniuerſo habet ſex membra. Primo queritur ẜm quem modum dicatur vniuerſum perfectum. Scd̓o ſi perfectio vniuerſi ſit tm̄ in bonis. an etiam in malis. Tercio ſi ꝑfectio ſit in bonis vtrum aliquibꝰ bonis de ficientibus ſit perfectio. Et habet duos articulos. ¶ Primus ſi deficientibus bonis nobilioribus. ¶ Secūdus ſi deficientibus bonis ignobilioribus. Quarto membro queritur in quo conſiſtat perfectō vni uerſi videlicet vtrum illud ſit anima mundi Quinto vtrum perfectio attendatur reſpectu rerum in genere vel in ſpecie. an etiam in indiuiduis. Sexto vtrum quodlibet qd̓ eſt in mundo dicatur imper fectum reſpectu illius perfectionis. Queſtio. xix. de angelis quo ad fieri habet tria membra. Primo queritur vtrum angeli priꝰ creati eſſent ꝙͣ alie creature que pertinent ad opera ſex dierum. Scd̓o ſi ſimul ſint creati in naturalibus ⁊ gratuitis. an tm̄ in naturalibus bonis. Tercio vbi ſint collocati in creatione. Et hoc membrū habet tres articulos. ¶ Primꝰ ſi ncc̄e fuit eſſe locū corꝑalē in quo crearentur ¶ Secūdus ſi fuit cōuenientia. quod fuit illud corpus. vtrum celum empirreuꝫ vel aliquod aliud. ¶ Tercius ſi fuit celum empirreuꝫ. qua ratione fuit an gelis repletum

Queſtō. xx. de angelis quo ad ſubſtantiā habet ſex mēbra. Primo querit̉ quid ſit ẜm eſſe. ꝓpter ſaduceos negātes angelicam naturam. Scd̓o quid ſit angelus genere. Et hͦ membrū habet du os articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ſit bonū nat̉ale. ſpūale ex ꝯditōe ſue nat̉e. ¶ Scd̓s ſi ſit ſub̓a: qͣli mō ex qͣdruplici differētiaꝫ Tercio membro quid ſit angelus ẜm ratōeꝫ. Et hͦ mem brum habet duos articulos. ¶ Primꝰ quō angelꝰ diffinitur ẜm damaſcenū. ¶ Scd̓us quō angelꝰ diffinitur ẜm dyoniſiū. Quarto membro vtrum angelus habeat ꝑſonalitatem vel non. Et habet tres articulos. ¶ Primꝰ an ſit ꝑſonalitas in angelo. ¶ Scd̓us ẜm quā ratōeꝫ ꝯueniat ꝑſona angelo. ¶ Terciꝰ de diſcretōe ꝑſonali ꝓpter quatuor attributa. Quinto mēbro querit̉ de differētia angeli ⁊ anime. Sexto de differētia angeloꝝ inter ſe. Et hoc membrum habet tres articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ inter ſe differant ſpecie vel non. ¶ Scd̓us ſi differant ſpecie vtrum ſub vna ſpecie ſicut multa indiuidua. aut non. ¶ Tercius de cauſa multitudinis angeloꝝ. Queſtio. xxj. de potentia ⁊ actibꝰ angeloꝝ in genere habet tria membra. Primo queritur vtrum potentia angeli eadē ſit ẜm ſub ſtantiam cum eſſentia. Scd̓o vtrum talis potentia ſit ſemꝑ in actu. Tercio vtꝝ vna ſit ſolum potentia angeli an plures. Queſtio. xxij. de potētijs ⁊ actibꝰ angeloꝝ in ꝑticulari habet quatuor mēbra. Primo queritur vtrum ſit potentia intellectiua in ange lis an etiam ſenſitiua. Scd̓o ſi intellectiua? aut cū ratōne. aut p̄ter. Tercio in angelo ſit intellectus ẜm differentias ⁊gētis ⁊ poſſibilis. actus ⁊ habitus. Quarto vtrum intellectus practicus aut ſpeculatiuus conueniat eis ẜm naturam. Queſtio. xxiij. de ꝯgnitōne angeli habet ſex membra. Primo queritur quare appelletur cognitio matutina ⁊ veſpertina. Scd̓o vtrum vtraqꝫ cognitio ſit naturalis. Tercio de ſufficientia huius diuiſionis. Quarto de ꝯꝑatōe vniꝰ ad aliā ſcꝫ que ſit potior. Quinto vtrum cognitio qua cognoſcunt angeli verbū. dici debeat matutina vel veſpertina. Sexto vtꝝ cognitō q̄ fuit ī angelis an̄qͣ caderēt eēt ma tutina vel veſpertina. vel nec ſic nec ſic. Queſto. xxiiij. de differen tijs cognoſcibiliū ab angelo habet quatuor mēbra. Primo q̄rit̉. qͣliter angelꝰ ꝯgnoſcit qd̓ ſupͣ ſe eſt ſcꝫ deū. Scd̓o qͣlit̓ ꝯgnoſcit qd̓ iuxta ſe ē. ſcꝫ vnꝰ angelꝰ aliū. Tercō qͣliter cognoſcit q̄ infra ſe ſunt ſcꝫ res corꝑales. Quarto qͣlit̓ ꝯgͦſcit habitꝰ ꝗ ī ſe ſūt ſcꝫ nat̉ales ⁊ gͣtuitos Queſtio. xxv. de p̄uidentia angeloꝝ habet tria membra. Primo querit̉ vtrum angeli boni p̄uiderint ſuā ꝑmanē iam in beatitudine. Scd̓o vtruꝫ mali angeli p̄ſcij erant ſui caſus. Tercio de qua ſapīa intelligatur dictum augu. Sapīa eſt fructus pietatis ⁊cͣ.
Queſtio. xxvj. de archanis cognoſcibilibꝰ habet ſex membra. Primo querit̉ vtꝝ angeli p̄ſciuerint miſteriū incarna tionis ⁊ humane redemptionis. Scd̓o de ꝯgnitōe angeli ex natura ſua reſpectu reꝝ na turalium an ſit ꝑ formas innatas. Tercio de cognitōe eoꝝ que ſubſunt libero arbitrio al terius angeli vel hominis. Quarto vtꝝ āgeli a pͥncipio potuer̄t naturali cognitio ne cognoſcere futura. Quīto vtꝝ nat̉ali ꝯgnitōe ꝯgnouer̄t deū veniſſe ī carnē. Sexto de ꝯꝑatōne ꝯgnitōis angelice ad humanā in cele ritate cognoſcendi. Queſtio. xxvij. de locutio ne angeli habet ſeptem membra. Primo querit̉ vtrum ſit locutio in angelis. Scd̓o vtꝝ locutō dicat̉ multiplicit̓ vel vno mō. ẜm ꝙ di uerſi loquūtur. Et habet duos articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ locutō dr̄ equoce reſpectu dei vel alterius angeli vel anime ¶ Scd̓s vtꝝ vna ſit locutō dei ⁊ āgeli aliqn̄ vel nō Tercō qd̓ ſit locutō ẜm ꝙ ꝯueīt agelis reſpectu āgeloꝝ Quarto que differentia actus iſtius ab alijs. Quinto vtꝝ oīm angeloꝝ ſit locutio aūt tm̄ ſuꝑioꝝ Sexto vtꝝ locutio angeli fiat ꝑ mediū. ⁊ ꝑ quod. Septimo vtꝝ neceſſe ſit audito exiſtente locutōe. Queſtio. xxviij. de potētia motiua angeli habet duo membra. Primo queritur vtꝝ ſindereſis ſit in angelis. Scd̓o vtꝝ voluntas naturalis ſit in eis. Queſtō. xxix. de libero ar bitrio angeloꝝ habet tria membra. Primo querit̉ de ip̄o libero arbitrio ꝓut eſt facultas vo luntatis ⁊ rationis. Et habet ſeptem articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ liberum arbitrium ſit in angelo. ¶ Scd̓s qd̓ ſit libeꝝ arbitriū ẜm ꝙ ꝯuenit angelo. ¶ Tercius vtrū eque ſit in angelo ⁊ in homine vel non: ſimiliter in deo ⁊ in angelo. ¶ Quartꝰ vtrū ſil̓is vertibilitas fuerit vel ſit in angelo ⁊ in homine. ¶ Quintꝰ ſi libertas arbitrij ſit in angelo ꝑ voluntatē. ¶ Sextꝰ vtꝝ vertibilitas liberi arbitrij ī hoīe ⁊ ī āgelo. ꝓut ē boni ⁊ mali ſit ex eodē principio vel ex differētibꝰ. ¶ Septimꝰ vtꝝ verſio liberi arbitrij in bonis angel̓ fue rit in pͥmo inſtāti. ī quo data fuit vertibilitas ip̄i āgelo. Scd̓o mēbro querit̉ de duabꝰ portionibꝰ ratōnis. Tercō d̓ potētia iraſcibili ⁊ ꝯcupiſcibili vtꝝ ſint ī āgel̓. Queſtio. xxx. de naturali dilectōne angeloꝝ hꝫ tria mēbra. articl̓os geīatos Primo q̄rit̉ de dilectōe nat̉ali ī ſtatu īnocētie. ⁊ hꝫ tres ¶ Primo querit̉ d̓ numero diligendoꝝ. ſi ſit ibi nume rus vel non: ⁊ quis. ¶ Scd̓o ſi dilectio naturalis in angelis ſit ordinata. Et quis ſit ordo diligendoꝝ. ¶ Tercō q̄rit̉ de ratōe naturalis dilectōnis in angelo. Et ſi ſit differētia int̓ dilectōꝫ nat̉alē āgeli ⁊ mercēnariā Scd̓o mēbro q̄rit̉ vtꝝ dilectō nat̉al̓ ſit mō ī āgel̓ bonis Tercō vtꝝ dilectō nat̉alis ſit ī malis āgel̓.i. demonibꝰ. Queſto. xxxj. de dilectione electiua angeloꝝ habet quatuor membra. Primo querit̉ ſi dilectio electiua ſit in angelis. Scd̓o vtꝝ tali dilectione diligant deum. Tercio vtꝝ tali dilectōne diligat̉ ab eis ſuꝑ oīa. Quarto vtꝝ tali dilectōe angelꝰ diligat ſe. ⁊ aliū āgelū.

Queſtio. xxxij. de localita te angeli habet tria membra. primo queritur vtrum angelus ſit in aliquo loco cor Scd̓o vtrum ſit vbiqꝫ ſimul ⁊ ſemel. prali. Tercio vtrum ſimul poſſit eſſe in pluribus locis. Queſtio. xxxiij. de motu geli habet tria membra. imo querit̉ vtrum angelus moueatur localiter. Scd̓o vtrum mouendo neceſſe ſit ꝑtranſire medium. Tercio vtrum ex ſe moueat̉ localit̓ ſine corꝑe aſſumpto Queſtio. xxxiiij. de motu angeli corꝑe aſſumpto habet ſeptem membra. Primo queritur vtrum angelus de natura ſua habeat rp̄us. aut ſit ſubſtantia ſeꝑata a corꝑe. Scd̓o vtrum indigeat corꝑe ad ſuam oꝑatōeꝫ. Tercio quid ſit aſſumere corpus Quarto cuiꝰ nature ſit corpꝰ qd̓ ab eis aſſumit̉. Quinto vtruꝫ illud corpus organizet vel organizatum aſſumat. Sexto vtꝝ aſſumet corpus quo ad oēm actum vel non. Septimo an deus faciebat ſpecies in quibus apparebat in ve. teſ. an angelus. Queſtio. xxxv. de actibus quos exercet angelꝰ in corꝑe aſſumpto hꝫ qͣtuor mēbra. Primo queritur ſi motus ſenſitiuus ſit in corꝑe aſſum pto ab angelo. Scd̓o ſi ſit ibi vera cōmeſtio cum tale corpꝰ ſumit cibū. Tercio de motu corporis aſſumpti. ſi ſubito fiat vel in tempore. Quarto nō exiſtente debito organo ad formandaꝫ vocē vtrum poſſit angelus formare vocem ſenſibilem. Queſtio. xxxvj. de miſſio ne angelorum habet quinqꝫ membra. Primo queritur vtrum miſſio angeloꝝ ſit a deo tm̄. an etiam vnus angelus mittat alium. Scd̓o querit̉ ex ꝑte miſſoꝝ vtrū tam boni ꝙͣ mali mittā tur a deo vel etiā boni a bono angelo ⁊ mali a malo. Tercio vtꝝ boni de ſingulis ordinibꝰ mittantur. an d aliquo ordine mittātur aliqui. ⁊ de aliquo non. Quarto ad quid principaliter mittantur. Quinto vtrum angeli mittātur ad determinata officia an ſinguli indifferenter ad omnia. Queſtio. xxxvij. de p̄ſiden tia angelica reſpectu ſui habet tria membra. Primo queritur vtꝝ angeli ex natura primitus inſtitu ta habeant ꝙ alij alijs p̄ſunt. Scd̓o vtrum angeli boni ex gratia alijs p̄ſunt. Tercio vtꝝ angeli mali alijs malis p̄ſunt vſurpatione potentie vel ordinatione diuine iuſticie. Queſtio. xxxviij de reue latione ipſius angeli habet tria membra. rimo queritur vtrum neceſſaria ſit reuelatio que ſit ediantibus angelis. Scd̓o ſi reuelatio ſit a natura angelica. Tercio quomodo fiat iſta reuelatio. Queſtio. xxxix. de p̄ſiden tia angelorum reſpectu animaꝝ ꝙͣtum ad ꝑtem ſenſiti uam ſcꝫ viſiones habet quatuor membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ angelꝰ habeat hāc pt̄ateꝫ rōe nat̉e ſue. Scd̓o ſi ſit fallatia ī viſiōe q̄ fit mediātibꝰ bonis angel̓. Tercio omodo fiat hmōi viſio.
Quarto de quibus fiat hmōi viſio. Queſtio. xl. de p̄ſidētia an geli ꝙͣtū ad ꝑtē intellectiuā cognitiuaꝫ hꝫ qͣtuor mēbra. Primo q̄rit̉ vtꝝ angeli agāt in cognitiuaꝫ ꝑtem homīs. Scd̓o vtꝝ poſſint īmittē cogitatōes vel incende̓. Tercio vtrum dicantur incentores cogitationū tm̄ an affectionū principaliter. Quarto quomodo dicant̉ incēdere cogitatōes bonas. Queſto. xlj. dē cuſtodia an gelica habet ſex membra. Primo queritur vtrum angelus habeat poteſtatem cu ſtodiendi hominem ẜm animam. Scd̓o ſuppoſito ꝙ habeat vtꝝ habeat a natura vel gr̄a. Tercō vtꝝ angelꝰ habeat hac cuſtodiā reſpectu alteriꝰ angeli. Quarto ſi cuſtodia angeloꝝ ſit reſpectu hoīm. vtruꝫ re ſpectu oīm. Et hoc membrū habet quatuor articulos. ¶ Primus vtrum adam in ſtatu ante peccatum indige ret cuſtodia angelica. ¶ Scd̓us vtꝝ xp̄c habuerit cuſtodiam angelicam. ¶ Tercius vtꝝ ꝑuuli qui ſtatim poſt baptiſmum mori untur habuerint cuſtodiam angelicam. ¶ Quartꝰ vtꝝ antixp̄c habebit cuſtodiam angelicam. Quinto mēbro q̄rit̉ vtꝝ angelꝰ deputatꝰ ad cuſtodiā ali quādo recedit ꝓpter peccata hoīs cuſtodiendi. Sexto vtꝝ aliqn̄ angelus peccet circa cuſtodiā homīs. Et habet hoc mēbrum tres articulos. ¶ Primus vtrum aliquādo negligant vel negligere poſ ſint circa cuſtodiam. ¶ Scd̓us vtꝝ velint p̄ſcitum dānandū ſaluari vel triſtā tur de dānatione cuſtoditi. ¶ Terciꝰ vtꝝ angelꝰ reſiſtat alij angelo cuſtodienti. Queſtio. xlij. de miraculis habet ſex membra. Primo querit̉ que ſit ratio miraculi. ⁊ que differentia miraculi ⁊ mirabilis ⁊ ſigni ⁊ virtutis. Scd̓o cui ꝯueīat rō miraculi. Et hꝫ quinqꝫ articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ratō miraculi ꝯueniat oꝑi creationis ⁊ gu bernationis. ¶ Scd̓us vtꝝ opus incarnatōis xp̄i ſit miraculū. ¶ Terciꝰ vtꝝ eua ſit miraculoſe de coſta ade facta. ¶ Quartꝰ vtꝝ iuſtificatō impij ſit opꝰ miraculoſum. ¶ Quītꝰ vtꝝ opꝰ r̄ſurrectōis vl̓ gl̓ificatōis ſit miraculū Tercio membro querit̉ vtrū aliqd̓ fiat a deo ꝯͣ naturā. Quarto de cauſis miraculi. Et hꝫ quatuor articulos. ¶ Primꝰ de cauſa finali ad quid ſit. ¶ Scd̓us de cauſa efficiente vtrum creatoris tm̄. an cre atoris ⁊ creature. ¶ Tercius de cauſa materiali vtrum de omni re poſſit fieri miraculum. ¶ Quartꝰ de cauſa formali ſcꝫ quibus modis fiat mul tiplicatio miraculorum. Quinto mēbro querit̉ de ratōibꝰ ẜm quas habent fieri miracula. Et habet quinqꝫ articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ratō naturalis ⁊ ſemīalis ſit idem. ¶ Scd̓us vtꝝ ratō ſemīalis ⁊ cauſalis ſit idem. ¶ Tercius vtꝝ rationes cauſales ſiue pͥmordiales ſint in rebus vel tm̄ in deo. ¶ Quartus quot ſint genera rationum. ¶ Quintus vtrum hmōi rationes indite ſint a princi pio creationis. Sexto membro querit̉ cuiꝰ virtutis ſit impetrari mira cula. Et habet tres articulos ¶ Primus an impetrari miracula ſit fidei vel ſpei. ¶ Scd̓us ẜm quē articulū fidei fiat miraculum. ¶ Tercius an miracula fiant ad inducendam fidem.

Queſtio. xliij. de p̄ſtigijs ⁊ miraculis magoꝝ habet tria membra. Prīo q̄rit̉ vtꝝ ſct̄a ſint ẜm veritatē aut ẜm fantaſiam. Scd̓o quid faciant demones in his miraculis. Tercio vtꝝ ꝑ demones in hmōi deluſionibꝰ fiat mula tio ī ſenſu extiori vl̓ int̓iori vl̓ ī obiecto. Et hꝫ hͦ mēbruꝫ tres articulos. ¶ Primꝰ qd̓ demōes ī hmōi deluſionibꝰ īmutēt. ¶ Scd̓s vtꝝ boni āgeli plꝰ poſſint face̓ miracl̓a ꝙͣ mali. ¶ Terciꝰ vtꝝ boni xp̄iani poſſint facē̓ miracl̓a ꝑ publi cam iuſticiam: ⁊ quid ſit ublica iuſticia. Queſtio. xliiij. de creatio ne ſubſtātiaꝝ corporaliū in ꝯmūi hꝫ quatuor mēbra. Primo querit̉ vtꝝ res corꝑales dicant̉ creari rōne ma erie formate vel informis. Scd̓o vtꝝ eadē ſit mat̓ia celi ⁊ terre aut differēs. Tercō ſi res corꝑales ſint ſimul create. vel non. Quarto vtꝝ creatō celi ⁊ terre fuit ante oēm diem. Queſtio. xlv. de creatione reꝝ corꝑaliū in ſpeciali habet quinqꝫ membra. Primo q̄rit̉ quid vocet̉ pͥncipium cum dicit̉. In princi pio creauit deus celum ⁊ terram. Secūdo quid intelligit̉ nomine celi ⁊ terre. cum dicitur creauit celum ⁊ terram. Tercio quare nō fiat mentio de alijs elementis ſed tm̄ de terra: cum ſint nobiliora. Quarto de hͦ qd̓ dr̄. Tenebre erāt ſuꝑ faciē abyſſi. Quinto d̓ hͦ qd̓ dr̄. Spūs dn̄i ferebat̉ ſuꝑ aquas. Queſtio. xlvj. de rebus cor poralibꝰ ꝙͣtum ad diſtinctōnem ⁊ ornatum in ꝯmuni ha bet quinqꝫ membra. Primo qͣrit̉ vtꝝ oīa facta eēt illo tꝑe ī mat̓ia. vel nō. Scd̓o vtꝝ oīa dicūt̉ tūc facta ī gene̓ vel ī ſpecie. vel nō. Tercio vtꝝ oīa nat̉alia facta ſūt ī gene̓ vel ī ſpē. aut nō. Quarto vtꝝ oīa naturalia facta ſunt ſimul in genere ⁊ in ſpecie. vel non ſimul. Quīto ſi ī diebꝰ differētibꝰ fct̄a ſūt. ẜm ꝗd tūc fiebat di es ⁊ quare tot. Et habet hoc mēbrū qnqꝫ articulos. ¶ Primꝰ q̄ fuerit lux corꝑalis. ex cuiꝰ pn̄tia fiebat dies. ¶ Scd̓us qualiter illa lux faciebat diem. ¶ Terciꝰ vtꝝ illa lux ſit adhuc. an deſierit eſſe facto ſo le. aut ſi mutat̉ in quid ſit mutata. ¶ Quartꝰ vtꝝ in vno die facta ſunt illa oꝑa de ꝗbꝰ agit̉ gen̄. j. an in pluribꝰ diebꝰ. ¶ Quintꝰ qͣre nō dr̄ nox facta eſſe ſicut dies: cū dicit̉ fa ctum eſt veſpere ⁊ mane dies vnus. Queſtio. xlvij. de oꝑe pͥme diei.ſ. celo empirreo habet quinqꝫ membra Primo q̄rit̉ an celū empirreū ſit aliquid in reꝝ natura. Secūdo an ſit corpus. Tercio an celum empirreum moueatur. Quarto an ſit celum dicendum. Quinto de ꝯꝑatione ipſius ad alios celos. Queſtio. xlviij. de luce cor porali coadunata habet duo membra. Primo q̄rit̉ an̄ ꝑ totā diē fecerit lucē. vel ī p̄ncipio diei. Scd̓o vbi ſit ꝯdita. Et quare a luce incepit opus ſuum. Queſtio. xlix. de luce ſpiri tuali que dr̄ angelica intelligentia hꝫ duo mēbra. Primo queritur vtrum cum dicitur fiat lux ⁊cͣ. intelli gatur factio prima angelice nature naturalis aut gra tuita. Scd̓o de ordine verboꝝ ⁊ quibuſdā eoꝝ dubijs.
Queſtō. l. de oꝑe ſecūde di ei habet ſex membra. Primo querit̉ vtꝝ ſint alique aque ſuꝑiores. Scd̓o vtꝝ aque ſuꝑiores ꝯgregent̉ in modū orbis. Tercio vtꝝ moueant̉ orbiculariter. Quarto qua neceſſitate ꝯſtitute ſunt ſupra firmamētū Quinto qualiter dicat̉ eſſe celū criſtallinū. Sexto de ordine verboꝝ. Et hꝫ quatuor articulos. ¶ Primus cum multociens dictum ſit dixit deus vtruꝫ tot ſint verba. ¶ Scd̓us quare in oꝑe ſcd̓e diei additum eſt fecit deus. ⁊ non in opere prime dici. ¶ Tercius vtꝝ firmamētū qd̓ eſt in medio aquaruꝫ fa ctum ſit ex eadem materia vel ex aqua. ¶ Quartus vtrum cum vocauit firmamentum celum. dixit celum informatum. Queſtio. lj. de oꝑe tercie di ei habet tria membra. Primo queritur de ordine verborum. Secūdo de ornatu terre. Tercō vtꝝ ſpine ⁊ arbores īfructuoſe tūc ſunt ꝓducte. Queſtio. lij. de oꝑe quarte diei habet duo membra. Primo tractant̉ quedā lr̄alia. ⁊ de quo facta ſunt lumi naria tanꝙͣ ex materia ꝓpinqua. Secundo de quadruplici luminarium vſu. ẜm quatuor ſuos articulos. ¶ Primꝰ ē de pͥmo actu lucis. ⁊ ad quid terminat̉. ¶ Scd̓us de diſtinctōe tempoꝝ ⁊ qualiter ſint in ſigna. ⁊ de anno lunari ⁊ ſolari. ¶ Tercius de magnis luminaribꝰ ſole videlicet ⁊ luna quomō preſunt diei ⁊ nocti. ¶ Quartꝰ de ornatu celi ⁊ ſi intelligit̉ de ſtellis fixis tm̄ an etiam de erraticis: ⁊ quo motū moueant̉.ſ. proprio aut motu ſui orbis. Queſtio. liij. de oꝑe quinte diei habet duo membra. Primo circa lr̄aꝫ mouēt̉ quedā q̄ſtiones de ꝓductōe re ptilium ⁊ modo ꝓductōis ſub ſuis ꝑagraphis. Secūdo quare facta ſit bn̄dictio ſuꝑ ꝓductis de aquis nō aūt primo ſuꝑ terre aīantia. Queſtio. liiij. de oꝑe ſexte diei habet duo membra. Primo q̄rit̉ quare dicit in ſingulari ꝓducat terra: dīc aut in plurali ꝓducant aque. Scd̓o vtꝝ oīa minutiſſima aīantia facta erāt in operi ribus ſex dierum. Queſtio. bv. de aīante rati onali habet ſex membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ ꝯueniēter mutet̉ ordo loquēdi: cū priꝰ dicebat̉ fiat. mō dicit̉ in plurali faciamꝰ. Secūdo vtꝝ cum dicit̉ faciamꝰ. dictum ſit ad angelos. vel ad filium ⁊ ſpiritūſanctum. Tercio vtꝝ imago ⁊ ſimilitudo ad quā factus eſt homo ſupponat creatum vel increatum. Quarto ꝓpt̓ ꝗd dr̄ ad imaginē dei creauit illū. poſtꝙͣ di ctum ē creauit deꝰ hoīeꝫ ad imaginē ⁊ ſil̓itudinē ſua. Quīto de diſtīctōe ſexꝰ cū dr̄ maſculū ⁊ feminā creauit i los. Et ſi ante peccatū carnaliter ſint copulati. Sexto queſtiones quedā ad lr̄am. Ecce dedi vobis eſcā Et factum eſt ita. Et vidit deꝰ cuncta que fecerat ⁊ erāt valde bona. Et de qua ꝑfectione intelligatur. Igit̉ ꝑfe cti ſunt celi: ſub ꝑagraphis ſuis.

Queſtō. lvj. de ornatu ſepti me diei. Et pͥmo de oꝑe gubernatōis habet tria mēbr Primo queſtiones quedam mouent̉ circa lr̄aꝫ ſub ſuis agraphis. Scd̓o quare benedixit diei ſeptime ⁊ ſanctificauit illaꝫ p̄ ceteris. Tercio quid nomīe celi ⁊ terre ibi datur intelligi. Queſtio. lvij. de oꝑe multi plicatōnis habet tria membra. Primo q̄rit̉ ratōe eiꝰ ꝙ dicit̉. an̄qͣ fenū agri exortū eſſet ſi etiā intelligat̉ de ſemībꝰ herbaꝝ ⁊ fructibꝰ lignoꝝ. Scd̓o ratōe eiꝰ ꝙ dicit̉. nō em̄ pluerat deus ſuꝑ terram ⁊ homo nō erat qui oꝑaretur eam. Tercio ratōe eiꝰ ꝙ ſubiūgit̉ fons aſcēdebat de terra. qͣre incipit ab origine ex ꝑte aque ⁊ nō ex ꝑte terre. Queſtio. bviij. de oꝑe collo catōis videlicꝫ de ꝑadiſo terreſtri hꝫ quinqꝫ mēbra. Primo querit̉ vtꝝ ꝑadiſus ſit tm̄ ſenſibilis aūt tm̄ intel ligibilis vel quodāmodo vtrūqꝫ Scd̓o ꝓpter quid eſt homo collocatus in ꝑadiſum. Tercō de ornatu ⁊ fructibꝰ ꝑadiſi ⁊ de ligno vite. ad lit terā. ꝓduxit deꝰ de humo omē lignū pulchꝝ viſu rōnis. Quarto de factōe eue ex coſta ade ⁊ ꝗbuſdam alijs circa hmōi ſub.§. ſuis. ad lr̄aꝫ. nō eſt bonū hoīem eē ſolū ⁊cͣ. Quinto quedā mouēt̉ queſtiōes ſub.§. ſuis de multipli catōe aīantiū irratōnabiliū. ⁊ de impoſitōe nominū eo rum. ad lr̄aꝫ. formatis igit̉ dn̄s deꝰ de humo cūctis ani mantibꝰ terre ⁊ vniuerſis volatilibꝰ celi. Queſtio. lix. de entitate et uidditate anime habet duo membra rimo queritur an ſit anima rationalis. Scd̓o quid ſit diffinitiue. Queſtio. lx. de materiali cauſa ip̄iꝰ anime habet quatuor membra. Primo queritur ſi anima ſit de diuina ſubſtantia ſicut quidam heretici ſomniarūt. Scd̓o ſi anime habeant materiam ſpiritualem ex qua fiant. Et habet tres articulos. Primus de anima ade. ſi habuerit materiam ſpiritua in ex qua fieret. ¶ Scd̓us de aīa eue. ſi fuerit creata ī oꝑe ſexte diei. ¶ Terciꝰ de aīabꝰ alijs ī tercō mēbro pͥncipali hꝰ q̄ſtiōis Tercio mēbro querit̉ ſi anime habeat materiā corꝑalē de qua fiant. ⁊ habet tres articulos. ¶ Primus de animabꝰ vegetabilibꝰ in plantis. ¶ Scd̓us de animabꝰ ſenſitiuis in animalibꝰ. ¶ Tercius de animabꝰ ratōnabilibꝰ in hominibꝰ. Queſtio. lxj. de tribus cau ſis alijs.ſ. formali efficiēti. ⁊ finali hꝫ tria mēbra. Primo querit̉ de cauſa formali vtꝝ anima humana ſit ꝯpoſita ex materia ⁊ forma. Scd̓o querit̉ de cauſa efficiēte vtꝝ anime habeāt aliaꝫ cauſam efficientem ꝙͣ deum. Tercio querit̉ de cauſa finali vtruꝫ anima hūana facta ſit ꝓpter reꝑationem ruine angelice. Queſtō. lxij. de ſimplicita te aīe ẜm eſſe ſuū abſolute habet ſex mēbra. Primo queritur de ſimplicitate eius. vtruꝫ oīno ſit ſim plex aūt ꝯpoſita. Scd̓o vtrum anima in tribus potētijs ſuis.ſ. vegetabili ſenſibili ⁊ rationali ſit vna vel plures. Tercio vtꝝ omnes anime ſint ſimul create. Quarto de localitate anime ẜm ſeipſam ſuſcepte. Et ha
bet duos articulos. ¶ Primus vtꝝ anima ſit in loco ſpūali. ¶ Scd̓us vtꝝ anima ſit in loco corꝑali. Quinto mēbro querit̉ vtꝝ anima ſit imago ad ſimilitu dinem diuinam. Et habet ſeptem articulos. ¶ Primus an anima rationalis debeat dici imago aut tm̄ ad imagineꝫ. ¶ Scd̓us vtꝝ dici ad imaginem cōueniat ſoli rationali an alteri creature. ¶ Tercius qua ratōne dicatur ad imaginem dei. ¶ Quartꝰ que ſit differētia inter imaginem ⁊ ſimilitudi nem. ⁊ in.§. de pluribꝰ alijs differētijs. ¶ Quintus ẜm quid ꝯueniat ip̄i anime. ¶ Sextus ſi ꝯueniat ẜm ſuꝑiore ꝑtē tm̄. vtꝝ tm̄ ẜm natu ralia illiꝰ ꝑtis. an cū additōe gratuitoꝝ ſub.§. ſuis. ¶ Septimꝰ quō ſit aīa rationalis rep̄ſentatiua imagīs diuine penes mentē intelligentiā ⁊ voluntatē. Sexto membro queritur de ordine anime rationalis in vniuerſo. Queſtō. lxiij. de anima ī co paratōne ad corpus habet quatuor mēbra. Primo queritur ſi ſint ꝯiūgibilia. Scd̓o ſi ꝯiūgunt̉ vtꝝ ſine medio an ꝑ mediū. Tercio ſi ꝑ mediū vtꝝ ꝑ vnum an ꝑ plura. Quarto quō ꝯiūgunt̉ ſiue vniūt̉ aīa ratōnalis ⁊ corpꝰ. Queſtio. lxiiij. de modo eſ ſendi aīe ratōnalis in corꝑe habet vnicū membrū. Quo querit̉ vtꝝ aīa ſit tota in qualibet ꝑte corꝑis. Queſtio. lxv. de viribꝰ ani me ratōnalis in ꝯmuni habet duo membra. Primo querit̉ an anima ſit ſua potentia. Scd̓o vnde fit diſtinctio virium ſiue potentiaꝝ. Et ha bet tres articulos. ¶ Primus vtꝝ vna ſit vis tm̄. ¶ Scd̓us ſi omnes debeant dici partes anime an que dam ⁊ quedam non. ¶ Terciꝰ ẜm qd̓ accipiat̉ diuiſio vel diſtinctio viriū. Queſto. lxvj. de viribꝰ ani me in ſpāli. ⁊ primo de virtute aīali exteriori ip̄iꝰ anime habet tria membra. Primo q̄rit̉ ſi tm̄ vna ſit vis ſenſibilis vel plures. Scd̓o ſuppoſito ꝙ ſint plures querit̉ an quinqꝫ aut pau ciores vel plures. Tercio penes qd̓ accipiat̉ numerꝰ viriū ſenſibiliū. Queſtio. lxvij. de p̄tute ſen ſibili int̓iori ꝑtinēte ad ꝯgͥtōeꝫ ſenſibilē hꝫ qͣtuor mēbra Primo querit̉ vtꝝ oēs vires quas ponit damaſcenꝰ cōti neantur ſub virtute ſenſitiua. Scd̓o vtꝝ oēs differētie diuiſionis facte ẜm auicēnaꝫ ⁊ ẜm damaſ. ꝯtineant̉ ſub imaginatōne. Terrcio vtꝝ oēs vires intrinſecꝰ ꝯgnitiue ſenſibiles vtā tur organo ⁊ quo vtantur ſingule. Quarto q̄rit̉ d̓ diſtīctōe viriū int̓ ſe. Et hꝫ duos articl̓os ¶ Primꝰ d̓ ꝯꝑatōe ſenſuū ext̓ioꝝ ꝗ dicūt̉ ſenſꝰ ꝑticl̓ares Scd̓us de nūero viriū ſenſibiliū ꝯgnitiuaꝝ interiꝰ. Queſto. lxviij. de viribꝰ aīe motiuis rōnal̓ ⁊ p̄mo de ſenſualitate hꝫ qͣtuor mēbra. Primo querit̉ vtꝝ ſit ꝑtis ſenſibilis vel ratōnalis. Scd̓o in quo genere virtutis motiue ſit. Tercio vtꝝ ſenſualitas idē ſit qd̓ inferior portō rōnis. Quarto vtꝝ ī ſenſualitate ſit pct̄m vel nō. Occaſione p̄ dictoꝝ ꝯcurrunt duo articuli. Primꝰ ſi ph̓i ꝑuenerint ad noticiā illius. ¶ Scd̓s penes qd̓ vis iraſcibil̓ ⁊ ꝯcupiſcibil̓ diſtīguāt̉.

Que ſtō. lxix. de ꝑte ratio nali cognitiua ⁊ motiua habet quinqꝫ membra. Primo q̄rit̉ de diuiſiōe viriū ꝯgnitiuaꝝ ratōnaliū vtrū accipiat̉ ẜm vnū modum indifferentē. Scd̓o de ꝯꝑatōne diuiſionis quā facit ph̓us reſpectu il lius quā facit damaſcenꝰ. Tercio q̄rit̉ de ordīe diuiſionū. Et hꝫ tres articulos ¶ Primꝰ que ſit p̄ma diuiſio ad quā alie ſequātur ⁊ qͣſi ſuꝑ ipſam fundant̉. ¶ Scd̓us de ſecūda diuiſiōe quā facit ph̓s ꝑ intellectuꝫ in triplici drn̄tia. q̄ ſit ncc̄itas pone̓ intellectū mat̓ialē. ¶ Terciꝰ q̄ ſit ncc̄itas pone̓ intellectū agētē ⁊ poſſibilē. Quarto q̄rit̉ de intellectu poſſibili. Et habet tres arti culos. ¶ Primꝰ an ſit intellectꝰ poſſibilis. ¶ Scd̓us quō ſit in aīa. vel ẜm ꝙ eſt actus corporis. an ẜm ꝙ eſt hoc aliquid. ¶ Terciꝰ vtꝝ ſit poſſibilis potētia eēntiali vl̓ accidētali Quinto querit̉ de diuiſionibꝰ auguſ. ⁊ damaſ. Et habꝫ tres articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ingeniū. ratio. memoria. ⁊ intelligētia ſint vna ⁊ eadem vis. aut differentes. ¶ Scd̓us de differentia inter opinionem. mentem. ⁊ in tellectum. ¶ Terciꝰ de differentia inter intelligentiā. excogitatio nem. intentionem ⁊ freneſim. Queſtio. lxx. de ſenſu inte riori anime ⁊ angeli habet ſex membra. Primo querit̉ an hmōi ſenſus dicat̉ ſpūalis. eſſentialit̓ tm̄ vel accidentaliter. Secūdo ſi ſit vnus ſolus vel plures. Tercio vtrum ſenſus hmōi ſit ſeꝑabilis a copore vel in ſeꝑabilis. Quarto vtꝝ ſolū hoīes an̄ etiā āgeli habeāt hmōi ſenſꝰ Quinto de quibꝰ eſt hmōi ſenſus.ſ. reſpectu ſenſibiliuꝫ vel intelligibilium tm̄. Sexto vtꝝ ſenſus interior impediat̉ ꝑ exterioreꝫ. Queſtio. lxxj. de ꝯſiderati ne viriū motiuaꝝ ratōnaliū habet duo membra. Primo q̄rit̉ ſi vna ſola ſit potētia motiua aut plures. Scd̓o ſi aliquo mō plures. penes quid ſummat̉ eorum diſtinctio. cum multiplex ſit diuiſio. Queſtio. lxxij. de libero ar bitrio ẜm ſui ſubſtātiā vnicū mēbrū habens quo querit̉ Si libeꝝ arbitriū ſit aliquid in rerum natura. Queſtio. lxxiij. quid ſit li berum arbitrium tria habet membra. Primo q̄rit̉ ꝗd ſit ẜm rem. Et hꝫ tres articulos. ¶ Primꝰ ꝗd ſit gene̓ vtꝝ potētia vel habitꝰ. ¶ Scd̓us ſi ſit potētia vtꝝ vna vel plures. ¶ Terciꝰ ſi ſit vna potentia vtꝝ ſit ratō vel volūtas. vel potentia ſeꝑata a ratōne ⁊ volūtate. Secūdo queritur quid ſit liberum arbitrium diffinitō ne. Et habet quatuor articulos. ¶ Primꝰ de diffinitōne li. ar. ẜm Anſel̓. ¶ Scd̓us de diffinitōne eiuſdem ẜm Augu. ¶ Terciꝰ de diffinitōne ip̄ius ẜm Bern̄. ¶ Quartꝰ qͣlit̓ diſtinguāt̉ he diffinitōnes inter ſe. Tercio mēbro querit̉. quid ſit li. ar. ẜm nomen. Et ha bet quinqꝫ articulos. Primꝰ vtꝝ li. ar. dicat̉ libeꝝ eo ꝙ eſt boni vel mali in differenter. vel cuiꝰ illoꝝ magis. ¶ Scd̓us vtꝝ nomē libertatis habeat ex ꝑte ratōis. vl̓ ex ꝑte volūtatis. vel ex ꝑte vtriuſqꝫ ¶ Terciꝰ ex qͣ libertate. nat̉e. gr̄e vel gl̓ie nomē ſorciat̉.
¶ Quartꝰ qͣre duobꝰ noībꝰ cēſeat̉. cū ſit vna potētia. ¶ Quintꝰ cū ph̓i aliquo mō ꝑuenerūt ad noticiā li. ar. ẜm rem. quare nō etiam ẜm nomen. Queſtio. lxxiiij. in quibus ſit liberum arbi. habet octo membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ li. ar. ꝯmūe ſit creature ⁊ creatori. Scd̓o an ꝯueniat creature ratōnali ⁊ irratōnali. l Tercio vtꝝ ꝯueniat omni rationali creature. ſcꝫ homi ni ⁊ angelo bono ⁊ malo. Quarto vtꝝ homī ꝯmū ſit ꝙͣtum ad ſtatum innocētie. ⁊ ꝙͣtum ad ſtatum culpe ⁊ gr̄e. Quinto vtꝝ li. ar. ꝯmūe ſit xp̄o homī ⁊ alijs homībꝰ. Sexto vtꝝ eque ſit in omnibꝰ quibꝰ ꝯuenit. Septimo vtꝝ in creaturā ratōnalē poſſit cade̓ coactō. Octauo vtruꝫ li. arbi. poſſit āmitti. vel minui in illis in quibus eſt. Queſtio. lxxv. de li. arb. in comꝑatōne ad actum habet quinqꝫ membra. Primo querit̉ de differentia eius inꝙͣtum eſt cauſa ab alijs cauſis actuum. Scd̓o vtrum ſit cauſa ꝯtingentium actuum tm̄. an etiaꝫ neceſſariorum. Tercio quoꝝ ſit vtꝝ ſcꝫ libeꝝ ſit reſpectu interioꝝ ⁊ ex teriorum actuū. an interioꝝ tm̄. Quarto quoꝝ actuū ꝓprie ⁊ principaliter dicat̉. Quinto ꝯcludit̉ tractatꝰ de li. ar. illa q̄ſtione vtꝝ ſit po tentia ẜm quā attendit̉ meritū vel demeritū. Queſtō. lxxvj. de ſindere ſi habet quatuor membra. Primo querit̉ vtꝝ ſit potentia vel habitus Scd̓o ſi ſit ratō vel volūtas vel differēs potētia ab his. Tercio vtꝝ ẜm eam ꝯtingat peccare. Quarto vtꝝ ꝯtingat eam extingui vel non. Queſtio. lxxvij. de ꝯſcien tia habet ſex membra. Primo queritur an ſit potentia vel habitus. Secundo ſi ſit habitus vtrum naturalis vel acquiſitꝰ. Tercio ſi ſit habitus naturalis vtrum ſit cognitiuꝰ vel motiuus. Quarto vtrum ſemꝑ ſit in actu. Quinto vtrum ſit idem qd̓ lex naturalis. Sexto vtrum ſit idem qd̓ ſindereſis. Queſtio. lxxviij. de cauſa efficiente corporis adam habet tria membra. Primo querit̉ ſi corpꝰ humanū.ſ. ade in ſtatu innocen tie fuit a deo. Scd̓o ſi potuit eſſe a creatura ſpūali ſcꝫ ab angelo. Et habet duos articulos. ¶ Primus ſi a bono angelo. ¶ Scd̓us ſi a malo. Tercio ſi a creatura cōporali cuiuſmodi eſt natura ali qua inferior creata. Queſtio. lxxix. de cauſa for mali ip̄ius corꝑis habet tria membra. Primo querit̉ vtrum corpꝰ primi homīs exiuit ineſſe ꝑ creationem vel aliter. Scd̓o vtrum maioris potentie fuit creare de nihilo ip̄m vel de limo. Tercio vtrum iſte modus educendi corpus de limo. ꝑ tinet ad ꝑfectionem vniuerſi. Queſtō. lxxx. de cauſa ma teriali corporis primi hominis habet duo membra Primo queritur quo ad cōpoſitōnem illius ex elemen

tis. Et habet duos articulos. ¶ Primus ſi corpus illud fuit vel eſſe debuit ex quatuor elementis vel non. ¶ Scd̓us ſuppoſito ꝙ ex quatuor elementis: cur deno minatur ab vno ſcꝫ de terra. Secundo membro queritur quo ad equalitatem elemē torum in cōpoſito. Et habet tres articulos. ¶ Primus ſi elementa ẜm equalitatem molis fuerūt in corpore ade. ¶ Scd̓us de equalitate virtutis ⁊ potentie. ¶ Tercius de equalitate iuſticie. Queſtio. lxxxj. de cauſa fi nali corꝑis ip̄ius ade habet tria membra. Primo queritur ſi voluptas carnalis ſit finis illius. Scd̓o ſi anima ſit finis eius. Tercio ſi deus ſit finis corporis ipſius primi hominis. Queſtio. lxxxij. de corpore primi hominis prout conſideratur in eſſe habꝫ tria mē bra. Primo queritur ſi congruebat ex vno corpore in ſpecie humana ꝓpagare omniū hominū corꝑa. Secundo ſi hoc decebat fieri propter cauſam mutue di lectionis. Tercio ſi ꝓpter hanc vnitatem eſt maxima dilectio ſpe ciei humane ꝙͣ inter indiuidua aliaꝝ ſpēꝝ. Queſtio. lxxxiij. de verita te corꝑis ade habet tria membra. Primo queritur de veritate corporis ade creata ſcilicet ſi erat vere corpus humanum. Secundo de veritate propagata. Et habet duos articu los. Primus ſi tota veritas humane nature fuit in corpo e ade ad eſſe corporale. ¶ Scd̓us de modo ꝓpagationis. Tercio queritur de veritate occaſionata. Queſtio. lxxxiiij. de digni tate corporis humani habet quatuor membra. Primo queritur de comꝑatione corporis humani. Secundo de diſpoſitōne quo ad rectitudinem habitus. Tercio de vnione quo ad animam rationalem. Quarto de loco eius. Queſtio. lxxxv. de animali tate corꝑis humani habet duo membra. Primo queritur vtrum corpus ad erat animale. Secundo vtrum magis conueniebat eſſe animale ꝙͣ ſpi rituale. Queſtio. lxxxvj. de tempo re creationis habꝫ duo membra. Primo queritur ſi fuerit conditum vel creatum ſiml̓ cū alijs creaturis. Secundo de ordine temporis conditōnis illius ad tem pus conditionis aliaꝝ creaturaꝝ. Queſtio. lxxxvij. de loco corporis ade habet duo membra. Primo queritur de loco conditionis videlicet vtꝝ con ditus fuerit in paradiſo. Secundo de loco habitationis. Et habet tres articu los. ¶ Primus quid ſit paradiſus terreſtris. ¶ Scd̓us vtrum paradiſus erat locus conueniens habi tationi primoꝝ parentum. ¶ Tercius vtꝝ paradiſus ſit locus temꝑatus.
Que ſtō. lxxxviij. de ꝯditio nibus corporis mulieris habet ſex membra. Primo queritur vtrum corpus mulieris formari debue rit in viri adiutorium. Scd̓o quid debuerit eſſe materiale principiuꝫ. ſcꝫ coſta vel aliud membrum. Tercio vtꝝ illius corꝑis formatio fuerit a deo īmedia te an ꝑ mīſterium angelicum. Quarto de illius corporis integritate. Quinto de illius corꝑis fortitudine ⁊ virtute. Sexto de illius corporis dignitate. Queſtio. lxxxix. de paſſibi litate primoꝝ parentū habet ſex membra. Primo querit̉ de paſſibilitate nature. Si adam fuit na tura paſſibilis. Scd̓o ſi fuit paſſibilis ꝑ imp̄ſſionē extrīſecaꝝ r̄ceptōnū Tercō ſi ꝑ mēbri vel ſub̓e alicuiꝰ ablatōeꝫ. Quarto ſi ꝑ etatis mutatōeꝫ. Quinto ſi ꝑ corꝑis diſſolutionem. Sexto ſi ꝑ anime ſeꝑationem. Queſto. xc. de vitā incidēs circa mortalitatis materiā habet duo membra. Primo querit̉ quid eſt vita ẜm diffinitionē. Scd̓o qd̓ ẜm rem. Et hͦ mēbrū hꝫ quinqꝫ articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ſit ſubſtātialis vel accidētalis. ¶ Scd̓s vtꝝ ſit aīa vel aliquid aīe. Et ſi aliquid aīe. ¶ Tercius vtrum ſit potentia. ¶ Quartus vtrum ſit actus. ¶ Quintus vtrum ſit habitus. Queſtio. xcj. de vita a quo ſit īmediate habet duo membra. Primo querit̉ de cauſa efficiēte ⁊ īmediata ip̄ius vite ⁊ hoc habet duos articulos. ¶ Primꝰ de cauſa efficiente vite rationaliuꝫ. ¶ Scd̓us irratōnabiliū vt aīaliū ⁊ plantaꝝ. Scd̓o q̄rit̉ a quo ſit vita origīalit̓ ⁊ hꝫ duos articulos. ¶ Primꝰ ſi aliquid ſit in illa vnde viuit ī ſe. ¶ Scd̓us vnde alij vitam tribuit. Queſtio. xcij. de vita cꝰ ſit ꝓprij ſubiecti habet ſeptem membra. rimo querit̉ vtꝝ vita ſit in natura increata. Scd̓o vtꝝ vita creatoris ⁊ creature ī aliqͣ re ꝯueniant. Tercio vtꝝ vita ſit ī creatura corꝑali an tm̄ in ſpūali. Qꝛ̄to ſuppoſito ꝙ ī corꝑali vtꝝ ſit ī corꝑibꝰ ſupͣceleſtibꝰ Quinto vtꝝ ſit in aīalibꝰ que carent ſar uine. Sexto vtꝝ ſit in embrione. Septimo vtꝝ ſit in humore vel humoribꝰ. Queſtio. xciij. de mortalita te primi hominis habet quatuor membra. Primo querit̉ vtꝝ erat mortalis ꝙͣtum ad corpus. Secundo a quo erat illa īmortalitas. a natura vel a gr̄a Tercio vtꝝ eadē erat cū īmortalitate gl̓ie. Quarto vtꝝ eadē erat potētia qͣ erat mortal̓ ⁊ īmortal̓. Queſtio. xciiij. de modo agandi prolem habet quatuor membra. Primo queritur ſi in ſtatu innocentie poterat eſſe ſemi nis deciſio. Secūdo ſi indeciſione hmōi fuiſſet libidinoſe vel ſalteꝫ intenſa delectatio. Tercio ſi ſolum cauſa prolis habende fuiſſet maris et femine ꝯmixtio. Quarto ſi illicita fuiſſet continentia. ſine ꝯmixtione hu iuſmodi ceſſatio.

Queſtio. xcv. de Prole pro gata habet quatuor membra. Primꝰ querit̉ quales liberos genuiſſet ꝙͣtum ad iuſtici am ⁊ hoc membꝝ hꝫ tres articulos. Primo ſi geniti illo eſſent heredes paterne iuſticie ꝙͣ um ad iuſticiam originalem. ¶ Secundus ꝙͣtum ad iuſticiam gratuitam. ¶ Terciꝰ ꝙͣtum ad iuſticiam ꝯfirmatam. Scd̓o qͣles liberos genuiſſet ꝙͣtum ad ſcientiam. Tercio qͣles ꝙͣtum ad virtutem corꝑalem. Quarto qͣles qͣntum ad ſexum. Queſtio. xcvj. de Adiuto rio gr̄e quam habuer̄t ex creatōe hꝫ tria membra. Primo querit̉ vtꝝ pͥmꝰ homo ꝯditꝰ fuit in gr̄a ⁊ v̓tutibꝰ aut in ſolis naturalibꝰ. Secundo vtꝝ poterat ſtari ex accepto in ſui ꝯditione. ⁊ habet tres articulos. Primꝰ vtꝝ ex accepto potuit ſtare ſimpliciter. ¶ Scd̓s vtꝝ ex illo accepto fuit inuertibilis. ¶ Terciꝰ vtꝝ illi potuit dari inuertibilitas ꝑ naturam ſcꝫ ſine additamento gr̄e. Tercio membro querit̉ vtꝝ ex acceptis in ꝯditione pote rat in bonum ꝓficere. ⁊ hꝫ duos articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ in ſtatu illo fuit gͣtus ⁊ acceptꝰ deo. ¶ Scd̓s vtꝝ in ſtatu illo potuit ꝓficere in bonum. Queſtio. xcvij. De Gratia ſuꝑaddita habet duo membra. Primo querit̉ ſi primus homo habuit gr̄am ⁊ virtutem ante lapſum. Scd̓o de qͣntitate gr̄e ⁊ v̓tutum ꝙͣtum ad numeꝝ donoꝝ virtutum ⁊ gr̄aꝝ: inſuꝑ ꝙͣtum ad pt̄atem ⁊ efficaciam eorundem. ⁊ habet qͣtuor articulos. Primꝰ vtꝝ habuit fidem. Secūdus vtꝝ habuit vniuerſitatē v̓tutum an̄ lapſum ſiue tot. quot habuit poſt. ¶ Terciꝰ ſi pͥmus homo poterat illis mereri an̄ lapſum. ¶ Quartꝰ vtꝝ gͣtuita erat efficatiora an̄ lapſum ꝙ poſt. Queſtio. xcviij. De ſcientia pͥmoꝝ ꝑentum habet duo membra. Primo querit̉ ꝙͣtum ad tp̄s vtꝝ ꝯditꝰ ſtatim habuit ſci entiam ſiue cognitōeꝫ ꝑfectam. Secundo ꝙͣtum ad cognoſcibilia tam de cognitione crea toris ꝙͣ etiam creature ⁊ hꝫ qͣtuor articulos. ¶ Primꝰ ſi cognouit deum in ſpē ſiue facie ad faciem. ¶ Scd̓s vtꝝ adam cognouit deum ꝑ ſpeculum creature. ¶ Tercius ſi ꝓfeciſſet in cognitione. ¶ Quartꝰ vtꝝ poſſet in cognitione errare. Queſtio. xcix. de Dominio p̄ſidentie p̄mi hominis hꝫ tria membra. Primo querit̉ ſi p̄ſidebat ſiue dominabat̉ creaturis vtē tibꝰ ratione. Scd̓o ſi creaturis vtentibꝰ ſenſu tm̄.i. aīalibꝰ. Tercio ſi creaturis carentibꝰ ſenſu. Queſtio centeſima de Ma lo habet nouem membra. Primo querit̉ vtꝝ malum ſit ponendum. Secundo ꝗd ſit malum. Tercio a qͦ ſit malum ⁊ hꝫ ſex articulos. Primꝰ vtꝝ malū habeat cām vel non. ¶ Scd̓s ſi habeat cām vtꝝ deꝰ ſit cā vel creatura tm̄. ¶ Terciꝰ ſi creat̉a vtꝝ qꝛ ex nihilo vel qꝛ ex aliqͦ.ſ. bono. ¶ Quartus qꝛ malū culpe eſt ſolū in rationabili creatu ra vtꝝ ſit tm̄ a dyabolo aut etiam ab homine. ¶ Quintꝰ ſi ē ab hoīe aut rōne li. ar. aut tm̄ rōne ſui. aut ratione alicuius conditionis ſuꝑaddite vt libidinis vel
alicuius alterius. ¶ Sextus de malo voluntatis ⁊ malo actōis ſub.§. ſuis. Quarto mēbro q̄rit̉ de ꝑmiſſione mali. ⁊ hꝫ. ij. articulos ¶ Primꝰ ſi deus ꝑmittat mala fieri. ¶ Secundus qͣre deus ꝑmittit malafieri. Quinto mēbro in qͦ ſit malū ⁊ hꝫ tres articulos. ¶ Primꝰ in qͦ ſit malū ſic̄ in ſubiecto. ¶ Scd̓s in qͦ ſit maſum culpe. ¶ Terciꝰ in qͦ ſit malū qd̓ eſt defectꝰ nature. Sexto membro querit̉ de diuiſione mali ꝑ malum culpi ⁊ malum pene. Septimo de ordine mali. vtꝝ ſit ordinatū vel non. Octauo de oppoſitōe mali ⁊ hꝫ ꝗnqꝫ articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ malum opponat̉ bono increato. ¶ Scd̓s vtꝝ opponat̉ bono creato. ¶ Terciꝰ ſi bono creato vtꝝ idem ſit malum qd̓ opponit̉ bono gr̄e ⁊ bono nature. ¶ Quartus ſi bono nature vtꝝ ſit idem bonū nature qd̓ ei opponit̉ ⁊ qd̓ ei ſubſternit̉. ¶ Quintꝰ vtꝝ bonum nature qd̓ minuit̉ ꝑ malum ſit fini tum vel infinitum. Nono membro vtꝝ malum ſit cauſa alicuiꝰ. ⁊ ẜm quem modum dicat̉ cauſa. Queſtio. cj. de Primo effe ctu mali.ſ. ſpoliatione gͣtuitoꝝ hꝫ duo mēbra. Primo q̄rit̉ vtꝝ ſpoliatio gͣtuitoꝝ ſit a deo. Scd̓o vtꝝ oīs v̓tus moralis auferat̉ ꝑ malū culpe. Queſtio. cij. de ſecundo ef fectu mali.ſ. vulneratōe naturaliū ⁊ hꝫ tria membra. rimo q̄rit̉ de rōne qͣtuor vulneꝝ a beda poſitoꝝ. Scd̓o de dr̄a illiꝰ nūeri reſpectu aliaꝝ penaꝝ vl̓ vulneꝝ. Tercio de ſingul̓ vulneribꝰ illis q̄ ponit beda. ⁊ hꝫ. v. ar. ¶ Primꝰ de vulne̓ pͥmo.ſ. infirmitate. ¶ Secundus de pena ignorantie. ¶ Terciꝰ de malicia. ¶ Quartꝰ de vulncͣ ꝯcupīe. ¶ Quintꝰ de modo vulneris ⁊ cauſa vulneratōnis. Queſtio. ciij. de tercio effe ctu mali ꝗ eſt pͥuatio modi ſpēi ⁊ ordinis hꝫ. iiij. mēbra. Primo querit̉ ꝗd vnūqd̓qꝫ hoꝝ dicat̉ ⁊ q̄ ſit dr̄a int̓ illa. Secundo qͣl̓r p̄uent̉ ꝑ malum culpe. Tercio vtꝝ ſimul p̄uent̉. I Quarto vtꝝ equaliter priuent̉. Queſto. ciiij. de Malo in ge nere vel ex genere hꝫ qͣtuor membra. Primo q̄rit̉ ꝗd ſit malum in gene̓ ſiue ex genere. Scd̓o de oppoſitōe mali in gene̓ reſpectu boni in gene̓. Tercio de comꝑatōne malicie in ꝓportionabilitate ipſiꝰ habitus ad actum. Quarto de comꝑatione ꝓporcionabilitatis maliciaꝝ int̓ ſe reſpectu bonitatum. Queſtio. cv. de Malo ex cir cunſtantijs habet qͣtuor membra. Primo querit̉ de malo ex circūſtantijs in ꝯmuni vicꝫ vtꝝ malum ex intentōne dicat̉ malum ex circūſtantia. Secundo vtrum malum ex genere dicat̉ malum ex circū ſtantia. Tercio de comparatione mali ex ciccūſtantia reſpectu mali ex intentione ⁊ mali ex genere ⁊ hꝫ tres articulos. ¶ Primus vtꝝ circūſtantia addita ſuꝑ genus actionis aggrauet peccatum. ¶ Secundus vtꝝ malum ex circūſtantia ſit deterius ma lo ex genere vel econuerſo. ¶ Tercius vtꝝ ex circūſtantia dicat̉ demeritorium p̄ter hoc ꝙ addit̉ malum ex intentione. Quartū mēbꝝ de malo ex circūſtantijs in ꝑticulari.

Queſtio. cvj. de intētione ī nere habet tria membra. Primo querit̉ quid ſit intentio ⁊ vtrum ſit idem qd̓ vo untas aut differens a voluntate. Scd̓o vtꝝ attendat̉ meritū vel demeritū ẜm intētioneꝫ. Tercio vtꝝ intentio vel voluntas reputet̉ ꝓ facto. Queſtio. cvij. de ꝑtinētibꝰ ad intentionem bonam habet tria membra. Primo querit̉ vtꝝ qͣlitas boni oꝑis addat ī bonitate et in merito ſuꝑ bonitatē intētionis. Scd̓o vtꝝ opeꝝ numeroſitas addat in merito ſuꝑ boni tatem intentionis. Tercō vtꝝ quātitas ex ꝑte materie oꝑis. addat ī meri to ſuꝑ bonitatē intentionis. Et habet ſex articulos. Primus vtꝝ intētio illa idem ſit qd̓ credulitas. cum edit.ſ. hoc eſſe peccatum. ¶ Scd̓us vtꝝ quātulacūqꝫ intentio ꝓ facto reputetur vt ſemiplena vel ꝓgreſſiua. ¶ Terciꝰ vtꝝ actus additꝰ intentioni faciat duo pct̄a. ¶ Quartꝰ que pena rn̄det malitie actus ⁊ intētioni. ¶ Quintꝰ de ꝯꝑatōe malitie actꝰ ⁊ intentionis. ¶ Sextꝰ vtꝝ ille qui intendit peccare mortaliter: peccet mortaliter. Queſtio. cxiij. de peccato ī enē quid ſit ⁊ de eiꝰ diuiſione hꝫ duo membra. primo querit̉ de diffinitōne peccati.i. quid ſit peccatū Et habet duos articulos. ¶ Primꝰ que ſit differētia quatuor diffinitōnū peccati. ¶ Scd̓us que ſit explanato vniuſcuiuſqꝫ diffinitōis. Scd̓o querit̉ de diuiſione pct̄i videlicꝫ. Peccatuꝫ aliud eſt angeli ⁊ aliud hominis. Queſtio. cix. de peccato lu ciferi ⁊ de ꝑtinētibꝰ ad ip̄m habet vndecim mēbra. Primo querit̉ ex ꝑte ſubiecti quis fuit ille angelꝰ.i. de quo ordine. Et habet tres articulos. ¶ Primus vtrum fuerit de ſuꝑiori ordine. ¶ Scd̓us ſi fuit ſup̄mus. ¶ Tercius vtrum creatus fuit malus aut nō ita creatꝰ ſed factus a ſeip̄o malus. Secūdo membro querit̉ qd̓ fuit eius peccatum. Tercio quod fuit motiuum. Quarto de qualitate peccati primi angeli. Et habꝫ tres articulos. ¶ Primꝰ ſi fuit remediabile vel irremediabile. ¶ Scd̓s vtꝝ fuit pct̄m in patrē aut filiū aūt ſpm̄ſanctū. ¶ Terciꝰ vtꝝ dyabolꝰ potuit vel poſſit peccare peccato veniali. Quīto mēbro q̄rit̉ vtꝝ adhuc peccet eodē genē pct̄i. Sexto ſi pct̄m illud eſt cauſa peccati ⁊ quō. Septimo de hͦ ꝙ dyabolꝰ dr̄ caput maloꝝ. videlicꝫ d̓ ca pite ⁊ corꝑe. Et habet octo articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ dyabolꝰ ſit caput maloꝝ hoīm. ¶ Scd̓us vtꝝ dyabolꝰ cū corꝑe ſuo ſit vna ꝑſona. ¶ Terciꝰ vtꝝ dyabolꝰ ſit caput d̓monū ſic̄ maloꝝ hoīm ¶ Quartꝰ vtꝝ ſit caput maloꝝ hoīm ẜm oīa peccata. ¶ Quītꝰ ꝗd ſit vnitiuū mēbroꝝ cū capite dyabolo. ¶ Sextꝰ vtꝝ mēbꝝ xp̄i poſſit fieri mēbꝝ dyaboli. ¶ Septimꝰ vtrum idem homines poſſunt eſſe membra xp̄i ⁊ membra dyaboli. ¶ Octauꝰ q̄ ſit differētia ẜm ꝙ dyabolꝰ dr̄ maloꝝ caput. ⁊ antixp̄c ⁊ vtrum antixp̄c ſit caput. Octauo mēbro q̄rit̉ qͣre ſcriptura nō fecit mētōeꝫ exp̄ſſe de hoc pct̄o ſicut facit de ſecūdo quo tēptauit hoīem. Nono vtꝝ illi pct̄o ſtatim ānexū fuerit pct̄m inuidie. Decimo que ſūt pct̄a dyaboli ẜm ſeip̄m.i. que ꝯueniunt ſpirituali nature ⁊ que non.
Undecimo vtrum ſtatim peccauit cum factus fuit aut non ſtatim. Queſtio. cx. de peccato ali orum angeloꝝ habet octo membra. Primo querit̉ quod fuit genus peccati. Scd̓o quod fuit motiuum ad peccandum. Tercio qui erant peccantes ſiue de quo ordine. Quarto vtꝝ plures peccauerūt ꝙͣ ſteterūt vel ecōuerſo. Quinto quo tꝑe peccauerunt vtrum ſimul cum lucifero vel poſt. Sexto de ꝯꝑatione peccati ipſorum. Septimo de irremiſſibilitate. Octauo qͣre nō ꝑſeuerauerūt ſicut nec lucifer. Queſtio. cxj. de pena luci feri ꝙͣtum ad pt̄atis ligatōeꝫ habet quinqꝫ mēbra. Primo querit̉ vtruꝫ ligata fuerit poteſtas dyaboli qui prius fuit lucifer. Scd̓o vtꝝ ꝑ aduētū xp̄i fuerit magis alligata ꝙͣ priꝰ. Tercio vtrum aliquādo vincatur a bonis ita vt vlteriꝰ temptare non poſſit. Quarto ſi victꝰ eſt ſuꝑ aliqͦ pct̄o vtꝝ ligata ſit pt̄as vt de illo vlteriꝰ temptare nō poſſit. Quinto vtꝝ ſic ligata ſit pt̄as eiꝰ vl̓ alioꝝ vt aliquā ꝑſo nam det̓mīate temptare nō poſſit. Queſtio. cxij. de ligatione pt̄atis dyaboli ꝙͣtū ad oꝑa habet ſex membra. Primo queritur vtrum poteſtas dyaboli ſit ligata quo ad ſaciendum mirabilia ẜm veritatem. Secūdo vtrum poſſint in res corporales. ⁊ animalia et plantas ⁊ hmōi. Tercio vtrum creaturam rationalem poſſit mutare ex parte corporis. Quarto vtrum habeant poteſtatem tam in bonis ꝙͣ in malis hominibꝰ. Quinto vtꝝ poſſit aliquid facere in creaturis corꝑalibꝰ non ꝑmiſſus. Sexto vtꝝ eius poteſtas tm̄ a deo ligata ſit an etiam ab angelis ⁊ ſanctis hominibꝰ. Queſtio. cxiij. de pena de monū q̄ ē obfuſcatō intellectꝰ ſiue priuatio cognitōis ha bet quatuor membra. Primo queritur de priuatione cognitionis quo ad deū cum.§. ſuis. Secūdo ꝙͣtum ad ſe. Tercio ꝙͣtum ad virtutes. Quarto ꝙͣtum ad res in ꝓprio genere. Queſtio. cxiiij. de pena de nonum ex parte ꝯſcientie habet quatuor membra. Primo queritur vtrum pena motiue potentie.i. vermis ꝯſcientie ſit in demonibꝰ. Secundo ꝙͣtum ad quid attendatur pena vermis in de monibus. Tercio vtrum illa pena in eis ſit grauior carentia viſi onis ⁊ afflictionis iehēnalis ignis. Quarto vtrum puniantur ſimul aut ſucceſſiue pro om nibus peccatis ſuis. Queſtio. cxv. de pena de monum ex parte voluntatis habet quatuor membra. Primo queritur vtrum gaudium aliquod ſit in ip̄is de monibus. Secūdo ſi eſt gaudium in eis vtrum cedat in penā. Tercio vtrum demones habeant dolorem. Quarto vtrum demones timeant penam.

Queſtio. cxvj. de Pena lo cali demonum habet quatuor membra Primo querit̉ vtꝝ ſit in eis pena in iſto aere caliginoſo. Secundo quomodo ibi puniant̉. Tercio vtꝝ tm̄ ille caſus localis ſit ī eis pena. an ſint eti am alij caſus locales eis in penam. Quarto vtꝝ omnes ceciderunt in aerē caliginoſum aut ſolum aliqui ⁊ alij in infernum. Queſtio. cxvij. de Tempta tione demonum in ꝯmuni habet decem membra. Primo querit̉ ꝗd ſit temptatio. Secundo a quo ſit temptatio. Tercio cuiꝰ ſit temptatio ⁊ hꝫ nouem articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ tēptatio ſit tm̄ hoīs aut et̄ angeli aut et̄ dei. ¶ Secundus ſi ē temptatio hominis vtꝝ ſit mali tm̄ aut boni ⁊ mali ẜm eundem modum. ¶ Terciꝰ ſi xp̄i aūt tm̄ alteriꝰ hominis boni. ¶ Quartꝰ vtꝝ dyabolꝰ ita temptet bonos dormientes ſic̄ ⁊ vigilantes. ¶ Quintus vtꝝ dyabolus ſimil̓r temptet exn̄tes in ſecu lo ⁊ renunciantes ſeculo. ¶ Sextꝰ vtꝝ dyabolꝰ ſil̓r tēptet ꝑfectos ⁊ imꝑfectos. ¶ Septīꝰ vtꝝ ſil̓r ſit tēptatō r̄ſpectu r̄ſiſtētiū ⁊ ꝯſentiētiū. ¶ Octauꝰ vtꝝ ſil̓r ſit temptato dyaboli reſpectu creden tium ⁊ non credentium. ¶ Nonus vtꝝ magis temptet dyabolus exn̄tes in ꝯmu nione eccl̓ie ꝙͣ ſeꝑatos ab eccl̓ia. Quarto membro querit̉ ex qͣ cauſa ſit temptatio. Quinto qͣ de cauſa ꝑmittit deus temptatōes fieri. Sexto q̄ ſint dr̄e ſiue ſpēs tēptatōis ſub ſex.§. ſuis. Septimo quō vnaq̄qꝫ temptatō fiat ⁊ hꝫ qͣtuor articl̓os. ¶ Primus quō fiat temptatio exterior q̄ eſt ab hoſte ſub tribꝰ.§. ſuis. ¶ Scd̓s quō fiat interior q̄ eſt a carne ſub qͣtuor.§. ſuis. ¶ Terciꝰ quō fiat īterior q̄ eſt ab hoſte ſub qͣtuor.§. ſuis. ¶ Quartꝰ de temptatione interiori ab hoſte reſpectu v̓tu tis intellectiue ſub.§. quatuor. Octauo membro querit̉ de remedio temptationum. Nono vtꝝ dyabolus ſemꝑ temptet. Decimo vtꝝ ſꝑ eq̄ creſcat eiꝰ appetitꝰ ad temptandum. Queſtio. cxviij. de Dyaboli demerito habet tria membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ dyabolꝰ poſſit in ſtatu in qͦ eſt demereri Secundo vtꝝ ꝯtinue demereat̉. Tercio vtꝝ omni motu demereat̉ ⁊ hͦ in generali. Scd̓o in ſpāli ſunt nouem articuli. ¶ Primꝰ vtꝝ credē dyaboli ſit bonū bonitate moris. ¶ Scd̓s vtꝝ dyaboli velint deum non eſſe. ¶ Terciꝰ an placeat dyabolo peccare. ¶ Quartꝰ vtꝝ dyabolus habeat ſpem. ¶ Quintꝰ vtꝝ habeat motum timoris. ¶ Sextꝰ vtꝝ dyaboli ſuꝑbient in die iudicij ꝯͣ dn̄m. ¶ Septimꝰ vtꝝ demones velint ſe non eſſe. ¶ Octauꝰ vtꝝ in demonibꝰ ſint paſſiones. ¶ Nonꝰ vtꝝ tantum puniant̉ mō qͣntū ptꝰ diem iudicij. Queſtio. cxix. de Tempta tione qͣ dyabolus temptauit pͥmos ꝑentes hꝫ. ix. mēbra. Primo q̄rit̉ vtꝝ pͥmū pct̄m dyaboli fuit temptatō pͥmo rum ꝑentum. Scd̓o vtꝝ fuit vna temptatio vel plures. Tercio ſi aliquomō fuer̄t plures q̄ illaꝝ fuit pͥma. Quarto vtꝝ facta fuerit mediāte aliqͦ ſenſibili vel non. Quinto qͣre mediante ſerpente. Sexto vtꝝ ſonꝰ emiſſus ꝑ ſerpentem formatꝰ fuerit a dy abolo vel a ſerpente exp̄ſſus. Septimo qͣre pͥmo temptauit mulierē ⁊ ꝑ mulierē viꝝ. Octauo vtꝝ ꝯſil̓i mō in nob̓ ꝯpleat̉ temptatō dyaboli.
Nono quare ꝑmiſit deus hmōi temptationem fieri: cum ex ea ſciret tantum malum ꝓuentuꝝ. Queſtio. cxx. de Peccato īmoꝝ ꝑentum habet nouem membra. Primo querit̉ qd̓ fuit genus peccati. Secundo de cauſa peccati. Tercio de qͣntitate pct̄i reſpectu alioꝝ pct̄o Quarto de ꝯꝑatōe pct̄i ade ad pct̄m eue ſub.§. ſuis. Quinto vtꝝ pct̄m illud fuit remediabile. Sexto vtꝝ adam potuit peccare venial̓r pͥmo. Septimo de gͣdibꝰ peccati illiuo. Octauo de temꝑe peccati. Nono de effectu illiꝰ pct̄i ſiue nocumento qd̓ ex illo pct̄o ꝓuenit. Queſtio. cxxj. de Norte q̄ eſt ſtatuta pͥmi pct̄i pena hꝫ decem membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ mors ſit bonum. an malum. Scd̓o ſi ē pena ꝓ pct̄o vtꝝ ꝓ illo pct̄o qd̓ fuit pͥma inobīa Tercio qͣl̓r pena iſta rn̄det ꝓportionabil̓r illi culpe. Quarto qͣliter impleta eſt illa pena cum nō illa die mor tui ſunt morte pene. Quinto vtꝝ mors ſit a deo. Sexto vtꝝ ſit pena tm̄ pͥmoꝝ ꝑentū an et̄ alioꝝ ab ip̄is deſcendentium. Septimo ſi deſcēdentiū vtꝝ maloꝝ tm̄. an etiaꝫ bonoꝝ. Octauo qn̄ debꝫ dici pena. an an̄ mortem. an in ip̄a mor te an poſt mortem. Nono qͣliter pena peccati ꝯuerſa eſt in vſum iuſticie ⁊ pe na vicij in vſum v̓tutis. Decimo de penis ſpūalibꝰ tam ex ꝑte viri ꝙͣ ex ꝑte mulie ris ſub pluribꝰ ꝓbleumatibꝰ. Queſtio. cxxij. de Peccato riginali habet decem membra. Primo querit̉ an ſit pct̄m originale. Secundo ꝗd ſit ⁊ habet qͣtuor articulos. ¶ Primus vtꝝ ſit culpa tm̄ aut pena tm̄ aut neutꝝ. ¶ Scd̓s ſi culpa vtꝝ voluntarium vel non. ¶ Terciꝰ quid ſit ẜm diuerſas diffinitōnes. ¶ Quartus ſi pct̄m originale eſt pena. vtꝝ ẜm carentiam diuine iuſticie. Tercio membro querit̉ q̄ eſt cauſa originalis peccati ⁊ habet tres articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ſolum contrahat̉ ꝑ pct̄m p̄mi ꝑentis an eti am ꝑ pct̄m alioꝝ ꝑentum. ¶ Scd̓s vtꝝ tm̄ ꝑ pct̄m ade an et̄ ꝑ pct̄m eue. ¶ Tercius q̄ fuit cauſa in peccato ade ꝓpter quam intro ductum eſt pct̄m originale. Quarto membro querit̉ qualit̓ traducat̉ originale pec catum. Quinto in qͦ ſit vtꝝ tm̄ in ꝑuul̓ an̄ et̄ fuerit ī pͥmis ꝑētibꝰ. Sexto qͣl̓r tranſeat reatu ⁊ remaneat actu. Septimo de ꝯcupīa q̄ eſt ſequela originalis peccati ⁊ hꝫ octo articulos. ¶ Primus quid ſit ꝯcupīa. ¶ Secundus qͣre dicat̉ fomes. ¶ Tercius in quo ſit concupiſcentia. vtrum in carne vel in anima. an in coniugio ſub.§. ſuis. ¶ Quartus a quo ſit ꝯcupīa ꝓut eſt fomēs. ¶ Quintus ad ꝗd ſit ſiue cuius ſit cauſa. ¶ Sextꝰ vtꝝ equal̓r ſit in ꝗbꝰ ſit. ¶ Septimꝰ vtꝝ extinguat̉ ⁊ quid ſit extingui. in quo ex tinguit̉ ⁊ qualiter ſub.§. ſuis. ¶ Octauus de comꝑatione concupiſcentie ad ſtimulum carnis ⁊ ad ea cum quibus videtur habere conuenienti am. Octauo membro queritur de vnitate originalis pct̄i. Nono de quantitate originalis peccati habet tres arti culos.

¶ Primꝰ vtꝝ in eodem aliquo tꝑe ſit maiꝰ alio tꝑe minꝰ ¶ Scd̓s vtꝝ in vna ꝑſona ſit maius ꝙͣ in alia. ¶ Tercius vtꝝ ẜm diuerſas etates mūdi intēdat̉ magis ⁊ minus pct̄m originale. Decimo membro qͣrit̉ d̓ pena pct̄i originalis. ſub.§. de pollutōne ⁊ ſua cauſalitate. Queſtio. cxxiij. de Actuali ct̄o in communi habet duo membra. Primo q̄rit̉ de diffinitionibꝰ actualis pct̄i. Secundo de diuiſionibꝰ actualis pct̄i. Queſtō. cxxiiij. de Pecca to veniali in ꝯmuni hꝫ decem membra. Primo querit̉ ꝗd ſit pct̄m veniale ⁊ hꝫ tres articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ſit macula. ¶ Secundus ſi eſt voluntarium malum. ¶ Terciꝰ qͣre dicat̉ veniale. Secundo de dr̄a eius ⁊ ꝯuenientia ad mortale. Tercio an veniale pct̄m poſſit fieri mortale. Quarto vtꝝ aliqͣ ꝓportio ſit pct̄i venialis ad mortale. Quinto querit̉ de radice venialis pct̄i. Sexto in quo ſit veniale pct̄m. Septimo vtꝝ aliꝗs poſſit eſſe ſine veniali pct̄o. Octauo cui opponit̉ veniale pct̄m ſub.§. ſuis. Nono ꝗd debeat̉ veniali pct̄o vtꝝ tm̄ pena tꝑalis aut eti am eterna. Decimo vtꝝ aliqͣ venialia remaneant ptꝰ mortem in ip̄is iuſtis ratione culpe. Queſtio. cxxv. de Primis mōtibꝰ hꝫ.xj. membra. Primo querit̉ ꝗd ſit pͥmus motus. Secundo vtꝝ ſit pct̄m. Tercio vtꝝ ſit in omni vi motiua ip̄iꝰ anime. Quarto a qͦ hꝫ primus motus pct̄m. Quinto vtꝝ ſit ncc̄itas ad pͥmos motus. Sexto vtꝝ pͥmi motus cadant ſub ꝓhibitione. Septimo vtꝝ rō peccet ſi nō repͥmat motꝰ in ſenſualitate Octauo q̄rit̉ de oppoſito p̄mi motus. Nono an pͥmi motus ſint eqͣles in eadem ꝑſona vel in di uerſis. Decimo vtꝝ pena infligat̉ a deo ꝓ p̄mis motibꝰ. Undecimo annectit̉ de delectatione moroſa. an ſit pct̄m. Queſtio. cxxvj. de Ocio hꝫ ſex membra. rimo querit̉ vtꝝ ocium ſit pct̄m. Secundo vtꝝ ſit pct̄m veniale aut mortale. Tercio ſi reſpiciat aliqd̓ p̄ceptum vel ꝓhibitōꝫ. Quarto vtꝝ equaliter ſit culpabile ocium in ſermone ⁊ opere. Quinto cui opponit̉. Sexto vtꝝ religioſi teneant̉ ad opus manuale. Queſtio. cxxvij. de Pecca to mortali hꝫ ſeptem membra. Primo querit̉ qͣre dicat̉ mortale. Secundo de dr̄a vel ꝯuenientia eius ad criminale. Tercio de comꝑatōe venialis ad mortale vtꝝ ſit ibi ali qua ꝓportio. Quarto vtꝝ mortale recipiat magis ⁊ minus. Quinto de effectu mortalis ẜm diuerſum ſtatum ꝑſone. Sexto vtꝝ diuturnitas pct̄i inducat mortale. Septimo de pena peccati mortalis. Que ſto. cxxviij. de delicto ꝗnqꝫ membra. rimo querit̉ qͣre dicat̉ delictum. Secundo vtꝝ delictum opponat̉ ꝯmiſſo. Tercio vtꝝ magis ſit pctm̄ delictum ꝙͣ ꝯmiſſum.
Quarto vtꝝ delictum ſit ſimul cum commiſſo. Quinto ſi omne delictum ⁊ omne ꝯmiſſum reducant̉ ad vnam cauſam ꝯmunem. Queſtio. cxxix. de Ignorā tia hꝫ nouem membra. Primo querit̉ vtꝝ ignorantia ſit aliqͦ mō pct̄m. Scd̓o ſi aliqͦ mō non ſit pct̄m. an ſit pena pct̄i. Tercio q̄ ſint dr̄e ignorantie ⁊ erroris. Quarto ſi ꝯcomitet̉ qd̓cunqꝫ pct̄m. Quinto cum ignorantia dr̄ pct̄m vel cum pct̄o vtꝝ ſit ori ginale vel actuale vel medium. Sexto vtꝝ pct̄m ignorantie ſit gͣuiſſimum. Septimo vtꝝ ignorantia excuſet a pct̄o vel non excuſet. Octauo de excuſantibꝰ q̄ magis excuſat. Nono de ꝯꝑatione ipſius ad alias cauſas excuſatōis. Queſtio. cxxx. de Omiſſio ne habet decem membra. Primo querit̉ vtꝝ omiſſio ſit pct̄m. Secundo vtꝝ ſit pct̄m actuale. Tercō vtꝝ ſit pct̄m ſeꝑatū a trāſgreſſiōe an ſeſe ꝯcomitēt̉ Quarto vtꝝ multiplicet̉ ꝑ ſpēs pct̄i. Quinto vtꝝ teneat̉ aliꝗs ad impoſſibile. Sexto de comꝑatione eius reſpectu alioꝝ mortalium ꝙͣ tum ad qͣntitatem pct̄i. Septimo qn̄ dr̄ ꝑpetͣta omiſſio hoc ē quo tꝑe. Octauo de ordine ipſius omiſſionis ad ꝯmiſſionem. Nono ſi qͣntumcūqꝫ ſit hō ꝑfectꝰ ſemꝑ omittit. Decimo de pena q̄ debet̉ in futuro pct̄o omiſſionis. Queſtio. cxxxj. de Neglige tia hꝫ nouem membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ negligentia ſit pct̄m. Secundo vtꝝ ſit ſemꝑ veniale vel ſemꝑ mortale vel aliqn̄ hoc aut illud. Tercio de dr̄a eꝰ ad alia pct̄a cū ꝗbꝰ videt̉ hr̄e ꝯueniētiā. Quarto vtꝝ ſit de generalibꝰ vel capitalibꝰ p̄mis pct̄is vel ad qd̓ reducit̉. Quinto de radice ⁊ cauſa negligētie quaꝫ aſſignat greg. ſuꝑ. xlviij. Ieremie. Sexto circa quos actꝰ ſiue oꝑa dei dicat̉ negligentia. Septimo vtꝝ negligentia eqͣliter ſit circa omnes circum ſtantias actuum. Octauo vtꝝ pct̄or ſemꝑ peccet pct̄o negligentie dum eſt in pct̄o ſuo. Nono ꝗd eſt illud qd̓ eſt pͥncipl̓r oppoſitū negligētie. Queſtio. cxxxij. de Com miſſione hꝫ qͣtuor membra. Primo querit̉ vtꝝ vna ſit trāſgreſſio voluntatis ⁊ oꝑis: an plures ⁊ ita plura pct̄a. Secundo ſi ꝓpter diuerſaꝝ legum tranſgreſſiones de beat dici vnum pct̄m vel plura. Tercio ſi ꝯmiſſio eſt trāſgreſſio legis tm̄. Qr̄to vtꝝ ſit diuiſibile ī ſpēs for̄ales aut n̄ ſit diuiſibile Queſtio. cxxxiij. de pecca to cogitationis hꝫ ꝗnqꝫ membra. Primo querit̉ vtꝝ pct̄m ſit in cogitatione. Secundo vtꝝ ſit mortale an tm̄ veniale. Tercio de comꝑatione hꝰ pct̄i ad illa q̄ ſunt oris ⁊ oꝑis. Qr̄to vtꝝ peccet̉ ī ſēſibꝰ ex ꝗbꝰ ꝓdeūt cogitatōes ītellectꝰ Quinto de dr̄a huiꝰ pct̄i reſpectu reꝝ p̄teritaꝝ pn̄tium ⁊ futuraꝝ. Queſtio. cxxxiiij. de prauo iudicio ſuſpitionis hꝫ octo membra. Primo q̄rit̉ ꝗd ſit ſuſpicio ⁊ vtꝝ ſit idē qd̓ iudiciū vel n̄. Secundo vtꝝ ſuſpicio ſit malū vel bonum. Tercio vtꝝ ſit malum culpe vel pene.

Quarto vtrum iudicium ſuſpitionis ſit mortale tm̄. aut veniaſe tm̄. aut aliqn̄ mortale aliqn̄ veniale. Quinto ſi ſuſpitio eſt malum pene ex qͣ cauſa. Sexto vtꝝ ſuſpitio ſit hominis ẜm ſtatum innocētie vel angeli. vel tm̄ hominis ẜm ſtatum nature corrupte. Septimo ex qͣ ſuſpitione pt̄ eſſe iudiciū rectum ⁊ ex qͣ nō Octauo de ꝗbꝰ pt̄ eſſe iudicium hmōi ⁊ de ꝗbꝰ non. Queſtio. cxxxv. De Iudi cio p̄ſumptionis vel vſurpato habet qͣtuor membra. Primo querit̉ de vſurpatione iudicij diuini qd̓ dr̄ iudi cium hominis vſurpatum ⁊ habꝫ qͣtuor articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ſoliꝰ dei ſit iudicare de occultis cordium. ¶ Scd̓s vtꝝ hō poſſit iudicare occulta cordis ꝓprij. ¶ Terciꝰ vtꝝ de manifeſtis alioꝝ pt̄ fieri iudicium. ¶ Quartꝰ vtꝝ in ꝑtem vtranqꝫ ſit indr̄nter interp̄tandū vel tm̄ in meliorem. Secundo querit̉ de vſurpatione hmōi iudicij a moyſe ⁊ phinees. Tercio de iudicio vſurpato ab eo ꝗ habet pt̄atem diſꝑa tam ⁊ habet tres articulos. ¶ Primꝰ ſi pt̄as eccleſiaſtica vſurpet ea que ſunt pt̄atis ſecularis vtrum peccet vel non. ¶ Secundꝰ ſi eſt vſurpatio iudicij ꝙͣtum ad ſcientiam vl̓ bonitatem ſicut quo ad pt̄atem. ¶ Terciꝰ ẜm qͦs ⁊ qͦt modos fit vſurpatio iudicij. Quarto querit̉ de iudicio vſurpato ꝓut eſt inter eccleſia ſticas ꝑſonas ⁊ ꝯtingit dupliciter vicꝫ in foro pnīe ⁊ in foro cauſe.§. ſuo. Queſtio. cxxxvj. de Perſo naꝝ acceptione habet quatuor membra Primo querit̉ quid ſit ꝑſonaꝝ acceptō. Secundo cum ſint tres dr̄e ꝑſonaꝝ acceptionis quomō peccat̉ vnoqͦꝫ ſub.§. ſuis. Tercio querit̉ qͣ de cauſa dicat̉ acceptio ꝑſonaꝝ. Quarto qͣre remouet̉ ita ſpecialiter ꝑſonaꝝ acceptio a deo in ſacra ſcriptura. Queſtio. cxxxvij. de Pecca to ꝯſenſus ⁊ ꝯſcientia recta erronea ⁊ ꝑplexa habet qua tuor membra. Primo q̄rit̉ ꝗd ſit ꝯſenſus ⁊ q̄ ſint dr̄e ip̄ius. Secundo cum ſit duplex ꝯſenſus vtꝝ ẜm vtrūqꝫ ſit mor tale pct̄m. an veniale aliqn̄. Tercio ſi ꝯſenſus eſt mortale pct̄m cum eſt ꝯͣ ꝯſcientiam ⁊ habet ꝗn̄qꝫ articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ꝯſcientia liget ſiue ſit recta ſiue erranea. ¶ Scd̓s vtꝝ magis liget ꝙͣ p̄ceptum p̄lati vel non. ¶ Terciꝰ circa q̄ liget ⁊ circa q̄ nō. an circa omnia. ¶ Quartus vtꝝ meritum ſit in agendo ẜm ꝯſcientiam ſi cut demeritum agendo ꝯͣ ꝯſcientiam. ¶ Quintꝰ vtꝝ in omni pct̄o ſit fieri ꝯͣ ꝯſcientiam. Quarto ꝗd agendum eſt de perplexitate ꝯſciētie ſi ē aliqͣ perplexitas ⁊ habet duos articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ ſit ꝑplexitas ꝯſcientie. ¶ Scd̓s de caſibꝰ in ꝗbꝰ dr̄ eſſe ꝑplexitas ſub.§. ſuis. Queſtio. cxxxviij. de Pec cato taciturnitatis habet tria membra. Primo querit̉ vtrum tacere ſit peccatum. Secundo vtꝝ ſemꝑ ſit pct̄m morle. an aliqn̄ veniale ali qn̄ mortale. Tercio de ꝯꝑatōe pct̄i taciturnitatis ad pct̄m locutōis. Queſtio. cxxxix. de Mēda tio habet octo membra. Primo querit̉ quid ſit mendatium. Scd̓o vtꝝ mendatiū ex aliqͣ circūſtātia poſſit fieri bonū. Tercio vtꝝ omne mendacium ſit peccatum. Quarto vtꝝ omne mēdatium ſit peccatum mortale.
Quinto vtrum ꝑfectis liceat mentiri. Sexto de mendacijs ẜm dr̄as ꝑſonaꝝ. Septimo de ſpeciebꝰ mendacij. Octauo de comꝑatione ad ſuum oppoſitum indicendo. Queſtio. cxl. de Peccato contentionis habet quatuor memb Primo queritur quid ſit contentio. Scd̓o ſi ſit vniuerſal̓r pct̄m vtꝝ mortale aut veniale. Tercio vtꝝ ſit contendendū cū hereticis in diſputatōe. Quarto vtꝝ ꝯtentio poſſit eſſe in repetendo ſua. Queſtio. cxlj. de. Scurrili tate ⁊ turpiloquio habet quinqꝫ membra. Primo queritur vtrum ſcurrilitas ſemꝑ ſit pct̄m. Secundo vtrum veniale tm̄ aut mortale. Tercio vtrum in p̄lato ſemꝑ ſit mortale peccatum. Quarto de comparatione turpitudinis in ẜmone ad tur pitudinem in opere. Quinto vtrum idem ſit ſcurrilitas ⁊ ſtultiloquium. an aliquo modo differant. Queſtio. cxlij. de Multilo uio habet quinqꝫ membra. Primo querit̉ an ſemꝑ in multiloquio ſit peccatum. Secundo vtrum ſit tm̄ veniale aut etiam mortale. Tercio de comꝑatione huiꝰ pct̄i ad alia pct̄a locutōnis. Quarto de effectu huius peccati. Quinto de difficultate cauendi hoc peccatum. Queſtio. cxliij. De Iactan tia habet quatuor membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ iactantia ſit veniale pct̄m an mortale. Secundo ſub quo capitali peccato contineatur. Tercio vtꝝ ꝑfectoꝝ tm̄ ſit vitare iactātiā ſiue oſtētatōꝫ. Quarto de comꝑationē huiꝰ pct̄i ad pct̄m cupiditatis. Queſtio. cxliiij. De Adula tione habet octo membra. Primo querit̉ Quid eſt adulatio ⁊ que dr̄e eius. Secundo vtrum ſit pct̄m veniale vel ſemꝑ mortale. Tercio de grauitate huius peccati. Quarto de comꝑatione huiꝰ peccati ad alia. Quinto vtrum adulator teneatur reſignare beneficium quod impetrauit ꝑ adulationem. Sexto ſi plus noceat ſibi adulator ꝙͣ alij. Septimo de ſequela adulationis. Octauo de remedijs adulationis. Queſtio. cxlo. de Contume lia habet ſex membra. Primo q̄rit̉ ꝗd ſit ꝯtūelia ⁊ vtꝝ ſꝑ ſit idē qd̓ ꝯuiciū vl̓ n̄. Scd̓o ſi ꝯtumelia ſit pct̄m mortale ſꝑ an aliqn̄ veniale. Tercio ſi ꝯtumelia ſit ſuſtinenda. Quarto vtꝝ maior ſit victoria in ſuſtinēdo ꝙͣ in reſiſtēdo. Quinto ad qd̓ capitale peccatum reducatur. Sexto de magnitudine huius pct̄i ⁊ comꝑatione. Queſtio. cxlvj. de Petracti on habet vndeeim membra. Primo querit̉ ꝗd ſit detractio ⁊ quot ſint eius ſpecies. Scd̓o an poſſit r̄uelae̓ aliꝗs malū alteriꝰ occl̓te ſine pct̄o Tercio cum detractio ſit pct̄m vtꝝ ſit mortale tm̄. Quarto an ſit generale pct̄m licꝫ maxime peccent ſubdi ti hoc genere peccati. Quinto de pct̄o ꝯſentientis ſiue audientis de tractioneꝫ. Sexto vtrum tenetur detractor ad reſtitutionem. Septimo de comparatione huius peccati. Octauo de effectu peccati huius. Nono de remedio huius peccati Decimo ꝙ tollenda eſt occaſio huius peccati.

Undecimo de pena huius peccati. Queſtio. cxlvij. de Maledi tione hꝫ octo membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ maledicere ſit ſemꝑ malum. Secundo ſi eſt tm̄ mortale pct̄m. Tercio vtꝝ ſit maledicendum creature non hn̄ti rōnem vel intellectum. Quarto vtꝝ ſit maledicendum creature rōnali vtpote īgelice vel humane. uinto vtꝝ tm̄ dei ſit malidicere. Sextum ſi maledictio fert̉ ſuꝑ humanam creaturam: ex qͣ cauſa ferenda eſt. Septimo de comꝑatione huiꝰ pct̄i ad alia pct̄a. Octauo vtꝝ eque ꝯueniant maledictiones in nouo teſta mento ſicut in veteri Queſtio. cxlviij. de blaſphe mia in deum hꝫ ſeptem membra. Primo querit̉ ꝗd ſit blaſphemare. Secundo que ſint dr̄e eius. Tercio vtꝝ ſit ſemꝑ mortale pct̄m. Quarto vtꝝ ſit hominis tm̄ in pn̄ti an et̄ in futuro. Quinto de comꝑatione huius pct̄i ad q̄dam alia genera pct̄oꝝ vel ſpēꝝ inter ſe. Sexto vtꝝ ſit pct̄m irremiſſibile. Septimo vtꝝ ſit tm̄ in dictis an etiam in factis. Queſtio. cxlix. de riſu et io culatione corꝑis hꝫ qͣtuor membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ ride̓ aut ludē aut ioculari ſit pct̄m. Secundo ſi aliqn̄ eſt mortale. Tercio ſi inſpectores ludoꝝ aut ioculationū peccent ali qn̄ venial̓r aliqn̄ mortaliter. Quarto vtꝝ mīſtrantes talibꝰ nccͣia peccent. Queſtio. cl. de Irriſione qn̄qꝫ mem rimo q̄rit̉ ꝗd ſit deriſio ⁊ vtꝝ ſit idem qd̓ ſubſannatō. Secundo vtꝝ ſit pct̄m mortale vel non. Tercio qd̓ eſt in illo gene̓ maius pct̄m. Quarto vtꝝ ſuſtinens deriſionem mereat̉. Quinto de damno qd̓ accidit de deriſione. Queſtio. clj. de ornatu peſti im hꝫ ꝗnqꝫ membra. Primo querit̉ vtꝝ pct̄m ſit in p̄cioſitate veſtium. Secundo vtꝝ pct̄m ſit viris hr̄e veſtimenta muliebria. Tercio vtꝝ ornatus ꝑmiſſus mulieribꝰ coniugatis ſit il licitus v̓ginibꝰ. Quarto vtꝝ r̄ligioſi viri peccēt habēdo veſtes delicatas. Quinto vtꝝ artifices facientes. talia ad laſciuiam pec cent. Queſtio. clij. Quare ſunt tm̄ ſeptem pct̄a capitalia hꝫ tria mēbra. rimo querit̉ vtꝝ plura debeant dici capitalia peccata. an vnum tm̄. Secundo ſi plura vtꝝ tm̄ ſeptem. an plura ꝙͣ ſeptem vel ſeptem p̄ciſe. Tercio ẜm quam cām attendat̉ ſeptimēbris diuiſio. Queſtio. cliij. de. Suꝑbia habet. xij. membra. Primo querit̉ ꝗd ſit ſuꝑbia. Secundo vtꝝ omne pct̄m ſit ſuꝑbia. Tercio ꝗd ſit motiuum in pct̄o ſuꝑbie. Quarto ẜm quam vim attendit̉ hoc pct̄m. Quinto de qͣntitate huiꝰ pct̄i. Sexto de inſeꝑabilitate eius ad alia pct̄a. Septimo de difficultate cauendi illud pct̄m.
Octauo de effectu huius peccati. Nono de prioritate huius peccati ad alia. Decimo de ſpēbꝰ huiꝰ pct̄i ⁊ habet qͣtuor articulos. ¶ Primꝰ vtꝝ pautiores ſpēs ſufficiant. ¶ Secundus vtꝝ plures debeant dici. ¶ Tercius de comꝑatione illoꝝ in qͣntitate pct̄i. ¶ Quartus de comꝑatione haꝝ ſpēꝝ ad illas quas po nit Anẜ. ⁊ Bern̄. Undecimo membro de oppoſitione huiꝰ pct̄i Duodecimo de gͣdibꝰ ſuꝑbie. Tredecimo de dr̄a appetitꝰ pͥmatꝰ in ſpūalibꝰ ⁊ tꝑalibꝰ. Queſtio. cliiij. de Inani loria hꝫ vndecim membra. Primo q̄rit̉ vtꝝ appetitꝰ inanis gl̓ie ſit pct̄m. p̄cd̓o vtꝝ ſit tm̄ mortale pct̄m. Tercio ꝗd ſit motiuum in hoc pct̄o. Quarto de ꝯuenientia ⁊ dr̄a ad pct̄m ſuꝑbie. Quīto de ꝯꝑatōe ad pct̄m ſuꝑbie vtꝝ ſit generale ad illd̓ Sexto vtꝝ inanis gl̓ia ſit tm̄ in hoīe aut etiā in dyabolo Septimo vtꝝ ſit maius pct̄m in ꝗbuſdam ꝑſonis ꝙͣ in alijs vt in religioſis. Octauo de comꝑatione inanis glorie ad inanem gloriam ẜm dr̄as materiaꝝ. Nono de magnitudine huiꝰ pct̄i. Decimo de ſpēbꝰ eius. Undecimo de oppoſitione huiꝰ pct̄i Queſtio. cho. de Inuidia hꝫ vndecim membra. Primo querit̉ ꝗd ſit inuidia. Secundo vtꝝ ſit pct̄m vel non. Tercio vtꝝ ſit mortale vel veniale. Quarto vtꝝ ſit capitale pct̄m. Quinto vtꝝ ſit ſpūale pct̄m vel carnale. Sexto de gͣuitate huiꝰ pct̄i. Septimo de ſubiecto inuidie. Octauo reſpectu cuiꝰ ſit inuidere. Nono cui opponit̉ inuidia. Decimo de dr̄a inuidie ad emulatōꝫ. Undecimo vtꝝ inuidia ſit mr̄ omniū pct̄oꝝ. Queſtio. clvj. de Ira habꝫ xij. membra. Primo querit̉ ꝗd ſit ira. Secundo vtꝝ iraſci ſit malum ẜm ſe. Tercio vtꝝ ſit aliqua qͣtuor paſſionum. Quarto querit̉ de motiuo huiꝰ pct̄i. Quinto querit̉ vtꝝ ſit pct̄m. Sexto an ſit capitale vicium. Septimo de comꝑatione eius ad inuidiam. Octauo an ſint ibi iſte dr̄e veniale mortale. Nono de qͣntitate iſtius pct̄i. Decimo an ſit cā omnium maloꝝ. Undecimo de eius oppoſito. Duodecimo de pena huius pct̄i. Queſtio. clvij. de Accidia habet. xj. membra. Primo querit̉ de rōne ip̄iꝰ noīs vnde trahit̉. Secundo ꝗd ſit accidia ẜm rem. Tercio in quo genere ſit. Quarto de cauſa illiꝰ pct̄i ⁊ radice. Quinto an ſit capitale vicium. Sexto de eius oppoſito ꝗd ſit illud. Septimo de comꝑatione accidie ad inuidiam. Octauo de magnitudine huiꝰ pct̄i. Nono qͣre accidia ponit̉ pct̄m penes ſuꝑfluitatem ⁊ non penes diminutionem. Decimo ꝯͣ qd̓ p̄ceptum decalogi ſit. Undecimo de eius effectu.

Queſtio. clviij. De auaricia habet vndecim membra. Primo queritur quid ſit auaricia. Secundo an diligere temporalia ſit bonum ẜm ſe an ma lum vel indifferens. Tercio quid ſit inclinatiuum ex parte nr̄a ad illicitum amorem temporalium. Quarto quare dicat̉ ꝯcupiſcentia oculorum cum nō tm̄ contingat peccare ẜm viſum in illo genere peccati. Quinto an ſit capitale peccatum. Sexto an ſit ſpirituale vel carnale. Septimo de alijs peccatis que ſunt circa amorem tem poraliū vtꝝ ſub auaricia contineantur. Octauo de oppoſito auaricie. Nono de magnitudine huiꝰ pct̄i ⁊ comparatione. Decimo de caſibꝰ circa hoc peccatum. Undecimo de effectu huius peccati. Queſtio. clix. De gula ha bet vndecim membra. Primo queritur quid ſit. Secundo qd̓ ſit motiuum in hoc genere peccati. Tertio vtꝝ primus motus nutritiue ſiue appetitiue in nutrimento ſit peccatum. Quarto an ſit capitale peccatum. Quinto vtrum contingat eſſe pct̄m circa diminutionem cibi ſicut circa ſuperfluitatem. Sexto de circumſtantijs gule. Septimo de magnitudine huius peccati. Octauo de prudentia carnis que diſponit ad gulam vtꝝ ſit peccatum. Nono de oppoſito gule ⁊ contra quod preceptum decalo gi ſit gula. Gecimo de tempore ꝓhibitionis huius peccati. Undecimo vtrum quantitas ⁊ qualitas cibi ſint in vicio aut ſolus appetitus. Queſtio. clx. De Ebrietate habet vndecim membra. Primo queritur quid ſit ebrietas. Secundo an omnis ebrietas ſit mortale peccatum. Tercio an peccet mortaliter inebrians alium. Quarto vtrum eedem ſint ꝯditiones ebrietatis ⁊ gule. Quinto de magnitudine huius peccati. Sexto de aggrauatione eius ẜm ꝯditōem ꝑſonaꝝ. Septimo de effectu huius peccati. Octauo de cognitione huius peccati. Nono de ꝓhibitione huius peccati. Decimo de pena huius peccati. Undecimo vtrum hoc peccatum fuerit ante diluuium. Queſtio. clxj. De Luxuria habet vndecim membra. Primo queritur quid ſit luxuria. Secundo vtrum cōire ſit malum ⁊ peccatum ẜm ſe. Tercio vtrum omnis luxuria ſit mortale peccatum. Quarto quare dicitur peccatum in corpus. Quinto de conditionibꝰ huius peccati. Sexto de quantitate huius peccati. Septimo de comparatione huius peccati ad ſuꝑbiam. Octauo de oppoſito huius peccati ⁊ in genere mali ⁊ in genere boni. Nono de differentijs huius peccati. Decimo de effectu huius peccati. Undecimo de pena huius peccati. Queſtio. clxij. De Filiabꝰ ſinguloꝝ capitalium vicioꝝ habet ſeptē membra. Primo queritur de filiabꝰ inanis glorie. Secundo de filiabo inuidie.
Tercio de filiabꝰ ire̓. Quarto de filiabꝰ accidie. Quinto de filiabꝰ auaricie. Sexto de filiabꝰ gule. Septimo de filiabꝰ luxurie. Queſtio. clxiij. De illa diui ſione peccati. Aliud ex infirmitate. aliud ex ignorantia. aliud ex induſtria aut certa malicia habet tria membra. rimo querit̉ penes quid accipiat̉ hec diuiſio. Secundo vtꝝ idem pct̄m̄ ꝯtineat̉ ſub diuerſis differētijs. Tercio de comparatione differentiaꝝ inter ſe ẜm ma gnitudinem peccati. Queſtio. clxiiij. de fornica tione habet tria membra. Primo querit̉ vtꝝ omne pct̄m carnis dicat̉ fornicatio. Secundo ſuppoſito ꝙ non. vtrum concubitus cum ſolu ta ſit peccatum mortale. Tercio ſi eſt mortale vtrum ſit minus peccatum an maius alijs. Queſtio. clxv. De Adulte rio habet quatuor membra. Primo querit̉ vtrum adulteriū perpetret̉ tm̄ cū aliena. Secundo ſi peccat̉ etiam cum ſua mortaliter vtrum ẜm omnem modum debeat dici adulterium. Tercio de magnitudine iſtius peccati. Quarto de pena huius peccati. Queſtio. clxvj. de peccatis coniugum habet quatuor membr Primo queritur qn̄ ꝯmixtio matrimonialis ſit peccatuꝫ el ex quibꝰ cauſis. Secundo qn̄ fit mortale pct̄n ⁊ qn̄ veniale. Tercio ſi peccat vna ꝑſona mortaliter. vtrum alia ꝑſo na peccet reddendo debitum petenti. Quarto vtrum in matrimonio poſt votum emiſſum ſem per peccet exigendo debitum. Queſtio. clxvij. de. Stupro habet quatuor membra. Primo querit̉ quid ſit ſtuprum. Secundo vtrum ſtuprum ſit adulterium. Tercio in quo differt a raptu. Quarto in quo teneatur virgini quam deflorauit conſtu prator. Queſtio. clxviij. de Raptu habet quatuor membra. Primo querit̉ quid ſit raptus. Secundo ſi raptor poſſit ducere eam quam rapuit. Tercio de pena illoꝝ ꝗ ꝑticipant in rapiendo. Quarto de pena raptoris ⁊ euaſione a pena. Queſtio. clxix. de Inceſtu habet quatuor membra. Primo querit̉ quid ſit inceſtus. Secundo vtrum inceſtus ſit malum ẜm ſe. Tercio de ꝯꝑatione illius pct̄i ad alia illius generis. Quarto de caſibꝰ qui contingunt rōne ꝯſanguinitatis ⁊ ratione affinitatis. Queſtio. clxx. de. Sacrile gio occaſione fornicationis habet tria membra. Primo querit̉ vtꝝ hmōi copula carnalis ſit ẜm ſe pct̄n Secundo de comparatione huiꝰ peccati ad pct̄m inceſ qd̓ dicit̉ ratione ꝯſanguinitatis vel affinitatis. Tercio in ꝗbꝰ caſibꝰ ꝯtingit peccare cū rōne hꝰ vel illiꝰ.

Queſtio. clxvj. de peccato ꝯtra naturā habet tria membra Primo querit̉ de ꝯꝑatione hoꝝ peccatoꝝ inter ſe ẜm ra ionem magnitudinis. Secundo de pena huius peccati. Tercio de caſibus aliquibus in quibꝰ dubitatur. vtruꝫ ſit contra naturam vel non. Queſtio. clxxij. de peccato ex ignorantia habet ſex membra. Primo queritur. vtrum actus malus ꝑ ignorantiā ꝑpe tratus ſit peccatum. Secundo vtrū actus malus ꝗ fit ꝑ ebrietatem vel furorē vel pueritiā dicat̉ pct̄m ꝑ ignorantiā. Tercio vtruꝫ actꝰ malus ꝑ ignorantiā iuris perpetratꝰ ſit peccatum. Quarto vtrū actꝰ ꝑ igͦrantiā facti ſit pct̄m vel nō. Quinto vtrū actus ꝑ ignorantiā liget ad penam licet nō ad culpam. Sexto de quibuſdam caſibus ꝗ fiūt ꝑ ignorantiam. Queſtio. clxxiij. de pecca tis in ſpm̄ſanctū habet ſex membra. Primo querit̉ quid ſit pct̄m in ſpm̄ſanctum Secundo vtrū idem ſit pct̄m in ſpiritūſanctū quod pec catum ad mortem. Tercio qͦt ſunt differentie pct̄i in ſpiritumſanctum. Quarto vtrum omne pct̄m poſſit dici ꝑ aliquam additi onem peccatum in ſpiritumſanctum. Quinto cui gratie primo ⁊ ꝑ ſe opponat̉. Sexto quare pct̄m in ſpm̄ſct̄m dicit̉ irremiſſibile. Queſtio. clxxiiij. de de ſpe ratione habet octo membra. Primo querit̉ ſi deſperatio ſit pct̄m. Scd̓o vtrū ſit pct̄m idē cū ſpe ſiue ꝯfidētia q̄ ē ī creat̉a. Tercio vtrū deſꝑatio poſſit eē cū fide informi aut non. Quarto vtrū deſꝑatio ſit de potentia dei ſicut de bonita te diuina. Quinto vtrum deſperatio ꝓut eſt peccatum ꝑmaneat in damna to ẜm actum. Sexto de ꝯꝑatione deſperatōnis ad alia peccata ⁊ de cō paratione ꝑtiū inter ſe. Septimo vtrū deſperare de ſalute ꝓximi ſit pct̄m. Octauo de remedio pct̄i deſperatōnis. Queſtio. clxxv. de timore male humiliante hꝫ ſeptem membra. Primo querit̉. ꝗd ſit timor male humilians. Scd̓o vtrū ſit mortale pct̄m vel non Tercio quō ſunt dr̄ie timoris ꝓut eſt pct̄m ſiue ſpecies ſiue non. Quarto de eo quod eſt timendū vel nō timenduꝫ et hoc eſt de materia timoris. Quinto de cauſa inducentē timorem humanum. Sexto vtrum excuſet a pct̄o. Septimo de oppoſito ipſius. Queſtio. clxxvj. de amore male accendente hꝫ ſeptem membra. rimo querit̉ quid ſit amor male accendens. Secūdo vtrū amor ſui ſit cauſa mortalis pct̄i. Tercio vtrū ſit cauſa omnis peccati. Quarto vtrū amor ſui ſupra deum ſit ydolatria. Quinto vtrum poſſit ſtare cum caritate. Sexto vtrum amor indebitus ſit odium. Septimo de pena huius peccati. Queſtio. clxxvij. de concu piſcentia carnis. oculoꝝ et ſuꝑbia vite hꝫ tria membra.
Primo q̄rit̉. Quid ſit ꝯcupīa ẜm ꝙ cōe eſt his tribus. Scd̓o ſi ipſa diuiſio trimembris ſit ſufficiens et de oppo ſitione iſtarum differentiaꝝ inter ſe. Tercio de vnaquaqꝫ parte diuiſionis ſigillatim et ha bet tres articulos. Primus de ꝯcupīa carnis ad quantū ſe extendat. Secundus de ꝯcupiſcentia oculorum. Tercius de ſuperbia vite. Queſtio. clxxviij. de ydola tria habet ſeptem membra. Primo querit̉ quid ſit ydolatria. Scd̓o de cauſa ydolatrie. Tercio in quibus ꝯſiſtit ydolatria. Quarto de effectu eius. Quinto de magnitudine peccati. Sexto de tempore ⁊ de ceſſatione. Septimo vtrum ꝯmunicandū ſit cum ydolatris. Queſtio. clxxix. Si iudei ⁊ entiles cū ritu ſuo ſint tolerandi hꝫ quatuor mēbra. Primo querit̉ vtrū tolerandi ſint iudei. Scd̓o vtrū ritus eoꝝ ſit quaſi ydolatria Tercio vtrum ꝑmittendi ſint ritum ſuū in ſolennitati bus et alijs obſeruare. Quarto vtꝝ ad fidē ꝯminationibꝰ ⁊ penis ſint ꝯpellēdi Queſtio. clxxx. de conuer ſatōne xp̄ianoꝝ cū iudeis ⁊ paganis hꝫ quatuor mēbra Primo q̄rit̉ vtrū eccl̓ia iudicare debeat ip̄os infideles. Scd̓o vtrū iudei vel pagani poſſint xp̄ianis p̄eſſe. Tercio vtrum ꝯpellendi ſint ſoluere decimā p̄dialeꝫ vel alia que ſoluunt xp̄iani Quarto vtrū xp̄iani poſſint habere mancipium iudeum vel paganum. Queſtio. clxxxj. de hereſi habet. xiij. membra. Primo querit̉ ꝗd ſit hereſis ī gene̓ ⁊ quid diffinitiue. Scd̓o de differentia eius. Tercio ad quod genꝰ ſeptem capitaliū reducit̉. Quarto vtrum ſit initium omnium peccatoꝝ. Quinto de quantitate peccati. Sexto ꝯtra quod p̄ceptum ſit ſpecialiter. Septimo vtrū hereſis ad oīa credibilia ſe extendat. Octauo de oppoſitione. Nono de neceſſitate hereſis. Decimo de priuatōne coīonis hereticoꝝ et pena. Undecimo de tolerantia ipſoꝝ et oppoſito. Duodecimo de duratōne hereſum. Tredecimo de reuertentibus ab hereſi. Queſtio. clxxxij. de ſciſma te habet ſeptem membra. Primo querit̉ quid ſit ſciſma. Scd̓o vtꝝ ſciſma ꝯtineat hēſim ⁊ d̓ ꝯꝑatōe eiꝰ in qͣntitate Tercio de poteſtate ſciſmaticorum. Quarto de ſacramentis ſciſmaticoꝝ. Quinto de ordinatis a ſciſmaticis. Sexto de coīone cū ſciſmaticis vel ſuo oppoſito. Septimo de pena ſciſmaticorum. Queſtō. clxxxiij. de apoſta ſia habet quinqꝫ membra. Primo queritur quid ſit apoſtaſia et que ſit eius diffe rentia ad hereſim et ſciſma. Secundo quis dicendus ſit apoſtata. Tercio vtrum om̄is apoſtata ſit infamis. Quarto vtꝝ oīs apoſtata ſit excoīcatꝰ vel excoīcandus. Quinto vtꝝ clericꝰ apoſtata p̄uet̉ pͥuilegio clericali.

Queſtio. clxxxiiij. de diuīa tione habet ſex membra. Primo queritur quid ſit diuinatio. Secūdo que ſint differentie eius. Tercio vtrū diuinatio ſit licita. Quarto vtrū diuīatōibꝰ ſit fides adhibenda. Quinto de pena hanc penā cōſequente. Sexto de ꝗbuſdaꝫ ꝑtinētibꝰ ad aliquas differētias diui nationis. Queſtio. clxxxv. de ſortile gio habet ſeptem membra. Primo queritur quid ſit ſors. Secūdo vtrum licitum ſit ꝓijcere ſortes. Tercio vtrū ſic ſortiendo ſit temptare deum. Quarto vtrū om̄i tēꝑe cōgruat ꝑmiſſio ſortis ſicut fuit tempore legis. Quinto vtrū exemplo apoſtoloꝝ ꝯſulendū ſit ſortibꝰ in electōnibꝰ vel hmōi factis. Sexto quare plus habūdat ſortilegiuꝫ in ſexu muliebri Septimo vtrum ſortilegium ſit maiꝰ peccatū ꝙͣ infide ꝙͣ virili litas vel apoſtaſia. Queſtio. clxxxvj. de ypo criſi habet. xj. membra. Primo queritur quid ſit ypocriſis. Secūdo vtrū ſit mortale peccatū ſꝑ an aliqn̄ veniale. Tercio de motiuo huiꝰ peccati. Quarto de comꝑatione eiꝰ ad inanē gl̓iam. Quinto de grauitate huiꝰ peccati. Sexto vtrū quis poſſit ſil̓are ſe eē malū vel ypocritā. Septimo de ſpeciebꝰ huiꝰ peccati. Octauo de oppoſitione. Nono de deteſtatione huiꝰ peccati. Decimo vtrum ſit irremediabile. Undecimo de fructibꝰ ꝗbꝰ cognoſcit̉ hoc peccatū. Queſtio. clxxxvij. de ſymo nia habet ſeptem membra. Primo cōſiderandū eſt de nomine. Secundo queritur quid ſit. Tercio ꝗbꝰ modis ꝯtrahat̉ et habꝫ tres articulos. ¶ Primus de munere a manu. ¶ Secundus de munere ab obſequio. ¶ Tercius de munere a lingua. Quarto querit̉ de materialibꝰ differētijs ſymonie ⁊ ha bet tres articulos. ¶ Primus de re ip̄a ſpirituali ¶ Secundus de annexo ſpirituali. ¶ Tercius de illo qd̓ eſt ſpūale ⁊ annexū ſpūali. Quinto querit̉ de pena ſymonie. Sexto de quibuſdā caſibꝰ in quibꝰ pt̄ dubitari. vtrū cō mittatur ſymonia. Septimo de ſatiſfactōe que eſt in reſtitutōne. Queſtio. clxxxviij. de ſacri legio ꝓut eſt ſpecies furti hꝫ qͣtuor membra. Primo querit̉ quid ſit ſacrilegiū. Secundo que ſint differētie ſacrilegij Tercio quando committitur ſacrilegium et quot mo dis. Quarto de pena ſacrilegij. Queſtio. clxxxix. de ſcan dalo habet octo membra Primo queritur quid ſit ſcandalum. Secundo ſi ſit peccatum ꝑ ſe. Tercio an om̄e ſcandalum ſit mortale peccatū.
Quarto vtruꝫ neceſſe ſit eſſe ſcandala. Quinto de comꝑatione ſcandali actiue et paſſiue dicti. Sexto ſi dimittendum eſt ſcandalum ꝓ veritate doctri ne veritatis et iuſticie. Septimo quid ſit faciendum ꝓpter ſcandalum. Octauo vtrum petrus ſcandalizauerit ſeꝑando ſe a gen tibus et comedendo cum iudeis. ¶ Finis tabule ſecūde ꝑtis huiꝰ ſumme.

Queſtio Prima
Ompletis tractatibꝰ de his que ꝑtinent ad ſpeculatōeꝫ dei. qui eſt factor omīs creature: ſequit̉ tractatus de hi que ꝑtinēt ad ꝯſideratōneꝫ creature. Et pͥmo de his qui ꝑtinent ad ipſaꝫ creaturā inquantū eſt creatura. Deinde de his que ꝑtinent ad lapſuꝫ ſiue deterioratōeꝫ eiuſdem. Tercio ſequit̉ tractatus de reꝑatōne. Conſideratio v̓o creature inquantū eſt creatura. attendit̉ ẜm ip̄am primi tus bene inſtitutā: que biꝑtita eſt. ẜm fieri vel ẜm eē. Cō ſideratio d̓o eius ẜm fieri ⁊ eſſe: pōt attendi ī cōmuni vel in ꝑticulari. Primo gͦ dicendū ē de his que ꝑtinēt ad cō ſideratōeꝫ eius ī cōmuni. ⁊ p̄mo ẜm fieri. deinde ẜm eē. Conſideratō d̓o ẜm fieri. pͥmo eſt ẜm cauſas eius ꝗd ſit. Secūdo ꝙͣtū ad ꝓprietates ꝯſequentes ſiue ꝑ ſe accn̄tia. De cauſa v̓o agit̉ dupl̓r. ẜm ſub̓am. ⁊ ẜm ratōneꝫ. Con ſideratio v̓o de ſub̓a cauſe. ſi eſt cauſa ſiue principiū que runt̉ d̓ . Primo ſi pͥma cauſa vel principiū ſit. ꝗd ſit. Secūdo. vtꝝ ſit vnū primū principiū vel plura. ¶ Membꝝ primū D primū. Supponendū eſt ꝙ ſit vnū primū L prīcipiū. quod principiuꝫ ſit ex comꝑatione eoꝝ que fluūt a prīcipio. In omībꝰ.n. inue nit̉ aliqͣ mutabilitas. q̄ nō cōueīt prīcipio pͥ mo. vn̄ Iſido. Materia mutabilis ē. qꝛ de informi trāſit ad formatū. Angeli ⁊ aīe mutabiles ſunt. dum in bonuꝫ ⁊ in malū ſunt vertibiles. In creaturis v̓o corꝑalibꝰ pꝫ ꝙ mutabiles ſunt. Ex quo ꝯcludit̉. cuꝫ immutabile oīno ſit prius mutabili. ⁊ hoc ab illo dependet: igit̉ eſt aliqd̓ principiū quod eſt immutabile. ¶ Preterea Io. dama. intellectualia angelos ſcꝫ ⁊ aīas ẜm electōꝫ. ⁊ eam que ē in bono ꝑfectōneꝫ. ⁊ eaꝫ que eſt ex bono acceſſioneꝫ intē ſam ⁊ remiſſaꝫ: dicimꝰ tranſmutari. reliqͣ d̓o ẜm genera tōneꝫ ⁊ corruptōeꝫ ⁊ augmētatōeꝫ ⁊ diminutōneꝫ. ⁊ ẜm qualitateꝫ. tranſmutatōeꝫ. ⁊ localeꝫ motū. Omīa autem hec cū ſint vertibilia: neceſſe eſt eſſe ex aliquo quod eſt in uertibile oīno. gͦ ei cōuenit eſſe principiū. cū oīs trāſmu tatio vltimo depēdeat ab oīno intranſmutabili. ¶ Pre terea. nō eſt aliqua creatura que nō habeat poſſibilitatē ad aliquā ꝑfectōnē naturalit̓: nihil auteꝫ ſeipſuꝫ ꝑficit. diſtant.n. natura ꝑficiens ⁊ ꝑfectibile. gͦ neceſſe eſt aliqd̓ eſſe ꝑfectiuū: erit gͦ aliqd̓ principiū. quo alia ꝑficient̉ qd̓ nō aliūde ꝑficiet̉. Hoc ideꝫ poteſt elici ex alijs ꝯditōnibꝰ que ſunt cauſe vel principij. ⁊ eius quod eſt ex principio ſiue cauſato. Qd̓ cū ſit: on̄dit̉ ꝯſequent̉. ꝙ nō eſt ſcire ꝗd ſit ẜm modū vie. ẜm ꝙ ſciētia eſt ꝑ priora. Un̄ Io. dam.
Incipit liber ſec nine Ale ndri de ales: irre fragabilis docto nſis: ordinis m ū obſeruan tiſſim
in ⁊ materiā incomp̄henſibile eſt ẜm quid v̓o ſit ẜm ſul ſe ⁊ ignotū: familiariꝰ aūt eſt magis ex oīm ablatōne fa cere ratōneꝫ. Nihil.n. eſt eoꝝ que ſunt. nō vt nō ens: ſꝫ vt ſuꝑ omīa ens. ⁊ ſuꝑ ip̄m eſſe ens. Si.n. eoꝝ que ſunt cō gitatōnes ſunt. quod ſuꝑ cogitatōnes eſt. ⁊ ſuꝑ eſſentiaꝫ erit. ¶ Pret̓ea. ſic ratiocinat̉ Dyo. in li. de diui. nō. Si incōprehenſibilia ⁊ incōtemplabilia ſunt ſenſibꝰ inuiſi bilia. ⁊ his que ſunt in figmento ⁊ ſil̓itudine ſimpla ⁊ n̄ ſimulata iuxͣ eandeꝫ veritatis ratōꝫ. ſuꝑ has eēntias ſuꝑ eſſentiales magnitudo ⁊ omībꝰ virtutibꝰ: impoſſibile eſt quod ſuꝑ ſenſuꝫ eſt archaniqꝫ ratōꝫ. ſuꝑ ratōnale bonū. Et iteꝝ queꝫ neqꝫ cogitare poſſibile eſt. neqꝫ dicere. neqꝫ totalit̓ aliquo mō ꝯtemplari: ꝓpter hoc ꝙ ab omībꝰ ipſe eſt ſegregatus ⁊ ſuꝑignotus ¶ Pret̓ea rōne pōt argui. Omīs.n. attributio eſt aliquo ꝗn̄qꝫ modoꝝ quoꝝ nullo recipit principiū ⁊ cauſa oīm notificationū ſeu diffiniti onuꝫ. Prima attributio eſt ꝑ ſubſtātialia coequata. hoc aūt nō ꝯuenit huic principio: cū ſubſtātialia coequata ī poſſibile ſit haberi. eo ꝙ principiū eſt oīm. Secūda attri butio eſt ꝑ ſubſtātialia nō coequata. vt cum dicit̉. homo eſt aīal. vel homo eſt ſenſibile. ⁊ ẜm eandē ratōeꝫ hec at tributio remouet̉ a prima. Tercia attributio eſt ꝑ ꝓpri etates que egrediūt̉ a ſub̓a. vt riſibile ab hoīe. ⁊ hec attri butio remouet̉: principiū.n. primū nihil hꝫ coequale qd̓ ſit p̄ter eius eſſentiam: preter auteꝫ eſſentiam ſunt ꝓprie tates. Quarta aūt attributio eſt ẜm accn̄tia que intrin ſecus cōueniūt. vt ſunt quantitas ⁊ qualitas: ⁊ hec attri butio remouet̉. nihil.n. quod mutari poteſt ẜm naturaꝫ ei eternaliter attribuit̉. cum ſit immutabile. Hoc etiam plane dicit Aug. in li. de trini. ⁊ magr̄ recitat in li. ſentē. nullum accn̄s deo cōuenire. Quīta v̓o attributio eſt ẜm ea que extrinſecus ꝯtingūt: que ſi varient̉. nō dicunt̉ va riare ſubſtantiaꝫ. vt eſſe a dextris vel a ſiniſtris. vel agere vel nō agere. hec attributio remouet̉ etiaꝫ a dicto princi pio. quia addunt aliquid preter ſubſtantiaꝫ ad comple mentu vel ſuum oppoſituꝫ. vt agere ad complementū. pa ti ad ſuum oppoſitū. nihil auteꝫ addere poteſt ad ꝑfectōꝫ ſubſtantie principij. nec auferre ꝑfectioneꝫ: ergo hec at tributio remouetur. ſed notio eius qd̓ quid eſt. eſt per at tributioneꝫ aliquam: ergo nō eſt cogitare primuꝫ princi pium quid eſt ẜm ſubſtantiaꝫ. ¶ In contrariū videt̉ qd̓ dicit apl̓s ad roma.j. inuiſibilia dei ꝑ ea que facta ſunt a creatura mundi intellecta conſpiciūt̉. Et vt dicit Dyo niſius. oīm eſt cauſa ⁊ principiū ⁊ eſſentia ⁊ vita. ⁊ deci dentium ab eo reuocatio ⁊ reſurrectio. ¶ Preterea. cuꝫ ſit lux prima. lux aūt ſui manifeſtatiua eſt: prīa ergo ma xime ſui manifeſtatiua eſt. ergo primū prīcipiuꝫ ſeipſuꝫ maxime manifeſtat. Ꝙ autē ſit lux. patet ꝑ hoc quod dic̄ Augꝰ. ſuper gen̄. ad lr̄am. nō ita dicit̉ lux quemadmodū petra ⁊ leo. ſed lux ꝓprie: illa figurate. ¶ Preterea. dic̄ ph̓us. ꝙ ens eſt prima impreſſio intelligentie: ſed quo or dine ſe hꝫ ens in cōmunitate. eo ordine ſe hꝫ primuꝫ ens in cauſalitate: gͦ ⁊ primū ens in ordine cauſalitatis eſt pͥ ma impreſſio. ſeipſo gͦ cognoſcit̉ ẜm ſubſtantiaꝫ ab intel ligentia. ¶ Reſpondendū ad hoc. ꝙ duplex eſt cognitō. patrie ⁊ vie: cognitōne patrie cognoſcet̉ ẜm ſubſtantiaꝫ. ſicut dicit̉.j. Io. iij. videbimus eū ſicuti eſt. Cognitio v̓o vie multiplex eſt. Eſt.n. cognitio nature ſcꝫ rōnis. vt ē na tura quedā: ⁊ eſt cognitio rōnis vt eſt ratio cogitando ⁊ ꝑtractando: ⁊ eſt cognitio gratie que eſt ꝑ fideꝫ ⁊ per do num ſapiētie ⁊ intellectus. Ꝙtum ad cognitōeꝫ nature ſeipſo eſt primū principiū in intellectu. ⁊ cognoſcit̉: ⁊ ſic intelligit̉ quod habet̉ a ph̓o. ¶ Et quod obijcit̉ de luce: intelligit̉ ꝙͣtum ad hoc quod eſt ex ꝑte nature. ꝙͣtuꝫ autē ad cognitōeꝫ rōnis vt eſt ratio in cogitando ⁊ ꝑtractādo lꝫ ſit lux que ſe manifeſtat. ꝓpter infirmitateꝫ tn̄ ratōnis nō cognoſcit̉ quid eſt ẜm ſub̓aꝫ. ſed ꝑ oꝑa cognoſcit̉ vnū principiū opeꝝ. Et ſic intelligit̉ quod dicit apl̓s ad Ro .j. Inuiſibilia dei ⁊cͣ. ⁊ ſic introducit̉ illud. xiij. Sap̄. A magnitudine ſpeciei ⁊ creature. cognoſcibiliter poterit

horum creator videri. Et ꝙ ſe non manifeſtat intellectui noſtro ẜm ſubſtantiam. hoc non eſt ex parte ſui. ſed ꝓpter noſtrum defectum: ⁊ ſic dicit ph̓us. ꝙ intellectus noſter ſe habet ad manifeſta nature ſicut viſus noctue ad lumē diei. ¶ Quod auteꝫ dicunt Dyo. ⁊ Dam̄. duplici ratōne poteſt attendi: tum quia priora non habet. nec aliquam multitudineꝫ ẜm ſubſtantiam ẜm quam cognoſcat̉ quid eſt diffinitiue: tum quia via ratiocinatōnis vel cogniti onis humane: ꝓpter defectum ex parte noſtra. ⁊ excellē tiam ex parte ſua. non peruenit̉ ad cognoſcendum quid eſt. ſed quid non eſt: ⁊ qm̄ eſt cauſa ſeu principiū. ¶ Ad rationeꝫ v̓o de modis attributionum. reſpondendū eſt. ꝙ modi attributionū in creaturis. non ẜm illum modū attribuūtur principio primo. ſed ſicut dicit Boe. in lib. de trini. Omīa predicamenta preter ad aliquid. cum ad deum referuntur. ad predicatōneꝫ ẜm ſubſtantiam con uertuntur: ⁊ ideo lꝫ attributōnes ille ẜm moduꝫ quo cō ueniūt creaturis. non conueniūt principio: conueniunt tamen aliquo modo: dicūt.n. diuinam ſubſtantiā aliꝗd cointelligendo. nullam auteꝫ rei compoſitōeꝫ circa ip̄m principium deſignando. Cognitōne v̓o que eſt per gra tiam. lꝫ non cognoſcatur in preſenti facie ad faciem: cō gnoſcitur tamen per ſpeculuꝫ in enigmate. ⁊ quodā etiā modo cōmuni. hoc dicitur ꝓpter donum ſapientie. quod eſt cōmune vie ⁊ patrie. lꝫ etiam hec cognitio non perue niat ad ipſam eſſentiam ẜm ſeipſaꝫ. ſed per veſtigia ī cre aturis per imagineꝫ in intellectuali creatura. per ſimili tudineꝫ in ipſis gratijs ſiue donis gratiaꝝ. MMembꝝ ſecundū Ecundum membꝝ huius queſtionis. vtrū ſint plura principia ẜm ſubſtantiaꝫ. habet tres articulos. ¶ Primus. v. ſint duo prīa pͥncipia vnuꝫ boni ⁊ alteꝝ mali. ¶ Secūdꝰ vtꝝ ſint duo principia. vnū boni ſpiritualis alterū boni corporalis. ¶ Tercius. vtꝝ boni corꝑalis ſint duo prin cipia. ſcilꝫ opifex ⁊ materia quorum neutrum eſt ab ali ¶ Articulus primus Irca primuꝫ ſic obijcit Io. dama. ꝙ non ſint duo principia. Contraria ſunt adinuiceꝫ. bo nū ⁊ pernicioſum. ⁊ ſuinuicem corruptiua. Si ergo ſunt in ſeinuiceꝫ: non erunt ſubſiſtentia. Si v̓o non ſunt in ſeinuicem ſed diuiſa: quis eſt qui regiōꝫ ſin gulo diſtribuit: ⁊ ſi alius eſt qui diſtribuit: illud magis erit principium. ¶ Itē neceſſe eſt alterum horum vel tan gere ⁊ corrumpere ſeinuiceꝫ. vel eſſe medium in quo neq bonum neqꝫ malum eſt. ⁊ non tunc tm̄ duo principia ſed tria. ¶ Item neceſſe eſt alterum horuꝫ vel pacificare. qd̓ id quod malum eſt non poteſt. quod enim pacificat n eſt malū. vel preliari. quod id quod bonū eſt nō pōt. qd̓ pre liatur.n. nō eſt finaliter bonū. ¶ Iteꝫ quod malū ē quidē preliari. quod aūt bonuꝫ eſt. nō ex aduerſo preliari ſed a malo corrumpi vel ꝯtriſtari ſemꝑ ⁊ malū pati. quod n̄ eſt boni: vnū gͦ eſt ab omni malicia exutū ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ Aug. ī li. de moribꝰ manicheoꝝ. Principiū primū boni ē ſum mū bonū. ſꝫ ſummū bonū nō pōt eſſe ſummū bonū niſi ſit incōmutabile. impenetrabile. ⁊ inuiolabile ⁊cͣ. Si.n. de eſſet aliqͣ boni ꝯditio. nō eēt ſummū. qꝛ intelligeret̉ meliꝰ tali aūt nature noceri nullatenꝰ pōt: malū aūt dicit̉ eo ꝙ nocet ſeu nocere pōt. ¶ Preterea. cū ſit ſummū bonuꝫ. eſt ſumme potēs: gͦ ꝯſeruare pōt om̄e quod ꝑtinet ad re gnū ſuū. ⁊ hͦ eſt regnū lucis ſicut dicūt maīchei: gͦ poteſt ꝯſeruare om̄e illud quod eſt in regno lucis a nociuo. Et ꝗa ſumme bonū vult ꝯſeruare ⁊ nouit: gͦ in effectu erit cō ſeruatio: nō gͦ malū ſiue prīcipiū mali. nocebit regno bo ni. neqꝫ nocebit regno tenebraꝝ. corruptio.n. nō eſt in ſe ipſa. ſꝫ in aliquo quod corrumpit: malū aūt ē corruptio.
gͦ nō ſe corrumpit. cū corruptio nō corrumpat corruptōꝫ. Regnū gͦ tenebraꝝ ſi om̄i bono caret(vt dicūt maīchei corrumpi nō pōt. gͦ nec ei noceri: nō gͦ malū eſt. cuꝫ nulli noceat: gͦ nō ſunt duo principia.ſ. boni ⁊ mali. ¶ Item ſi eſſet primū principiū mali. e diuerſo diuidens ꝯtra prin cipiū boni: eēt ſumme maluꝫ. ſicut eſt ſumme bonū. Sed ſummū bonū eſt. ꝙ nihil poteſt habere de ſuo oppoſito. gͦ econtrario ſumme maluꝫ diceret̉ quod nihil haberet vel habere poſſet de ſuo oppoſito. Nā ſi haberet: quo ad hoc dependeret ab ipſo. ⁊ ita nō eſſet equalit̓ principiū. Sed impoſſibile eſt eſſe ſic ſumme malū. nihil.n. hr̄et de eſſe. gͦ oīno eēt n̄ ens: gͦ nō haberet rōneꝫ principij. ¶ Itē malu nō eſt ẜm eſſentiā ſꝫ ẜm priuatōeꝫ dictum. pͥuatio v̓o nō eſt nec intelligit̉ ſine eo cuiꝰ eſt priuatio. Qd̓ auteꝫ pͥuat̉ bonū eſt. gͦ malū dependet a bono: ⁊ ſumme malū nō pōt eſſe. cum ſit priuatio. qn̄ habeat aliquid boni. gͦ dependꝫ a bono: gͦ nō eſt equaliter principiū cum ſumme bono. ¶ Prete rea. augꝰ. in encheri. ex bonis mala orta ſunt. ⁊ niſi in bonis nō ſubſiſtūt. gͦ malū dependet a bono. gͦ vt prius ſumme malū nō eſt equaliter principiū cū ſumme bono. ¶ Forte dicet̉ ſupradicte rationi ꝙ ſumme maluꝫ nō nocet. vel corrumpit. vel aduerſat̉ ſumme bono. ſꝫ ali cui bono inferiori: ꝓpter quod ſic pōt obijci. qͣntūcūqꝫ ſit malū quod dicit̉ ſumme malū. pōt tolli a ſumme bono. Sūme.n. bonum eſt ſumme potens. potentia.n. bonū ē. gͦ ſumma potentia ad ſummū bonū ꝑtinet: ſꝫ magis eſti mabit̉ potēs. quod plus mali pōt tollere. ꝙͣ quod minꝰ gͦ ſumme potēs. ſumme malū pōt tolle̓. Naꝫ alit̓ magis potēs intelligeret̉. ⁊ ita magis bonū: cū gͦ ſumme maluꝫ n poſſit tollere niſi de inferiori bono. ⁊ ſumme bonū poſ ſit tollere quodcūqꝫ malū. nō erūt ſumme bonū ⁊ ſumme malū equaliter principia. ¶ Item ꝙ nō ſit principiū ẜm modos prīcipij in prima ph̓ia dicti ſic argui pōt. Dicit̉ enī vno modo initiū ex quo primo mouet̉ aliꝗd. vt prīci piū longitudinis. Sꝫ hoc mō non dicet̉ principiū mali. principiū.n. longitudinis determīat aliquā ꝑteꝫ entis. ⁊ ita nō eſt oīno ſine bono: vtpote ſi dicat̉ pūctus prīcipiū longitudinis vel ex quo fit motus. Iteꝫ dicit̉ principiuꝫ de quo facilior eſt diſciplina. nec hoc mō malū eſt princi piū. cū ꝑ bonū cognoſcat̉. Dicit̉ etiaꝫ principiuꝫ ꝑs ma terialis vt fundamētū domus. nec ſic eſt principiū. quia ex entibꝰ ꝯponit̉ ens. Etiaꝫ dicit̉ principiū ex quo fit in itiū motus. vtpote cauſa efficiēs. verbi gr̄a. filius a parē tibꝰ. ⁊ lis ab odio: nec ſic dicit̉ principiū. qꝛ mali nō ē cā efficiēs ſꝫ deficiēs. Dicit̉ etiā principiū ꝓpter cuiꝰ volūta teꝫ mouet̉. ⁊ hec eſt cā finalis inqͣtū mouet efficientem. Hec aūt remouet̉ a malo: finis.n. ⁊ bonū idē ē ī ſub̓a. qͦ malū n̄ ē principiū in rōne finis ſeu cauſe finalis. Dicit̉ etiā pͥncipiū ex qͦ ſcit̉ res primo. vtpote rei cā. nec ſic ma lū eſt principiū vel hꝫ: malū.n. ē incauſale vt dicit Dyo. in li. de di. no. Concludit̉ gͦ ex iā dictis. ꝙ malū n̄ ē pͥnci piū ẜm modos iaꝫ dictos. ¶ In ꝯtriū ſic obijcit̉. Bonuꝫ ⁊ malū ſunt genera alioꝝ. h̓ aūt nō videt̉ dici niſi diuer ſoꝝ ſint principioꝝ. nō n. ſic dicūt̉ genera ſicut ſubſtan tia ⁊ qualitas. ¶ Iteꝫ dicit̉. xij. math̓. Non poteſt arbor mala. ibi dicit glo. non poteſt ex bono naſci malum. vl̓ ex malo naſci bonum: ⁊ alia glo. nihil medium. quin boni actoris tm̄ ſint bona. ⁊ mali mala. ¶ Item bonuꝫ ⁊ ma lum ſunt oppoſita. oppoſita habebunt principia. ꝙ ſi vl timo eſt ſtare in idemptitate principij. boni auteꝫ ſit ſum mum bonum principium. ergo erit ⁊ mali. quod non eſt vnum. Unde. iij. Romano. Qui infert iram glo. ibi: illiꝰ rei deus vltor eſt cuius actor non eſt. id eſt iniquitatis. quam deus poteſt punire non facere. ¶ Item Auguſti. ī libro. lxxxiij. q. Omne quod deficit ab eo quod eſt eē. de ficit ⁊ tendit in non eſſe: deficere autem maluꝫ eſt. eſſe au tem ⁊ in nullo deficere bonum eſt. At ille ad quem nō eē non pertinet. non eſt cauſa deficiendi: boni ergo tm̄ cau ſa eſt. malū aut factum eſt. ergo habet aliqd̓ pͥncipiū. ⁊ n̄ idem cum bono: ergo mali ⁊ boni ſunt duo principia.

Queſtio Prima
¶ Item cum dicit̉ liberum arbitrium deficiens ⁊ cau ſa mali. defectus ille ab alio hꝫ ꝙ eſt ꝙͣ a ſe. Si non ab alio. ergo principium eſt ante quod nullum in illo ge nere. ſi habet. alicubi eſt ſtare in genere defectuum. au bonū erit per ſe cauſa mali. Ꝙ ſi bonū ꝑ ſe nō eſt cau ſa mali. tūc.n. oporteret ſummū bonū eſſe ꝑ ſe cauſam mali. erit aliquis defectus primus in genere defectuū: ergo eſt principiū aliqud̓d maloꝝ. ¶ Iteꝫ dicit̉ in gen̄. primo. Tenebre erant ſuper facieꝫ abiſſi. ⁊ poſt ſeꝗt̉. ſpiritus dn̄i ferebatur ſuper aquas. ſiue inculabat ẜm aliam lr̄am. ergo tenebre cum ſint priuatōnes. nō ſemper ortum habent a luce. Sequitur enim. dixit deꝰ fiat lux. ⁊ facta eſt lux: Alia gͦ eſt cauſa illarum tene braruꝫ ⁊ illius lucis. ſed hec eſt prima lux creata. ⁊ il le ſunt prime tenebre. gͦ tenebraruꝫ ⁊ lucis differentia ſunt principia. Item viij. Io. Dyabolus eſt mendax ⁊ pater eius id eſt mendacij: mendacium auteꝫ dicit̉ pec catum. gͦ fuit principium peccati: ſed non idem princi pium boni. gͦ differentia ſunt principia. ¶ Reſponden dum eſt. ꝙ boni ⁊ mali non ſunt duo principia vt ex eqͦ ſe diuidant. ſicut plures rationes concludūt. ſumendo bonum generaliter. lꝫ enim malum generaliter aliquo modo habeat principium eo ꝙ factuꝫ eſt: nō tamen ex equo ſe habet contra principium boni. ¶ Item ad illd̓ auteꝫ quod obijcitur. ꝙ malum nō habet principiū ẜm aliquam rationeꝫ ſupradictam principij. Dicendum ꝙ habet ẜm illam rationeꝫ principij. ẜm ꝙ dicit̉ effici ens large ſumptum principium. Eſt enim efficiēs pro prie ſumptum. quod eſſe facit a forma completuꝫ ⁊ eſt efficiens large ſub quo continetur id quod facit eſſe ſb̓ priuatione determinatuꝫ: ⁊ hoc ꝓprie dictum vocatur cauſa deficiens. Unde Auguſti. in lib. de ciui. dei dic̄. Si queritur cauſa mali. nō eſt inuenire niſi cauſaꝫ de ficientem: ⁊ ꝓpter hoc poſuit ph̓us duo exempla ī illa ratione principij. Pater eſt cauſa filij. ⁊ lis ē ab odio: lis enim eſt ab odio vt defectus a cauſa deficiēte. ¶ Ad illd̓ v̓o quod obijcitur multipl̓r. ꝙ boni ⁊ mali ſunt di uiſa principia. Reſpondendū eſt ẜm ordinem. Primo de hoc ꝙ dicit̉ bonum ⁊ malum ſunt genera aliorum. Aut enim accipiunt̉ bonum ⁊ malum cōmuniter. aut ꝓprie in genere moris. Si ꝓprie in genere moris. dicū tur ꝓpter hoc genera: quia omīa que ſunt in moribus ad iſta duo reducunt̉: multoplus bonum ⁊ malum re ducūtur ad vnum principium ſcꝫ voluntatem aut lib arbitrium. ẜm ꝙ bonum ⁊ malum dicūtur recta ⁊ nō recta. lib. arbitrium efficiens vel deficiens. Si v̓o acci piūtur bonum ⁊ malum generaliter. dicūt̉ eſſe genera. quia generaliter omīa comprehendunt: non quia illis reſpondeant duo principia. ſed bono reſpondet pͥmuꝫ principium quod eſt ſummum bonum: malo d̓o reſpō det eſſe ex nihilo. ſicut dicitur in fi. li. contra epiſtolaꝫ fundamenti. ¶ Ad illud v̓o quod ſecundo obijcit̉ dd̓m eſt. ꝙ malum ⁊ bonum ꝯtrahutur ad ea que procedunt ex voluntate vertibili. vnde volūtas bona dicit̉ arbor bona. voluntas mala arbor mala: ⁊ ẜm hoc fructus re ſpondent arboribus. Unde bona voluntas. boni act cauſa dicitur. ⁊ mala mali: ſed non ꝓpter hoc boni ⁊ mali generaliter prout hic intendimus: duo erūt prin cipia. ¶ Ad tercium obiectum eſt reſpondendū. ꝙ bo num ⁊ malū recipiūtur dupl̓r. vt ſunt cōtrarie oppoſi ta. ſicut dicitur bonuꝫ ⁊ maluꝫ in actibus ⁊ habitibꝰ: ⁊ ſic ſtant in cōtrarietate principioꝝ large ſumendo principium. Sumunt̉ auteꝫ bonum ⁊ malum ꝓut ge neraliter dicūt̉. nō in oppoſitione contrarietatis: ſꝫ vel in oppoſitōne priuatōnis ⁊ habitus. ſicut ſe habent vi ſus ⁊ cecitas. vel in oppoſitōne ꝯtradictōis aliqͦ modo in genere entis. ꝓut bonum dicit̉ ens completū. malū v̓o deficiens a complemēto. ⁊ in hoc nō ens: ⁊ ẜm hāc rationē oppoſitōnuꝫ. nō oportet reducere ad duo prin cipia. ſꝫ bonum dicit̉ inqͣtū tendit in ens quod ē finis.
malum v̓o ẜm idit in nō eſſe: boni gͦ erit prīcipiuꝫ ſummū bonum. mali v̓o non erit principium: res enim defectibilis in ſeipſa deficit. ſed non a ſeipſa eſt. ¶ Ad quartum obiectum dd̓m. ꝙ deus eſt cauſa rei. non ẜm ꝙ deficit defectu culpabili. Auguſti. iij. de li. ar. Oīno non inuenio. nec inueniri poſſe. ⁊ prorſus non eſſe af firmo. quomodo tribuant̉ peccata noſtra creatori deo quando ⁊ in ipſis laudabilem eum inuenio. nonſolum ꝙ ea punit. ſed etiam ꝙ tunc fiunt cum ab eius verita te receditur. Sed eſt duplex maluꝫ. culpe ⁊ pene. Ma li culpe non eſt deus actor: mali d̓o pene eſt actor. ſicut habetur in principio lib. de li. arbi. ⁊ in libro retracta tionum. vbi explanat illam queſtioneꝫ libri. lxxxiij. q. Non putetur ex hoc ab illo non eſſe penam malorum. que vtiqꝫ malum eſt his qui puniuntur: ſed hoc ita di xi. quemadmodum dictum eſt. deus mortem non fecit. cum alibi ſcriptum ſit. Mors ⁊ vitā a domino deo eft. Malorum ergo pena. malum eſt quidem malis. ſed in bonis operibus eſt dei. quia iuſtum eſt: defectum ergo culpabilem eſt reducere ſicut dictum eſt ad cauſam de ficientem. defectum v̓o penalem inqͣtum iuſte infligit̉ ad cauſam efficienteꝫ: ex parte v̓o ſuſceptibilis ad cau ſam deficientem. ¶ Ad quintuꝫ obiectum dicendū eſt. ꝙ defectus primus voluntarius eſt a libero arbitrio. non ẜm id ꝙ aſſimilatur primo. ſed ex ſeipſo inꝙͣtum vertibile eſt ẜm voluntatem in nihilum. ⁊ ita mali in ꝙͣtum malum eſt. non ponemus bonum inꝙͣtum bonū principium. nec tamen ſine bono ſubſiſtit. ⁊ ideo eius principium: ſicut contingit dicere non eſt primum vt ē diuerſo diuidens contra principium boni. duo faci ciat principia cum illo. ¶ Ad ſextum dicendum. ꝙ licꝫ prius loquatur de tenebris ꝙͣ de luce. in principio ge neſeos: non tamen tenebre habēt ſubſiſtens principiū: tenebre enim nihil aliud dicuntur. niſi ꝙ nonduꝫ erat aduentus lucis. vnde per negationem ſe habent reſpe ctu lucis. ⁊ ex hoc cauſabatur ꝙ nondum erat lux ¶ Ad ſeptimum dicendum. ꝙ cum dicitur ab initio in veritate non ſtetit: non dicitur initium ẜm ratōnē cau ſalitatis. ſed ab initio.i. poſt initium duratōnis. Sed cum dicitur. Dyabolus mendax eſt ⁊ pater eius. dici tur cauſa peccati deficiens. anteꝙͣ gratia nulla erat: nec ꝓpter hoc erit diuerſum principium mali. e diuer ſo diuidens contra primuꝫ principium boni. defectus eniꝫ prime cauſe deficientis non ſubſiſtit niſi in bono cuius boni eſt primum principium bonorum beato rum. ¶ Articulus ſecūdus F D articulum ſecūdum quo querit̉. vtrū ſint duo principia. vnum ſpiritualium. ⁊ aliud corporalium: quod videtur rati onibus ⁊ auctoritatibus. Ratio vna ē ex hoc. ꝙ principiatum aliquam habet ſimilitudinem cū ſuo principio: principium v̓o rerum ſpiritualiuꝫ ſum mus ſpiritus eſt. ſimplex ⁊ incircumſcriptus. immuta bilis. Res v̓o corporales in omnibus his diſſimilitu dinem habent. neqꝫ enim ſpiritus ſunt vel res ſpiritu ales ⁊ ſunt multe compoſitionis. habent etiam circū ſcriptionem diuiſiuam. ⁊ ſunt multiplicis mutatiōis: ergo maximam habent diſſimilitudinem. non gͦ ſunt principiata a principio rerum ſpiritualium. ⁊ ſunt pͥn cipiata: quia non a ſeipſis ſubſiſtunt. ergo habent ali ud principium. ¶ Item non eſt eadem materia rerum ſpiritualium ⁊ corporalium. ꝓportionalis enim eſt ma teria forme: neqꝫ enim adinuicem eſt tranſmutatō for marum iſtarum vel illarum. neqꝫ eſt continuatio: ergo principium primum ex parte ſuſceptibilium ſiue paſſi uorum. eſt differens in rebus ſpiritualibus ⁊ corpora libus: ſed correſ ndentia ſunt principium actiuuꝫ ⁊ principium ſuſcepti m. ergo pari ratione erūt prin

cipia actiua. vnum corꝑalium alteꝝ ſpūaliuꝫ. ¶ Item corꝑalia in maxima parte vident̉ eſſe confuſa. ſpūalia d̓o ordinata. Confuſio enim videt̉ cū vapor terreſtris ſuꝑfertur in aere vapori aquoſo. vel vapori igneo: vel vapor etiam igneus includit̉ in vapore aquoſo. Simi liter cum aīalia rapacia dominant̉ manſuetis. cū ma li preſunt bonis. In ſpūalibus v̓o non ſic eſt. non gͦ vi dent̉ eſſe ab eodem principio: ſi.n. eſſent ab eodē. eſſent ordinata inter ſe ⁊ ad vnū: ſunt gͦ duo principia corꝑa lium ⁊ ſpūalium. ¶ Item dicit̉ in lib. ſap̄. Corpꝰ quod corrumpit̉ aggrauat aīam. gͦ ⁊ declinat deorſuꝫ ſcꝫ ad peccatum. ſed ipſe ſpūs quantū eſt de ſe. tendit natura liter ſurſuꝫ: hoc aūt videt̉ ꝑuenire ex drn̄tibꝰ prīcipijs. gͦ differētia ſunt principia. ¶ Item dicit̉ eccͣs vltīo. Re uertat̉ puluis in terram ſuā. ⁊ ſpūs redeat ad euꝫ ꝗ de dit illū: gͦ ſpirituū videt̉ aliud eſſe prīcipiū ꝙͣ corpoꝝ. Nam ſi ideꝫ eſſet principiū. diceret̉ vtrobiqꝫ ꝙ corpu reuerteret̉ ad eum qui dedit illud. ſicut ⁊ dicit̉ de ſpū. ¶ Item dicit̉. vij. Ro. condelector legi dei ẜm interiorē hoīeꝫ. video aūt aliā legeꝫ in mēbris meis. repugnan teꝫ legi mentis mee. ⁊ captiuanteꝫ me in legeꝫ peccati. que eſt in mēbris meis. ⁊ poſt ſequit̉: ergo egoipſe car ne ſeruio legi peccati. mente autem legi dei. lex gͦ dei ⁊ lex membroꝝ ſiue carnis contrarie ſunt. ⁊ vna ꝯuenit menti. ⁊ altera carni: gͦ mens ⁊ caro inter ſe cōtrarian tur. Quod etiam videtur Gal̓. v. Caro cōcupiſcit ad uerſus ſpiritū. ⁊ ſpūs aduerſus carnem: ꝯtrarioꝝ aūt ꝯtraria ſunt principia: gͦ cum deus ſit principiū ex ꝑte ſpūs. erit aliud principium ex parte carnis. Quod eti am videtur ex eo quod dicit Apoſtolus prima Corin thiorum ſecundo. Sapientiam loquimur inter perfe fectos: ſapientiam v̓o non huius ſeculi. neqꝫ principuꝫ huius ſeculi qui deſtruuntur: ſed dei ſapientiam que eſt in miſterio abſcondita. quam nemo principum hu ius ſeculi cognouit: ergo aliud eſt princeps huius mū di ꝙͣ deus. Similiter habetur Iohannis decimoquar to. Uenit princeps mundi huius ⁊ in me non habet licꝙͣ. ⁊ in decimooctauo. Regnum meum non eſt de c mundo: ergo dei regnum ⁊ regnum mundi diuer ſos habent principatus. ¶ Item ad Epheſeos ſecun do. Aliquando ambulaſtis ſcd̓m ſeculum mundi hu ius. ſcd̓m principem poteſtatis aeris huius: qui nunc operatur in filijs diffidentie: ergo alius eſt princeps mundi. ꝙͣ ille de quo prius dicitur. viuificauit vos cū eſſetis prius mortui delictis. Sed qui conuiuificaui deus erat. ergo alius eſt princeps mundi a deo: ſed mū dus pro quo ſupponit niſi pro rebus corporalibus. er o aliud eſt principium corporalium ꝙͣ ſpiritualium. ¶ In contrarium ſic obijcitur rationibus ⁊ auctori tatibus. Mundus ſenſibilis reſpondet archetipo. ſi cut exemplum exemplari. ſed idem eſt mundus arche tipus quod ipſe deus. ſicut infra oſtendetur. vbi age tur de cauſa exemplari: gͦ deus eſt cauſa efficiens mun di ſenſibilis. gͦ idem principium ſpūalium ⁊ corꝑaliū. Mundus.n. ſenſibilis vtraqꝫ comp̄hendit. diuidendo ꝯtra archetipū. ¶ Item ſpūalia mouent corꝑalia. pri mū auteꝫ principium ſpūalium mouet ſpūales ſub̓as gͦ ⁊ corꝑales ipſis mediantibꝰ. ſic̄ habet̉ ab Augͦ. viij. ꝑ gen̄. mouet deus ſpūalem creaturam ꝑ tempꝰ. cor oraleꝫ d̓o ꝑ tempus ⁊ locum: corꝑaleꝫ v̓o ſubdidit ſpi rituali. irratōnaleꝫ ratōnabili. terreſtreꝫ celeſti. minꝰ valentem valentiori. gͦ ordo eſt inter creaturas corpo rales ⁊ ſpūales. ad principium ſpūalium: ordo autem iſte non eſt niſi ad principium. ergo idem eſt principiū vtrorūqꝫ. ¶ Item ſi diuerſa eſſent principia. oporterēt ponere tercium principium: eſt.n. quedam creatura cō poſita ex corporali ⁊ ſpirituali. Sed poſſe principij ſpi ritualis finiretur ī re ſpirituali. ſicut poſſe prīcipij cor poralis in rem corporaleꝫ. Nam ſi extenderetur vltra iam haberet poſſe ſuper corpora. ⁊ ita magis eſſet prīcipium. ¶ Preterea. ſicut dictuꝫ eſt. caro ⁊ ſpūs adin uicem contrariantur. ergo eorum vnio non erit ab al tero principiorum: non enim vult principium ſpiritu alium ꝙ ſpiritus ſuccumbat carni. vel principiuꝫ car nalium. ꝙ caro ſuccumbat ſpiritui: non ergo tm̄ duo erunt prīcipia. nec affectaret naturaliter ſpiritus car ni vniri. Quod cum videmus. accipitur ex hoc ꝙ non ſunt diuerſa principia ⁊ contraria carnis ⁊ ſpiritus. ¶ Item Auguſtinus in libro. lxxxiij. queſtionuꝫ. Om̄e bonum a deo eſt. omne ſpecioſum bonum inꝙͣtum hu iuſmodi: ⁊ omne quod ſpecie continetur ſpecioſuꝫ eſt. omne autem corpus vt ſit corpus. ſpecie aliqua conti netur. omne ergo corpus a deo eſt. ¶ Ex auctoritatibꝰ etiam idem elicitur. dicitur enim in actibus apoſtolo rum. xvij. Deus qui fecit mundum ⁊ omnia que in eo ſunt: hic celi ⁊ terre cum ſit dominus. non in manufa ctis templis habitat. Et. iij. Roma. Ut omne os ob ſtruatur ⁊ fiat omnis mundus ſubditus deo. Et pͥmo ad Hebre. Locutus eſt nobis in filio quem conſtituit heredem vniuerſorum. per quem fecit ⁊ ſecula. Et pri mo ad colocen̄. In ipſo condita ſunt vniuerſa in celo ⁊ in terra viſibilia ⁊ inuiſibilia. ſiue throni ſiue domina tiones. ſiue principatus ſiue poteſtates: omnia eniꝫ in ipſo ⁊ per ipſum creata ſunt. ergo idem eſt principiuꝫ vtrorūqꝫ. ¶ Item dicitur in Math̓. in fine. Data eſt mihi omīs poteſtas in celo ⁊ in terra: ſi ergo aliꝰ erat princeps mundi. aut ille expulſus eſt per xp̄m. aut ex pulit xp̄m. aut adinuicē pugnant. Si eum expulit chri ſtus. cum ipſe eſſet prius princeps mundi. de iure xp̄o erat iniurioſus. quod non concedit hereticus. Si v̓o expulit chriſtum. ergo erat potentior chriſto. quod eſt contra id qd̓ dicitur in. xj. Luc̄. Cum fortis armatus cuſtodierit atrium ſuum in pace ſunt omnia que poſſi det: cum v̓o fortior eo ſuperuenit. diripit omnia vaſa eius. In quo datur intelligi. ꝙ chriſtus veniens ī mū dum. fortior erat principe mundi ſcilicꝫ dyabolo. Si v̓o inuicem adhuc pugnant. ⁊ neuter ab altero victus eſt: quid eſt quod dicitur in. xij. Iohan. Nunc prīceps mundi huius eijcietur foras. ¶ Item ſi dyabolus fu it principium ſcilꝫ illorum corporalium. ⁊ deus ſpiri tualium. cauſa dicitur in xij. apocali. Michael ⁊ an geli eius preliabantur cum dracone. ⁊ draco pugna bat: ⁊ angeli eius non valuerunt. neqꝫ locus eorum in uentus eſt amplius in celo. Aut celum dicitur ibi cor pus celeſte. aut aliqua ſpiritualis creatura. Si cor pus celeſte: iniuria facta eſt ei. cum proiectus eſt de c lo cui principabatur. Si v̓o aliqua ſubſtantia ſpiritu alis. non in eo habitabat. cum illa pertineret ad prin cipium ſpiritualium. ¶ Reſpondendum eſt ad obie cta. ꝙ mundus accipitur dupliciter. vel pro ipſa mun dana machina. vel pro mūdi amatoribus: ſiue pro ip̄a mundana conuerſatione: que culpabilis eſt. Sicut di citur prima Iohannis ſecundo. Nolite diligere mun dum: ⁊ primo Iohannis. Mundus eum non cogno uit. Pro ipſa v̓o mundana machina accipitur cum di citur. in mundo erat. ⁊ in decimoſeptimo act̄. Si ergo fiat ſermo de ipſa mundana machina. prout continet in ſe res corporales: idem eſt principium rerum ſpiri tualium ⁊ corporalium. Si v̓o pro ipſa mundana con uerſatione que culpabilis eſt. vel pro amatoribus mū di inquantum huiuſmodi. quia deus peccati actor non eſt. dicitur dyabolus in mundo principari: non quia poteſtas dei non ſe extendat ad illa. vt bene ordinat de eis. quorum malorum actor vel ſuggeſtor eſt dyabo lus ſiue poſſeſſor. ¶ Ad primum obiectum ergo reſpō dendum eſt. ꝙ licꝫ corporalia magnam habeant diſſi militudinem reſpectu ſummi ſpiritus. quomodo ha bent ſpiritualia ſimilitudinē. nihilominus tamen ali quam habent ſimilitudinem. ẜm quā ꝯueniūt facta cū ipſo faciēte: hn̄t.n. ꝯuenientiā ī his generalibus cōdi

Queſtio Prima
tionibꝰ que ſunt vnitas. veritas nitas ⁊ ꝯſimilibus cū ſint veſtigia creatoris. Unde Auguſti. in lib. ſecūdo de libe. arbitrio: ea potentia qua fortiter a fine vſqꝫ ad fineꝫ attingit: fortaſſe numerus dicitur. ea v̓o que diſ ponit omīa ſuauiter ſapientia proprie vocatur. cuꝫ ſit vtrūqꝫ vnius eiuſdemqꝫ ſapientie: ſed quia dedit nume ros omnibus infimis. corpora oīa ꝙͣuis in rebus omī bus extrema ſint habent numeros ſuos. ſapere auteꝫ non dedit corporibus. ſed animis rationabilibus. tāꝙͣ in eis ſibi ſedeꝫ locauit: perfudit ergo rationales ſub ſtantias luce ſapientie ſed corporales ratione numero rum: lꝫ ergo ſit minor ſimilitudo. non tamen oīno nul la. ¶ Ad ſecūdum obiectum dicendū. ꝙ non eſt ſimile principio actiuo ⁊ paſſiuo. Principiū eniꝫ actiuuꝫ non tm̄ extendit ſe ad plura ſuſceptiua. vt plura fiant in ipſis vel ex ipſis. ſed etiaꝫ primuꝫ principiuꝫ actm̄ extendit ſe ad hoc. ꝙ ipſa fiant ex nihilo: ꝓpoſitio autē predicta locum habet. vbi actiuum appropriat ſibi paſ ſiuum. ¶ Ad tercio obiectum dicendum. ꝙ licꝫ videa tur confuſio eſſe in mundo inferiori. nihilominus ta men eſt veriſſima ordinatio. Ꝙ enim videtur eſſe cōfu ſio in ipſis elementis. ſiue elementoruꝫ impreſſionibꝰ: hoc non eſt niſi exterius conſideranti. Si eniꝫ fiat con ſideratio ad virtutem ſuperiorum corporum. quorum pirtute fit vaporum eleuatio. ⁊ elementorum commi xtio: inuenietur ibi pulcherrima ordinatio. Eodē mo do eſt in ipſa ordinatione animalium rationalium vel irrationalium. Unde dicit Auguſti. in libro de vera religione. Ita ordinantur omīa officijs ⁊ finibus ſuis in pulchritudineꝫ vniuerſitatis. vt quod horremus in parte: ſi cum toto conſideremus. plurimū placeat: quia nec in edificio iudicando. vnum tm̄ angulum conſide rare debemus. nec in homine pulchro ſolos capillos. nec in bene pronunciante ſolum digitorum motū. nec in lune curſu aliquas tridui tm̄ figuras. Iſta eniꝫ que propterea ſunt infima. quia partibus imperfectis to ta perfecta ſunt. ſiue in ſtatu ſiue in motu pulchra ſen tiantur tota conſideranda ſunt ſi recte volumus iudi care. ¶ Ad quarto obiectum dicendum eſt. ꝙ eſt loqui de corpore ẜm naturam corporis. ⁊ ẜm ꝙ corrumpitur corruptione penali. que procedit ex fomite. Si fiat ſer mo de corpore ī natura eius: nō ad aliud ordīata ſunt finaliter anima ⁊ corpus. ſed in idem tendūt. Si d̓o fi at ſermo de ipſo. ratione corruptōnis vicioſe. ⁊ de ani ma ratione ſue nature. in diuerſa tendūt per inclinati onem: corpus.n. quod corrumpitur inclinat anima de orſum.i. ad peccatum: ſpiritus d̓o naturalit̓ tendit ſui ſum. i. ad deū. Nec ꝓpter hoc ponenda ſunt duo princi pia. ſicut ex precedenti. q. eſt ꝯcluſuꝫ. vbi agebat̉ de pͥn cipio boni ⁊ mali. ¶ Conſimilit̓ reſpondendū eſt ad il illud qd̓ obijcit̉ ꝑ aucͣtē. vij. Ro. Lex.n. carnis ſiue mē broꝝ. ex ipſo fomite ꝓcedit. vel eſt fomes ꝗ ex peccato ꝓcedit: ⁊ ideo lꝫ ex ꝑte carnis inclinet aīam ad pecca tū ⁊ captiuet nō ꝓpter hoc ponēda ſunt duo principia ſicut p̄oſtenſuꝫ eſt. ¶ Sil̓iter quod dicit̉. v. ad gall̓. Ca ro ꝯcupiſcit aduerſus ſpiritū ⁊ ccōuerſo: caro accipit̉ ibi ꝓ ꝑte ſenſuali. nō tm̄ ꝓ ipſo corꝑe: que inclinat de orſuꝫ ſicut ſpūs inclinat ſurſuꝫ. Ex his patet. ꝙ ſic̄ bo ni ⁊ mali nō ſint ponēda duo principia. ex equo condi uidētia: ita nec carnis ⁊ ſpūs inꝙͣtuꝫ ſic dicunt̉. ¶ Ad quinto obiectū de principe mūdi huiꝰ. Reſpondenduꝫ ꝙ princeps mūdi huiꝰ dicit̉ dupl̓r. vel ipſe dyabolus vel homo qui in hoc mūdo male prīcipat̉: ẜm ꝙ hmō nec iſte nec ille nouit ſapientiā de qua dicit apl̓us. no ticia ꝑ approbatōꝫ. ſꝫ eſt alia ſapīa.i. aliter dicta. q̄ dr̄ terrena aīalis ⁊ dyabolica. iij. Ia. nō ꝓpter ip̄aꝫ ꝯgni tioneꝫ in ſe. ſꝫ ꝓpt̓ inclinatōꝫ ūtatis adiūctaꝫ. ⁊ hec dicit̉ ſapīa h eculi. vel princ Sꝫ n̄ pter hec ponēda ſunt duo principia hꝫ dyabolus vel s terrenus. a deo hꝫ: ſꝫ a ſe al
uſum illius ptātis. vn̄. xix. Io. Nō haberes poteſtateꝫ aduerſuꝫ me. niſi tibi eſſet datū deſuꝑ. Quod auteꝫ di xviij. Io. Regnū meū nō eſt de hoc mundo: accipit̉ ẜm illū modū. ẜm queꝫ mūdus dicit̉ ꝓ mūdi amatoribus nō qꝛ nō haberet ptāteꝫ ſuꝑ illos. ſꝫ qꝛ nō diligebāt do minatōꝫ eius. ¶ Preterea. regnū eiꝰ nō erat ẜm leges mūdanoꝝ. lex enī mūdanoꝝ eſt. vt ꝓ cōmodo ⁊ vtili tate temꝑali dn̄i ſui laborent. quod nō apparuit in xp̄o qui dicit de ſe. Singularit̓ ſum ego donec tranſeaꝫ. Et lxiij. Iſa. Torcular calcaui ſolus. ⁊ de gentibꝰ nō ē vir mecū. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ ꝑ aucͣteꝫ. ij. ad ephe. dd̓m. ꝙ ambulare ẜm ſeculū mūdi. vel ẜm principē hꝰ mūdi. eſt ſequi ſuggeſtionē dyaboli. vel ꝯuerſatōꝫ mū di: in quibꝰ ẜm ꝙ hmōi. dn̄at̉ dyabolus. Un̄. ij. corin. iiij. Deus hꝰ ſeculi excecauit mētes infideliū. vt nō ful geat illuīatio euāgelij glorie xp̄i: ⁊ ẜm hͦ lꝫ dicat̉ deus huius ſeculi. nō tamen ponet̉ principiuꝫ ex equo diui dens ꝯtra deū: qui eſt creator celi ⁊ terre: ſꝫ dicet̉ prīci piū aliquo modo defectuū culpabiliū. nō ꝙ hͦ nō poſſit ex libero arbitrio ſuo vertibili in malū eſſe principiuꝫ ſuoꝝ defectuū. ſed hoc dicit̉ ex eo. ꝙ dyabolus ꝗ inuen tor fuit mali. ⁊ prīo homī peccati ſuggeſtor. ¶ Qd̓ aūt infra dicit̉ de principatu xp̄i ⁊ dyaboli in mūdo. ẜm ꝙ mūdus ſupponit̉ ꝓ mūdi amatoribꝰ: Dicēdū ꝙ dyabo lus ex ꝑte ſui nō iure principat̉. lꝫ illi iuſte ſubditi ſint ſiue detenti. ſicut dicit Aug. de trini. xiij. Xp̄us v̓o iu ſte principat̉ de malis. ordinando in bonū. vt non cuꝫ eis fiat quod volūt. ſed de eis fiat quod iuſtū eſt ⁊cͣ. ¶ Articulus tercius Darticulū tercium quo querit̉. vtruꝫ boni corꝑalis ſunt duo principia. ſcꝫ opifex ⁊ ma teria. quoꝝ vtrūqꝫ nō ſit ab aliquo. ſicut vi debat̉ plato dicere. ꝗ poſuit opificem ⁊ materiā eſſe ab eterno. ⁊ eſſe duo principia. Quod ſic aſtruit̉. nam eſt principiū actm̄. ⁊ eſt principiū paſſi ⁊ ſicut agere ⁊ pati habent inter ſe oppoſitōꝫ: ita neceſſe eſt actm̄ prin cipium ⁊ paſſiuū. ati diſtant ẜm ſubſtantiā. exe. ergo ⁊ actiuum ⁊ pa oquimur hic de prīo acti uo ⁊ primo paſſiuo: nō enim ẜm idem eſt agere ⁊ pati ergo ẜm diuerſa. ⁊ tandem erit reducere ad prima qͦrū neutrum eſt alterum. Ad hoc autem eſt argumentum. ꝙ pati non conuenit prīo principio ẜm ꝙ huiuſmodi: oporteret enim tunc eſſe aliquid nobilius eo quod ī eo ageret. non enim in ſeipſum agit: ſed pati non eſt ſine principio ẜm ꝙ primo eſt paſſio. erit ergo aliud prin cipium agendi in corporalibus. ⁊ aliud principiuꝫ pa tiendi primum. ergo duo erunt principia. ¶ Forte di cetur. ꝙ vnuꝫ eſt ab altero. ſcilꝫ materia ab opifice. ẜm yquidam poſuerunt(ſicut narrat Auguſti. x. de ciui ate dei) vt ſicut veſtigium pedis in puluere eſt a pede. ⁊ ſi ſemper eſſet pes in puluere. ſemper eſſet veſtigiū. ita materia ſit ab opifice ⁊ ſemper exiſtente opifice. ſꝑ ſit materia. ¶ Ce tra hoc ſic obijci poteſt. Materia ſi eſt ab opifice. non eſt de ſi lantia opificis. nam ſi hoc eſſet. opifex eſſet de ſubſtantia eorum que ſunt ex mate ria. ergo ſi atur ſiue principiatur. eſt in diuerſita te ſubſtantie: ſed eſt prius ſcilꝫ in cauſalitate. ⁊ eſt priꝰ duratione. ſicut dicitur eternitas precedere tempus. Sed ſi hoc neceſſe eſt. ꝙ hec duo ſimul ſint in eo. a quo eſt alterum in diuerſitate ſubſtantie ẜm iam dicta. nā aut eſt de primo. aut de nullo. De primo nō poteſt eē. cum diuerſum ſit in ſubſtantia: ergo de nullo eſt: ergo non eſt eternum. ſed ſicut eternitas precedit nunc tem poris. ita eſſentia opificis precedit materiam: non ergo erit materia ab opifice ⁊ eternaliter ens. ¶ Forte dice tur. ꝙ eſt principium rerum corporalium ⁊ nihilomi nus ab opifice ⁊ ita nō duo principia. nec eternaliter eſt principium. quod eſt materia. ¶ Contra hoc ſic ob ijcitur. Poſſibilitatem habere ia. nō repugnat

ei quod eſt non eſſe ex aliquo. nec ei quod eſt eſſe ꝑ ſe: ergo poſſunt ſimul concidere: ſed nō niſi in prima ma teria. ergo prima materia poteſt eſſe. non tamen ab a liquo principio. Hoc etiam aſtruitur per hoc. ꝙ pͥma materia eſt ens in potentia ẜm genus ſuum. ſicut opi fex in potentia ẜm genus ſuum: ſi ergo haberet princi pium aliquis daret ei eſſe in potentia: ergo poſſet eſſe in potentia. cum nondum eſſet in potentia: ergo poten tiam illam precederet alia potentia. ⁊ illa non eſſꝫ niſi materialis. quia potentia reſpectu actus que nondum eſt in actu. quo ad hoc materialis eſt: ergo materiam precederet materia: ſed hoc eſt impoſſibile. ergo pͥma potentia in recipiendo ſemper eſt in aliquo ſuo actu. ſicut prima potentia in agendo: ergo ſunt duo princi pia. ¶ Item potentia materialis ſiue materia eſt prin cipium omīs tranſmutatōnis. quod enim tranſmuta tur de vno in aliud poteſt tranſmutari: ergo potētia iā eſt: ⁊ ꝓpter hoc dixerunt philoſophi materiam eſſe in generabilem ⁊ incorruptibilem. Si autem materia de ion eſſe in eſſe procederet. precederet eam tranſmuta tio: ⁊ ſic abiret in infinitum. Neceſſe eſt ergo ſtare. vt materia prima ſit intranſmutabilis de non eſſe in eſſe. ẜm quod ſic eſt immutabile. eternum eſt: ⁊ cum ſit in diuerſitate ſubſtantie. ſine principio erit: hoc.n. dicū ꝓpter hoc. ꝙ filius eſt a patre eternaliter. ſed non in di uerſitate ſubſtantie. ¶ Item cum ſint quatuor genera cauſaꝝ. efficiens. formalis. finalis ⁊ materialis: tres auteꝫ cauſe ab eterno ſunt. quarum nulla eſt ab alte ra: pari ratōne erit cauſa materialis eternaliter. que non erit ab efficientē. Aut ſi non eſt: que ratio differē tie. ¶ In contrariuꝫ v̓o ſic obijcit̉. Unum naturaliter eſt ante multa. ergo vnum in genere principij an̄ mul ta in illo genere: cum ergo nobiliſſima conditio attri buenda ſit principio primo. erit principium primum. vnū ſolum non multa. ¶ Item eſt potentia que ſempe eſt in actu. ⁊ eſt potentia que non eſt in actu ſemꝑ: ſed quod exit de potentia in actum. exit per id quod eſt in actu. Materia gͦ cum exeat de potentia in actum. exit ꝑ id quod eſt in actu. In primis gͦ dependet materia a principio. cuius potentia eſt ſemꝑ in actu: gͦ vnū ſoluꝫ erit principiū. videlꝫ id quod ſemꝑ eſt in actu. ¶ Item ph̓us. actus naturaliter precedit potentiam. ⁊ loquit̉ de potentia que ꝑficit̉ ꝑ actum. ſꝫ actus qui ꝑficit ma teriam ẜm forma. nō ponit̉ vnum principiū eternalit̓. ergo nec materia que ab eo perficit̉: dignius.n. eſt ꝑfi ciens perfecto. ¶ Iteꝫ materia ſuſceptibilis eſt priua tionis. ſed quod eſt principium primū eſt ſine priuati on: gͦ materia condiuidit in rōne principij ꝯtra pͥmū principiū. ¶ Iteꝫ materia eſt ſuſceptibilis tranſmuta tōis ab vno in aliud. ſed quod eſt hmōi eſt defectibile: ſꝫ primū principiū nō eſt deficiēs. gͦ materia prima nō eſt ꝯdiuidens ꝯtra primū principiū in agendo. ¶ Itē materia hꝫ potentiaꝫ determinatā. lꝫ.n. habeat poten tiam ad hanc formā vel ad illam: nō tamen hꝫ potētiā ad omne eſſe quod ſit: ergo cum potentia primi princi pij actiui ſit infinita. non habent ſe ex equo in ratione principij. ex quibꝰ cōcludit̉. ꝙ non ſunt duo principia prima. opifex ⁊ materia. Auctoritatibꝰ hͦ idē aſtrui tur. Cum.n. dicit̉ in li. gen̄. In principio creauit deꝰ celum ⁊ terram. ꝑ celum ⁊ terram intelligitur materia corꝑalis ⁊ ſpūalis: gͦ materia cum ſit creata principiū hꝫ. Unde Aug. in li. ꝯfeſſi. In principio fecit deus ce lum ⁊ terram.i. in verbo ſibi coeterno fecit materiam creature ſpūalis ⁊ corꝑalis. ¶ Item in eodeꝫ li. dicit. Duo reperio que feciſti carētia tꝑibꝰ. Unū qd̓ ita for matū. vt ſine vllo defectu. ſine vllo interuallo mutatio nis: ꝙͣuis mutabile: tn̄ nō mutatuꝫ tua eternitate atqꝫ immutabilitate ꝑfruat̉. Alteꝝ ꝙ ita informe erunt. vt ex qua forma. in quaꝫ formā vel motōnis vel ſtationis mutaret̉. quo tempori ſubderet̉ nō haberet: ſꝫ hoc fuit
materia. ergo materia habuit principiū: nō ergo duo principia. ¶ Reſpondendū eſt ad iam dicta. ꝙ opifex materia duo dicūt̉ principia rerum corꝑalium. que fiunt ex materia. ſed differenter: opifex vt a quo. mate ria v̓o vt de quo. vel ex quo. Sed non ſunt duo princi pia. quoꝝ neutrum ſit ab altero. Naꝫ ipſa materia eſt ab opifice. Unde Augꝰ. in li. de ſymbolo. Ideo omni potens eſt. quia ex nihilo fecit quecunqꝫ fecit. Nō eniꝫ eum aliqua adiuuit materies. ex qua demonſtraret ar tis ſue potentiam. ſed ex nihilo creauit cuncta. Hoc eī eſt eſſe omnipotentie. vt nonſolum fabrica. ſed ⁊ mate ries ab illo eſſe inueniatur. qui non habuit initium. ¶ Dicendum eſt ergo ad primū. ꝙ lꝫ agere ⁊ pati ſint oppoſita. ⁊ reducantur ad actiuuꝫ ⁊ paſſiuū. primū in his que fiunt vel ſunt ex materia: nihilominus tn̄ pri mū paſſiuum eſt a primo actiuo: qui nō querit ſibi ſub iectam materiam. eo ꝙ facit de nihilo. Et lꝫ primuꝫ in ſeipſo non patiat̉. eſt tamen principium eius quod pa titur ⁊ ipſius pati mediate. Unde agere ⁊ pati redu cunt̉ ad idem principium primū in efficiendo. nō ī ſub ijciendo. ¶ Ad illud d̓o quod obijcitur. ꝙ materia ſit coeterna opifici. exiſtens tamen ab illo ꝑ exempluꝫ pe dis in puluere ⁊ veſtigij. Dicendum eſt. ꝙ non eſt ſil̓e: quia pes in puluere non dicit ſolam cauſam effectiuā. ſꝫ efficienteꝫ ꝯiunctā materiali. opifex v̓o de quo loqui mur efficientē tm̄ determīat: efficientē aūt dico om̄ipo tenteꝫ. ⁊ ita de nō eſſe in eſſe ꝓducentem oīa. nō de ſua ſubſtantia. ſꝫ in diuerſitate ſubſtātie. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur. ꝙ materia poſſit eſſe principium primuꝫ. eo ꝙ hꝫ poſſibilitateꝫ ad omīa: Reſpondēdū eſt. ꝙ aliuo eſt habere poteſtatē ad omīa. ⁊ aliud hr̄e poſſibilitatē. habere.n. poſſibilitateꝫ coartat̉ ad formam. que fit in materia: habere v̓o poteſtateꝫ. extendit ſe etiaꝫ ad hoc ꝙ ſiat materia. que eſt poſſibilis ad omīa ⁊ non eē ab aliquo. ſed non repugnat non eſſe ex aliquo. ¶ Ad il lud v̓o quod obijcitur conſequent̉. ꝙ in materia eſt p̄ ma potentia ẜm ſuum genus. ſicut in opifice ē ẜm ſuū: eo ꝙ ſi potentiaꝫ materie precederet alia potētia. ante materiaꝫ eſſet alia materia. ⁊ ita in infinituꝫ. Dicēduꝫ ꝙ eſt potentia materialis ad eſſe forme que fit in ea. ⁊ ſi taleꝫ precederet alia forma conſimilis. in infinitum oporteret abire. Sꝫ eſt potentia opificis. qua materia potuit eſſe anteꝙͣ eēt: ⁊ ex hac nō eſt abire in infinitū. ſꝫ eſt ſtare. ⁊ ideo vnū ſoluꝫ eſt principiū. nec eſt prima materia in ſuo actu. ſicut eſt primus opifex in ſuo actu ſemꝑ. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ conſequent̉. ꝙ mate ria eſt incorruptibilis ingenerabilis ⁊ ita intranſmuta bilis. Dicendum eſt ꝙ intranſmutabilis dicit̉ ẜm viaꝫ generatōnis ⁊ corruptōnis. inꝙͣtum hec ſunt a natura ẜm ꝙ generatio eſt mutatio de nō eſſe ī eſſe ſubiecta ex iſtente materia. ⁊ corruptio de eſſe in nō eſſe: nihi lomi nus tamen tranſmutabilis eſt. eo ꝙ de nihilo ꝓceſſit ī eſſe. ⁊ inqͣtum eſt de ſe poſſibilitatē hꝫ ad nō eē. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ conſequēter de hoc genere cauſe. ꝙ ipſa ſit ab eterno ſicut ⁊ cauſe alie: verbi gr̄a exēpla ris ⁊ finalis. Rn̄denduꝫ eſt. ꝙ hanc oportuit eſſe in di uerſitate ſub̓e reſpectu opificis. eo ꝙ eſt de ſub̓a creati raꝝ materialiū. ⁊ ideo ſimul fieri cuꝫ primis illaꝝ. ſic̄ ⁊ formas que ſunt de ſub̓a eorūdeꝫ: nō ſic aūt eſt de ex emplari ⁊ finali. Et ideo rōnes ille cauſarū poterant ſimul eſſe cum rōne opificis. eo ꝙ eiuſdeꝫ ſub̓e ſiue eſ ſentie ſunt he tres rōnes. ſicut. jͣ. dicet̉. Queſtio. ij. de ꝯſide rati on circa ratōneꝫ cauſe. Equitur ꝯſiderato circa rōeꝫ cāe q̄ ē duplex. tū ẜm rōneꝫ cāe hītual̓r dicte: tū ẜm rōeꝫ cāe exn̄ tis ī actu creādi. pͥmo gͦ dd̓m ē d̓ rōe cāe hītual̓r: deīde de rōe eiꝰ ī actu creādi. Rō v̓o cāe hītual̓r dicte. q̄ poīt̉

Queſtio Secunda
ab eterno: aut ē efficientis. aut exe laris. aut finalis. dicetur ergo de ce latione iſtarum inter ſe cōmuniter deinde ſingulatim de vnaquaqꝫ. ¶ Primo fit queſtio. v. tiones cauſe efficientis. exēplaris ⁊ finalis ſint ab et̓ ¶ Secūdo vtrum he tres rationes ſint in eadem ſub ſtantia vel eſſentia. an differentes ẜm ſubſtantiā ſeu eſ ſentiam. ¶ Tercio de ordine iſtarum inter ſe. ¶ Nembrum primum primū. ꝙ non ſint ab eterno. videtur. pri ia enim eſſentia omnino ſimplex eſt. nec eſt preterꝙͣ illarum que ad perſonas pertinēt. in diuinis ponere pluralitatem rationum. He ergo tres rationes nō inerunt prime eſſentie. vide retur enim additio fieri ad eſſentiam. cū diceretur. prīa eſſentia eſt cauſa efficiens. Prima item eſſentia eſt cau ſa exemplaris ſimiliter de finali. eſſentia autem diuina non recipit additionem vt ſit perfecta in aliquo genere perfectionis. ¶ Preterea. primum ſeipſo intelligit. ⁊ ſe ipſo eſt principium faciendi. ergo non querit cauſam exemplarem ẜm quā cognoſcat vel ẜm quā faciat. Pro priorum etiam cauſatorum ſunt proprij fines. ⁊ ita pro prie cauſe finales. nō ergo neceſſe eſt eſſe rationeꝫ exem plaris cauſe vel finalis ab eterno. ¶ Preterea ratō cau ſe eſt. cuius eſſe ſequitur aliud per ſe. ⁊ nō ẜm accidens ſed hoc dicitur ad cauſatum. ergo nō exiſtente cauſato. nō erit ratio cauſe. ſed cauſata non ſunt ab eterno. er go nec rationes cauſarum. ¶ Similiter ſi accipiātur ra tiones illarum cauſarum prout deſcribuntur a ph̓o. nō videbuntur cauſe ab eterno. dicitur eniꝫ cauſa vno mo do quod eſt principium tranſmutationis ⁊ quietis pri me. vt ambulatio eſt cauſa ſanitatis. ⁊ pater filij. vel vni uerſaliter agens acti. Alio v̓o modo dicitur forma ⁊ ex emplar. ⁊ hoc eſt quod ſignat alicuius eſſe ⁊ genera eiꝰ. Dicitur etiaꝫ alio modo quo ſit aliquid. ⁊ eſt in eo ex qͦ ⁊ dicitur alio modo tanꝙͣ complementum. ⁊ hoc eſt pro pter quod fit aliquid. vt ſanitas eſt cauſa ambulatiōis. ſed iſtis rationibus dicēdo cauſam. cauſa nō eſt ab eter no. ergo rationes cauſe efficientis exemplaris ⁊ finalis non ſunt ab eterno. ¶ Ad contrarium ſic arguitur. In creatura reperiūtur he tres cōditiōes. vnitas. veritas. bonitas: ⁊ quo ad hoc ſunt veſtigium prime eſſentie q̄ ē cauſa omniū. ergo in primo eſt reperire tres rationes. quibus hec reſpondent. ſed nihil nouum fit in primo. er go rationes ille ſunt eterne. ſed he ſunt ſumma veritas. ſumma vnitas. ſumma bonitas. ſed ſumma bonitas eſt idem quod cauſa finalis. ergo ⁊ alie due rationes cōue niunt ⁊ alijs duabus rationibꝰ cauſe.ſ. ſumma veritas cauſe exēplari. ſumma vnitas cauſe efficienti. ergo tres rationes cauſe ſunt ab eterno. ¶ Preterea ſi non eſſent he rationes ab eterno. inciperet aliquando eſſe cauſa ex emplaris. ſed cauſa exemplaris eſt illud in ſubſtantia qͦ intelligit. non tamen ad cuius ſimilitudineꝫ ſit res. idē enim eſt ydea ⁊ exemplar. ergo nō ab eterno intellige ret. ſi exemplar non eſſet. ſed ab eterno intelligit nō tm̄ ſe ſed etiā alia. ergo ab eterno fuit ratio cauſe exempla ris. pari ratione efficientis ⁊ finalis. nam quod poſſit efficere habuit ab eterno aut non. Si non. ergo qd̓ ali quando habuit. ⁊ prius non habuit: ab alio accepit. er go aliud erat nobilius: ſed hoc eſt impoſſibile. ergo ab eterno potuit quia a ſe potuit. erunt ergo rationes iſte ab eterno. Ad hoc reſpondendū. ꝙ prima eſſentia ſe ipſa habet has rationes cauſe. ¶ Ad hoc autem ꝙ que ritur. vtrū ſint eterne vel non. dicēdū ꝙ ratio cauſe aut accipitur habitualiter. aut actualiter. Si ergo accipit̉ actualiter. nō ab eterno erant iſte rationes. neqꝫ enī eter naliter efficiebat ſua effecta. nec exemplabat ſua exēpla ta. ẜm ꝙ exemplar dicit̉. ad cuiꝰ ſimilitudinē fit aliqd̓. nec ab eterno finiebat. ſed ſicut dominꝰ dicitur cū tem pore ſiue cū nunc temporis. quod magis proprie dicit̉.
non tamē ex tēpore. ita ⁊ cauſa dicitur ẜm hoc. ſecus ta men eſt in exemplari ẜm ꝙ habet rationem ydee. prout eſt illud quo fit cognitio. ſic enim dicitur eternaliter. ſi cut infra habebitur. Si v̓o accipiatur habitualiter. vt cauſa dicatur quod ſibi ſufficiens eſt ad cauſanduꝫ. ẜm hoc rationes iſte erunt ab eterno. nō enim ſufficientiam cum tempore vel ex tempore acceperunt. ¶ Ad illud v̓o quod ſcd̓o obijcitur. dicedum ꝙ prima eſſentia non indi get exemplari. nec habet exemplar alterum a ſe ſimiliter nec cauſam finalem. ⁊ ẜm hoc procedit predicta ratio. ſed quia ſe ipſo eſt cauſa exemplaris. ſeipſo eſt finalis. nulla additio fit ei vt in hoc perficiat̉. ⁊ licet diſtinguā tur he rationes. cauſe exemplaris.ſ. ⁊ efficiens. nō tamē ſunt duo principia ab eterno ſicut poſuit plato. Buali tas enim principiorū dualitatem ponit in eſſentia. non autem he due rationes ſunt in duabus eſſentijs. ſicut vi det̉ plato ponere: vt quēadmodū opifex ⁊ matēia dicūt̉ duo principia. ita opifex ⁊ forma dicūtur duo. quod lō giſſimum eſt a veritate. niſi accipiatur forma. que cum materia eſt principiū cōſtituendi compoſitū. ¶ Ad ter cio obiectū dicendū eſt. ꝙ ph̓s loquitur de cauſa ẜm eſt in actu cauſe. cauſa v̓o in actu cauſe eſt cū tempore. ex tempore. ſicut in cauſis naturalibꝰ. ⁊ illo mō non ha bet locum ī rationibus eternis ipſius cauſe. de quibꝰ iā dictū eſt. hoc enim etiam apparet per exēpla que ip̄e po nit. cū dicitur pater cauſa filij. ⁊ exercitium ſanitatis eo dem mō cauſa ambulationis ſanitas. ⁊ forma hoc quod ſignat alicuius eſſe. hec enim omnia ad cauſam cum tē pore vel ex tempore retorquentur. ¶ Membrū ſecundum. I D ſecundū quo querit̉. vtrū he ratiōes ſint vnius eſſentie aut differāt. Ꝙ differant. vi detur per ſimilitudinē ſumptam in artifici bus ⁊ naturalibꝰ. Alteriꝰ enī eſſentie ē ani ma que agit. ⁊ ars ẜm quā agit. ⁊ finis propter quē agit vt patet in domificationē. Similiter ī naturalibus. qd̓ mouetur. ⁊ ẜm ꝙ mouet̉. ⁊ propter quod mouetur. vt la pis ⁊ ponderoſitas ⁊ locus deorſum. ergo videt̉ ſimilit̓ in his que fiunt a volūtate prima. cum hoc etiā fiat ī a lijs volūtarijs. ergo he tres rōnes differūt ẜm eſſentiā. ¶ Item in cā exemplari dicunt̉ plures ydee. in cā finali plures rōnes ẜm ꝙ dicit Aug. in lib. lxxxiij. q. Singula ſunt ꝓprijs cauſata rōnibus. efficiēs v̓o oīno ſine plura litate. nō ergo videt̉ vnū in eſſentia exēplaris ⁊ finalis cū efficiēte. ¶ In contrarium v̓o ſic. Maior eſt īdiuiſio in cauſa prima ꝙͣ in alia ſequenti cauſa: ſed ī natura cū eſt principium generationis. vniuoce cōcidunt in vnum efficiens. formalis ⁊ finalis. ergo multofortius erit in cauſa prima. vt eadē ſit in eſſentiā exemplaris. efficiens formalis ⁊ finalis. Itē. xvj. prouer. vniuerſa propter ſe metipſum operatus eſt deus. ⁊ aug. de trini. dicit. ꝙ ip̄e eſt ars ſumma omniū rationū viuentiū ⁊ īcōmutabiliū ergo exemplar nō differt in eſſentia ab efficiente. nec fi nis ſimilit̓. Si enī ab alio haberet exemplar ꝙͣ a ſe. ha beret aliud prius ſe. Similiter ſi ꝓpter aliud ageret ꝙͣ ꝓpter ſe. ⁊ finis mouet efficientē. eſſet aliꝰ motor ſuip̄ius cū ergo nō habeat aliū motorē nec aliū directorē. erint idē exemplar ⁊ finis. quod ē concedēdū. ¶ Ad obiectum autē prīo in cōtrariū. dicendū ē. ꝙ nō ē ſimile in cā perfe cta ⁊ imꝑfecta. cauſe v̓o artificiales vel naturales imꝑ fecte ſunt ī ip̄is creaturis. ⁊ ꝓpt̓ hͦ licet ī eis diſtinguan tur ẜm eſſentiā tres p̄dicte rōnes. nō tn̄ ſic ē in cā prima ⁊ perfecta que hͦ agit ī vnitate. quod alij agūt ī multipli citate. ¶ Ad ſecūdo v̓o obiectū dicendū ē. ꝙ lꝫ cā exēpla ris ẜm rationē ydee dicat̉ pluraliter. ⁊ finalis ſub hoc nomine ratio. vel ꝓpter ipſas rōnes. nō tamē differūt in eſſentia ab efficiēti. nō enī illa pluralitas dr̄ niſi ī reſpe ctu eorū que fiūt. ⁊ n̄ dicūt plu ralitatem eſſentie ex par te cauſe.

¶ embrum. iij. Dtercium de ordine iſtarum rationum. cum enim prima eſſentia ſcilicet deus ſit cauſa ef ticiens exemplaris ⁊ finalis. aut eſt ibi ordo iſtarum rationum aut non eſt. Ꝙ ſit videtur. finis enim mouet efficientem: exemplar v̓o cum ſit principium co gnitionis ſiue ẜm ꝙ eſt cognitio. precedit rationem fi nis ſicut ratio veri rationem boni. ergo rationes iſte or dinem habent. ¶ Preterea cum enumerat ph̓s hec tria genera cauſarum. primo ponit formalem exemplarē. ſe cundo efficientem. tercio finem. quia efficiens agit ẜm exemplar aliquid propter finem. qui cōſequitur ex eo ꝙ fit. ¶ Ad contrarium videtur facere. ꝙ cum Aug. in li. confeſſ. enumerat modos priores. illum modum inten dit eſſe primum. quo aliquid dicitur prius eternitate. Ex quo videtur. ꝙ que ſunt in eternitate. ſimul ſunt. et ita neqꝫ prius neqꝫ poſterius. ¶ Preterea in trinitate. vbi eſt perſonarum diſtinctio. ſicut dicitur ī ſimbolo a thanaſij. nihil dicitur prius aut poſterius. multo fortiꝰ ergo cum ille rationes nō ſunt aliud ꝙͣ ipſa diuina eſſen tia. nō erit in illis prius aut poſterius. Si etiam dicere tur ordo aliquis. eſſet ordo in eternitate. ſed nō eſt ordo niſi vbi eſt pluralitas. ſed nulla eſt pluralitas q̄ preintel ligatur pluralitati perſonarum. ergo nullꝰ eſt ordo. ẜm modum illum ẜm quēdicitur. ꝙ in diuinis perſonis nō eſt inequalitas ſubſtantie. ſed ordo nature. nō quo alter eſſet prior altero. ſed quo alter eſſet ex altero. Reſtat er go. cum hec referantur ad vnitatem diuine eſſentie. non attenditur ordo vel nature vel temporis. ¶ Ad quod di cendum ꝙ he rationes cum ſint vna eſſentia. ſunt vnum ab eterno. nec propter hoc dicendum eſt plures res eſſe ab eterno. licet plures rationes. Oam ꝙ ſint plures. hͦ eſt ex quodam reſpectu cauſatorum. ad primum. ẜm ꝙ cauſata in differentibus diſpoſitionibus reſpiciunt pri mum. nō ꝙ ipſum primum ſit in ſe multiplex ſicut dici tur de pluralitate ydearum vel rationum. vnde ſicut di citur de tribus perſonis ꝙ ſunt tres res. quibus ē fruē dum ſicut habetur in lib. de doctrina xp̄iana. ita non eſt dicendum. ꝙ tres rationes he ſint tres res quibus eſt fruendum. vel tres res ab eterno. ſed ſunt vna res. que tamen rationes licet communes ſint tribus perſonis. nihilominus tamen appropriantur ipſis perſonis. Un de in lib. de ciuita. dei. xj. cuꝫ dicitur. dixit deus fiat lux ⁊ facta eſt lux. ⁊ vidit deus lucem ꝙ eſſet bona. intelligi tur quis fecerit. ⁊ per quid fecerit. ⁊ propter quid fece rit pater intelligitur qui dixit vt fiat. quod auteꝫ illo di cente factum eſt. proculdubio per verbum factum eſt. in eo v̓o ꝙ dicitur. vidit deus ꝙ bonum eſſet. ſatis aſſigna tur deum nulla neceſſitate. nulla vtilitatis indigentia ſed ſola bonitate feciſſe quod factum eſt.i. quia bonum eſt. vt res q̄ facta eſt congruere bonitati propter quā fa cta eſt iudicetur. que bonitas ſi ſpirituſſanctus recte in telligitur. vniuerſa in ſuis operibus nobis trinitas inti matur. Sed conſtat ꝙ qui dixit vt fiat efficientis nomi ne deſignatur. cum dicere dei ſit facere: per quid v̓o fec̄. ad cauſam pertinet exemplarem: propter quid ad cauſā finalem. ¶ Dicendum eſt ergo ad obiecta. ꝙ licet ordo nature vel temporis attendatur in his ratiōibus. ẜm ꝙ inuenitur in creaturis. nō tamen ita ẜm ꝙ inuenitur in creatorē. Unde ſimul ſunt ille rationes vnius eſſentie. ſ. diuine. non ẜm prius ⁊ poſterius. aliquo illorum mo dorum quos enumerat Augu. in lib. confeſ. Neqꝫ enim illo modo quo prius dicitur eternitate. vt ante omīa de us quo prius dicitur tempore vt flos ante fructus. vel electione vt fructus ante florem. vel origine vt ſonus an te cantum. ¶ Ad ſecundo obiectum dicendum eſt. ꝙ non eſt ſimile in creaturis ⁊ diuinis. nam que ẜm ꝙ ſunt in creaturis accipiuntur ẜm prius ⁊ poſterius. in diuinis
ſimul attenduntur. Ꝙ ergo ponit ph̓s ordinem in his. hoc eſt ẜm ꝙ attribuuntur creaturis. ⁊cͣ. ¶ Queſtio tercia De ſingulis rationibus cauſe ſigillatim acceptis. et primo. Si cauſa exemplaris ſit de neceſſitate. Onſequēter agitur de ſingulis rationibus cauſe ſigillatim acceptis. Et primo de ratione cauſe ex emplaris. Et habet hec queſtio tria me bra. Primum. vtruꝫ cauſa exemplaris ſit de neceſſita te. Scd̓m. v. ſit vna vel plures. Tercium reſpectu quo rum dicatur exemplaris. Membrum. j. D primum arguitur ꝙ ſic eo ꝙ nihil igno rans fecit deꝰ. ergo prius erant in ſua ſcien tia ꝙͣ eſſēt ī ſua natura. ⁊ iō dr̄. xj. ad he br̄. fide intelligimꝰ aptata eſſe ſecula v̓bo dei. vt ex inuiſi bilibus viſibilia fierent. vbi dicit glo. dicens ex inuiſibi libus. ſignatur inuiſibilis mundus qui erat in dei ſapi entia. ad cuiꝰ ſimilitudinē factus ē hic viſibilis mūdus. ⁊ poſtea ſequit̉. hec ē diſpoſitō qua diſpoſuit omnia iſta viſibilia. vt fierent iuxta inuiſibile exemplar. quod erat in mēte dei. Qd̓ autē reprobāt ph̓i ydeas ſicut habetur in fine prime ph̓ie. ⁊ ſimiliter Auicē. in ſua ph̓ia. hoc ē ꝙ loquunt̉ de formis mathematicis. quas ponūt ydea les. ſed hic nō eſt intētio illarū formarū exemplariū ſiue ydealium. de quibus nos hic intēdimus. intētio eniꝫ h̓ eſt loqui de ydea. ẜm ꝙ diſtinguit ſeneca. dicit enī pret̓ quattuor genera cauſarū eſſe ydeā. diſtinguēs inter yde am ⁊ ydon. vt ydea ſit ſpecies diuina. ydon v̓o forma ī materia. Supponamꝰ ergo exemplarē cām eſſe ex iaꝫ di ctis. ⁊ ex hoc qd̓ dicit Aug. ī lib. retractationū loquē de mūdo ītelligibili. mundū ītelligibilē nūcupauit pla to ipſam rationē ſempiternā qua fecit deꝰ mūdum. o qui eſſe negat. ſequit̉ vt dicat deuꝫ irrationabilit̓ feciſſe qd̓ fecit. aut cū faceret vel anteꝙͣ faceret neſciſſe quid fa ceret. ſi apud eū ratio faciēdi n̄ erat. ſi v̓o erat ſicut erat. ip̄am videt̉ plato vocaſſe ītelligibilē mūdum. nec ē hͦ cō trarium qd̓ dicit Dyoni. excludere volēs cām exemplarē vt videt̉ dicēs ex ipſo ⁊ ī ipſo ẜm cām omniū noticiam ⁊ ſcientiā ⁊ ſubſtātia prehabet ⁊ p̄concipit. nō ẜm ydeā ſin gulis īmittens. ſed ẜm vnā cauſe excellētiā omīa noſcēs ⁊ cōtinens. Loquit̉ enī de ydea ad ſimilitudinē forme telligibilis que ē ī anima. q̄ nō ē idē quod eſſentia ipſiꝰ anime. ẜm quē modū nō cognoſcit deꝰ ẜm ydeā. hoc.n. eſſet ꝑ ignobiliꝰ ſe cognoſcere. nobiliꝰ enī habere nō po teſt. nec par qd̓ nō ſit eiuſdē eſſentie. hoc enī dicit̉ ꝙ filiꝰ eſt equalis patri. ſed eiuſdem eſſentie. ¶ Nembrum. ij. ¶ D ſecundū membrū quo querit̉. ſi ē vna cā. exēplaris aut plures. ꝙ enī plures ſint. vi det̉ ꝑ hͦ. ꝙ ꝓprio exēplari reſpōdet ꝓpriū ex emplū. vn̄ ſi exēpla differētia ſunt ī genere vel ī ſpecie. vi dent̉ exēplaria genere vel ſpecie differre. ſed ita ē in exē platis ꝙ differūt genere vel ſpecie. ergo ⁊ exēplaria dif ferūt. ¶ Itē ydee ſunt cauſe exēplares. ſed de illis dicit Aug. ī li. lxxxiij. q. ꝙ ydee ſūt prīcipales quedā forme vl̓ rōnes rerū ſtabiles atqꝫ īcōmutabiles. que ⁊ ipſe forma te nō ſunt. q̄ diuina ītelligētia cōtinent̉. vt cuꝫ ipſe neqꝫ oriant̉ neqꝫ intereāt ẜm eas tn̄ formari dicit̉ omē qd̓ ori ri ⁊ īterire pōt. ⁊ oē qd̓ orit̉ ⁊ īterit. ¶ Hoc etiā vult ꝓ bare tali rōne cōſtat. ꝙ deꝰ omīa rōnabilit̓ cōdidit. nec ea rōne cōditꝰ ē hō qua equꝰ. ⁊ ita de alijs rebꝰ. ergo ſin gula cauſata ſunt ꝓprijs rōnibꝰ: ſed he rōnes nō ſunt ni ſi in mēte creatoris. ſacrilegiū enī ē opinari. vt extra ſe quicꝙͣ poſitū intueret̉ ẜm ꝙ cōſtitueret qd̓ cōſtituebat.

Tercia Queſtio
plures ſunt rōnes exēplares. ¶ Preterea ex ſimili s qe arguit̉. nō enī ẜm eandē ſpecie aīa efficit domuꝫ ⁊ efficit nauī. ⁊ ita de alijs artificijs ī ſpecie. Similit̓ gͦ erit ī oꝑibus diuinis. vt diuerſa oꝑa diuīa. ẜm diuerſa fiāt exēplaria. ¶ Ad cōtrariū ſic. vnꝰ ē mūdus ſenſibil̓. ⁊ mūdus ſenſibil̓ ē exemplatū. multo gͦ fortiꝰ ē vnū exē plar.ſ. mūdus archetipꝰ. nā maior eſt vnitas exēplaris ꝙͣ exēplati. ¶ Itē ſicut ſupra habitū ē. cā exēplaris eadē e ī eſſentia cū cauſa efficiēte. ſi ergo eſſent exēplaria plu ra. oportēt vnūqd̓qꝫ eſſe idē ī eſſentia cū cā efficiēte. ⁊ ita plura eſſent ī eadē eſſentia cū efficiēte. quorū nullū eſſet alterū. ſꝫ hoc nō poſſet eſſe ꝓpter ſui ſimplicitatē. ergo n̄ ſunt plures cauſe exēplares. ¶ Itē ꝑfectiꝰ ē vno cogno ſcere multa. ⁊ ſimilit̓ vno fieri multa. ꝙͣ multis multa. go cū exemplar ſit qͦ ꝯgnoſcit̉. ⁊ ẜm ꝙ ſit erit gͦ ꝑfectiſ nū oīno ꝑ vnū cognoſce̓ multa. ⁊ ẜm id face̓. Sꝫ ꝑfec tiſſimū cōuenit vno. gͦ vna ē cā exēplaris īdiuiſa ẜm eſ ſentiā qd̓ eſt cōcedendū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ in con trariū. dicēdū ē ꝙ pluralitas ī eſſentiā ī exemplari n̄ ac ipit̉ ex pluralitate eſſentie ī exēplatis. n̄ enī ē ibi plura itas ī eſſentia. Ꝙ tn̄ dicunt̉ plures ydee. hͦ ē ꝓpter quā dam ſimilitudinē exēplatorū ad ip̄m exēplar. ⁊ quādam appropriationē ad modū qͦ loꝗmur ī exemplaribꝰ ⁊ exem plis rerū artificialiū. ſꝫ nō ē oīno ſimile. vnde pluraliter dicunt̉ ex ꝑte illa qͣ reſpiciūt ipſa ydeata. ⁊ ꝓpter hͦ dici tur pluralit̓. xj. ad hebr. vt ex iuiſibilibꝰ viſibilia fierēt. ī uiſibilia enī vocat illa exēplaria ſiue rōnes. Qd̓ autē di cit aug. in lib. lxxxiij. q. nō eadē rōne equū cōditū qͣ ho mo. nō retorquet ad diuerſitatē eſſentie. ſꝫ ad differētiā rōnis. vna enī eſſentia ē rō huiꝰ ⁊ illiꝰ. hꝫ ergo rō exem plaris quandā cōditionē ex ꝑte eſſentie diuine. vt cū dr̄ incōmutabilis ꝑ ſe ſubſiſtēs. ⁊ huiꝰ mōi. Hꝫ et̄ aliā cōdi tionē ex ꝑte exemplatorū vt cū pluralit̓ dicimꝰ. aſcēdimꝰ enī a pluralitate exemplatorū ad pluralitatē ſic dictaꝫ Ad illud v̓o qd̓ vltimo obijcit̉. dicendū ē ꝙ nō ē ſimile in exēplaribꝰ rerū artificiatarū. que fiūt ab aīa. exēpla ria enī ſunt aduēticia. ⁊ nō eiuſdē eſſentie cū cā efficiēte. qd̓ ī ꝑfectiſſimo agente nō inuenitur. Mēbrū. iij. hꝫ duos arti. jꝰ. Uerit̉ ſuppoſita pluralitate aliqͦ mō exempla rium. vtrū dicat̉ cā exemplaris tm̄ reſpectu eorū que fiūt vel facta ſūt. an dicat̉ cā exēpla ris reſpectu eorū que poſſunt fieri. licet nunꝙͣ fiāt. ¶ Ꝙ nō vltimo mō videt̉. dictū eſt enī. ꝙ pluralitas ex ꝑte ex emplaris ē ī reſpectu exemplatorū ad ipſuꝫ. cū gͦ id qd̓ n̄ eſt ī eſſe ſub rōne p̄teriti vel p̄ſentis vel futuri. nō habe at vnitatē. ergo reſpectu illiꝰ non poterit accipi vnitas. cōſequēter nec pluralitas. ergo id qd̓ tm̄ pōt eſſe. nō ha bet rationē exēplarē. ¶ Preterea multa ſunt īpoſſibilia que deo ſunt poſſibilia. que nunꝙͣ cōtingēt. horū ī ſe nec eſt vnitas nec pluralitas. conſequēter ergo nec reſpectu eorū ſūt rōnes exēplares. ¶ Cōtra. ſi ſūt poſſibilia. poſ ſunt duci in actū. ducant̉ ergo ī actū. ſi ergo nō haberēt rationē exemplarē cū nihil nouū fiat ī deo. fierent abſqꝫ rōne exēplari. ergo aliqͣ facta eſſent a deo ſine rōne. qd̓ abſurdū ē. ſicut habet̉ ī. q. ſupradicta lib. lxxxiij. q. ¶ Itē cū īfinita poſſit fieri a deo. finite autē eſſent ẜm iā dictū rōnes exēplares eſſent finite īfinitorū rōnes: cuiꝰ cōtra rium videt̉. eo ꝙ potētia dei extēdit ſe ad īfinita. ⁊ nihil pōt fieri a deo ſine rōne. ergo rō exēplaris potentiaꝫ hꝫ ad īfinita. ſꝫ finitū nō hꝫ potentiā ſuꝑ īfinitū. ergo rō ex emplaris ē īfinite v̓tutis. ¶ Reſpōdendū ē ꝙ rō ſiue cā exen is. nō ē tm̄ reſpectu eorū que producunt̉ ī eſſe. ſed que poſſunt ꝓduci. licet nō ꝓducantur. intētio tamē exemplaris in effectu ē. vt ad ſimilitudinē eiꝰ fiat aliꝗd ⁊ hͦ patet ꝑ illud qd̓ dicit̉ ī lib. lxxxiij. q. cū ipſe ydee ſiue rōnes. neqꝫ oriant̉ neqꝫ intereāt. ẜm eas tn̄ formari di cit̉q icꝗd oriri vel īterire pōt. ¶ Ad id v̓o quod obijcit̉ in cōtra endū eſt. ꝙ licet ea que poſſunt eſſe ⁊ nō
erunt. nō habeant vnitatem ſimpliciter. nihilominꝰ ha bent vnitatem reſpectu cuius pōt ratio exemplaris dici pluraliter. nō enim actus rationis exemplaris depēdet a re exemplata. ſiue ſit actu ſiue ī potentia ⁊ nō in actu. Si v̓o dicatur ꝙ ſcientia diuina eſt rerū exiſtentiū. vt eo rū q̄ ſunt vel fuerūt vel erunt. ⁊ ita nō poſſibilium. ⁊ per conſequens ꝙ ratio exemplaris nō ſit illorū. reſponden dum ꝙ ſic res ſe habent ad eſſe ita ad vnitatem. ⁊ ita ad ſcientiā. vnde omniū ſiue actualiū ſiue poſſibiliū. eſt di uina ſciētia. vnde ⁊ ratio exemplaris ſimiliter bonorū .ſ. ¶ Ad illud d̓o quod obijcit̉ ſecūdo d̓ īpoſſibilibꝰ. que tamen ſunt deo poſſibilia. dicendū ꝙ ſimiliter ratio ex emplaris nō reſpicit poſſibilitatē vel impoſſibilitatē na ture inferioris. ſed ratio exemplaris eſt eorum que ſunt poſſibilia deo. non autem eſt exemplaris. ꝙ fieri debe ant niſi ſint huiuſmodi q̄ congruant deo fieri impoſſibi lium autē deo non eſt ratio exemplaris ⁊cͣ. Articulus ſecundus Um iam dictum ſit de ratione exemplari re ſpectu poſſibilium ⁊ impoſſibilium. ſequitur de ratione exemplari ratione bonorum ⁊ nō malorum. corruptibilium ⁊ incorruptibilium. Ratio ne cuius introducitur queſtio de hoc quod dicitur. j. Io hānis. quod factum eſt in ipſo vita erat. ⁊ ſine ipſo factū eſt nihil. ex his enim verbis peccatum quod nihil eſt. ſi factuꝫ eſt ab alio ꝙͣ ab ipſo. non eſt in ipſo vita. ¶ Ꝙ au tem ratio exemplaris non ſit malorui. patet per ratio nem exemplaris. Exemplar enim eſt. ad cuius ſimilitu dinem fit vel fieri poteſt ab ipſo qui habet exemplar. ſed mala culpe nec fiunt nec fieri poſſunt a deo. cuius ē ra tio exemplaris. ergo maloruꝫ non eſt ratio exemplaris. vnde ſuper illud in pſalmo. que ignorabam interroga bat me. Quomodo ars neſcit vitium. ſic ego qui ſuꝫ ars omnipotentis dei. ⁊ loquitur xp̄s. ergo malum non eſt ī arte ſumma. ergo nec in ratione exemplari. ¶ Item in li bro de libe. arbi. quicqd̓ forme cuiuſpiam rei deficientis remanet. ex illa forma ē que neſcit defice̓. motuſqꝫ ip̄as rerum deficientiū vel ꝑficientiū excedere numerorū ſuo rum leges nō ſint. cū ergo malum inꝙͣtum huiuſmodi formam non habeat. licet aliquid forme ſubſit: non ha bet formam exemplarē in deo. nec eſt ex ipſa. licet forma que ſubeſt malitie quo ad hoc ꝙ eſt. habeat formam ex emplarem. ⁊ ſic ab ea. ¶ Item in. iij. de libe. arbi. natu re inꝙͣtum ſunt. a deo ſunt. inꝙͣtum auteꝫ vitioſe. ab eiꝰ qua facta ſunt arte recedūt. Intantū auteꝫ recte vitupe rantur. inꝙͣtum earū vituperator artē qua facte ſunt na ture vidit. ⁊ hoc in eis vituperet quod ibi nō videt. ergo malorū ſiue vitiorū inꝙͣtum huiuſmodi nō eſt ars ſūma ſiue ratio exēplaris. ¶ Cōtra. omnia ſciunt̉ a deo ſiue bona ſiue mala. qd̓ enī incognitū ē iuſte punire nō pōt. punit autē iuſte peccata. ergo p̄cognita ſunt. ergo ſunt ī ſciētia eius. ſed ſciētia eius idē ē ꝙ ars ſumma ſiue ratō exemplaris. ergo ſunt ī ipſa ratione exemplari. ¶ Itē an ſelmus ī monologis ſūmo ſpiritui dicere nihil aliud eſt cogitādo intueri. ſed cogitando intuent̉ mala ab ip̄o. go dicunt̉: ſed que dicunt̉ ab ipſo ſunt ī ratione exem plari ſiue in arte. ergo mala ſunt in ratione exemplari. Reſpondendū eſt. ꝙ ẜm ꝙ ea dicūtur eſſe in arte vel ī ra tione exemplari que fiunt ab ea vel ẜm eā. mala nō ſunt in arte vel in ratione exēplari inqͣtū huiuſmodi. nihilo minus tamē ſunt ī ipſa ſcientia. ſciētia enī ẜm modū ſci entie ad plura ſe extēdit ꝙͣ ars. ars enī ē ẜm ꝙ huiuſmōi principiū faciēdi ⁊ cogitadi que ſunt faciēda. ſciētia v̓o ē prīcipiū cogitādi. ⁊ ip̄as ſpes rerū ⁊ priuatiōes. priua tiōes aūt ī hͦ ꝙ n̄ īueniunt̉ ſpēs. vn̄ Dyoni. ī li. de diui. no. c. vij. d̓ ſapīa ītellectu ⁊ v̓itate ẜm vnā cauſe cōtinētiā oīa ſciēs ⁊ ꝯtinēſ. ſic̄ lumē ꝑ ſemetip̄ꝫ p̄accipit tenebra viſioneꝫ nō aliunde videns tenebras ꝙͣ a lumine. ¶ A obiectum autem reſpondendum eſt. ꝙ licet idem ſit ſci entia ⁊ ars diuina in eſſentia. cōmunius tamen dr̄ ſci

entia ꝙͣ ars. Unde licet ſcientia diuina exiēdat ſe ad bo na ⁊ mala. ars tamen vel ratio exemplaris que eſt ratō faciendi. Determinat bona. non ꝙ ars vel habens artē non cognoſcat mala. vt vitet vel puniat. ſed non vt faci at. quo ad rationem autem cognitionis conuenit cum ſcientia. ¶ Ad ſecundo obiectum. dicendum eſt ꝙ dice re prout pertinet ad creaturas. cum dicitur dixit ⁊ fa cta ſunt. non habet in ratione ſua tm̄ hoc. ſcilicet cogi tando intueri. ſed manifeſtare id qd̓ eſt in arte vel ratio ne exemplari. ⁊ ideo licet mala intelligantur vel cogitā do inſpiciantur a ſummo ſpiritu. non tamen dicuntur. quia non ſunt ad manifeſtandum. ſiue non manifeſtant id quod eſt in ſumma arte. ſiue in ratione exemplari. ¶ Ratione huius queritur. qd̓ ſit eſſe vitam in ipſo hec enim videntur conuerti. habere rationem exemplarem. ⁊ eſſe vitam in ipſo. Cum enim viuere dicatur multipli citer. ẜm vegetationem. ẜm ſenſum. ẜm intellectum. ẜm motum. ẜm quam ſimilitudinem dicantur res viuere ⁊ habere vitam in ipſo. non enim ad ſimilitudinem eius vite que eſt ẜm vegetationē. cum enim hec vita ſit tm̄ rei materialis ⁊ corporalis. nec ẜm ſimilitudinem illiꝰ vi te que dicitur ẜm ſenſuꝫ. cū illa vita nō viuāt niſi corpo ra. ⁊ forme que a corporibus nō ſeparantur. nec vita vi detur dici ẜm eam ſimilitudinem que eſt ẜm intellectū. ſi enim hoc eſſet. cum mala etiam intelligatur. ⁊ habe ant eſſe in intellectu. ⁊ vitam in mente peccātis. diceret̉ malum in ipſo vita. quod cum non ſit. nō dicetur viuere ẜm illam ſimilitudinē. ¶ Item triplex eſt actus eſſe in telligere ⁊ viuere. viuere v̓o addit ſuper intelligere ⁊ ſu per eſſe. quid ergo dicitur amplius cum dicitur. omnia in ipſo vita ſunt. Ultra hoc ꝙ dicitur. omnia in ipſo vel in intellectu ipſius ſiue q̄ differentia deſignat̉. ¶ Iteꝫ cū dicitur ꝙ res habent vitam in primo. ⁊ quedam res ha bent vitam in ſuo genere. nunquid magis dicuntur vi uere cum habent vitam in ſuo genere. ꝙͣ ꝙ habent vitaꝫ in primo. ¶ Qd̓ habeant plus de vita in ſuo genere. vi detur eo ꝙ in ſuo genere proprio habēt eſſe ſimpliciter. in deo eſſe ẜm quid. eſſe enim in cauſa eſt eſſe ẜm quid. ergo res prout ſunt in ſuo genere plus habent vite ꝙͣ cū ſint in ipſo. ¶ Contra dicit Augu. ſuꝑ Ioh̓. omnia an teꝙͣ fierent. ⁊ cum facta ſunt. ⁊ cum variant̉. ſunt in ip̄o nō in eo ꝙ ſunt in ſeipſis. ſed ẜm immutabilitatem rati onū: cuꝫ autē ſint in ipſo ẜm immutabilem rationē. ma gis ſunt vita in ipſo ꝙͣ in ſeipſis. ¶ Item Anſel. quicqͥd factum eſt. ſiue viuat ſiue nō viuat. aut quocūqꝫ mō in ſe ſit. in ipſo eſt vita ⁊ veritas. ſicut ergo ad ſcientiaꝫ diui naꝫ nihil facit. ſiue res ſint ſiue nō ſint. ita nihil ad hoc ꝙ ſint vita in ipſo. ſiue ſint ſiue nō ſint. ¶ Iteꝫ omnia di cuntur in ipſo vitā. ſed quicquid eſt in deo nō eſt niſi de us. ⁊ ꝙ dicitur ꝙ ſunt vita. hoc nō tollit illud ꝙ ſint de us. ergo omnia que ſunt in ipſo. vita ſunt ipſe. ſed omīa ſunt in ipſo vita. ergo omnia qd̓ ipſe. Sed ex hoc ſeque retur. ꝙ omnia ſunt vnum. ¶ Item omnia ſunt in ip̄o vi ta. aut ergo hoc dicitur quia ſunt in eius eſſentia. aut hͦ dicitur ratione potētie. vel ſapientie. vel bonitatis ra tione eſſentie non videtur. eſſe enim in eſſentia. hoc ē eſ ſe ipſam eſſentiam. hoc autem eſt eſſe idem quod ipſe. Si v̓o ratione potentie ratione potētie dicuntur ſubeſ ſe omnia. tam bona ꝙͣ mala. ergo non dicuntur eſſe in ipſa vita ratione potentie. ¶ Preterea in verbo dicun tur eſſe vita. ergo ratione ſapientie. cum ſapientia appro prietur verbo. ¶ Qd̓ autem non ratione ſapientie. vide tur. Nam ſapientia dei nō reſpicit facta tm̄ ab ipſo. ſed quecūqꝫ fieri poſſunt ab aliquo. ergo non dicitur ratio ne ſapientie. nec ratione voluntatis. voluntas enim re ſpicit ea que fiunt. que autem poſſunt fieri. ⁊ ſi nunꝙͣ fi ant in ipſo vita ſunt. ergo non dicuntur eſſe vita in ipſo ratione voluntatis. ¶ Item ſi omnia ſunt in ipſo vita. ẜm ꝙ ſunt in ipſo vita. aut ſunt vnum. aut ſunt multa. ſi ſunt vnum. nō aliud vnum ꝙͣ ipſe. ergo omnia ſunt ideꝫ
quod ipſe. ſi omnia ſunt multa. ẜm ꝙ ſunt vita in ipſo. non alia multa ꝙͣ in ſuo genere. ergo prout multa ſunt ī genere ſuo. ſunt in ipſo vita. ¶ Cōtra in ſeipſis ſunt cor ruptibiliter entia. ſed prout ſunt ī ipſa vita ſunt incom mutabiliter entiā. nō ergo prout multa ſunt in ſuo gene re. ſunt in ipſo vita ergo. ¶ Ad iam dicta reſpondendū eſt. ꝙ cum dicitur omnia ſunt vita in ipſo. reduplicatio facienda eſt huius determinationis in ipſo. vt ſic dica tur. omnia in ipſo. ſunt vita in ipſo. Si v̓o queratur ẜm quā ſimilitudinem vite. dicēdum eſt ꝙ vel ẜm excellenti orem modum ꝙͣ ſunt modi iam ſupradicti. vel aptabit̉ ille modus qui eſt viuere ẜm intellectuꝫ ⁊ motum. vt di cantur illa eſſe vita. q̄ ſunt ad modum intelligētie pra ctice. recte ſe habentis anteꝙͣ producantur in actum. bo na enim ſunt in ītellectu practico ⁊ habent quandaꝫ vi tam. ibi anteꝙͣ exeant in actum. excellētius auten longe in ipſa intelligentia diuina. Nec eſt ſimile qd̓ obijcit̉ de malis que viuunt in intellectu practico ipſius peccato ris. hoc eniꝫ viuere nō proprie dicitur. ſed ſicut dicitur de peccatoribus ꝙ viuunt in morte. quibꝰ ſcilicet mors non deficit. ſed hoc viuere importat eſſe incorruptibile in ipſa mēte agentis. vt a quo ẜm ſimilitudineꝫ poſſit a liud procedere. quia ergo in intelligentia practica recte diſpoſita habet de vtroqꝫ ſcilicet de intellectu ⁊ motu. ideo per quandam ſimilitudinem dici poteſt reſpectu eo rum que viuunt ī intellectu practico. ¶ Ad ſecūdum di cendum eſt. ꝙ viuere prout dicitur. omīa in ipſo ſunt vi ta. Differt ẜm rationem ab eo ꝙ eſt eſſe in ipſo ⁊ eſſe in intellectu ipſius. Nam eſſe in ipſo hoc reſpicit ad poten tiaꝫ eſſe in intellectu ad ſciētiam ſiue ſapientiaꝫ. eſſe d̓o in ipſo vita ſiue viuere ad ſcientiam beneplaciti. que ſu peraddit bonitatem reſpectu cognitionis. vnde dicit eſ ſe in intellectu practico. ¶ Ad terciuꝫ dicendum. ꝙ non dicuntur magis vita. ea q̄ habent vitam in primo vel in ſuo genere. ꝙͣ ea que habent ſolam vitam in primo. ſꝫ di cuntur pluribus de cauſis viuere. Cū eniꝫ dicitur. xvij. act. In ipſo viuimus mouemur ⁊ ſumus. vita dicit̉ ẜm aliam rationē ꝙͣ cum dicitur omnia ſunt ī ipſo vita. Cū enim dicitur in ipſo viuimus. ponitur conſeruatio vite iam exiſtentis. cum autem dicitur in ipſo erat vita. no tatur immutabilitas ſciētie beneplaciti. ⁊ hec precedit res. illa ſequitur. pluribus ergo rationibus poſſunt di ci viuere. ſed non magis. quia non eſt ponere excellenti orem vitam illa que eſt deus. vel ẜm ꝙ ſunt in illo vita. Nec eſt contrariuꝫ ꝙ in ſeipſis habent eſſe ſimpliciter. hoc enim eſſe ſimpliciter. nō eſt niſi ꝙͣtum ad ipſas res in ſeipſis. nō ꝙ ſit nobiliꝰ eſſe ī ꝓprio genere. ꝙͣ eſſe cau ſe quo ſunt cauſata cum ipſa cauſa ¶ Ad quartum dicen dum. ꝙ eſſe in deo dicitur dupliciter. vno modo dicunt̉ eſſe in deo que ſunt idem ẜm eſſentiam. vt potētia. ſapiē tia. bonitas. que ſunt ideꝫ quod eſſentia dei. Et hoc mo do quicquid eſt in deo eſt deus. Alio modo dicuntur eſ ſe in deo ſicut in cauſa. ⁊ ẜm hoc dicuntur cauſata eſſe ī ipſo. ⁊ ſic dicuntur vita in ipſo. per hūc moduꝫ nō omīa que ſunt in ipſo ẜm ſeipſa accepta. ſunt quod ipſe. ſꝫ in ꝙͣtum ſunt in ipſo. hoc eſt rationes exemplares ipſaruꝫ unt idem quod ipſe. vnde homo cum ſit in deo vita. ẜm ꝙ homo nō eſt deus. ⁊ ita de alijs cauſatis. cū ergo dic tur. ꝙ omnia ī ipſo ſunt vita in ipſo. nō aliud eſt ꝙ ſi di catur rationes exemplares ſunt in ipſo. ẜm quas eſt ſic dicta vita cauſatorū. ¶ Ad quintū dicēdum eſt. ꝙ cū oīa dicantur ī ipſo vita. hoc eſt ratiōe ſapiētie vel ſciētie be neplaciti. que eſt ī intellectu practico. in quo viuūt eter naliter cauſata cuꝫ ratiōe ſciētie cū ratione beneplaciti. ¶ Ad illud v̓o quod videtur cōtrarium eſſe de ipſa ſap entia vel ſciētia ꝑ ſe qua cognoſcūtur bona ⁊ mala. Di cēdum ꝙ ſcientia beneplaciti reſpicit tm̄ bona ex alia ꝑ te. licet beneplacitū ſit ſufficiēs cauſa exiſtētie rerum. et ita reſpiciat tm̄ res exiſtētes. nihilominꝰ ea que poſſunt eſſe. dicūtur vita in ipſo. beneplacitū enim eternū eſt. et

Queſtio Quarta
reſpicit nō tm̄ ea que ſunt. ſed ea que poſſunt eſſe ⁊ erūt. vnde quo ad hoc vitam habent in ſcientia beneplaciti. ¶ Ad ſextū dicendum. ꝙ cū dicitur omīa in ipſo ſunt vi ta. nec dicendum eſt ſimpliciter ꝙ omnia ſunt vnum in ipſo. vel ꝙ omīa ſint multa in ipſo. ſed ſi fieret redupli catio vt diceretur. omnia in ipſo ſunt vnuꝫ in ipſo. vna eſſent. Unde Anſel. in monologis. In ſeipſis ſunt eſſen tia mutabilis ẜm īmutabilem rationem creata. In ipſo v̓o ſunt ipſa prima eſſentiā. ⁊ prima exiſtēdi veritas. nō tamē concedēdum eſt. ꝙ omnia ſint vnum vel deſcendē do. vt dicatur. aſinus vel leo. eſt aſinus vel leo in deo. vl̓ idem etiam cum homine in deo. Aliter enim fit ſermo ſubgenerali ratione ⁊ ſub ſpeciali. pluralitas ergo ex ꝑ te cauſatarū prohibet dicere vnitatem. vnitas v̓o omni moda que eſt in deo. prohibet dicere pluralitatem. ſed media via incedendum eſt. ſicut iam dictū eſt. ¶ Queſtio. iiij. de cā finali. Onſequenter ergo dicendū eſt de cauſa finali. circa quam queritur triplici membro. ¶ Prīo. vtrū ſit vna cauſa finalis prima. ¶ Secūdo vtrum ſit idem quod eſſentia prima.ſ. deus. ¶ Tercio ytrum omnia appetant hanc rationem cauſe finalis. ¶ Nembrum primum I D primum ſic. finis ⁊ bonum idem eſt. qd̓ enim queritur. propter bonum queritur. ſi ergo eſſet infinitum in cauſis finalibus. n̄ perueniretur ad bonum. quod vltimo que ritur. ergo fruſtra eſſet intentio querentis. nō ergo eſt ī finitum in cauſis finalibus. ſed eſt aliqua cuius gratia alie queruntur. ¶ Preterea cum finis ⁊ bonum ſint idē vltimus finis erit ſummū bonum. ſed impoſſibile eſt eſ ſe duo ſumme bona. nam vnum. aut haberet omnē qd̓ aliud. ⁊ tunc nō differret. aut ſi non haberet aliquid bo ni. haberet vnum quod nō alterum. ⁊ ita non eſſet ſum mum: impoſſibile eſt ergo duo eſſe ſumma bona. ergo et duos eſſe omnino vltimos fines. quorum vnū eſt preter alterum. ¶ Preterea quicquid ſit in alijs cauſis. inten tio finis ⁊ infiniti opponūtur. ſi ergo eſt cauſa finalis. tollitur infinitum. ergo neceſſe eſt vnam ſolam eſſe vlti mam ad quam eſt peruenire. ¶ Item quicunqꝫ diſcrete agit. non facit id quod facit per intellectum. niſi quia ī tendit aliquem finem. ſi enim preter finem ageret. flultꝰ diceretur. ¶ Item nullus ponit ſibi duos fines ex equo ſi enim poneret. inordinata eſſet actio eius. neceſſe ē er o agentem per intellectum ſibi ponere vnum finem a tionis. Si autem ille finis propter aliud queritur. ⁊ il lud propter aliud. nunꝙͣ quieſceret intētio. ſed quieſcit intentio eius qui bene diſponitur. ergo neceſſe eſt eſſe vl̓ timum finem. erit ergo vna ſola finalis cauſa vltima. ¶ In contrariuꝫ ſic obijcitur. finis eſt ratio eius quod eſt ad finem. ſed non eadem ratione. ſicut dicit Aug. in libro. lxxxiij. q. conditus eſt homo ⁊ equus. ⁊ loquitur d̓ vltimis rationibus. ⁊ ita de vltimis finibus. ergo diuer ſarum cauſatorum diuerſi ſunt fines. ¶ Item finis de terminat formam rei. ⁊ ea que ordinata ſunt ad illam. Si ergo eſſet vnus finis vltimus duorum differentiuꝫ. vnde veniret differentia. cum forma reſponderet fini. et ita cum indifferens eſſet finis. indifferens eſſet forma. poſita ergo indifferentia finis. poneretur indifferentia formarum. ergo ⁊ eorum que ſunt propter formas. ergo res erunt indifferentes. ſed neceſſe eſt eſſe rerum differē tiam. ergo neceſſe eſt eſſe finium differentiam. ¶ Ad qd̓ reſpondendum. ꝙ vna eſt cauſa finalis vltima omniuꝫ. de qua dicit Dyoni. dedit nobis omnia quecūqꝫ ſunt ⁊ fiunt. propter pulchrum ⁊ bonuꝫ ſunt ⁊ fiunt. ⁊ ad ip̄m
omnia inſpiciunt. ⁊ ab ipſa mouent̉ ⁊ cōtinentur ⁊ ip̄iꝰ gr̄a. ⁊ alibi. pulchꝝ ⁊ bonū ẜm omnē cām cuncta deſide rant. ⁊ nō ē aliquid exiſtentiū. qd̓ nō ꝑticipet pulchro ⁊ bono. etiā nō exiſtēs ꝑticipat pulchro ⁊ bono. tūc enim ⁊ ip̄m bonū ⁊ pulchrū ē. quādo in deū ẜm omnē oblati onē ſubſtātialiter laudatur. ¶ Ad illud autē quod ob ijcitur ī contrariū. primo dicendū eſt. ꝙ licet diuerſe ra tiones ꝓxime ſint equi ⁊ hominis. nihilominꝰ tn̄ vna ē vltima ratio q̄ a fine omniū accipit̉. ⁊ ẜm hāc accipitur vnitas in vniuerſo: erunt ergo rationes prime ẜm ipſuꝫ modū quē loquit̉ in illo libro. loquitur enim de rationi bus formalibꝰ. nihilominus tamē rōnes q̄ ſunt in rebꝰ ordinabūtur ad vltimū finem. ¶ Ad aliud dicendū ē. ꝙ licet finis vltimꝰ ſit vnꝰ. nō propter hoc erit in differen tia rerum: ſed ex differētibus rebus vnitas vniuerſi col ligetur. Sicut enī ad vnum punctū qui ē centrū. omnes linee recte ducte ad circūferentiam. ex omni parte termi nantur. ſic per quandā ſimilitudinē omnia que ſunt in vniuerſo. tendūt ad vnū finē. ⁊ ille dicit̉ finis finiū. ẜm autem hūc finē nō accipit̉ rerū differentia. ſed ẜm fines ꝓprios. penes quos differētia formarū determinat̉. ⁊cͣ. ¶ Nembrum ſecundum Equitur dicere. vtrum iſta cauſa finalis ſi idē quod eſſentia diuīa. qd̓ nō videt̉. actio ⁊ motꝰ dicunt̉ eſſe ꝓpter id quod nō habet̉ ſed ſunt propter fine. ergo finis nō habetur ab agente ⁊ mouēte. ſed diuina eſſentia agit. ergo agit propter finem nō habitum. ſed ſiue ſit nō habitus a ſe ſi ue ab alia re. erit differens ab ipſo agente. ergo nō erit cauſa finalis eadem cum eſſentiā agentis. ¶ Iteꝫ ī alijs agentibus ſic eſt. ꝙ id propter quod agit. nō eſt idem cū eſſentia agentis. vt domificator agit propter protectio nem ab imbribus ⁊ caumatibus. ergo in primo agente ſic erit. nihil enim querit ſeipſum. ſed finis queritur. er go ipſum nō eſt idem cum eſſentia agētis primi. ¶ Cō tra. Dyo. in lib. de diuinis. no. omnia ad ſe ipſam boni tas conuertit. ⁊ princeps cōgregatrix eſt diſperſorū. vt principalis ⁊ viuifica deitas: ⁊ omnia ipſam vt princi pium. vt continentiā. vt finem appetūt. ergo viuifica dei tas eſt illa bonitas q̄ eſt omnium finis. Itē primū eſt perfectiſſimū agens. ergo nō agit ꝓpter aliquid extra ſe ſi enim ageret ſic. deeſſet ei aliquid ergo nō eſſet perfe ctiſſimum. agit ergo propter ſeipſum. ⁊ hoc eſt quod di citur. xvj. prouer. vniuerſa propter ſemetipſum operatꝰ eſt dn̄s. impium quoqꝫ ad diē malū. Et de homine qui ē prīcipalis creaturā dicit̉. xliij. yſa. omnē qui īuocat no men meū. in gloriā meā creaui eū. formaui eū. ⁊ feci eū. Itē. x. marci. Nemo bonꝰ niſi deꝰ vnꝰ. ⁊ bonum ⁊ finis idē. ergo ipſe ē prīcipalis finis. ¶ Ad qd̓ reſpōdenduꝫ ꝙ ipſe eſt cā finalis ſicut oſtēſum eſt. ¶ Ad obiectū v̓o ī contrariū. dicendū eſt. ꝙ agere propter finē dicit̉ dupli citer. vel qui ē perfectio agētis. ſicut dictum eſt de domi ficatore. ⁊ ſic nō agit propter aliud a ſe. vel qui ē ꝑfectio eius quod agitur vel in quo agit̉. ⁊ ẜm hoc agit deꝰ ꝓ pter nō habitū ab eo qd̓ agit̉ vel ī quo agit̉. ¶ Si v̓o obi ciat̉. ꝙ ſi deꝰ ageret ꝓpt̓ ſe. ageret ſemꝑ ⁊ ita eternalit̓. dicendū ē ꝙ niſi generare vel ſpirare vel ītelligere dicā tur agere. ⁊ cōſimilia que ab eterno ſunt. nō ſemꝑ egit. dicēdo ſemꝑ eternitatis. ſemꝑ tn̄ egit. dicēdo ſemꝑ tꝑis: ⁊ cū agit nō agit vt ſemꝑ ſibi aliꝗd acꝗ̄rat. licet in hͦ ſua bonitas manifeſtet̉. ſꝫ ꝓpt̓ finē ꝗ acquirit̉ creature. ille tn̄ finis ē ꝓpt̓ ſummū finē. vnde dicit Dyoni. ipſe oīum cā ꝑ bōitatis excellētiā. oīa amat. oīa facit. oīa cōuertit. oīa ꝯtinet. Et iterū ē oīm principiū. ⁊ finis ſuꝑ prīcipa le ⁊ ſuꝑ finale. qꝛ ex ipſo ⁊ ꝑ ipſuꝫ ⁊ ī ipſo omīa. vt ait ſa cer ſermo. ¶ Ad id v̓o qd̓ obijcit̉ ſcd̓o. dicendū ꝙ nō eſt ſimile in creaturis agentibus. ⁊ in ipſo creatore. creatu ra enim agēs agit ꝓpt̓ aliquā imꝑfectionē ſui vel alteriꝰ creature. creatoris v̓o nulla eſt imperfectio.

¶ Nembrum tercium. Eſtat dicere. vtrū omnia appetāt ī ſua acti one hūc finē. qd̓ nō videt̉. Finis enī iſte cō ſtituit̉ perfectio finalis creature. beatitudo enī ⁊ finis iſte idē ſunt. Si ergo beatitudo nō eſt finis cūiuſlibet creature. ⁊ beatitudo ⁊ bonū ſum mum ſunt idē. nō ergo omnia appetūt hunc finē ¶ Pre terea appetitus naturalis plāte eſt. vt ſoluet̉ eſſe plante. ⁊ ita de alijs rebus naturalibꝰ. ergo non tendit ad obti nendū hūc finē. Itē ſicut dicit Boetiꝰ decōſolatione bo num ⁊ vnū idē in ſubſtantia. lapis v̓o partiū ſuarū appe tit vnitatē. ⁊ ita de alijs cōpoſitis. ⁊ hoc ſibi ſufficit. er go nō appetūt hūc finē. cū iſte finis ſit vltimorū. ¶ Pre erea cōpleto numero electorū cū erit reſurrectio deſine ret hoc eſſe. ⁊ ita nō perficiet̉ eorū appetitus ſi hūc finem appeterēt ꝑficit̉ autē vel ꝑficiet̉. nō ergo iſte ē finis quē oī a etut ¶ Cōtra Dyoni. ī li. de diuīs noībꝰ. Bonū eſt qd̓ cōſiderat̉ ab omnibꝰ. ⁊ ph̓s. bonū ē qd̓ oīa optāt. ſed nō eſt bonū niſi ꝑticipatione ſummi boni. ſicut dicit Aug. in li. de ciui. dei ⁊ de trini. ergo appetitꝰ creature nō terminat̉ niſi ī ſummo bono. ſꝫ iſte ē finis iā dictus. ergo finis iā dictus ē. quē omnia appetūt. ¶ Ad qd̓ rn̄ dendū. ꝙ duplex eſt appetitꝰ. vnꝰ ex cognitione p̄habita naturalit̓. vel ex acquiſitiōe ſiue dono. ⁊ ẜm hunc modū nō appetūt omīa ſummū bonū. vel finē iſtū. nō eniꝫ oīa habēt appetitū intellectualē. ⁊ ẜm hoc que habēt appeti tum huiuſmōi. appetūt naturalit̓ beatitudinē. ẜm ꝙ bo num ⁊ beatitudo ſunt idē. Alio v̓o mō ſumendi appetitū naturalē omnia appetūt bonū. nō indetermīata ratione beatitudīs. ſꝫ in generali rōe q̄ eſt. ẜm ꝙ bonū ſummum oīa ꝯſeruat ⁊ termīat. ¶ Ad illud v̓o qd̓ ſcd̓o obijcitur. dicendū ꝙ plāte ⁊ alie creature corruptibiles cum appe tūt cōtinuationē ſui eſſe. ē a ſūmo bono. quod ē in eis eſ ſentialit̓ ⁊ potētialiter ⁊ p̄ſentialiter. quo ad hͦ appetūt naturalit̓ ſummū bonū. ¶ Ad terciū obiectū. dicēdū ē ſimiliter. de vnitate quā appetūt res cōpoſite. in hac ſcꝫ vnitate ē ſūma vnitas. ⁊ illa ſūma bōitaſ. ſin̄ qͣ nec ē nec eſſe poſſet. ⁊ iō eā naturalit̓ deſiderat ¶ Ad vltīo d̓o obiectū. dicendū eſt ꝙ ē finis quidā corruptibiliū crea turarū ẜm ꝙ ſunt ꝓpter hominē ⁊ illo fine euacuato. cō gruit nō vlteriꝰ ꝑmanere. ⁊ hoc ē ſupplemētum neceſſita tis hūane. ⁊ iſte eſt aliꝰ finis ab illo quē naturalit̓ ītēdi vnaq̄qꝫ res ẜm ſuā ſpeciē. nō ergo mirū ē. ſi nō ꝑueniāt ẜm iſtu vel illū finē ad beatitudinē q̄ determīata ē finis hominū ⁊ ītellectuali creature. cū nō habeāt īmortalita tem cognitiue ⁊ motiue potētie ẜm quā poſſint ea frui. Queſtio. v. de ca efficiente. Adīe conſequenti licenduꝫ eſt de cauſa efficiēte. omiſſa v̓o ueſtionē. vtrum ſint plures cauſe ef ficientes rerum. eo ꝙ ipſa ſatis datur ī telligi ex premiſſa queſtione de plura litate prīcipiorū. ⁊ dicit ph̓s ꝗ faciūt cās multas. deſtru unt naturā boni ⁊ nō ꝑcipiūt. trāſeundū ē ad illā queſti onē triplici mēbro de cā efficiēte. ¶ Primū. vtrū tm̄ ſit cā efficiēs eſſe. ⁊ nō ipſiꝰ nō eſſe. vtpote ipſiꝰ eſſe deſtru ctiua. ¶ Secūdū. vtrū ſit volūtate. an neceſſitate cā ef ficiēs. ¶ Terciū. vtrū ꝑ ſe ſit cā. an̄ aliquo adiuncto. ¶ Membrum primum D primum ſic proceditur natura boni eſt producere. ſaluare. mali autem corrū pere ⁊ deſtruere. Un̄ Dyoni. ī li. de diui. no. Nō ē ignis infrigidare. neqꝫ boni n̄ bo num ꝓducere. ſed prima cā efficiēs ē ſummū bonuꝫ. er go non ē eiꝰ corrumꝑe ⁊ deſtruere bonū. ſed eſſe inꝙͣtuꝫ eſſe bonū ē. ergo eiꝰ nō eſt deſtruere eſſe? ¶ Itē Aug. ī li. lxxxiij. q. ad quē nō eſſe nō ꝑtinet. nō eſt cauſa deficiēdi.
ſed prīa cā efficiēs ē ſumme ens. ergo nō eſt cā deficiēdi. ergo nec deſtruēdi. Itē idē ſimilit̓ ſe habēs ſemꝑ na tū ē facere idē. ſed primū efficiēs ē ſemꝑ ſimilit̓ ſe habēs. ergo facit idē. nō ergo facit eſſe ⁊ nō eſſe. ſi enī diſſimilit̓ ſe haberet. ſicut ſol in accedēdo ⁊ recedēdo. accedēdo ꝓ duceret res. recedēdo corrūperet vel deſtrueret. ſed nec accedit nec recedit quantū ē de ſe. ergo nō ē cā deſtructi ua rerū. ¶ Itē ſolis materialis ē īducere lumē. tenebre v̓o inducunt̉ ꝑ oppoſitionē terre vl̓ alicuiꝰ tenebroſi. S militer erit de ſole ſpūali ꝙ eiꝰ ſit īducere lumē. tenebre v̓o.i. defectꝰ eſſe nō erūt ab ipſo ſꝫ ab aliquo alio ¶ Cō tra. prima efficiēs cā eſt ꝑfecte potētie. ꝑfecta autē potē tia eſt cui nihil de eſſe vel addi pōt. ſed plus ē poſſe face re ꝙ ſit. ⁊ ꝙ nō ſit. ꝙͣ ꝙ ſit tm̄. ergo prime cauſe efficien tis nō eſt tm̄ facere. ſed poſſe deſtruere qd̓ ē. ¶ Itē dicit̉ in yſa. xlv. Ego dominꝰ ⁊ nō alter. formās lucē. creās te nebras. faciēs pacē. ⁊ creās malū. Sꝫ creare tenebras ⁊ facere malū ē deſtruere eſſe. ¶ Itē. xxxj. Hiere. ſicut vi gilaui ſuꝑ eos vt euellerē ⁊ demolirer ⁊ diſſiparē. ſic vi gilabo ſuꝑ eos vt edificē ⁊ plantē. ergo eiꝰ eſt euellere ⁊ demoliri ⁊cͣ. prime ergo cauſe efficiētis eſt id deſtruere qd̓ eſt. ¶ Itē. xj. eccleſiaſtici bona ⁊ mala vita ⁊ mors. pauꝑtas ⁊ honeſtas a deo ſunt. ergo a domīo ē nō ſolu eſſe ſed et n̄ eē. Ad qd̓ reſpōdēdū ē. ꝙ duplex ē defectꝰ. ſic̄ habet̉ in tercio lib. de libe. ar. ⁊ vterqꝫ defectꝰ ꝓprie ē in natura ītellectuali.ſ. defectꝰ volūtariꝰ ꝗ eſt culpabilis. ⁊ defectꝰ inuolūtarius ꝗ eſt pena. p̄ter hoc ē tercius defe ctus nature corruptibilis in ſe. vt ꝙ ignis in ſe deficit. ⁊ plāte in ſe deficiūt. De primo defectu dicendū ē. ꝙ prīa cā efficiēs nō eſt cauſa illiꝰ. De ſcd̓o v̓o dicendū. ꝙ in ꝑ te eſt ab ipſo. in ꝑte v̓o a creatura rationali. Et iodicit̉ primo ſapiētie. Deꝰ mortē nō fecit. nec letat̉ in ꝑditione viuorū. creauit enī vt eſſent omnia. ⁊ ſanabiles fecit na tiones orbis terrarū. ⁊ poſtea ſequit̉. In iuſticia ē mor tis īquiſitio. Ecōtra v̓o dicit̉. xj. eccͣi. mors ⁊ vita a deo quod exponit. Aug. ī queſtiōibꝰ veteris teſtam̄ti. xxxvj. .q. dicēs. nō eſt deꝰ actor mortis ſed vīdex. qꝛ mortis a ctor peccatū ē. quomō ergo deꝰ poterat facere morteꝫ q̄ ne ſcit peccare. ſꝫ dū peccatis retribuit ab ipſo dicta eſt mors. cū nō ex ipſo ſit ſed ex hoc qui peccauit. De tercio v̓o defectu ꝗ eſt nature corruptibilis in ſe. dicendū ꝙ nō eſt ī rebꝰ a deo. ſed eo ꝙ res ſunt ex nihilo. nihi lominus tamē ī deo ē potētia deſtruēdi. ſicut ⁊ cōſtruēdi. Ad ſcd̓o obiectū. dicenduꝫ ꝙ defectꝰ ille de qͦ loquit̉ Aug. in lib. lxxxiij. q. nō eſt defectꝰ penalis inꝙͣtuꝫ huiuſmōi. ſꝫ ma gis culpabilis. vel ille defectꝰ qui ē ex hͦ ꝙ res eſt corru ptibilis. ex hͦ ꝙ de nihilo ⁊ ex ſe deficit. ¶ Ad tercio ob iectū dicēdū. ꝙ ꝓpoſitio illa ph̓i idē ſimilit̓ ſe habet ⁊cͣ. intelligit̉ de creaturis mutabilibꝰ. que ẜm diuerſaꝫ ſu mutationē aꝑte nate ſunt agere vel pati. nō autē intelli gitur de ipſo creatore. ꝗ ſemꝑ eodē mō ſe habet. ⁊ tam cauſa ē oppoſitorū ẜm diuerſa temꝑa ¶ Ad quarto ol iectū dicendū ē. ꝙ nō eſt ſimile omnino de ſole ſpūali.ſ. deo. ⁊ de ſole materiali. a ſole enī materiali ꝑ abſentiaꝫ ſunt tenebre materiales. ſed a ſole ſpūali. malicia q̄ ē te nebra ſiue diſceſſio luminis. nō eſt ꝑ ſui abſentiaꝫ ſed ſui abſentia. ſicut cōtingit dicere. eſt ex ipſa malicia. quo ad hoc tamē eſt ſimilitudo. ꝙ ſicut tenebrā materialis ha bet aliā cauſam. vtpote corpus oꝑacū. ita tenebra intel ligibilis.ſ. peccatū. habet liberū arbitriū. quod ſe auer tit a deo. Cum autem dicit Dyoni. ꝙ boni eſt ſaluare ⁊ mali corrumpere. primo ⁊ principaliter intelligendum intendit de corruptione culpabili. ¶ Membrum ſecundum Dſcd̓m membrū queſtionis qua queritur. vtrum deus volūtate vel neceſſitate cōdidit res. ⁊ dicimꝰ neceſſitatē nature. nō coactio uem ſic obijcit̉. Boni eſt ratione bonitatis ſue bona adducere. Unde dicit Augu. in. q. vete. teſta.

Queſtio Quinta
bonus eſt. quia fecit exiſtere que non erant. Et Dyoni ſius de diui. no. optimi eſt optima adducere. ergo natu ra bonitatis ſummi boni. induxit optima ad manifeſta onem ſui in creaturis. vnde Dyoniſius in libro de di no. Si omnium ſummitas diuina bonitas. a ſubli miſſimis ⁊ maximis eſſentijs. vſqꝫ ad nouiſſima perue nit. ⁊ adhuc ſuper omnes eſt: neqꝫ his que ſurſum ſunt anticipantibus eius excellentiam. neqꝫ his que deorſuꝫ ſunt ambit in tranſgrediētibus. ſed illuminat potentia omnia. ⁊cͣ. ſit diuine bonitatis ſignatiua imago ſol. ẜm multam conſonantiam. ⁊ omnia quecunqꝫ eum partici pare poſſunt illuminat. ſed bonitas eius idem eſt quod natura eius. ergo ex neceſſitate creature eius condidit: creaturas. ¶ Iteꝫ ſi potuit creaturas facere ⁊ noluit. ī uidius fuit vel ad minus non ſumme bonus. ita obijcit hereticus. Si autem voluit ⁊ non potuit impotens fuit ſed a deo remouetur impotentia. ⁊ potentia in eo ſum ma bonitas. ergo bonitas eius reducit neceſſarie volū tatem. ¶ Item Auguſtinus in libro de ciui. dei. xxij. hāc cauſam id eſt ad bona creanda bonitatem dei. hanc cau ſam tam iuſtam atqꝫ ydoneam. que diligenter conſide rata ⁊ pie cogitata omnes controuerſias querentiū mū di originem non viderunt: cum ergo dei bonitas ſit cau ſa iuſta. ⁊ cauſa iuſta ſit neceſſaria: ex neceſſitate ſue bo nitatis bona creauit. ¶ Item Boetius. quia bonus eſt deus ſummus. ergo bonitas erit ratio neceſſaria eſſe re rum. ¶ Preterea. per ſimile poteſt argui. quod inducit Dyoniſius de igne ⁊ ſummo bono. ignis enim eſt cale facere ſummi boni producere ⁊ ſaluare: ſed ignis neceſ ſitate nature ſue calefacit. ergo ſummum bonum ex ne ceſſitate nature ſue bona producit ⁊ ſaluat. ¶ Ꝙ auteꝫ voluntate fiant creature. habetur ex hoc quod dicit au uſtinus. iij. de trini. Uoluntas dei eſt prima ⁊ ſumma auſa omnium ſpecierum ⁊ motionum. nihil eniꝫ fit qd̓ de intellectuali atqꝫ interiori aula ſummi imperatoris nō egrediatur. Et iterum in libro. lxxxiij. q. querit. qua re deus mundum voluit facere. querit cauſam volunta tis diuine. nihil autem eſt maius voluntate eius. nō er go cauſe mundi id eſt voluntatis. alia cauſa querenda eſt. ¶ Item in. xxiiij. ca. xj. de ciui. dei ſatis ſignatur deū nulla neceſſitate. nulla ſue cuiuſꝙͣ vtilitatis indigentia: ſed ſola bonitate.i. bona voluntate feciſſe quod factum eſt. ¶ Item q̄ differentia eſſet inter proceſſioneꝫ filij a pa tre. ⁊ proceſſionem creature. ſi de neceſſitate nature ſiue de natura produxiſſet creaturas. ¶ Ad obiecta ergo re ſpondendum eſt. ꝙ ſua volūtate gratuita condidit crea turas. ſicut habetur ex auctoritatibus precedentibus. ¶ Ad aliud v̓o quod primo obijcitur in contrarium. de neceſſitate bonitatis. Dicendum eſt. ꝙ nomen neceſſita tis non congrue hic dicitur de deo. vnde Anſelmus ī li bro cur deus homo. in deo nulla cadit neceſſitas. Neceſ ſitas enim videtur dicere coactioneꝫ. ſed nec neceſſitas vtilitatis ex parte ſua. ſicut habitum eſt in precedēti au ctoritate. Si v̓o dicatur neceſſitas congruitatis ſiue y doneitatis. ſicut tangitur in quadam auctoritate. tunc poteſt dici. ꝙ ex neceſſitate bonitatis condidit res. Nō amen videtur congruere ꝙ dicatur ex neceſſitate natu re. licet enim idem ſit bonitas quod natura eius. tamen ſi diceretur ex neceſſitate nature. videret̉ poni talis ne ceſſitas. qualis eſt in rebus naturalibus. In rebus enī naturalibus. ignis ex neceſſitate nature generat ignem ⁊ homo hominem. non ſic autem eſt. cuꝫ creature fiunt a deo. ¶ Ad ſecūduꝫ dicendum eſt. ꝙ cum dicitur. deus ẜm rationem bonitatis creat res in ratione bonitatis. vt a bono neceſſarie ſit bonuꝫ. notatur igitur neceſſitas ex congruentia cauſe finalis ⁊ eius quod ordinatur ad eam. nec ex hoc ſequitur. ꝙ ex neceſſitate nature condi derit creaturas. ¶ Ad illud v̓o quod tercio obijcitur. ꝙ bonitas dei eſt iuſta cauſa conditionis rerum. ⁊ ita ne ceſſaria. Reſpondendum eſt. ꝙ iuſticia vno modo īpor tat debitum ſicut dicit Anſelmus. ⁊ ẜm hunc modū nō
dicit̉ bonitas dei cauſa rei iuſta ſed ex debito. Alio v̓o modo dicitur iuſticia ẜm congruentiam. quia decet bo nitatem eius. ⁊ ẜm hunc modū dicitur bonitas dei iu ſta cauſa. Unde in auctoritate additur ydonea ad de terminationeꝫ. ¶ Ad quartum v̓o dicendum eſt. ꝙ cum dicitur quia bonus eſt deus ſummꝰ. vel bona ſunt que ſunt ab ipſo. notat̉ ex iam dictis neceſſitas congruentie que eſt cauſati ad cauſam. non auteꝫ neceſſitas inferen di: nam ab eterno deus fuit bonus. nec ab eterno eſt bo nitas creature. Similiter natura dei ab eterno fuit bo na. nec tamen creatura ab eterno fuit bona. ¶ Ad vlti mum dicenduꝫ eſt. ꝙ non eſt ſimiliudo in agentibꝰ ẜm naturaꝫ. ⁊ in primo agente ẜm voluntatem. naꝫ agens ẜm naturam producit ſibi ſimiles ſpecie vel in genere. agens d̓o ẜm voluntatem rectam. producit ſimile.i. ꝓ portionabile in diſpoſitione: vt a bono bonum. ab vno vnum. ⁊ ita de alijs diſpoſitionibꝰ que conueniunt cau ſe ⁊ cauſato. ¶ Preterea. lꝫ ſit ſumme bonus: tamen ꝗa in ipſo ideꝫ eſt natura quod voluntas. que eſt ſumme li bera: non creat res niſi ẜm libertatem ſue volūtatis. ¶ Membꝝ terciuꝫ Einde dicendum eſt de tercio mēbro que ſtionis. ſcilꝫ vtꝝ agat per ſe. an aliqͦ addi to. Ꝙ agat aliquo addito hoc videt̉. Pri C ma eniꝫ cauſa ponit cauſatum ſuū in eſſe ſi ſit vniuerſalis. addit̉ ei aliquid ꝑ quod eſt ꝓpria cau ſa illius: ſed cauſa prima eſt cauſa vniuerſalis. gͦ addit̉ ei aliquid ad hoc ꝙ ſit cauſa ꝓpria hꝰ vel illius: ergo cauſa aliquo addito. ¶ Iteꝫ ſol nō eſt cauſa ꝓpria huiꝰ vel illius diſpoſitōnis. niſi cum addit̉ aliqua ꝯditō ſuꝑ eſſe ſolis. maxime in oppoſitis diſpoſitōnibꝰ: cū gͦ hͦ ſit ī ſole naturali reſpectu ſuoꝝ effectuū. pari rōne erit ī ſo le ſpūali reſpectu ſuoꝝ effectuū. ¶ Item cauſa vniuer ſalis cū ſit ꝓpria. aut ſeipſa fit ꝓpria huiꝰ cauſati vel il lius. aut per aliud: ſi ſeipſa fit ꝓpria. hoc non videt̉. ꝗa aliunde eſt cōmunitas. ⁊ aliunde eſt ꝓprietas: gͦ ex alia re videt̉ eſſe ꝓprietas: ſꝫ ſeipſa eſt vniuerſalis. gͦ alia re ꝙͣ ſeipſa erit ꝓpria hꝰ cauſati vel illius. Quod etiaꝫ vi det̉ in vniuerſali vel ꝑticulari in creaturis. Uniuerſale enī ⁊ ꝑticulare ex diuerſis rōnibꝰ accipiunt̉. ⁊ ꝑticula re addit ſuꝑ vniuerſale: ſic gͦ erit in ſuꝑnis. vt vniuerſa le ⁊ ꝓprium ex diuerſis rōnibꝰ accipiant̉. ⁊ ꝓpriū huiꝰ cauſati vel illius. addat ſuꝑ cauſam vniuerſaleꝫ. ¶ Ad ꝯtrariū ſic obijcit̉. ſi ageret aliquo addito vt eſſet cauſa nō eſſet prima cauſa. Nam illud additum. aut eſſꝫ pri ma cauſa aut cauſatū: cum vna ſola ſit cauſa prima. il lud aūt cauſatum exit in eſſe. nō niſi ꝑ cauſam primaꝫ ſed eſt cauſa vniuerſalis. gͦ aliquid addit̉ ei ad hͦ ꝙ ſit ꝓ pria cauſa illiꝰ: ⁊ iteꝝ querit̉ de illo. ⁊ ita erit abire in infinitū. aut oportebit ſtare in primis. vt nō ſit cauſa il lius cauſati vel iſtins aliquo addito: gͦ erit ꝑ ſe cauſa. ¶ Iteꝫ in aliꝗbꝰ cauſatis agentibꝰ apparet ꝙ ꝑ ſe agāt vt ſol per ſe illumīat. ⁊ ignis per ſe generat ignē. gͦ cum nobilior ſit actio prime cauſe ꝙͣ actio alicuius deſcende tis ab ipſa. ergo erit actō prime cauſe per ſeipſaꝫ. ¶ Itē cum ſit cauſa que dat eſſe. ⁊ iterum cauſa que dat mo tum: nobilior eſt cauſa que dat eſſe. ꝙͣ illa que facit mo tum tm̄. Sed in cauſis facientibus motuꝫ. eſt aliqua q̄ per ſe facit motum. vt in motore ſpere ſuperceleſtis. er go aliqua erit earum que dāt eſſe. que per ſe dat eſſe. ſed que per ſe dat eſſe. nobilior eſt ea que aliquo addito dat eſſe: cum ergo nobilior diſpoſitio attribuenda ſit prime eſſentie. erit illa conditio cauſe que ꝑ ſe dat eſſe. ¶ Iteꝫ eſt cauſa per ſe ⁊ cauſa per accidens. Cauſa v̓o ꝑ ſe. que agit per naturam ⁊ per intellectum. habet a cauſa p̄ma que deus eſt ꝙ agit: gͦ cauſa pͥma ꝑ ſe ml̓tofortiꝰ agit ꝙͣ cauſa ſecūda. Ex his gͦ cōcludit̉. ꝙ cauſa pͥma ꝑ ſe agit nō aliquo addito in his q̄ fiūt ꝑ creatōꝫ. hec.n. ſunt pri ma cauſata. ¶ Ad iā dicta rn̄dendū eſt. ꝙ ꝑ ſe age̓ dicit̉ ẜm plures modos. Dicit̉.n. ꝑ ſe agere. hoc eſt ꝑ ſuā na

turam agere. dicit̉ etiā ꝑ ſe agere ꝑ ſuū intellectum ⁊ vo luntatē agere. primo ergo mō n̄ dicit̉ ꝑ ſe agere ꝓduc do cauſata. nō enim de ſua natura ꝓducit. ſecūdo mo do dicitur ꝑ ſe agere qꝛ per ſuū intellectū ⁊ voluntatem agit. ⁊ ẜm hūc modū deus dicit̉ ꝑ ſe agere. excludendo ꝑ accidēs agere. Itē excludēdo agere ꝑ aliud in primis cauſatis. in ſequētibus v̓o cauſatis nō ſic eſt. ſꝫ agit ali quo mō. nō ꝓpter ſui inſufficientiā. ſed ꝓpter cauſatorū rectā ordinationē: quorū quedā ſunt nobiliora. quedaꝫ v̓o minus nobilia. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉. ꝙ in infi nitū eſſet abire. ſi prīa cā eſſet ab aliquo addito cauſa. reſpondendū ē. ꝙ aliter eſt ī primis cauſatis ⁊ cōſequē tibus. In cōſequētibus enim nō eſt incōueniens pone re additionē cauſe. In primis v̓o ē incōueniens ponere additionē cauſe. vnde ī illis attendendū eſt. ꝙ cauſa pri ma vniuerſalis ſeipſa ē ꝓpria horū cauſatorū. hec autē additio ſuꝑ vniuerſale. nō eſt per aliꝗd extrinſecū. ſed ꝑ voluntatē eius. quod eſt idē ꝙ eſſentiā eius. qua vult fa cere rem nūc. ⁊ hoc nūc nō eſt nūc eternitatis. ſed tēpo ris ſiue eui. ¶ Ad id v̓o quod obijcit̉ ex alia ꝑte. ꝙ aliu de ē cauſa vniuerſalis ⁊ aliunde ꝓpria. dicendū ꝙ non ſic eſt ī cauſa prīa vniuerſali. que ſe appropriat. ⁊ cauſis cōſequentibus que inueniunt̉ in cauſatis in quibus ali unde eſt cōmunitas. aliunde eſt proprietas. Primū enī ſicut boecius eſt forma ſine materia. ⁊ cōditionibus ꝑ ticulantibus que ſunt in materia vel ſubiecto. ⁊ ideo nō habet proprietatē ex illo modo quo dicitur ī creaturis. ſed ſua volūtate eſt actio. que cauſam vniuerſaleꝫ appro priat. ⁊ licet illa actio ſit ipſa volūtas. ⁊ voluntas ſit e terna: actio tamē eſt cū ipſo nūc tēporis. ¶ Ad aliud di cenduꝫ. ꝙ nō eſt ſimile de ſole materiali ⁊ cauſa prima ſol enim materialis ẜm diuerſum ſui ſitū. vel rerū reci pientiū ſui effectū vel cōicātiū. diuerſos ꝓducit effectꝰ Sol v̓o ſpūalis ab oī diuerſitate ſitꝰ abſtrahit̉. ⁊ ꝓpt̓ h nō ē actio eiꝰ ꝓcedēs ī cauſata actio natural̓. ſed cū īdi ferēs ſit ẜm eſſentiā. ẜm actionē volūtariā ea ꝓducit. ¶ Queſtio ſextā de cauſa in actu. id eſt creatione Ictuꝫ eſt ſupra de auſa prīa ẜm ſubſtātiā ⁊ ẜm rōnē. ſeꝗ ur de ipſa cā ī actu. Ad cām v̓o in actu duo ꝑtinēt querēdā. ¶ Prīo de rōe cau ſe in actu ꝓut dr̄. xj. Ro. ex ipſo. ⁊ per ip̄ꝫ. ⁊ ī ip̄o ſūt oīa. ⁊cͣ. ¶ Scd̓o d̓ ipſa actiōe q̄ cā ē ī actu ſuo. prīa actio ad ip̄aꝫ eſſentiā videt̉ referri. actiōes v̓o appropriari ꝑſonis diuīs que ſūt vniꝰ eſſentie. prīo gͦ fi at ſermo d̓ illis rōnibus que ꝑ illas p̄poſitiōes deſigni tur. Et pōt q̄ri que differētia ſit illarū rōnū īter ſe. ⁊ qͣ re ille ponātur ⁊ n̄ alie. que ꝑ alias p̄poſitiōes deſignā tur. aut ſi ſint alie q̄ ſunt ille. ⁊ quare n̄ plures ꝙͣ tres. ¶ Membrum primum D primū ſic pōt obijci. hec p̄poſitio ex. deſi gnat cōditionē cauſe material̓. ſed conditio cauſe material̓ nō cōuenit prīe cauſe. gͦ nō ē dicēdū. ꝙ ex ip̄a ſint oī a ¶ Itē cū dicunt̉ oīa eſſe ī ip̄o. cōtinētia forme ītelligit̉. ſicut cū dr̄. xvij. act. in ip̄o viuimꝰ mouemur ⁊ ſumꝰ ¶ Ꝙ autem ip̄e ſit forma oīuꝫ. habet̉ ī fine libri de vera reli. forma eſt omniū que ab vno facta ſūt. ⁊ ad vnū nitunt̉. ⁊ loꝗtur ibi de ſūma veritate. ¶ Itē hec p̄poſitio ꝑ. dicit rōne efficiētis. gͦ vi dent̉ deſignari he tres rōnes cauſe. efficiēs. formal̓ et materialis. ſꝫ he tres nō coīcidūt ī vnā eſſentiā. gͦ n̄ ſunt rōnes prīe cauſe cauſantis ī actu. ¶ Preterea ordo ver borū nō ꝑmittit has rōnes cauſe. ratio enī cauſe materi alis. nō ē ante efficientē. nec rō efficiētis ī actu ante for malē. Formalis enī ẜm quā ē efficiēs. ¶ Itē. iiij. ad ephe dr̄. ꝗ eſt ſuꝑ om̄s. ⁊ ꝑ oīa. ⁊ ī oībꝰ nobis. vbi alia p̄poſi tio primo ponit̉. alie v̓o due manēt. Similiter ad col̓. j.
Omīa ꝑ ip̄m ⁊ in ip̄o creata ſunt. ⁊ ip̄e eſt an̄ oēs: ⁊ oīa in ip̄o ꝯſtant. vbi ponit̉ hec p̄poſitio an̄. ſꝫ p̄mittit̉ p̄po ſitio ꝑ. Quid gͦ dd̓m ē de ordine iſtaꝝ rōnū ⁊ dr̄n̄tia p̄ poſitonū. ⁊ ꝙ ad col̓. gemīat̉ hec p̄poſitio in. alic v̓o nō gemīant̉. ¶ Iteꝫ in li. de di. no. dr̄. ꝙ oīs ſtatus ⁊ motꝰ eſt ex ipſo. ⁊ in ip̄m. ⁊ ꝑ ip̄m. ⁊ ꝓpt̓ ip̄m: ⁊ alia trāſlatō dicit. ⁊ oīs ſtatio ⁊ motꝰ ē ex qͦ. ⁊ in qͦ. ⁊ ad qd̓. ⁊ cꝰ gr̄a vbi ponit ī quo. in loco eiꝰ qd̓ ē ꝑ ip̄m. ¶ Iteꝫ alibi dic̄. ex ip̄o. ⁊ ꝑ ip̄m. ⁊ ī ip̄o. ⁊ ī ip̄m ſunt oīa: vbi qͣtuor vide deſigͣre rōnes. Pret̓ea. dr̄. xj. ad ro. ī glo. ex ip̄o dicimꝰ ꝓpter patrē. ꝑ ip̄m ꝓpt̓ filiū. in ip̄o ꝓpt̓ ſpirituſct̄m. que rō ē appropriādi iſta tria his tribꝰ ꝑſoīs. quare.n. dr̄ ꝙ ex patre ſint oīa. potiꝰ ꝙͣ de pr̄e: ⁊ qͣre potiꝰ ex pr̄e ꝙͣ ex filio vel ex ſpūſct̄o. cū illd̓ qd̓ ꝯueīt vni ꝑſone ꝑ effectuꝫ ī creaturis. ꝯueīat ⁊ alijs. Rn̄dendum ē. ꝙ cū dr̄ ex ip̄o nō notat̉ ꝯditio cauſe materialis. ſꝫ notat̉ origo. Un̄ au guſti. ſuꝑ illud ex ipſo ⁊cͣ. In illa trinitate ſumma ori go ē oīm. ⁊ ꝑfectiſſima pulchritudo. ⁊ beatiſſima dele ctatio: vbi noīe originis vult appropriare qd̓ ē pr̄is. rō ne potētie. Hoc aūt ꝙ dr̄ in ip̄o. nō ſumit̉ rōne ꝯtinētie que refert̉ ad cauſaꝫ formalē exemplarē. ſꝫ rōne ꝯtinen tie q̄ ꝯueīt bonitati. q̄ appropriat̉ ſpūiſct̄o. ẜm ꝙ dicit̉.j. Sapi. hͦ qd̓ ꝯtīet oīa ſcientiā hꝫ vocis. Hoc aūt ꝙ dr̄ ꝑ ip̄m. appropriat̉ filio. lꝫ dicat cauſaꝫ efficientē: ē.n. cau ſa efficiēs. qͥ hꝫ ab alia ꝑſona ꝙ ſit efficiēs: ⁊ ẜm hāc ra tionē dr̄ de filio. filius.n. hꝫ a pr̄e ꝙ ſit efficiēs: ⁊ qꝛ per verbū facta ſunt. q̄ facta ſunt. ideo ꝯuenient̉ appropria ꝑſone filij: n̄ tn̄ ſic h̓ appropriāt̉ vt n̄ ſint coīa omībꝰ. vn̄ Amb̓. in li. de tri. Id vigilāt̉ attēde. ne ſic intelligas oīa eē ex pr̄e. vt negas eē ex filio vel ſpūſct̄o: cū ex pr̄e ⁊ per pr̄eꝫ ⁊ ī pr̄e oīa ſane dici poſſint. ſil̓r ⁊ de filio ⁊ ſpūſct̄o dici p̄t. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ ſcd̓o dd̓m ē. ꝙ hec p̄po ſitio ꝑ. lꝫ dicat cām efficiētē vt frequēt̉. n̄ tn̄ ſꝑ. ſꝫ deſigͣt̉ rō exēplaris. ꝑ quā ⁊ ẜm quā res fiūt. Alit̓ tn̄ expon Orige. in ꝑte ſuꝑ epl̓aꝫ ad ro. ꝙ dic̄ ex ip̄o. hocipſuꝫ qd̓ ſumꝰ indicat. Ꝙ ꝑ ipſuꝫ. ꝑ eius ꝓuidētiā diſpenſamū in vita. Ꝙ aūt dicit̉ in ipſo. ꝑfectio oīm ⁊ finis deſigna tur. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ de hoc ꝙ alie differētie notant̉. iiij. Ephe. dicendū eſt. ꝙ hoc eſt ẜm aliaꝫ appr priatōeꝫ facta patri. ſicut ibi tangit glo. Suꝑ. enī dicit̉ pr̄. qꝛ n̄ hꝫ aliūde. quod omēs creaturas excellit. vnde rōne excellentie que ꝯuenit rōne originis. dicit̉ pat̓ eſſe ſuꝑ omīa: filius v̓o ꝑ queꝫ. quia ꝑ ipſuꝫ ſit reꝑatio. ſpi rituſſanctus v̓o eſt cui attribuit̉ eē ī omībꝰ nobis ꝑ gra tiaꝫ. ī alijs v̓o creaturis ꝑ eſſentiā. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dr̄ de differentia poſita primo ad colocen̄. vbi primo dicit̉ omīa ꝑ ip̄m creata ſunt ⁊ in ipſo ⁊cͣ. dd̓m ꝙ ly ꝑ notat ibi efficientiā que eſt aliūde. q̄ appropriat̉ filio. In ipſo v̓o natat immenſitatē ip̄ius. vn̄ dicit glo. eum n̄ excedūt quia immēſus eſt: vt nō vocet̉ filius ex temꝑe. ſꝫ an̄ oēꝫ creaturā. Per immēſitatē dicit̉ etiaꝫ eſſe an̄ oēs. vt on̄ dat̉ excellentia eiꝰ in dignitate ſuꝑ creaturas. Hec oīa gͦ attribuūt̉ filio. ſꝫ diuerſis rōnibus. vt notet̉ cauſali tas ẜm ſubſtantiaꝫ. immēſitas ẜm ꝯtinentiaꝫ virtutis. excellentia v̓o rōne dignitatis. Ꝙ aūt ſequit̉ ⁊ omīa in ipſo ꝯſtant. refert̉ ad ꝯſeruatōꝫ bonitatis. ¶ Ad illd̓ d̓o quod dicit Dyo. de di. no. vbi ponūt̉ qͣtuor ex ip̄o ⁊ per ip̄m ⁊cͣ. dd̓m eſt. ꝙ prima rō deſignata ꝑ hāc p̄poſitionē ex. attribuit̉ patri rōne originis. q̄ ē potētie: ꝑ ip̄m. ip̄i filio rōne ſapientie: in ip̄m v̓o ⁊ ꝓpter ip̄m ſpūiſct̄o. ra tione bonitatis. que dupliceꝫ habet ꝓprietatē. ſcꝫ ꝙ ter minat ⁊ finit. ⁊ hoc patet per hoc quod in alia trāſlati on dicit̉. ex quo. quod ꝑtinet ad origineꝫ: in quo quod ꝑtinet ad formaꝫ exemplareꝫ ſapientie: ad qd̓. qd̓ ꝑtīet ad rōnē termī: cuius gr̄a. qd̓ ꝑtiet ad rōneꝫ finis: ⁊ hec duo ꝯplectit̉ bonitas. Et ſil̓r p̄t exponi illd̓ qd̓ ibidē dr̄ ex ip̄o. ⁊ ꝑ ip̄m. ⁊ ī ip̄o. ⁊ ī ip̄m: vt ī ip̄o ⁊ ī ip̄m ad boīta tē termināte ⁊ finientē referat̉. reliqͣ v̓o appropriēt̉ ſicut dictū ē. ¶ Ad illud v̓o qd̓ vltīo obijcit̉ de appropriatiōe facta. xj. ad ro. dd̓m ē. ꝙ alid̓ ī ſcript̉a ſonat eē ex ip̄o. ⁊ alid̓ eē de ip̄o. Nā ex ip̄o dicūt̉ eē creature. nō aūt de ip̄o

Queſtio Sexta
hic tn̄ ꝙ dicit̉ ex ip̄o cōmune ē. Un̄ glo. qd̓ de ip̄o ē. pōt dici eē ex ip̄o. nō aūt oē qd̓ ē ex ip̄o ē de ip̄o. quia nō ē de ſubſtātia ſu x ip̄o em̄ ſunt celū ⁊ terra. qꝛ ip̄e fecit ea: nō aūt de ip̄o qꝛ nō de ſubſtātia ſua. Nembrum. ij. Onſequēter dicēdū ē de ip̄a actōne ẜm dr̄ cauſa eē in ſuo actu primo. Eſt aūt illa actio creatio. Circa v̓o creatōem querun tur hec. Primo vtꝝ creare ē facere. Secū do vtrū ſit primꝰ actus actuū diuinoꝝ vel dignior alijs. Tercio vtrū ſit idē qd̓ eēntia diuina. Quarto vtrū cre are ſit ꝓpriū uinto vtrū ſit ex tꝑe. vel cū tꝑe vl̓ an̄ tp̄us.? in ph̓i enerūt ad notitiā creatōis. ¶ Articulus primꝰ D primuꝫ ſic obijcit̉. ea q̄ dicunt̉ de deo. ẜm modū alicuius p̄dicamēti dicunt̉. cū gͦ crea re dicat̉ de deo ẜm modū alicuius p̄dicamē ti dicet̉: nō niſi ẜm rōem actōis. gͦ creatō ē actio et crea re ē agere. ¶ Itē aug. in li. d̓ ciui. d̓i exponēs illud qd̓ dr̄ In principio creauit deus celū et terrā. hoc ē vel qꝛ pri mo fecit vel qꝛ in verbo vnigenito fecit: gͦ creare ē face̓. ¶ Preterea dr̄ in pͣs. Qui fecit celū et terram mare et omīa que ⁊cͣ. Ibi glo. oīa dicit. ne quē aliū putes crea torē. ergo creare ē facere. ¶ Cōtra in yſa. xlv. dr̄. Ego dn̄s formās lucem et creas tenebras. faciēs pacē et cre an̄s malū. Qd̓ exponēs aug. in li. de moribꝰ manicheo rū. ꝓpter hoc ꝙ in quādā trāſlatōe ita inuenit̉. ego facio bona et condo mala. Facere ē om̄ino qd̓ nō erat. conde̓ aūt ſiue creare ē ordinare. ꝙ illud qd̓ vtiqꝫ iam erat me lius ſit. ¶ Itē in li. cōtra aduerſariū legis et ꝓphetarum Iacere ē quod omnino non erat. creare v̓o ex eo qd̓ iam erat. ordinādo aliquid cōſtituere. Ideoqꝫ loco hͦ dictus ē deus creās mala quō peccātibꝰ ea cōuertit in malū. q̄ bonitatis eius largitate facta ſunt bona. Ecōtra videt̉ deſignari ꝑ hoc qd̓ dr̄ ī prīcipio Geneſeos. Ubi primo dr̄. In principio creauit deus celū et terrā. ⁊ poſt ſequit̉ dixit deus fiat lux. et facta ē lux: et ita de alijs. gͦ creare aut facere. Ex quo deſignat̉ ꝙ creare ē ex nihilo. facere ex aliquo. ¶ Similiter ſuꝑ illud in cantico deutro. Qui poſſedit et fecit et creauit. glo. p̄poſterus ordo. primo eī creauit deus diſponēdo vt eēt. ſecūdo fecit informando tercio poſſedit dominādo. ¶ Itē alia glo. creauit dū naͣ turā vn̄ formari poſſit cōdidit: fecit. cū ad ymaginē for mauit. poſſedit cū ꝑ fidē ſibi vēdicauit. gͦ prius ē natura liter creare ꝙͣ face̓. ¶ Sed quid ē cuꝫ dr̄ ī pͣs. Ip̄e dixit et facta ſunt: ip̄e mādauit et creata ſunt. Ubi dicit que dā glo. dixit et facta ſunt p̄mittendo ei eē factū qd̓ ē eſſe creatū. ¶ Ad quod rn̄dendum ē. ꝙ creare dr̄ ml̓tiplio ter. ꝓprie em̄ dr̄ ex nihilo face̓. ſꝫ ſicut eē ex nihilo dr̄ dif ferēter. ita creare dr̄ differēter. Uno mō dr̄ creare. oīno de nihilo face̓. et ẜm hoc dr̄. In principio creauit deus celū et terrā. Alio v̓o mō dr̄ de nihilo face̓ cū recreat: hͦ em̄ ē de nō eē culpe reducere ad eē gratie. et ẜm hoc pōt illud dici qd̓ dr̄ in illo pͣs. Exultate iuſti in dn̄o. in illo verſu dixit et facta ſunt. dicūtur em̄ ibi creata. q̄ ꝑ grāꝫ ſunt recreata. Tercio v̓o mō dr̄ creare. cū illd̓ quod de ficit ī bonū cōuertit̉. et hoc ē malū ad bonū ordinare. et ſic accipit̉ cū dr̄. ego dn̄s. faciēs bonū et creans maluꝫ. mala em̄ in bonū ꝯuertit. Nihilū ergo dr̄ tripliciter vl̓ quod omnino nihil ē. vl̓ qꝛ nihil ē rōe culpe. vel ꝙ nihil ē rōe pene. ⁊ ꝑ hoc ſolui p̄n̄t ea q̄ obiecta ſunt ẜm diuer ſas acceptōes eius eare. ¶ Articulꝰ ſecundꝰ ¶ꝓſecūuaū ꝓcedendū ē. ⁊ primno obucit̉. ꝙ ē creatio prima actio. Nobilior em̄ ē actio abet bonū in prīcipio ⁊ bonū in termino. q̄ habet bonū tm̄ in termino. Sꝫ creatio habet bonū in termino. nō in eo ex quo. alie v̓o actōes habēt bonū vtro
biqꝫ. gͦ alie actōes ſūt nobiliores. ¶ Itē creatō ẜm ꝙ dr̄ in prīcipio creauit deus ⁊c̄ terminat̉ ad informe. Und aug. in. xij. ꝯfeſ. Informis illa materia. quā de nihilo de us fecit. appellata ē celū et terra. cū dictū ē. In prīcipio creauit deus celū et terrā. nō qꝛ hoc iā erat. ſꝫ qꝛ eē pote rat. Nā poſtea ſcribit̉ celū factū: ſꝫ facere terminat̉ ac id qd̓ habet ſpēm. gͦ dignior ē actō. q̄ nomīe eiꝰ qd̓ ē fier deſignat̉. ¶ Cōtra nobilior ē actō qͣ dat̉ eē inqͣtū hmōi ꝙͣ qͣ ꝓximo dat̉ aliqua additō īs eī prima cauſa ⁊ vniuerſalis. plus influi ꝙͣ cā ſecūda. ſꝫ a cā prima influit eē eis. gͦ nob acto illa ē crea tio. gͦ creatio ē nobilior alij Itē actio q̄ ꝓce dit ex vno ſibi ſufficiēti. ē dignior actōe q̄ querit neceſſa rio ml̓ta. ſꝫ alie actōes exigūt neceſſario ml̓ta. creatō v̓o ex vno ē. gͦ creatio ē dignior. ¶ Rn̄dendū ē. ꝙ creatō di gnior ē alijs actōibꝰ ꝓpter ſimplicitatē. ex ꝑte actōnis et prīcipij. ¶ Ad obiectu v̓o in ꝯtrariū primo dicēdū eſt. ꝙ licet creatō nō habeat ī vtroqꝫ ſuo termino ens. ſiue bo nū. nō ꝓpter hoc ē minus nobilis. ſꝫ eo nobilior. qꝛ nō q̄ rit ſibi materiā ſubiectā. Nō em̄ exꝑte ſui prīcipij habꝫ imꝑfectōem. ſꝫ prīcipiū ex ſuꝑfluētia alia ꝓcedit ex nihi lo. Eſt tn̄ diſtinguēdū. ꝙ ſumpta actōe quodā generali mō(ſi licꝫ dice̓) nobilior ē aliqͣ actio. q̄ ē d̓ exiſtēti. ꝙͣ illa q̄ ē d̓ nihilo. Sꝫ illud exiſtēs ē an̄ nihil. ſiue nō aliquid Unde dicēdo ꝙ ſpirare vl̓ generare ē age̓. vt nō ocioſa dicat̉ dei bonitas ab eterno. ſicut ph̓i vl̓ he̓tici obijciūt. erit actio ſic dicta nobilior creatōe. Si v̓o accipiat̉ acto de pexiſtenti qd̓ fuit ex nihilo. erit creatio nobilior actio vel actōnibꝰ illis ꝯſequētibꝰ. generatō gͦ eterna nobilior ē. agēs v̓o de p̄exiſtēti materia minus nobile. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ actio dignior ē. cuius terminꝰ ē dignior et ita facere digniꝰ ꝙͣ creare. Dicēdū ē ꝙ licet creare re cipiat materiā informē. nihilominꝰ tn̄ ⁊ ea que formata ſunt. ⁊ forme eoꝝ create ſunt. Un̄ aug. in li. de ſymbolo rectiſſime credit̉ deū oīa de nihilo feciſſe. vt ordinatiſſi mo dei munere. prima capacitas formarū fieret. ac deī de oīa que formatur. Itē ſuꝑ gen. ad litte. Nō tꝑali ſed cāli ordīe prius facta ē informis formabiliſqꝫ materies ⁊ ſpūalis et corꝑalis. nec inſtituta ē niſi ab illo ſummo deo. ex quo ſunt. ẜm illud. xviij. eccͣi. Qui viuit ineternū creauit omnia ſimul. Articulꝰ. iij. ¶ D terciū d̓o articl̓m ſic ē ꝓcedēduꝫ. qͦ querit̉ vtrū creatio ſit ip̄e deus ſiue diuina eēntia. Ꝙ nō ſit veruꝫ. creatio em̄ nō fuit ab eterno ſiue eterna. Creatio eī ē. cū creatū ē. ſꝫ diuina eēntia eſt eterna. gͦ nō ſunt eiuſdē eēntie. nō gͦ hoc p̄dicabit̉ de eēn tia illius. ¶ Itē creatio multiplicitatē quādā ī effectibꝰ recipit. cū dr̄ huiꝰ vl̓ illius. diuina v̓o eēntia nullatenus ꝑit ml̓tiplicitatē. gͦ nō ē eēntia huius eēntia illius. ¶ Cōtra. omnimoda ſimplicitas ē ī deo. gͦ ſui actio eſt ſui potētia ⁊ ſua eēntia. hec eī oīa ẜm ſubſtātiā dicunt̉. gͦ creatō cū ſit actio diuina. erit ip̄a diuina eēntia. ¶ Itē in ſimplici nō differūt. ꝙ et qͦ ē: ſꝫ ꝙ creat. creatōe creat gͦ nō differt ī deo ꝙ creat et qͦ creat. ſꝫ diuina ſb̓a ſiue eſ ſentia ē q̄ creat. gͦ ē ip̄a creatio. I Qd̓ ꝯcedendū ē. ¶ Ad obiectū v̓o in ꝯtrariū rn̄dendū ē. ꝙ licet creato dicat nō eternū. rōe eiꝰ ꝙ ē ex nihilo. vl̓ rōe acti. nihilominꝰ tam̄ eternū pōt dici. de ea rōe ip̄iꝰ eēntie creātis. ⁊ ip̄a pt̄ di ci de eterno: cōnotat̉ eī effectꝰ tꝑalis. ſꝫ ſupponit̉ actio. q̄ ī deo idē ē qd̓ deꝰ. ¶ Ad ſecūdū obiectū dicēdū ē. ꝙ licet creatio multiplicitatē quādā habeat ex ꝑte effectuū: nō tn̄ dr̄ diuina eēntia multiplex q̄ eadē ē ẜm rē: nō em̄ dīc reſpectū aliquē ad creaturā. Et ne crederetur ml̓tiplici tas aliqͦ mō eē ī eēntia diuīa. nō dr̄ creatō actō ml̓tiplex Et lꝫ nō eternū dicat̉ de eterno. cū dr̄ diuina eēntia cre at. nō dr̄ tn̄ diuīa eēntia variabilis. eo ꝙ nūc creat nūc nō creat: creare em̄ nō dr̄ eternū ex ꝑte qͦ reſpicit creatū ſed ex ꝑte qͣ reſpicit diuinā eēntiā. Et ita licet creatū di cat̉ mutabile. ꝙ ē vnū extremū in rōne dicēdi. non ꝓpter

hec diuina eſſentia eſt mutabilis. q̄ eſi alteꝝ extremū ex q̄ ꝑte nō eſt mutabilitas. Articulus. iiij. D qͣrtū articulū. An ſit ꝓpriū ſolius dei; ad qd̓ ſic obijcit̉. Triplex eſt potētia. volendi oē bonū. ſciēdi om̄e vnū. faciēdi de nihilo. Sed duplicē potētiā ꝯtulit ⁊ ꝯferre potuit alicui creature. gͦ ⁊ terciā potētiā ſimiliter potuit ꝯferre. ¶ Itē maius vel eqͣle eſt dimittere pct̄a. et creare celū et terrā: ſꝫ potētiaꝫ dimittēdi pct̄a pōt ꝯferre mīſtris eccleſie. et cōtulit xp̄o homī: gͦ potētiā creadi potuit ꝯferre. ¶ Itē diuīa eſſentia eſt cā ſcd̓e bonitatis. vt eſſe bonū in gene̓ vel in ſpē: qd̓ n̄ repugnat creature ꝯtulit alicui creature. Aut gͦ potētia creandi repugnat aut nō repugnat. Si nō repugnat. cō tulit: ſi v̓o repugnat. in quo eſt illa repugnātia. nullū eī genus oppoſitōnis videt̉ importare. ¶ Contra. ſuꝑ illd̓ in pͣs. Ip̄e mādauit ⁊ creata ſunt. glo. face̓ nos poſſumꝰ ſꝫ nō creare. qd̓ ꝓprie ē de nihilo aliqd̓ facere. ip̄e gͦ ſolus creat. qd̓ ꝓpriū ē deitatis. ¶ Itē actō ꝓcedēs a ſub̓a. nō̄ eſt nobilior ip̄a ſub̓a: ſꝫ res ꝓcedēs ex nihilo. minꝰ nobil̓ ē ꝙͣ actio ẜm quā ꝓcedit res ex nihilo: ſꝫ creatō eſt hmōi actio. gͦ cū ſit nobilior. nō ꝓcedit ab aliqͣ re creata tanꝙͣ a principio. gͦ ex potentia creādi cū ſit prior ip̄a actōne diſcōuenit a ſub̓a creata: nō gͦ erit aliqͣ creatura habens potentiā creādi ex natura creature. ꝙ em̄ xp̄c habuit po tētiā creādi. hoc fuit rōne diuine eſſentie. ¶ Qd̓ ꝯcedē dū ē. Un̄ Aug. in li. de trini. ſicut nec ꝑentes dicimꝰ crea tores hoīm. nec agricolas creatores fructuū. ꝙͣuis eorū extrinſecus adhibitis motibꝰ dei virtus iſta creādi inte rius oꝑet̉. ita nōſolū malos. ſꝫ etiam bonos angelos ne phas eſt putare creatores. Eadē ſentētia habet̉ ſuꝑ Ge ne. ad lit. ¶ Ad obiectuꝫ in cōtrariū dicendū ē. ꝙ nō eſ ſimile de potētia creādi et de potētia ſciendi vel volendi he em̄ potētie nō repugnāt creature intellectuali. ſꝫ ſunt ꝑfectōem eius: potētia v̓o creādi repugnat. cū ſit no bilior ſubſtātia creata. Et ſi obijciat̉ de potētia dei vtrū poſſet dare. Dicēdū ꝙ ſicut poſſe dei nō eſt ad facienduꝫ meliorē ſe. ita nec ad faciendū creaturā parē ſibi: nec ad dandū ꝓprietatē ſuā. vtpote ꝙ creatura ſit vbiqꝫ. qd̓ eſt ꝓpriū dei: ſic nec ꝙ potētia creādi res. ſit creat̉e. Si etiā potētia creādi oīa q̄ eſt dei attribueret̉ creature. habe̓t potētiam creandi ſe: et ita eē cām ſuip̄ius. Habet tn̄ ali qua creatura potētiā ſciēdi oīa. vt aīa xp̄i: nō gͦ ſimile ē de potētia. et ſciētia. Et ſi dicat̉. nunqd̓ eſt deꝰ impotēs reſpōdendū ē ꝙ nō: poſſe em̄ qd̓ nō decꝫ nō ē poſſe. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de potētia dimittēdi pct̄a. q̄ eſt eqͣlis vel maior ꝙͣ creare. Rn̄dendū eſt. ꝙ eſt duplex potentia dimittēdi. Eſt em̄ potētia delēdi ip̄am culpā. et hec ē ꝓ pria dei. Unde Yſa. xliij. Ego ſum ꝗ deleo iniꝗtātes ꝓpt̓ me. Eſt potētia dimittēdi peccatū rōne pene: et hāc po tuit ꝯcedere creature. ⁊ ꝯceſſit xp̄o homini. Iudei v̓o o nō crediderūt ip̄m eſſe xp̄m. dicebant ip̄m blaſphemare cū dicebat math̓. ix. Confide fili remittūt̉ tibi pct̄a tua. Rn̄dit aūt xp̄s. vt ſciatis qꝛ filius hoīs hꝫ ptātem in ter ra dimittēdi pct̄a. ait ꝑalitico. Surge ⁊c̄. Poſt ſequit̉: ⁊ glorificauerūt deū. ꝗ dedit talē poteſtatē hoībꝰ. Ubi diē̄ hiero. Neſciētes vnū dicebāt. qꝛ nullus pōt dimitte̓ pec cata niſi deus: qꝛ ꝑ eos dimittit ꝗbꝰ dimittendi tribuit ptātem. ¶ Ad tercio obiectū dicēdū eſt. ꝙ ex fecūditate bonitatis diuine eſt dare alicui creature ẜm ſuā virtutē ſcꝫ creature. Sꝫ potētia creandi ſicut dictū eſt. nō ꝯueīt virtuti creature. īmo repugnat. Unde nō decuit diuinā bonitatē eā creature ꝯferre. Ut eēt ex virtute creature Qd̓ em̄ dicit̉ de xp̄o. Puer ille creauit ſtellas. rōne ꝑſo ne diuine attribuit̉. q̄ communis erat diuine creature ⁊ humane.
¶ Articulus quintus Dquintum articulū. Utrū creatio ſit eū tꝑe ex tꝑe vel ante tp̄s. Ad qd̓ arguit̉ ſic. Creatō acto inqͣtū creatō nō eſt eterna. ſed qd̓ nō eſt eternū. nō ꝑmetitur ſe eternitati: et ꝯmetit̉ ſe. gͦ tꝑi. ⁊ ſu mamus tp̄s large ad euū: gͦ creatō fuit cū tꝑe. ¶ Itē cuꝫ deus creat hāc aīam. creato eſt in hoc nūc: ſꝫ ante hͦ nūc. fuit aliud nūc tꝑis. Sꝫ om̄e quod eſt in nūc tꝑis. qd̓ hꝫ aliud nūc tꝑis ante ſe eſt in tꝑe. ¶ Itē qd̓ exit in eſſe cum prius nō fuerit eſt cū tꝑe: ſꝫ creatō exit in eē cū prius nō fuit. gͦ eſt in tꝑe vel cum tꝑe. ¶ Contra. qd̓ eſt principiū tꝑis nō eſt in tꝑe nec cū tꝑe ꝓprie: ſed creatō eſt principi um tꝑis. gͦ nō eſt in tꝑe vel cū tꝑe ꝓprie: principiū em̄ nō parificat̉ ei cuius eſt principiū. ſꝫ qd̓ eſt cū alio. inqͣtum hmōi. aſſociat̉ ei: gͦ principiū creatū nō erit cū temꝑe. ſꝫ ante tp̄s. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝑ hͦ qd̓ dicit aug. xij. de ciui. dei. ego ſicut dn̄m deū aliqn̄ dn̄m nō fuiſſe dicere nō au deo. ſed ſemꝑ fuit dn̄s: erat quippe ante illā ſcꝫ creaturā ꝙͣuis nullo tꝑe ſine illa ſit creato. Actio nō eſt ſine tꝑe. et ꝯprehēdo ſub tꝑe nūc. quod eſt principiū tꝑis: non ta men eſt in tꝑe cum ſit acto dei prima in creaturā. Nec cū tꝑe ꝓprie dicit̉. qꝛ nō ei aſſociat̉ vel parificat̉. ſed nō ſi ne tꝑe.i. ſine nūc tꝑis. Ante v̓o dicit̉ eſſe rōne cauſalita tis. ¶ Ad id aūt quod ꝯbijcit̉ de creatōne huius anime. Reſpondendū eſt. ꝙ creatō actō q̄ dei eſt et deus eſt: nec eſt in nunc tꝑis. nec poſt nūc. quo ad hoc: ſed quo ad ter minū tꝑalem quē reſpicit eſt poſt nūc tꝑis: nō ꝙ cauſam habeat tp̄s. ſicut eſt de rebꝰ que creant̉ mediante primo motū. ¶ Articulus. vj. Extus articulus. Utrū philoſophi habuer̄t poſſe ex ductu ratōnis ad cognitōem creatio nis. quod videtur ꝑ hoc quod dicitur Ro. j. Inuiſibilia dei ꝑ ea que facta ſunt intellecta ꝯſpiciunt̉. ſempiterna quoqꝫ virtus eius et diuinitas: cum ergo di uinitas et virtus dei diuina cognoſci poterant ductu ra tionis. multo fortius ip̄a creatio que nō eſt eterna. Et di cit gloſa ꝙ per naturalem ratōem ⁊ creature reuelatio nem cognouerunt. Reuelationem autem dicit ꝑ opera creatōnis. Quod videtur per hoc. ꝙ philoſophi poſue rūt creatorem eſſe. ſicut dicit auicenna in ſua prima phi loſophia. Si fuerit eius eſſe poſt non eſſe abſolute tunc aduentus eius a cauſa erit creatō. et hec eſt dignior om nibus modis dandi eſſe: quia priuatio remota eſt omni no et inducitur eſſe. Sed ſi ponat̉ priuatio taliter. ꝙ eſ ſe precedat eam. tūc generatō eſt impoſſibilis niſi ex ma teria: et inductio eſſe. ſcilicet eſſe res ex re. quod eſt debi le et breue futurū. ¶ Item dicitur in libro de celo ⁊ mun do. per hunc numerum adhibuimus noſip̄os magnifi care deum vnum creatorem eminentem proprietatibus eorum que ſunt creata: et loquitur ibi de ternario ſignā te trinitatem. Ex quo accipitur. ꝙ philoſophi peruene runt ad cognitionem creatoris. inquantum creator eſt. ¶ Sed videtur contrarium per hoc. ꝙ in ſimbolo poni tur articulus. creatorem celi et terre: ſed ea que fidei ſūt ſuper ratōem ſunt: nō ergo ex ductu ratōnis eſt perue nire ad illud. ¶ Item ratō decurrit ab ente ad ens. qua liter ergo perueniret ad cognitionem creationis. ẜm ꝙ creatio eſt ex nihilo. ratio enim non poteſt quieſcere in nihilo. quieſceret autem ſi vltimo veniret ad creationē. que eſt exitus in eſſe de nihilo. ¶ Reſpondendum eſt. ꝙ triplex eſt cognitio. per inſpirationem. per ſcriptura rum declarationem. et operum reuelationem. omnibus iſtis modis contingit venire in cognitōnem creationis. Primo ꝑ inſpirationem fidei. cū fides ponat creatōem Item ꝑ ſcripturaꝝ diuinaꝝ inſpectionem. que eſt ex le ge ꝓphetis et euāgelio. Itē ꝑ opeꝝ reuelatōꝫ. Nā reue lato oꝑum indicat om̄ipotentia eſſe in deo: om̄ipotentia

Queſtio Septima.
v̓o ponit creatōeꝫ. ſcꝫ ꝓductōeꝫ de nihilo. nā ſi nō poſſꝫ ꝓducere niſi ex aliquo. nō eſſet om̄ipotentia: cum maior potētia poſſit intelligi ẜm veritatem. et ita alia nō eſſet oīpotētia. ¶ Preterea ſi potētia eēt alligata materie. nō eēt om̄ipotentia: creatō gͦ eſt actus om̄i potētie. Ꝙ aūt quidā ph̓i nō ꝑuenerūt ad cognitōem creatōnis. hoc eſt qꝛ nō aſcenderūt vltra ratōem materie. Ꝙ etiaꝫ ꝑuene rūt. tum ex ſcripturis. tū ex operū ꝯſideratōibꝰ. patet ꝑ hͦ qd̓ dicit̉ in.vij. li. ꝯfeſſ. vbi dicit̉. ꝓcuraſti mihi ꝑ quē dam hominē quoſdā platonicoꝝ libros ex greca lingua in latinā verſos: et ibi legi nō quidē hiſdē verbis. ſꝫ hec oīno multis et multiplicibꝰ ſuaderi ratōnibꝰ ꝙ in prin cipio erat v̓bū et verbū erat apud deuꝫ. vſqꝫ ad illud. et mūdus eū nō cognouit. Quod aūt ſequit̉. in ꝓpria ve nit et ſui eū nō receperūt ⁊cͣ. Et iterū et verbuꝫ caro fa ctum eſt et habitauit in nobis. nō ibi legi. Ex quo patet certū ꝙ ex ſcripturis tū ex rōnibꝰ cognouerūt ꝙ omīa ꝑ verbū facta ſunt. ꝙ ſolo verbo fecit oīa et ita materiā. ⁊ nō de ſeip̄o. quare de nihilo. ¶ Queſtio. vij. de proprie atibꝰ creaturaꝝ in comꝑatōne ad cauſar Ranſeundū eſt cō ſequenter ad conſideratōnem creatu re in fieri ratōe ꝓprietatū ſiue ꝑſe acci dentiū. Querit̉ gͦ de illis ꝓprietatibꝰ ſi ue ꝑſe accidētibꝰ. q̄ relinquūtur ex rati onibꝰ cauſaꝝ ſiue cauſis: ſub diuerſis rōnibꝰ. q̄ ſunt mē ſura. numerus ⁊ pondus: ⁊ poſt hͦ de veſtigio: deinde de ꝑſe accidēti. qd̓ ꝯcomitat̉ ip̄m fieri. demū de ꝑſe accidē ti ſiue ꝓprietate q̄ eſt creati inqͣtū eſt ex nihilo. Primo gͦ dicendū de his tribꝰ ꝯditionibꝰ q̄ ſunt in ꝯꝑatōne ad cauſam. ſub ſeptem membris. ¶ Et primo querendū eſt qd̓ his ratōnibꝰ deſignet̉. ¶ Scd̓o vtrū ꝯueniāt creature vniuerſaliter. ¶ Tercio vtrū ſolū cōueniant creature. ¶ Quarto ex qua parte accipiant̉. ¶ Quinto quare tot ſunt ⁊ nō plures. ¶ Sexto vtrum creatura ſine his poſſit intelligi vel eſſe ẜm ꝙ eſt in fieri. ¶ Septimo de differentia iſtaꝝ diſpoſitionum ad alias que videntur ꝯuenire. ¶ Nlembrum. j. Irca primū ſic ꝓcedendū eſt dicit aug. ſu per Gen̄. Menſura eſt illud qͦ aliqd̓ meti mur. Numerꝰ d̓o qͦ numeramus. Pondu quo appēdimus. Suꝑ illud aūt. xj. Sap̄. Om̄ia in menſura ⁊c. glo. in mēſura qualitas. in nume ro qͣntitas. In pondere rō ꝯſiderat̉. Sꝫ he diſtinctōnes nō vident̉ inter ſe ꝯuenire nā mēſura in quātitatibꝰ det̓ mīatur quēadmodū et numerus: mēſurat̉ em̄ ad qͣntita tē ꝯtinua refert̉. ſic̄ ⁊ numerus ad diſcretā. ¶ Iteꝫ ſicut Aug. ſuꝑ Gen̄. numerus om̄i rei ſpēm p̄bet. gͦ ex ꝑte qͣli tatis videt̉ accipi. nō gͦ recte dicit̉ in numero quātitas. ¶ Itē ſi mēſura ⁊ numerus recipiunt̉ ẜm qͣntitatē et qͣl tatē. penes quid accipiet̉ pondꝰ. cū nō ſint niſi tria.ſ. qꝛ titas. qͣlitas. relatio. penes aūt relatōem nō videt̉ acci pi. pondus em̄ eſt qͣntitatis vel qͣlitatis. vt ẜm maiorem jntitatē vel minorē ferat̉ deorſum. inqͣtū plus hꝫ de ma teria. vel ẜm qͣntitatē grauitatis q̄ eſt ꝯditō materialis ⁊ ita vidēt̉ ẜm ꝓprietatē oīa ad qͣntitatē referri. vt nūerꝰ ad diſcretā qͣntitatē: mēſura ad ꝯtinuā. pōdus v̓o ad mo tū. ꝗ ẜm ph̓m inter ꝯtinuas qͣntitates nūerat̉. ¶ Sꝫ ob uiat hͦ qd̓ dicit aug. ſuꝑ gen̄. Numerꝰ oī rei ſpēm p̄bet: mēſuran dū p̄figit. pondꝰ v̓o in ſuo loco ordinat ⁊ ꝗe ſcere facit: ſꝫ iſta tria.ſ. modus ſpēs ⁊ ordo. nō accipiūt̉ ex ꝑte qͣntitatis. ſꝫ magis ex ꝑte qͣlitatis. ¶ Ad qd̓ dicē dū. ꝙ hic ac piūt̉ ꝑ qͣndā ſimilitudinē. reſpectu eoꝝ in ie h̓ dicunt̉: hec aūt ꝓprie dicunt̉ in rebꝰ corporalibꝰ. ꝑ qͣndā v̓o ſimilitudinē trāſferunt̉ ad res ſpūa les. Unde claudia us in tractatu de aīa. Mēſura ineſt aīe ẜm citatē. numerꝰ v̓o ẜm virtutū numeroſi tatē. pondus ẜm appetitū in id in qd̓ tēdit: et aīa rōalis tribꝰ indiuiduis memoria. intellectu. volūtate ſubſiſtit. ꝗbꝰ capax eſt numeri mēſure ⁊ ponderis. Aug. v̓o ſuper Gen̄. ſic diſtinguit. In aīabꝰ mēſura ē aliqd̓ agendi. ne ſit irreuocabilis ⁊ immoderata ꝓgreſſio: numerꝰ aūt eſt affectōnū ⁊ v̓tutū. quo a ſtulticie deformitate. ad ſapien tie formā colligit̉: pōdus volūtatis ⁊ amoris vbi appetit quid cui p̄ponat̉. Cū gͦ hec nō accipiāt̉ hic ẜm ꝓpietatē ſꝫ ẜm ſimilitudinē: attēdēda eſt rō ſil̓itudinis. vt mēſur a dicat̉ d̓ ſitio. ẜm quaꝫ res eſt in ſe finita. qͦ ad eē ⁊ ad v̓tutē īmerus inqͣtū hꝫ ſpēm et formaꝫ. qͣ diſcernit̉ ab alia: pondꝰ v̓o diſpoſitō. ẜm quā ordinat̉ in finē. ¶ Ad illud aūt qd̓ obijcit̉. nēſura attēdit̉ ī qͣntitate ꝯtinua quēadmo ī numerus in diſcreta ⁊ ita nō in mēſura qͣli tas. Itē numerus prebet ſpēꝫ rei. gͦ ad qualitatē potius referri dꝫ. ꝙͣ ad quātitatē. Rn̄dendū eſt. ꝙ mēſura vbi ꝓ prie accipit̉. materialit̓ ſupponit qͣntitatē. ſꝫ formalit̓ ſuꝑ ponit id qd̓ termīat qͣntitatē. hic aūt accipit̉ formaliter et ideo dicit̉ in mēſura qͣlitas: ſꝫ nō attēdimꝰ hic qualita tē. ẜm ꝙ eſt vnū genus eoꝝ q̄ ſunt: ſꝫ ſicut qualitas dicit̉ finire ſiue terminare qͣntitatem. ita hic diſpoſitō termi nat vel finit rei eēntiā aut virtutē. vt dicat̉ eſſe eius. non vlterius ſe extēdēs. ⁊ ſimiliter v̓tus ſiue potētia rei. Ni merus etiā accipit̉ multipl̓r. ꝓprie em̄ dicit̉ numerꝰ qͣn titas diſcreta. Itē dr̄ numerꝰ nō illa qͣntitas que habet ꝑtes in ſe diuiſas: ſꝫ rō diuiſionis ab alio. Un̄ vnū nūe ro dr̄. qd̓ eſt in ſe indiuiſuꝫ. et ab alio diuiſum: et hͦ mō vtunt̉ numeratores. ꝗ volūt res abinuicē diſcerne̓. Ad ſimilitudinē primi modi accipit Rabanꝰ in glo. cū dicit̉ in numero qͣntitas: res em̄ q̄ in ſpē cōſtituit̉. hꝫ plura ex quibꝰ ꝯponit̉. et iſte eſt numerꝰ eēntialis n̄ accidētalis: ſicut de vna linea ꝑ diuiſionē fiūt due. Scd̓m aug. v̓o ac cipit̉ ſcd̓o mō. inqͣtū numerus ē diſpoſitō. ẜm quam res diſcernit̉ ab alia re. Unde numerꝰ ẜm ethimologiā dici tur amicꝰ memeris. q. diuiſio ſiue diſcretio ẜm ſignifi catōem: et ideo dicit numeꝝ om̄i rei ſpēm p̄bere. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de ponde̓. ꝙ debeat accipi ẜm qͣntita tē vel ẜm qͣlitatē q̄ eſt grauitas. Dicēdū eſt. ꝙ nō accipi tur hic ꝓprie ſꝫ ꝯmūiter. ẜꝫ quādā ſimilitudinē: vt ſicut ponde̓ fert̉ corpus ad ſuū locū ſcꝫ deorſuꝫ. ita diſpoſitōe iſta que hic ꝑ pondꝰ ſignat̉. refert̉ ſiue ordinat̉ vnaq̄qꝫ res ad ſuū fine. ¶ Ꝙ aūt dic̄ claudianꝰ. ꝙ mēſura ī aīa attēdit̉ ẜm ſuā capacitatē. refert̉ ad hͦ. ꝙ vnaq̄qꝫ res cre ata hꝫ qͣndaꝫ extenſionē v̓tutis termīata. ⁊ ad hūc mo dū dic̄ ip̄e de aīa. Ꝙ aūt dic̄ numeꝝ ẜm v̓tutū numero ſitatē. hͦ refert̉ ad hͦ qd̓ dic̄ aug. ꝙ numerꝰ dr̄ affectōnuꝫ ⁊ v̓tutū eē. qͦ a ſtulticie deformitate. ad formā ſapīe colli git̉. vnde attendit mēſurā ⁊ numerū. nō ꝙͣtū ad eē ip̄ius aīe in ſe. ſꝫ ꝙͣtū ad eē eiꝰ v̓tuale. Un̄ numeꝝ attendit ip̄e penes ea q̄ ordinātur ad ſapiētiā. vt numeroſitas hm̄oi virtutū numerꝰ dicat̉. pōdꝰ d̓o ex ꝑte motiue q̄ ordinat̉ ad bonitatē: et hͨ patꝫ ꝑ hͦ ꝙ ſubiūgit: ꝙ aīa tribꝰ ſubſi ſtit. intellectu ſiue ꝯſilio memoria ⁊ volūtate. Nam ẜm memoriā attēdit̉ pͥma capacitas. ẜm ꝙ eſt vis ꝯtentiua ſpēꝝ. De memoria em̄ ancedēte intellectū ⁊ volūtatē lo ꝗtur. Intellectꝰ d̓o ſiue ꝯciliū ad rōem ꝑtinet. q̄ ſuas vir tutes colligit ad ſapiētiā. Volūtas v̓o ſuo ponde̓ ſpūali inclinat̉ ad bonitatē. Nos aūt ꝗ loꝗmur de his tribꝰ di poſitōnibꝰ. ꝓut prīo attēdunt̉ circa eē ip̄ius rei. deinde circa diſpoſitōes ꝯſequentes eſſe ¶ Membrum. ij. Uod aūt ꝯn̄ter q̄ſitū eſt. vtꝝ hec tria ꝯueni ant om̄i creature. ſic terminat̉. Numerus nō ineſt niſi rei numerabili: res at̄ natura lis que numeꝝ habet: habet et multitudi nem. ⁊ vnaqueqꝫ creatura in ſe ꝯſiderata. nō ponit mul zo nec ponit nume Ꝙ ſi numerus ex titudinem. e

tendat̉ ad hͦ. vt res que habet vnitatē. dicat̉ habere nu meꝝ. Om̄is v̓o res creata hꝫ vnitatē ꝑ ſeip̄am: et hoc pꝫ ꝑ hoc qd̓ dic̄ aug. ī li. de vera reli. om̄is res vl̓ ſubſtātia vel ſi qͦ alio mō melius enūciant̉ ſimul habent hec tria. vt vnū aliquid ſit. et ſpecie ꝓpria diſcernat̉ ab alijs. ⁊ re rū ordinē nō excedat: ⁊ ita vnitas ꝯuenit om̄i rei create Si gͦ ꝓpter hoc dicat̉ numerus eē diſpoſitio in qͣ ſit res creata. hoc nō videt̉: qꝛ prima ꝯditio q̄ attribuit̉ in li. de vera relig. om̄i rei eſt vnitas. Scd̓a v̓o ꝯditio q̄ attribu itur ab aug. ſuꝑ gen̄. eſt numerus. gͦ numerus nō reſpō det vnitati: qd̓ etiā intelligit̉ ex hoc. ꝙ numerus om̄i rei ſpēm p̄bet. gͦ reſpondet ſpeciei. ſꝫ ſpēs eſt ſcd̓a ꝯditio. in li. de vera relig. qua ſcꝫ res ab alia diſcernit̉. gͦ ei nō re ſpondet vnitas. Cui gͦ rn̄det vnitas? Nā numero rn̄det ſpēs. ponderi v̓o ordo: gͦ menſura vnitati. ſꝫ ex qua rōne cū vnitas non vidcat̉ terminatōne dicere. ¶ Preterea. cū magnitudo ſit infinitū diuiſione: et multitudo infini tū appoſitōne: et materia infinitū ſuſceptōe ſiue poſſibi litate: menſura aūt nō eſt vbi eſt infinitū. gͦ nō in om̄i re eſt menſura. ¶ Item pondus dicit̉ ẜm ſimilitudinē eius qd̓ habet grauitatē. gͦ ẜm ſimilitudinē eius qd̓ fert̉ deor ſum: ſed quedā res naturaliter ferunt̉ ſurſum vel ẜm ſi militudinē. vt leue fert̉ ad locū ſurſum. aīa v̓o ẜm volun tatē naturaliter fert̉ ad ſummuꝫ bonū: nō gͦ pondus eſt ꝯmūis diſpoſitō om̄i creature. ¶ Itē ſi ſunt diſpoſitōes oīs creature. cū ip̄e ſint creature. habebūt mēſuram nu meꝝ et pondus: cū hoc nō ſint ſine diſpoſitōne. et ſint de numero eoꝝ q̄ fiūt. ¶ Item quare ponit aug. has diſpo ſitōnes creature. vbi loquit̉ de fieri creature: cū ſcꝫ loc de oꝑbꝰ ſex dieꝝ. vbi dicit. In me erant alicubi anteq̄ crearet̉ vniuerſa creatura. An etiā creata ſunt. et ſi erat vbi erāt? neqꝫ em̄ ante creaturā erat aliquis niſi creator ¶ Itē aug. de li. arbi. Om̄em rem niſi numerū et menſu rā ⁊ ordinē in diuinis. deo artifici tribuere ne cuncteris ergo de re artificiata a ſummo artifice loꝗt̉. et ita de cre atura. ¶ Item nō vident̉ iſta ꝯuenire om̄i creature. dic em̄ ambro. in examerō. lucis natura eſt. vt nō in menſu ra. nō in numero. nō in pondere ſe habebit vt alia crea tura. ſꝫ oīs in ꝯſpectu eius gr̄a fit. cū gͦ lux creatura ſit. videt̉ ꝙ nō in omī creatura reꝑiant̉ illa tria. ¶ Sed cō tra dicit aug. in li. de natura boni. vbi hec magna bona ſunt. magnū bonū eſt. et ecōuerſo: et vbi ꝑua bona ſunt. ⁊ illud ꝑuū bonū eſt. et ecōuerſo. ſed lux eſt de magnis bo nis. gͦ multo magis debꝫ habere iſta bona. ¶ Ad primū reſpondendū eſt. ꝙ numerus ſicut dictū eſt. ꝯuenit om̄i rei create: et accipit̉ numerus ꝓ diſpoſitōne. quā diſcer nit̉ res a re alia. que tn̄ diſpoſitō vbi ſimpliciter eſt. ſicut in rebꝰ ꝯpoſitis ex materia ⁊ forma. vel qͦ eſt et qd̓ eſt hꝫ intrinſecus numeꝝ. Sed nō accipit̉ h̓ numerus ꝓ multi tudine aggregata in vnū. quēadmodū obiectuꝫ eſt. Nec hec diſpoſitio numerus idē dicit. quod illa diſpſitō que eſt vnitas in li. de vera reli. ſed rn̄det illi diſpoſitōni que ibi ſpēs dicit̉. vnitas v̓o rn̄det illi diſpoſitōni q̄ dr̄ men ſura. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dicendū eſt. ꝙ menſu ra eo ꝙ dicit eſſe in ſe finitū. rn̄det vnitati. ẜm ꝙ vnum dr̄ ens diſtinctū. ⁊ vnitas diſtinctō eſſe in ſeip̄o. ad pon dū differētiā reſpectu numeri aūt ſpēi rōne cuius ſit di ſcretio ab alio. ¶ Ad tercō obiectū de pondere ꝙ nō ꝯue nit om̄i creature. Dicendū eſt. ꝙ pondus ſi accipiat̉ pro prie. vel ẜm ſimilitudinē reſpectu ponderis in grauibꝰ. nō extēdit ſe ad om̄em creaturā: ſed ſi accipiat̉ ẜm illam ſimilitudinē ẜm quā eſt inclinatō in finē. quēadmodum pondus eſt inclinatō in terminū. ẜm hͦ om̄i ꝯuenit crea ture. om̄is creatura inclinatōem hꝫ aliquā ad fine natu raliter. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijcit̉ de magnitudine que eſt infinitū diuiſione. et ita de alijs. Rn̄dendū eſt. ꝙ ſic di cendo infinitū: nō tollit quin magnitudo vel multitudo ſit finitū in eſſe. et virtute: eo mō qͥ primū dicit̉ infinituꝫ virtute et eſſentia.i. nō habens finē: eſt em̄ ſibi finis: nū ꝙͣ em̄ eſt vere dicere. ꝙ intantū extendit̉. ꝙ nō plus pōt extendi. ¶ Qd̓ aūt obijcit̉ de materia ſimiliter dicendū
eſt. ꝙ nō intelligit̉ ꝑ hoc. qn materia habeat aliquo mō numeꝝ menſurā ⁊ pondus. Un̄ aug. de lib. arbi. Si for me ꝑfectio nōnullū bonū ē: nōnullū bonū ē forme incho atio. Et in li. de vera reli. ꝙ in comꝑatiōe ꝑfectoꝝ infor me dicit̉ ſi habet aliqd̓ forme. ꝙͣuis exiguū. ꝙͣuis incho atū nondū eſt nihil. ⁊ ita ex deo eſt. qd̓ aūt ex deo eſt mē ſurā et numeꝝ ⁊ pondus habet. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijci tur. ꝙ menſura numerus ⁊ pondus ſunt creature. et ita hn̄t menſurā numerū et pondus: dupliciter pōt reſpon deri. ꝙ de alijs creaturis intelligit̉. vel iſte res diſpoſite ſunt in menſura ⁊ numero ⁊ pondere. ẜm ꝙ deo hic at tribuunt̉. Unde aug. ad oroſiū. Numerus pōdus ⁊ mē ſura. ip̄e deꝰ eſt: ip̄e em̄ eſt numerus ſine numero. a quo eſt oīs numerus. Ip̄e eſt menſura ſine menſura. a qͦ oīs menſura. Ip̄e eſt pondus ſine pondere. a quo eſt omne pondus. om̄ia gͦ in numero pondere et menſura diſpoſu it. tanꝙͣ ſi dice̓t: om̄ia in ſe diſponit. Intelligit̉ et aliter: om̄ia numero et ponde̓ ⁊ mēſura diſpoſuit.i. oīa q̄ fecit. numeꝝ. pondus ⁊ mēſurā hn̄t. ¶ Ad aliud dicenduꝫ ꝙ iſte ſunt diſpoſitōnes creature. ẜm ꝙ in fieri: nihilomi nus tn̄ extendit̉ ad creaturā ẜm ꝙ eſt in eſſe. Unde ſuper illud. xj. Sap̄. Om̄ia in numero. pondere et mēſura diſ poſuiſti. dicit glo. ꝙ in his ꝯſtituit deus mūdū. et guber nat. et iudicaturus eſt: ꝯſtitutio em̄ mūdi ꝑtinet ad fieri guber natō ad ꝯſeruatōem ip̄ius in eſſe. ¶ Ad illud v̓o ambroſij de luce. licet quidā velint exponere de luce ſpū ali: videt̉ ẜm intentōem ambroſij ꝙ velit expone̓ de luce corꝑali. q̄ eſt in mēſura numero ⁊ pondere: dicit̉ tn̄ eē ſi ne his. reſpectu corpoꝝ q̄ recipiunt̉ a luce: ip̄a em̄ multi plicat ſe dando effectū alijs corꝑibꝰ inferioribꝰ: et ideo dicit̉ eſſe ſine menſura et ſine numero et pondere. reſpe ctu effectuū ꝗ ꝓcedūt ab illa. Si em̄ maior eſſet capaci tas md̓i. ꝙͣ ſit: ad maius ſe extenderet effectus eius ⁊ ad plura. ¶ Nembrū. iij. D terciū mēbrum ꝓcedendū eſt. qͦ querit̉. Utꝝ ꝯueniāt ſolū creature. Qd̓ videt̉: qꝛ qd̓ eſt. aut eſt creator aut creatura: crea I ⁊ aūt nec terminat̉ nec format̉ nec ordīa tur ad alij ſꝫ alia ordinant̉ ad ip̄m: gͦ nō ei iſta ꝯueni unt. gͦ ꝯueniūt tm̄ creat̉e. ¶ Cōtra. aug. ad oroſiū. nūe rus pōdus ⁊ mēſura. deꝰ ē. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū eſt ſicut ibidē dr̄. et ſuꝑ gen̄. Ip̄e eſt numerus ſine numero. a qͦ ē oīs numerus. Ip̄e eſt mēſura ſine mēſura. a qͦ eſt oīs mē ſura. Ip̄e eſt pondus ſine pondere. a qͦ eſt om̄e pondus. Un̄ pn̄t hec ſumi vel formaliter vel effectiue: ſi formalit̓ ꝓut menſura dicit̉ habere qd̓ mēſurat̉. et ita de alijs: cō ueniūt ſoli creature. Si aūt ſumat̉ effectiue. ſic poſſunt conuenire creatori ⁊cͣ. ¶ Membrū. iiij. Dquartum queſitum quo querebatur ex qua parte acciꝑent̉ ſic obijcitur. Ꝙ acci piant̉ vt conſequentia creaturam. inꝙͣtuꝫ eſt creatura: eſſe em̄ finitum eſt ꝯſequens creaturā inꝙͣtum huiuſmodi. ſimiliter eſſe ſpecioſum eſt eſſe ordinatu: dico autem ſpecioſum a ſpecie. que nō eſt id cuius eſt ſpecies. ergo menſura numerus ⁊ pondus erunt per ſe accidentia creature. inꝙͣtum nec ad aliud cedens referentur. ¶ Contra. iſtis reſpondent. modu et ſpecies et ordo: ſꝫ iſta tria ẜm tres ratōnes cauſe acci piuntur. modus enim ad cauſam efficientem. ſpecies ad formalem exemplarem. ordo ad finalem. ergo he tres di ſpoſitiones ex parte rationum in cauſa accipiūtur. Un de Auguſtinus in libro. lxxxiij. queſtionum. Uniuerſa creatura habet. quo cōſtat. quo diſcernit̉ quo congruit cauſam ergo eius trinā eſſe oportet. qua ſit. qua hic lit. et qua ſibi amica ſit. Creature autem cauſam dicimus deum: oportet ergo eſſe trinitatem. qua nihil preſtantiꝰ ſiue intelligentius ſiue beatius inuenire perfecta ratio

Queſtio Octaua.
cedendū eſt. ¶ Ad obiectum v̓o incōtrari poteſt um reſpōdendū ꝙ licet he ꝯditōnes ꝓprie ꝯueniant crea ture: nihilominus tn̄ ꝯueniūt ex quadā relatōne ad rō nes cauſe. que ſunt in creatore. Et eſt attēdēdum. ꝙ du plex eſt differētia ꝯditōnū in creatura. Eſt em̄ quedā ẜm ꝯditōes aliquo mō ſimiles ī creatore ⁊ creatura: vtpote ſunt vnitas. veritas. bonitas. Sūt ⁊ alie q̄ ſunt in crea tura. in relatōe ad rōnes que ſunt in creatore: ⁊ iſte non ꝓcedūt ẜm ſimilitudinē. quēadmodū ⁊ p̄dicte: et de tali bus ſunt menſura. numerus et pondus. licet em̄ aliquo mō ꝯueniāt creatori. ꝓut eſt menſura ſine mēſura ⁊cͣ. hͦ tamen eſt vniuoce. ¶ Nlembrum. v. Dquintū membrū quo querit̉. quare to ſunt ꝓprietates ⁊ nō plures? cū em̄ ſit rela tio ad eſſentiā diuina inqͣtū eſt cauſa. ⁊ ſit relatō ad ip̄aꝫ rōem cauſe: ẜm aūt relatōꝫ ad tres ratōnes. accipiunt̉ he tres ꝓprietates: erit gͦ qͣr ta in relatōne ad eſſentiā cauſe: ſicut em̄ relucet veſtigi um trinitatis in creatura. ita relucet veſtigiuꝫ vnitatis ip̄ius eēntie. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū eſt. ꝙ ſicut he tres ratō nes ꝓprietates. rn̄dent tribꝰ rōnibꝰ cauſe. ita eſſe cauſa ti rn̄det eſſe cauſe: eſſe v̓o cauſati nō ꝯnumerat̉ cum ſuis ꝓprietatibꝰ. ꝓpter quod nō erit maior numerus ꝓprieta tū. Cū em̄ he tres ratōnes cauſe ꝯueniāt ip̄i eēntie cau ſe: materialis aūt nō ꝯueniat. nō erunt niſi tres ꝓprieta tes. reſpōdentes tribꝰ ratōnibꝰ cauſe ſupradictis. ¶ Nlembrum. vj. D ſextū membrū qͦ querit̉. Utrū creatura ſine his intelligat̉ aūt eſſe poſſit. videt̉ ꝙ ſic. eſſentia em̄ rei intelligit̉ ſine ꝑ ſe accidētibꝰ: ſꝫ hec ꝑ ſe ſunt accidētia. gͦ ſine eis eſſentia rei create intelligit̉. Qd̓ etiā videt̉ ſi nos ꝯſide remus vbi hec ꝓprie accipiunt̉. Eſſentia em̄ lapidis pō intelligi ſine ſuo pondere. et ſine ſua mēſura. et ſine ſ cie accidentali: nō em̄ hic accipit̉ ſpēs ip̄a rei eſſentia ſine his poteſt eſſentia rei intelligi. pari rōne vbi hec ac cipiunt̉ ꝑ ſimilitudinē. ¶ Contra. nō pōt intelligi eē ni ſi finitū: infinitū em̄ ꝑ remotōem finis intelligit̉. ſꝫ ꝯd tio menſure ponit finitū. gͦ ſine mēſura nō pōt intelligi ¶ Preterea res nō intelligit̉ ꝑfecte ſine ſuis cauſis. ſed he ꝓprietates dicūt ratōem cauſati ad cauſaꝫ. ſub diffe renti ratōe: gͦ ſine eis nō pōt ꝑfecte intelligi. multo fortiꝰ nec eſſe. ¶ Reſpondendū eſt. ꝙ duplex eſt intellige̓. In telligere ip̄am eſſentiā ute vt hoīem. qꝛ homo eſt. ⁊ ita de alijs: et ſic ꝯtingit intell i his ꝯditōnibꝰ. Eſt aūt intel ere in comꝑatōne ad cauſas extrinſecas: ⁊ ẜm hͦ relatōne ad prima cauſam. q̄ eſt ſub triplici ratōe. nō ē intelligere eſſe cauſati ſine his. Unde aug. in li. de ciui. dei. a deo eſt om̄is numerus. om̄is ſpēs. oīs ordo: ſine bus nihil reꝝ inueniri nec cogitari pōt. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijcit̉ in ꝯtrariū. ꝙ ſunt ꝑ ſe accidentia. Reſpono dū eſt. ꝙ ſunt quedā ꝓprietates ꝯſequētes eſſe oīno. q̄ nō reſpiciūt cām. vt dicant habitudine cauſati ad cām. ⁊ ſi ne talibꝰ ꝯtingit intelligi vtroqꝫ modo eē rei. huiuſ aūt non ſunt numerus menſura et pondus: et licet non ſint de eſſe rei. nihilominꝰ tn̄ dicūt habitudinē ad cām. ſine quā nec fit. nec res eſt. ¶ Ad ſcd̓o obiectū dicenduꝫ eſt. ꝙ nō eſt ſimile de his ꝓprietatibꝰ in rebꝰ. vbi ꝓprie ac cipiunt̉. et in rebꝰ in ꝗbꝰ accipiunt̉. ẜm extenſioneꝫ. In rebꝰ em̄ vbi ꝓprie accipiunt̉. ſunt ꝑ ſe accidentia ꝯſequē tia eſſe et fieri rei totaliter: vbi v̓o accipiunt̉ ẜm extenſi onē nō .ſꝫ dicūt habitudinē ad ratōes cauſe. ẜm quas eſt fluxus in eſſi ¶Nlembrū. vij. Dſeptimū membrū ſcꝫ de differētia iſtaꝝ ditōnū ⁊ aliaꝝ. que attribuūtur rebꝰ cō muniter. vt ſunt dus. ſpēs ⁊ ordo. ſicut
dicit aug. in li. de natura boni. Cū em̄ ſint diuerſe diſpo ſitōnes q̄ internario accipiunt̉. et nō ẜm eandem rōnem ꝯueniūt: nō em̄ ẜm eandē rōem ꝯueniūt ei creature men ſura numerus et pondus: ſpēs et ordo: et ꝙ ꝯſtat ꝙ con gruit quo diſcernit̉. et iterū eſſentia. virtꝰ et oꝑatio. Cū ghec creature. et nō ẜm eandē rōem ſꝫ differentē: rōnes aūt in re ſint ordinate. erūt gͦ iſte rōnes ẜm prius et po ſterius in creatura. Qd̓ ꝯcedendū eſt. he em̄ ratōes. mē ſura numerus ⁊ pōdus accipiūt̉ primo in re creata ẜm ꝙ ſint: He aūt rōnes. modus ſpēs et ordo. accipiunt̉ ꝓ re ẜm ꝙ eſt a primo: he aūt ꝙ ꝯſtat ⁊cͣ. accipiūt̉ ẜm ꝙ re git̉ a primo in eſſe: he aūt eſſentia. virtus et oꝑatio: ẜm ꝙ habēt rōem efficiendi a primo. inꝙͣtuꝫ in eis oꝑat̉. ſic gͦ poſſunt diſtingui ẜm prius et poſterius: nihilominus tn̄ in ſcripturis accipiunt̉ quedā ꝓ ꝗbuſdam. Ꝙtū aūt ad preſens prime ſunt mēſura numerꝰ ⁊ pondus. de mō aūt ſpecie et ordine. diffuſius dicet̉. vbi aget̉ de pct̄o ẜm ꝙ eſt corruptō modi ſpēi ⁊ ordinis. in tractatu de pecca to. De eſſentia aūt virtute et oꝑatōne. ꝓpter hoc ꝙ mē tōem facit dyoniſiꝰ: in tractatu de angelis. ¶ Ordo aūt iſtaꝝ ꝯditōnū attendit̉ ẜm hͦ. ꝙ menſura refert̉ ad ip̄m eſſe. quod terminatū eſt ex potētia q̄ appropriat̉ pr̄i. Nu merus v̓o attendit̉ ꝙͣtū ad diſcretōeꝫ ſiue diſtinctōem q̄ appropriat̉ filio ꝓpter noticiā. Pondus v̓o attēdit̉ ꝙͣtū ad ordinē ſiue bonitatē. que appropriat̉ ſpūiſancto. ¶ Queſtio. viij. de veſtigio Onſequenter dice dū eſt de veſtigio. qd̓ ſil̓r refert̉ ad rōeꝫ cauſe: dicit̉ em̄ creatura. veſtigiū ip̄ius creatoris. Circa qd̓ querendū eſt prīo. Utrū dicat̉ multipliciter aut vniuoce. de ꝗbꝰ dicit̉. Didunt̉ em̄ creature veſtigia. ſic̄ dicit auc in li. de trini. Oportet vt creatorē ꝑ ea q̄ facta ſunt intel lectu ꝯſpiciētes. trinitatē intelligamus: cuius in creatu ra apparet veſtigiū. Dicunt̉ etiā veſtigia oꝑa redēptōis Unde Gre. ſuꝑ illud Iob. xj. Forſitan dei veſtigia ꝯpre hendes. veſtigia dei ſunt benignitas viſitatōnis. qͣ viaꝫ nobis cunt̉ etiam veſtigia oꝑa xp̄i. Iob. xxiij. Ueſ utus eſt pes meus. Dicūt̉ etiā veſtigis oꝝ iudicōꝝ. xlij. Ecc̄i. effeci s veſtigia occi vel dicunt̉ ibi occulta in cognitōe hu mana. erit̉ gͦ. vtrū veſ dicat̉ vno mō de oīb his vel diffe ¶ Scd̓o quid dicat̉ veſtigiū ẜm ꝙ ꝯuenit creaturis. ¶ Tercio vtrū ꝯueniat om̄ibꝰ creaturis. ¶ Quarto vtrū conueniat ẜm maius et minus ¶ Quinto vtrū dicat̉ veſtigiū trinitatis ꝓprie aut vni tatis eſſentie aut vtriū ¶ Sexto vtrū poſſet tolli ratō veſtigij a creatura. ¶ Septimo vtrū ꝑ veſtigiū ſit manuductio ad cauſam cuius eſt veſtigiū aut abductio ⁊cͣ. ¶ Nembrū. jͣ. D primū ſic obijcit̉ ꝙ multipliciter dicat̉. Opus em̄ dicit̉ multipliciter de ip̄o oꝑan te ⁊ de re oꝑata: gͦ cū opus dicat̉ veſtigiuꝫ dicet̉ ml̓tipl̓r de ip̄is actōnibꝰ et de rebꝰ q̄ agūt̉. cū de vtriſqꝫ dicat̉ ſic̄ pꝫ ex p̄miſſis. ¶ Pretēa ẜm ia dicūt̉ oꝑa xp̄i. nō veſ t oberrare: ſꝫ ẜm ꝙ ve ſtigia dicunt̉ creature. ē oberrādi. Un̄ aug. in li. de libe. ar. Ue ꝗ derelinquūt te ducē ⁊ lucē. ⁊ ober rāt in veſtigijs tuis. ꝗ nutꝰ tuos ꝑ te amāt. ⁊ obliuiſcun tur qd̓ innuas. ¶ Contra. in oībꝰ his notat̉ imp̄ſſio effe ctus a cā. ꝙ nilat̉ e ic̄ veſtigiū in puluē aſſi milat̉ figure pedis. dū ꝙ ſunt veſtigia po tētie ꝑ e pria tētie diuīe vt oꝑa creatōis. ⁊ ſunt veſtigia diuīe ſapīe ꝑ appropriatōeꝫ. vt ea in ꝗbꝰ re lucet ſ yis d de libe. ar. qͦcunqꝫ te vteris ꝗbuſdā pīa lo bi. Sūt

et veſtigia bonitatis diuīe. ⁊ ẜm hoc accipit̉. xj. et. xxiij. Iob. In oībꝰ aūt his q̄dā eſt rō ꝯmūis. licꝫ ẜm priꝰ ⁊ po ſteriꝰ dicta: nec ita dicūt̉ veſtigia potētie. qn̄ illa eadeꝫ dicant̉ veſtigia ſapiētie ⁊ bonitatis. ⁊ ita de alijs. Indi uiſa ſunt em̄ oꝑa potentie et ſapiētie ⁊ bonitatis diuine licet ſic approprient̉. ¶ Ad id aūt qd̓ obijcit̉ in cōtrariū. dicendū eſt ꝙ nō eſt ſil̓e de hͦ noīe opus. et de hͦ noīe veſti giū: hoc em̄ nomē opus. nō habet vnā rōem ẜm quā dici tur de oꝑe oꝑante et re oꝑata. et ad diuerſa genera refe rant̉: veſtigiū aūt ſub rōe noīs vtrobiqꝫ dicit effectū ali quo mō ſimilē ſue cauſe. rōne diſpoſitōnis. etiaꝫ ſi nō ſit ſimilis in genere vel ſpē vel natura. ¶ Ad ſcd̓o v̓o obie ctū dicēdū eſt. ꝙ lꝫ veſtigia q̄ ſunt actōes. nō dent occaſi onē errandi. veſtigia v̓o que ſunt res oꝑate. occaſio ſint erroris: hoc nō eſt ẜm ſe. ſꝫ rōne ꝑuerſe ꝯſideratōnis et affeci quo ad hoc dicunt̉ veſtigia. ¶ Nembrum. ij D ſcd̓m membꝝ ſic ꝓcedit̉. Ueſtigiū dicit̉ ẜm ſimilitudine. ꝓprie em̄ dicit̉ veſtigium pedis. trāſferentes aūt ẜm aliā ſimilitudi nē traſferūt. Querit̉ gͦ q̄ ſit ſimilitudo ve ſtigij trāſlatiue dicti. ad veſtigiū ꝓprie dictū. Ueſtigium aūt ꝓprie dictū dicit imp̄ſſionē figure in puluere vel in re hmoi. a figura pedū: ſꝫ diuina eſſentia infigurabilis ē et ſil̓iter ip̄a trinitas ſummā: gͦ nō relinꝗt figurā ꝑſimi litudinē in re creata. gͦ nō dicet̉ veſtigiū ẜm aliquē p̄di ctoꝝ modoꝝ. Nec alia videt̉ ſimilitudo eſſe. nō em̄ ſicut veſtigiū eſt ſemꝑ ſil̓ cū pede in pulue̓. ita creatura nccͣrio fuit ſimul cū eēntia creatoris. tūc em̄ eēntia creature eēt eterna. gͦ ꝓpter illā ratōem nō dr̄ eſſe veſtigiū: qua gͦ rōe dicet̉ eē veſtigiū. ¶ Rn̄dēdū ē. ꝙ lꝫ eēntia diuīa ſit infi guralis. et ſil̓r ſūma trinitas: nihilominꝰ hꝫ ī ſe rōnes. vt ꝙ ſūme ē. ⁊ ꝙ ſūme vnū ē. ⁊ ꝙ ſūme bonū ē: q̄ licꝫ ideꝫ ſunt in deo. nihilominꝰ tn̄ diſtinguit̉ in re creata: et ſic qͣndam hn̄t ſimilitudinē reſpectu ſue cauſe. q. eēt que dā imp̄ſſiōes. et ꝓpter hͦ dicunt̉ noīe veſtigij. nō ꝓpter fi guratōeꝫ. ſꝫ ꝓpter ip̄am rōem. Nec ſicut ibi erat ſimili tudo in figura. ſic hic ſit ſimilitudo in rōe q̄ lꝫ indiſtīcta ſint ī deo ꝓpter ſimplicitatē diuīe eēntie: diſtinguūt̉ tn̄ ī creatura ꝓpter compoſitōem eſſentie. ¶ Alembrum. iij. D terciū membrū ꝓcedit̉ in hūc modum. § An ſcꝫ veſtigiū ꝯueniat om̄ibꝰ creaturis. Qd̓ ſic videt̉. qꝛ eā ẜm q̄ attēdit̉ veſtigiuꝫ. vt modꝰ ſiue vnitas. ſpēs et ordo: vel ſicut ſupͣ dictū eſt. numerꝰ pondꝰ mēſura: oī creat̉e ꝯueniunt gͦ rō veſtigij. Aug. in li. vj. de trini. Hec oīa q̄ arte diuīa facta ſunt. ⁊ vnitatē qͣndaꝫ on̄dūt in ſe ⁊ ſpēm ⁊ ordinē. qd̓ on̄dit tam in corꝑalibꝰ ꝙͣ in ſpūalibꝰ. ⁊ ſubdit. Ergo oportet vt creatorē ꝑ ea q̄ facta ſūt intellectu ꝯſpiciētes. trinitatē intelligamus. In illa em̄ trinitate eſt ſūma ori go reꝝ. ꝑfectiſſima pulchritudo: veriſſima dilectio. Ex ꝗbꝰ colligit̉. ꝙ in oī creat̉a eſt veſtigiū creatoris. ¶ Iteꝫ Yſi. de ſūmo bono. li. j. ex pulchritudine circūſcripte cre ature. pulchritudinē ſuā q̄ circūſcribi neꝗͣt. facit deus in telligi: vt ip̄is veſtigijs reuertat̉ hō ad deū: ſꝫ hec pulchri tudo ineſt om̄i creature. ¶ Contra. non eſt idē imago et veſtigiū. qd̓ ſic ꝓbat̉. imago eſt exp̄ſſa ſimilitudo. veſti giū v̓o eſt inexp̄ſſa ſil̓itudo. gͦ id qd̓ eſt imago nō eſt veſt tiū: ſꝫ aliqua creatura eſt imago vt ratōnalis. gͦ nō ē ve ſtigiū. ¶ Itē veſtigiū ⁊ ꝑfecta ſil̓itudo opponūt̉. ſꝫ aliqͣ eſt creatura q̄ eſt ꝑfecta ſimilitudo ſic̄ ꝯtingit in creaturis vtpote bt̄itudo creata. vel gr̄a ꝑfecta. vel virtꝰ ꝑfecta: nulla hmōi creatura dr̄ veſtigiū. ¶ Rn̄dendū eſt ẜm ꝙ dicit Aug. in. li. de aīa et ſpū. Capabilis ⁊ ꝑticipabilis eſt deus oībꝰ. qꝛ naturali ſuo munere ⁊ vſu ex munere ab oībꝰ ꝑticipat̉ ad eſſentiā qͣ ſunt. et ẜm illā ad ydoneā ſpe ciē. qua ab alijs differūt: et ẜm vtraqꝫ ad cogruum vſuꝫ qua ꝓficiunt: tria hec omni exiſtēti inſunt. quaſi quedā veſtigia ſumme eſſentie. imaginis et muneris. eternitas
eſt in pr̄e. ſpēs in imagine. vſus in munere. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ in cōtrariū. Dicendū eſt. ꝙ licꝫ veſtigiū ⁊ ima go differāt ẜm rōem. nihilominus tn̄ vni et eidē rei ꝯtin git ineſſe rōem rei ⁊ imaginis. ſꝫ nō ẜm eadē. Ueſtigium em̄ attendit̉ ẜm diſpoſitōes ꝯmuniores ⁊ minꝰ ꝯformā tes rei. cuius eſt veſtigiū. imago v̓o ẜm ꝯditōnes magis exprimētes: vtpote eſſentia ſiue vnitas. ſpēs et ordo. ad veſtigiū ꝑtinēt: eternitas v̓itas ſiue ſapientia ⁊ caritas ad imaginē. Un̄ aug. in. xj. de ciui. dei. qm̄ hoīes ſumus ad ꝯditoris nr̄i imaginē creati ſumus: cuius eſt vera et̄ nitas. eterna veritas. et̓na et vera caritas. In his gͦ re bus q̄ infra nos ſunt. qm̄ et ip̄e nec aliquo mō eſſent nec aliqͣ ſpē ꝯtinerent̉. nec aliquē ordinē vel appeterent vel te neret niſi ab illo facta eſſent: ꝗ ſumme ē. ſūme ſpecioſus eſt. ſumme bonus eſt. q. quedā veſtigia colligamus. In hoīe gͦ qꝛ in vtroqꝫ rato diſpoſitōnū inuenit̉: ⁊ veſtigiū dicit̉ ⁊ imago. ¶ Ad id v̓o qd̓ ſcd̓o obijcit̉. dicendū eſt ꝙ etiā ille creature q̄ dicūt ſimilitudinē dei. ſiue ſumme be nitatis: vtpote beatitudo creata. vel gr̄a ꝑfecta ſiue vir tus: dicūt illā ẜm id qd̓ abundāt vltra alias creaturas. Nā creatura intellectualis naturaliter vertibilis eſt in bonū ⁊ in malū: he aūt creature nō ſunt v̓tibiles in vtrū qꝫ: nō em̄ beatitudo poteſt eſſe mala. nec virtus. vel gr̄a mala. et ꝓpter hoc habēt rōem ſimilitudinis: deficiūt tn̄ a ſumma ſimilitudine. qꝛ pn̄t nō eſſe ꝙͣtū eſt de ſua natu ra. ſicut et alie creature de ſe: hn̄t gͦ aliqd̓ ꝯmū cū alijs ⁊ rōne illius ꝯmunis. ſcꝫ eēntie. ſpēi et ordinis. pn̄t dici veſtigia: hn̄t etiā aliqd̓ in qͦ abundāt ſicut dictū ē. et rōne illius dici ꝑfecta ſimilitudo. ſicut ꝯtingit ī creatura ꝯmunius eſt gͦ veſtigiū ꝙͣtū ad res ſubiectas in ꝗbꝰ ē. ꝙͣ ſit imago aut hmōi ſimilitudo. ¶ Membrum. iiij. I D quartū ſcꝫ an ꝯueniat ẜm magis ⁊ mi nus ſic ꝓcedit̉. ꝙ eq̄ dicat̉. on̄dit̉ ꝑ ſil̓itudi nē. Si magnus pes ponat̉ ī pulue. deferēti tātū derelinq̄ret ſimilitudinis vno in pul uere ſicut ⁊ in alio: niſi eſſet aliqua repugnātia ex ꝑte re cipiētis. Idem em̄ ſil̓r ſe hn̄s. natū ē facere idē: gͦ cū vo lūtas ſumma ſit cā impͥmēdi in creaturis qͣndā obſcurā ſimilitudinē. tantū impͥmet vni creature de vnitate ſpē et ordīe qͣntū ⁊ alij: gͦ eq̄ dicet̉ veſtigiū de hac creat̉a. ſic̄ de illa. ſic̄ em̄ in rebꝰ nō dr̄ vna ſpēs magis ſpēs ꝙͣ alia et vna vnitas magis vnitas ꝙͣ alia. ⁊ vnus ordo magis ordo ꝙͣ alius. cū ſint in ſuo ſummo: ita nec dicet̉ veſtigi um. cū ẜm iſta attēdat̉. ¶ Contra. aug. de ciui. dei. Cre atoris tanꝙͣ ꝑ oīa que fecit mirabili ſtabilitate currētis .q. quedā eius alibi magis alibi minus. imp̄ſſa veſtigia colligamus. Ex qͦ arguit̉. ꝙ veſtigiuꝫ dicit̉ ẜm magis et minus. ¶ Preterea pulchrū dicit̉ ẜm magis et minus. bonū ẜm magis et minus. et ens ẜm magis et minꝰ. naꝫ incorruptibile magis dr̄ ens ꝙͣ corruptibile: gͦ ens pul chrū. bonū. que ſunt cā veſtigij. dicunt̉ ẜm magis et mi nus. Un̄ Dyo. de diui. no. Oībꝰ eſt bonū ⁊ optimū ꝯcu piſcibile. ⁊ ꝓpter ip̄m. minora amāt meliora ꝯuerſabili ter ⁊ ſociatiue eq̄ formia eq̄ honorabilia. ⁊ meliora mi nora. Uult gͦ dice. ꝙ eſt minus bonū et magis et mediū Et aug. in li. lxxxiij. q. nō eēnt om̄ia. ſi eſſent eqͣlia: ꝑ qd̓ dat̉ intelligi. ꝙ in vniuerſo quedā ſunt magis bona. q̄ dā minus bona. ⁊ ſimiliter pulchra. Sil̓r in li. de nat̉a boni. Om̄ia qͣntomagis moderata. ſpecioſa. ordinata. tanto magis bona ſunt. Ex quibꝰ colligit̉. ꝙ dicit̉ veſti giū ẜm magis et minꝰ. ¶ Qd̓ concedēdū eſt. ¶. Ad ob iectū v̓o in cōtrariū rn̄dendū. ꝙ nō ē ſil̓e de pede. ꝗ nat̉a lit̓ imprimit veſtigiū. ⁊ de actore ſummo. q̄ ſuū impͥmit veſtigiū ꝑ rōnalē volūtatē. Eo em̄ ꝙ ꝑ rōnalē volūtateꝫ agit: alij ꝯn̄icat plꝰ de pulchro ⁊ bono. alij minꝰ. et ſil̓r de eſſe. Nec hͦ ē ꝯriū ꝙ ſil̓r ſe hꝫ ex ꝑte ſui. ab ip̄o em̄ vno mō ſe hn̄te. exeunt diſſimilit̓ entia vt manifeſtet̉ eiꝰ boni tas et ſapīa. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ vnitas nō dicit̉ ẜm magis et minus vel ſpēs: diſtinguendū ē. ꝙ ē ſpeciē acciꝑe reſpec tu eoꝝ quoꝝ ē ſpecies. et ẜm hoc logice di

Queſtio Nona
cēdo. nō dr̄ ẜm ī igis ⁊ minus. Eſt itē acciꝑe ſpēm. cō pando cū alia ſpecie reſpectu generis. et iterū nō dicun ur ẜm magis et minꝰ habere illud genꝰ. Tercio v̓o mō ē loqui de illis ẜm ꝙ in vniuerſo ordinātur. habētia ma iorē dignitatē vel minorē: et ſic dicūtur ẜm magis ⁊ mi nus ſpes ẜm ſpecioſitateꝫ. Similiter ē dupliciter loqui de vnitate. ē em̄ loqui de vnitate ꝯꝑando ad aliā vnitatē eiuſdē ſpeciei: et ſic nō dr̄ magis vnū vel minus vnū. ſi militer in numero qui ex his ꝯponitur. Eſt aūt referre ad ſummā vnitatē a quā habēt ꝑ ꝑticipatōem vnitatem et ẜm hoc dr̄ magis vere vnū. et minꝰ vere vnū. Per iaꝫ dicta apparet. qualiter rn̄dendum eſt ad ſuppradicta. ¶ Nlembrum quintum Bquintū mēbrū. vtrū veſtigiū ꝓprie dica tur trinitatis. vel eēntia. vel vtriuſqꝫ. Ꝙ ip̄ius trinitatis. videt̉ ꝑ hoc. quia veſtigi um diſtinctōnem ponit ſiue diſcretionem: ergo videtur referri ad ip̄am trinitatem. ¶ Quod etiam videt̉ ex hoc. ꝙ dicit aug. in li. de trini. Intelligamꝰ tri nitatē. cuius in creatura quō dignū ē apparet veſtigium In illa em̄ trinitate ⁊cͣ. ſicut ſupra dictū ē. ¶ Cōtra vi det̉ ꝙ dicat̉ veſtigiū dei reſpectu eēntie. Un̄ yſi. de ſum mo bono in li. j. Ueſtigia dei ſunt. qꝛ nūc deꝰ ꝑ ſpeculuꝫ cognoſcitur. ad ꝑfectū v̓o omnipotens reperietur dum ī futuro facie ad faciē electis pn̄tabitur. vt ip̄am ſpeciē cōtemplētur. cuius nūc veſtigia ꝯprehendere conatur. Sed cōſtat ꝙ ip̄a ſpecies ē ip̄a eēntia. ergo veſtigia dicū tur eēntie diuine. Similiter dicit greg. veſtigia d̓i ſunt. benignitas viſitatōnis. quā viā nobis on̄dit. vt nō duꝫ viſum ſequamur donec ad contemplandum veniamus. ¶ Rn̄dendum ē. ꝙ veſtigiū licet dicat̉ ip̄ius eēntie. ra tōne eius qd̓ eſt. ꝯditōes tn̄ in quibus attēditur veſtigi um. referūtur ad trinitatē ꝓprie. Un̄ nihil ꝓhibet ⁊ īpi us dei ſiue diuine eēntie. et ip̄ius trinitatis dici veſtigi um. vt trinitas in creatura. trinitati increate reſponde at. vnitas v̓o que ſubeſt ip̄i ſumme vnitati. ¶ Nembrum ſextum Dſextū. vtrū tolli poſſit rō veſtigij a crea tura qd̓ videt̉. Si eī modus. ſpeciēs et or do minui pn̄t et corrūpi. que aūt pn̄t corrū pi pn̄t deſinere eē ⁊ omnino tolli. gͦ veſtig um cū attendat̉ in his vl̓ cōſimilibꝰ. poterit omnino tol li. ¶ Preterea ſi ē accidēs creature. accidēs aūt ē qd̓ ab eſſe pōt. gͦ intentio veſtigij abeſſe pōt. ¶ Cōtra. ſicut ſe habet rō ymaginis ad id cuius ē ymago: ita rō veſtigij ad id cuius ē veſtigiū: ſꝫ rō ymaginis nō pōt tolli ab eo cuius ē ymago. gͦ et rō veſtigij ab eo cuius ē veſtigium. ¶ Itē hoc videt̉ ꝑ auctoritatē aug. de ciui. dei. xj. dicētis ꝙ ſine iſtis nihil inueniri nec cogitari pōt. et loꝗt̉ d̓ mō ſpecie et ordine. in ꝗbus attēdit̉ veſtigiū. ¶ Ad qd̓ dicē dum ē. ꝑ id qd̓ dicit aug. de ciui. dei in li. xix. Nullu vitiū ita ꝯtra naturā ē. vt nature extreme deleat veſtigia Un̄ manēte natura creata. remanet rō veſtigij nec oīno nō tollitur. Aliud ē aūt querere. vtrū veſtigiū poſſit tol li manēte natura creature. et aliud ē vtꝝ omnino poſſit tolli cū ip̄a re creata. Primo mō verū ē ꝙ nō poſſit tol li. Secūdo mō pōt. Cū em̄ res deſinit eē. illud veſtigiū deſinit eē. nō tn̄ deſinit eē veſtigiū. quia nō oīno cedit ī nō ens. Un̄ rōne eius in quo ſe cedit ē etiam veſtigium. ¶ Per hoc pōt ſolui illud qd̓ primo fuit obiectū. licꝫ eī nodus. ſpecies et ordo minuant̉ vel corrūꝑantur. n tn̄ omnino deſinūt eē re manēte: et ita manet adhuc veſti giū creatoris. in re illa: ſꝫ ſi res deſtruat̉ ẜm quādā ſpeci eꝫ. nihilominus tn̄ alia ſpēs remanet: et ita remanet ve ſtigiū. et ſi nō illud. ¶ Ad ſecūdo obiectū dicendum ē. ꝙ eē veſtigiū ē ꝓprietas rei eēntialis ſecūdo mō. ⁊ ita nō ē accidēs ſcꝑabile. et quia dicit cōꝑatōem ad ſuā eēntia lem cām. iō nec pōt illo mō intelligi ſine illa ꝯꝑatōe: pt̄ tn̄ intelligi ſicut eēntia intelligit̉ ſine ſua ꝓprietate. Nec ē ſimile oīno de rōe ymaginis reſpectu illius cuius eſt
ymago. ſicut de tꝑe veſtigij reſpectu illius cuius ē veſti giū. quia id cuius ē ymago incorruptibile ē. id v̓o cuiꝰ ē rō veſtigij. pōt eē corruptibile. ¶ Membrum ſeptimum Dſeptimū. vtꝝ ꝑ veſtigiū fit manuductō F ad cauſam cuiꝰ ē veſtigiū. ꝙ ſic. Aug. d̓ li be. arbi. exponēs illud. vj. ſapi. In vijs ſu is on̄dit ſe hilariter. ⁊ in oī ꝓuidentia ſua occurrit illis. Quocūqꝫ te verteris. quibuſdaꝫ veſtigijs oꝑibus ſuis impreſſis loquit̉ tibi. et te ī exterioribꝰ la betē. ip̄is interiorū formis intro reuocat. ¶ Itē ī eodem artifex quodā mō innuit ſpectatori oꝑis ſui. d̓ ip̄a oꝑis pulcritudine. ne ibi totus hereat: ſꝫ ſpēm oꝑis fabricati ſic ꝑcurrat oculis. vt ī eū ꝗ fabricauerit recurrat affectꝰ ¶ Itē primo ro. Inuiſibilia dei ꝑ ea que facta ſunt a cre at̄a mūdi ⁊cͣ. Ex qͦ habet̉ ꝙ ꝑ iſta viſibilia fit manudu ctio ad inuiſibilia. Hoc etiā ꝑ totū habet̉ a beato dyo niſio in libro de ſymbolica theologia. ¶ Cōtra..xiiij. ſa pi. Creature facte ſunt ī odiū ⁊ in muſcipulā pedibꝰ in ſipiētiū. Itē aug. de lib. arbi tāꝙͣ dorſum a te ponentes ī carnali oꝑe velut ī vmbra ſua deſignāt̉. ē tn̄ ibi qd̓ eos delectet. habēt em̄ adhuc aliquid de circūfulgētia lucis tue. Ex ꝗbꝰ colligit̉. ꝙ hec viſibilia abducūt a ꝯtempla tōe inuiſibiliū. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ ē dupliciter ꝯſide rare has creaturas viſibiles ⁊ etiā inuiſibiles. Cōtingit eī eas ꝯſiderare rōe pulchritudinis ſiue delectabilitatis q̄ ē ī eis: nō referēdo illā ad deū a qͦ habet. ⁊ ẜm hūc mo dū ē occaſio erroris. Alio v̓o mō inqͣtū hꝫ pulcritudinē a ſumme pulchro. et delectatōem a ſummo delectabili. et ẜm hūc modū veſtigia manuducūt ad illū cuiꝰ ſūt ve ſtigia. Et ē exemplū ph̓i ſil̓e. ꝙ ꝯtingit dupliciter ꝯſide rare picturā. vt ē pictura. vel vt ē ymago. Si vt picturā ẜm hec ſignat̉ ꝯſideratō in ip̄a re ẜm ſe. Si vt ymago. ẜm hoc ducit ad id cuius ē ymago. Un̄ aug. in li. de ve ra reli. Sicut nōnulli magis amāt verſum ꝙͣ artē qͣ cō ficitur verſus. qꝛ plus ſe auribꝰ ꝙͣ intelligētie credide rūt. Ita multi tꝑalia diligūt. cōditricē v̓o ac moderatri cē tꝑaliū diuina ꝓuidētia nō requirūt. atqꝫ in ip̄a dile ctōe tꝑaliū nolūt trāſire ꝙ amāt. Ex iā dictis patet. qͣli ter ſunt occaſio erroris. Per ſe v̓o cā ē ī ip̄is errātibꝰ. et hoc pꝫ ꝑ hoc qd̓ dr̄ in li. ſapi. vbi dr̄ ī muſcipulā pedibꝰ inſipiētiū. Ꝙ aūt dr̄ creature facte ſunt ⁊cͣ. Nō intelli gēdū ē ꝙ deus ad hoc fecerit creaturas. ſꝫ error hoīm ad hoc eas ꝯuertit. vt traherētur hoīes ī odiū dei. et adhere rēt mutabilibꝰ hoīs tāꝙͣ ydolis. ¶ Ꝙ at̄ dicit aug. ī li. d̓ libe. arbi. attendendū ē. ꝙ ibi tāgit cām erroris ex ꝑte hoīs. et ꝙ habēt aliquā rōem delectabilis. hoc ē ex qͦdā effecto relicto ī ip̄a creatura a ſumme delectabili. et id̓o dr̄ ꝙ hꝫ aliqd̓ de circūfulgētiā lucis tue: ſꝫ qꝛ plus ē ibi delectatōis ꝙͣ cōgruēt. iō dr̄ illicita delectatō. vel qꝛ nō refert̉ ad id ad qd̓ referēdū eēt. ſed ibi inordinate quie ſcitur. ¶ Queſtio nona de creato ne paſſiue vel fieri. Onſequēter proce dēdū ē ad ꝯſideratōem ip̄ius fieri ⁊ eo rū q̄ ꝯcomitāt̉ ẜm ſe. Et pͥmo de ip̄o fie ri agēdū ē qd̓ ē creari. Querit̉ gͦ. ¶ Pri mo ſi creari ē qd̓dā mutari l̓ nͥ. ¶ Scd̓o vtrū creari ſit aliud ꝙͣ eē qd̓ creat̉ vl̓ idē. ¶ Tercō ſi eſt creatū vt mediū creat̉e ⁊ creatoris. Quarto ſi ꝯueīt tm̄ mat̄ie ⁊ forme q̄ ſūt pͥncipia rei oppoſite. an̄ ꝯueīat et̄ hiſ fiūt ex mat̓ia ⁊ forma. ¶ Quīto vtꝝ ꝯueīat rebꝰ q̄ fiūt a nat̉a ⁊ a volūtate creata. ¶ Sexto vtꝝ ꝯueīat ſol̓ ſb̓ijs an et̄ accn̄tibꝰ. ¶ Septīo vtrum ẜm ordinē ꝯueīat creari vni rei ī gene̓. priuſꝙͣ alij. ¶ Octauo vtꝝ a creatore ꝓce dat mīſterio creat̉e. et hͦ ꝓpter he̓ſiꝫ illoꝝ ꝗ dicebāt age los oꝑi creatōis cooꝑari. ⁊ ꝑ āgelos alias fieri creatu ras. ¶ Nono. v. creari ſit ī tꝑe vl̓ n̄. ¶ Decīo qꝛ creari ē fieri ex nihilo qͣliter accipiat̉ hocip̄m nihili.

¶ Membrū primū Dprimū ſic. ſi creari ē mutari. qꝛ om̄e mu tari vl̓ ē ẜm ſubſtātiā vl̓ ẜm accidēs: crea ri erit alterū iſtorū: ſꝫ mutari ẜm ſubſtan tiā ē generari vel corrūpi. ſicut dicit ph̓i gͦ creari ſi ē mutari ẜm ſubſtātiā. eēt generari vel corrū di: ſꝫ vtrūqꝫ ē ſubiecta exiſtēte materia. gͦ creari nō eēt de nihilo. Similit̓ ſi eēt mutari ẜm accidens. multomagis accideret incōueniēs. ẜm hoc eī ſubſtātia n̄ crearet̉ cum tn̄ ſit nobilior ſb̓ſtātia ꝙͣ accidēs. et creatō nobilior alia p̄ceſſione creature. qd̓ cū nō ſit. nō erit creari mutari. ¶ Cōtra. qd̓ creat̉ de nō eē ꝓcedit in eē. ſꝫ qd̓ de nō eē in eē ꝓcedit mutat̉. gͦ qd̓ creat̉ mutat̉. ¶ Itē yſido. Creatu ra bonū ē ſꝫ nō ſummū. qꝛ mutabilis ē. oē aūt qd̓ muta. bile ē mutat̉. gͦ creatura mutat̉. ¶ Rn̄dendū ē ꝙ muta ri dr̄ dupliciter. Uno mō ꝙ iā ē ens potētia vel actu. et mutat̉ ab vno in aliud. et ẜm hūc modū qd̓ creat̉ nō dr̄ mutari: qꝛ nec prius fuit potentia nec actu. et loquit̉ de creatōe ꝓprie dicta. Scd̓m aliū modū quo dr̄ aliqd̓ exi re in eē poſt nō eē. dr̄ mutari. ſꝫ hoc nō ē ꝓprie dictū. ſꝫ cō muniter. qꝛ qd̓ mutat̉ aliqͦ mō dr̄ eē vnū: ibi v̓o nō rema net vnitas. cū nō eē oīno et eē. nō habeāt cōmune. ¶ Ad obiectū gͦ dicēdū ē. ꝙ nō dr̄ creari mutari. eo mō quo ge nerari d̓r̄ mutari. nihilominus tn̄ dr̄ eē aliqua mutatio ſꝫ ē quedā mutatō creature. ẜm qd̓ dr̄ in pͣs. mutabis ea et mutabūtur ⁊cͣ. Et hec ē rei exiſtētis in nō eē. vel ī non bene eē. Et ẜm hūc modū creatura cū ē. mutabilis eſt. ⁊ ſic loꝗtur ido. Alio v̓o mō loꝗtur aug. cū dicit. muta bilia ſunt. qꝛ nō de illo. ſꝫ de nihilo facta ſunt. ¶ Membrum. ij. D ſecundū quo querit̉. vtrū creari ſit ali ud ꝙͣ eē creature vel idē. Ꝙ ſit aliud vidr̄ eo ꝙ nulla res ē ſuū fieri: vtpote generatū nō e ſuū generari. ⁊ corruptū nō ē ſuū cor rūpi. et ita de alijs: gͦ pari rōe creatum nō ē ſuuꝫ creari. ¶ Itē qd̓ ē ⁊ quo ē ī cōpoſitis differt. ſꝫ qd̓ ē: ē creatuꝫ: gͦ quo ē. ē ip̄a creatō. et intelligo de creatōe paſſiue dicta: gͦ creatū nō ē ſua creatio. ¶ Itē ip̄m creari tranſit: ip̄m vo creatū manet. cū nō ē creatō. gͦ nō ē idem creari et eē creati. ¶ Itē terminus nō ē illud cuius ē terminus. ſꝫ eē creati ē terminus creatōis: gͦ eē creati nō ē ip̄a creatio. ¶ Cōtra. ſicut ſe habēt adinuicē eē cauſe et eē cāti. ſic ſe hn̄t creatio actiue dicta et paſſiue: gͦ ꝑmutatim. ſicut ſe habet creatio actiue dicta ad eē cauſe. ita creatio paſſi ue dicta ad eē cauſati. ſꝫ creatio actiue dicta idē ē ꝙ eſſe cauſe. gͦ creatio paſſiue dicta idē ē ꝙ eē cāti. ¶ Itē creari nihil aliud ē. niſi nūc primo eē poſt nō eē oīno. hec eī cō uertūtur: gͦ nihil aliud ē creari niſi eē cū hmōi ꝯditōibꝰ. ſꝫ hoc nō variat eēntiā eius qd̓ ē eē.ſ. cū addit̉ nūc pͥmo gͦ creari ē idē ꝙ eē eius qd̓ creat̉. ¶ Itē ſi creari p̄cedēt eē creati. ſicut mutari p̄cedit eē eius in qd̓ mutat̉: tunc aliquid p̄cede̓t qd̓ nō eēt eternū. primū eē cauſati: ſꝫ hoc ē impoſſibile cū an̄ primum eē cāti. nō eēt niſi creator. gͦ creari n̄ eēt aliud ꝙͣ eē creati. ¶ Rn̄dēdū ē ꝙ cū duplex ſit fieri. vno modo eī ſeꝗtur ſi fit ē: alio mō ſi fit nō ē qd̓ creat̉: fit et cū fit ē. Un̄ creari nō ē aliud niſi nūc eē pri mo. poſt oīno nō eē ab eo ꝗ pōt dare eē. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ī cōtrariū qd̓ ī alijs mutatōibꝰ nō ē factū ſuū fie ri. Rn̄dendū ē. ꝙ aliter loquēdū ē de fieri. et d̓ eo qd̓ fit. Nā illud qd̓ ē primo ē qd̓ primo fit. fieri tn̄ nō ē qd̓ fit. ſꝫ tn̄ ē ſimul cū eo. nec prius ens ꝙͣ ip̄m. nec duo entia ꝓ prie. Nec ē ſimile de fieri ī alijs mutatōibꝰ ⁊ in creatōe. qꝛ ī alijs mutatōibꝰ fieri antecedit id qd̓ fit tꝑe vel natu ra. hic aūt nō ſic. ſꝫ fieri ē ſiml̓ tꝑe et natura. ¶ Ad ſecū do obiectū dicēdū ē. ꝙ licet id qd̓ fit. nō ſit idē cū eo qd̓ ē fieri: tn̄ nō penitus ē diuerſuꝫ. ⁊ ſic pōt eē ī alijs cōpoſi tis. ¶ Ad tercio obiectū dicendū ē. ꝙ licꝫ fieri trāſeat. eē v̓o maneat: nihilominus tn̄ hoc eſt quodammō illd̓. Ꝙ aūt dr̄ trāſire. hoc ē rōe ꝯditōis addite.ſ. nūc primo pꝰ
nō eē. et rōe eius trāſit: lꝫ em̄ nūc fit. nō tn̄ primo ē poſt nō eē. et hoc dr̄ fieri creatōis ꝙ ē creari. ¶ Ad quartum v̓o dicēdū ē. ꝙ nō ē ſimile ī hoc fieri ⁊ ī alijs. hoc em̄ fieri ē nō prius ꝙͣ res ē: ī alijs v̓o ꝯtingit. et iō ibi ꝓprie dr̄ ter minus. Hic aūt nō dr̄ niſi ẜm quādā rōem. ſic̄ infra pa tebit. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ex ꝑmutata ꝓportōe: dicē dū ē. ꝙ nō ē ſimile ī creatōe actiue dicta reſpectu eēntie creātis. Nā creatio actiue dicta. ē ab eēntia creātis. ⁊ ē idē cū eēntia creātis ẜm rē: eēntia v̓o creati n̄ ē a qua fit creari. ſꝫ ſimul ſunt et quodā mō idē. quodā mō nō idē. In hoc aūt ē cōueniētia. ꝙ creari trāſit et creare trāſit. ſꝫ vnū ẜm ſe et alterū ẜm accidēs. Nā creare rōe eēntie creātis. nō trāſit. ſꝫ rōe habitudinis ad creatū. ex qͣ rōe trāſit creari. ¶ Ad vltimo obiectū dicēdū ē. ꝙ creari cū eē creati. nec penitus ē idē. nec penitus differes: additio em̄ facta ponit trāſitū rōe cuius dr̄ creari trāſire. eē v̓o ꝑmanere: ſꝫ nō ſub hac rōe primo poſt nō eē. ¶ Membrum. iij. Dterciū quo querit̉ vtrū creari ſit aliqd̓ creatū. an mediū inter creaturā et creato rē. Ad qd̓ ſic. creari nō ē creatoris. gͦ vel ē creatū. vel ē via ī creatura: ſi ē dice̓ ẜm ali quā ſimilitudine. ꝙ ſit ibi viā: ſꝫ ſi ibi ē via. videt̉ eē me diū. gͦ creari vel ē creatū. vel ē mediū creatoris ⁊ creati ſꝫ nō niſi mediū ꝙ teneat ſe cū altero extremorū. ſꝫ nō ex ꝑte creatoris. gͦ ex ꝑte creati. Quod vidr̄ ꝑ ſimile ī alijs mutatōibꝰ. Mutatio em̄ mediū ē inter trāſmutatōem. ⁊ illud in qd̓ fit trāſmutatio. ¶ Cōtra. oē quod ē. aut ē creator aut creatura. ergo ſuꝑuacuū ē pone̓ mediū inter hec. immo ꝓ damnata hereſi haberet̉ in cōcilio ſenon̄. qd̓ dr̄ in libro pariſiſion. in quo dicebat̉ ꝙ ydee erant mediū inter creatorē et creaturā. ergo creari nō dꝫ poni mediū. Nec ē creatū. qꝛ ſi eēt creatū. exiret in eē de nihi lo. ergo crearet̉. ergo ꝑ creatōem: ⁊ ſic eēt in infinitū abi re: qd̓ cū nō ſit. nec erit creatū neqꝫ mediū. ¶ Rn̄dendū ē. ꝙ nō ponit̉ mediū inter creatore et creaturā: nō em̄ eſt mediū inter ens ab alio. et ens nō ab alio. Neqꝫ ē ſimi le ī mutatōibꝰ. qꝛ mutatōes ꝓprie dicte. pn̄t media eē in ter trāſmutatōem. ⁊ id in qd̓ fit trāſmutatō. eo ꝙ nō ſūt prima oppoſita ẜm affirmatōem et negatōem: ſi tn̄ intē tio creati coartaret̉ ad creatū ſimpliciter. ⁊ includeret ī ſe cōcreata. ſꝫ ẜm hoc nō eēt ſufficiēs diuiſio ī creatoreꝫ ⁊ creatū. Et ꝑ talē modū loquēdi dicit ph̓s. Quedā di cūtur entia. qꝛ ſunt ſubſtātie: quedā qꝛ ſunt paſſiones. ⁊ quedā qꝛ ſunt via ad ſubſtātiā aūt ad relatōem: aut ꝗa ſunt nō ens. aut agētes aut patiētes a ſubſtātia. aut ali quid alioꝝ q̄ dicuntur eē in ſubſtātia. Conſueuimus tn̄ creatū ⁊ cōcreatū ſub vno generali noīe.ſ. creature com p̄hende̓: et ſic creari ē cōcreatū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijci tur. ꝙ ſit ꝓceſſus in infinitū. Rndendū ē ꝙ nō: cum em̄ dr̄ ꝙ creatū ꝑ creatōem creatū ē. intelligit̉ ꝓprie de crea tōe actiue dicta: qd̓ ſi intelligat̉ de creatōe paſſiue dicta ibi ſtabit̉. nō em̄ illa creatō ꝑ aliā creatōꝫ paſſiue dicta ē. ſꝫ ꝑ creatōem actiue dictā: et ſic deuenit̉ ad eēntiā ip̄i cauſe. Un̄ licet creatū ꝓprie dicat̉ creari. ip̄a tn̄ creatio paſſiue dicta non dicitur creari. niſi large ſumendo vo cabulum. ¶ Membrum. iiij. D quartū quo querit̉. an creari cōueniat tm̄ materie ⁊ forme. q̄ ſunt prīcipia rei cō I poſite: an ꝯueniat etiā eis que fiūt ex ma teria ⁊ forma. Ꝙ nō cōueniat niſi princi pijs.ſ. materie et forme. vel qd̓ ſe habet ꝑ modū horum ſic on̄dit̉. Ea que ſunt ex principijs vtpote ex materia ⁊ forma. ex aliquo vel aliquibꝰ ſunt. quod aūt ex aliquo vel aliquibꝰ eſt. nō ē ex nihilo. ergo que ſunt cōpoſita ex materia et forma vel ex hmōi principijs. nō ſunt creata ¶ Itē aliud ē exire de nō eē in eē. et aliud de potentia in actū. ſꝫ que habēt materiā exeūt de potētia in actū: q̄ v̓o

Queſtio Nona
de nō eē oīno. in eē creant̉. gͦ nō dicunt̉ illa creari. ¶ Itē ẜm aliā expoſitōem quā ponit aug. in li. ꝯfeſ. Celi et ter re nomine materia vtrorūqꝫ deſignat̉. ex quo videt̉ cum infra ſequet̉ de his q̄ fiunt in diſtinctōibꝰ dierū. ꝙ erūt materia creata: que aūt ſunt ex materia: nō dicent̉ crea ta ſed facta. ¶ Cōt̓ra cū dr̄. In prīcipio creauit deus ce lū et terram ⁊c̄. dicit aug. ꝯtra manicheū. ꝙ celi et terre noīe vniuerſa creatura ſignata ē. quā fecit et cōdidit de ujs. ¶ Rn̄dendū ē. fieri de nihilo dr̄ dupliciter. vel qd̓ n̄ ſit ex materia. et ẜm hūc modū materia ⁊ forma dicunt̉ fieri de nihilo. et que tenēt rōem hmōi principioꝝ. Alio p̓o mō dicūtur fieri de nihilo qd̓ ꝓcedit in eē. cū prius n̄ eēt: et ẜm hūc modū dicūtur n̄ tm̄ materia et forma cre ata. ſꝫ que primo erāt ex illis. Un̄ aug. ꝯtra manicheum Rectiſſime credit̉ oīa de nihilo feciſſe. ip̄a materia etiā de oīno nihilo facta ē. etiā ſi formata oīa d̓ iſta materia ſint facta. Nō em̄ prius extitit materia ẜm ſnīam aug poſtea ex materia facte ſunt res: ſꝫ ſimul de nō eē in e lerūt principia. et que erāt ex illis. Per iā dicta patet rn̄ſio ad primo obiectū. eē em̄ ex nihilo et eē ex aliqͦ op ponūtur. ſi ꝯſimiliter accipiant̉: ſꝫ nihil ꝓhibet eē ex ali quo. vtpote ex materia. et eē ex nihilo hoc ē poſtꝙͣ nō fu it: et ē talis modus accipiēdi. ſicut cū dr̄ ex mane ſit di es.i. poſt mane: nō ꝙ mane ſit materia diei. ¶ Ad ſecun do obiectū dicēdū ē. ꝙ exire de potētia in actū dr̄ ꝓprie d̓ his. que habēt p̄exiſtētem naturā. ⁊ ẜm hūc modū diſtī guunt̉ iſti exitus ex oppoſito. Si v̓o dicat̉ exitꝰ de poten tia actiua in actū. nō ex oppoſito ſe habēt exire de poten tia in actū. ⁊ exire de nihilo in eē: ſꝫ vtrūqꝫ ꝯuenit crea tis. ¶ Ad terciū patet rn̄ſio ex dictis. ¶ Nembrum quintum D ntū quo querit̉. vtꝝ creari ꝯueniat his que fiūt a natura. vel a volūtate crea ture rōnal̓. Ad qd̓ ſic. Natura ⁊ volūtas dicūtur diſponere materiā vel ſubiectum ad ꝓductōem forme: cū aūt facta diſpoſitō ē. tunc datur forma: ē em̄ ita de his ſicut de agricolis. Agricola em̄ ex trinſecus oꝑat̉. creator v̓o ē ꝗ prīcipia iſta format: ſed formare dei ē creare. gͦ ea que fiūt materialiter a natu ra vel volūtate. creātur rōe forme a deo. ¶ Itē aug. xiij. de trini. ſicut matres grauide ſunt fetibꝰ. ſic mūdꝰ cau ſis naſcētibꝰ: q̄ in illo nō creant̉. niſi ab illa ſumma eēn tia. vbi nō orit̉ aliqd̓ nec morit̉. ¶ Itē aug. ſuꝑ Gen̄. ad litte. ꝯſumaſſe illa intelligimꝰ deū. cū creauit oīa fimul ita ꝑfecte. vt nihil ei adhuc ī ordine tꝑm creandū eſſet. qd̓ nō hic ab eo in ordine cauſarū creatū eēt. Ex quo re linquit̉. ꝙ creatio extendit ſe ad ea que fiūt natura vel volūtate. ¶ Cōtra. ea que fiūt natura vel volūtate. fiūt ex aliquo prius exiſtēti: ſꝫ qd̓ fit ex aliquo priꝰ exiſtēti nō ē creatū. gͦ ea que ſunt a volūtate oīno vel natura. non ſunt creata. Itē nature ē principiū ex ſimilibꝰ ſil̓ia ꝓcre andi in genere vel in ſpecie: eodē mō volūtas ē principi um ẜm formā faciēdi apprehenſam: cū gͦ ī natura ſit ſuf ficiētia ꝓducēdi ſibi ſimilē formā. nō ē neceſſe in his po nere extrinſecus principiū ad creatōem formarū. Item requieuit dn̄s ſeptimo die ab omni oꝑe. ꝙ aūt nūc oꝑa tur. hec ē quedā indiuidua creādo virtute nature et vo lūtatis gubernādo gͦ ſufficiūt in ſuis oꝑbꝰ p̄ter creatōꝫ nouā natura et volūtas. ¶ Ad hec dicēdū ē. ꝙ aliter eſt in his que fiūt mirabiliter. et aliter ī his que fiūt natu raliter vel ſola volūtate creature. In his gͦ que fiūt mi rabiliter. diſpoſitio fit ꝑ angelos vel ꝑ hoīes. ip̄a v̓o for ma fit a deo. Un̄ aug. in li. de tri. qualibuſcūqꝫ angelis vicinas cauſas ex elemētis ꝯtrahere quāto facilius ē. tā to mirabiliores in huiꝰ oꝑbꝰ exiſtēt eoꝝ cauſalitates: ſꝫ nō ē creator niſi qui principaliter iſta format. nec quiſ quā hoc pt̄ niſi ille apud quē primitꝰ ſunt omniū mēſu re. numeri ⁊ pōdera. In his v̓o que fiūt naturaliter ali ter ē. Nā ip̄e creator natura mediāte formā inducit. vi pote ignis ex igne. lumē ex luce. In his gͦ nō ē neceſſe vt
ip̄a forma de nihilo cauſet̉ que generat̉. ſꝫ ꝑ generatōeꝫ ꝓducitur. Rationes gͦ ſeminales vel naturales create ſunt. ſed ẜm illas poſtea fit naturaliū cōditio: ſunt etiā quedam forme que a creatore inducūtur. licet mediante natura inducatur diſpoſitio. ſicut ē in anima ratōnali. et in his in quibus nō dicimus formā habere virtutē ge nerandi ꝯſimilē formā in materia vel ſubiecto. ¶ Ad ſe cundū dicēdū ē. Ꝙ aug. loquitur ibi de cauſis origina libus. que creature ſūt in oꝑibꝰ ſex dierū. ẜm quas po ſtea tp̄us oportune ꝓducerent res naturaliter in eē. vel ex natura ſuperiori vel inferiori. Un̄ aug. aliud ē ex in timo ac ſummo cauſarū ordine. condere creaturaꝫ. que fecit ſolus creator. Aliud ꝓ diſtributis ab illo viribus aliquā operatōem forinſecus admonere. vt tunc vel nūc ſic vel ſic exeat quod creatur. Diſtinguit autem ſic inter naturalia et mirabilia. Cum fiunt res ꝯtinuato qͣi quo dam fluuio labentium rerum. ⁊ ex occulto in ꝓmptum. atqꝫ ex ꝓmpto in occultum. vſitato itinere tranſeuntiū naturalia dicūtur: cum autem amouendis hominibus inuſitata mutabilitate ingeruntur. magnalia nuncupā tur. ¶ Ad tercio obiectum dicendū eſt. ꝙ licet cōſuma tio eē dicatur in operibus ſex dierum. quo ad genera et ſpecies rerum naturalium: nihilominus tamē operatur deus adhuc multiplicando. gubernādo. mirabilia faci endo. mediante natura vel voluntate naturalia vel vo luntaria ꝓducendo. que opera nō dicentur creatio. niſi quia a creatis virtutem accipiunt. vel ip̄e creator com plet ad que non ſufficit natura vel voluntas. ¶ Membrum ſextum D ſextum quo querit̉. vtrū creari cōueni ¶ at ſolis ſubſtātijs. an etiā accidentibꝰ. ad quod ſic. Creatio eſt primū opus creato ris. ergo ꝯuenit creatum habere ſimilitu dinem primā cū ip̄o creatore: ſꝫ creator eſt ens ꝑ ſe con ditū. ergo qd̓ habet ſimilitudinem eius in eo ꝙ eſt ꝑ ſe. dicetur creatum. Non em̄ conuenit. Primo nō cōmuni care huius diſpoſitione. cum poſſit cōuenire creature: ſꝫ ens nō per ſe. hoc eſt ens in alio. non eſt hmōi. ergo non cōuenit ei ratio creati. ¶ Item quod eſt creatum depen det in eſſe a ſolo creatore. ſed ens in alio non dependet ab illo ſolo. ſed dependet ab ente per ſe in creatura. ergo nō eſt numerandum inter creata. ¶ Cōtra. tam accidē tia ꝙͣ ſubſtātie prima operatōne ꝓducūtur de nō eſſe in eſſe a ſummo opifice. ergo ſunt creature. ¶ Quod ē con cedenduꝫ et diſtinguendum eſt in accidentibus ſicut in ſubſtantijs. Sunt em̄ quedam que operatōne creatiōis procedunt. quedam v̓o opere generatōis ſimpliciter vel ẜm quid ſiue alterius generis mutatōnis. In his v̓o ac cidētibꝰ que procedunt opere creatōnis. ſicut eē horum eſt in eſſe. ita cōcreata dicuntur. ip̄e d̓o ſubſtātie per ſe ⁊ ſimpliciter create. Et ſicut totum dicit̉ vnum ens. ita ⁊ vnum creatum. ¶ Ad illud ergo quod obijcit̉ in cōtrari um dicendum eſt. ꝙ quodlibet ens per ſe quo ad hͦ plus conueniat cum ip̄o ſummo ente per ſe quod creat. nihil ominus id quod eſt ens nō per ſe. dicetur creatum: quia vtrūqꝫ poſt omnino nō eſſe in eſſe eſt productum: ſꝫ hoc habet ens per ſe. quia alia dependent ab ip̄o. vt ſimplici ter dicatur creatum. ſicut et ſimpliciter ens in illo gene re. ¶ Ad ſecundo obiectum dicendum eſt. ꝙ licet ens in ſubiecto dependeat a ſubiecto quod eſt per ſe. et ideo ha beat ens prius ip̄o: hoc prius non eſt prius duratione. ſed nature. neqꝫ dicitur etiam poſterius in opere. ſꝫ ſunt ſimul in opere. ⁊ ita vnū creatum. ¶ Nembrum ſeptimum Dſeptimum membrum quo querit̉. vtrū ordo ſit in creatione rerum. an nobiliora et ignobiliora ſimul creantur. Ꝙ ſit or d videtur. Ordo enim oſtendit ſapiētiaꝫ.

ſicut gͦ ordo in eē on̄dit ſapīam: ita ordo ī fieri vidr̄ on̄ dere. ¶ Preterea numerātur dies ī ꝗbꝰ diuerſe ſunt fa cte creature. ſꝫ dies n̄ ē ſimul cū die. gͦ creature facte ſūt ẜm ordinē. erit gͦ ordo in creatōe. ¶ Preterea nobiliꝰ et minus nobile creata ſunt. ſꝫ ita ē ī ordine facture hūane p̄ponit̉ ī faciēdo nobilius minꝰ nobili: multo fortiꝰ gͦ ī ſapiētia diuīa p̄ponit̉ ẜm fieri nobiliꝰ minꝰ nobili. gͦ in creatōe attēdebat ordo. ¶ Cōtra. ꝑfectio potētie on̄dit̉ ampliꝰ ī creādo ſimul q̄ creāda ſunt. ꝙͣ ī creādo ẜm ord nē: ſignū em̄ imꝑfectōis ē nō ſimul face̓ diuerſa. Cuꝫ creatio exeat a potētia ꝑfecta. erit creatio rerū ſil̓. ma me ī generibꝰ ⁊ ſpēbꝰ. et ita nō erit ordo ī fieri qͦ ad oꝑa prime creatōis. ¶ Itē ſil̓ ſunt rōes rerū ī mēte diuina. ſꝫ ẜm rōes rerū ī mēte diuīa ꝓcedūt res ī eē ꝑ creatōeꝫ. ad on̄dendū gͦ aſſil̓atōem reꝝ cū ſuis rōnibꝰ. ꝯgruit magis ſimul creari res. ꝙͣ ẜm ordinē. et dico ordine. vt vna an̄ cedat duratōe alterā. ¶ Itē qd̓ creat̉ d̓ nihilo fit. gͦ ex il la ꝑte n̄ ſumit̉ differētia ī duratōe tꝑis. vt hoc fit prius illud poſteriꝰ. ¶ Rn̄dendū ē ẜm intentōꝫ aug. ſuꝑ gen̄. ad litte. ꝙ res ſimul create ſunt. licet ſit ordo inter ip̄as res creatas ẜm minꝰ nobile et magis nobile. ⁊ iſte ē or do ẜm dignitatē. Quē ordinē tāgit damaſce. cū dic̄. De cebat primū intellectualē ſubſtātiā fieri. ⁊ ita ſenſibilē: ⁊ tūc ex vtroqꝫ hoīem. Pōt tn̄ hic intelligi vt ſit priori tas tꝑis ẜm intentōem bt̄oꝝ gre. et hiero. ⁊ alioꝝ expo ſitoꝝ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ī cōtrariū. ꝙ ordo on̄d ſapīam ⁊cͣ. ⁊ ita ſit ordo ī fieri ⁊ nō tm̄ ī eē. Rn̄denduꝫ ē. ꝙ qꝛ ꝯcurrūt ſapīa et potētia ⁊ bonitas ad hoc ꝙ fiat res. et ad hͦ ꝙ ſint in vtriſqꝫ on̄dit̉. Potētia em̄ on̄ditur maxīe ī hoc. ꝙ fiūt ſil̓. ſapīa v̓o ī hoc ꝙ pulcherrime fiūt ⁊ decētiſſime. bonitas v̓o ī hoc. ꝙ optimo mō fiūt. In eē v̓o on̄dit̉ potētia ī hͦ ꝙ tot fiūt. In hͦ v̓o ꝙ inter ſe habēt ordinē. on̄dit̉ ſapīa. In hͦ aūt ꝙ in quadā ſufficiētia fi unt. on̄dit̉ ip̄a bonitas. ¶ Ad ſecūdū dicēdū. ꝙ numera tio dieꝝ attēdit̉ duplicit̓. vel ẜm differētiā tꝑis. vel ẜm gnitōis differētiā. qͦ ad ordinē cognitoꝝ ẜm primū mo ī diceret̉ eē ordo ẜm tp̄us ī ip̄o. ẜm intentōeꝫ. b. greg ⁊ bt̄i hiero. ẜm aliū v̓o modū diceret̉ ordo ꝯgnitōis ī re ſpectu cognitoꝝ. Nec ē dicēdū ꝙ angeli eēnt creati priꝰ tꝑe. an̄ oēm diem. ſicut videt̉ innuere bt̄us hiero. dicēs. ſex milia nec dū nr̄i tꝑis implent̉ annoꝝ. ⁊ quātas eter nitates. ⁊ quāta tꝑa fuiſſe arbitrādū ē. ī ꝗbꝰ angeli thro ni et dn̄atōes deo ſeruierūt. Sil̓r hylariꝰ ī li. de trinita. Quid magnū ē vt an̄ terrā deꝰ dn̄m nr̄m ih̓m xp̄m genu erit. cū angeloꝝ origo terre creatōe reꝑiat̉ antiquorum. Sꝫ hͦ videt̉ hiero. dice̓. recipiēdo alioꝝ opi. Hylariꝰ v̓o dr̄ innuere. ꝙ nō fuit dependētia creatōis angeloruꝫ a creatōe terre cū nō habeāt rōeꝫ corꝑalitatis ꝓprie. ¶ Ad tercio obiectū dicēdū. ꝙ nō ē ſimile ī hūana oꝑatōe ⁊ di uina: hūana em̄ oꝑatō ꝓpter ſui imꝑfectōem nō ſil̓ extē dit̉ ad pl̓a: diuīa v̓o ꝓpter ſui ꝑfectōeꝫ pōt ad plura ex tendi. nō facta variatōę aliqͣ ex ꝑte ip̄ius oꝑantis. ¶ Nembrū. viij. Doctauū quo querit̉. vtruꝫ creatura cō oꝑet̉ ī creatōe. qd̓ vidr̄. qꝛ diſpoſitō mate rie cooꝑat̉ ad ꝓductōem forme. ſꝫ creatu ra oꝑat̉ diſpoſitōeꝫ materie. gͦ cooꝑat̉ ad diſpoſitōem forme. ſꝫ ꝓductō forme ē creato. gͦ creatura cooꝑat̉ ad creatōem. ¶ Quod et̄ vidr̄ ex v̓bis aug. dicen tis in li. de trini. Exteriores oꝑatōnes ſiue bonorū ſiue malorū angelorū vel hoīm. ſiue qͦrūcūqꝫ alioꝝ. ẜm impe riū ſuū ⁊ a ſe imꝑtitas diſtributōes poteſtatū. et appeti tōes cōmoditatū. ita rerū nature adhibet qͣ creat om̄ia. quēadmodū terre agriculturā. de agricultura v̓o ſimili tudinē aſſumēs ait. ego plantaui. appollo rigauit: deus aūt incremētū dedit. jͣ. coꝝ. iij. vult gͦ dice̓. ꝙ naturā ſiue alia creatura cooꝑat̉ ad creatōeꝫ. ¶ Cōtra. qd̓ creat̉ de nihilo fit. gͦ nō requirit̉ materie adoptatō: cū gͦ creatu ra tm̄ oꝑet̉ ad diſpoſitōem materie. nō dicet̉ cooꝑari in creatōeꝫ. Itē creictio ꝙͣ ſit ſb̓a creatu
re: gͦ nec ip̄a pt̄ ꝑ ſe creare. ſic̄. sͣ. habitū ē: nec eē ꝑticeps ī oꝑe creatōis. Itē ſi cooꝑaret̉. inſufficiētia videret̉ ip̄iꝰ creantis: et equalitas q̄da creature ad creaturā. quoruꝫ vtrūqꝫ(cū ſit impoſſibile) nō erit creatura. ꝑ quā a crea tore ꝓcedat creatō. ¶ Qd̓ ꝯcedēdū ē. ¶ Ad obiectū aūt ī ꝯtrariū dicēdū ē. ꝙ licꝫ creatura oꝑet̉ ad diſpoſitōꝫ ma terie. nō tn̄ cooꝑat̉ ī fieri forme. ⁊ ita nō ē qͣ mediāte fit creatō. alia em̄ penitꝰ ē hec oꝑatio et illa. Quid gͦ fac̄ cre atura? miniſtrat.ſ. ī re minꝰ nobili. excitādo deū ad ꝓdu ctōeꝫ rei no oris. Et hͦ pōt on̄di ꝑ exemplū aug. Sic̄ ī ip̄a vita nr̄a mētē iuſtificādo formare n̄ pōt niſi deus p̄dicare aūt extrinſecꝰ euāgeliū ⁊ hoīes pn̄t. nō ſolū bo ni ad veritatē. ſꝫ mali ꝑ occaſionē. ita creatōem rerū viſi biliū deus intꝰ oꝑat̉. exteriores v̓o oꝑatōnes ꝑ angelos bonos vel malos vel hoīes fiūt. Attendendū ē aūt ꝙ cre ari nō oīno ſil̓r dr̄ hic. et cuꝫ dr̄. In prīcipio creauit deꝰ celū. Nā ibi nulla coaptatō materie p̄exiſtentis reꝗrit̉. vn̄ ī illa creatōe nullū affuit mīſteriū. Et hūc duplicem modū eiꝰ qd̓ ē creari. vidr̄ poni aug. ī li. de tri. cuꝫ dicit. Inuiſibiliū ſeminū creator ip̄e ē creator oīm rerum. qm̄ quecūqꝫ ad ocl̓os nr̄os naſcēdo exeūt. ſꝫ occultis ſemini bus accipiūt ꝓgrediēdi primordia ⁊ momēta debite ma gnitudinis. diſtinctōeſqꝫ formaꝝ. ab origētibꝰ tāꝙͣ regu lis ſumūt. ¶ Ad auctoritatē aug. dicēdū ē. ꝙ lꝫ videatur creatura p̄bere mīſteriū. vt fiat excitatō ad hoc ꝙ crea tor creet formā: nō tn̄ dr̄ creatura creare vel in illo oꝑ mīſkare. Un̄ aug. ī li. lxxxiij. q. Nō pn̄t artifices de nihi lo aliꝗd fabricare. qꝛ ꝑ corpꝰ oꝑant̉: cū tn̄ eos numeros ⁊ ꝯueniētiā lineamētoꝝ quā ꝑ corpꝰ corꝑi imprimūt in aīo. accipiūt ab illa ſūma ſapīa. q̄ ip̄os numeros ⁊ ip̄aꝫ ꝯueniētiā lōge artificioſiꝰ ip̄o mundi corꝑi impreſſit. qd̓ de nobis eſt fabri ¶ Nembrum. ix. D nonū qͦ querit̉ de ꝯditōe ꝑtinēte ad ip̄m creari ſiue fieri: vtrū creari ſit ī tꝑe vl̓ nō nō ſit ī tꝑe. Ꝙ nō ſit ī tꝑe. ſic ꝓbat̉. Tp̄s ip̄m cepit eē. nā ſi nullus eēt motꝰ. vl̓ ſpūa lis creature vel corꝑalis. qͦ ꝑ ꝑ pn̄s p̄teritis futura acce derēt: nullū eēt tp̄us omnino. Moueri aūt creatura nō poſſet. ſi nō eēt. ē at̄ eo ꝙ creat̉. gͦ tꝑe ē poſterius ip̄o cre gri: ergo nō ē in tꝑe. ¶ Itē ſi creatio eēt in tꝑe. tꝑus p̄ce deret: ſꝫ nihil ē prius creatōne niſi deus. qui ē eternus: ergo tp̄us eēt eternū: ſꝫ hoc nō ē verū. eternitas em̄ ē pri or tꝑe. ergo creatō nō ē in tꝑe. ¶ Itē tp̄us nō ē in ſui ini tio. nec ſil̓ cū illo: ergo cū creatio paſſiue dicta ſit cū in tio tꝑis vel ante initiū. nō erit creatio ī tꝑe. ¶ Contra aug. ꝯtra manicheū. Cū ip̄a creatura qua fecit deus. eē tꝑa ceperūt. et loquit̉ de factura mūdi: ergo tp̄us ē coe uū creature vl̓ ip̄i creatōi paſſiue dicte. Iteꝫ vlti. ad ro. dr̄ ẜm reuelatōem miniſterij tꝑibus eternis taciti. ergo ip̄a dicūt̉ eterna. ſꝫ creatō nō. ergo tp̄us ē ante creatōeꝫ vel cū creatōe. In ip̄a etiā glo. eterna tꝑa dīc q̄ p̄ceſſerūt mūdi exordiū. Itē ſuꝑ illud. ij. thimo. jͣ. ante tꝑa ſecula ria haymo in originali. Temꝑa ſecularia intelligimꝰ. que ex eo eē ceperūt: quo mūdus factus ē ad differētiaꝫ temporū eternorū: ſiue ergo accipiunt̉ tꝑa eternā ſiue ſe cularia. erit tp̄us ſimul cū creatōe vel ante. ¶ Ad quod dicendū ꝙ tp̄us accipit̉ ml̓tipliciter. Uno mō ꝓ mēſura motus ſuꝑceleſtis. Alio mō v̓o accipit̉ ꝓ mēſura cuiuſ qꝫ motus. ſiue rei ſpūalis ſiue corꝑalis: et ẜm neutrum iſtorū modoꝝ ē cū creatōe. Alio v̓o mō ſumit̉ tp̄us pro mēſura mutatōis que ſubito fit. vl̓ exitꝰ creature d̓ nō eē in eē. et ẜm hͦ dicit̉ eē in creatōe paſſiue dicta. ſiue cū cre atura: ẜm hūc modū principiū duratōis ſucceſſiue q̄ dr̄ tp̄us. large accipit̉ ſub tp̄e. Un̄ aliqn̄ inuenit̉ ꝙ in prīci pio temꝑis creauit deus celum et terrā. hoc ē in nūc. ſic̄ expoīt aug. ẜm vnū modū ī li. ſuo ꝯtra manicheū. Alio v̓o modo dicit̉ et̄ eē in tꝑe. ſicut habitum eſt in predicta auctoritate. cū dicit̉ cū ip̄a creatura quā fecit deus. tem pora eē ceperūt. Alio v̓o mō dicit̉ tp̄us ꝓ duratōe. ⁊ ſic

Queſtio Decima
ẜm vnā expoſitōem. idē ē dicere tp̄a eterna. qd̓ duratō nē eternā. quēadmodū dicit hay. Scd̓m aliā v̓o rōnem dicūtur tꝑa eterna. q̄ ſemꝑ ſunt cū mūdo: et ẜm hoc dīc aud. ꝯtra manicheū. Ideo dicūtur tꝑa eterna. nō tamē ſic eterna quō deus ē eternus. quia deus ē ante tꝑa. qui fabricator eſt tꝑm. ¶ Per hoc patet ſolutio ad obiecta. Qā ẜm ꝙ tp̄us dr̄ mēſura motus rei ſuꝑceleſtis. vl̓ etiā rei motus corꝑalis vel ſpūalis. dr̄ creatio an̄ tp̄s. ī tꝑe vel cū tꝑe. ¶ Ad hoc v̓o qd̓ dicit aug. cōtra manicheuꝫ. ꝙ cū ip̄a creatura quā fecit deus tꝑa eē ceperūt. Dicen dū ꝙ tp̄us ibi accipit̉ ꝓ menſura creatōnis q̄ ſubito fit. ſiue exitus rei de nō eē in eē: et ẜm iſtū modū cōcedendū ē. ꝙ tp̄s ē cū creatōe paſſiue dicta. ¶ Ad hoc qd̓ dr̄ ro. vlt. tꝑa eterna: et etiā haymo tꝑa ſecularia. ad differē tiā eternoꝝ tꝑm que p̄ceſſerūt mūdi exordiū. Dicēdum tp̄us accipitur ibi generaliter ꝓ duratōne. ⁊ ẜm hec pa eterna. dicet̉ duratō eternitatis que p̄ceſſit mūdi ex ediū. ad differētiā tꝑm ſeculariū: vel tꝑa eternā que ſꝑ ſunt cū mūdo ſicut ſupra dictū ē. ¶ Nlembrum. x. D decimū qͦ querit̉. Cū creari ē fieri ex ni hilo: qͣlit̓ accipiat̉ hoc ip̄m nihil. Ex quo cūqꝫ em̄ fit aliꝗd. illud ē cā eius qd̓ ex illo t: ſi gͦ factū ē ex nihilo. ip̄m nihil ē cā eiꝰ qd̓ ex ip̄o factū ē: ſꝫ id qd̓ nihil ē nullū habet eē: qd̓ nul lū habet eē. nō adiuuat aliud vt ꝑueniat ad eē: gͦ cū di cit̉ ex nihilo nō notat̉ cā. ¶ Preterea vox oīm ē. de nihi lo nihil fit: gͦ quicqd fit. fit ex aliquo. ſꝫ qd̓ creat̉ ex nihi lo fit. gͦ nihil creat̉. ¶ Itē ſi creari ē ꝓcedere nō ex ali aūt hoc ē eī ex aliquo qd̓ fit alterius ſubſtātie: et ẜm hͦ diceret̉ filius ꝓcedere ex nihilo. quia nō ē alterius ſub ſtātie a patre. aut dr̄ ꝓcedere non ex aliquo generaliter ſcꝫ q̄ nec ē eadē ſubſtātia nec differēs: et ẜm hoc. cū ma lū nō ſit eadē ſubſtātia nec differēs qd̓ ex malo ꝓcedit. dicit̉ creari: qꝛ ꝓcedit ex nihilo. ¶ Preterea dr̄ ꝙ hō lo quit̉ de nihilo. cū loquit̉ de re inutili. vel omnino nō en te: ſꝫ loqui ē agere quoddā. Nō aūt dr̄ hō creare: gͦ nō oē ꝓcedere ex nihilo ē creare. ſicut nō oē agere de nihilo ē reare. ¶ Preterea qd̓ informe eſt quodammō dr̄ nihil. Un̄ materia cū ē informis dr̄ nihil: gͦ fieri ex mat̓ia ẜm illū modū. ē fieri ex nihilo: ſꝫ hoc nō ē creari. ergo nō oē fieri de nihilo ē creari. ¶ Preterea cū aliꝗs de nulla re loquit̉. dr̄ ꝙ de nihilo loquit̉: nūquid eodē mō dicet̉ cre ari fieri ex nihilo. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ fieri ex nihilo dr̄ multipliciter ſiue de nihilo. Nā de vel ex. pōt dice̓ ordi nē nō cauſaꝫ. qui tn̄ ordo n̄ ſaluat̉ niſi ī altero extremo rū: et ẜm hunc modū dr̄ creari fieri ex nihilo vel d̓ nihi lo. qꝛ poſt oīno n̄ eē ꝓcedit creatura ī eē. Et ſic dic̄ aug. in li. de ciui. dei. que facta ſunt. mutabilia ſunt. quia nō de illo ſꝫ d̓ nihilo facta ſunt. Si v̓o dicat cām. ẜm illum modū nō ē creari fieri ex nihilo. et ꝑ hoc ſoluit̉ pͥmo ob iectū. ¶ Similiter pōt ſolui ſcd̓m. qd̓ em̄ omnino nō eſt ens. nō pōt eē materia entis. et ita nō ꝓducet̉ materiali ter aliquid. hoc tn̄ nō ē ꝯtrariū ei qd̓ dicit: poſt n̄ eē ꝓdu cat̉ aliquid in eē. ¶ Ad terciū dicēduꝫ. ꝙ filius nō dr̄ ex nihilo ꝓcede vel de nihilo. ſꝫ de pr̄e. Un̄ hilarius. xij. de trini. cū ex manēte natus ē. nō ē natus ex nihilo: nō em̄ poſt nō eē filiū. ꝓcedit filius eē. nec poſt omnino nō eſſe ¶ Itē cū dr̄ creari fieri ex nihilo. nō intelligit̉ priuatiue ſicut nihil malū dr̄ nihil. Malū em̄ nulla ſubſtātia eſt. ſicut dīc aug. in. j. ioh̓. ſine ip̄o factū ē nihil.i. peccatum cū gͦ aliquid dr̄ fieri ex malo. i. peccato. priuatōeꝫ habꝫ ꝓ origine. cū at̄ aliquid dr̄ creari ex nihilo. ſumit̉ ne tiue nō cauſaliter. Item fieri ex nihilo pōt intelligi. ꝙ n̄ ſit ex cā aliqua. ſicut dicit anſel. cōtriſtat̉ de nihilo.i. nō ꝯtriſtat̉ ex aliqua cā. vel cōtriſtat̉ ſine aliqua cā licet de pr̄e poſſet dici. pater nō fit ex aliquo. nō ꝯcedit̉ tn̄ ꝙ pr̄ ſit de nihilo: in forma em̄ dicēdi dat̉ intelligi. ꝙ pr̄ fia qd̓ nullatenus ē cōcedi d̓o dicatur fieri de nihi
lo. hoc ē fieri ſine cā. cū nihil fiat ſine cā: oppoſitō eēt ī hͦ verbo creari. poneret em̄ ꝙ fieret. et ꝙ nō ex aliqua cau ſa fieret. Iſta aūt duo nō ſunt oppoſita fieri ex aliquo.i. ex aliqua cā. et fieri ex nihilo ꝓut cōtinetur ī rōne eius qd̓ ē creari. Un̄ anſel. ī monologio. ſine omni repugnan tia ea q̄ ſunt eēntia d̓i. pn̄t eē facta ex nihilo. eo mō quo dici ſolꝫ. diues ex pauꝑe. et ſanitatē recepiſſe ꝗs ex egri tudine.i. qui prius erat pauꝑ nūc ē diues. ¶ Ad quar tū dicendū ē. ꝙ cū dr̄ hō loquit̉ de nihilo. dupliciter in telligit̉: vel negatiue.i. nō loquit̉ de aliqua re. et ſic non ponit̉ hoc verbū fieri. vt ex hoc ſequat̉ ꝙ aliquis fiat. Si v̓o priuatiue vl̓ negatiue in genere. ẜm hoc ponitur loquitur. Et licet loqui ſit agere: nō tn̄ ſic agere de nihi lo ē creare. Nihil em̄ dr̄ inutile vel oīno nō ens. ſic̄ chi mera qd̓ ē materia locutōis. Ex nihilo aūt ꝓut ponitur in rōe eius creari: nō ponit materiā. et ita differēter ac cipit̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de materia. ꝙ materia ni hil ē ẜm quēdam modū. Dicendū ꝙ ſic fieri ex nihilo p̄ uatiue dicetur. nō pure negatiue. Item materialiter nō tm̄ ordinaliter. et per hoc ſolui poſſunt ea q̄ primo obijci untur. ¶ Queſtio decima de ſub ſtantia creature ẜm ſe. Ranſeundu ē dein ceps ad eē creature ẜm ſe. Circa quaꝫ hec ſunt cōſiderāda.ſ. ip̄a ſubſtātia cre ati. vnitas et multitudo. ſimplicitas ⁊ cōpoſitio. mutabilitas vel immutabili tas. coeternitas vel tꝑalitas. localitas: diſpoſitōnes ex ꝑte qualitatis. et ex ꝑte relatōis. p̄dicte eī ſunt quaſi ex ꝑte quātitatis. Primo gͦ ꝯſiderandū ē de ſubſtantia rei create. rōne cuius querit̉. ¶ Prīo vtꝝ ꝑ ſe dicat̉ creatū ꝯpoſitum ex materia et forma. aut alterū cōponētiū. vel vtrūqꝫ. ¶ Secūdo. quare ſub rōe celi et terre deſignatur creatio potius ꝙͣ ſub alijs rōibꝰ. ¶ Tercio cū hic cōtin gat accipi et eē ſub rōe vniuerſalis vel ꝑticularis. Utrū ẜm vtrāqꝫ rōnem ſit eſſe creati vel ẜm alteram tm̄. ¶ Membrū primū D primū ſic obijcit̉. compoſitū ex materia et forma ē in ſuo genere ꝑfectū: a ꝑfecto at̄ ſimpliciter ẜm rōem potētie et ſapiētie et bonitatis. ꝯuenit ꝓcedere ꝑfectū ẜm pͥmā rōem: ſꝫ hoc ē ꝯpoſitū ſicut dictū ē. creatō aūt ē prima rō ꝓcedēdi in creaturis. gͦ cōpoſitū dicet̉ ꝑ ſe creatū. Nec obuiat rō creati. q̄ ē ꝓcedēs de nō eē in eē omnino in eē. hoc em̄ ꝯuenit ip̄i ꝯpoſito. ¶ Itē cum ꝑ ſe ens conueniat his tribꝰ. ꝓprie et primo ꝯuenit ꝯpoſito materie. ſecūdo quia nō ē in ſubiecto. ſꝫ ē alterius ſubiectū: forme v̓o vt quā formaliter res ē. id quod ē. ſꝫ cui cōuenit ꝓprie et pri mō eē ſubſtātiā de nihilo factā hͦ ē creatū ꝑ ſe et primo. gͦ cōpoſitū dicet̉ ꝑ ſe et primo creatū. ¶ Itē hic ē ī quo ſtat actꝰ nature vel volūtatis. multo fortius gͦ actus creatō nis. ¶ Cōtra aug. in li. de ſymbolo. Materia de nihi lo facta ē. ita vt ordinatiſſimo dei munere. primo capa citas formarū fieret. ac deinde poſtea formarent̉ quecū qꝫ formata ſunt. Itē qd̓ cōuenit plus cū principio creā te. plus habꝫ ſimilitudinis: ſꝫ materies a qͣ formatus ē mūdus. ꝯuenit in hͦ cū primo ẜm quādā ꝓportōem. vt di go rerum. quod nō eſt dicere de aliqua forma vl̓ cat̉ o de cōpoſito. Un̄ aug. ī li. ꝯfeſ. Materia a qͣ formatus ē mūdus origine n̄ tꝑe. res ex ſe factas p̄ceſſit. cū gͦ plꝰ ha beat ſimilitudinis. magis ꝑticipabit rōem entis. et ita eius quod creatū eſt. ¶ Ꝙ aūt ꝯueniat forme videt̉. for ꝯpoſito. Ꝙ at̄ dat eē ma em̄ eſt que dat eē mat materie. ī hoc hꝫ ampli inē cū ip̄o creatore. et fluit de nō eē habet reati. icen dū ē. ꝙ cū cre ter actꝰ ꝗ ē creatō. vnū crea

tum eſt qd̓ eſt ex his. ſcꝫ materia et forma. et ip̄a mate ria et ip̄a forma: nihilominus tn̄ ꝓpter aliquā ſimilitu dinem dicit̉ ꝯpoſitum primo creatu ſiue primo hn̄s ra tionē entis: ꝓpter aliā aūt dicit̉ forma. ꝓpter aliam aut materia: ꝓpter ratōem em̄ ꝑfecti vel eius qd̓ eſt ꝑ ſe et in ſe ſufficiēter. ꝯuenit ei primo ratō creati: ſed ꝓpter ra tōem actus ⁊ forme. ẜm quorū vtrūqꝫ aliquā hꝫ ſimili tudinē cū primo. dicet̉ forma: ẜm v̓o rōeꝫ originis ⁊ po tentiā primā in ſuo genere habētis. dicet̉ materia. Ex his patet ſolutio predictoꝝ. ¶ Membrum. ij. Dſcd̓m quo queritur. quare ſub ratōe ce li et terre deſignatur creatō potius ꝙͣ ſub alijs ratōnibꝰ. Ad qd̓ ſic. Terra in gene re principioꝝ minus eſt nobilis. Ignis aūt et aer ⁊ ad corpora ſunt nobilia: cū gͦ creata quo ad ſubſtātiā ſuaꝫ debent nomīari: magis noīanda eſſent ſub ratōne iſtoꝝ ꝙͣ ſub rōe terre. ¶ Itē celū corꝑalē deſigͣt naturā. gͦ noīe celi et terre nō deſignant̉ niſi corꝑales creature: ſꝫ nobili or eſt creatura ſpūalis corꝑali. gͦ aliquo noīe ꝯueniento ſpiritibꝰ debeat deſignari. ¶ Item cū vtrūqꝫ ſit intellig bile. et vtrūqꝫ ſenſibile: quare dictū eſt in pͣs. qui fecit ce los in intellectu. de terra v̓o dicit̉. qui fundauit terram ſuꝑ aqͣs. ¶ Item Yſa. xlviij. dicit̉. Manꝰ mea fundauit terrā. et dextera mea menſa eſt celos: ꝓpter qd̓ ſine diſtī ctōne dicit̉. ꝙ manus fundauit terrā. cū diſtinctōne v̓o dicit̉. dextera ⁊cͣ. ¶ Itē Yſa. xl. dicit̉. celos palmo ponde rauit. ꝗs appēdit tribꝰ digitis molē terre: cū vtrūqꝫ poſ ſit appendi ⁊ vtrūqꝫ ponderari. ¶ Ad quod reſponden dū ꝙ noīe celi ⁊ terre ẜm vnā expoſitōeꝫ. deſignat̉ ſpūa lis creatura ⁊ corꝑalis: vt noīe celi deſignet̉ ſpūalis. nō mine terre corꝑalis. Alio v̓o mō poteſt exponi. vt noīe celi deſignet̉ celū empirreū cū ſuis ꝯtētis: noīe d̓o terre deſignet̉ inferior corꝑalis creatura. q̄ alio noīe dicta eſt aqua. cuius aliqͣ ꝑs extēdit̉ vſqꝫ ad celū aqueū ſiue cri ſtallinū. ẜm ꝙ diuerſe ſunt aque ſuꝑiores ab inferioribꝰ Tercio modo pōt dici celū tota materia corꝑalis. q̄ eſt ſine ꝯtrarietate cū ſuis ꝯtentis. terra v̓o natura corpo ꝑalis. hn̄s ꝯͣrietatē cū ſuis ꝯtētis. Scd̓ꝫ pͥmā expoſitōꝫ dicit̉ ſuꝑ id in pͣs. qui firmauit terrā ſuꝑ aquas. glo. vni uerſam creaturā ꝑ ſe. nō ꝑ creaturā fecit: cuius aliqͣs ex cellentōres ꝑtes poſuit ex quibꝰ oīa cogitent̉.i. intelligi biles celos et viſibilē terrā. Scd̓m ſcd̓am expoſitōeꝫ di cit aug. in. xiij. ꝯfeſſ. ꝙ noīe celi intelligit̉ ſpūalis creatu ra. noīe terre corꝑalis. Utraqꝫ v̓o expoſitio. ſcꝫ ſcd̓a et tercia habet̉ in li. de ciui. dei. xj. cū dicit̉. In principio fe cit deus celū et terrā. His noībꝰ vniuerſaliter eſt ſigna ta creatura corꝑalis et ſpūalis. vel magne due md̓i par tes: ꝗbꝰ oīa q̄ creata ſunt ꝯtinent̉. ¶ Ad primū gͦ dicēdū ꝙ licet terra ſit minus nobile principiū ſiue elemētū. ni hilominꝰ tn̄ noīe celi ⁊ terre deſignant̉ creature. Sūt em̄ ſenſibilia manuductōes ad intelligibilia: celū aūt ⁊ ter ra ſunt extrema corꝑa. qͦꝝ vnū habet plus de ſpūalitate rōne lumīs. alterū plus de corpulētia ratōne materiali tatis ⁊ opacitatis: et ꝓper hoc iſta duo deſignauit: terrā qꝛ plus habuit de materialitate. nomīe eius voluit deſi nare materiā iſtoꝝ trāſmutabiliū inferioꝝ: media gͦ cū habeāt ꝯcomitātiā cū vtriſqꝫ extremis. et habeāt ꝯmūeꝫ materiā maxime cū ip̄a terra. ꝑ celū et terrā deſignant̉. ¶ Ad ſcd̓o obiectū dicendū eſt. ꝙ vtentibꝰ ſenſu oportet ītelligibilia ꝑ ſenſibilia declarare. Spūales v̓o ſb̓ſtātie licet ſeꝑate ſint ꝑ eēntiā a corꝑalibꝰ: nihilominꝰ tn̄ a cor poralibꝰ ꝯtinent̉. vtpote angeli ẜm ſuā primā creatōem collocati ſunt in celo: aīe v̓o in corꝑibꝰ terrenis. hoc eſt in quibꝰ plus abūdat ẜm grauitatē terra: recte gͦ ꝑ celū et terrā apud vtentes ſenſu exteriori ⁊ interiori. non tm̄ declarant̉ corꝑales creature. ſꝫ etiaꝫ ſpūales que abhis ꝯtinent̉. ¶ Ad tercō obiectū dicendū. ꝙ licet vtraqꝫ ſint ſenſibiles ſcꝫ celū et terra: celū tn̄ dicit̉ intelligibile. ꝓpt̓ ſui ſpūalitatē ⁊ ſimplicitatē: et ideo diſtinguēdo inter ce
lum et terrā. dixit celos fieri in intellectu. de terra v̓o nō dixit. nihilominus tn̄ vtrūqꝫ eſt intelligibile. et vtrunqꝫ ſenſibile. ẜm alterā et altera rōnem. ¶ Ad quartū v̓o di cendū. ꝙ terra dicit̉ fundari a manu ꝑ quandaꝫ metha phorā. non ꝙ diuina eſſentia manum habeat. vel dexte ram vel ſiniſtrā. ſed more fabricatoris loquit̉. manus gͦ accipit̉ ibi in gene̓. vel qꝛ diuidit ꝯtra dextrā accipit̉ pro ſiniſtra. et ſiue ſic ſiue ſic. on̄dit minus eē ꝯplemētū ī ter ra ꝙͣ in celo. minus em̄ ꝯplemētū eſt in gene ꝙͣ in ſpecie. ꝓut hm̄ōi. et ſiniſtra minus nobilis eſt ꝙͣ dextera. dexte ra em̄ eſt principiū motus. ſiniſtra v̓o eſt ꝑ quaꝫ regnat motus. et in hoībꝰ magis eſt principiū ſuſtinēdi ꝙͣ agen di. et ꝓpter hec noīe manus in gene̓ dicendo. vel ꝑ appro priatōem cointelligēdo ſiniſtra fit appropriatō potentie diuine reſpectu ip̄ius terre qͦ minus nobilis eſt. ꝑ dexte ram v̓o ſignat̉ appropriatō diuīe potētie reſpectu celi qd̓ eſt nobilius. Hoc etiaꝫ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dicit̉ Canti. ij. Le ua eius ſub capite meo. ⁊ dextera illius amplexabit̉ me ꝑ leuā em̄ deſignatur iſta inferiora que nomīe terre deſi gnant̉ in ſcriptura. ꝑ dexterā v̓o celū ⁊ celeſtia. Simili ter. iij. ꝓuer. Longitudo dieꝝ in dextera eius. et in ſini ſtra eius diuitie et gloria. Res em̄ ꝑpetue q̄ ad celū ꝑti nēt noīe dextere intelligūt̉. noīe v̓o ſiniſtre ea in quibus hoīes gloriant̉ et ditant̉ ſcꝫ terrena. ¶ Ad quintū dicer dū eſt. ꝙ celi dicunt̉ ponderari palmo ꝓpt̓ ſui magnitud nē ⁊ capacitatē. et qꝛ extēdit̉ ad illū modū qͣnda hn̄s in ſe ꝯtinuitatē. vt ꝑs a ꝑte nō ſit ſeꝑabilis natura. Terra v̓o dicit̉ appendi tribꝰ digitis. ꝓpter ſui minoritatem ē ſeꝑabilitatē. et qꝛ triplex v̓tus eſt in ea. Habet em̄ virtu tē opacitatis. et qualitatis ꝑtinētis ad mutatōeꝫ ẜm ſb̓ ſtantiā. ⁊ qͣlitatis ꝑtinētis ad motū localē ẜm rōem oꝑa citatis. habet ſitū centralē. tanꝙͣ minus nobile corpus inter principia et plus materiale. Scd̓m v̓o qͣlitatē. nerabilē ordinat̉ ad generatōem. ẜm v̓o grauitatem motum localē. ⁊ he ſunt differentie imp̄ſſionū qͣs ip̄a ter ra recipit. Ad diſcernēdū gͦ iſtā triplice differētiā. dicūt appendi tribꝰ digitis. ¶ Preterea ꝑ tres digitos deſi potētia q̄ appropriat̉ pr̄i. noticia q̄ appropriat̉ filio. v recognitiua q̄ appropriat̉ ſpūiſancto. Habet aūt potētiā ſuſceptiuā et rōne huius ordinat̉ ad potētiā. Habet eti am rōne ſue opacitatis ſplendorē. ſplendor em̄ fit ex re flexione opaci ſiue denſi. et quo ad hͦ ordinat̉ ad ip̄aꝫ no titiā. Habet etiā virtutē motiuā. ratōne cuius refert̉ ad ſpm̄ſanctū. recte gͦ tribꝰ digitis dicit̉ appendi. ¶ Nembrum. iij. F D terciū quo querit̉ cū hoc ꝯtingit accipi et eſſe ſub rōne vniuerſalis ⁊ ꝑticularis. Utrū ẜm vtrāqꝫ rōem ſit eſſe creati. vl̓ ẜm alterū tm̄. Ꝙ ẜm rōem vniuerſalis videt̉. eo ꝙ vniuer ſale inqͣtū hmōi ſimilius eſt cauſe ꝓpter ratōem ꝓprieta tis. Ite ſimilius eſt rōne virtutis ꝯtinēdi multa. Simili us eſt etiā rōne forme. rōne em̄ forme magis eſt vniuer ſalitas. ¶ Ꝙ aūt ratōne ſingularitatis vel ꝑticularita tis videtur. eo ꝙ actus ſunt circa ſingularia. creatō aūt attus eſt ergo circa ſingulare. ¶ Itē ſingulare eſt oīno completū in eſſe: qd̓ magis ꝯuenit rei create. hoc etiam inagis rōne ſubſtātie tenet: ex ꝗbꝰ colligit̉ ꝙ magis con uenit rō creati in eſſe. ¶ Contra ſic on̄dit̉ ꝙ vtriqꝫ. vtrū qꝫ em̄ exit de nō eſſe oīno in eſſe. gͦ vtrūqꝫ habet rōeꝫ cre ati. Itē ſuꝑ illud re uit ab om̄i oꝑe. a generibꝰ ſcꝫ reꝝ et ſpēbꝰ. ſꝫ hec nō ſunt ſine ſuis ſingularibꝰ. gͦ cū reꝗes il la diceret̉ a creatōe erat creatō tā vniuerſaliū ꝙ ꝑticula riū. ¶ Z cendū ꝙ vtriuſqꝫ eſt creatō vnius ſcꝫ in altero. vniuerſale em̄ rōne ꝑpetuitatis. hꝫ eſſe diuinum ſicut dicit ph̓s. ꝙ poſitū eſt in ſingulari. vt ſi non poſſit ſaluari in vno. ſaluct̉ in alio. hͨ gͦ in illo eſt terminus cre atōnis. ꝑticulare ſcꝫ ſiue ſ gulare in quo ſaluat̉. Uni uerſale aūt eſt qd̓ ſe . ⁊ ꝙ habet in ſingulari virtut ſaluādi ſe. ꝓpter dicta rōes vti rōem creati. hͦ ẜm vnam ratōem. illud naliā p̄eminētiam.

Queſtio .xj.
¶ Queſtio. xj. de multitu rarum ⁊ eius cauſa. Ranſeundū eſt ad queſtioneꝫ de vnitate ⁊ multitudine in his que creata ſunt. vtrum vnuꝫ tm̄ ſit a primo immediate an multa. Item de cauſa multitudinis ſi eſt. ¶ Nembrū pͥmū. Dprimū. Ꝙ creatū ꝓcede̓ debeat ī vnita te ſic arguit̉. Exēplū em̄ īmitat̉ ſuū exem plar: ſꝫ exēplar eſt in oīmoda vnitate. gͦ ex Cemplū debet eſſe ī vnitate. Hāc ratōeꝫ vi detur aug. induce̓ ex verbis platōnis. ꝙ mūdꝰ ſenſibilis ſit vnꝰ. eo ꝙ mūdꝰ archetipꝰ ſit vnꝰ. Et ſi dicat̉ ꝑ ſil̓itu dinē exēplaris inferioris a quo plura ꝓcedūt exēpla: cō ſtat ꝙ ab vno exēplari ī ſpecie nō ꝓcedit niſi vnū exēplū in ſpecie. licet ſint plura numero. Si gͦ ſic ē in ſūmo exē plari nō ꝓcedit niſi vnū exēplū in ſpecie. ⁊ ita vnū crea tum ī ſpecie. Ab vno em̄ libro ꝗ eſt vnū exēplar ī ſpecie. ꝓcedit exēplū niſi vnꝰ liber ī ſpecie: ⁊ ab vno ſigillo ī ecie. vna imp̄ſſio ī ſpecie. Si v̓o dicat̉ ꝙ differētia ſint exēplaria ꝓpter pluralitateꝫ ydeaꝝ vt huic ydee rn̄deat hoc creatū ī ſpecie. illi d̓o aliud ẜm hoc cū ydee ſint ea dem ī eſſentia: eſſent ydeata eadē ī eſſentia. ⁊ ita remane rēt vnū creatū ī eſſentia: etſi oēs ydee ſūt vna ydea. oīa creata eſſent vnū creatū. Qd̓ cū nō ſit. nō ex hoc tm̄ acci pietur vnitas. ¶ Itē ſi ẜm numerū ydearū eſſet nūerus ipſoꝝ creatoꝝ ī ſpecie vel ī gene̓. nō poſſet nūerꝰ creato rum ī ſpecie creſce̓. cū nūerꝰ ydeaꝝ nō poſſet creſce̓. nul la em̄ mutatō mēti diuine pōt ꝯuenire. Sꝫ ꝯſtat ꝙ nu merꝰ creatoꝝ poſſet creſce̓. cū potētia dei ſit om̄ipotētia ⁊ ita infinita: ⁊ ita pōt plura creare ꝙͣ creauit. ¶ Ite rum ſi ꝑueniret pluralitas ex aliqͣ ratōne: aut hͦ eſſet ex ꝑte cauſe finalis. aut formalis. aut efficiētis. aut mat̓ia lis. Ex ꝑte v̓o cauſe materialis nō pōt eſſe. cū nō habe at cām materialē: creatū em̄ eſt de nihilo. Alie v̓o rōes cauſe ſūt vnū in eēntia. ſicut ſupͣ habitū eſt: gͦ ex ꝑte nul lius cauſe pōt accipi ratō multitudīs. ¶ Item volūtas dei ē efficiēs cauſa: ſꝫ volūtas eꝰ ē vna ⁊ īmutabilis. gͦ ex illa ꝑte nō pōt ꝑuenire rō multitudīs. Iteꝫ ē multiplex modꝰ ꝓcedēdi a deo pr̄e: ꝑ generatōꝫ. ꝑ ſpiratōꝫ. ꝑ crea tionē. ꝑ factōeꝫ ꝓut differt a creatōe: ſꝫ duobꝰ pͥmis mo dis nō dicit̉ niſi vnū ꝓcedēs. vt filiꝰ ꝑ generatōeꝫ. ſpūs ꝑ ꝓceſſionē: gͦ pari ratōe videt̉ ẜm alios duos modos. vt vnū ꝓcedat ab vno. ¶ Itē ſi diceret̉. qꝛ ex nihilo ꝓcedūt creata. ideo ē pluralitas creatoꝝ: ꝯtra hoc ē: ꝙ nihilum illo mō dictū. nulliꝰ rei ē cauſa. ⁊ ita nō ē cauſa multitu dinis. ¶ Itē ꝓcedēs a pͥmo quocūqꝫ modo ꝓcedat: ꝓce dit ẜm aliqua ſil̓itudinē. ſꝫ multitudo oīno diſſil̓is ē ſū me vnitati. ſic̄ ⁊ corruptō: nō gͦ dicet̉ creatū ꝓcede̓ a pri mo ī ratōe multitudīs. ¶ Forte dicet̉ ſic̄ ⁊ ꝗdaꝫ ph̓i di xerūt. ꝙ a pͥmo qd̓ ē vere vnū. nō ꝓcedit immediate niſi vnū: mediate v̓o ſiue ẜm priꝰ ⁊ poſteriꝰ plura. vtpote pri mo creauit ītelligētiā angelicā. ītelligētia v̓o āgelica qꝛ ſe ītellexit ⁊ illū a qͦ erat. ⁊ ita ītellexit multitudinē: me diāte ītelligētia āgelica ꝓceſſit multitudo. Sꝫ hec rō n̄ ꝯgruit. ẜm hͦ em̄ maioris potētie eēt pͥmū mediāte crea tura. ꝙͣ ẜm ſeip̄m: nā mediāte creatura poterat ꝓducere multa. ẜm ſeip̄m v̓o n̄ poterat ꝓduce̓ niſi vnuꝫ. ¶ Itē ſi ml̓titudo ꝓducta ꝓducebat̉. ꝓpt̓ intellectū ml̓titudīs q̄ erat ītelligētia āgelica. eo ꝙ ītelligat ſe ⁊ illd̓ a qͦ erat. ⁊ ita ml̓tiplex erat ītellectꝰ. cū hēat ml̓titudinē. nō habe̓t ip̄m pͥmū: nō em̄ ītelligebat illd̓ a qͦ erat: potētior vr̄ ip̄a ītelligētia āgelica ꝙͣ diuīa. nā intelligētia āgelica poſſꝫ ẜm hͦ ml̓ta face̓ īmediute. diuīa v̓o noͣ. qd̓ ē incōueniēs. Si v̓o ꝓpt̓ ītellectū ml̓titudīs ī gene̓. erat potētia ꝓducē di ml̓ta: ⁊ ꝑ ꝯn̄s ml̓toꝝ ꝓductō. cū diuīa ītelligētia ītel ligat ſe ⁊ illd̓ qd̓ ē ab ea. āgelica v̓o ītelligat ſe ⁊ illd̓ a qͦ
eſt magis ꝯͣueīt diuīe ītelligētie ꝓduce̓ ml̓ta īmediate ꝙͣ ip̄e āgelice. Nā rō ītelligēdi illd̓ qd̓ ē a ſe. ē rō ītelligēd ſe eē cauſā ⁊ illd̓ eē creatū ab illo. Ratō v̓o ītelligēdi eſt ab alio. ē rō ītelligēdi ſe eē creatū: gͦ cū rō ꝓducēdi cō ueniat cauſe. ⁊ nō ꝯueīat cauſato vt hmōi: diuīa ītelligē tia plꝰ hēbit rōeꝫ creādi ml̓ta. ꝙͣ āgelica. ¶ Alij d̓o dixe rūt. ꝙ vnitas ē a forma. ⁊ ml̓titudo a mat̓ia: ⁊ ꝓpt̓ hͦ rō multitudīs nō fuit a ſūmo eo ꝙ ē forma. ſꝫ fuit a mat̓ia. ¶ Sꝫ ꝯtra hͦ ſic obijcit̉. ſiue ponat̉ mat̓ia coeterna. ſiu creata ⁊ nō coet̓na: ſi eī ponit̉ coet̓na. forma v̓o nō: aut erit vna ſola forma creata. aut plures ī illa mat̓ia. Si vna ſola mat̓ia: ſola ⁊ forma: nō ꝓducet̉ niſi vnū. Si v̓o dicat̉ ꝙ forma vna ml̓tiplicat̉ ꝑ materiā. hec ml̓tiplica tio nō ē ꝑ ſpēm vel ꝑ genꝰ: ⁊ ita diuerſitas reꝝ ẜm genꝰ ⁊ ſpēm nō erūt a matia. ¶ Si forte dicat̉(ſic̄ reꝑit̉ ī li. de vnitate ⁊ vno) ꝙ mat̓ia cū habeat diſcēſionē. aliqͣ ꝑs eꝰ ſit remotior ⁊ alia ꝓpinꝗor: ⁊ ẜm hͦ attēdat̉ diuerſitas formaꝝ ī materia ī gene̓ ⁊ ī ſpecie. vtpote ītelligētia ſit ſimplicioris materie. aīa v̓o minꝰ ſimplicioris ⁊ ita de alijs. ſic obijcit̉ in cōtrariū. Nō pōt eē ꝓpinꝗtas ⁊ elōga tio. reſpectu diuīe eēntie ẜm locū aūt ſitū: a deo eī nō re cedit̉ loco ſꝫ diſſil̓itudīe. ſicut dīc aug. in li. de ciui. dei. ⁊ de natura boni. ⁊ ī pluribꝰ locis: ⁊ hͦ ē qꝛ ē vbiqꝫ. diſſil̓i tudo v̓o attēdit̉ ẜm pͥuatōeꝫ maiorē vel mīorē q̄ ē forme vel ẜm ꝯpoſitōeꝫ maiorē vel mīorē. ꝯpoſitō v̓o maior vl̓ mīor nō ē ſine formis. nec pͥuatō maior vel mīor niſi re ſpectu formaꝝ: non gͦ a mat̓ia erit vniuerſalit̓ reſpectu ml̓titudīs. Si eī dicat̉ mat̉ia ꝑtes habe̓. ꝑtibilitatē ha bebit gͦ. ꝑtibilitas at̄ nō ē ſine forma. Si etiā ī vna ꝑte ſui ſit ſimplicior. ⁊ altera ꝑte corpulētior: hͦ nō erit niſi rōne formaꝝ. Materia eī ex hͦ ē mat̓ia. ꝙ hꝫ poſſibilita tem ad formas. ¶ Pret̓ea materia rōne corporeitatis ē diuiſibilis. ſꝫ diuiſio aliūde veīt ꝙͣ a diuiſibili. gͦ aliud ē pͥncipiū diuiſiōis ſiue ml̓titudīs ꝙͣ mat̓ia. ¶ Pret̓ea ſi ptibilitas ē in mat̓ia rōe corporeitatis erit diuiſio rōe forme. cū corporeitas ī mat̓ia ſit forma. ¶ Itē ſi tm̄ rōe mat̉ie eēt ml̓titudo. oīa eēnt vnū ī forma: cū gͦ vnitas di cat̉ rōne forme. ſic̄ ml̓titudo rōe mat̓ie. oīa eēnt vnū: qd̓ cū n̄ ſit. n̄ tm̄ rōe mat̓ie ē ml̓titudo. ſꝫ etiā rōe forme. Si v̓o mat̓ia ponat̉ creata ⁊ n̄ coet̓na. n̄ erit ab ip̄a ml̓titu do creatoꝝ ſiue ꝯditoꝝ. Nā aūt ip̄a ſola exit ī eē tūc d̓ n̄ eē aut cū eo etiā exit forma ſi ſola mat̓ia n̄ erit ml̓titudo ſi at̄ forma cū mat̓ia. vn̄ erit drn̄tia forme ⁊ mat̓ie: nō eī mat̓ia dabit forme ꝙ differat. ſic̄ nec forma dabit mate rie ꝙ differat a forma: ml̓titudo gͦ q̄ ē mat̓ie ⁊ forme nec a mat̓ia nęc a forma erit. ⁊ n̄ ē alid̓ niſi opifex: gͦ erit ab opifice. ¶ Si v̓o dicat̉ ſic̄ alij dixer̄t ꝙ ml̓titudo reꝝ ē a forma. ẜm hͦ obijcit̉. aut forme ſūt ml̓te. aut n̄ ſūt ml̓te ī ſeip̄is. Si n̄ ſūt multe ī ſeip̄is. gͦ vna forma inqͣntū vna eēt pͥncipiū ml̓titudīs. Cōtra vna forma ē pͥncipiū vnita tis ī re. gͦ ẜm hͦ n̄ erit pͥncipiū ml̓titudīs. Si v̓o ſūt for me ml̓te ī ſeip̄is. vn̄ veīt illa ml̓titudo. cū forme a ſe nō habeāt eē. nec ꝑ ꝯn̄s vnitatē ml̓tiplicatā. ¶ Pret̓ea ſi in ſola forma eēt pͥncipiū ml̓titudīs. nō eēt aliqͣ diuerſitas a mat̓ia vl̓ ſub̓o. Uidemꝰ at̄ ẜm materiā vel ſub̓m formā diuerſificari: dr̄ eī aliꝰ ignis ⁊ aliꝰ. qꝛ alia mat̓ia: ⁊ alia albēdo qꝛ ī alio ſub̓o. ¶ Fuer̄t etiā alij ꝗ dixer̄t multitu dinē reꝝ ꝯditaꝝ ꝓcede a d̓o: ẜm hūc modū diuīa eēntia ītelligit ſe. ⁊ ītelligēdo cā ē eoꝝ q̄ ſūt ab ea: qꝛ n̄ tm̄ ītelli git ſe. ſꝫ ītelligit ītellige̓ ſe. ⁊ ita deinceps ⁊ ſic ꝓcedit ml̓ titudo: ⁊ ita ī īfinitū n̄ tm̄ ē pͥncipiū filij ꝗ ē ſapiētia ſiue noticia. ſꝫ etiā alioꝝ ꝑ filiū ſcꝫ reꝝ ꝯditaꝝ ⁊ pͥme rei ꝯdi te. qꝛ ītelligit ītellige̓ ſe. ſcd̓o v̓o qꝛ intelligit ītellige̓ ſe. ⁊ ita deinceps. ⁊ ſic ꝓcedit ml̓titudo. ⁊ n̄ tm̄ ml̓titudo ſed etiā ordīata ml̓titudo ⁊ ſic videt̉ illd̓ ītelligi qd̓ dīc Bo etiꝰ. Oīa q̄ a pͥmeua reꝝ nat̉a ꝯdita ſūt. nūeroꝝ rōne vi dēt̉ eē formata. ¶ Itē ad hͦ videt̉ face̓ qd̓ dīc aug. ī li. de libe. ar. ꝙ idē ē ſapīa ⁊ nūerꝰ. Un̄ exponit illd̓ ſapi. vij attīgit a fine vſqꝫ ad finē fortit̉. ⁊ diſponit oīa ſuauit̉: v vnū referat̉ ad rōeꝫ ſapīe. alteꝝ v̓o ad rōeꝫ nūeri ſic di cēs. Ea potētia qͣ fortit a fine vſqꝫ ad finē attīgit. nume

rus fortaſſe dicit̉: ea v̓o qua diſponit oīa ſuauiter. ſapiē tia ꝓprie vocat̉. vt ſit vtrūqꝫ vniꝰ eiuſdēqꝫ ſapiētie. ¶ Cō tra ꝙ intelligit intellige̓ ſe. nō facit in ip̄o aliquā plura litate. ergo ꝓpter hoc non dicet̉ eſſe multitudo in rebus. Item nō magis ſe habet ad vnā rē conditā intellige̓ ſe. ꝙͣ ſi ter dicat̉ vel quater reflectēdo: gͦ nō ꝓpter hͦ erit re rum conditaꝝ differētia. Tantū em̄ ꝑtinet intellige̓ re flexum bis vel ter ad angelū quātū ad aīaꝫ ⁊ ecōuerſo. cū vtrūqꝫ ſit a deo īmediate. ¶ Pret̓ea ſi hec eſſet ratio ꝓcedēdi res in multitudīe. vnaqueqꝫ res ꝓcedēs ꝑtici paret intellectū. qua ratōe ⁊ alia res. ⁊ ita nō magis di cet̉ angelus ⁊ aīa rationalis. ꝙͣ ſenſibilis. ⁊ ita de alijs rebꝰ ꝯditis: qd̓ cū nō ſit. nō eſt hec ratō ꝓcedēdi in mul titudine. ¶ Itē ſi angelꝰ ꝓcedēt a deo. eo ꝙ intelligit in tellige̓ ſe. vnde eſſet multitudo angeloꝝ: nō em̄ eſſet niſi vnꝰ angelꝰ. cū nō ſit niſi vna rō nūeralis: reſtat gͦ aūt ꝙ nō ſit multitudo in eo ꝙ creat̉ vel condit̉ a deo. aut nō ē ex dictis cauſis. ¶ Si v̓o dice̓t̉ ꝙ multitudo ī his q̄ cō dita ſunt a deo. eſt a multitudīe actꝰ diuini qui ē creatō creat em̄ hoc ⁊ creat illd̓. ⁊ differētie creatoꝝ rn̄det dif ferētia actuū. ſicut apparet ī alijs actōnibꝰ. ꝯtrariū videt̉ Creatō eī actio vna ē quātū ē ex ꝑte creantis. Si gͦ alia ⁊ alia dicit̉ creatō. hoc ē reſpectu alteriꝰ ⁊ alteriꝰ creati attendit̉ gͦ differētia in ip̄a creatōe ratōe creati. nō econ uerſo. Si em̄ creatō habe̓t differentiaꝫ nō ex ꝑte creati. tūc oporte̓t aliquā differētiaꝫ aſſignare ex ꝑte creantis ⁊ qꝛ nulla ē. nō attendit̉ differētia creatoris aliūde. ꝙͣ a differētia rei create. Ex p̄miſſis gͦ videt̉ colligi. ꝙ nō eſt a ſūme vno multitudo īmediate inꝙͣtum hmōi qd̓ exit. ratōe vniꝰ exit. ¶ Ad ꝯtrariū ſic pōt obijci. potētia diui na ē infinita. declarato aūt potētie infinite ē ampliꝰ per multitudinē ꝙͣ ꝑ ſingularitatē: ⁊ ꝑ multitudinē ſil̓ ꝓce dentē in eſſe. ꝙ nō ſimul ꝓcedentē: gͦ creatō cū maīfeſtat potētiaꝫ ſūma declarabit ꝯueniēter. magis ī multitudīe ꝙͣ in ſingularitate. Itē bonitatis ē coīcare. gͦ ſūme boni tatis maxīe coīcare. ⁊ eius q̄ magis eſt magis coīcare: ſꝫ magis eſt coīcare cū coīcatur pluribꝰ. ꝙͣ cū coīcatur vni ſoli. gͦ diuine bonitatis q̄ ē maxīe bonitas. ē pluribꝰ bo nitatē coīcare. ¶ Item tāta eſt noticia ſiue ſapientia in deo. qua maior nō pōt excogitari ſꝫ maior ē noticia plu rium q̄ ſunt ab ip̄a noticia. ꝙͣ vniꝰ ſolius qd̓ fit ab eadē ergo illa ē tribuēda deo: qd̓ nō ꝯtingat. niſi plura fiant ab ip̄o: gͦ multitudo eſt in ip̄is creaturis. ſiue in his q̄ fiūt a deo. Nec hoc obſtat. ꝙ vnū ⁊ multa opponūt̉. vnū quodqꝫ aūt. qd̓ a ſūma vnitate eſt ⁊ vnū eſt. licꝫ em̄ vnū quodqꝫ ſit vnū cū ex illis elicit̉ ml̓titudo: vnū em̄ ⁊ mul ta nō ſic opponūt̉. qn̄ vnū ſit prīcipiū multitudīs. ¶ Itē vnū eſt pͥncipiū materiale multitudīs ſine quo nō ē mul titudo. ſꝫ magis ꝯgruit vnitas efficiēti pͥncipio ꝙͣ materi ali: gͦ magis ꝯuenit ꝙ vnū ſit effectiuū pͥncipiū multitu dinis. ꝙͣ materiale multitudīs. ¶ Itē ſi quere̓t̉ ante om nem differētiaꝫ alia differētia. ⁊ ante oēm multitudinē multitudo. oportēt ire in infinitū. gͦ alicubi eſt ſtanduꝫ: ſed in pͥmo actu rerū que fiūt nō ē poſſibile inuenire ml̓ titudinē ex ꝑte faciētis. cū ſit om̄imoda ſimplicitas: ⁊ ſi eſt ibi pluralitas ꝑſonarū. illa nō eſt ẜm quā diſtingui tur pluralitas rerū conditarū. Indiuiſa em̄ ſunt opera trinitatis ſicut habet̉ in li. de trini. Quoꝝ em̄ eſt eadeꝫ eſſentia inſeꝑabilis. eſt ⁊ eadē operatō: ex quo relinqui tur. cū ratō diuerſitatis nō ſit ex ꝑte faciētis. erit gͦ pri ma diuerſitas ſiue multitudo: ex ꝑte eiꝰ ꝙ fit. ⁊ pͥma ad nullā aliā eſt reducēda. Unde ſicut ex ꝑte cauſe volūta tis diuine nulla ē ratō alia querēda. ita ex ꝑte multitu dinis in eo ꝙ fit pͥmo. nō eſt alia multitudo prior querē da. ¶ Ad idē differētia orit̉ ex his quoꝝ eſt differētia. ſed ea ſunt vnū ⁊ vnū. Unū aūt in ſe ē indiuiſum ab alio diuiſuꝫ. hoc aūt eſt vnūquodqꝫ in eo ꝙ eſt: gͦ cuꝫ poſito ente ponat̉ vnū. ⁊ poſito iterū ente ponat̉ vnū. multitu do aūt ſurgit ex vno ⁊ vno. ⁊ ita ex ente ⁊ ente: gͦ multitu dinis rato nō queretur aliūde. ¶ Item differētia eſt in ip̄is ſpeciebꝰ ⁊ huic reſpōdet vnitas generis. Si auteꝫ
querat̉ de differētia ſpecieꝝ. aut ſeip̄is differūt aut dif ferētijs. differre aūt nō alijs ꝙͣ ſeip̄is differūt. Similiter que differūt nūero ſunt vnū ſpecie: que aūt differūt nūe ro ſeip̄is differūt. Similit̓ que ſūt multa gene̓ ſiue mul ta ꝓceſſionibꝰ. ſunt vnū pͥncipio. gͦ ⁊ hec ſimul erunt ſe ip̄is differētia oīno. cū ante iſtā differētiaꝫ nō ſit aliam differētiaꝫ reꝑire: ante em̄ multitudinē ꝓceſſionalē nō ē alia multitudo. ſicut neqꝫ ante vnū a quo ꝓcedūt ē alia vnitas: gͦ multitudo ī rebꝰ pͥmo creatis. nō habet an̄ ſe aliā multitudinē. ¶ Itē in his que ꝓcedūt a volūtate. ē inuenire pͥmaꝫ differētiā que nō ad aliā reducit̉. ſimilit̓ in his q̄ fiūt a natura ē inuenire pͥmā differētiā. In his em̄ que fiūt a volūtate pͥma differētia ē volūtas bona et mala. In his aūt que fiūt a natura. differētie elemētoꝝ in inferioribꝰ cauſis. differre v̓o ſuꝑioꝝ corpoꝝ ſuꝑiori bus cauſis: multo ergo fortiꝰ ē pͥma multitudo ſiue di uerſitas. in his q̄ ſiūt a pͥma cauſa agēte. que nō hꝫ aliā ante ſe. ¶ Ad qd̓ dicendū ē. ꝙ multitudo ē a pͥmo effici enti. in alijs etiā multitudo ē ab vno pͥncipio: vnūquod qꝫ tn̄ qd̓ eſt a pͥmo pͥncipio ſcꝫ deo. qui ſūme vnꝰ eſt. ꝓce dit ẜm ratōeꝫ vniꝰ: ip̄a etiā multitudo quodāmō ē vnū. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉. ꝙ multitudo nō pͥmo ꝓce dit ꝑ creatōeꝫ a deo. ẜm tm̄ vnū: dicēduꝫ ē ꝙ aliter dicit̉ vnū. cū dicit̉ mūdꝰ ſenſibilis ē vnū. ⁊ cū dicit̉ vnūquod creatū vnū. Mūdꝰ em̄ ſenſibilis ẜm ratōeꝫ vniuerſi ab vnitate nomē accipit. ſicut dicit augu. ꝯtra manicheo. hec aūt vnitas ē multitudīs ordinate ad ſūme vnū. ha bentis ꝯplexionē in ꝑtibꝰ. De hac vnitate dicit in illo li bro augu. tanta ē vis ⁊ potētia integritatis. vt que ml̓ta ſunt bona tūc placeāt. cū in vniuerſuꝫ aliqd̓ ꝯueniūt at qꝫ ꝯcurrūt: ⁊ ẜm hoc illud dicit̉.j. gen. Uidit deꝰ cuncta q̄ fecerat ⁊ erāt valde bona: recte gͦ dicit̉ ꝙ mūdo arche tipo tanꝙͣ exēplari. reſpōdet mūdꝰ ſenſibilis tanꝙͣ exem plum: ⁊ accipiat̉ large hic ip̄m ſenſibile. vt ꝯtineat in ſe res ſpūales. Unde ſi alie res crearēt̉ vel fierēt ad mun dum ſenſibilē ꝑtinerēt. ſic̄ infra patebit. Nō ſic aūt ē de vnoquoqꝫ creato ſigillatim accepto. eo ꝙ nō dicit ratōꝫ oīno ꝑfecti in conditōne. Unde licet mūdꝰ ſenſibilis ſit vnꝰ. nō tn̄ hoc creatū vel illud ē vnū ſolū. īmo ex hoc ſe quit̉. ꝙ non eſt vnū ſolū ad hoc ꝙ fiat vniuerſuꝫ. ¶ Ad ſecūdū v̓o dicendū ē. ꝙ nō ē ſimile in exēplaribꝰ inferio ribꝰ ⁊ exēplari ſūmo. Exemplar em̄ in inferioribꝰ alli gatum eſt materie. ⁊ hoc habet oīno eſſentiā efficientis. Unde diuerſe forme in exemplari in ſpecie: reſpōdet di uerſa forma in ſpecie in exemplo. ⁊ eidem in ſpecie. ea dem in ſpecie. non ſic aūt eſt in exemplari ſūmo: vna em̄ eſt eſſentia ſpecies exemplaris. cui reſpondēt diuerſa ex empla in ſpecie. ⁊ etiā diuerſa in genere: ip̄a em̄ omnino eſt abſtracta exiſtens omniū forma. ſicut habet̉ in fine li bri de vera reli. ¶ Ad tercium dicendū. licꝫ dicat̉ ydea hmōi. ⁊ dicatur ydea illius. ⁊ ita ydeis reſpondēt ydea ta: nō tamen ſi vna eſt eſſentia huiꝰ ydee ⁊ illius. ⁊ ita ī infinitū fit cauſatū in eſſentia: quia aliūde accipit̉ vni tas ⁊ multitudo in ip̄is rebus creatis vel ꝯditis ẜm eſ ſentiam ꝙͣ ab ip̄o exemplari ẜm eſſentiam. Ip̄a eī eſſen tia exemplaris deus eſt. vnde ydea huiꝰ ⁊ ydea illiꝰ ſūt eſſentialiter vnū. hoc aūt creatū ꝓpriam eſſentiā habet. qua ab alio creato diſtinguit̉: ⁊ hoc accidit ꝓpter omni modam vnitatē quo ad eſſentiam que ē ex ꝑte cauſe agē tis. ⁊ multitudinē eſſentialem que cōtingit eſſe ex parte creatoris: forma em̄ huiꝰ non eſt forma illius. nec mate ria huiꝰ eſt materia illius. ¶ Ad quartū quo videt̉ con cludi. ꝙ numerꝰ conditoꝝ in ſpecie nō eſt a nūero ydea rum. Rn̄dendū eſt. ꝙ numerꝰ ydearū nō ꝓprie dicit̉ niſi ex quadā relatōe ad ip̄as res ꝯditas. in ſe d̓o ē vna eſſen tia: ⁊ ideo nihil ꝓhibet plures res vl̓ paucōres ꝓcede̓ eē. Ip̄a em̄ ē vna ſapiētia. q̄ nec creſce̓ nec decreſce̓ pt̄. li. cet res creſcat vel decreſcat. Unde aug. xj. d̓ ciui. dei. nō ſunt multe ſꝫ vna ē ſapiētia. in qua ſunt infinita quedā. eiqꝫ ſunt infiniti theſauri rerū intelligibiliū. in quibus ſunt omnes inuiſibiles atqꝫ incōmutabiles rōnes rerū

Queſtio .xij.
viſibiliū ⁊ mutabiliū. Unde licꝫ res mutabiles creſcāt nūero vel decreſcāt. nō ꝓpt̓ea creſcūt ille rōnes: nō gͦ pe nitꝰ accipit̉ nūerꝰ in his ab illis. ¶ Ad ꝗntū dicēduꝫ eſ ꝙ licet vna cā ſic ī vnoquoqꝫ gene̓ cauſe. vtpote vna ē ef ficiēs pͥma. vna fin vna ex laris. nihilominꝰ tn̄ ē multitudo ī rebꝰ ꝯdit uāqꝫ cauſaꝝ: nō ꝙ ml̓ multitudo ſit ab vno ⁊ ī vno et titudo ſit a multitu lūtate diuīa. q̄ ē efficiēs ad vnū. Sil̓r ei qd̓ obijcit̉ de cā vna ⁊ īmuta s. ab ip̄a tn̄ ē ml̓titudo effectiue: ẜm eā tn̄ nō ē alit̓ vt forma dicat̉ q̄ ē de eē. Nec ſic ē ſic̄ ī factis ī factis eī hūanis cū ē mul t̉ a multiti lūtatū. qꝛ volūtas hūana ⁊ nūerat̉ ẜm volita. diuīa v̓o ē īmutabilis. tabi nec ni ẜm illa. eadē eī volūtate qͣ vult hͦ. vult illud nec lod mō vult. poſtea nō vult. ¶ Ad ſextū dicēdū ꝙ nō ē ſimile ī ꝓceſſionibꝰ eternis ⁊ ꝓceſſiōibꝰ tꝑalibꝰ: ꝓ ceſſio eī eterna vtrāqꝫ ꝑfectōeꝫ hꝫ ī ſūmo. hec at̄ ē ꝑfecto ꝓcedētis. vt ī rōne vniꝰ det̓mīet̉. qd̓ ꝑticularit̓ habet̉ a multis: creatura v̓o ꝑ ꝑticipatōeꝫ hꝫ. ꝑſona v̓o diuīa ꝓ cedēs totalit̓ hꝫ. Unde nō ꝯgruit duos eē filios ab et̓ no nec duos ſpūſſanctos: ꝯuenit at̄ eē multitudinē reꝝ ꝯdi tarū. eo ꝙ vnaqueqꝫ ꝑticipat eē ⁊ v̓tutes. ⁊ oēs inſimul ſumpte deficiūt etiā ab eiꝰ v̓tute: filiꝰ d̓o eſt eiuſdē eēntie cū pr̄e ⁊ equalis ī v̓tute ⁊ ſil̓r ſpūſſanctꝰ. ꝓcedēs gͦ eter nalit̓ demōſtrat illū a qͦ ꝓcedit totalit̉̓. ꝓcedēs v̓o tꝑali ter demōſtrat ꝑticularit̓ ⁊ ī quadā ꝑticipatōe. ¶ Ad ſe ptimū dicēdū ꝙ rōne eiꝰ ꝙ res create ꝓcedūt ex nihilo. nec dicimur habe̓ vnitate nec multitudinē: licꝫ res vna cū diuidat̉ in multa ꝑ diuiſionē tēdat ad nō eē. ſꝫ de tali multitudīe nō loꝗmur. ſꝫ de multitudīe pͥmo ī eē ꝓcedē te de nō eē. vbi v̓tꝰ factoris demōſtrat̉. ¶ Ad vltimū ī il lo ordīe dicēduꝫ ē. ꝙ licꝫ res ꝓcedēs in eē a pͥmo hꝫ ali quā ſil̓itudinē cū primo: nō ex hͦ excludit̉ multitudo. qn ꝓcedat a pͥmo. ẜm ꝙ multitudo ē vnū ⁊ vnū: hꝫ eī ſil̓itu dinē ī rōne vniꝰ ī rōne boni. ⁊ ita de alijs corrn̄dētibꝰ. ſi cut nec lapis ī eo ꝙ lapis hꝫ ſil̓itudinē. ſꝫ in eo ꝙ vnum aut bonū. Nec ē ſimile de multitudīe ⁊ corruptōe: corru ptio eī ē qͦ tendit res ī nō eē. multitudo at̄ de qͣ iaꝫ dictū eſt. ē in qͣ firmat̉ ī eē: firmiꝰ eī ē res ī eē cꝰ eē ē ī ml̓tis. ita illoꝝ. ꝙͣ vbi ē in vno ſolo de numero illorū. ¶ Nembrum ſecundum. Einde ſuppoſito ꝙ multitudo ſit. ſic̄ qui buſdā ratōibꝰ ē oſtēſuꝫ. ⁊ loquor maxīe de Ad qd̓ dicēdū ē ꝙ cām multitudīs ē que pͥma multitudīe: querēda ē cā multitudīs rere multiplicit̓. Si eī querat̉ cā efficiēs multitudīs di cet̉ ꝙ vna ē pͥma cā efficiēs multitudīs: ⁊ ẜm hͦ falſa ē poſitō ph̓oꝝ. ab vno n̄ ꝓcedit niſi vnū ſolū īmediate. ſi ſic ītelligat̉. qd̓ ꝓcedit ab vno. hꝫ ratōneꝫ vniꝰ. Si v̓o ſumat̉ cā exēplaris dicet̉ tūc. ꝙ ab vno multa. pluralit̓ tn̄ dicte ꝓpt̓ quēdaꝫ reſpectū multitudīs ad ip̄am: ⁊ ẜm hoc dicit̉ vna cā exēplaris in eēntia. ydee v̓o vel ratōes dicūt̉ pluralit̓. Si v̓o q̄rat̉ vn̄ dicat̉ diuerſitas tāꝙͣ a cā in re. Dicēduꝫ ꝙ quēdā ē a forma. quedā ē a mat̓ia. que dam ē a tꝑe. verbigr̄a. Diuerſitas a mat̓ia vel ſubiecto eſt cū forma. ignis diuerſificat̉ hac mat̓ia ⁊ illa. ⁊ albe do alia ē in niue alia ī calce. Diuerſitas at̄ a forma. ē in generibꝰ ⁊ ſpeciebꝰ. Diuerſitas v̓o a tꝑe ē. vt albedo in mane. ⁊ albedo ī veſpe vel curſus ī mane ⁊ curſus ī ve ſpere: ⁊ actꝰ ī vno tꝑe ⁊ in alio. Sꝫ tūc dicemꝰ ꝙ ip̄o tꝑe ſit diſtinctō. ⁊ ſi nō ſꝑ cauſalitas. Si v̓o q̄rat̉ de pͥma di uerſitate rerū creataꝝ ſiue ꝯditaꝝ. Dicēdū eſt ꝙ ſeip̄is differūt. vtpote materia ſcip̄a differt a forma alteriꝰ: et materia vniꝰ diſtinguit̉ a forma alteriꝰ. Itē ſi querat̉ in eadē re. de differētijs formaꝝ q̄ ſunt ī ea. vtpote de diffe rentia modi ſpeciei ⁊ ordīs ⁊ hmōi. Reſpōdendū ē. ꝙ ꝑ appropriatōem ex ꝑte cauſe. ſūt rōnes appropriate tribꝰ ꝑſonis. ⁊ ẜm hͦ rato pluralitatis accipiet̉ ex illa parte. Si aūt querat̉ de alijs formis q̄ ſūt abſolute ī re. vt quā titate ⁊ hmōi. Reſpōdet̉ ꝙ ad pͥncipia eēntialia ī re reducūt̉ ex ꝗbꝰ habēt eē: nihilominꝰ tn̄ quādā inter ſe hn̄t differētiā. Qd̓ gͦ ſupra dicebat̉. ꝙ diuerſitas ē a mat̓ia. Reſpondendū eſt ꝙ nō prima ſed aliqua poſteriorū po teſt eſſe a materia: ſicut aliqua etiaꝫ poteſt eſſe a forma. Nec eſt contrariū. ꝙ forma eſt principiū vnitatis ⁊ ita non multitudinis: non em̄ ſic eſt de oppoſitōne vnitatis ⁊ multitudinis ſicut albi ⁊ nigri. ⁊ contrarioruꝫ. ſed ab eodem principio ſicut ẜm prius ⁊ poſterius: nihilominꝰ tamen in aliquibꝰ ab alio prīcipio eſt vnitas. ⁊ ab alio multitudo. vtpote vnitas ſpeciei dicit̉ eſſe forma. multi tudo aūt indiuiduoꝝ a materia vel a ſeipſis: aliquādo eſt econtrario. vt vnitas ſic quodāmodo ab vnitate ma terie vel ſubiecti. multitudo ſiue differentia a forma. ⁊ ſic non ſemper ẜm vnum modū eſt querenda ratō mul titudinis aut diuerſitatis. ¶ Reſponſionem v̓o illoruꝫ qui dicebant ratōnem numeri aut diuerſitatis eſſe ex re plicatōne intellectus diuini ſuper ſeipſum non approbo Ꝙ em̄ ſapientia prima prout eſt numerus numerans. ſicut dicit augu. eſt cauſa rerum que numerātur. nō eſt ẜm illum modum. ſed exemplariter ſicut dictum eſt: ⁊ hͦ bene apparet per hoc quod dicitur in li. de libe. arbi. ſi cut ſupra habitum eſt. ¶ Si v̓o queratur. quare produ cta eſt rerum diuerſitas prima. Reſpondendum eſt ad manifeſtationem diuine potentie ſapientie et bonita tis. Manifeſtatur em̄ potentia plus in multitudine ꝙͣ in vnitate. ſapientia in multorum ordinatōne: bonitas v̓o in multitudinis perfectōne creata. ergo ſunt multa ordinata in ſufficientia ſiue perfectōne que vocatur vni uerſitas. Nec fuit creatō multitudinis propter indigē tiam creantis. ſicut contingit in conditōne eoruꝫ que fi unt a voluntate humana: homo em̄ facit aliquando res propter ſui indigentiam. ⁊ natura multiplicat formam in materia propter ſui conſeruatōnem: non ſic auteꝫ eſt in multitudine creatorum. ſed eſt non ex indigentia. ſed ex ſuperfluentia bonitatis diuine. cuius eſt cōmunicare eſſe ẜm omnem eius differentiam. ¶ Attendendum eſt etiam ꝙ dupliciter eſt diuiſio ſiue diſcretio. vna ē ex de fectibilitate rei exiſtentis. ⁊ de hac nō loquimur. hec em̄ ſi reducitur ad principium. poteſt dici vt reducatur ad priuatōnem materie: materia enim priuata eſt cauſa de ficiendi. Eſt autem alia diſcretio que eſt rerum in ſe vel ratione formarum. ⁊ hec eſt ad oſtenſionem diuine bo nitatis. ¶ Queſtio. xij. de ſimplici tate et comp ſitione creaturarum. Onſequēter trāſen dum eſt ad queſtionem de ſimplicitate creaturarum ⁊ compoſitōe. ¶ Primo ergo querenduꝫ eſt. vtrum ſimplicitas conueniat omni creature. aut compoſi tio. aut cuidam ſimplicitas. cuidam compoſitio. ¶ Se cundo de cauſa compoſitōis multiplici. an ſit vna cau ſa compoſitionis in omnibus. ¶ Nembrum primum. D primum ſic. vnitas ⁊ ſimplicitas ſunt rationes cauſe: qua ergo ratione ab vno procedit vnum. ea ratione a ſimplici debꝫ procedere ſimplex. ¶ Preterea ſimplici tas eſt quedam conditio ⁊ non repugnat creature vt vi detur. et potentia eſt ex parte creantis in cōmunicando ergo ſimplicitas eſt conditio creature. ¶ Contra Bo etius in ſuis ebdomadibus. om̄i compoſito aliud ē ꝙ ē. et quo eſt: ⁊ cui aliud eſt quo eſt ⁊ ꝙ eſt. illud eſt compo ſitum: ſed in omni creatura aliud eſt ꝙ eſt ⁊ quo eſt. er go omnis creatura eſt compoſita. ¶ Item ſi aliqua cre atura eſſet ſimplex omnino in eſſe ⁊ intellectu. coequa retur primo. ſed non ſunt duo prima. nec aliquid in re bus que fiunt ei coequale. ergo nulla creatura eſt ſim

plex. gͦ quelibet ē cōpoſita. ¶ Ꝙ aūt aliqua ſit ſimplex alia v̓o ꝯpoſita ſic arguit̉. Om̄e ꝯpoſitū ex aliquibꝰ ē cō poſitū. gͦ vel ex ſimplicibꝰ vel ex ꝯpoſitis. cuꝫ ſimplex ⁊ poſitū ſufficiēter diuidāt ens. Si aūt ex ꝯpoſitis. hoc ſſet ſemꝑ abire in infinitū. gͦ aliqn̄ erit deuenire ad ſim plicia. ſꝫ alterū illoꝝ ſimpliciū nō pōt eſſe ip̄m pͥmū. ex qͦ em̄ aliquid ē cōpoſitū materiale. ē reſpectu illiꝰ: diuina aūt eſſentia nō īaterialis reſpectu alicꝰ. gͦ diuina eēn tia nō eſt ꝝ ꝯponētiuꝫ. Utrūqꝫ gͦ illoꝝ ſimpliciū eſt creatura. gͦ aliqua ē creatura ſimplex ⁊ aliqua ꝯpoſita ¶ Item ſimplex ⁊ ꝯpoſitū ponūtur ī diuiſione entis poſ ſibilis. qd̓ dicit̉ ens creatū. gͦ aliqua creatura ſimplex ⁊ aliqua ꝯpoſita. ¶ Itē augu. de aīa ⁊ ſpiritu. Aīa nō ꝑ ꝑtes diuidit̉ cū ſit ſimplex ⁊ indiuidua. Et ſi aliqn̄ par tes dicit̉ be̓. ratōe potiꝰ ſil̓itudinis ꝙͣ veritate ꝯpoſi tionis inte ēduꝫ ē: ex hͦ relinquit̉. ꝙ aliqua ē creatura ex. ¶ Ad hoc rn̄dendū. ꝙ ſimplex dicit̉ ml̓tis mo mō dicit̉ qd̓ caret materia diuiſiua. ẜm hunc moo ſtātie ſpūales ſimplices dicūt̉. Alio v̓o mō di citur ſi plex qd̓ oīno caret materia. ⁊ ſic dicit̉ pͥma for ma ſimplex ẜm Boe. in li. de trini. ẜm hūc modū nō di citur aīa ſimplex. qꝛ hꝫ materiā ⁊ formā ſpūalē: ⁊ ſi hoc nō eſſet adhuc dice̓t̉ habe̓ ꝯpoſitōeꝫ. ratōe eoꝝ q̄ inſū ip̄i: ⁊ nullū illoꝝ eſt. qd̓ ip̄a eſt. Qd̓ aūt dicit̉ in li. d̓ ſpū ⁊ aīa. ꝙ ratōe forme ſil̓itudinis intelligēduꝫ ē. nō ratōe ꝯpoſitōis: hoc ē ẜm ꝙ loquimur de ꝯpoſitōe rerū corꝑa lium quā nō hꝫ aīa. ſꝫ ſil̓itudinē dicit̉ habe̓ ꝓpter viriun multiplicitate. ¶ Ad aliud aūt qd̓ obijcit̉ ꝓ alia parte Rn̄dendū ē. ꝙ ꝯpoſitū dicit̉ duobꝰ modis. Uno eī mo do dicit̉ ꝯpoſitū. qd̓ ex pluribꝰ ſimul ī vnū poſitis ſubſi ſtit. Alio mō dicit̉ ꝯpoſitū qd̓ alij vnitū ē. vel qd̓ habet ī ſe depēdentiā ab altero. ratōe cuiꝰ ſuū eſſe. eſt ab illo ſiue ad illud. ⁊ intellectꝰ depēdet ab illo. Primo mō nō dici tur oīs creatura ꝯpoſita. ſꝫ quedā ſimplex quedā ꝯpoſi ta. Scd̓o mō quelibꝫ eſt ꝯpoſita. ¶ Ad illud gͦ qd̓ pͥmo obijcit̉. dicendū eſt. ꝙ nō eſt ſimile de hac ꝯditōnē vnū ⁊ de hac ꝯditōe ſimplex: ꝯditio em̄ vniꝰ nō repugnat crea ture. ꝯditio v̓o ſimplicis vno mō repugnat. vt nulla cre atura ſimplex dicat̉. ẜm illū modum ẜm quē dicit̉ ſim plex. qd̓ nō depēdet cauſalitate ab aliquo: nō eī poſſur ſimul ſtare ꝙ ſit creatū. ⁊ nō depēdeat cauſaliter ab ali quo. ¶ Ad ſcd̓o d̓o dicēduꝫ. ꝙ rō ſimplicitatis vno mo pōt coīcari a creatura. illo ſcꝫ mō quo dicit̉. hoc nō ē ex alio. ſicut materia ⁊ forma nō ē ex alio. licet ſit ab alio. ⁊ hoc ē nō eſſe ex alio. tanꝙͣ ex ꝑte ꝯpoſiti. ẜm quē modū pōt deꝰ coīcare ꝯditōneꝫ ſimplicitatis creature: alio v̓o mō nō pōt. cū ex ratōe creature alio mō depēdeat ẜm ra tionē ⁊ ẜm intellectū. ¶ Ad illud aūt qd̓ dicit Boetius in ſuis ebdo. Attēdendū ē ꝓprie in his q̄ ſimplicit̓ ſūt. q̄ ꝯpoſita ſūt ex qͦ eſt ⁊ qd̓ eſt. Nā ſi qd̓ eſt ⁊ quo ē ꝯpoſita dicerent̉. non ſic intellige̓t̉. de quo pleniꝰ habebit̉ infra. ¶ Ad ſequēs dicēduꝫ eſt. ꝙ accipiēdo vno mō ſimplex ī eſſentia. ſi diceret̉ creatura ſimplex. om̄i mō diceret̉ cōe qualis ip̄i creatori. Alio modo accipiendo differt ī cre atore ⁊ erit plurima diſſimilitudo. ¶ Membrum ſecūdum. F D ſecūdū quo q̄rit̉ de cauſa ꝯpoſitōis. cir ca qd̓ diuerſa q̄runt̉. Primo vn̄ veīat cō poſitō ẜm ꝙ hmōi. Scd̓o de cauſa ꝯpoſi tōnis in qͣ ſūt diuerſa ꝯponētia. Tercō d̓ cauſa ꝯpoſitōnis prime. Quarto vtrū ꝯponibilis ꝯueni at omni rei. aut a quadam re remouetur. ¶ Articulus primus. Ande veniat ꝯpoſitio. ẜm ꝙ hmōi. D p̄mū ſic. cōpoſitō elōgat̉ a pͥmo cū ſit om̄i nō ſimplex. Un̄ aug. xj. de ciui. dei. eſt bonū ſolū ſimplex ⁊ hͦ ſolū ē incōmutabile. qd̓ ē de us. Itē Anſel. cuiꝰ ꝑtes excogitari nō pn̄t. id ī ꝑtes nul lus intellectꝰ diſſolue̓ pōt. Si gͦ deꝰ ē ꝯpoſitꝰ: aliqd̓ deo
maius pōt intelligi. Nā id qd̓ nec actu nec intellectu pt̄ diſſolui. maiꝰ ē. ꝙͣ id qd̓ actu ⁊ intellectu eſt diſſolubile cū gͦ primū ſit ſimplex. ꝯpoſitō nō cauſabit̉ ab eo. eo ꝙ n̄ habꝫ ſil̓itudinē cū ip̄o. Si aūt cauſat̉ a creatura. cū oīs creatura habeat aliqd̓ genꝰ ꝯpoſitōis: erit ꝓceſſus ī infi nitū. ex qͦ relinquit̉ ꝙ nō erit aliqͣ cauſa ꝯpoſitōis. ¶ Itē dicit aug. xj. de ciui. dei. creata ab ip̄o nō ſunt ſimplicia ⁊ ob hͦ mutabilia: qd̓ aūt mutabile ē dicit aug. ī li. ꝯtra epl̓aꝫ fundamēti. aliūde eſt: ⁊ aliūde ē mutabile. eſt eī a deo. ſꝫ mutabile ex hͦ ꝙ eſt de nihilo. ⁊ ꝯtra aduerſariū le gis ⁊ ꝓphetaꝝ. ꝓpterea bona ſunt. qꝛ a ſūmo bono bona facta ſūt. mutabilia v̓o qꝛ nō de ip̄o ſꝫ de nihilo facta ſūt cū gͦ mutabile ſequit̉ ꝯpoſitū. ⁊ mutabilitas ꝯpoſitum erit: ꝯpoſitō rei nō eſt qꝛ eſt ab aliquo ſꝫ qꝛ eſt ex nihilo. ¶ Cōtra dicit̉ in li. de articulis fidei cuiuſlibꝫ ꝯpoſitō nis neceſſe ē eſſe aliquā cauſaꝫ. ex qͦ derelinquit̉ ꝙ ꝯpoſi tio cauſaꝫ hꝫ. Itē om ꝯpoſitū in eo ꝙ hmoī ꝑtes habet vel ꝑs ē vt aliud fiat ex eo. Si gͦ nihil ſeip̄m ꝯponit. erit aliqua alia cauſa ꝯpoſitōis: gͦ ꝯpoſitō cauſaꝫ hꝫ cū n̄ ſe ip̄a ſubſiſtat. ¶ Rndendū eſt ꝙ ꝯpoſitōis aliqͣ cauſa ē. Cū aūt querimꝰ cauſaꝫ aut querimꝰ efficiēteꝫ aut mate rialē. dicēduꝫ ꝙ ꝯpoſitō hꝫ cauſaꝫ efficiēteꝫ. ſimiliter ⁊ cauſaꝫ materialē ex quibꝰ fit ꝯpoſitō. Si v̓o q̄rat̉ cauſa formalis ꝯpoſitōis inꝙͣtuꝫ eſt ꝯpoſitio. nō dicet̉ habere cauſaꝫ formalē aliā a ſe: ⁊ qꝛ ꝯpoſitō nō ꝑtinet ad ꝑfecti onē rei ſꝫ ad imꝑfectōeꝫ. ideo dicet̉ hic habe̓. qꝛ ex nihilo ꝓceſſit ī eſſe. ¶ Ad pͥmo obiectū dicēduꝫ ē. ꝙ licet pͥmū ſimplex ſit. nihilominꝰ tn̄ ꝯpoſitō eſt ab ip̄a. Sꝫ ẜm hāc ratōeꝫ nō ē ꝑ viā ſil̓itudinis. ſꝫ ꝑ viaꝫ diſſimilitudinis. ¶ Ad ſcd̓o obiectū dicēduꝫ. ꝙ alia ratō ē quodāmō eiꝰ qd̓ ē ꝯpoſitū. ⁊ eꝰ qd̓ ē mutabile. Nā mutabile r̄ſpicit t̓ minū a qͦ ⁊ in qd̓. Ꝙ aūt mutabile. ē ī nihil mutabile: hͦ eſt ꝙ ex nihilo eē tn̄ mutabile ē ab eo qd̓ ē īmutabile: cō poſitū d̓o ꝙ eſt ꝯpoſitū hꝫ. tū ex ratōe ꝯponibiliuꝫ. tū ex ratōe ꝯponētis: ⁊ ita ſemꝑ ad ens reducet̉. ſcꝫ ad ens in creatum ex parte primo ꝯponentis. ad ens creatum ex parte cōponibilis. ¶ Articulus ſecundus. ¶ D ſecūdū quo q̄rit̉ de cauſa ꝯpoſitōis ī qua diuerſa ſūt ꝯponētia. Eſt eī ꝯpoſitō materie ⁊ forme. ⁊ iteꝝ ꝯpoſitō generis ⁊ differētie. Eſt ⁊ ꝯpoſitio ex ꝑte homogeneis vt corpus ex corpori bus. ⁊ linea ex lineis. Eſt iteꝝ ꝯpoſitō ex ſub̓a ⁊ ſuis po tentijs. Eſt ꝯpoſitō ex ꝑtibꝰ integralibꝰ vt corpꝰ huma num ꝯpoſituꝫ eſt. Eſt iterū ꝯpoſitio ex partibꝰ numera libus. vt numerꝰ dicit̉ ꝯpoſitus. His ergo exiſtentibus differentijs. querit̉ de cauſa iſtius multiplicis ꝯpoſitio nis. ſi ẜm prius ⁊ poſterius ſe habent aut ſimul: quia ſi ẜm prius ⁊ poſterius ad vnā cauſam primā reducūtur Si d̓o ſimul ꝓcedunt ab vna cauſa. neceſſe erit oſtēdere ratōeꝫ exitus diuerſarū ꝯpoſitionū ab vna cauſa imme diate. Ꝙ aūt ẜm prius ⁊ poſterius. videtur per hoc. ꝙ cōpoſitio ex partibꝰ numeralibꝰ cum ſint actu entes ſit alijs cōpoſitionibꝰ poſterior que non habent ꝑtes actu entes. ſed potentia diſcrete ſunt partes adinuicē. quod non eſt in alijs generibꝰ ꝯpoſitionū. Compoſitō etiaꝫ ex partibꝰ integralibꝰ ponit ante ſe illā que eſt ex ꝑtibꝰ cō tinuis. Illa v̓o que eſt ex partibꝰ ꝯtinuis. ponit ante ſe illam que eſt ex materia ⁊ forma. Nam ip̄e partes cōti nue ex materia ⁊ forma ſunt: ꝯpoſitō v̓o eoꝝ que ſunt ex materia ⁊ forma. ponit ante ſe illā que eſt ex gene̓ ⁊ dif ferentia. Nam hāc habet formā ẜm ſeip̄am accepta. hec aūt habet ante ſe illā que ē ex potētijs. ẜm vnū modū ac cipiendi. Nam vnū genꝰ multiplicē habet potētiaꝫ. ſiue vna res generis. Reſtat gͦ ꝙ ẜm prius ⁊ poſterius dicet̉ poſitio. ⁊ ita videt̉ vna eſſe cauſa prima omnis ꝯpoſi ionis. ¶ Contra quedā differentie ꝯpoſitionū ſic ſe ha bēt. vt vna excedat alterā ⁊ excedatur ab ea: gͦ nō ſe ha bent ẜm prius ⁊ poſterius. verbigr̄a. Compoſitio que ē ſubſtantie cū potentijs. ſequit̉ ꝯpoſitionē ſubſtantie: ſed

Queſtio
cōpoſitō ſub̓e ex mat̉ia ⁊ forma ē. gͦ ꝯpoſitio ex mat̓ia ⁊ forma. eſt prior ꝯpoſitōe ſub̓e cū potētijs. Sꝫ ſic̄ habitū eſt priꝰ. ꝯpoſitō eēntie cū potētijs eſt prior ꝯpoſitōe ma terie ⁊ forme: vna em̄ ⁊ eadē forma ē multiplex in pote tijs. gͦ he diuiſiones ſe habēt ẜm excellentiam ⁊ exceſſa. ¶ Pret̓ea cū ſit multiplex differētia ꝯpoſitōnis. ſic̄ p̄ha bitu eſt. vna queqꝫ aūt ꝯpoſitō cauſet̉ mediate vel īmedi ate a pͥma cauſa q̄ deꝰ eſt: q̄ neceſſitas ē. ꝙ tot ſunt ꝯpoſi tōnes ī gene̓: ⁊ ī qͦ iudicat̉ virtꝰ diuīe eēntie. cū ī ꝗbuſdā videat̉ aliqͣ ſil̓itudo. ī ꝗbuſdā v̓o aliqͣ diſſimilitudo ma xima. ¶ Pret̓ea in ꝗbuſdā videt̉ maior appropinquatō ad ſimplicitatē. in ꝗbuſdā maior elōgato a ſimplicitate ¶ Ad qd̓ dicēdū eſt. ꝙ differētia ꝯpoſitōnū ordinata ē ẜm priꝰ ⁊ poſteriꝰ: ſꝫ attēdendū eſt ꝙ quedā dicit̉ ꝯpoſi tio nō ꝓprie. vbi totū nō trahit eē ab ip̄is q̄ dicunt̉ ꝑtes ſed magis ecōuerſo: ſic̄ eſt vbi ē totū poſſibile: ꝑtes em̄ poſſibiles plus trahūt eē a toto ꝙͣ ecōuerſo. ſil̓r ꝑtes neris a genere: ⁊ ꝓpter hͦ illa ꝯpoſitō qͣ dicimꝰ ꝑtes poſ biles ꝯponi in ſimplicibꝰ accipit̉. que aliqn̄ habēt ordi nem ẜm priꝰ aliqn̄ ẜm poſteriꝰ reſpectu alioꝝ ꝯpoſitoꝝ In alijs v̓o q̄ vere dicūt̉ ꝯpoſitōes. eſt ordo ẜm priꝰ ⁊ po ſteriꝰ ſimplicit̓. Unde ante ꝯpoſitū ex ꝑtibꝰ nūeralibꝰ. ē ꝯpoſitū ex ꝑtibꝰ integralibꝰ. Ante v̓o ꝯpoſitū ex ꝑtibꝰ ī tegralibꝰ. eſt ꝯpoſitū ex ꝑtibꝰ vniꝰ forme ſcꝫ homogeneo rū. ante v̓o ꝯpoſitū illd̓ ē ꝯpoſitū ex mat̓ia ⁊ formā. An̄ v̓o illud eſt ꝯpoſitū ex ꝑtibꝰ ẜm diffinitōeꝫ. Ante v̓o il lud eſt ꝯpoſitū. ex qͦ eſt ⁊ ꝙ eſt: ſꝫ iſta duo vltima genera ꝯpoſitionū. inueniūt̉ in formis ẜm ſeip̄as acceptis. vbi nō inuenit̉ ꝯpoſitō materie ⁊ forme. Ꝙ aūt nō vere di cat̉ ꝯpoſitō vbi totū nō trahit eē a ꝑtibꝰ: ptꝫ ex rōne cō poſiti. Compoſitū em̄ dicit̉ qd̓ ex aliꝗbꝰ eſt. pars aūt in plus extēdit̉: ſꝫ ꝓprie ī his dicit̉. Dicit̉ eī pars a ph̓o vno mō in qͦ poſſibile ē quātitatē diuidi qͦquo mō: ⁊ ẜm hunc modū dicunt̉ ꝑtes integrales ⁊ ꝑtes quātitatiue. Alio v̓o mō dicit̉ pars qd̓ nūerat totū. vel qd̓ cū alio ꝯſtituit aliud nūeratū: ⁊ ſic dicūt̉ duo ꝑs triū. ⁊ vnitas ꝑs triū: vnitas eī aliquotiēs ſūpta reddit binariū. binariꝰ at̄ cū vnitate t̓nariū ꝯſtituit. Dicunt̉ etiā ꝑtes ī q̄ diuidit̉ ali quid. ſic̄ ſunt forma ⁊ mat̓ia: vtpote forma cupri ⁊ ma teria cupri ſūt ꝑtes ſpecie cupree. Dicūt̉ etiā ꝑs illa que ſunt ī diffinitōe. vt genꝰ ē ꝑs forme ſcꝫ ſpēi. Pret̓ hos eti am modos dicit̉ illud ꝑs in qͦ poſſibile eſt formā diuidi abſqꝫ quātitate. ẜm ꝙ ſpēs dicūt̉ ꝑtes generis. nō qꝛ ex illis ꝯponit̉. Similit ad hūc modū poſſunt reduci ꝑtes v̓tuales. nō em̄ ex illis ꝯponit̉ ſubſtātia cuiꝰ ſūt ꝑtes vir tuales: vt ſubſtātia aīe nō ꝯponit̉ ex mēoria intelligētia ⁊ volūtate. ¶ Ad illud aūt qd̓ obijcit̉ pͥmo ꝑ iam dicta. Rn̄dendū eſt. ſūt em̄ genera ꝯpoſitōnū q̄ ꝓprie dicūt̉ or dinata ẜm priꝰ ⁊ poſteriꝰ. ¶ Ad illud qd̓ ſcd̓o obijcieba tur dicēduꝫ ē. ꝙ differētie ꝯpoſitōnū ſimplicit̓ ſic accipi pn̄t: ſūt en quedā ꝯpoſitōes ẜm ratōeꝫ. quedā v̓o in eſſe ſimplicit̓. Que v̓o ſūt ī eē ſimplicit̓. aut habēt ꝑtes actu diſcretas. aut q̄ nō ſūt actu diſcrete. Si ſūt actu ꝑtes di ſcrete. dicet̉ ꝯpoſitō nūeralis. Si t̓ tes nō ſūt actu di ſcrete. aut differūt ī forma aut nō differūt. Si differūt ī forma. ꝯpoſitō integralis n. uꝑat̉. ſic̄ corpꝰ hūanū ꝯpo nit̉ ex ꝑtibꝰ ⁊ ea q̄ ſunt hmōi: ⁊ iſtud genꝰ ꝯpoſitōis ſub ſe hꝫ plura genera. de ꝗbꝰ nō ē ad pn̄s dicēdū. ſūt em̄ al terius negocij. Si aūt ꝑtes nō differūt in forma: habēt ꝯſimilē formā. aut vnū eſt forma alteriꝰ. Si habēt cōſi milem formā. dicunt̉ ꝑtes homogenee. ſiue quātitatiue a quibuſdā. ſicut corpꝰ ex corporibꝰ ꝯponit̉. Si aūt vnū eſt forma alteriꝰ. dicet̉ ꝯpoſitō ex materia ⁊ forma q̄ vo cat̉ naturalis. Preter has ſūt due ꝯpoſitōes ẜm ratōeꝫ vbi ſcꝫ duo ꝯueniūt ad ꝯſtructōeꝫ vniꝰ forme. ſicut ſunt ꝑtes diffinitiue. aut vnū eſt forma alteriꝰ ſicut qͦ eſt for naͣ eſt eiꝰ qd̓ eſt. ¶ Ad tercō obiectū dicēduꝫ. ꝙ licet cō poſitū inquātū hmōi diſſimilitudinē habeat reſpectu pͥ mi qd̓ eſt oīno ſimplex: habet tn̄ ſimilitudineꝫ ẜm ꝙ te net ratōeꝫ vniꝰ: ⁊ ẜm ꝙ vere vnū eſt. magis appropinqͣt ſimilitudine ad primū. ẜm v̓o ꝙ minus vere vnū eſt. minus appropinquat vel magis elongatur. ¶ Articulus tercius. D terciū quo querit̉ de cauſa ꝯpoſitōis p̄me Iā aūt dictū eſt. ꝙ pͥma ꝯpoſito ⁊ vniuerſali or eſt. ex quo ⁊ qd̓ eſt. Sicut eī ī oīno ſimpli ci idē eſt qd̓ eſt. ⁊ quo ē: ita in ꝯpoſitis differt qd̓ ē ⁊ qͦ ē Querēduꝫ eſt gͦ vtrū cōueniat om̄i creature deinde ſi ſit vniuerſalior ꝙͣ illa que ē exēplar ⁊ forma vel nō. Tercō ẜm quā ratōeꝫ accipiat̉. ¶ Ꝙ ꝯueniat om̄i creature vi det̉: eo ꝙ nullū creatū eſt ſua eēntia. nec a ſe habꝫ eſſe ſꝫ aliūde depēdet: gͦ in creatura om̄i qd̓ eſt ⁊ quo eſt. diffe rūt. gͦ hec ꝯpoſitō ꝯmūis eſt om̄i creature. ¶ Preterea iſta duo ſimplex ⁊ ꝯpoſitū. diuidūt ſufficiēter ens. ī deo aūt ſolo idē eſt qd̓ ē ⁊ quo ē. gͦ in om̄i alio. nō ē idē qd̓ eſt ⁊ quo ē: ſꝫ om̄e in qͦ nō eſt idē. eſt ꝯpoſitū: gͦ oīs creatura hoc gene̓ ꝯpoſitōis eſt ꝯpoſita. ¶ Cōtra ſi oīs creatura hoc genere ꝯpoſitōis eſt ꝯpoſita: illud qd̓ dicit̉ qd̓ eſt vl̓ quo eſt. aut eſt creatura vel nō. Si nō eſt creatura vtrū qꝫ illoꝝ aūt alterū eſt creatura aut nō: neutrū aūt crea tor eſſe poteſt. cū creator non ſit materiale reſpectu ali cuiꝰ ꝯpoſitōnis ſiue materia. Unde augu. in libro d̓ tri nitate. In ſūma perſona pars nō poteſt eſſe deus. qͣnto magis pars trinitatis eſſe nō poteſt: multo fortiꝰ nec ꝑs alicuiꝰ creature: cū pars ſit poſſibilis ad totū. diuīa v̓o natura reſpectu nulliꝰ eſt poſſibilis. vtrūqꝫ ergo eſt crea tura. Sed dictū eſt omnē creaturā eſſe ꝯpoſitaꝫ ex quo ē ⁊ quod eſt. ergo quo ē. habet in ſe vtrūqꝫ. ⁊ ſic erit abire in īfinitū: nō gͦ oīs creatura ē ꝯpoſita. ¶ Itē vnitas cre ata. aut ē qͦ ip̄a vnitas ē vnū. aūt nō: ſi ſeip̄a vnū ē. gͦ id eſt quo ē ⁊ qd̓ eſt. Si eī ſeip̄a vnū eſt. ſeip̄a eſt. eo ꝙ vnū ⁊ eſſe ꝯuertūt̉. Si v̓o alia re a ſeip̄a eſt vnū: aut illa res ſeip̄a eſt vnū. aut nō. Si nō ſeip̄a eſt vnū. erit abire ī in finitū. Si aūt ſeip̄a eſt vnū. cū om̄is res vna ſcꝫ vnitate dicat̉ vna. illa res erit vnitas: ⁊ ita ſtādū erit in primo aut erit reflexio: ſed reflexionē impoſſibile eſt eſſe in cau ſis. ergo vnitas ſeip̄a eſt vna: ergo idē eſt in ea qd̓ eſt et quo eſt: ⁊ eſt creatura. ergo in aliqua creatura nō eſt ſu pradicta ꝯpoſitio. ¶ Ad quod dicēduꝫ eſt ꝙ om̄is crea tura dicit̉ ꝯpoſita. iſto genere ꝯpoſitōnis vno duoꝝ mo dorum: aut quia habet in ſe ꝯpoſitōneꝫ illam. aut quia cum alio venit ad ꝯponēduꝫ terciū. Quo em̄ eſt res vni tur cuꝫ eo qd̓ eſt. in illo qd̓ ꝯpoſitū eſt ex vtroqꝫ: ⁊ ita cō poſitū dicet̉ ex alijs ꝯſtitutū. vel ex quo cū alio aliquid conſtituit̉. Si ergo accipiendo ꝯpoſitum aliquo duorū modoꝝ. dicet̉ omnis creatura ꝯpoſita. Si v̓o coartare tur ad intentōneꝫ ꝯpoſiti. ẜm ꝙ ꝯpoſitum dicit̉ ex alijs conſtitutū. nō eſt omnis creatura ꝯpoſita hoc genere cō poſitōnis: ⁊ ꝑ hoc ſoluit̉ primo obiectū. ¶ Ad ſcd̓m ob iectum de vnitate dicenduꝫ eſt. ꝙ licet vnitas ſeip̄a for maliter ſit vnū. nō tamē ſeip̄a effectiue. Primū aūt dici tur vere vnū ſcꝫ deus: quia nec formaliter nec effectine habet vnitatē ab alio. Unitas v̓o creata effectiue habꝫ a deo. ſed formaliter non habet ab alio ꝙͣ a ſe: homo v̓o vel lapis ab alio habet effectiue ⁊ formaliter. Cum er go dicitur in ſimplici idem eſt quo eſt ⁊ quod eſt. ſi attē datur omnino ſimplex. oportet accipere quo eſt. ẜm om ne genus cauſe. Si v̓o accipiatur ſimplex per extenſio nem. poteſt dici vnitas cauſa creata ſimplex quo ad ge nus cauſe formalis. ſed non ſimplex quo ad genus cau ſe efficientis: dependet enim ẜm eſſe ab efficienti. Item cum materia vel ſubiecto vnum conſtituit. ⁊ ita in vno genere dicetur eſſe ſimplex alio genere dicetur eſſe ꝯpo ſitum. ¶ Sed adhuc poteſt obijci. loquendo de vnitate aut forma ẜm ſeipſam accepta. Intelligatur enim for ma creata non indigens materia: conſtat ꝙ huiuſmodi forma creata eſſet. aut ergo eſſet ſimplex aut compoſi ta. Simplex omnino non poteſt eſſe. cuꝫ hoc ſoli deo cō ueniat. Unde auguſti. in libro d̓ ciui. dei. Ideo ſimplex dicitur. quia qd̓ habet hoc eſt quod habet. Unde natu ra dicitur ſimplex. cui non ſit aliquod habere quod poſ

ſit amittere. nec aliud ſit habens ⁊ id ꝙ habet̉. forma gͦ iſta cū nō ſit ſimplex erit ꝯpoſita. gͦ altero duoꝝ modo rum: ſꝫ nō eſt ex alijs ꝯſtituta. nec cū alio poſita ad cōſti tuendū terciū. gͦ nō eſt ꝯpoſita. Propter hͦ addendū eſt vt ꝯpoſitū etiā dicat̉. nō tm̄ vno duoꝝ modoꝝ ſupradi ctoꝝ: ſꝫ cuiꝰ eſt eē depēdens ab alio. ⁊ intellectꝰ dependet ab intellectu: licet gͦ ꝑtes nō habeat. nec pars alteriꝰ ſit tn̄ nihilominꝰ ꝯpoſitū dicet̉. ꝓpter ſui depēdentiā in eſſe ⁊ intellectu. Accipiendo gͦ ꝯpoſitū aliquo triū modoꝝ. dicet̉ oīs creatura ꝯpoſita. nec alio modo pōt intelligi. ¶ Et cū querit̉ ſi ſit vniuerſalior ꝙͣ illa. q̄ ex materia ⁊ forma vel nō? ꝙ nō videt̉. Om̄e em̄ creatū habet in ſe vt poſſit reciꝑe ab alio. ⁊ vt poſſit age̓ in aliud. vel eſt illud a quo eſt potētia recipiēdi. vel ē illud a qͦ eſt potētia agē di. Sꝫ qd̓ habet in ſe vtrūqꝫ eſt ꝯpoſitū ex his: gͦ ꝯpoſi tio iſta extēdit̉ intātuꝫ. quātū illa ꝯpoſitō que ē. ex quo ē ⁊ qd̓ eſt: gͦ ſunt equalis ambitꝰ. ¶ Itē in li. de articulis fidei. materia ⁊ forma ē ex materia ⁊ forma: a quo v̓o eſt potētia recipiēdi. ē materia. a quo hꝫ potētiaꝫ agēdi eſt forma: gͦ eſſe creatū eſt materia vel forma vel ꝯpoſituꝫ. ⁊ illaꝝ ꝯpago tria prorſus diuerſa ſūt. que ī cuiuſlibꝫ ſub ſtātie creatōe exigūtur. ¶ Cōtra. nō eſt idē qd̓ eſt mate ria ⁊ quo ē materia. ſil̓r qd̓ ē forma ⁊ quo ē forma: ergo hec ꝯpoſitō vniuerſalior ē illa. Pret̓ea ꝯpoſitō materie ⁊ forme ratōe vtriuſqꝫ ꝯponētiū. nō videt̉ habe̓ ſil̓itudi nem ī primo. In nulla em̄ re poſſumꝰ dice̓ idem ē forma ⁊ materia. ſicut dicit̉ idē ē quō ē ⁊ qd̓ eſt: cū gͦ aliqua cō ueniētia ſit in illa ratōe cū pͥmo: in hac v̓o non ſit. prior erit ꝯpoſitō eiꝰ qd̓ ē ⁊ a quo ē. ꝙͣ materie ⁊ forme. ¶ Ad qd̓ obijcit̉. ꝙ ꝯueniētiore ⁊ prior naturalit̓. ꝯpoſitō ex qͦ eſt ⁊ qd̓ eſt: ꝙͣ materie ⁊ forme. ſicut iam dictū eſt. ¶ Ad obiectū aūt in cōtrariū dicēduꝫ ē. ꝙ licet materia ⁊ for ma ⁊ qd̓ ē ex his. extendat̉ ad oīa: nihilomīꝰ tn̄ alia cō poſitō eſt vniuerſalior. qꝛ ſe extēdit ẜm quēdaꝫ modum ad ea q̄ ſunt materie vel forme ẜm quē modū nō dicimꝰ materie ⁊ forme eē in forma vel eē in materia. ¶ Prete rea maioris vnitōis ſūt qd̓ ē ⁊ quo ē. ꝙͣ materia ⁊ forma vnū em̄ de altero dicit̉. qd̓ non eſt reꝑire in materia ⁊ in forma. vt forma dicat̉ de materia vel ecōuerſo. ¶ Et cū querit̉ ẜm quā ratōeꝫ accipiat̉ dignitas iſtiꝰ ꝯpoſitōis. ad qd̓ dicendū. ꝙ nulla alia ꝯpoſitō habet ꝯponētia in aliqua ratōe. ẜm quā poſſunt cōuenire diuine eēntie. ſic̄ eſt in ꝯpoſitōe materie ⁊ forme: neqꝫ eī materia ⁊ forma ꝯueniūt primo. ſimilit̓ ꝑtes diffinitōis nō ꝯueniūt pͥmo. ⁊ ita de alijs generibꝰ ꝯpoſitōnū. q̄ magis elōgant̉: ergo hec ſola ꝯpoſitō nobilior ē alijs ꝯpoſitōibꝰ. In pͥmo em̄ eſt reꝑire qd̓ eſt ⁊ quo eſt. licet nō ẜm ratōeꝫ ꝯpoſitōis. deſcēdit gͦ ab idemptitate eiꝰ om̄imoda ꝙ eſt cuꝫ eo quo eſt. differentia prima huiꝰ ab illo. ¶ Sed obijcit̉ nōne qͦ eſt. p̄dicat̉ de eo qd̓ eſt: cū dicit̉ homo ē homo. aut lapis eſt lapis ⁊ ita de alijs: gͦ eſt ibi idēptitas: ī quo gͦ differt a primo? Itē ſicut habet̉ in li. de articul̓ fidei. materia ⁊ forma ⁊ hoꝝ ꝯpoſitō. ſunt veſtigiū trinitatis. Unde di citur ibidē in vna eadēqꝫ ſubſtātie creatōne trinus effe ctus. vno eodēqꝫ actore ſcꝫ trinitate ꝓducit̉. ⁊ poſt ſeꝗt̉ licet in cuiuſlibꝫ ſubſtātie creatōe. materiā patri. formā filio. ꝯpoſitōeꝫ ſpūiſancto poſſet ordo ꝯgruꝰ deſtinare. tamen in qualibet triū tota trinitatē neceſſe eſt operari Ex quo videt̉. ꝙ illa ꝯpoſitō cū ſuis ꝯponentibꝰ. reꝑiat̉ in primo ẜm exemplaritatē: ſicut quō eſt ⁊ qd̓ eſt. cū ſua poſitōne reperiūtur in primo ẜm exemplaritatē. ¶ Ad rimū dicendū. ꝙ licet quo eſt. ẜm quēdaꝫ modū dictuꝫ predicetur de eo qd̓ eſt. ⁊ ita ſit ideꝫ. illi quo eſt: tamen ſ ẜm ſeip̄m accipiat̉. nō eſt idem cū eo qd̓ eſt: vt homo nō eſt ſua humanitas. In diuinis aūt quocūqꝫ modo acci piatur hoc eſt idem. vt deus eſt deitas ⁊ pater eſt pater nitas. ⁊ ita de alijs. ¶ Ad ſcd̓m dicendū eſt. ꝙ nō eſt cō cedendū ꝯpoſitōeꝫ eſſe exemplariter in deo. nec ꝓprie re preſentat̉ ibi trinitas nō em̄ dicimꝰ materiā ꝯuenire pa tri: nec forma ꝓcedit a materia ſicut filius ꝓcedit a pa tre. Unde extraneo modo facta eſt illa adaptatio trinitatis create ad increataꝫ. Quod ſi etiam aliquo mō po teſt ꝯuenire. nō ſic tamen ſicut de qͦ eſt ⁊ qd̓ eſt ⁊ idēpti tate hoꝝ. Nam hec inueniūtur in ip̄a ſubſtantia dei ẜm ſe accepta. nō cointellectis perſonis: illa v̓o nullatenus datur ītelligi niſi perſonis cointellectis. vt materia ra tione potentie ſit veſtigium ſumme potentie que appro prietur patri. forma v̓o ratione actus ſit veſtigium ſum me forme. compoſitio v̓o ratione ordinis ſit veſtigium ſumme bonitatis: ſed ab expoſitoribus ſacre ſcripture qui multas numerant trinitates in creaturis. que ſunt veſtigium ſumme trinitatis. non inuenitur hec trinitas pro veſtigio. ¶ Articulus quartus. D quartum quo querit̉ vtrum ratio compo nibilis conueniat omni rei. aut ab aliqua re moueatur. ꝙ ſic videtur. Nulla enim res eſt que non cedat in rationem alicuius vnius. ſed vnuꝫ di citur multipliciter: ſed qd̓ cedit in rationem vniꝰ cedit in ratōnem ꝯponibilis. ergo quelibet res cedit in ratio nem ꝯponibilis. ¶ Item ſi illud de quo minus videtur cedit in ratōnem ꝯponibilis. ⁊ illud cedet d̓ quo magis videtur: ſed magis cōueniunt creatura ⁊ creatura ꝙͣ cre ator ⁊ creatura: ſed creator ⁊ creatura cōueniunt ad ra tionem vnius. ẜm ꝙ xp̄c in duabus naturis eſt. gͦ crea tura ⁊ creatura magis poſſunt conuenire vt ex illis fiat vnum. ¶ Contra. duo que ſunt ī actu. nō erunt aliqua hora vnū in actu. actus em̄ diuidit: ergo ex ſubſtantijs q̄ ſunt in actu. nō erunt vna ſubſtātia. nō ergo eſt quodli bet cū quolibet ꝯponibile. Item totū ⁊ pars ꝯponūtur ſed quod eſt ꝯponibile pōt habere ratōneꝫ ꝑtis. ergo qꝛ habet ratōneꝫ totius nō eſt ꝯponibile: ſed res ꝯpleta hꝫ ratōeꝫ totiꝰ. gͦ nō eſt ꝯponibilis. Iteꝫ om̄e a qͦ remouet̉ ratō poſſibilis ad aliud. remouet̉ ratō ꝯponibilis. ſꝫ di uina eēntia ē a qͦ remouet̉ ratō poſſibilis ad aliud. gͦ di uina eēntia nō ē ꝯponibilis: nō ergo oīs res ē ꝯponibil̓. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ nō ꝯuenit om̄ī rei ratō ꝯponibilis vt ex eo fiat aliqd̓. ⁊ hoc maxīe ręmouet̉ a diuina eēntia que ē ꝯpletiſſima. Nec ē ꝯtrariū ꝙ xp̄c ē vna ꝑſona ī du abus naturis. nō em̄ ex illis duabꝰ naturis ꝯſtituit̉ ꝑſo na. nec diuīa natura poſſibilis ē ad illā ꝑſonā. ſꝫ huma nā natura q̄ indigēs erat ꝑfectōne poſſibilis erat: neu tra tn̄ erat ꝑs. ꝑſona em̄ in ſe ſimplex eſt ⁊ cōpleta. Et ſi obijciat̉ in cōtrariū ꝙ ꝯueniūt in illa. Rn̄dendū ꝙ hoc nō eſt ad eū ꝯſtituēdū. ſꝫ que priꝰ erat in vna natura. de inceps ſubſiſtēt in duabꝰ naturis. Unde ī ioh̓e damaſ dicit̉ ꝯpoſitū. ¶ Ad aliud dicēduꝫ. ꝙ licꝫ vnū dicat̉ ml̓ tis modis. nō tn̄ ex quibuſcūqꝫ fit quodcūqꝫ: excepto vno qd̓ vniuerſuꝫ dicit̉. nō eſt quelibꝫ creatura ordīat. ad ꝯpoſitōꝫ alicꝰ vniꝰ. Creat̉e em̄ q̄ ſūt ī ſe ꝯplete actu nō ordināt̉ ad vlt̓iꝰ ꝯplemētū: nihilomīꝰ tn̄ relata ad cre atorē poſſibilitatē habet vt de ea fiat quod vult. ¶ Queſtio tredecīā de mu tabilitate creaturarum. Rocedendū eſt ad queſtionē de mutabilitate. In qͣ pͥmo q̄ rēdū vtꝝ mutatō dicat̉ equoce an̄ vni uoce d̓ pͥmo exitu ī eē d̓ n̄ eē q̄ dr̄ creatō ⁊ d̓ exitu ꝯſeq̄nti ꝗ dr̄ ꝯditō. ꝓut res ex it de potētia ī actū. ¶ Scd̓o vtꝝ oīs creat̉a ſit mutabil̓: aut q̄dā mutabilis q̄dā īmutabilis. ¶ Tercō vtꝝ crea tura ſit mutabil̓ ī nō eē oīno de eſſe. ſic̄ de nō eſſe in eſſe. ¶ Quarto vtꝝ deꝰ poſſꝫ ꝯferre creature oīmodā īmuta bilitatē. videlicꝫ vt eēt īmutabilis ẜm naturā. Nembrū primū. Irca pͥmū ſic. mutatō q̄ ē d̓ oīno nō eē ī cē nihil habꝫ ꝯmū. Mutatio v̓o q̄ ē de eē in nō eſſe habꝫ aliquid ꝯmū. ẜm qd̓ dicitur

Queſtio .xiij.
generatō vniꝰ eſt corruptio alteriꝰ. ẜm ꝙ dicit̉. ꝙ n̄ om nino ſecedit in nō eē. gͦ mutatō nō dr̄ ẜm vnā rōeꝫ d̓ exi tu pͥmo ⁊ exitu ꝯſequēti. ¶ Ꝙ aūt dicat̉ rōne pͥmi exitꝰ mutatō ſic arguit̉. oppoſitio eſt inter creaturā ⁊ creatorē inqͣtū hmōi: ſed creator inqͣtū hmōi eſt īmutabilis crea tura gͦ inqͣtū creatura ē mutabilis: ſed creatura ẜm ꝙ hmōi dicit exitū de nō eē in eē. gͦ ẜm hoc eſt mutabilis. modo dr̄ mutabilis. ꝑ oppoſitionem ad creato vtro ec mutat̉ de nō eē in eē. nec de eſſe in nō eē. ¶ Cō q. que eſt cā rerum vt ſint poſt nō eē ea eſt cauſa rerum vt ſint poſt eē. ſicut gͦ eidē eſt cauſa. ita ideꝫ effectꝰ: ſed ille effectus eſt mutatō ſiue variatō. gͦ variatō ſiue muta tio dicet̉ vniuoce. Itē licꝫ generatio ſit mutatō de nō eē in eē. ⁊ corruptio ſit de eē in nō eē. nihilominꝰ tn̄ mutatō dr̄ vniuoce de generatōe ⁊ corruptōe. gͦ a ſimili dicet̉ de pͥmo exitu ⁊ ꝯſequēti. ¶ Ad hoc rn̄dendū. ꝙ mutatō ꝓ prie dicta fundat̉ ſuꝑ aliqd̓ ſubiectū. qd̓ mutari dr̄. extē dit̉ tn̄ vt dicat̉ mutatio a nō ſubiecto in ſubiectū. vl̓ a ſb̓ iecto in nō ſubiectū. vel a ſubiecto in ſubiectū. large ſum pto nō ſubiecto. ad nō ſubiectū negatiue ſumptū ⁊ p̓ua tiue. ⁊ ẜm hūc modū dicet̉ mutato ī exitu pͥmo. Sed at tendēdū eſt. ꝙ mutatō de nō eē in eē. reſpicit in qd̓ muta tur principal̓r: mutatio d̓o de eē in nō eē reſpicit a qͦ fit mutatio. nō negat̉ gͦ quin ſumpta generali rōne. dicat̉ vniuoce de pͥmo exitu ⁊ conſequenti. proprie v̓o ſumpta ꝯn̄ dicitur vniuoce. ¶ Nembrum ſecundum Dſecundū quo querit̉ an om̄is creatura ſit mutabilis: aut quedā īmutabilis. que dā nō. Ꝙ om̄is ſit mutabilis arguit̉ ex hͦ y om̄is creatura eſt de nihilo ſicut dic̄ au gu. in. xij. de ciui. dei. Om̄ia que facta ſūt. mutabilia ſūt ꝛ de nihilo facta ſūt. ¶ Itē qd̓ recipit maius ⁊ minꝰ mu tabile eſt. ſed creatura recipit maius ⁊ minus in eſſe re ſpectu bn̄ eē. gͦ eſt mutabilis. ¶ Item in queſtionibꝰ ve ⁊ noͣ. teſta. Qd̓ vicibꝰ tꝑm miniſtrat̉. ita vt ip̄a tꝑa ali qn̄ nō ſeruēt ſua officia. quō appellat̉ illud eternuꝫ? ex qͦ reuera vult innuere. ꝙ aliquā mutatiōꝫ recipiūt in tēꝑe ꝓpt̓ quā n̄ debēt dici res eterne. ¶ Ꝙ at̄ q̄dā ſit mutabil̓ Idā īmutabil̓ accipit̉ ex hoc. ꝙ illud quod ē īmortale ē ī nutabile. aliqua v̓o res creata eſt īmortalis. gͦ eſt īmuta bilis. ¶ Preterea. vniuerſale eſt ꝯditio creature. ſed cō ditō vniuerſal̓ eſt incorruptibile. gͦ eſt īmutabile: ꝑ cōſe quēs ergo aliqua creatura ē īmutabil̓. ¶ Itē gr̄e. Ange lus ī ſtatu ſuo īmutabil̓ ꝑmāet. ergo aliqͣ creatura ē im mutabilis. ¶ Forte dicet̉ ꝙ īmutabil̓ eſt aliqua creat̉a qͦ ad eē. ſed mutabil̓ qͦ ad bn̄ eē. ⁊ ita aliquo mō mutabil aliquo mō īmutabilis: vicꝫ ꝙͣtū ad eē. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit damaſ. quoꝝ eē auerſio ē incipit. h̓ verſioni ſb̓iecta ſūt vel corrupta. vl̓ ẜm electōꝫ alterata. intellectualia er go āgelos.ſ. ⁊ aīas ẜm electōꝫ. ⁊ eā q̄ eſt ī bono ꝑfectōeꝫ ⁊ eā que eſt ex bono abſceſſiōꝫ intēſā. reliqua v̓o ẜm ge neratōꝫ ⁊ corruptōꝫ ⁊ eā que ē ẜm qualitatem trāſmu tatōꝫ. ⁊ ẜm quātitatē. ⁊ ẜm localē motū. Ex qͦ videt̉. ꝙ ī tellectualē creaturā īmutabilē dicat ẜm eē: mutabilē ẜm bn̄ eē ⁊ male. ¶ Sed videt̉ ꝯͣriū ꝑ hoc ꝙ dic̄ alibi in eo dē li. Angelꝰ īmutabil̓ ē. nō natura ſꝫ gr̄a. Et ph̓s loq̄ns de ſuꝑioribꝰ corꝑibꝰ dic̄. Dij deoꝝ quoꝝ opifex ego ſuꝫ natura quidē diſſo me aūt volēte indiſſolubiles ergo hmōi creature mutabiles ſūt nat̉a etiā quo ad eē. Itē vniuerſū creatura eſt: aut ergo mutabilis. aut im mutabilis. Si ergo īmutabilis qͦ ad eē. ergo nō oīs crea tura mutabil̓. Si d̓o mutabilis. cū potētia nō ſit infini ta. rei nō finite nō eſt potētia infinita. aliqn̄ mutabit̉ qͦ ad eē. ergo aliqn̄ vniuerſū deſinit eē. ¶ Itē beatitudo eſt quedā res creata ẜm ꝙ ſupponit formā hoīs beati: aut eſt mutabilis aut īmutabil̓. Immutabil̓ nō pt̄ eē. cuꝫ ſit creatura. mutabilis nō pt̄ eē. cū ſit beatitudo: beatitudo at̄ eſt ſtatus oīm bonoꝝ aggregatōe ꝑfectꝰ. ſed iſte ſtatꝰ nō pr̄ eē cū mutabilitate. ergo nō eſt mutabilis. nō ergo
om̄is creatura mutat̉. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ oīs creatu ra inqͣtū hmōi mutabil̓ ē ẜm aliquē modū. Nā ſi obijci at̄ de ip̄a mutabilitate cū ſit creatura vtꝝ mutabil̓ ſit. Rn̄dēdū eſt ꝙ alit̓ dicit̉ res mutabil̓ q̄ mutat̉. ⁊ aliter ip̄a mutabilitas. Nā mutabilitas dr̄ mutabil̓. tāꝙͣ cau ſa formal̓ rei q̄ mutat̉. creatura v̓o alia q̄ ſimpl̓r dr̄ crea tura. mutabil̓ dr̄ ẜm ſeip̄am. Et ſi dicat̉ mutabilitas n̄ mutabil̓ ẜm quēdā modū. eo ꝙ mutatōꝫ n̄ ꝑticipat ī ge neratōe forme. tūc em̄ eēt ꝓceſſus ī infinitū. nō tn̄ īmuta bilis dr̄ ſic̄ diuīa eēntia dr̄ īmutabil̓. Diuīa em̄ eēntia dr̄ īmutabil̓ ꝯͣ hoc ꝙ mutatō mutabil̓ dr̄. ⁊ mutabilitas mutabilis res q̄ ẜm ſeip̄aꝫ mutat̉ mutabil̓. ¶ Ad obie ctū at̄ pͥmo qͥ on̄dit̉ ꝙ quedā creatura ē īmutabil̓ qꝛ im mortal̓ eſt. Rn̄dendū ē ꝙ īmortale nō tm̄ remouet muta tōꝫ quo ad eē. ſed quo ad eē bn̄ vel male. Un̄ licꝫ aliqua creatura dr̄ īmortalis. qꝛ mori nō pt̄. nō tn̄ dr̄ īmutabi ſunt em̄ alia genera mutationū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijci tur de vniuerſali in qͦ notat̉ ꝯditio creature ex hoc ꝙ dr̄ incorruptibile. Dicendū eſt ꝙ incorruptibile dr̄ eo ꝙ ex rōe huiꝰ vniuerſal̓ nō ht̄ cauſā corruptōis ꝑ ſe. lꝫ ẜm ac cidēs ẜm hoc aūt nō dicat̉ mutabile. nihilominꝰ tn̄ ẜm ꝯmunē ꝯditōeꝫ creature eſt ip̄a mutabil̓ de ſe niſi ꝯtine at̄ a creatore in eē. Un̄ aug. ſuꝑ Gen̄. ad lit. li. iiij. Crea toris potētia ⁊ oīpotētis virtꝰ cauſa ſubſiſtēdi eſt oī cre ature: que virtus ab eis que creata ſunt regēdis. ſi aliqn̄ ceſſaret. ſimul ⁊ illoꝝ ceſſaret ſpecies. oīſqꝫ creatura co cideret. Ex quo accipitur. ꝙ ſi aliqua creatura dicit̉ im mutabilis. nō eſt de ſe ſed de voluntate ⁊ dono ꝯditoris ¶ Ad terciū dicenduꝫ. ꝙ licet angelus ſit immutabilis ẜm ſtatū genere vel glorie. tamen eſt mutabilis in eo ꝙ eſt ex nihilo. Unde greg. ſuꝑ illud. iiij. Iob. Ecce qui ſer uiunt ei nō ſunt ſtabiles ⁊cͣ. Angelus ⁊ ſi in ſtatu ſuo ī mutabilis permāet. in hoc tamen ꝙ creatura eſt viciſſi tudinem mutabilitatis habet. ⁊ ita ſtabilis nō eſt. Si eī natura mutabilis nō eſſet. cū eſſet bene cōdita in nullis cecidiſſet: ⁊ hoc eſt qd̓ dicit Io. dama. ꝙ angelus eſt im mortalis nō natura ſed gratia. ¶ Ad quartū ſcꝫ vtruꝫ ā elꝰ mutabil̓ ſit qͦ ad eē. ⁊ ſimilit̓ de corporibꝰ celeſtibꝰ Sicendum ꝙ de ſe nō habent īmutabilitateꝫ quo ad cē ſed de bonitate creatoris: qui cuidaꝫ creature dat ſimi litudinem ſue immutabilitatis. ſicut illi creature con gruit. ẜm ꝙ nō mutatur de eſſe in nō eſſe. licet poſſibilis ſit ex eo ꝙ eſt de nihilo. ¶ Ad quintum dicendum de eo quod obijcitur de vniuerſo. ꝙ aliter dicitur vniuerſum mutabile. ⁊ aliter aliqua pars vniuerſi: dicitur em̄ vni uerſum mutabile rōne quarundā ſuaruꝫ partium. Un de Aug. in queſtionibus ve. teſta. Inconueniens ē mū dum eternū dicere quē cū videmus paſſioni ſubiectū. ⁊ ꝑ ſingula ſeneſcere deficere credemꝰ ⁊ finiri. dicit̉ etiaꝫ vniuerſū mutabile. qꝛ de nihilo factuꝫ eſt. ⁊ rōe huius dicit̉ conſimiliter mutabile. ſicut ⁊ ſingule creature. di citur cuꝫ immutabile. eo ꝙ nō mutabitur ratione nobi lium creaturarum in nō eē ex diſpoſitione conditoris. ¶ Ad ſextum dicenduꝫ ſcilicet de beatitudine creata. de us beatitudo creata immutabilis dicitur. eo ꝙ nō mu tabitur. nō aūt dicitur immutabilis. eo ꝙ non poſſit in eo ꝙ creatura mutari. nec mutabile ex ratione creatu re opponitur beatitudini. licet eniꝫ beatitudo ſit ſtatus om̄iuꝫ bonorum ꝯgregatione ꝑfectus. tn̄ beatitudo crea ta nō habet om̄e bonum. niſi ẜm ꝙ ei ꝯgruit. vnde non habet immutabilitateꝫ eo mō quo deus dicitur īmuta bilis. Dicetur ergo beatitudo creata ſtatus oīm bonorū ſufficientium congregatione ꝑfectus. ⁊ ſic non opponet̉ mutabilitas que congruit creature. ſed mutabilitas q̄ eſt defectus bonorum ſufficientium. habet oppoſitioneꝫ reſpectu beatitudinis. Et ſi obijciatur. ꝙ mutabile dic̄ poſſibilitatem. poſſibilitas autē non eſt infinita. et ita aliquando reducetur ad actum: ſi vero reducitur ad actu non fuit beatitudo. cum beatitudo ſit vita eterna. quod autem eternum eſt. non deficiet. Dicendum eſt. ꝙ poſſibilitas illa infinita dicitur quo ad hoc ꝙ non

reducet̉ in ſuū actū. eo ꝙ ponit ī ſe eternitatē boni. qu pponit̉ defectui boni. ſiue bono deficiēti. Nec eſt mirū ilitas ſit infinita. cū ſit rei infinite duratiōe: ꝙ educibil̓ in actū. nō eſt tm̄ ex ip̄a. ſed ex voli aūt ī tate ¶ Nembrum tercium D terciū quo querit̉ vtꝝ creat̉a ſit muta bilis in nō eē oīno de eē. ſic̄ de nō eē in eſſe quā queſtionē mouet Aug. in li. ꝯtra ad I uerſariū legis ⁊ ꝓphetaꝝ. ⁊ relīꝗt eā inde terminatā. Quod nō videt̉ ſic. pͥncipij dātis eē. eſt ꝯſer uare eē. gͦ ꝙͣtū eſt de ip̄o. nō cedit in oīno nihil. ¶ Itē na tura ip̄ius rei ꝯdite. tēdit ad ꝯſeruatōꝫ ſui: ⁊ ſi nō pt̄ ſe ſaluare in vno ſolo ht̄ virtutē ꝯſeruādi ſe in alio. gͦ quā tū ē de intētōe nature nō perit. ¶ Itē res q̄ hꝫ ꝯtrariū ex nō oīno cedit in nihil. qꝛ intētio ꝯtrarij eſt intēto ꝯuertere in ſuā formā. ex nulla gͦ ꝑte eſt ꝙ oīno cedat in nō ens. ¶ Itē ſi res aliqͣ cedit in nō ens. aut illa ē ſpūal̓ aut corꝑalis: ſpūalis nō eſt. cū ſit potētior corꝑali ⁊ ſi milio no cuiꝰ ē res ꝯditas ſeruare. corꝑal̓ v̓o nō ē: ꝗa aut ē ſimplex vtpote pͥncipiū reꝝ corꝑaliū. aut ꝯpoſita ex illis. ꝯpoſita v̓o nō oīno cedit in nō ens. Cōpoſitū eī oē diſſolubile ē ⁊ reſulubile in ſua pͥncipia ſimplex non erit ī illo genere. qꝛ ſimplicia aūt ſūt corꝑa ſuꝑiora cele ſtia hec etiā nō ſecedūt ī nō ens. qꝛ nō corrūput̉. Si v̓o ſūt elemēta nō oīno cedūt ī nō ens. qꝛ adinuicē generāt̉. ⁊ vniꝰ corruptō ē alteriꝰ generatio. nulla gͦ creatura co ꝑalis ſecedit in nō ens oīno. ¶ Forte dicet̉ ꝙ hͦ veꝝ eſt ſb̓ſtātijs. ſꝫ in formis accidētibꝰ nō ſic. Contra qd̓ eſt. ꝙ forme accidētales ſi hn̄t ꝯtrarietatē adinuicē. fit adinui cē trāſmutatō: ⁊ ita ſi vna deſinit eē ī ſb̓a. altera ſit ī ſb̓a ¶ Pre. forme accidētales creāt̉ a pͥncipijs in ſb̓a. ſꝫ p̄nci pia in ſb̓a ſb̓e ſūt. gͦ creant̉ a ſubſtātijs. Si gͦ pͥncipia q̄ ſūt ſb̓e. nō oīno cedūt in nō ens. nec forme accidētales q̄ ex illis creāt̉. ¶ Preterea ſi dicat̉ ꝙ lꝫ nō ſecedāt in n̄ ens oīno. poſſūt tn̄ ſecede̓: reducat̉ hec potētia ī actū ſi reducit̉. nō magis reducit̉ ꝙͣ cū mūdꝰ īnouabit̉. Sꝫ in nouatō mūdi erit ꝓcedēte igne. ꝗ ꝯburet faciē mūd: ſꝫ ſic eſt de natura ignis. ꝙ ꝯuertit ea q̄ ꝯburūt̉ ī ſe: gͦ oīa q̄ n̄ ꝑmanebūt ī ſua forma pꝰ ꝯbuſtiōꝫ. ꝑmanebūt ī ſpē ignis vel reſoluēt̉ in ſua pͥncipia. ſꝫ ſua pͥncipia ꝑmanebūt in ſua eēntia. p̄terit em̄ figura hꝰ mūdi ſꝫ nō ſb̓a. ſicut hr̄. j. Coꝝ. vij. ¶ Itē ſi oē quod ꝓcedit de nō eē in eē. ex hac ra tiōe poſtea de eē verteret̉ in nō eē: quā rōe vnū verteret̉. ⁊ aliud verteret̉: ſꝫ quedā ſūt q̄ nō vertūt̉ in n̄ eē. nec ver tent̉: īmo cōꝑalia ſūt. gͦ ꝯſil̓i rōe ⁊ alia nō vertēt̉ ī nō eē oīno. ¶ Cōtra. dr̄ ad heb̓. j. ſuꝑ illud psͣ. Ip̄i ꝑibunt tu aūt ꝑmāes. ⁊ oēs ſicut veſtimētū veteraſcēt ⁊cͣ. vetereſci re dr̄ illud qd̓ more veſtis paulatim ꝯſumit̉. Si gͦ ꝯſumi tur hͦ mō. tadē oīno deficiet. Itē Apoca. xxj. dr̄. Uidi ce lum nouū ⁊ terrā nouā. ⁊ mare iā nō ē. gͦ mare deſinet eē Itē yſa. lj. celi ſic̄ fumꝰīiqueſcēt: cū gͦ celi euaneſcēt de ꝙ bꝰ minꝰ videt̉. alia cedēt ī nō eē de ꝗbꝰ magis videt̉. Itē Grego. in moral̓. cūcta ex nihilo facta ſūt. eorūqꝫ eſſen tia ad nihilū tēderet. niſi ea actor oīm māu regimīs re tineret. ſꝫ actor oīm nō retinebit manu regimīs ſꝑ ea q̄ ꝓpter ſolā hoīs neceſſitatē ſūt. Cū gͦ creature inferiores corꝑales vt aīalia ⁊ plāte ⁊ hmōi. p̄ter ſolā hoīs neceſ ſitatē ſint ablata. neceſſitate ſecedēt ī nihilū. Itē grego. Oīa q̄ a deo creata ſūt que mō ſic. mō aliter ſūt. iuxta n̄ eē ſūt. Itē. xiiij. Eccͣi. oē opꝰ corruptibile ī fine deficiet. ſꝫ ml̓te creature ſūt oꝑa corruptibilia. ergo ī fine deficiēt. Itē corruptō generatōi opponit̉. ⁊ qͦꝝ eſt generatō. eoꝝ ē corruptio. q̄ ſūt generabilia ſūt corruptibilia. ergo a ſi mili ē. qd̓ creat̉ de nō eē in eē mutet̉. qd̓ aūt ꝑit de eē. mu tat̉ ī nō eē. erūt eoꝝ quoꝝ eſt creatio in nō eſſe mutatio. Itē dama. Oīa que ſūt creabilia oī nō ſūt corruptibilia ergo creabilia ſūt corruptibilia. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ ea ſūt creabilia. ſūt qͣntū eſt de ſe in nō eē vertibilia. hͦ eſt ſi nō haberēt aliam cauſam ꝯtinentē vel ꝯſeruātē. nō tamē
oīa ſūt vertibilia in nō eē de volūtate ꝯditoris: ea em̄ ꝑ manebūt ex volūtate ꝯditoris. q̄ ſūt ad fruēdū ip̄o. vl̓ or dinata ad illud. ⁊ ſi nō ꝑmanēt ad gl̓iaꝫ. ꝑmanēt ad pe nā. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obiectū ē in ꝯtrariū ꝙ oīa debeant ꝑmanere. Dicēdū eſt ꝙ nō ꝑmanebūt ī ſeip̄is. cū in ſeip ſis ordinent̉ ad hoīeꝫ ẜm ꝙ eſt res corruptibilis. Ur amota corruptōe. nō erit indigētia eoꝝ. ⁊ ſic ī ſeip̄is n̄ ꝑ manebūt. Et lꝫ volūtas creatoris qͣntū eſt d̓ ſe ſit īmuta bilis. ⁊ cā ſit ſufficiēs ſaluādi: tn̄ nō ſꝑ ſaluabunt̉ hm res. dū ſūt neceſſe vſui hūano: ita ab eterno fuit volūta ad nō ſaluādū. cū nō erūt neceſſe: nec tn̄ hoc eſt eo ꝙ do minꝰ ſubtrahit v̓tutē ꝯtētiuaꝫ ſiue ꝯſeruatiuā. ſꝫ res ip̄e in ſeip̄is deficiūt. cum ſint ex nihilo. ⁊ nō opponit̉ virtꝰ ꝯſeruatiua. cū nō eſt neceſſe. ¶ Ad id v̓o qd̓ querit̉. ꝙ ſi aliqua forma ſecedit in nō eē. vtꝝ ſit ſpūalis aut corꝑal̓ Dicēdū eſt ꝙ aliqua eſt ſpūalis. vt ſenſibil̓ ī brutis au vegetabilis ī plātis. alia eſt corꝑalis vtpote ſūt ea cor ꝑa q̄ ad iſtā vl̓ illā aīaꝫ ordināt̉. Et ſi dicat̉ ꝙ ad ſua prī cipia reſoluant̉. nō eſt hoc veꝝ de ſēſibili aīa vl̓ vegeta bili. que nō hn̄t principia corꝑalia ī que reſoluāt̉. ¶ Ac illud v̓o qd̓ obijcit̉ de formis accidētalibꝰ. Dicēdū eſt. forme accidētales quedā ſecedūt ī nō eē. quedā v̓o pm nebūt. ſic̄ eſt de principijs illaꝝ formaꝝ ex ꝑte ſubſtan tie. ꝙ quedā ſecedūt in nō eē: quedā v̓o ꝑmanebūt. ſic̄ eī ſubſtātia aīaliū irrationabiliū ⁊ vegetabiliū ⁊ numera lium ⁊ artificialiū. cum prīcipijs ꝓpinquis ſecedēt ī non eē. ita ꝙ forme accidētales que ex his ꝑ ſe ꝯſequent̉. non ſic at̄ eſt de his formis accidētalibꝰ. que inſūt corꝑalibꝰ ſuꝑioribꝰ. inqͣtū ſūt de ordine vniuerſi. ⁊ nō ordināt̉ ad motū vl̓ mutatōꝫ ꝑ ſe: ille eī q̄ ordinant̉ ad motū vl̓ mu tatōꝫ. ꝑtinēt ad figurā huius mūdi que p̄teribit. ſubſtā tia v̓o eas qualitates habebit. que incorruptibilibꝰ cor ꝑibꝰ ꝯueniūt. ſicut dicit Augu. in li. de ciui. dei. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ obijcit̉ de igne ꝯflagratōis que ꝯuertet om̄ia corruptibilia corꝑa in ſe. ⁊ ita in ip̄o ſaluari dn̄t. Reſpō dendū ꝙ nō. agit em̄ ille ignis ī hmōi res. ꝯſumēdo non ſibi aſſimilādo. Alie em̄ res ſūt quoꝝ erit īnouatio. et ī illas aget purgādo ⁊ ſibi qͦdāmo aſſimilādo: nō rōe for me ignis. ſed rōe lumīoſitatis. ¶ Ad illud v̓o qd̓ poſtea obijcit̉. ꝙ eadē rōe vnū vertet̉ ī nō eē. ⁊ aliud. Reſpōdē dū eſt. ꝙ licꝫ quo ad hͦ ꝯueniāt. ꝙ ex nihilo fiūt oīa q̄ cre ata ſūt. nō tn̄ ꝯſil̓is eſt rō oīm ex alia ꝑte. quorūdā ei vo lūtas ē diuīa. vt natural̓r ordinēt̉ ad ꝑticipatōꝫ br̄itu dīs. ⁊ qꝛ ꝑticipare nō pn̄t bt̄itudinē. niſi ea q̄ hn̄t īmor talitatē vel hr̄e poſſūt. iō ex volūtate ꝯditoris ⁊ muīfici tia quedā res create ꝑticipāt īmortalitatem. ⁊ que ꝓ ſe ordinant̉ reꝝ habitatōꝫ ꝑpetuā. Ille v̓o que n̄ ſūt hmōi ſibi relicte cedēt in nō eē. ¶ Ad id v̓o qd̓ ꝯſequēter oppo nit̉ ꝑ autoritates ſacre ſcripture. ꝙ celū ⁊ terra ꝑibūt. ⁊ ita ẜm ſe cedēt in nō eē. Rndēdū ꝑ hoc quod dicit̉ ī glo. ſuꝑ illud heb̓. om̄es vt veſtimētū veteraſcēt: glo. celi me liorē formā recipiēt: ⁊ ſicut amictus extēdit̉ ⁊ plicat̉. ita tā facile mutabit deꝰ celos. ⁊ poſt mutatōꝫ manebūt: ꝗa facta dei ſub eternitate ſtabunt. nec ad corruptioneꝫ re uertent̉. ⁊ iterum celi acrei ꝑibūt ab eo ꝙ ſūt. dum im mutabunt̉ in meliꝰ creature. De terra etiā dicit̉.j. eccͣs. terra ineternum ſtat. licꝫ em̄ a corruptibili forma trāſe at. ꝑmanebit tn̄ ſub incorruptibili. Ꝙ aūt dicit̉ de ma ri in Apoca. quod iam nō erit. dicēduꝫ ꝙ licet aqua ẜm ꝙ fluxibilis eſt ⁊ mutabilis trāſeat. remaebit tn̄ ẜm na turā ꝑſpicui ⁊ lucidi. He em̄ qualitates ꝯgruēt ⁊ corpo ribꝰ iam exiſtentibus incorruptibilibus. ¶ Ad auctori tatē beati gregorij. dicēdum. ꝙ nō om̄ia ſuccedūt in nō eſſe. quia a bonitate creatoris ꝯſeruantur ⁊ ꝯſeruabun tur ſicut dictum eft. Et licet quedam dicantur eē prope nō eē. ꝓpter quandam diſpoſitionem: nihilominus ta men permanet ꝓpter conditoris bonitatem. ¶ Ad illud d̓o quod obijcitur de ſimilitudine generationis ⁊ corru ptionis ex vna parte. ⁊ creationis ⁊ mutationis omni nō in nō eſſe ex altera. Dicēdum ꝙ nō eſt ſimile. genera tio em̄ ⁊ corruptio ſunt in materia formarum ꝯͣriarum

Queſtio .xiiij.
ſiue ꝯtrarioru. que agunt ⁊ patiunt̉ adinuicem. ⁊ ꝓpt̓ hoc quoꝝ eſt generatio. eoꝝ eſt corruptio. ⁊ vniꝰ genera tio eſt alteriꝰ corruptō: nō ſic aūt eſt de creatōe ⁊ muta tione in oīno nō eſſe. Ea em̄ que d̓ nihilo creant̉. quedā in eſſe a bonitate conditoris conſeruantur. ⁊ propter ī ortalitatis participationem. ¶ Nembrum quartum uartū quo querit̉. vtꝝ deus poſſit cō ferre creature oīmodā immutabilitatē. ſcꝫ ꝙ ſit immutabilis ẜm naturā. Quod vi det̉. Sicut em̄ potētia dei ꝯfert īmutabili iatē ex gr̄a. cum indifferēs ſit potētia. poteſt ꝯferre īmu tabilitatē ex natura. ¶ Preterea quedā res ī vltimo ſta tu ꝓducent̉ ad īmutabilitatē. ſed indifferēs ē potētie di ne. primꝰ ſtatꝰ ⁊ vltimꝰ. ęrgo in pͥmo ſtatu pt̄ conferre īmutabilitatē creature. ¶ Cōtra. res que ſunt de nihilo ſūt mutabiles. ſed om̄e qd̓ eſt a pͥmo. Uel eſt a ſeip̄o ſit filiꝰ de ſubſtātia pr̄is ⁊ ſpūſſācti. vel eſt de nihilo: ⁊ ſi eſ de nihilo. eſt creatura. ⁊ ita mutabilis. cū ergo impoſſi bile ſit de ſua ſubſtātia creaturā facere ſed de nihilo. er go impoſſibile eſt creature ex natura ſua ꝯferre īmutabi litatē. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. īmutabilitas d̓r duobꝰ modis vel remouēdo actū nō eſt impoſſibile creaturā. vl̓ remo uēdo potētiā. Sed remouēdo actū. nō eſt impoſſibile cre atura eſſe īmutabilē. ⁊ potuiſſet creator ꝯtuliſſe creatu re: ẜm aūt ꝙ remouet potētiā ſiue poſſibilitatē. ſic̄ nō po teſt de ſua ſubſtātia ſibi diuerſum in ſubſtātia ꝓducere. ſic nō poteſt ꝯferre incōmutabilitatē ex natura rei exiſtē tis ex nihilo: nō qꝛ nō poſſit oīpotens dare incōmutabi litatē nature. ſed nō differēti in ſb̓a a ſe. filiꝰ em̄ eſt incō mutabilis natura quēadmodū pr̄. ⁊ ſimilit̓ ſpūſſanctꝰ creatura v̓o ex hoc ꝙ creatura. natura mutabil̓ ē. nō eſt capax īmutabilitatis ẜm naturā. Incōmutabilita em̄ ẜm naturā idē eſt ꝙ ſubſtātia ẜm ꝙ eſt dei. ⁊ hec ē im poſſibilis creature. ¶ Ad obiectū aūt dicēdū. ꝙ nō eſt ſi mile de incōmutabilitate ex gr̄a ⁊ de illa que eſt ex na tura. Qā ꝙ dico ex natura ad creatū inqͣtū creatū refer tur. vt ex ſe eēt mutabile. Ꝙ aūt dr̄ ex gr̄a. refert̉ ad do nū ꝯditoris nature ſuꝑadditū. Et iō dicit damaſ. ꝙ āge lus īmortalis eſt. nō natura ſed gr̄a. Et ſi dicat̉. ꝙ ſicut eternitas in qua creat̉ āgelus ⁊ aīa rōnalis eſt ei natu ralis. ita poſſet eē de īmutabilitate ꝙ poſſet eē natural̓. Rn̄dēdū ꝙ eternitas illis attribuit̉. nō qꝛ n̄ poſſint ha bere finē. ſed qꝛ nō habebūt finē: nec aliꝗd eſt actiuū in illas res. ꝑ cuiꝰ potētiā poſſint deſtrui. ꝙ aliud ſit a ſub ſtātia gubernatoris. Incōmutabilitas v̓o ſic nō ſe ht̄. ē em̄ quedā incōmutabilitas liberi arbitrij. que ſi eſſet in illis creaturis nō mererent̉ bonū aūt malū. Un̄ poſita libertate ad merēdū que ꝯuenit creature rōnali. ꝯgruit mutabilitas ⁊ ex alia ꝑte ſicut dictū eſt eternitas: ⁊ ita ẜm cundē modū ſūt eternitas ⁊ incōmutabilitas. ꝓut vtrūqꝫ eſt ꝓpiuꝫ dei. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ ꝙ primꝰ ſtatꝰ ⁊ vltimꝰ ſunt indifferētes potētie diuine. Reſpon dendū ꝙ licꝫ ex parte potētie ſit indifferētia. ex ꝑte tamē creature ad ip̄am eſt differētia. Quod em̄ habet ex na tura. minꝰ ꝑfectū eſt. ꝙͣ quod habet ex dono nature ſuꝑ addito. Si v̓o ꝯiūgeret hec duo a principio. dicerēt̉ ẜm quendam modū naturalia. q̄ modo dicunt̉ gratuita: et ẜm hūc modū poſſet īmutabilitas naturalis. ſed ex par ticipatōe creature conue ſideratio de eterni tate mundi. ¶ Queſtio decimaquarta Ite muno Ranſeundum ē ad conſiderationē de eternitate vl̓ de tꝑali tate mundi. circa quod hec ſunt querē da. ¶ Primo vtrum eternitas ꝯueniat mundo aut tꝑalitas. ¶ Scd̓o queritur
de coeuitate mundi ⁊ eorum que erant primo creata in mundo. ¶ Tercio ſi mundus incepit eſſe ẜm ꝙ philoſo phi loquuntur de verbo incipiendi. Nembrum primum Irca primū ſic. bonitas d̓i nūꝙͣ vacua cre dēda eſt. ſed ab eterno fuit bonitas. ergo ab eterno fuit mūdus. ¶ Itē voluntas dei eterna ē. ſꝫ ſi noluit ab eterno facere md̓m ⁊ voluit face̓ md̓m pꝰ. gͦ aliqͣ mutatō videt̉ eē volūtatis. ſic̄ ē ī volūtate nr̄a. ſi volumꝰ nos facere aliqd̓ nūc. ⁊ no luimꝰ priꝰ facere. mutabi l̓ videt̉ volūtas nr̄a: ergo cū vo lūtas eiꝰ ſit īmutabilis. nō aliqn̄ voluit facere mūdū. et aliqn̄ nō. ¶ Itē eſſentia dei fuit eterna ⁊ volūtas eiꝰ ſil̓r: aut gͦ nō ſtatim mūdū fecit aut fecit. Si ſtatim ab eter no fuit mūdꝰ. habet̉ ꝓpoſitū: ſi d̓o nō ſtatim. ergo prior erat vacatio ꝙͣ oꝑatio: ergo potētia diuīa exiuit ab otio in actū: ſed potētia que exit ab otio in actū mutabilis ē potētia diuīa mutabilis ē: ſed hͦ eſt impoſſibile. gͦ mū us fuit ab eterno. ¶ Itē creatio ē actio qua deꝰ fecit mū dū. vel alio noīe nūcupet̉. Aut ergo deus fuit ſꝑ in illa actione. aut n̄ ſꝑ. Si ſꝑ fuit illa actio in deo. ſꝑ fuit mū dus. ⁊ ita ab eterno. Si nō ſꝑ in aliquo inſtanti erat di cere. ꝙ actio illa infuit ⁊ an̄ nō infuerat. cum ergo de nc̄ agente tūc fieret agens. tūc mutatio erat. ſed deus eſt im mutabilis ergo ⁊ eius actio immutabilis. ergo ſc̄ꝑ erat mūdus. ¶ Iteꝫ Augu. in li. de ciui. dei. ſicut dn̄m deum aliquādo dn̄m nō fuiſſe dicere nō audeo. ita hoīeꝫ nunꝙͣ a natura fuiſſe ⁊ in quodam temꝑe primuꝫ homīeꝫ crea tuꝫ fuiſſe dubitare nō debeo: ergo deꝰ ab eterno fuit dn̄s deus. ſed dn̄s nō dicit̉ niſi alicuius rei dn̄s: ſed nō ē ali qua res cuius dicat̉ dn̄s. niſi aut mundi. aut alicuius partis mundi: ergo vel mundus vel aliqua ꝑs erat ab eterno. reſpectu cuius dn̄s diceret̉. ¶ Ite ſit a nūc. in qͦ p̄ us erat mundus: aut illud nūc preceſſit aliud nūc. aut n̄ ſi aliud p̄ceſſit nūc. cum nūc ⁊ nūc nō ſint ſine variatiōe aliqua variatio p̄ceſſit mundum. ſed nulla variatio p̄ceſ ſit mundū. ergo ante illud nō erat aliud nūc: ergo erat nūc eternitatis. ergo mundus fuit ab eterno. ¶Iteꝫ aut deus potuit facere mundum ab eterno. aut voluit ab et̄ nō ⁊ nō potuit. aut potuit ab eterno ⁊ nō voluit. Si ab eterno voluit ⁊ potuit habet̉ ꝓpoſituꝫ. Si v̓o voluit ⁊ nō potuit impotēs fuit. quod eſt impoſſibile: ſi v̓o potuit ⁊ noluit. nō ſūma bonitas in eo fuit. qd̓ iterum eſt incō ueniēs: reſtat ergo ꝙ mūdus ab eterno fuit. ¶ Itē deus ab eterno fuit. rōne potētie ſapiētie ⁊ voluūtatis. omni moda cā ip̄ius mūdi ſiue creature: gͦ cū cauſa poſita po nat̉ effectꝰ ab eterno fuit mūdꝰ ſiue creat̉a. ¶ Itē creat̉a ſiue mūdus nō ſemꝑ fuit. ergo mutatōe aliqua ꝓceſſit ī eē. ſed illa mutatō nō eſt niſi creꝯtura. ergo ad mūdū ꝑ tinet. ergo nō ſꝑ fuit: mutatōe ergo ꝓceſſit in eē ⁊ ſic ī in finitū. ſed hoc eſt impoſſibile. ergo mūdus ſꝑ fuit. ¶ Itē iuiūdꝰ archetipꝰ eſt. ad cuiꝰ ſimilitudinē factꝰ ē mūdꝰ ſen ſibilis. mūdus aut archetipꝰ plenꝰ eſt rōnibꝰ eternis. q̄ ſufficiūt ad rōeꝫ creaturaꝝ. ergo mūdꝰ ſenſibil̓ ꝗ eſt cre atꝰ ſufficiētē habet cauſā ab eterno. cū mūdꝰ archetipus ſit eternꝰ. ergo mūdꝰ ſenſibil̓ ē eternꝰ. ¶ Itē aliꝗd ꝓcedit ab eterno ꝗ eſt cōſubſtātial̓ illi a quo ꝓcedit. ſicut filius ꝓcedit a pr̄e: ⁊ aliꝗd ꝓcedit a re eterna. quod eſt diſtin ctum in ſubſtātia ab illo ⁊ nō eſt eternū. ſicut generabi lia ⁊ corporalia: cum ergo hec duo extrema ſint in vni uerſo. ⁊ in ordine vniuerſi nihil eſt incōpletum. duo aūt cōtingit aſſignare media vnum quod eſt illi conſimile. et non eternum. aliud quod eſt diuerſum et eternum: erunt ergo illa duo media ſi non obuiet eis impoſſibili tas rationis. ſed vnum eſt quod differt in ſubſtantia a primo ⁊ ſic eternum. Si ergo nō obuiet impoſſibilitas rationis erit aliquid huiuſmodi. ſed tale non eſt niſi mundus aut creatura aliqua mundi. ergo mundus vel aliqua creatura mundi eſt eterna: et dico eternum non ſine principio cauſalitatis. ſed ſine principio dura

tionis. ¶ Item diuina bonitas manifeſtatiua fuit ſui ī ſūmo ab eterno. hͦ em̄ ē de natura boni vt ſe maīfeſtet. et ſūmi boni vt ſe ſūme maīfeſtet ⁊ eterni ſūmi hoī vt ſe ſū me ab eterno maīfeſtet. Si gͦ ml̓titudo creaturaꝝ facit ad eiꝰ manifeſtatōꝫ. debuit eē multitudo creaturaꝝ ab eterno. ⁊ ita mūdꝰ. ¶ Itē oīs oꝑator ꝑ volūtatē ⁊ ꝓpter finē. ſi oꝑat̉ in vna hora ⁊ nō in alia. hͦ eſt ꝓpter ꝓhiben tia vl̓ exꝑgefaciētia: ſed deꝰ eſt oꝑator ꝑ volūtatē ⁊ ꝓpter finē. nec ht ꝓhibitiua nec exꝑgefaciētia. gͦ n̄ oꝑat̉ in vna hora aliter ꝙͣ in alia. vl̓ in vna oꝑat̉ ⁊ in alia nō oꝑat̉. cū ergo oꝑat̉ ſimilit̓ oꝑabit̉. gͦ nō plus ē rō qua ī vna ꝙͣ in alia hora. gͦ ab eterno oꝑat̉. ¶ Itē ſil̓r ſe hn̄s idē. ſem ꝑ natū eſt facere idē: ſed deꝰ eſt ſimilit̓ ſe hn̄s ſꝑ. ergo ſꝑ facit idē ergo ⁊cͣ. ¶ Cōtra. mundꝰ renouat̉ in ꝑtibꝰ ſuis renouatio aūt ꝑtiū dat intelligere renouatōꝫ totiꝰ. ar bor eī vna ſi ꝓcedit. ꝓcedit ab arbore alia. ⁊ illa ab alia ⁊ ita aliqn̄ erit ſtatꝰ. qꝛ nō eſt ad infinitū ꝑuenire. Sed exn̄te ſtatu. illa arbor nō ſe ꝓducit in eē gͦ habebit facto rē: eodē mō eſt de alijs q̄ fiunt. Sicut ero eſt renouatō in ꝑtibꝰ. ita erit renouatō in vniuerſo. Itē nō eſt ꝓceſſꝰ cauſaꝝ in infinitū. ergo neceſſe ē in cā materiali ꝑueni re ad pͥmā cām materialē: ſed illa nō ꝓducit ſe in eē. nec eſt de ſb̓a agētis. ergo nō de aliquo. ergo ꝓcedit in eē pꝰ pͥuatōꝫ ꝑfectā. ergo nō eſt eternū. mundꝰ ergo nō eſt eter nꝰ. Itē ſb̓e mūdi. vel ſunt ꝯiūcte tm̄. vel ſeꝑate tm̄. vel q̄ dā qn̄qꝫ ꝯiūcte qn̄qꝫ ſeꝑate. Si tm̄ eēt ꝯiucte: n̄ diuide rent̉. Si aūt tm̄ diuiſe. nō ꝯiūgerent̉. ergo aliqn̄ diuidū tur. aliqn̄ ꝯiungūt̉. ergo neceſſe eſt motorē eē a quo iſta fiāt. ſed motor ē an̄ motū ẜm ſubſtātiā. ergo mūdꝰ ꝗ ē ex rebꝰ ſic ꝯgregatis aut ſegregatis nō ē ab eterno. Item mundꝰ aūt ht̄ eſſe ꝯtingēs aūt neceſſariū. Si ht̄ neceſſaꝫ um. nō indiget alio vt ſit. ⁊ ita eēt creator: ht̄ ergo eē cō tingēs. ſed qd̓ ht̄ eſſe ꝯtingēs nō eſt eternū. ergo mund nō eſt eternꝰ. Itē ea que ſunt in mūdo ordinant̉ ad ali qd̓ genꝰ motꝰ. ſed que ordinant̉ ad aliqd̓ genꝰ motꝰ. re cipiūt innouatōꝫ. ergo ea que ſunt in mūdo recipiūt re nouatōꝫ: ergo mundꝰ ꝗ ex his ꝯponit̉. nō ergo ē abeter nō. Itē eternū dr̄ qd̓ nō habet principiū duratōis. ergo nō erat dicere nūc in quo priꝰ fuit mūdꝰ. ⁊ eſt ſūmere ali id qd̓ primo fuit ⁊ nō an̄. ergo mundꝰ p̄ceſſit illud ſicut ternitas p̄cedit tp̄us: nō ergo deꝰ tm̄ p̄cedit eternitate res ꝯditas. Itē motꝰ ⁊ celū ſunt coequa. ſed celū fuit ſil̓ cū mūdo ergo motꝰ ſil̓ cū mūdo. ſed motꝰ fuit in nūc tē ꝑis. ergo mūdꝰ. Sed pͥus eſt nūc eternitatis ꝙͣ nūc tꝑis ergo mūdꝰ poſterior nūc eternitatis. n̄ ergo eternꝰ. Itē nullū ꝯpoſitū eſt nobiliꝰ ſuis ꝯponētibꝰ: ſed mūdꝰ ꝯponi tur ex rebꝰ ꝯditis ergo nō eſt nobilior eis. Aut ergo cō ponit̉ ex rebꝰ mutabilibꝰ tm̄. aut rebꝰ īmutabilibꝰ tm̄. aut ex iſtis ⁊ ex illis. Sed videmꝰ quaſdā res in mūdo eē mutabiles. nō ergo ꝯponit̉ ex īmutabilibꝰ tm̄. reſtat ergo altera duaꝝ differētiaꝝ. ergo mūdꝰ eſt mutabilis ꝗ ꝯponit̉ ex illis. nō ergo eſt eternꝰ. Itē mundꝰ ꝯponit̉ ex materia ⁊ forma. ſed cuiꝰ alteꝝ pͥncipiū eſt mutabile vel vtrūqꝫ ip̄m eſt mutabile. ſed forma eſt mutabilis ad minꝰ. ⁊ materia ẜm ꝗd vl̓ ſimpl̓r. ergo mūdꝰ ꝗ ex his cō ponit̉ ē mutabil̓. nō ergo eſt eternꝰ. Itē ſi ea q̄ nobiliora ſūt ī mūdo nō ſūt eterna. gͦ neqꝫ mūdꝰ erit eternꝰ. ſed de nobilioribꝰ in mūdo videmꝰ eē aīas rōnales. aīe v̓o rōa les ſil̓r ſe hn̄t ad ſui pͥncipiū: cū ergo vna nō ſit eterna. ſic̄ nec corpꝰ ī qͦ creat̉. nec alia aīa erit eterna. ergo nul la aīa rōnalis eterna: mūdꝰ ergo ꝗ ꝯponit̉ ex his aīabꝰ tāꝙͣ nobilioribꝰ ꝑtibꝰ. nō erit eternꝰ. Itē ſi poneret̉ eter nꝰ. eēt duo eterna: qua ergo rōe diceret̉ hr̄e pͥncipium a deo ꝗ eſt eternꝰ. cū hr̄et a ſeip̄o eternitatē. ẜm hͦ videre tur equal̓. his oībꝰ rōibꝰ apparere pt̄ mūdū nō eē eternū ¶ Solutō dicēdū ꝙ mūdꝰ nō eſt eternꝰ. ẜm ꝙ eternū dr̄ qd̓ nō habet pͥncipiū duratōis. de eterno em̄ ẜm ꝙ non ht̄ finē in ꝓximo dicet̉. Un̄ opinio illoꝝ ph̓oꝝ ꝗ poſue rūt mūdū eē eternū. reprobāda ē tāꝙͣ fidei inimica: cū in lege ⁊ ꝓphetis ꝯtraria inueniāt̉. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijci tur. ꝙ bonitas dei nūꝙͣ fuiſſe vacua credēda eſt. ſic intel
ligi debet. Aut nūqͣ dicit ibi eternitatē aut tp̄s. Si eter nitatē. veꝝ ē ꝙ nūꝙͣ vacua fuit bonitas dei. id ē eſſentia nūꝙͣ vacua fuit. qn̄ deus deū generauit. qn̄ pater ⁊ filiꝰ ſpirauerūt ſpm̄ſct̄m: ſed ſi hec dictio nūqꝙͣ dicit tp̄s. boī tas dei nūqͣ vacua fuit a fluxū reꝝ ꝯditaꝝ. qꝛ nō fuit tē pus in quo nō flueret creatura ab ip̄o. Hec aūt ſnīa in troducit̉ in li. de ciui. dei ſub ꝑſona ph̓oꝝ aſtruētiū mū di eternitatem. Unde ẜm hec falſa eſſet. vt his eſſet ſen ſus: bonitas dei nūꝙͣ in eternitate vacua fuit a factura mundi. ¶ Ad ſcd̓m dicendum. ꝙ voluntas dei non eſt mutabilis non em̄ noluit ab eterno facere mūdū. ita q hec determinatio ab eterno determinet hoc verbum no luit. ſed ſi determinet hoc verbum facere tūc noluit fa cere ab eterno: volūtas at̄ diceret̉ mutabilis. ſi pͥus nol let ⁊ poſtea vellet. Si aūt nollet facere priꝰ. ⁊ vellet face re poſt. nō ꝓpter hoc diceret̉ mutabilis: ſed mutatō tm̄ eſ ſet ex ꝑte rei facte. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ nō dr̄ diuīa vo lūtas exire ab ocio in actū. eo mō quo dr̄ humana volū tas: humana em̄ volūtas eſt. ẜm quā hō nō vult mō ⁊ po ſtea vult. Un̄ priꝰ ceſſauit a volēdo. ⁊ poſtea voluit eē ꝙ tꝑaliter fuit. Un̄ mutatō nō eſt ex ꝑte volūtatis. ſed eſt ex ꝑte eiꝰ reſpectu cuiꝰ eſt voluntas. nō ergo mutatō ab otio in actū fuit ī deo. ſed mutatō de nō eē in eſſe ī ip̄a re ꝯdita. ¶ Ad qͣrtū dicēdū. ꝙ cū deꝰ creat ⁊ pͥus n̄ creauit nō ꝓpter hoc actio mutat̉: ſed res mutat̉ que fit ẜm eaꝫ. vn̄ nō eſt de ip̄o ſimile ⁊ de creatura agēte. creatura em̄ agēs educit̉ de potētia in actū ꝑ id qd̓ ſꝑ eſt in actu. vnd̓ apud ip̄aꝫ creaturā eſt mutatio. deꝰ aūt cū de potētia a gente fit actu agēs. vt de potētia creāte fit actu creans. nullā ex ꝑte ſui recipit variatōꝫ ip̄e em̄ ſꝑ eſt in actu vo lūtatis eterne. ¶ Ad ꝗntū dicēdū. ꝙ ſꝑ eē dn̄m dr̄ dupl̓r vel vt ſꝑ dicat ſꝑ eternitatis. vl̓ vt dicat ſꝑ eui aut tꝑis. Si dic̄ ſꝑ eternitatis n̄ ſꝑ fuit dn̄s. ſi ſꝑ fuit eui vl̓ tꝑis. ſꝑ dn̄s. ſed aliter dr̄ ẜm hoc deꝰ ſꝑ dn̄s. ⁊ aliter creatura ſꝑ creatura. creatura em̄ ſꝑ dr̄ creatura. qꝛ cum euo vel cū tꝑe exit in eē. dn̄s v̓o nō eſt rōe tꝑis. Un̄ nō ꝓprie di cet̉ ꝙ aſſociet̉ dn̄iū tꝑi. eſt em̄ dn̄s tꝑis. ¶ Ad ſextū dicē dum ꝙ nunc illud in quo creatꝰ eſt mūdus. nō p̄ceſſit ali ud nūc tꝑis vel eui. ⁊ ita nulla p̄ceſſit variatio: ſed pri fuit nūc eternitatis. ex hoc nō ſequit̉ variatio. Ordo em̄ iſte ꝗ eſt eternitatis ad euū vel tp̄s. nō ponit variatōeꝫ ī ꝑtibꝰ tꝑis. ſed tm̄ ꝙ variatio tꝑis ſcꝗt̉ vl̓ ꝯmunicat̉ eter nitatē. ¶ Ad ſeptimū dicēdū. ꝙ hec deterninatio ab eter no. pt̄ determīare hec v̓ba potuit voluit. ⁊ hoc veꝝ eſt ab eterno potuit ⁊ voluit. nec tn̄ mundꝰ ab eterno fui qꝛ volūtas fuit faciēdi rē tꝑalē in tꝑe vel cū tꝑe. Si v̓o de termīatō illa detēmīat h̓ v̓bū face̓ oppoſitō notatur. Nā qd̓ pͥmo facit. de nō eē in eē ꝓducit: qd̓ aūt eſt eternū. nō eſt pꝰ nō eē. ⁊ iō inter v̓bū ⁊ ſuā determīatōꝫ notat̉ oppo ſitō. Un̄ reſpectu eiꝰ ſic dici. nec ē volūtas nec ē potētia ¶ Ad octauū dicēdū ꝙ licꝫ cā ab eterno fuit ſufficiēs fa cere. n̄ tn̄ fuit cā ad faciendū ab eterno ſiue eternaliter ſed ad face̓ in tꝑe ſiue euo. ⁊ iō nō ſeꝗt̉ ꝙ mundꝰ ſit eter nꝰ. Et ſi obijciat̉ de hac argumētatiōe. Quicꝗd voluit deꝰ fecit. ſed deꝰ voluit face̓ mūdū ergo fecit. ſꝫ mīor ē ab eterno vera. ergo ꝯcluſio. Dicēdū ꝙ nō ſeꝗt̉. naꝫ maior ꝓpoſitō ꝯplectit̉. qd̓ ē eternū ⁊ qd̓ ē tꝑale. An̄ ſenſꝰ ē qd̓ cūqꝫ voluit face̓ ī tꝑe fec̄. ⁊ loꝗt̉ d̓ factura mūdi. ꝓpterea ꝯcluſio pt̄ ſeꝗ q̄ reſpicit tp̄s. ſic̄ ex vna ꝓpoſitōe de neceſ ſario ⁊ altera de ꝯtingēti: ſeꝗt̉ de ꝯtingēti ꝓpoſitō ⁊ ſil̓r d̓ in eē vt nūc. ¶ Ad nonū dicēdū. ꝙ mudꝰ nō ꝓceſſit in eē mutatōe p̄ambula ſꝫ ꝯcomitāte. nec tn̄ ſine mutatiōe. et iō nō ſeꝗt̉ ꝙ īmutabil̓ ſiue eternꝰ ſit mūdꝰ. Illa v̓o mu tatō nō hūit mutatōꝫ an̄ ſe. nec tn̄ ⁊ ip̄a īmutabil̓ ē vel eterna. ¶ Ad decimū dicēdū ē. ꝙ lꝫ archetipꝰ ſit ſufficiēs reꝝ exēplar ꝯditaꝝ. ⁊ hēat in ſe ydeas ſiue rōes et̓nas. ydea v̓o vel rō dicat̉ ad id cuiꝰ ē rō: n̄ tn̄ mūdꝰ cū ſuis ꝯt tis ē ab eterno. qꝛ ydea ⁊ ydea tn̄ ⁊ exēplar ⁊ exēplū. et rō. ⁊ id cꝰ ē rō. nō ſic dicūt̉ adinuicē ſic̄ relatiua q̄ ſil̓ ſūt vt pr̄ nō ē ſi io ⁊ ecōuerſo. ydea v̓o ē. lꝫ nō ſit ydea zn̄ ſit exēplū ſed ecōuerſo. ¶ Ad vndecimi tū ⁊ ex

Queſtio .xiiij.
dicendū. ꝙ nō eſt acciꝑe mediū huiꝰ inter iſta duo extre ma. illud en̄ mediū impoſſibile eſt in ſe.ſ. ꝙ ſit differēs a ſb̓a diuīa vel eternū. ex hoc em̄ ꝙ eſt differēs a ſb̓a di nina. cū nō ſint duo pͥncipia. ponit̉ eē creatū. ⁊ ita poni tur de nō eē in eſſe ꝓcedere: ⁊ ita eſt hn̄s pͥncipiū durati onis. nō ergo eternū. Reſtat gͦ ꝙ inter illa duo extrema nō ē acciꝑe hmōi mediū ad ꝯpletōꝫ vniuerſi. ¶ Ad duo decimū dicendū eſt. ꝙ manifeſtato diuine bonitatis eſt duplex. vl̓ quo ad magnitudīeꝫ potētie vel qͦ ad multitu dinē in effectibꝰ: quo ad magnitudinē potētie. maīfeſta uit ſe deꝰ pr̄ ab eterno generādo filiū. ꝗ eſt ſubſtantial̓ ⁊ coeternꝰ ⁊ cooīpotēs. ſil̓r eſt in ꝓceſſione ſpūſſancti. Un̄ aug. in li. q. noui teſ. circa pͥncipiū. Deus pr̄ cū ea q̄ nō erat voluiſſet exiſtere. ⁊ maieſtati ſue n̄ hoc ꝯdignū opꝰ eē ſciret. pͥus de ſe filiū generauit. ī quo ip̄e videret̉ ꝗ ni hil ab eo diſtaret. vt magnitudini ſue ꝯgruꝰ rn̄deret effe ctꝰ. Quo ad multiplicatōꝫ in effectibꝰ maīfeſtat̉ diuina bonitas. ſꝫ nō ab effectibꝰ ab eterno: nō em̄ creatura po tuit eē eqͣlis creatori. ſic̄ hr̄ ſuꝑ illd̓ ī psͣ. ꝯfortata ē ⁊ nō potero ad eaꝫ. ¶ Ad tredecimū dicēdū. ꝙ diuīa potētia nō indiget ex ꝑgefactōe. ſil̓r nec diuīa volūtas. eo ꝙ eter naliter ſe hn̄t. nec habet aliqd̓ ꝓhibēs. nec ſꝑ oꝑat̉ qͦdcū q. Nō em̄ eterna volūtas fuit ad oꝑandū niſi in tꝑe de termīato ⁊ ad hoc ordīat ip̄a diuina ſapīa. q̄ diſponit vnūquodqꝫ ſic̄ ꝯgruit. pͥma v̓o que oꝑata eſt in nūc tꝑis determinant̉: nec ibi eſt aſſignare rōem quare nō pͥus cū pͥus ibi nō dicat niſi eternitatē ꝓut eſt prior tꝑe. Prius em̄ dr̄ alio mō multipl̓r. ſicut Augu. in. xij. ꝯfeſ. Dicit̉ em̄ vno mō priꝰ origine. ſicut ſonus pͥor eſt cantū. Alio mō tꝑe ſic̄ flos pͥor ē fructu. Alio mō electōe ſiue digni tate. ſic̄ fructꝰ pͥor flore. Quarto mō pͥus eternitate. ſicut deꝰ pͥor oī creatura. Si v̓o querit̉ cauſa ꝓpter quā deꝰ vo luit tunc facere quod fecit. dicendū eſt ꝙ eius ꝙ eſt tunc facere non eſt alia cauſa. niſi illa que eſt eius ꝙ eſt face re mundum.ſ. diuīa volūtas. Cū facto em̄ eſt ip̄m nunc in qͦ ſit: nec aliā ht̄ cauſā. ¶ Ad vltimū dicēdū. ꝙ ꝓpoſitō illa nō intelligit̉ d̓ deo ꝗ eſt cā pͥma ⁊ immutabilis. ⁊ fa cit res mutabiles. ſed de cauſa que appropriat̉ reſpectu ſui cauſati. ¶ Et hͦ mēbꝝ habet duos articulos. pͥmo q̄ rit̉ vtꝝ mūdꝰ ſit eternꝰ ex ꝑte finis. ſcd̓o q̄rit̉ vtrū mūdꝰ ſit eternꝰ ꝑ pͥuatōeꝫ pͥncipij rōe motus. M Veticulus primus D primū quo querit̉ de mūdo vtꝝ eternꝰ ſit x ꝑte finis. Et hͦ pt̄ duplicit̓ attēdi. vl̓ vt iſte mūdꝰ finē nō habeat: vl̓ poſt iſtū mūdū ſit ali us mūdꝰ ⁊ ita ſꝑ fiet renouatō. Et hāc queſtionē mouet aug. xij. ſuꝑ Gen̄. ad lit. Circa qd̓ ſic dr̄. xxiiij. Math̓. ce lū ⁊ terra trāſibūt. ⁊.j. Ioh̓. ij. Mūdꝰ trāſit ⁊ ꝯcupiſcē tia eiꝰ. Ex quibꝰ colligūt mūdū eē defecturū. ¶ Itē ex ꝑ tibꝰ mūdi hͦ colligūt. ſic̄ eſt in etate hoīs ꝙ diminuit̉ vir tꝰ. Un̄ mīoris etatis ſūt mō hoīes. ꝙͣ a pͥncipio mūdi. ml̓ to fortiꝰ in alijs rebꝰ: ergo debilitat̉ virtꝰ in ꝑtibꝰ mūdi. gͦ ⁊ ī ip̄o mūdo ꝗ ex eis ꝯponit̉. ¶ Itē in apocrifis eſdre. Mat nr̄a de qua dixiſti mihi adhuc viues ē. iā ſenectu ti appropinquat ⁊ reſpōdit ad me ⁊ dixit mihi. Quare s peꝑiſti nūc. nō ſint ſimiles eis quos peꝑiſti an̄. ſꝫ mi ores in ſtatura. ⁊ dicet tibi: ſūt ꝗ in iuuētute v̓tutis na ti ſūt. ⁊ alij ſb̓ tempore ſenectutis. deſinēte matricis v̓tu te. ¶ Itē ſuꝑ illud. xxx. yſa. Lux ſolis ſeptempl̓r. Gloſa. Oīa ꝓpter pct̄m hoīs deteriorata ſūt. Suꝑiora gͦ cū per motu ad hoīeꝫ ordinata ſūt. deteriorata ſunt ꝓpter pec catū hoīs: ſed ꝗ deteriorant̉ ad finē tendūt: ſed hec ſunt corꝑa nobiliora. gͦ ⁊ ip̄e mūdꝰ tēdit ad finē. ¶ Itē augu. in. q. ve. teſ. Incōueniēs eſt mūdū eternū dicere: quē cuꝫ videmꝰ paſſiōi ſubiectū. ⁊ ꝑ ſingl̓a ſenectute deficere cre dimꝰ ⁊ finiri. ¶ Itē quō eternꝰ corruptibilia generabat. cū de eterno debeat eternū ꝯſiſtere. Et qd̓ viſibile ē ⁊ tā igt̉. qua audacia vocat̉ eternū. ⁊ qd̓ vicibꝰ tꝑm mīſtat̉. ita vt ip̄a tꝑa nō aliqn̄ ſeruēt officia ſua: quo appellat̉ et̄ nū. Ex his gͦ oībꝰ colligit̉. ꝙ mundꝰ nō eſt eternꝰ ex ꝑte fi
nis. ¶ Ꝙ aūt ſit eternꝰ ex illa ꝑte. habet̉ ex hoc qd̓ dicit̉ In hiere. xxxj. Hec dicit dn̄s ꝗ dat ſolē ī lumīe diei. or dinē lune ⁊ ſtellaꝝ in lumīe noctis. q turbat mare ⁊ ſo nāt fluctꝰ eiꝰ. Si defecerīt leges iſte corā me dic̄ dn̄s tūc ⁊ ſemē iſrahel deficiet. ſi gͦ ſemē iſrahel nō deficiet. ne iſta deficiēt. Itē yſa. xxx. erit lux lunc ſic̄ lux ſolis. ⁊ lux ſolis ſeptēplicit̓ ex quo videt̉ mūdi innouatō nō deſicio Itē vniuerſale ex hoc ꝙ eſt vniuerſale. habet in ſe quā dā v̓tutē ꝑpetuādi ſe. vel in vno vel in ml̓tis. gͦ cū nature vniuerſales ſint in ꝯtextu mūdi. erit ꝑpetuitas in md̓o. Itē ea que cauſāt motū in mūdo: veniūt ex prīcipibꝰ in corruptibilibꝰ: ſed nō veniūt niſi ex prīcipijs mūdi: gͦ pͥn cipia mūdi incorruptibilia ſūt. gͦ mūdꝰ eſt eternꝰ ex ꝑte finis qui ex his ꝯponit̉. ¶ Preterea nō ſeneſcūt virtutes aīales nec v̓tutes nat̉ales pͥme. gͦ nec mūdus ꝗ ex his de pēdet. ¶ Deinde querit̉. ſi nō ſit eternus. ꝓpter hͦ ꝙ iſte mundꝰ deſinat ⁊ aliꝰ ſuccedat: an ſit earūdē veꝝ ꝑpetua reuolutio quod videt̉ ꝑ hoc qd̓ habet̉ in eccͣs.jͣ. Quid ē qd̓ fuit: ip̄m qd̓ futuꝝ eſt. Quid eſt quod factuꝫ eſt; ip̄m qd̓ fiendū eſt. Nihil ſub ſole nouū nec valet quiſꝙͣ dice re. ecce hoc ē recēs. Iā em̄ p̄ceſſit ī ſcl̓is q̄ fuerūt an̄ nos Ex qua auctoritate videt̉. ꝙ fiat ſeculoꝝ innouatō ⁊ ite rato. ¶ Sed ꝯtra hoc eſt qd̓ dicit Aug. in li. de ciui. dei obijciēs de aīa rōnali. que ẜm hoc a btitudīe ad miſeriā rediret. ⁊ a miſeria ad beatitudinē. Item ſicut habet̉ ſu per illud Eccͣs.j. Dixit donatus. pereant qui ante nos noſtra dixerunt. Si ergo ita eſt in ſermonibus. ꝙͣtoma gis in adminiſtratione ſeculi. que ab initio ſeculi ſic per fecta eſt. vt requieſceret deus ab omnibus operibus ſuis die ſeptimo. ¶ Item philoſophus quorū ſubſtantia cor ruptibilis eſt mota. nō reiteratur eadem numero. ergo eorum que ſunt in mundo cum ſit generatio ⁊ corruptio nō reiterantur eodem numero. ergo non per hoc eſt eter nitas mundi. quia huiuſmodi fit continua reuolutio. p̄ terea corpora ſuperiora habent ſuam reuolutionem. et ẜm diuerſos ſui ſitus adſeinuicem. diuerſi perueniunt effectus. nunquid ergo ẜm iteratos ſitus ⁊ aſpectus cō ſimiles conſimilis ꝓuenit effectus. ¶ Quod ſi eſſet pꝰ completionem magni anni omnia reuocarentur in pri ſtinum ſtatum. Dicitur autem magnus annus cum om nes ſtelle peruenerint ad ſtatum illum in quo primo ce perunt moueri. Sed contra effectus qui procedunt. nō procedunt tm̄ a cauſis ſuꝑioribus. ſed etiam a cauſa in ferioribus. Licet em̄ cauſe ſuperiores redirent ad conſi milem ſtatum cum cauſe inferiores nō ſimiliter redeant nō erit idem effectus: magis etiam ſequentur ipſi effectꝰ quo ad hoc. cauſam inferiorem ꝙͣ cauſam ſuperiorem. ¶ Preterea. xiiij. Iob habetur. nō reſurget homo donec atteratur celum. ex quo ſignatur ꝙ celum ante atteritur Sed ſi eſt attritio celi. nō erit in infinitum renouatio. Ręſtat ergo ꝙ mundus ẜm illam viam nō erit eternus ¶ Ad quod dicendum ꝙ mundus multipliciter accipi tur. aliquando em̄ pro vniuerſitate rerum corruptibili um ⁊ incorruptibilium. ſcilicet inferiorum ⁊ ſuperiorū ⁊ ẜm hunc modum mundus nō eſt eternus ex parte fi nis. Aliquando accipitur pro ipſa variatione que eſt in mundo ſiue ſit ẜm motum localem ſiue ẜm alium motū cum diſpoſitionibus ordinantibus ad illum. ⁊ ẜm hoc dicitur. jͣ. Corin. vij. Preterit figura huius mundi. Ali quando accipitur pro ipſa delectabilitate variabili. et ẜm hoc poteſt accipi illud. j. Iohannis. ij. tranſit mūdꝰ ⁊ concupiſcentia eius. Quarto v̓o modo poteſt accipi pro ipſis principijs primis que ſunt in mundo. ⁊ ẜm hͨ poteſt dici mundus eternus ex parte finis: nō ex eo ꝙ ē ex nihilo. ſed ex cōditoris dono. ¶ Ad illud ergo qd̓ ob iectum eſt in contrarium de ipſa debilitatione mundi v̓ tutis ſiue ſenectutem. Reſpondendum eſt ad primum. ꝙ aliter eſt in aliqua parte mundi et in toto mundo. Nā in aliqua parte mundi poteſt prouenire defectus. qui ta men defectus nō reſpicit ip̄m totum. Un̄ ꝙ dicit̉ huma na natura debilitari. hoc non eſt rōne nature primitus

inſtitute. ſed rōe corruptionis ex pct̄o ſuꝑaddite. ¶ Ad aliud v̓o dicendū. ꝙ cū dr̄ mundꝰ ſeneſcere ⁊ paſſionibꝰ eſſe ſubiectꝰ ⁊ hr̄e ꝯtrarietatē. hoc totū dr̄ rōe eius qd̓ or dinat̉ ad motū. ſed ex alia ꝑte accipit̉ eternitas mundi ꝓpter p̄uatiōꝫ finis: qꝛ rōe principioꝝ que ordinant̉ ad hoīeꝫ in ſtatu īmortalitatis. ¶ Ad terciū dicendū eſt ꝙ auctoritas que dr̄ in glo. ſuꝑ illud yſa. xxx. erit lux lune ⁊cͣ. intelligēda ē de ſtatu hoīs rōe nature corrupte. Un̄ ꝓgreſſus ille ꝗ dr̄ in etatibꝰ ſcl̓i ad modū etatis humā intelligit̉: nō ꝓpter naturā hoīs p̄mitus inſtitutā. vel ꝓ pter naturā eoꝝ que ſunt ī mūdo: ſed vt on̄dat̉. ꝙ ſic̄ ex pctō recipit hō maiorē ⁊ mīorē appropinquatōꝫ ad mor tē. ita mundꝰ ẜm ꝙ ad hoīeꝫ ſic exiſtentē in pena refert̉ minorē ⁊ maiorē ht̄ appropinquatōꝫ ad fine. Ex iam di ctis ptꝫ quō intelligēda eſt illa auctoritas in apocriſis eſdre. In illis em̄ deſignat̉ variatō mūdi a pͥncipio vſqꝫ ad finē. ſic̄ legit̉ in dan̄. ij. Ubi legit̉ de ſtatua que habe bat caput aureū ⁊ deinde pectꝰ ⁊ brachia erāt de argēto deinde venter ⁊ femora de ere: tibie aūt erāt ferree: pedū aūt quedā ꝑs erat ferrea ⁊ quedā fictilis. ex quibꝰ deſi gnat̉ differētia ꝑtiū mūdi ẜm priꝰ ⁊ poſte̓iꝰ. ¶ Ad illud vo qd̓ obijcit̉ ex alia ꝑte. dicendū ꝙ rōes que inducūt̉ ꝓ illa ꝑte ſumūt̉ ex his q̄ ꝑtinēt ad mūdū. inqͣtū mundꝰ or dinat̉ ad hoīs immortalitatē: nihilominꝰ tn̄ poſſēt q̄daꝫ illaꝝ auctoritatū retorqueri ad ꝑpetuitatē tꝑis. ſic̄ illa hiere. xxxj. Illa v̓o que dr̄ yſa. xxx. refert̉ ad mūdi innō uatōꝫ. Rōnes v̓o adiuncte: ſic̄ dictū eſt. referunt̉ ꝓ illo ſtatu qͦ ad immortalitatē hoīs ordināt̉. vel ẜm ꝙ habēt quādā ꝑpetuitatē in eē tꝑali a diſpoſitōe diuina. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de ꝑpetua reuolutōe ⁊ reꝝ iteratiōe Dicēdū ꝙ nō eſt reꝝ īteratio in nūero. ſed eſt ip̄iꝰ ſpēi ī indiuiduis differētibꝰ ꝯſeruatō ẜm priꝰ ⁊ poſteriꝰ. Reuo lutō tn̄ qͣntū eſt d̓ ſe. eēt ꝑpetua. niſi eēt finis ex ꝑte hoīs ad quē cetera ordināt̉. ¶ Quod gͦ obijcit̉ ꝑ auctoritatē in li. Eccͣs. nō intelligendū ē de iteratōe ꝙͣtū ad numeꝝ ſed de ydēptitate in ſpē vl̓ genere: ẜm quadā expoſitio nē tn̄ intelligit̉ de idemptitate eoꝝ q̄ ſūt in p̄ſcīa diuina ⁊ q̄ ſūt ī eē exteriori: qd̓ eī fuit ī p̄deſtinatōe diuina aliꝗd eoruꝫ erit ī eē exteriori. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de reuo lutōe ꝯpleta ſuꝑioꝝ corꝑū qͣ vidēt̉ redire ad p̄mū ſtatū ⁊ ſic ꝙ nouꝰ fiat mundꝰ. ⁊ iterent̉ etiā q̄ ſunt in mundo Rn̄dendū eſt. ꝙ nō eſt illa iteratio. nec eſt alteriꝰ mūdi renouatō. Nō em̄ ſuꝑiora corꝑa oīno ſūt cauſe eoꝝ que ſūt in inferioribꝰ: ⁊ iō licꝫ redirēt ad pͥmā ꝯformitatē. nō ꝓpter hoc oīno eēt ī ꝯſimili ſtatu. De qͦ ſic loꝗt̉ Augu. Abſit a recta fide. vt his v̓bis ſalomōis illos circuitus eē credamꝰ ſignificatos ꝗbꝰ illi putāt. ſic eadē tꝑm tꝑali umqꝫ volumīa repeti. vt v̓bi gr̄a. Sicut in iſto ſecl̓o pla to ph̓s in vrbe athenienſi. ⁊ in ea ſcola que achademi ca dicta eſt. diſcipl̓os docuit: ita ꝑ īnumerabilia retro ſe cula idē plato ⁊ eadē ciuitas ⁊ eadē ſcola. ⁊ idē diſcipl̓i ſint repetiti: ⁊ ꝑ innūerabilia ſcl̓a deīde repetēdi. Abſit vt iſta credamꝰ. ſemel em̄ xp̄c mortuꝰ eſt ꝓ pct̄is nr̄is re ſurgēs. ⁊ iā nō morit̉. mors illi vltra nō dn̄abit̉. Nō er go iſti circuitꝰ ſcl̓oꝝ ponēdi ſūt. quēadmodū fingūt ph̓i ne aīa a vera miſeria. ad falſā beatitudinē ꝓdeat. ⁊ iteꝝ redeat ad miſeriā circulariter: ſed ponēdꝰ eſt finis mun di. ꝓ volūtate ꝯditoris. ꝯpleto nūero electoꝝ. Un̄. xiiij. Iob ſuꝑ illud. nō reſurget hō dicit glo. Niſi mūdi huiꝰ finis aduenerit. humanu genꝰ a ſomno mortis nō euigi labit. Innuēs ꝑ hoc ꝙ finis mūdi adueniat. ⁊ tūc hō re ſurget. Articulus ſecūdᵗ Dſecūdū quo querit̉ de eternitate ꝑ pͥuatio nē pͥncipij rōe motꝰ. Ad qd̓ ſic. Mundꝰ ſi n̄ eſt eternꝰ exiuit in eē motꝰ eius. ſed oīs motꝰ ꝗ exit in eē. pͥus ē in potētia mobilis. ⁊ d̓inde exit ī actū ſed exitꝰ de potētia in actū eſt motꝰ vl̓ mutatio. ergo mō tū p̄cedit motꝰ vl̓ mutatō. Iteꝝ querit̉ vel mutato de il lo motu vel mutatōe: ⁊ ſic erit abire in infinitū. ¶ Item
alia rō om̄e elongatū a cōtrarietate. eſt elongatū a mu tatōe terminabili. Ꝙ em̄ terminat̉ mutatō. eſt rōne cō trarietatis. que attēdit̉ in eo ꝙ mutat̉. ſed materia celi elongata eſt a cōtrarietate ⁊ forma. ſimilit̓ ergo celum elongatū eſt a mutatōe terminabili. ergo celū ht̄ motuꝫ ī infinitū: ſed motꝰ nō pt̄ eſſe infinitus. niſi mobile ſit in finitū. ergo celū eſt infinitū: ergo ⁊ mundꝰ. cuius ꝑs no bilior eſt celū. ¶ Itē in circulo nō eſt pͥncipiū neqꝫ finis ſed circulatio ī motu celi. ſequit̉ circulatōꝫ eiꝰ. gͦ motu celi nō ht̄ principiū neqꝫ fine cū ſit circularis: ſed qd̓ nō hr̄ principiū infinitū eſt a ꝑte an̄: mobile ergo infinit eſt a ꝑte an̄. ergo ⁊ mundꝰ. ¶ Itē motꝰ ē cum tꝑe. ergo ſi tp̄us ē infinitū a ꝑte an̄ gͦ ⁊ motus. Ꝙ tp̄us ſit infinitū a ꝑte an̄. ſic on̄dit̉. Om̄e qd̓ incipit eē in tꝑe cepit eē: ſed tempꝰ nō cepit eē in tꝑe. qꝛ tunc an̄ tempus eſſet tem ⁊ ī infinitū eſſet abire. ergo tp̄us nō incepit eē: ſed qd̓ n̄ cepit eē ⁊ eſt. ſꝑ fuit: ⁊ qd̓ ſꝑ fuit eſt eternū. gͦ tempꝰ ē eter nū: gͦ ⁊ motꝰ. ergo ⁊ mundꝰ. ¶ Item om̄is motꝰ ꝗ exit a potētia infinita inqͣtū hmōi eſt infinitꝰ: ſed potētia mo toris pͥmi eſt potētia infinita. ergo motꝰ pͥmus eſt infini tus gͦ et ip̄m mobile ⁊ ꝑ ꝯſequēs mundꝰ. ¶ Itē ſi aliqn̄ inciꝑet moueri illud mobile ⁊ nō priꝰ eēt motū. ⁊ fimil̓r de motore aliqͣ fieret innouatio vel ex ꝑte motoris vl̓ ex ꝑte mobil̓. Innouatō aūt facta ꝑ aliquā mutatōꝫ indu ceret̉: cū gͦ h̓ nō poſſit eē motꝰ ille infinitꝰ erit a ꝑte an̄. ⁊ ita mūdꝰ erit infinitꝰ. ¶ Contra motꝰ ille eſt ꝓpter ali ꝗd. eo ꝙ oīs motꝰ ꝓpter aliꝗd. ſed motus ꝗ eſt ꝓpter ali qd̓. eo obtēto ceſſat: gͦ motus ille eo obtēto ceſſabit. ſed om̄e qd̓ ht̄ finem ht̄ principiū: gͦ motꝰ ille eſt finitꝰ a ꝑt an̄. nō ergo eternꝰ. Itē motꝰ eſt exitꝰ de potētia in actu. gͦ potētia eſt prior exitu duratōe. ſed oē qd̓ habet cauſā pri orē duratōe. nō eſt eternū. gͦ motꝰ ille nō eſt eternꝰ. ꝑ cō quēs nec aliꝰ motꝰ: ⁊ ita nullus motꝰ eternꝰ. Itē om̄i otꝰ ab īmobili originē ht̄. nā aliter eſſet abire ī īfinitū in cauſis: ſed immobile eſt an̄ motū. ergo motꝰ cū hal at pͥncipiū. n̄ erit eternꝰ. ¶ Ꝙ ꝯcedendū ē. ¶ Ad pͥmū di cendū. ꝙ motꝰ exit in eē nō ꝑ aliquā mutatōꝫ. ⁊ ita erit ſtare ī pͥmo. Si v̓o celū cū ꝯditū fuit. n̄ ſtatī motū eſſꝫ: eſ ſet quedā mutatō p̄cedēs: ſed illā nō p̄cederet alia ⁊ ita ſtandū eēt. ſic gͦ motꝰ ē finitꝰ a ꝑte an̄. Ad ſcd̓m dicendi eſt. ꝙ illa rō nō inducit. qn̄ motus habeat pͥncipiuꝫ ſue duratōis: ſꝫ ad hͦ tēdit vt d̓ ſe n̄ hēat finē hn̄t tn̄ finē ſibi poſitū ab eo ꝗ ꝯdidit ⁊ mobile ⁊ motū. ¶ Ad terciū dicē dū eſt. ꝙ lꝫ in circulo nō ſit principiū neqꝫ finis rōe figu re: nihilominꝰ tn̄ motꝰ circularis ſiue orbicularis ht̄ pri cipiū duratōis ⁊ ſui eē. ẜm ꝯditōeꝫ ẜm quā magis ꝯgru it. ꝙ motꝰ celi ſit ab oriēte in occidentē. tāꝙͣ a dextro ī ſi niſtꝝ: ſic̄ ꝯgruit in corꝑe humāo. qd̓ pͥncipiū motus ma gis fit a ꝑte dextra ꝙͣ a ſiniſtra. ¶ Ad quartū dicendū ꝙ tempus in quo eſt motus incipit eē. ſed nō incipit ī tꝑe ſed in nūc qd̓ eſt principiuꝫ temporis: illud aūt nūc qd̓ eſt principiū temꝑis. nō incipit in alio nunc: tunc em̄ eſ ſet abire in infinitū aut reflecti. Ante v̓o illud nūc tem poris. eſt nūc eternitatis. quod excedit vtrūqꝫ. ¶ Ad ꝗn tū dicenduꝫ. ꝙ licet potentia ſit infinita a qua procedi ille motus primus: nō tamen motus infinitus eſt a par te ante. ſed ex hoc arguitur magis habere principiuꝫ a parte ante: ſicut em̄ habet eſſe principium ab illa poten tia infinita. ita ⁊ principium durationis. ſed ad hoc tē dit ratio. ꝙ motus nō hebeat finem a parte poſt. niſi ali unde trahatur ratio finitionis. ¶ Ad ſextum dicendum ꝙ ex parte mobilis nō eſt eſt alia innouatio niſi influen tia virtutis ab ipſo motore ſupra mobile. Hec aūt influ entia nō eſt ꝓpter aliquam innouationem ex parte mo toris. primum em̄ mouens immobile nō recipit innoua tionem: mobile autem quod prius nō fuit motum. ſicut nec prius ens recipit innouationem. ſed nō permutati onem aliquam precedentem.

Queſtio .xiiij.
¶ Membrum ſecundum. D ſecūduꝫ membꝝ pͥncipale huiꝰ queſtio nis quo querit̉ de coeuitate mūdi vel eoꝝ que pͥmo creata ſunt ī mūdo. Dicit em̄ be da. ꝙ facta ſunt celuꝫ ⁊ terra. angelꝰ. aer. qua. de nihilo: ⁊ hoc accipit ex hoc qd̓ dicit̉ in pͥncipio Gen̄. In pͥncipio creauit deꝰ celū ⁊ terra: gͦ celū ⁊ terra de nihilo. Itē ſpūs dn̄i ferebat̉ ſuꝑ aquas. Cuꝫ gͦ de aqͣ legat̉ ibi. nec dicat̉ ex quo habet̉ ꝙ aqua de nihilo. Et ſpūs dn̄i ẜm vnā expoſitōeꝫ lr̄alem dicit̉ aer. qui factꝰ ē a dn̄o. cuiꝰ locus eſt ſuꝑ aquā: nō dicit̉ factꝰ ex aliquo. Ande ex hoc accipit̉ ꝙ aer eſt ex nihilo. Angeli item qꝛ eſt pͥma res ſpūalis. ex quo colligit̉ ꝙ iſta vtrāqꝫ erāt co equeua in pͥncipio mūdi. ¶ Albinꝰ v̓o ſuꝑ Gen̄. dicit ſe piē fieri d̓ nihilo: celū. t̓ra. āgeli. lux. aqua. aer. ⁊ aīa ho minis: addit em̄ aīaꝫ homīs. qꝛ eſt res ſpūalis ſic̄ ⁊ an elus: lucē v̓o addit. qꝛ lux inter res corꝑales magis eſt ſpūalis. ¶ Itē in li. de ſentētijs ſanctoꝝ collectis dicit̉. Ante oēm diē ⁊ an̄ om̄e tp̄us tres res ꝯdidit deꝰ ex nihi lo: informē materiā. angelos ⁊ aīaꝫ ade. De aīa v̓o ade dicit̉ ⁊ de angelo. ꝙ an̄ om̄e tp̄us ſint creati: qꝛ nō depe dent ex tēpore nec dependēt ex die. ẜm ꝙ dies ē ex pn̄tia lumīaris ſuꝑ terrā. ſic gͦ iſta tria ſunt coequeuā. ¶ Au gu. in queſtione ad oroſiū ſic rn̄det int̓rogatōni facto: ſi jncipiū oīm eſt celū ⁊ terra angeli poſtmodū facti ſunt. Si aūt angeli poſtmodū facti ſunt. nō gͦ ſimul. ¶ Item videt̉ extrahi ex glo. ꝙ tp̄us ſiue mutato ſunt coequeua celo ⁊ terre. Nā in pͥncipio creauit deꝰ celuꝫ ⁊ terrā: ẜm vnā expoſitōeꝫ dicit̉ ibi pͥncipiū tꝑis. ergo tempꝰ ratōe ſui pͥncipij dicit̉ coeuū celo ⁊ terre. Eodē mō cū creatuꝫ exeat d̓ nō eſſe in eſſe. exitꝰ fit aut mutatō. mutatō aūt n̄ ſit prior tꝑe ꝙͣ mutatū: erūt gͦ celū ⁊ terra ratōe ſui ⁊ mu tatio coequeua. ¶ Itē in li. ꝯfeſſ. dicit̉. Duo reꝑio q̄ fe ciſti carētia tēporibꝰ. cū tn̄ neutrū tibi ſit coeternū. Unū qd̓ ita formatū ē. ⁊ ſine vllo defectu ꝯtemplatōis. ſiue in teruallo mutatōis: ꝙͣuis mutabile. tn̄ nō mutatū tua ī cōmutabilitate ꝑficiat̉. Alterū qd̓ ita īforme erat. vt ex qua forma in qua formā mutatōis vel ſtatōis mutaret̉: quo tꝑi ſubderet̉ nō habe̓t: ex qͦ relinquit̉. ꝙ duo ī pͥnci pio tm̄ erāt coequeuā. ¶ Item ex li. ſentētiaꝝ accipit̉ ⁊ colligi pōt ex glo. in pͥn. gen. ꝙ qͣtuor ſūt coequeua ī cre atōne. angelica natura. ⁊ materia ī formis qͣtuor elemē toꝝ. ⁊ celū empirreū. ⁊ tp̄us: ſꝫ qua ratōe dicit̉ tp̄us eſſe de pͥmis coequeuis. eadē ratōe ⁊ motꝰ. ¶ Ratōe gͦ illa rū ſentētiaꝝ diuerſaꝝ pōt obijci. Si em̄ aer ⁊ aqua di cunt̉ de pͥmis coequeuis cū t̓ra: multo fortiꝰ ⁊ ignis qui nobiliꝰ dicit̉ qͣtuor elemētoꝝ: ⁊ ita nō ſufficiēter diſtinxit beda ponēs illa ꝗuqꝫ. Pretea aīa pͥma ratōnalis de ni hilo creata ē: qua gͦ rōne dicit̉ de angelo. ꝙ ē de pͥmis cō equeuis: eadē rōne de aīa rōnali. ¶ Ratōe v̓o ſcd̓e ſen tētie pt̄ obijci: ſi ī pͥncipio gen. dicit̉ tm̄ de creatōe celi ē terre. ⁊ in oꝑbꝰ ꝯſequētibꝰ ſex dieꝝ dr̄ de alijs. ⁊ ī pͥmo die dicit̉ fiat lux ⁊ facta ē lux. vbi noīe lucis ẜm aug. da tur ītelligi lux ſpūalis q̄ ē angelꝰ. ⁊ d̓ aīa hoīs dr̄ ī ſexto die: ſuꝑuacuū gͦ fuit pone̓ illa ſeptē coeq̄ua. Itē cū celuꝫ ⁊ lux n̄ diuidāt̉ ex oppoſito. n̄ ꝯgruebat pone̓ hec tāꝙͣ cō eq̄ua: ⁊ ſi aqͣ ⁊ aer ⁊ t̓ra ponūt̉ de pͥmis coeq̄uis. qͣre nō ponebat̉ ignis cū eis. ¶ Ratōe d̓o tercie ſentētie q̄ tan git̉ ī libro de collectōibꝰ. vbi ponit tria. āgelos informe matiā ⁊ aīaꝫ ade. Obijcit̉ ꝙ āgelꝰ ⁊ aīa ade int̓ fct̄a nu merāt̉. ⁊ factū diuidit̉ ꝯͣ creatuꝫ. ſic̄ apparet ex li. gen̄. nō ſūt coeq̄ua cū mat̓ia īformi. q̄ noīe celi ⁊ t̓re deſig tur. Pret̓ea aīa eue cū ſit creata ex nihilo. ſic̄ ⁊ aīa ade nec depēdeat ab illa vt aīa ſit ex aīa: ꝓpt̓ qd̓ non dicebat̉ aīa eue coeq̄ua ſic̄ ⁊ aīa ade. ¶ Ratōe d̓o ſentētie qͣrte ſcꝫ aug. obijcit̉. Si eī āgelꝰ dicebat̉ de p̄mis coeq̄uis. ea dē rōne ⁊ aīa rōnalis. Pret̓ca cū t̓ra habeat ſua ꝯtenta ſic̄ ⁊ celū. ꝯtētū aūt celi ē angelꝰ ꝗ coeq̄uꝰ dr̄ in creatōe cū celo: eadē rōe aliqd̓ ꝯtētoꝝ tre dicet̉ coeq̄uū cū t̓ra. Itē motꝰ ⁊ tp̄s ſūt accidētia: qͦꝝ vnū ſcꝫ motꝰ depēdet a mobili ſiue mutabili. alteꝝ.i. tp̄us a re tꝑali: gͦ hꝫ eſſe ſuuꝫ ab illo: nō gͦ recte dicūt̉ iſta coeq̄ua cū celo ⁊ tra. Item nō videt̉ ſufficiētia īponēdo duo pͥma coeq̄ua ẜm mate riā īformē ⁊ naturā āgelicā: ſic̄ em̄ mat̓ia informis dici tur pͥmo creata: ita ⁊ forma corꝑalis. ¶ Rn̄dens dicet̉ pͥmo creata anteꝙͣ ſcꝫ nō ē alia forma. ⁊ ita n̄ erūt tm̄ il la duo coeq̄ua. ſꝫ terciū ſcꝫ prīa forma corꝑalis: hec at̄ vi det̉ eē ip̄a forma celi vl̓ forma lucis. ¶ Ad illd̓ v̓o ꝙ ma giſter ī ſen. videt̉ pone̓ qͣtuor. ſcꝫ materiā īformē. ⁊ natu rā angelicā. ⁊ empirreū celū ⁊ tp̄us: obijcit̉ ꝙ tp̄s nō vi det̉ eē de nūero coequoꝝ. qꝛ tp̄us ex motu depēdet. ⁊ mo tus ex mobili: ⁊ ita mobile ſit primū nō gͦ tp̄us ē coeque uū cū p̄dictis. Ad hͦ gͦ dicēduꝫ. ꝙ ẜm diuerſaꝫ ꝯſidera tionē attēdūt̉ iſta prima coeq̄uā ẜm maiorē nūeꝝ vl̓ mi norē. Si em̄ ponūt̉ tm̄ duo ſcꝫ mat̓ia informis ⁊ natura angelica: noīe mat̓ie intelligūt̉ ea q̄ habēt eē ī hmōi ma teria vel ſubiecto. Un̄ ẜm illā expoſitōeꝫ. ẜm quā dicit̉ t̓ra mat̓ia informis corpoꝝ. celū v̓o natura āgelica: no mīe t̓re ꝯp̄hēdūt̉ ea q̄ ſunt ī mat̓ia ſic̄ forma aeris ⁊ ter re ⁊ hmoi. Si v̓o ponāt̉ tria coeq̄ua. ſcꝫ mat̓ia īformis ⁊ angelꝰ ⁊ aīa ade: nomīe t̓re ꝯp̄he dūt̉ forme corꝑales p̄ter illā v̓o deſignāt̉ duo genera formaꝝ incorꝑaliū. q̄ de nihilo exeūt ī eē. Si v̓o ponāt̉ qͣtuor ſcꝫ angelꝰ ⁊ ma teria informis. ⁊ celū empirreū. us: nomīe tꝑis deſi gnat̉ ip̄m nūc. in qͦ fit exitꝰ de nō eſſe ī eſſe creatū. Terra v̓o deſignat materiā informē inferioꝝ corpoꝝ ſcꝫ muta biliū: tpus v̓o accipit̉ ꝓ ip̄o nūc qͦ fiūt hmōi res. Si d̓o ponāt̉ ꝗn̄qꝫ. deſignāt̉ tria elemēta ſub tribꝰ nomībꝰ. Ce lū v̓o ꝓpt̓ ſui lumīoſitatē ꝯtinet ſperā ignis. Fuerūt em̄ quidā ph̓i. ꝗ dixerūt quartā eēntia eē lucē: angelꝰ ꝗ ē ſub ſtātia ſeꝑata. p̄ter iſta accipit̉. Si v̓o ſeptē ponāt̉. lux ac cipit̉ ꝓ corꝑe ignis. ⁊ ita qͣtuor elemēta nūerāt̉ cū quīta eſſentia. q̄ noīe celi deſignāt̉: p̄ter illas v̓o ꝗn̄qꝫ de ſignāt̉ due incorꝑales creature ſcꝫ angelꝰ ⁊ aīa. ¶ Ad obiecta gͦ rn̄dendū ē ex iā dictis. ꝙ in illa diuiſione ꝗnquimē bri ignis nō nūerat̉ tāꝙͣ id qd̓ rōne lucis nomīat vnū et̓nuꝫ terra v̓o alteꝝ rōne tenebroſitatis: aer v̓o ⁊ aqͣ ſunt duo media int̓ illa tāꝙͣ lucis receptiua ꝑ tranſparētiā. Celi gͦ noīe illd̓ eternū voluit deſignare. vt in qͦ pͥncipalit̓ lu cis natura reſultat. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijcit̉ de aīa ra tōnali. Dicēdū ꝙ nō ē ſimile de ip̄a ⁊ de angelo. Ange lus em̄ ē ſubſtātia incorporea. cuiꝰ eē nō ē in corꝑe ꝑ vni onem vel aliqͦ mō ꝑ depedentiā. ⁊ iō tāꝙͣ de primis cœe queuis cū prīcipijs corpoꝝ ponebat̉: nō ſic at̄ de aīa ra tōnali. q̄ ex corꝑe quādā hꝫ depēdentiā. ¶ Ad tercō ob iectū. dicēduꝫ ꝙ licet angelꝰ ⁊ aīa rōnalis int̓ facta ī oꝑi bus ſex dieꝝ ꝯputēt̉: nihilominꝰ tn̄ qꝛ nō habēt eē ex ma teria ſꝫ ex nihilo. cū prīcipijs corpoꝝ ꝯnūerant̉ inꝙͣtum illa ſūt ex nihilo: alia gͦ ⁊ alia rōe int̓ facta ⁊ creata deſi gnant̉. De luce d̓o dicēduꝫ. ꝙ accipit̉ ibi ꝓ luce ignea. q̄ alteriꝰ ē nature ꝙͣ lux celeſtis. Habꝫ em̄ lux ignea ꝯtra rietatē. ⁊ naturalit̓ mouet̉ motu rectō: lux aūt celeſtis n̄ habꝫ ꝯͣrietatē. ⁊ mouet̉ motu orbiculari. ¶ Ad quarto obiectū ꝙ licꝫ factū inqͣtum hmōi diuidat̉ ꝯͣ creatū per diſꝑatōeꝫ. nihilominꝰ tn̄ inqͣtum illa duo ſūt ex nihilo. diuidāt̉ ꝯ creatū ī eadē diuiſiōe. Nec ē ſimile de aīa eue licet em̄ ex nihilo ſit creata: nihilominꝰ tn̄ habet natura liter priꝰ in ſuo gene̓ qd̓ dicit̉ priꝰ in ſil̓itudīe. Cū eī cor pus eue formatū ſit de corꝑe ade. aīa aūt creādo infun dat̉. ⁊ in fundēdo crect̉. erit aīa eue poſt aīaꝫ ade: ⁊ id̓o priꝰ in ſil̓itudine ſpecifica ē ip̄a aīa ade. ꝓpter quod int̓ prima coeq̄ua nūerat̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de āgē lo. quare ponit̉ vnū de coequis. nō aūt aīa rōnalis in di uiſione vna ſcꝫ trimēbri. Dicēduꝫ ē: ꝙ aliter ē de angelo ⁊ de aīa rōnali. Angelꝰ em̄ nō habet depēdentiā ẜm ſuū eſſe a re corꝑali tanꝙͣ ſubſtātia: aīa v̓o rōnalis habet. et ideo nō ꝯnūerat̉ cū principijs corpoꝝ ſubiectorum. Cō tentum aūt celi aliter ſe habet ꝙͣ contentum terre. Con tentum enim celi non eſt eius generis cum ip̄o celo: hoc em̄ eſt corpus. illud d̓o incorporeū a corꝑe in eſſe ſeꝑatū Contentum v̓o terre eſt eiuſdem generis: ⁊ ideo ponen

do pͥma coeq̄ua in hac diuiſione trimēbri nō ꝯnūeratur ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de tꝑe ⁊ motu. ꝙ ſūt nō ꝑ ſe en tia ſed ī alijs fundant̉. ⁊ ita nō debēt poni int̓ pͥma. Rn̄ dendū. ꝙ licet ẜm ratōeꝫ accidētiuꝫ ſint poſteriora ſub iectis. in hoc tn̄ ꝙ de nō eſſe ꝓcedāt ī eſſe. primo int̓ pri ma coeq̄ua ẜm quādā diuiſionē nūerant̉. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ de diuiſiōe bimēbri. ꝙ nō eſt ſufficiēs: dicēdū ꝙ loquit̉ de materia formaꝝ corꝑaliū. in qua ꝑ quādaꝫ indiſtinctōeꝫ ſūt ille forme: ꝓpter qd̓ pͥmo dicit̉ opꝰ crea tionis. ⁊ deinde opus diſtinctōis. Unde forma ꝑ hͦ noīe materie dat̉ intelligi. vt ſic duo prīcipia intelligant̉ coe queua. primū ex ꝑte ꝯditoꝝ incorporeoꝝ ⁊ ſecūdum ex ꝑte ꝯditoꝝ corporeoꝝ. ¶ Ad vltimū dicēduꝫ. ꝙ licet tē pus ſequat̉ motū ẜm quēdam modū. nihilominꝰ tn̄ ma gis ponit̉ tp̄us inter pͥma coeq̄ua ī pͥma diuiſiōe ꝙͣ mo tus ratōe ip̄ius nūc. qd̓ ē prīcipiū temporis: eo ꝙ motꝰ ẜm illud nūc nūerat̉: dat̉ tn̄ motꝰ ꝑ illud intelligi ẜm ꝙ ꝯmūe eſt ad motum ⁊ ad mutatōeꝫ ⁊cͣ. ¶ Nembrum terciū. D terciū mēbrū quo querit̉ ꝓpter quoddā verbū ph̓oꝝ qͥ dicūt mūdū incepiſſe. Utꝝ L I mūdꝰ incepit eē. Ex iā dictis em̄ habet̉. ꝙ incepit eē: ꝙ aūt nō incepit eē ſic arguunt. Om̄e qd̓ īcepit eē. generat̉ ſimpl̓r vel ẜm qd̓: ſꝫ mūdꝰ nō generat̉ ſimpl̓r vl̓ ẜm qd̓: qd̓ ei generat̉ materiā habuit piacētē. mūdꝰ aūt nō habuit materiā p̄iacētē: nā illa ma teria ē ens ꝯditū. gͦ ē pars mūdi. nō gͦ mūdꝰ incepit eſſe ¶ Itē ex intētōe eiꝰ ꝙ ē inciꝑe arguūt. Inciꝑe em̄ ē in ſe eē caꝑe: ſꝫ nō pōt caꝑe eē in ſe. niſi qd̓ mō aliqͦ priꝰ eſt. nō aūt pōt priꝰ aliqͦ mō eē niſi ſit ens ī potētia. nō dū ens in actu: ſꝫ tale nō ē mūdꝰ. gͦ mūdꝰ nō incepit eē: nulla em̄ ē potētia facta exͣ mūdū. ¶ Itē qd̓ incipit ī tꝑe incipit: q̄ aliqd̓ tꝑis p̄ceſſit. ⁊ aliqd̓ ē p̄ſens. ⁊ aliqd̓ futuꝝ: qd̓ ſi e tp̄us p̄ceſſit mūdū: ſꝫ hͦ ē impoſſibile. cū mūdꝰ dicat ꝯtinē tiā factoꝝ oīm viſibiliū ⁊ inuiſibiliū. tp̄s aūt ē alteꝝ ho rū. ¶ Ꝙ at̄ inceꝑit arguit̉ ex qͣdaꝫ ſil̓itudine quā ponit aug. maioris mūdi ad mīorē mūdū: ſic̄ em̄ hō ꝗ ē minor nūdꝰ. hꝫ iuuētutē ⁊ alias ꝑtes etatis. ita ⁊ maior mun dus: ſꝫ om̄e qd̓ hꝫ hās differētias etatis incepit eē. gͦ mū dus īcepit eē. Itē ī mūdo ē mutabilitas. ſꝫ mutabilitas inditiū ē inceptōis. gͦ mūdꝰ incepit eē. Itē qd̓ finē habꝫ ẜm modū ẜm quē finē hꝫ deſinit eē: ſꝫ qd̓ deſinit eē inci pit eē ſiue incepit. gͦ mūdꝰ incepit eē. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ alit̓ acceperūt ip̄i ph̓i intētōeꝫ eiꝰ qd̓ ē inciꝑe. ⁊ alit̓ ſa cre ſcripture expoſitores: dicūt eī inciꝑe qd̓ ī mat̓ia p̄ia cēti capit eē. ſic̄ ea q̄ generāt̉. Nā qd̓ generat ī aliqͣ ma teria ſubiecta generat: ⁊ ẜm hͦ mūdꝰ n̄ īcepit. niſi ẜm illū modū ẜm quē dicit̉. ꝙ mat̓ia prīo creata fuit īformis. ⁊ ptꝰ recepit diſtīctōeꝫ formaꝝ. Alio v̓o mō dicit̉ īciꝑe nūc pͥmo eē. ſiue aliqd̓ eiꝰ fiūt ſiue aliqd̓ n̄: ⁊ ẜm hͦ mūc incepit eē. ¶ Per dicta pt̄ ſolui qd̓ obiectū ē. ẜm em̄ hūc vltimū modū. nō om̄e qd̓ incipit generat̉ ſimpl̓r vel ẜm qd̓. ſꝫ ſeꝗtur fit nūc pͥmo ī eē. Eodē mō ē ſoluēdū de alijs Nā inciꝑe cū ſit ī ſe caꝑe eē. hͦ nō ē. qꝛ priꝰ aliqͦ mō fiunt duratōe mat̓ia ꝙͣ forma: ſꝫ qꝛ mat̓ia in ſe capit formam. ¶ Sil̓r rn̄dēdū ad t̓ciū. Inciꝑe eī ſic̄ dictū ē n̄ ponit ali qd̓ tꝑis an̄ ſe. ſꝫ ponit nūc pͥncipiū tꝑis ꝯcomitās. ¶ Queſtio quindecima de loc tate creature. Ranſeūdū ē ad cō ditōeꝫ localitatis creat̉e. circa qd̓ q̄rit̉ ¶ Primo vtꝝ oīs creat̉a ſit localis. ¶ Scd̓o vtꝝ habeat eandeꝫ diſpoſitio nem localitatis. ¶ Tercio vtrum poſſit eſſe ſine localitate. ¶ Membrum primuꝫ
Uod nō oīs creatura ſit local̓ ſic habet̉. locꝰ ē terminꝰ rei ꝯtinētis aliā rē. Si gͦ oīs creatura eēt localis. q̄libꝫ res habe̓t rē cō tinētē ip̄aꝫ: qd̓ ſi eēt. in infinitū eēt greſ ſus: nō gͦ oīs creatura ē localis. ¶ Itē damaſ. locꝰ eſt fi s eiꝰ qd̓ circūſcribit̉: c nis. iō oīs crearura ſi corꝑalis. nō oīs creatura ē Itē terminꝰ nō di cit̉ ꝓprie rei niſi habētis quātitatē: ſꝫ nō oīs creatura hꝫ quātitati iō oīs creatura ē localis. Ꝙ aūt aliqͣ crea tura nō hꝫ quātitatē. ptꝫ in aīa. qꝛ nō eſt ī maiori corꝑe maior. nec in mīori mior. ¶ Cōtra Bern̄. ſuꝑ Can. vj. omel̓. demꝰ ſoli deo ſic̄ īmortalitatē ſic incorporeitatem cuiꝰ natura ſola nec ꝓpt̓ ſe nec ꝓpt̓ aliud ſolatō indiget ī ſtrumēti corporei: liquet at̄ oēm ſpiritū creatū corporeo indige̓ ſolatō. ſꝫ qd̓ indiget ſolatō corporeo. locale eſt oīs ſpūs creatꝰ localis. Sꝫ de corꝑe ꝯſtat. gͦ oīs creatura cū ſit corꝑalis vel ſpūalis. localis erit. Ite aug. in li. de aīa ⁊ ſpū. Ex eo intellectuales naturas corporeas dici mus. ꝙ loco circūſcribūt̉. ſꝫ qd̓ loco circūſcribit̉ locale ē gͦ oīs creatura localis ē. cū illa ſit de qͣ minꝰ videt̉. Iteꝫ ambro. in li. de ſpūſct̄o. Oīs creatura certis ſue natur circūſcripta ē limitibꝰ. ſꝫ qd̓ tale ē locale dicit̉. gͦ ⁊cͣ. Ad idem facit qd̓ dīc hiero. in li. de ſpūſct̄o. Oīs ſubſtātia facta. circūſcriptā hꝫ ſubſtātiā. licꝫ eī quedā locis finibꝰ corꝑalibꝰ nō ꝯtineāt̉. circūſcriptōe tn̄ ſubſtātie nō carē Ex his colligit̉. ꝙ oīs creatura corꝑalis ſeu ſpūalis lo calis ē. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ locale dicit̉ duobꝰ modis ſicut tāgit̉ in li. de aīa ⁊ ſpūſct̄o. Dicit̉ eī locale vno mō qd̓ corꝑalē hꝫ dimēſionē ⁊ circūſcriptōneꝫ. qͣ aſſignat̉ ei pͥncipiū. mediū ⁊ finis: ⁊ ẜm hūc modū nō dicit̉ oīs cre atura localis. Dicit̉ iteꝝ localis. q̄ ita alicubi pn̄s ē to ta. vt alibi nō ſit. ⁊ ẜm hͦ dicit̉ oīs creatura ex ꝯditōe p re creature localis. ¶ Per hāc diſtīctōꝫ pt̄ ſolui qd̓ ob iectū ē. Cū eī dicit̉ locꝰ ē terminꝰ rei ꝯtinētis aliā rē: ītel ligit̉ hͦ ꝓprie ī corꝑalibꝰ. in ſpūalibꝰ v̓o ꝑ quādā ſil̓itudi nem: ſꝫ nō dicit̉ oīs creatura ſic localis. vt vnaqueqꝫ cō tineat̉ ab aliqͣ alia creat̉a: ſic̄ em̄ ī vltimo ⁊ ſup̄mo ē di ce̓. ꝙ ꝯtinet alia. ip̄m aūt nō dicit̉ eē ī loco. eo ꝙ ab alte ro corꝑe ꝯtīet̉. ſic ī creaturis ſpūalibꝰ ſeꝑatis: q̄ maioris v̓tutis ē. dicit̉ ꝯtine aliā q̄ mīoris ē v̓tutis. In aliqͣ v̓o ē ſtare. q̄ n̄ ab aliqͣ creat̉a ꝯtīet̉. In ſup̄mis gͦ dr̄ ꝙ locales ſūt. qꝛ ꝓprio t̓mīo ꝯtinēt̉. vl̓ vere. vl̓ ẜm ſil̓itudinē. ¶ Ad ſcd̓m ē dicēdū. ꝙ finis pt̄ dici ꝓprie vl̓ coīt̓: ſi ꝓprie ſic ē ī corꝑibꝰ. ſi coīt̓ ſic extēdit̉ ad ſpūales creat̉as: dr̄ eī ecc̄s iij. ſuꝑ illd̓ oīa tp̄s hn̄t. ꝙ ſub̓e ſpūales n̄ ꝯtinēt̉ loco. ſꝫ hͦ ītelligit̉ d̓ loco ꝓprie. De loco v̓o coīt̓ dīc aug. ī li. de fide ad petꝝ ineſt ſingul̓ t̓minꝰ natural̓. qͦ ad ſeinuicē diſcer nūt̉. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ vltīo obijcit̉ ꝙ t̓minꝰ ē quātitatis. Dicēdū ꝙ tp̄s ē quātitatis dimēſiue. ⁊ ē t̓minꝰ quātita tis v̓tual̓. ſic on̄dit aug. ī li. d̓ quātitate aīe. Licꝫ eī quā titas dimēſiua n̄ ꝯueīat ſpiritibꝰ. ꝯueīt tn̄ quātitas v̓tu alis. Dicūt̉ etiā eē ī loco vl̓ ꝓpt̓ diffinitōeꝫ ſub̓e. vel ꝓpi̓ tōeꝫ: ⁊ ſic poſſunt adeē loco corꝑali ip̄e ſpūales ſb̓e naſ. dicit̉ angelꝰ eē in loco. qꝛ adeſt intelli gibi ⁊ circūſcribit̉ vbi operat̉. ¶ Membrū ſecundum. D ſecūdū qͦ q̄rit̉ vtꝝ oīs creat̉a habeat eā dem differētia localitatis. ꝙ ſic videt̉. locꝰ eī corꝑal̓ coīt̓ accipit̉. ſiue rferat̉ ad ſpūs ſiue ad corꝑa: ⁊ vtrūqꝫ dr̄ circūſcribi. Un̄ aug. de eccl̓iaſticis dogmatibꝰ. Ex eo corꝑeas credimꝰ ī tellectuales nat̉as. qꝛ localit̓ circūſcribūt̉: de corꝑibꝰ at maīfeſtū ē. Cū gͦ vna ſit rō loci. ⁊ vtrobiqꝫ ꝯueīat circū ſcribi. vr̄ locale dici d̓ ill̓ ẜm eādē differētiā localitatis lit̉. locale eī dr̄ qd̓ figurā hꝫ. ſic̄ dici ¶ Sꝫ ꝯͣriū ſic ioh̓. damaſ. vt corꝑalit̓ īͣhēdat̉ ⁊ alibi n̄ ſꝫ naturā figi nēſiōes hn̄t. qꝛ ītellectulit̓ rāt̉ ītellectuales. nec tre aſſunt. Sꝫ n̄ ſic ē d̓ corꝑibꝰ. gͦ locale n̄ dr̄ ẜm eādē rōneꝫ localitatis ſꝫ differēteꝫ: reſtat gͦ ꝙ aliter dicitur ſpiritꝰ localis ⁊ aliter corpꝰ. ¶ Sꝫ id intantū extenditur

locale. vt om̄e genꝰ termīatōis ꝯtineat: quoddā eī ꝯtine tur loco. quoddā ꝯtinet̉ tꝑe. quoddā ꝯtinet̉ ꝯp̄henſione Cū gͦ oībꝰ his modis dicat̉ ꝯtineri ſiue ꝯp̄hēdi. nūquid ex hͦ dicit̉ locale. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ſicui dictū ē. ſpūs ⁊ corꝑa localia dicūt̉ ẜm aliā ⁊ aliā differētiā localita tis. licꝫ eī locꝰ corꝑalis vtrobiqꝫ accipiat̉. ⁊ circūſcpͥtio coīter dicat̉: alit̓ tn̄ ⁊ alit̓ dicit̉ corpꝰ circūſcribi ⁊ ſpūs. corpꝰ eī dicit̉ circūſcribi loco. vt ꝑs ſit in ꝑte loci. mīor ī mīori. maior ī maiori. ⁊ totū ī toto. hͦ excepto ꝙ de corꝑe dn̄ico dicit̉ ꝙ ē ſub ſacramēto. ꝙ hꝫ ꝓpria diſquiſitōem ſpūs aūt dicit̉ circūſcribi vt totū ſit intra ⁊ nihil eiꝰ exͣ. nō ꝯmētiēdo ꝑtē ꝑti cū hmōi nō habeat. ¶ Ad aliud d̓o dicēduꝫ. ꝙ licꝫ ſint diuerſi modi ꝯtinēdi loco. tꝑe. ⁊ ꝯp̄ hēſione: tn̄ ꝑ quādā anologiā ſe habēt. vt qd̓ ꝯtīet̉ loco ꝯtinet̉ tꝑe. qd̓ vo ꝯtinet̉ tꝑe. ꝯtinet̉ ꝯp̄hēſione. nō ecōuer ſo. qꝛ v̓o verbū ꝯp̄hēſionis(ſic̄ habet̉ ī libro de viden deo) dicit̉ de re illa. cuiꝰ fines circūſpici poſſunt. ꝑ quā dam ōneꝫ ſiue ſimilitudinē ſe habet ad eſſe in loco vbi ẜm acce ionem? liorem dicitur finis. Nembrum tercium. D terciū quo querit̉ vtꝝ poſſit eē ſine lo calitate. ad qd̓ ſic. localitas depēdet a rōe corꝑis. ſꝫ angelica natura. cū ſit ſub̓a ſeꝑa ta a corꝑe. nō hꝫ depēdentiā a corꝑe vel co ditōib : gͦ pōt eſſe ſine localitate. ¶ Forte dicet̉ ꝙ qͦ pōt eē angelꝰ ſine loco ſꝫ nō quo ad oꝑatōꝫ ctū. Cōi ſic. duplex eſt actꝰ: actꝰ ſcꝫ ꝯtemplatōnis ū. ⁊ actꝰ ꝓprie cognitōis quo ſe cognoſcit vel alia a ſe: ſꝫ quo ad neutꝝ actu hꝫ depēdentiā a corꝑe Unde aug. ad oroſiū. ſpūs ꝯditꝰ ſicut ē āgeloꝝ. ꝙͣꝙͣ ſine tꝑe ꝯtēplet̉ dei eternitatē. veritatē. caritatē: tn̄ qꝛ ex tꝑe in inferioribꝰ iuſſa dei ꝑficiūt iure credūt̉ moueri ī tꝑe ꝑ hoc excludēs locū. ⁊ ptꝰ ſequit̉. ſpūs hoīm mouet̉ ī tꝑe remīſcēdo p̄terita. futura expectādo. alia noua diſcēdo: nec tn̄ mot ſte ē in loco: multo fortiꝰ hͦ eſt ī angelis. cuꝫ ſe vl̓ alia cognoſcūt. gͦ creatura aliqͣ vel ẜm ſub̓aꝫ vl̓ ẜm actū. nō hꝫ depēdentia a loco ⁊ ita nō dicet̉ localis. ſꝫ ſi ne localitate poterit eē. ¶ Itē intellectꝰ ꝑ impoſſibile. ꝙ nullū corpꝰ eēt. ⁊ tn̄ ſub̓a incorporea eēt: abſtrahet̉ tūc a localitate. gͦ aliqͣ creatura pōt eē ſine localitate: nō erg ꝓpriū ē creature eē localē. ¶ Sed tūc obijcit̉ nūquid ſic̄ de deo ꝓpriū ē eſſe vbiqꝫ. nūquid ſimilit̓ ꝓpriū ē creature eſſe hic. ⁊ ꝙ nō alibi: ſꝫ ⁊ ſi nō eēt corpꝰ. diceret̉ deꝰ eē vbi qꝫ in ſeip̄o. ſic̄ videt̉ dice̓ aug. a dardanū. vbiqꝫ ē deꝰ. qꝛ nuſꝙͣ ē abſens. in ſe aūt ip̄o. qͣre nō ꝯtinet̉ ab eis ꝗbꝰ eſt pn̄s. Et iteꝝ aug. ꝯtra maximinuꝫ. q̄renteꝫ anteꝙͣ face̓t deꝰ celū ⁊ terrā. anteꝙͣ face̓t ſct̄os. vbi habitabat? habita bat ī ſe deꝰ apud ſe habitabat. apd̓ ſe fuit. Sil̓r videt̉ di cere de ſubſtātijs īcorporeis ſeꝑatis. ꝙ ſint hic: ita ꝙ nō ibi. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ localitas ꝓui depēdet a corꝑe. ē ꝯditō ſine qͣ pōt eē aliqͣ creatura: ſꝫ ẜm ꝙ extēdit̉ vt dica tur vnaqueqꝫ creatura habe̓ ꝓpriā termīatōeꝫ. ſic nō pōe eſſe creatura ſine illa termīatōe. ſic̄ nō pōt eē ſine mō: ſꝫ hoc nō ꝯſueuit ſcpͥtura vocare localitatē. ¶ Ad hͦ autē qd̓ obijcit̉ ꝙ deꝰ eēt vbiqꝫ. ⁊ ſi nō eēt corpꝰ: ⁊ ſil̓r angelꝰ habēt eē hͦ. ita ꝙ nō ibi. dicēdū ē: ꝙ eē vbiqꝫ dicit̉ dupli cit̉. ꝓprie dicit̉ eē pn̄teꝫ om̄i loco. ⁊ ſic nō exiſtēte corꝑe. nō dicet̉ deꝰ vbiqꝫ. Alio v̓o mō dr̄ eē pn̄teꝫ om̄i creature vel n̄ deficiētē reſpct̄ū alicꝰ. ⁊ ẜm hͦ n̄ exn̄te corꝑe. dicēt deꝰ vbiqꝫ: ꝙ ſi ſic acciꝑet̉ dupl̓r. tūc vno mō dicet̉ d̓ an gelo. ꝙ eēt h̓. et ſi n̄ eēt corpꝰ: ſꝫ nō ē ꝯſuetudo ſcpͥture ſic dice̓ eē h̓. ſꝫ magis eē hͦ vel illd̓. vt ꝑtitō attīgat ſub̓aꝫ nō locū aūt ſitū. Si at̄ q̄rat̉ vtꝝ ſit ꝓpriū creat̉e eē alicubi. Rn̄dendū. ꝙ ꝓpriū dr̄ dupl̓r. vel vt ſimpl̓r. vl̓ vt ẜm tp̄s ſiue vt dicat̉ alijs nomībꝰ ẜm ſub̓aꝫ ⁊ ẜm actū ꝗ nūc eſt primo modo non dicit̉ eſſe ꝓpriū creature. vt ꝙ ꝯueniat om̄i creature eſſe alicubi. ſcd̓o v̓o modo dicitur. ¶ Queſtō ſedecima de pul chritudine vniuerſi.
Ertitur ꝯſideratio demū poſt ꝯditōes creature ex ꝑte quā titatis. circa ꝯditōnes ex ꝑte qͣlitatis q̄ ſunt verū bonū ⁊ pulchrū. De veritate at̉ ⁊ bonitate dictū ē ſuꝑiꝰ ī tractatu de eēntialibꝰ dictis d̓ deo. ſeꝗtur ꝯſiderato d̓ pulchritudīe ⁊ pulchro. Circa quod ſic poſſunt diſtingui queſita. ¶ Primo quid ſit pulchrum. ¶ Secundo que ſit differentia pulchri ⁊ apti. ¶ Tercio cui rei conuenit pulchrum. ¶ Quarto. v. pulcritudo poſſit augeri l̓ minui ī vniuerſo ¶ Quīto ex ꝗbꝰ colligat̉ pͥncipalit̓ md̓i pulchritudo. ¶ Sexto que conferant ad pulchritudinem. ¶ Nembrum primum. Irca ratōeꝫ pulchri ſic. Pulchrū ⁊ bonū ſunt idē in ſub̓a. ſic̄ habet̉ a dyoniſio ī li. de diui. no. ſꝫ aliquaꝝ ē differētia ratōis. Querit̉ gͦ cū vtrūqꝫ addat ſuꝑ ens: qd̓ ad dit pulchrū ſuꝑ ens quo differt a bono. vtrūqꝫ aūt dicit diſpoſitōneꝫ reſpectu alicuiꝰ cauſe. ſꝫ bonū dicit reſpct̄u cauſe finalis: cū gͦ pulchrū differat rōe a bono reſpectu alt̓iꝰ cauſe ſumet̉ n niſi r̄ſpct̄ū cauſe formal̓. Qd̓ etiā vr̄ cū em̄ tria inſint creature. modꝰ. ſpecies ⁊ ordo: ſpecies maxime videtur eē illud ẜm qd̓ determīat̉ pulchritudo Unde ſpecioſuꝫ pulchrū dicere ſolebamꝰ. ſꝫ ſpēs ſumit̉ ex ꝑte forme: ergo pulchrū ex ꝑte forme. Sꝫ ſi ex ꝑte for me. cū veritas ſimilit̓ accipiat̉. ex illa ꝑte nō differūt ve rum ⁊ pulchrū: ꝙ ſi differūt. que ē gͦ differētia vl̓ cauſa diſterēdi. Rn̄det ꝙ veritas ē diſpoſitō ex ꝑte forme rela ta ad interiꝰ: pulchritudo v̓o ē di poſitō ex ꝑte forme re lata ad exteriꝰ. Solebamꝰ eī pulchrū dice̓ qd̓ ī ſe hēbat vn̄ ꝯueniēs eēt ī aſpectu. Ꝙ aūt pulchrū accipiat̉ ex ꝑte forme. ptꝫ ꝑ hͦ qd̓ dic dyoni. ẜm ip̄m pulchrū oīa diſtin guūt̉. ⁊ aug. de natura boni. In hoīs forma qꝛ maior ē pulchritudo. ī eiꝰ ꝯꝑatōe ſūme pulchritudo deformitas dr̄. Sꝫ ẜm hͦ qd̓ dicēduꝫ ē de eo qd̓ dīc dyoni. in li. de di ui. nō. Decoꝝ ⁊ bonū ẜm oēm caꝫ oīa affectāt. Ex qͦ vi det̉ cū appetitꝰ ſit finis. ꝙ decoꝝ ſiue pulchrū reſpicit fi nem. Ad qd̓ dicēdum ꝙ affectare ſiue appete̓ dicit̉ ꝓprie ⁊ coīter reſpectu finis ꝗ ⁊ cauſa finalis dicit̉: coīter ẜm ꝙ om̄e in qͦ quieſcit appetitꝰ dicit̉ finis. vt qd̓ ē delectabi le intellectui dicit̉ appetē intellectꝰ. ⁊ qd̓ ē delectabile vi ſui viſus. ⁊ ita de alijs: ⁊ ẜm hunc modū decoꝝ ſiue pul chrum cadit in naturali appetitu omnium rerum. Membrum ſecundū. Appoſita hac differētia. ꝯſeq̄nt̓ q̄rit̉ d̓ dif ferētia pulchri ⁊ apti. Ad qd̓ rn̄det yſid̓. de ſūmo bono. decor elemētoꝝ oīm in pul chro ⁊ apto ꝯſiſtit: ſꝫ pulchꝝ ē qd̓ ꝑ ſeip̄m pulchrū ē. vt hō ex aīa ⁊ mēbris ꝯſtans: aptū v̓o vt veſti mentū. ⁊ vt victꝰ. Ideoqꝫ hoīeꝫ dicimꝰ pulchrū ad ſe. qꝛ nō veſtimēto ⁊ victui ē neceſſariꝰ. ſꝫ iſta homini ideo at̄ illa apta. qꝛ ad alid̓.i. ad homini accōmodata. ſibimet ſunt neceſſaria. hͦ ⁊ de elemētoꝝ naturis dicēduꝫ eſt. Ui detur gͦ differētia pulchri ⁊ apti ī hoc. ꝙ pulchrū dicat̉ ī ſeip̄o: aptū v̓o ẜm ꝙ homī accōmodat̉ vl̓ alteri rei cui ꝯueīt. vn̄ vr̄ pulchꝝ ꝓprie ex ſpē dici ſine forma. large ac cipiēdo formā: aptū v̓o ex ꝯiūctōe decēti cū alio. ¶ Nembrum terciū. Dterciuꝫ quo querit̉ cui rei ꝯueniat pul chrum. hoc eſt vtrum malū culpe dicatur pulchrum vel malum pene. vel minus bo num ꝯꝑatōne maioris. ¶ Ꝙ malum cu pe nō dicatur pulchrū ſic accipit̉. Malū culpe inꝙͣtum hmōi nō eſt veſtigiū dei. ſꝫ pulchrum ī creatura inꝙͣtum ſic eſt. eſt veſtigium dei. ergo malum culpe non eſt pul chrum. ¶ Quod etiam videtur ex hoc. quicqd em̄ defor

mat pulchrū opponit̉ pulchro. ſꝫ malum culpe deformat pulchrū. gͦ malū culpe nō eſt pulchrū. ¶ Cōtra dic dyo ni. in li. de diui. no. Malū ē ad ꝯpletōeꝫ oīs. ꝯferēs ⁊ to ti. nō imꝑfectū eſſe ꝑ ſeip̄m largiēs: ſꝫ qd̓ eſt hmōi. ē ali quo mō bonū. qd̓ aūt eſt aliquo mō bonū ē pulchrū. Itē malū nō vſqꝫquaqꝫ priuat̉ bono. gͦ nec pulchro: cuꝫ pul chrum ⁊ bonū ſint idē. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ malū inqͣtū hmōi deforme ē. ⁊ ip̄a malitia deformitas. Unde qͦ ad hͦ nō eſt bonū: tn̄ nihilominꝰ inꝙͣtuꝫ ex malo elicit̉ bonuꝫ Dicit̉ ꝙͣtum ad hͦ ꝯferēs. ⁊ ſic in ordine dicit̉ pulchrum nō gͦ pulchrū dicit̉ abſolute. ſꝫ pulchrū ī ordine. īmo po tius dicēduꝫ ē. ip̄e ordo ē pulcher. Unde aug. in li. de ci ui. dei. xj. ſicut ꝯtraria ꝯtrarijs oppoſita ẜmōis pulchri tudinē reddūt. ita quadā nō verboꝝ ſꝫ rerū eloquentia ꝯtrarioꝝ oppoſitōne ſeculi pulchritudo ꝯponit̉. qꝛ recte poſitū eſt in Eccleſiaſtico. xxxiij. hoc mō. Cōtra malum bonū ſtat ⁊ ꝯtra vitā mors: ſic ꝯtra virū iuſtū peccator. ⁊ ſic intuere in oīa oꝑa altiſſimi. bina ꝯtra bina. ⁊ vnuꝫ ꝯtra vnū. Itē in eodē li. non crearet deꝰ vllū angeloꝝ ve hominū quē malū futuꝝ eſſe p̄ſciſſet: niſi pariter noſſet quibꝰ eos bonoꝝ vſibꝰ cōmodaret: atqꝫ ita ordinē ſingu lorū tanꝙͣ pulcherrimū carmen ex quibuſdā anthitecis honeſtaret. ¶ Ad illud v̓o qd̓ poſt obijcit̉. dicēduꝫ ꝙ ſi cut malū ſubſtātificat̉ in bono qd̓ eſt bonū ẜm quid. ita ſubſtātificat̉ in pulchro qd̓ ē pulchrū ẜm qd̓ ⁊cͣ. ¶ De inde obijcit̉ de malo pene. ꝙ ſit pulchrū. qꝛ eſt iuſte infli ctum a deo: om̄e aūt iuſte inflictū pulchrū. Unde augu. in li. de libe. arbi. habitatōi celeſti talis aīa nō ꝯuenit ꝑ peccatū. terreſtri aūt ꝯuenit ꝑ ſuppliciuꝫ. vt qd̓ libet ele gerit ſemꝑ ſit pulchra vniuerſitas decētiſſimis ꝑtibꝰ o dinata. Itē aug. xiij. de ciui. de i. Per ineffabilē dei miſe ricordiā. ip̄a pena vitioꝝ trāſit ī arma virtutis ⁊ loqui tur ibi de morte. Cum ergo mors ſit malū pene. ⁊ ſit in ſtrumētū virtutis: erit mors hmōi pulchrū: om̄e em̄ qd̓ eſt inſtrumētū virtutis. tenet ratōeꝫ pulchri. ¶ Cōtra. a quo remouet̉ bonū. ab eo remouet̉ pulchrū: ſꝫ malum ⁊ bonū ſunt differētia genere. gͦ cū malū pene ſub malo ꝯtineat̉. remouet̉ ab eo bonū. gͦ etiā pulchrū ꝑ ꝯſequēs Item aug. de ciui. dei. loquēs de morte ſic dicit. lex nō ē bonū quādo auget peccantiū ꝯcupiſcētiaꝫ. ita mors nō eſt bonū quādo auget patiētiuꝫ gloriā: ex quo accipit̉ ꝙ mors vel hmōi mala pene nō ſūt bona ⁊ ita nec pulchra ¶ Ad quod dicēduꝫ ꝙ malū pene licet ſit malū illi qui punit̉. nihilominꝰ tn̄ eſt bonū ⁊ pulchrū. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉. ꝙ malū pene eſt ſub malo ī genere. Dicer dum eſt. ꝙ malū nō dicit̉ de malo culpe ⁊ malo pene tā ꝙͣ de duobꝰ ſpeciebꝰ. ſꝫ ſicut de malo ſimplicit̓ ⁊ ẜm qd̓. qd̓ aūt dicit̉ ſimplicit̓ ⁊ ẜm quid. nō determīat ſpecies: licet ergo malū pene ſit maluꝫ ẜm quid. nihilominꝰ tn̄ ē bonū ⁊ ꝑ ꝯſequēs pulchrū. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ de morte. dicēduꝫ eſt ꝙ mors habet duplicē ꝯſideratōeꝫ. Uno mō ẜm ꝙ eſt defectꝰ ip̄ius vite ⁊ ita nature. Alio mō ẜm ꝙ eſt malū penie ei qui patit̉. ⁊ hoc eſt cuꝫ morit̉ ẜm ꝙ mors ē corruptio vite: ⁊ ẜm primū modū dicit̉ ꝙ mors nō eſt bonū. cū ſit defectꝰ eē. ſicut nec defectꝰ ignis bonū dicit̉: ſꝫ malū oppoſitū eſt bono nature ẜm ſe. dici tur aūt alio mō malū pene ⁊ ita ē bonū. Si gͦ querat̉ de hmōi defectibꝰ nature. dicēduꝫ ꝙ in vniuerſo cōſiderati ex ordīe ad aliqd̓ bonū ſunt ꝯferētes. ⁊ ſic hn̄t quādam pulchritudineꝫ ordinis. in ſe aūt ꝯſiderata nec ſunt nec pulchra nec bona. ¶ Deinde querit̉ de rebꝰ mōſtruoſis vtrū dicēde ſūt pulchre. qd̓ nō videt̉. quia res mōſtruo ſa deeſt in mō vel ſpecie ſimplicit̓ vel ordine qd̓ aut defo ctum habet ī his. deforme dicit̉: gͦ res mōſtruoſa non di cętur pulchra cū ſit deformis. ¶ Preterea. res mōſtruo ſa ex errore nature ꝓuenit. Qd̓ aūt ꝓuenit ex errore de forme dicit̉. nō ergo decoꝝ. ¶ Cōtra. mōſtra ſunt entia ⁊ que ſunt entia. in eo ꝙ hmōi dicunt̉ bona ⁊ pulchra. ꝑ ꝯſequens gͦ res mōſtruoſe ſunt pulchre. Pret̓ea nihil ſit deo actore qd̓ nō eſt ulchrū ſicut em̄ a ſūme bono bo num. ita a ſūme pulchro ulchrū: ſed hmōi res ſunt deo
auctore. Unde aug. de ciui. dei. xvj. ſi hoīes ſunt de qui bus illa mira ſcripta ſūt. quid ſibi? Propt̓ea deꝰ voluit nōnullas gētes ita creare. ne in his mōſtris que apud nos oꝑtet ex hoībꝰ naſci. eiꝰ ſapiētiaꝫ quā naturā fingit hūana velut artē cuiuſpiā minꝰ ꝑfecti opificis putare mus erraſſe. ¶ Rn̄dendū ꝑ illud qd̓ dicit augu. in. xvj. de ciui. dei. viij. c. Qualis aūt ratō reddit̉ de mōſtruoſis apud nos hoīm partubꝰ talis de mōſtruoſis quibuſdaꝫ generibꝰ reddi pōt. Deꝰ em̄ creator ē oīm. qui vbi ⁊ qn creari qd̓ oporteat vel oportuerit ip̄e nouit. ſciēs vniuer ſitatis pulchritudinē. quaꝝ ꝑtiū vel ſil̓itudinē vl̓ diuer ſitate ꝯtexat: ſꝫ qui totū inſpice̓ nō pōt. tanꝙͣ deformita te ꝑtis oſtēdit̉. qm̄ cui ꝯgruat ⁊ quo referat̉ ignorat. Li cet ergo in mōſtris ſit defectꝰ. nihilominꝰ tn̄ deo actori fiūt res que habēt defectū: ſꝫ res ē a deo. defectꝰ aūt ex p̄ te pͥncipij defectibilis. Sed attēdendū ē. ꝙ mōſtra dicu tur duplicit̓. vel que fingūtur ex imagine vel eſtimatōe hūana. ⁊ ẜm hoc nō dicunt̉ mōſtra eſſe deo actore: vel q̄ vident̉ habere imꝑfectōꝫ ẜm curſuꝫ nature. ſic̄ ꝙ hō ha beat ſex digitos. vel ꝙ vniꝰ corꝑis ſint duo capita. ⁊ ita de alijs: ⁊ hec deo actore fiūt. nō ꝙ apud cauſaꝫ prima ſit error. ſꝫ apud cauſaꝫ aliā ꝑticularē. Unde aug. abſi vt quis ita deſipiat. vt extimet in numero humanoꝝ di gitoꝝ erraſſe creatorē. ꝙͣuis neſciēs cur hec fecerit: et ſi naior oriatur diuerſitas. ſcit ille quid egerit. cuiꝰ opera iuſte nemo rep̄hendit. ¶ Nembrū quartum. D quartum quo querit̉. vtꝝ pulchritudo poſſit augeri vel minui. qd̓ videt̉. Cū eī vi uentia in eo ꝙ hmōi pulchritudinē habe ¶ ant. gͦ ea q̄ moriūtur vel deficiūt habeant deformitatē: ſꝫ ꝯtigit ī vniuerſo plura eē viuētia vl̓ pau ciora. gͦ ꝯuenit pulchritudinē vniuerſi augeri vel minui. ¶ Itē ſicut mīor dicit̉ pulchritudo cū hō ſeneſcit ꝙͣ hō ē in iuuētute. ita videt̉ ī vniuerſo. Cū gͦ ſicut dīc aug. mō ſit qͣſi ſenectꝰ mūdi. in pͥncipio v̓o erat qͣi iuuentꝰ: maior erat tūc pulchritudo ꝙ nūc ſit. ¶ Itē ꝯtingit aīaꝫ ratō nalē ꝑ peccatū defice̓ a bono ⁊ cū deficit a bono. quo ad hoc minuit̉ pulchritudo creat̉e ī vniuerſo. ⁊ ita ꝯtingit pulchritudinē vniuerſi diminui. ¶ Cōtra. quocūqꝫ mo ſe habeāt ꝑtes mūdi ꝑfecta ē vniuerſitas: qd̓ aūt ꝑfectū eſt ⁊ manet hmōi. non auget̉ vel minuit̉. gͦ pulchritudo mūdi nec auget̉ nec minuit̉. Unde aug. in. iij. de libe. ar bi. cū v̓o peccatibꝰ adeſt beatitudo ꝑfecta ē vniuerſitas. cū v̓o peccātibꝰ adeſt miſeria. nihilominꝰ ꝑfecta eſt vni uerſitas. Ꝙ ip̄e aūt nō deſinit anime quas vel peccan tes ſequit̉ miſeria. vel recte faciētes beatitudo: ſemper ī naturis omnibꝰ vniuerſitas plena atqꝫ ꝑfecta ē. ¶ Ad quod eſt dicēduꝫ. ꝙ ꝑfectio attendit̉ dupliciter: ẜm for mam totius. ⁊ ẜm formā partiū. Si ergo attēditur ẜm formā totius. ſemꝑ eſt ꝑfecta vniuerſitas. Si v̓o ẜm for mam ꝑtiū. ꝯtingit augeri vel minui: formā etiā partiuꝫ pōt attendi ẜm eſſe vel ẜm bene eſſe. ¶ Ad pͥmo obiectī dicēduꝫ eſt ꝙ licet ſint plura viuētia vel pauciora. nō tn̄ pulchritudo mūdi quo ad genera ⁊ ſpecies auget̉ vl̓ mꝰ nuit̉. vel etiā ꝑfectio mūdi quo ad formā. ¶ Ad ſcd̓o v̓o obiectū dicēduꝫ. ꝙ licet deterioret̉ iuuētꝰ mūdi ⁊ ſenect ⁊ quo ad hoc attendat̉ pulchritudo maior vel mīor. ẜm ꝙ magis vel minꝰ dominat̉ ip̄a pena peccati: nihilomi nus eſt pulchritudo eſſentialis. que in mūdo nō auget̉ nec minuit̉. Reliqua v̓o que erat ex accidēti ꝓueniens poterat augeri vel minui. Unde ſi ſtetiſſet adā in ſtatu innocētie. nō deterioraret̉ iuuētꝰ mūdi vel ſenectꝰ. ſꝫ pul chritudo remanet indifferēs. ¶ Ad tercio v̓o obiectum dicēduꝫ. ꝙ ſic̄ dictū ē. eſt pulchritudo in vniuerſo ratōe pulchritudīs ꝑtiū. ꝑs em̄ vna ē nobilioribꝰ ē ip̄a aīa ra tōnalis. ſꝫ hec hꝫ duplicē pulchritudinē. vnā ratōne ſub ſtātie ſiue eſſentie. ⁊ aliā ratōe volūtatis actualis: ꝙͣtuꝫ ad primā nō dicit̉ pulchritudo mūdi augeri vel minui. ꝙͣtum ad ſcd̓ n̄ ꝯtir

¶ Alembrum quintum. D ītū quo querit̉ ex quibꝰ colligat̉ pͥn cipalit̓ mūdi pulchritudo: ad qd̓ ſic. Pul chrum ⁊ bonū ſeſe ꝯcomitant̉. cū gͦ boni as determīet̉ ꝑ modū ſpēꝫ ⁊ ordine ī vni uerſo. ꝑ ꝯſequēs determīat̉ pulchritudo. Qd̓ videt̉. dici tur em̄ pulchra res ī mūdo. qn̄ tenet modū debitū ⁊ ſpe ciem ⁊ ordinē. ⁊ que plus hꝫ de his. plus hꝫ de pulchri tudine. que d̓o minꝰ. habet minꝰ de pulchritudīe: gͦ prin cipalit̓ mūdi pulchritudo ex iſtis ꝯponit̉. ¶ Ad idē pul chritudo mūdi eſt deſcēdens a pulchritudīe pͥma. ſic̄ pa tet ī libro ꝯfeſſ. xj. Tu feciſti ea qꝛ pulcher es. pulchra em̄ ſūt. nō tn̄ ita ſicut tu conditor eoꝝ. quo ꝯꝑato n̄ pul chra ſunt nec bona ſūt: pulchritudo gͦ creature ē veſtigi um quoddā. ꝑueniēdi ad cognitōeꝫ ad pulchritudinē i creatā. Unde yſi. ex pulchritudīe circūſcripte creature. pulchritudinē ſuā q̄ circūſcribi nequit. facit deꝰ intelli gi: ſꝫ veſtigiū attēdit̉ ẜm modū ⁊ ſpēꝫ ⁊ ordinē: prīcipa liter gͦ pulchritudo mūdi determīabit̉ pͥncipalit̓ penes ſpēm modū ⁊ ordinē. ſed modꝰ ſpēs ⁊ ordo deſinētibꝰ cre aturis deſinit eſſe. gͦ pulchritudo mūdi ī illis rebꝰ pt̄ de ſinere eſſe. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯtrariū qd̓ dicit aug. in li. de na tura boni: ſit decedētibꝰ ⁊ ſuccedētibꝰ rebꝰ tꝑalis q̄dam in ſuo gene̓ pulchritudo. vt nec ip̄a que moriūt̉ vel deſi nūt eſſe qd̓ erāt turpēt aut turbent modū ſpēm ⁊ ordinē vniuerſe creature: ſic̄ ẜmo bn̄ ꝯpoſitꝰ vtiqꝫ pulcher ē: ꝙͣ uis in eo ſillabe atqꝫ oēs ſoni tanꝙͣ naſcendo moriendo trāſcurrāt: gͦ deſinētibꝰ rebꝰ vel ſuccedentibꝰ non deſinit pulchritudo. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ pulchritudo ſurgit in nūdo ex tribꝰ p̄dictis: ſꝫ illa tria ꝯtingit duplicit̓ ꝯſide rare: vel ẜm ꝙ ſunt ī generibꝰ ⁊ ſpeciebꝰ que ꝑmanent. vel ẜm ꝙ ſunt ī rebꝰ trāſeūtibꝰ. Pulchritudo aūt in re bus trāſeūtibꝰ duplicit̓ cōſiderat̉. vel in re q̄ tranſit ẜm ſeip̄am. vel inqͣtuꝫ comꝑat̉ alteri q̄ ſuccedit illi: pͥmo et ſcd̓o mō pulchritudo manet ī vniuerſo ẜm ſtatū ꝗ nunc eſt. ⁊ attēdit̉ ẜm modū ſpēm ⁊ ordineꝫ in his ẜm vtrūqꝫ modū: in futuro v̓o qn̄ quieſcent corꝑa mobilia. nō erit pulchritudo niſi ẜm pͥmū modū. ratōe pͥncipioꝝ ⁊ earū reꝝ que ī ſe habēt ꝑmanētiaꝫ ex dono ꝯditoris: pulchri tudo aūt in re trāſeūti ẜm ſeip̄am accepta. ſicut ip̄a res tranſit. ita tranſeūt modꝰ ſpēs ⁊ ordo ⁊ ꝑ ꝯſequens ipſa pulchritudo. ⁊ de iſta non loquitur augu. ¶ Nembrum ſextum. Dſextū mēbrū quo querit̉. Que ꝯferāt ad pulchritudinē vniuerſi. Et hꝫ hͦ membrū jͣtuor articulos. Primo querit̉ vtrū ma II la ꝯferāt ad pulchritudineꝫ vniuerſi. Se cundo ſi bona mutabilia. Tercio ſi mirabilia. Quarto ſi ip̄a incarnatio cum ſacramentis ꝯſequentibꝰ. ¶ Articulus primus. D primū ſic videt̉. ꝙ mala nō ꝯferant: ea em̄ que deturpāt pulchritudinē rerū. opponūtur pulchritudini reꝝ: ſed que opponūt̉ pulchri tudini rerū opponūtur pulchritudini mūdi. ſicut qd̓ de formaret manuꝫ vel pedem in corꝑe hūano. deformaret corpus: mala ergo cū deturpent ip̄as res que ſunt ī vni uerſo. opponūtur pulchritudini vniuerſi. nō ergo confe runt ad pulchritudinē. ¶ Item dyoni. de diui. no. ducit ad incōueniēs ponētibꝰ malū eſſe ⁊ bonoꝝ generatiuū. Incōueniens aūt eſt quod malū ꝯferat ad ꝯpletōeꝫ oīs ⁊ toti nō imꝑfectū eſſe ꝑ ſeip̄m largiat̉. ex quo videt̉ re linqui. ꝙ malū nō ꝯferat ad pulchritudinem vniuerſi. ¶ Item in vnoquoqꝫ genere ſi oppoſitū ꝯiungat̉ cū oppo ſito. minuit virtutē ip̄ius. quare malū ſi ꝯiungat̉ bono. ſed pulchritudo eſt vnū quod ꝑtinet ad virtutē boni. er go minuit̉ pulchritudo: non ergo malū ꝯfertur ad pul chritudinē vniuerſi. ¶ Contra oppoſita iuxta ſe poſita pulchrius eluceſcūt. ergo bona malis oppoſitis pulchri
ora apparēt: ergo malum ꝯfertur ad pulchritudinē vni uerſi. Item ſi non eſſet malū culpe. malū pene indecen ter in vniuerſo ordinaret̉. ſed decēter ordinat̉. ergo ma lum culpe ꝯfert ad pulchritudinē vniuerſi ſicut ad decē tiam. Item ſi nō eſſet mors que eſt malū pene. non eſſet ſuſtinētia mortis: etſi nō eſſet ſuſtinētia mortis. nō eſſet ſuſtinētia mortis ex cauſa debita. ⁊ ſi nō eſſet illa ſuſtinē tia ex cauſa debita. nō eſſet martiriū: ⁊ ſi nō eſſet marti rium. de eſſet aliquid pulchritudini vniuerſi. ergo malū confert ad pulchritudinē vniuerſi: eodem modo intelli gendum eſt de alijs penis. Item vilioribꝰ locis ꝯgruunt res viles. Unde augu. in li. de libe. arbi. Seruus in ta li peccato deiectus. vt mundande cloace dignus habea tur. ornat eam turpitudine ſua: ⁊ vtrūqꝫ horum.i. turpi tudo ſerui ⁊ mundatio cloace iam ꝯiūctum ⁊ redactum in quandam ſui generis vnitatē ita diſpoſite domui cō aptatur. vt eius vniuerſitati ordinatiſſimo decore cōue niat: ſic voluntaria que in peccato fit turpis eſt affectio cui ꝓpterea penalis adhibetur. vt ordinet eam vbi tale eſſe turpe nō ſit: ⁊ decori vniuerſitatis ꝯgruat. vt pecca ti dedecus emūdet pena peccati. Ex qua auctoritate eli citur ꝙ malū ꝯfert ad decorem vniuerſi. Item augu. in enche. xj. c. Simul vniuerſa ſūt valde bona. quia ex or nibus ꝯſiſtit vniuerſitatis admirabilis pulchritudo: in qua illud quod malū dicit̉ bene ordinatū ī loco ſuo po ſitum. eminētius ꝯmendat bona. vt magis placeāt ⁊ lau dabiliora ſint cum ꝯꝑentur malis. Ex quibꝰ colligitur ꝙ mala ꝯferant ad pulchritudinē vniuerſi. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ aliter eſt de malo culpe ⁊ de malo pene: ma lum em̄ culpe nec in eo ꝙ eſt malum. nec in eo ꝙ eſt cul pe. ꝑ ſe eſt ad pulchritudinē vniuerſi. Unde aug. nō ip̄a eccata ⁊ ip̄a miſeria ſunt ꝑfectioni vniuerſitatis neceſ ſaria. Inꝙͣtum aūt malum culpe eſt ex quo elicit̉ bonū. ſicut dicit augu. in enche. ꝙ nō ꝑmitteret deus mala fie ri. niſi ex eis bonū eliceret: ⁊ iterum inꝙͣtum malū cul pe debetur pena. ẜm hoc ꝯfert ad pulchritudinē vniuer ſi. Item inꝙͣtum bonū oppoſitum magis apparet bonuꝫ ex comꝑatōne mali. De ſcd̓o habetur in. iij. d̓ libe. arbi. Si peccatis animaꝝ detractis miſeria perſeuerat aut peccata precedit. recte deformabitur ordo aut admīſtra tio vniuerſitatis: rurſus ſi peccata fiant ⁊ deſit miſeria nihilominꝰ dehoneſtat ordineꝫ iniquitas: cum aūt non peccantibꝰ adeſt beatitudo. ꝑfecta eſt vniuerſitas. cum v̓o peccantibꝰ adeſt miſeria. nihilominꝰ ꝑfecta eſt. De tercio ponit augu. exemplū in li. d̓ ciui. dei. Sicut pictu ra cū colore nigro in ſuo loco poſita ꝯgruit. ita vniuerſi tas rerum cū peccatoribꝰ pulchra eſt: ꝙͣuis ꝑ ſeip̄os cō ſideratos ſua deformitas turpet. Item yſido. in li. d̓ ſū mo bono. ꝑmiſit deus mali ſtatum aboriri. vt ex cōtra rijs malis bone nature decor emineret. Ex his auctori tatibꝰ patet qualiter malū ꝯfert ad pulchritudineꝫ vni uerſi. ẜm ſtatum qui nūc eſt. nō ẜm ſtatum eſſentialem ip̄ius. ¶ Per hoc poteſt ſolui primo obiectū. licet eī de turpet bonū illud cuiꝰ eſt deformitas: nihilominꝰ ex alia ratōne ꝯfert ad pulchritudinē occaſionalit̓. ¶ Ad ſcd̓o v̓o obiectum dicendū. ꝙ ꝯferre ad pulchritudinē vniuer ſi dicitur dupliciter. vel ita ꝙ ſit de eē ip̄ius rei pulchre ⁊ ẜm hoc malū culpe nō ꝯfert. ⁊ ideo pro incōueniēti ha betur. ꝙ toti nō imꝑfectum eſſe largiat̉. ſicut dicit dyo niſiꝰ. Si v̓o ꝯferens dicat̉ ꝑ occaſionē. nō repugnat ꝗn malū ſit ꝯferens. pōt ergo dyoniſiꝰ vno mō habere ꝓ in cōueniēti. alio mō nō. ¶ Ad terciū v̓o dicenduꝫ. ꝙ licet malū minuat virtutē boni qd̓ deformat aut corrūpit: nō tn̄ tollit̉ qn ſit ꝯferens ad pulchritudinem vniuerſi. Ex alia em̄ ꝑte ordinat̉ ad bonū maiꝰ. vel ip̄a res que pec cat rōne vilitatis peccati ī loco ſibi debito collocat̉: non dico debito nature ſꝫ debito deformitati. Un̄ aug. in li. de libe. arbi. Fit vt peccās creatura ſuꝑior. a creaturis inferioribus puniant̉. quia ille tam ſunt infime vt orna ri a turpibus animis pn̄t. atqꝫ ita decori vniuerſitatis congruere.

¶ Articulus ſecundus. Ecūdo querit̉ ſi bona mutabilia ꝯferant ad pulchritudinem vniuerſi. qd̓ videt̉. qꝛ bona mutabilia licet mīora ſint ꝓut hmōi ꝙͣ bona īmutabilia(⁊ dico mutabilia ea q̄ mutant̉ ī eſſe) nihilo minꝰ faciūt ad ſubſtātiā pulchritudīs: cū eī dicūt̉ maio ra ⁊ mīora ponit̉ ordo: poſito aūt ordine decenti ponit̉ pulchritudo gͦ bona mutabilia faciūt ad ſubſtātia pul chritudinis ī vniuerſo. Ad qd̓ inducit aug. ſil̓itudinem in. iij. de libe. arbi. de corꝑibꝰ que magis clara ſunt ⁊ m nus clara: ſi em̄ equalis eſſet claritas lune vt ſolis. nor eſſet aliud dice̓ ꝙͣ ꝙ eēnt duo ſoles: ſꝫ qui ſic eſtimat du plicit̓ errat. eo ꝙ ꝑfectōi reꝝ adde̓ cupit. cū deſiderat al terum ſolē: etiā īminere. cū lunā vult detrahi ad pulchri tudineꝫ. gͦ requirit̉ ꝙ alia alijs ſint clariora. alia d̓o ob ſcuriora: nec erit vniuerſitas ꝑfecta. niſi vbi maiora ſic preſto ſūt. vt mīora nō deſint: cū gͦ mutabilia ſint mino ra bonis q̄ nō mutant̉. nō erit pulchritudo vniuerſita tis ꝑfecta ſine bonis mutabilibꝰ. ¶ Item maiora bona ex comꝑatōe bonoꝝ mīoꝝ pulchriora apparēt. Cū gͦ ex cellētia pulchritudīs in ſuꝑioribꝰ faciat ad pulchritudi nem vniuerſi: inferiores creature mutabiles. ex quaruꝫ comꝑatōe alia relucēt. faciūt ad pulchritudinē vniuer ſi. ¶ Hoc etiā ex ꝯſideratōe corꝑis hūani patet. in quo ſunt mēbra nobiliora ⁊ ignobiliora vt dicit̉. j Corin. xij. ex quoꝝ ꝯiunctōe reſultat corꝑis pulchritudo: gͦ a ſimi li ea que ſūt ignobilia ī vniuerſo. vt mutabilia conferūt ad pulchritudinē vniuerſi. ¶ Cōtra mutatō tendit ad nō eſſe vnde ē defectꝰ. gͦ ⁊ mutabilitas eſt defectibilitas. Sed dicit aug. in li. ꝯtra epl̓aꝫ fundamēti. Cū dicitur res corruptibilis. duo dicūtur: ip̄a res. ⁊ ip̄a corruptō. Res ad aliqd̓ ꝑtinet. Corruptō v̓o ad nihil: gͦ eadē rati on ⁊ mutabilitas. cū intelligat̉ d̓ mutabilitate qͦ ad nō eſſe. Qd̓ aūt ad nihilū ꝑtinet. remouet̉ a bono. ⁊ ꝑ cōſe quēs a pulchro. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ cū dicit̉ mutabile ſiue corruptibile duo ſūt ſicut dictū eſt. licet gͦ mutatio ſiue corruptō ad nihilū ꝑtineat. res tn̄ que habēt hmōi potētiaꝫ ſiue poſſibilitatē. ꝑtinēt ad bonū ⁊ pulchrū cū etiā mutat̉ alie his ſuccedūt. ẜm ꝙ vniꝰ corruptō alteri us eſt generatō. ⁊ ſic etiā ē quedā pulchritudo. Un̄ au gu. de natura boni. ſit decedētibꝰ ⁊ ſuccedētibꝰ rebꝰ tem poralis quedā in ſuo gene̓ pulchritudo: ſicut ẜmo bene ꝯpoſitꝰ pulcher ē. ꝙͣuis quedā ſillabe deſināt ⁊ alie oriā tur. ¶ Sed adhuc querit̉ ſi res hmōi mutabiles p̄poſi te rebꝰ que nō mutant̉ in eſſe faciāt ad pulchritudinem vniuerſi. qd̓ nō videt̉. Si em̄ inferiꝰ ponat̉ ſuꝑiꝰ ⁊ econ uerſo ordo deturpat̉. vt ſi pes poneret̉ ſuꝑiꝰ ⁊ caput in ferius: gͦ a ſimili cū res mutabilis ī eſſe. ſit poſterior na turalit̓ re que nō mutat̉. nō erit pulchritudo vniuerſi ſi ipponat̉ mutabile īmutabili. ¶ Cōtra. aīa cū punit̉ ꝑ oyrpꝰ. creature inferiori que mutabilis ē ſubdit̉ patien do: ⁊ ſi patit̉ iuſte vel vtiliter. decor eſt vniuerſi. gͦ rema net pulchritudo vniuerſi licet īmutabilia in eſſe p̄ferant̉ īmutabilibꝰ. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ duplex ē pulchritudo vna que ſurgit ex gradibꝰ naturalibꝰ reꝝ. ⁊ hoc mō pul chritudo eſt. cū prefert̉ mutabile mutabili. ⁊ īmutabile īmutabili. Alia ē pulchritudo q̄ ſurgit ex gradibꝰ diſpo ſitionū adueniētiū. ⁊ ẜm hūc modū illud qd̓ ē mutabile in eſſe. qd̓ cū ſeruat bene eſſe. p̄fert̉ īmutabili in eſſe qd̓ nō ſeruat ſuū eſſe. ⁊ ẜm hoc aīa peccans ſupponit̉ corꝑi. qd̓ modū ſpeciē ⁊ ordinē ſeruat ſuū. Unde aug. loquens de gradu naturali reꝝ in li. de libe. arbi. In corꝑalibus lux tenet primū locū: ꝯſequens aūt eſt vt primo coꝑi aīa extrema p̄ponat̉. Et alibi dicit. Fit vt peccās creatura ſuꝑior a creaturis inferioribꝰ puniat̉. ⁊ iteꝝ: habitatio ni celeſti aīa peccatrix nō ꝯuenit ꝓpter peccatū: terreſtri aūt ꝯuenit ꝑ ſuppliciū. vt ꝙ licet elegerit ſemper ſit pul chra vniuerſitas. ¶ Articulus tercius.
Ercio querit̉ ſi mirabilia ꝯferāt ad pulchri tudineꝫ vniuerſi. Ad qd̓ ſic. Oꝑa mirabilia īmediate ꝓcedūt a ſūmo pulchro. ſꝫ que īme diate ꝓcedūt minꝰ elogant̉: gͦ inꝙͣtum hmōi plꝰ habēt de pul rira habēt. ergo ꝯferūt ampli ad pulchritudin Itē artifex ſapiēs cuꝫ agit aliqua ꝑ ſe. pulchriora ⁊ ordinatiora facit ꝙͣ cū opera ꝑ mīſtrū. eo ꝙ ꝑ ip̄m plus reſidet de ſapiētia. niſi fuerit impedimētū ex ꝑte ip̄ius organi: cū ergo deꝰ operet̉ non indigens organo. ⁊ quedā operat̉ ꝑ ſe. quedā v̓o mediā te natura vel volūtate ratōnali: pulchriora erūt que ab ip̄o ꝑ ſe fiunt. ꝙͣ que mediāte natura vel hūana volūta te. Sꝫ hec ſūt mirabilia ſic̄ dicit Anſel. illa v̓o natura lia vel volūtaria: gͦ mirabilia plꝰ ꝯferūt ad pulchritudi nem ꝙͣ naturalia vl̓ volūtaria. ¶ Cōtra. ea que ſūt na turalia ſūt de pulchritudīe vniuerſi. ergo ea que ſūt con tra naturā. deformāt illā pulchritudine. ſꝫ hec ſūt mira bilia gͦ mirabilia nō ꝯferūt ad pulchritudinē vniuerſi. Ꝙ aut hec ſint mirabilia. patet ꝑ hͦ qd̓ dicit aug. cōtra fauſtū. Nō incōgrue dicit̉ aliqd̓ facere ꝯtra naturā. qn̄ facit ꝯtra id qd̓ nouimꝰ in natura. hanc appellamꝰ cogni tum nobis curſuꝫ ſolitūqꝫ nature: ꝯtra quē cū deꝰ aliqd facit. magnalia vel mirabilia noīant̉. ¶ Item ſi mirab lia eſſent de pulchritudīe vniuerſi. ſiue mirabilibꝰ nō eſ ſet ꝯpleta pulchritudo vniuerſi: ſꝫ poſito ſtatu innocēti ⁊ ꝑmanēte nō eſſent mirabilia. gͦ incōpleta eſſet pulchri tudo: qd̓ cū falſuꝫ ſit dicit̉ em̄ pͥmo Gen̄. Uidit deꝰ cun cta que fecerat ⁊ erāt valde bona. vbi notat̉ ꝯpletio bo nitatis ⁊ ꝑ ꝯſequēs pulchritudīs. ⁊ ita patet ꝙ mirabi lia nō ſūt de pulchritudīe vniuerſi. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ ꝙ eſt acciꝑe pulchritudinē vniuerſi ẜm triplicē ſtatuꝫ. ẜm primū ſtatū in qͦ factꝰ eſt mūdꝰ. ⁊ ad illiꝰ pulchritudineꝫ nō ꝑtinēt mirabilia. Ꝙtum v̓o ad ſcd̓m ſtatū. qui ē ꝑ lapſuꝫ peccati. ꝑtinēt mirabilia. qꝛ in illo fit reꝑatō n̄ ture deficiētis. ẜm diuerſos modos defectuū. Ꝙtuꝫ ad terciū ſtatū qui ꝑtinet ad īnouatōeꝫ mūdi ꝑtinēt mira bilia ⁊ ſi nō miracula. Innouatō em̄ mūdi ⁊ eoꝝ q̄ ꝑti nēt in mūdo. ſupra naturaꝫ erit. ⁊ ita mirabilis. ¶ Ad obiectū v̓o primo dicēduꝫ ē. ꝙ eſſe ꝯtra naturā dicit̉ du plicit̓. Uno mō qd̓ ē deſtructiuū nature. ⁊ ſic miracula nō ſūt ꝯtra naturā. Alio v̓o mō dicit̉ ꝯtra naturā qd̓ eſt ꝯtra ſolitū curſuꝫ nature. ⁊ ē ad reꝑatōeꝫ eiꝰ: ⁊ ẜm hoc dicūt̉ miracula eſſe ꝯtra naturā qꝛ ꝯtra ſolitū curſum ꝯſona tn̄ nature. qꝛ ad reꝑatōeꝫ eiꝰ tendūt illa que ſūt p̄ mo mō ꝯtra naturam. quo ad hoc ꝙ ſūt hmōi nō faciūt ad pulchritudinē. Ea v̓o que ſūt ꝯtra naturā ſcd̓o mo. qꝛ ꝑficiūt naturā ⁊ ſupplēt defectū eiꝰ. ꝯferūt ad pulchri tudinē. ¶ Ad ſcd̓o obiectū dicēduꝫ ꝙ licet nō ꝑtinean ad eſſe pulchritudinis ẜm primū ſtatū. tn̄ ꝑtinet ꝙͣtū ad ſcd̓m vel terciū. Articulus quartus Uarto q̄rit̉ ſi incarnatō cū ſacramētis ſequē tibꝰ ꝑtineat ad pulchritudinē vniuerſi. ⁊ vi det̉ ꝙ ſic. Hō ē finis vniuerſi ī t̓ra. deꝰ aūt eſt finis vniuerſi ſimpl̓r: ſꝫ ī vniuerſo ſic ē ad pulchritudine eiꝰ. ꝙ ſemꝑ ē aliqͣ ꝯueniētia int̓ diuerſa q̄ ſibi ꝯiūgūt̉. vt Iint̉ corꝑa ſuꝑceleſtia ⁊ elemēta ē q̄daꝫ ꝯueniētia. vltimū eī corpoꝝ ſuꝑceleſtiū ſcꝫ luna recepit lumē. ⁊ in hͦ ꝯuenit cū ip̄is elem̄tis: ⁊ dat lumē. ⁊ ī hͦ ꝯuenit cū ip̄is corꝑibꝰ ſuꝑceleſtibꝰ. Sil̓r ignis qd̓ ē pͥmū corpoꝝ elemētarium dat lumē. ⁊ qͦ ad hͦ cōuenit cū ſuꝑioribꝰ: ⁊ recipit. ⁊ qͦ ad hoc ꝯuenit cū inferioribꝰ. Sil̓r determīare ē in elemēta tis. q̄dam eī ſūt media int̓ terrenaſcētia ⁊ mīeralia. ſic dicit̉ de ſpōgia. q̄dam int̓ terrenaſcētia ⁊ aīalia ſicut de quiduſdaꝫ auibꝰ anteꝙͣ naſcāt̉ ex arboribꝰ. Inter bru ta v̓o ⁊ hoīes mōſtra q̄daꝫ. q̄ ratōe corꝑis ī ꝑte ꝯueniuſ cū hoīe. in ꝑte cū brutis. ſicut eſt de ſyrenis. ad ꝑfecta vnitatē ſiue ꝯiūctōeꝫ. neceſſaria ē vnio diuīe nat̉e cū h mana. vt ſic reluceat pulchritudo vniuerſi: ſꝫ nō hoc ni ſi ꝑ incarnatōeꝫ. ergo incarnatō ꝯfert ad pulchritudine

Que ſtio .xvij.
vniuerſi. ¶ Item reꝑatio humani generis lapſi decētiſ ſima eſt ꝑ incarnatōꝫ. ſicut dicit aug. in li. de tri. aliꝰ mo dijs erat nr̄e reparatōis poſſibil̓. ſed nullus ꝯueniētior. Cū ergo pulchritudo vniuerſi nō poſſit eē oīno pꝰ detur patōꝫ humani generis. niſi ꝑ reꝑatōꝫ: ⁊ hec ſit decētiſſi na reꝑatō. ꝑ hanc erit ꝯpleta pulchritudo. ¶ Itē nulla maior fuit gr̄a ꝙͣ ꝙ diuina natura vniuit ſe humane. ſic̄ habet̉ ſuꝑ illud. pͣsͣ. Et cū gl̓ia ſuſcepiſti me. dr̄ em̄ ī glo. que maior gl̓ia ꝙ vniri verbo dei ⁊ ad dextrā dei locari. Cum ergo gr̄a det pulchritudinē nature et hec ſit maior gratia. hec gr̄a dat maximā pulchritudinē. gͦ ꝑtinet ad pulchritudinē vniuerſi. ¶ Cōtra. bonitas vniuerſi cōſi ſtit in ſingul̓ ⁊ in toto. ⁊ hoc dicit̉. j. Gen̄. Primo em̄ dr̄ de ſingul̓. Uidit deꝰ ꝙ eēt bonū. Scd̓o cum dr̄ vidit deꝰ cūcta que fecerat ⁊ erāt valde bona. ſed bonitatē ꝯſequi tur pulchritudo ergo pulchritudo ꝯſiſtit in his duobꝰ: ſꝫ vtraqꝫ pulchritudo ſiue incarnatōe poterat eē. ergo in carnato nō eſt de ꝯferētibꝰ pulchritudinē. ¶ Itē vnio hu mane nature cū diuīa. nō eſt aliud ꝙͣ incarnatio. ſꝫ vnio hūane nature cū diuina eſt in ꝑſona diuina: ſed vnitas diuine ꝑſone nō ꝯnumerat̉ cū ꝑtibus vniuerſi. ergo nec ea que vniūt̉ inꝙͣtū hmōi. nō ergo incarnatio ꝑtinet ad pulchritudinē vniuerſi tanꝙͣ ꝑs eius. ¶ Preterea. ſi eſſꝫ d̓ ſubſtātia vniuerſi nō intellecta īcarnatiōe ſiue nō exi ſtēte. nō eſſꝫ pulchritudo vniuerſi. ſed aliꝰ modꝰ erat poſ ſibilis reꝑatōis hūane. ꝗ ſi eēt. pulchritudinē ſuā habe ret in vniuerſo. nec eēt incarnatio vel ea que incarnatōꝫ ꝯſequunt̉. ergo incarnatō nō eſt ꝯferēs ad pulchritudinē vniuerſi. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ pulchritudo vniuerſi attē dit̉ ẜm ea que ꝑtinēt ad primariū ſtatū. qui erat ſtatus nocētie: ⁊ ẜm hoc incarnatō nō fuit ad pulchritudinem vniuerſi ꝯferēs. Attēdit̉ etiaꝫ pulchritudo ꝙͣtū ad ſtatū gratie reꝑantis naturā lapſā. ⁊ ꝙͣtū ad hoc ꝯferēs eſt ī carnatō ad pulchritudinē vniuerfi. Sed adhuc diſtin guēdum. ꝙ ſtatus ille pt̄ attēdi in genere vel ẜm optimū in ip̄o ⁊ decētiſſimū. Incarnatō ergo nō fuit ꝯferēs ad pulchritudinē vniuerſi. vt ſine quo nō potuit natura la pſa reꝑari: ſed ſine quo nō potuit decētiſſime. ¶ Ad obie ctum ergo rn̄dendū eſt. ꝙ licet pulchritudo vniuerſi ẜm pͥmū ſtatū potuit eē ſine incarnatōe nō tn̄ ꝙͣtū ad ſcd̓m ſtatū in optima ꝯgruētia. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēduꝫ. ꝙ licꝫ ꝑſona diuīa vniēs nō ſit ꝑs vniuerſi vel alteꝝ vnitorū. ſcꝫ diuina natura: nihilominꝰ hūana natura q̄ eſt alte rū vnitoꝝ que ẜm ſe ⁊ ẜm ꝙ vnita tꝑalis eſt nō eterna. pulchritudinē ſpectant vniuerſi tanꝙͣ ꝑs eius. ¶ Ad rciū v̓o dicēdū. ꝙ licꝫ pulchritudo vniuerſi ꝙͣtum ad ſcd̓m ſtatū potuit eē ſine incarnatōe. nō tn̄ potuit vt mul tiplex ꝯgruētia ſeruaret̉. quaꝝ vna ē. vt ſic̄ hō offēdit of fēſa extendēte ſe ad genꝰ humanū. eo ꝙ voluit eē ſic̄ deꝰ ita fieret reꝑatō ꝑ hoc ꝙ deꝰ voluit fieri hō. Alia ē ſicu hō offēdit ī appetitu ſapiētie deiformis. cū dictū fuit eri tis ſicut dij ſciētes bonū ⁊ malū: ita ſapīa dei hūanū ge nꝰ reꝑaret: qd̓ nō ꝯgruent̓ fieret. niſi filiꝰ dei hō ſatiſ face ret. Tercia rō eſt. ꝙ qꝛ hō ꝯſtat ex re intelligibili ⁊ ſenſi bili. vt totꝰ hō ꝑficiat̉. neceſſariū fuit. vt ꝑſona diuīa cor poralē naturā ſibi vniret. vt vterqꝫ ſenſus reꝑaret̉. ſenſꝰ inferior in ꝯtēplatōe diuītatis. ⁊ exterior incōtemplatio ne hūanitatis: vt ſiue ingrederet̉ ſiue egrederet̉ paſcua inueniret. ſic̄ dicit aug. in li. de aīa ⁊ ſpū. Quarta rō eſt vt infirmitatē nr̄i affectꝰ manuduceret ad ſūmā bonita tē. Si eī tātū hūiliauit ſe deꝰ vt hō fieri dignaret̉. ī diui nā bonitatē affectꝰ nr̄ debet attēdi. ⁊ ſibi quēdā gradum aſcēſiōis ī humana natura vnita ꝯſtituere. Quīta rō eſt vt caritas in hoīe augeret̉: primo em̄ erat caritas reſpe ctu ꝯditoris. ī hoc v̓o aucta eſt vt ſit caritas reſpecū re demptoris. Sexta v̓o rō eſt. vt corpꝰ humilitatis nr̄e cō figuraret̉ corꝑi claritatis ſue. Et vt dic̄ aug. ſuꝑ Ioh̓. ꝑ verbum fit animarum reſurrectio. per verbum vero fa ctum carnem fit corpore reſurrectio. ¶ Queſtio decimaſeptia
de ordine vniuerſi. Sſignatis conditi onibꝰ ex ꝑte quātitatis ⁊ ex ꝑte quali tatis: dicēdum eſt de cōditiōe ex ꝑte re latiōis. que cōditio eſt ordo. Querēdū eſt ergo de ordine vniuerſi. Circa quod querit̉. ¶ Prīo quid ſit ordo. ¶ Scd̓o vtꝝ ordo ſit ī vni uerſo ⁊ in ſe ⁊ in ſuis partibus. vt ſcꝫ nihil ſit inordina tum. ¶ Tercio vtꝝ omīa ſint ordīata ad hoīem. ¶ Quar to cuiuſmōi ſit ordo. ¶ Quinto que ſit cauſa ordinis. Membrum primuꝫ Ado aūt ſic diffinit̉ ab Aug. xix. d̓ ciui. d̓i Ordo eſt pariuꝫ diſpariūqꝫ rerū ſua cuiqꝫ loca tribuēs diſpoſitō. ¶ Sed videt̉ ꝙ hec diffinitio nō ſit conueniēs quia ordo eſt ī ſpūalibꝰ vbi nō eſt localitas. reſtat ergo ꝙ nō oī ordini ꝯuenit hec diffinitō. ¶ Preterea. ordo attēdit̉ ẜm prius ⁊ poſterius. gͦ nō eſt ordo pariū ſed diſpariū tm̄. ¶ Ad p̄ mū dicendū. ꝙ locus hic accipitur ꝯmunit̓. ẜm ꝙ vnu dicit̉ ſupra aliud alteꝝ v̓o infra ẜm rōeꝫ ſpūalem. ⁊ ẜm hūc modū in aīabus ⁊ in āgelis ordo. quia quidaꝫ ſimi lior ē deo. quidā minꝰ ſil̓is. quedā aīa ꝑſpicatioris intel ligētie. quedā nō. ¶ Ad ſcd̓m dicendū ꝙ ordo attēdit̉ h̓ ꝯmūiter. ad hoc qd̓ ē eē ẜm pͥus ⁊ poſteriꝰ. ⁊ ad hoc qd̓ ē eē ſimul ſic̄ eī ī ſitubꝰ dr̄ vnū ſurſū ⁊ alteꝝ deorſū. alteꝝ v̓o iuxͣ vt dextrorſū vel ſiniſtrorſū: ita eſt ſpūaliter in ſub ſtāti quedā dinantur ẜm priꝰ ⁊ poſteriꝰ. quedā v̓o ordināt̉ vt ſil̓. ⁊ iō ī rōe ordīs dictū ē pariū diſꝑiūqꝫ ⁊cͣ. ¶ Nembrū ſecundum. D ſcd̓m quo querit̉. vtꝝ ordo ſit ī vniuer ſo ī ſe et in ꝑtibꝰ ſuis. vt nihil ſit inordina tū. Ꝙ ſic videt̉. Aug. de libe. arbi. Qullū ius nullꝰ caſus. nulla reꝝ labes id vnꝙͣ ef fecit vt iuſtum n̄ ſit om̄ia eē ordīatiſſima. ergo oīa ſūt or dinata ī vniuerſo. ¶ Iteꝫ a ſapiēte artifice ꝓcedūt res or dinate. gͦ a ſūmo ſapiēte ꝓcedūt res ordinatiſſime: ſed oēs res ꝓceſſer̄t a deo ꝑ cognitōꝫ ergo ſūt ordinatiſſime Un̄ aug. v. de ci. dei veriſſime credit̉ cūcta ſcire an̄qͣ fi ant. ⁊ nihil inordinatū relinq̄re. a quo ſūt oēs pt̄ates. qͣ uis nō ſint oīm volūtates. ¶ Contra. Eccͣs. x. Eſt malu qͣi ꝑ errorē egrediēs a facie pͥncipis. vidi ſtultū poſitū in dignitate ſublimi. ⁊ diuites cadere deorſū. vidi ſeruos ī eꝗs ⁊ pͥncipes ābulātes ſuꝑ terrā. Ex qͦ accipit̉ ꝙ nō eſt ordo ī vniuerſo. qꝛ rectꝰ ordo eēt vt boni dn̄arēt̉ mal̓. Un̄ aug. de ciui. dei. xix. Natural̓ ordo hͦ p̄ſcribit. ita em̄ de us hoīeꝫ ꝯdidit Inquit em̄ dn̄et̉ piſcibꝰ maris ⁊ volatili bꝰ celi: rōnalē factū ad imaginē ſuā noluit niſi irrōnabi libꝰ dn̄ari. Inde pͥmi iuſti paſtores pecoꝝ magis ꝙͣ r̄ges hoīm ꝯſtituti ſūt. vt inſinuaret deꝰ ꝗd poſtulet. ordo crea turaꝝ qd̓ exigat meritū pct̄oꝝ. Et. xiiij. ꝓue̓. dr̄ iacebūt impij an portas iuſtoꝝ ⁊ ſuꝑ eos erit vir bonꝰ. Ex qͦ ac cipit̉. ꝙ nō eſt ordo ī ꝑtibꝰ vniuerſi. ¶ Itē aīa p̄fert̉ crea ture corꝑali. ſic̄ hr̄ ab aug. ſuꝑ Gen̄. viij. li. ⁊ in li. de li be. arbi. ſed aīa vel angelꝰ in pena īfernis ordinat̉ ꝙͣ cre at̄a corꝑal̓. qd̓ pꝫ ꝑ hoc ꝙ dic̄ aug. in li. de ciui. dei. xxj. Ubi on̄dit̉ ꝙ ignis iehēne vl̓ purgatoriꝰ eſt corꝑal̓. ⁊ tn̄ punit āgelos ⁊ aīas dānatas: ergo non eſt ordo ꝑtiū in vniuerſo. ¶ Itē creature irrōnales poteſtatē habet nocē di rōnalibꝰ. ſed ordine nature prefert̉ rationalis irrati onali. gͦ nō eſt ordo in vniuerſo cū ecōtrario fiat. Quod enim nocetʰ. habet poteſtatem ſuper alterum cui nocet. ¶ Item temptator inducit aliquando temptatum in tē ptatiōem. ⁊ cum hoc eſt. ſupponit̉ temptator ei qui tem ptatur: ſed qui temptat eſt dyabolus. qui temptatur eſt homo iuſtus. ergo ſupponitur dyabolus homini iuſtor gͦ nō eſt ordo in vniuerſo. ¶ Ad quod dicenduꝫ ꝙ ordo eſt in partibus vniuerſi. ¶ Ad obiectum aūt in contrari um dicendū. ꝙ duplex eſt ordo: ma ī feſtꝰ ⁊ occultꝰ. Ma

nifeſtus cū boni p̄ferūt̉ malis. occultꝰ cū ecōuerſo mali p̄ferunt̉ bonis. hoc em̄ eſt ad ꝓbatōeꝫ bonoꝝ. Un̄ Gre. ſuꝑ illud Iob. xxij. Cū impleſſet domos eoꝝ bonis ⁊cͣ. ordinās deꝰ iuxta meritū ſingl̓oꝝ diſponit. vt malꝰ diuti us viuat. vt mala augeat ꝗbꝰ boni ꝓbent̉. Un̄ occultuꝫ eſt iudiciū dei. quo mali ī pn̄ti dn̄ant̉ ⁊ boni ſubijciunt̉ Boni em̄ in pn̄ti puniunt̉ vt nō reſeruēt̉ ad penā. mali d̓o in pn̄ti ꝓſperāt̉. vel vt ad bonū alliciant̉. vl̓ in futuro gͣuiꝰ puniēt̉. Un̄ ſuꝑ illd̓. xxxv. Iob. nec vlciſcit̉ ⁊cͣ. Ali qn̄ ferire incipit ꝙ eterna dānatō ꝯſūmat. Quedam v̓o punit ne credat̉ n̄ curare hūana. Quedā reſeruat. vt iu diciū reſtare ſētiamꝰ. ¶ Ex iā dictis pꝫ qual̓r ſoluenduꝫ eſt pͥmo obiectū. In illis em̄ eſt ordo occultꝰ ſic̄ in illis d̓ quibꝰ dr̄. v. Eccͣs. Si videris calūnias egenoꝝ ⁊ violē ta iudicia. ⁊ ſubuerti iuſticiā in ꝓuincia: nō mireris ſu per hͦ negocio. In pn̄ti em̄ eſt occultū iudiciū ſed ī futu ro eſt maīfeſtū. ¶ Ad ſcd̓o obiectuꝫ dicēdū. ꝙ lꝫ ſpūalis creatura p̄ferat̉ corꝑali. rōe tn̄ culpe quā inferiꝰ ordina tur. p̄fert̉ creatura corꝑalis ſeruās ordinē ſuū. creature ſpūali nō ſeruāti ordine ſuū. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ cre ature irrōales pt̄ateꝫ hn̄t nocēdi rōnalibꝰ. ⁊ in hoc p̄fe runt̉ eis: hoc nō eſt ex p̄ma inſtitutōe quā dictū ē de ho mine. vt p̄ſit volatilibꝰ celi ⁊ piſcibꝰ maris ⁊cͣ. ſed hͦ ē rōe pene pct̄i: vt qꝛ nō ſeruauit hō volūtariā ſubiectōꝫ ⁊ de bitā reſpectu ſui ſuꝑioris. nec debita ſb̓iectio ſeruaret̉ ei a ſuo inferiori: nō ꝙ ampliꝰdatū ſit ip̄is irrōabilibꝰ ſꝫ ſb̓ tractū eſt ex pct̄o ip̄is rōabilibꝰ. ¶ Ad quartū v̓o dicēdū ꝙ tēptator duo habet in ſe. vnū rōe nature alteꝝ rōe ma licie. Rōne nature ht̄ āgelꝰ tēptator. Ut in quodā p̄fera tur hoī: natura em̄ eiꝰ ē potētior. Un̄ āgelꝰ p̄t tēptare ho minē. hō v̓o nō pt̄ tēptare angelū. Sed rōe malitie hab volūtatē temptādi. ſed inferior eſt hoī iuſto. inqͣtū inſi eſt. Un̄ Caſſio. de aīa. Tales aīe deo p̄ſtāte noxijs ſpiri tibꝰ imperāt. ⁊ illi qͦs mūdꝰ patit̉ īfeſtos: a creatura mn nore ſuꝑant̉. Adhuc ī corꝑe carnis iubēt potētibꝰ aeris quoꝝ tēptatiōibꝰ n̄ cedūt eis diuīa v̓tute domināt̉. Sꝫ v̓o cadat in pct̄m quo ad hoc ſubijcit̉ ei. Un̄ ꝙͣtū ad pri mū dr̄. xlj. Iob. ſuꝑ illud nō ē pt̄as ſuꝑ terrā ⁊cͣ. Gloſa Si bt̄itudinē ꝑdidit. magnitudīeꝫ tn̄ nature nō amiſit qua oīa ſuꝑat. ⁊ ſi meritis meritis ſct̄oꝝ ſb̓iecerat. d̓ ſe cūdo. v̓o dr̄. ij. petri. ij. a qͦ ꝗs ſuꝑatꝰ ē ⁊ eius ſeruus eſt. ¶ Nembrum tercium. Dterciū quo querit̉ vtꝝ om̄ia ſint ordīa ta ad hoīem. Qd̓ ſic videt̉. Dicit̉ a beato Gre. ſuꝑ illud p̄dicate euāgeliū om̄i crea ture: ꝙ hō noīe oīs creature deſignat̉. hī em̄ ꝯueniētiā cū oī creatura vt eē cū lapidibꝰ. viuere cū arboribꝰ. ſentire cū aīalibꝰ. intelligere cū āgelis: ſed hͦ n̄ eēt niſi alie creature haberēt ordinatōeꝫ ad hoīeꝫ tanq̄ ad finē quodāmō. gͦ ꝑtes vniuerſi ordināt̉ ad hoīem: de alijs em̄ pꝫ. ſic̄ de ſuꝑioribꝰ corꝑalibꝰ ⁊ elemētis. ſic̄ hr̄ ſuꝑ illud. viij. Ro. Expectātes redēptōꝫ corꝑis nr̄i. oīa elemēta cū labore explēt ſua officia. ſic̄ ſol ⁊ luna nō ſn̄ labore ſtatuta implent ſpacia. qd̓ eſt cā nr̄i. vnd̓ ꝗeſcent nobis aſſumptis. Ex quo hr̄. ꝙ taꝫ ſuꝑiora ꝙͣ inferiora alia ad hoīeꝫ ordināt̉. ¶ Itē aug. ī li. lxxxiij. q. diſtīguēs inter frui ⁊ vti. dicit ꝙ vtēdū eſt vtilibꝰ: vti d̓o aliqua re nō poteſt niſi qd̓ rōnis eſt ꝑticeps. Utilia v̓o ſic diſtin guit dicēs. ꝑfecta rō q̄ virtꝰ vocat̉. vtit̉ prīo ſcip̄a ad ītel ligendū deū. vtit̉ ceteris rōabilibꝰ ad ſocietatē. irratio nabilibꝰ ad eminētiā. vtit̉ etiā corꝑibꝰ viuificādis ad be neficientiā. ſic em̄ vtit̉ ſuo corꝑe. quibuſdā aſſumendis vel reſpuēdis al̓s reſpiciēdis ad valitudineꝫ. quibuſdā tolerādis ad patientiā. quibuſdā ordinandis ad iuſtici am. quibuſdā conſiderādis ad veritatis documentum ſi ue prudentiam: vtitur etiā his a ꝗbꝰ abſtinet ꝑ temꝑan tiā. Ex quo ꝯcludit. Omnia ergo que facta ſunt. in vſū homīs facta ſūt. ſed que ſunt facta in vſum hominis ad hoīem ordinant̉. ergo om̄ia que facta ſunt ad hominem ordinantur. ergo vniuerſum ratiōe partium ordinatur
ad hominem. ¶ Item omnis creatura aut eſt ſpiritual̓ aut corꝑalis. ſed ſpūalis ad hoīeꝫ ordinat̉. De angelo em̄ ad heb̓. jͣ. dicit̉. om̄es ſunt adminiſtratorij ſpiritꝰ in miniſterium miſſi ꝓpter eos ⁊cͣ. ⁊ apoc. vltimo. Conſer uus tuꝰ ſum ⁊ fratꝝ tuoꝝ. De corꝑali aūt patꝫ. ergo om nis creatura ordinat̉ ad hoīem. ¶ Contra. inferiora cre antur a ſuꝑioribꝰ in mundo: generatōes em̄ ⁊ corruptio nes ⁊ alie ꝑmutatiōes. dependēt a motibus ſuperioruꝫ in maxima parte. Sed motus ſuꝑiorum ſunt ordinati. vt dependeat a primo mobili. primū aūt mobile n̄ habet a ſe ꝙ moueat̉. cum ſit corpus. erit ergo aliqua natura ſpiritualis a qua dependent. illud erit perfectio ipſius: ſed nobilior eſt motus circularis ꝙͣ ſit rectus. ergo quod perficit mobile in motu circulari. erit nobilius eo quod perficit mobile motu recto. ſed aīma perficit mobile mo tu recto in rebus animatis. illa gͦ ꝑfectio ſiue ſit aīa ſiue nō. cū ab ea depēdeāt tā mobi liamotū circulari ꝙͣ mobi lia motu recto. erit res illa ad quā ordināt̉ ꝑtes vniuer ſi. ſꝫ illa perfectio pl̓imū diſtat a ꝑfectiōe hominis. cum ergo nō ponant̉ duo fines intra ī vniuerſo. erit illa ſo la ꝑfectio finis mundi intra. ¶ Ad idem motor in re di citur reri forma. ſicut anima que mouet partes. forma dicit̉ totius corporis. eodem modo motor vniuerſi. dice tur forma vniuerſi. ⁊ ad formaꝫ ordinant̉ ea que ſunt de ꝯpoſitōe totius. ergo ad illam ꝑfectōeꝫ ordinant̉ partes vniuerſi. ¶ Quod etiā videtur ꝑ hoc quod dicit Augu. in li. j. retractationū eſſe ſpiritualē vitalemqꝫ virtutem etiā ſi nō ſit aīal mundus. que virtꝰ in āgelis ſāctis ad decorādum atqꝫ ad miniſtrandum mūdū deo ſeruit. ⁊ a quibus non intelligitur. rectiſſime creditur. Cum ergo ſit huiuſmodi vitalis virtus ⁊ ſpūalis qua mundus ad miniſtrat̉ ⁊ decorat̉. ad illam virtutem ordinabunt̉ par tes mūdi. Itē illud qd̓ ꝯtinet ꝯpagē alicuius rei. ne diſ ſoluat̉ ⁊ diffluat. ꝑfectio dicit̉ totius. ſicut ptꝫ in aīa q̄ ꝯtinet ꝑtes corꝑis: ſed nō eſt alia vis que ꝓximo teneat ꝯpageꝫ mūdi. niſi illa qua mouet̉ pͥmū celuꝫ mobile er go ad illā tanꝙͣ ad ꝑfectōꝫ ſiue fine ordinant̉ ꝑtes mū di. ¶Ad quod dicendū ꝙ vno modo dicit̉ aīa rōnalis finis mūdi intra. alio v̓o mō dicit̉ ꝑfectio que mouet ce lū fins intra: hō eī dicit̉ finis intra. ꝓpter hoc ꝙ ſeruiūt neceſſitati eius. quouſqꝫ veniat ad completaꝫ dignitate que erit in reſurrectione. vis aūt motiua primi mobilis dicetur finis. non quia alia ſeruiāt neceſſitati ſui corpo ris. ſed quia ad eius motum conuenienter ordinant̉ ta ꝙͣ ad cauſaꝫ. alia ergo ⁊ alia ratiōe dicet̉ hinc ⁊ inde fi nis nec eſt incōueniens fineꝫ duplicē ponere vni rei. du. modo diuerſificetur in rōe finis. ¶ Ad obiectū ergo re ſpondēdum ꝙ licet homo dicat̉ finis nō repugnat quin ſit finis alius ſub alia rōe cum hoc dicat̉ finire a parte anteriori. id v̓o a parte poſteriori. ⁊ forte propter hanc ratiōem dicebant illam perfectionem animam mundi. ¶ Ad ſcd̓m dicendum eſt ꝙ motor ille quo mouetur pri mus orbis. nō ſic ſe habet ad orbem vt ex motore ⁊ moto vna natura componatur. quemadmoduꝫ ex corpore hu mano ⁊ anima vna natura ꝯficitur. ⁊ ꝓpter hoc n̄ eſt di cēda ſimilis ꝑfectio. ſed hec ꝑfectio dicet̉ eē ſicut forma illa v̓o ſicut motor ꝓpinquus. ¶ Ad illud idem ſoluitur quod dicit augu. in li. retracta. nō em̄ vult illaꝫ vim ſpi ritualem eſſe aīam. vt aqua mundus animal dicatur ſi cut platonici ſentire videbant̉. Unde nō ſic erit perfectō vniuerſi ad modū aīme cōtinentis membra corporis: q̄ etiam patere poteſt ꝑ hoc ꝙ ſi nō eſſet motus celi ꝙ m do eſt. vel corporum inferiorum ſicut erit poſt iudicium nihilominus erit ꝑfectio vniuerſi. ⁊ tunc configurabit̉ ip̄e mundus tanꝙͣ habitatio ip̄i creature rationali. Ex quo apparet ſolutio eiꝰ qd̓ vltimo obijciebatur. vt nō ex hoc dicat̉ illa vis ſpiritualis perfectio mundi eo ꝙ co tineat partes mūdi ne diſſoluantur. niſi loquamur de ꝑ tibus mūdi que generabiles ſunt ⁊ corruptibiles.

Queſtio .xvij.
¶ Membrum quartum D quartū quo querit̉. cuiuſmodi ſit ordo rōne cuiꝰ querit̉. viꝝ diceret̉ ordo in vni uerſo. ſi oīa eēt paria. qd̓ videt̉ ꝑ ꝯſidera tōꝫ in ꝑtibꝰ vniuerſi. qd̓ colligit̉ ex ꝑtibꝰ vniꝰ ſpēi. vel vniꝰ generis. vt vniuerſū in ſpē hoīm vl̓ ge nere aīaliū: cū ergo paria dicant̉ q̄ ſint eiuſdē ſpēi. vl̓ q̄ ſūt eiuſdē generis: inqͣtū hmōi colliget̉ vniuerſū ex qua dā pte ex paribꝰ pari rōe ī ip̄o toto. gͦ cū vniuerſū ſit ex ꝑtibꝰ ordinatis. poſſet vniuerſū eſſe ſi oīa condita eēnt paria. ¶ Contra. Aug. in. li. de ci. dei. xj. A terrenis vſi qꝫ ad celeſtia: a viſibilibꝰ uſqꝫ ad inuiſibilia ſunt bona alia alijs meliora adhuc inequalia. vt eēnt oīa. Et iterū in. xij. Cū deus ſit ſūma eēntia. rebꝰ quas ex nihilo cre auit eē dedit. ſed nō ſūme. ⁊ alijs dedit eē amplius. alijs minꝰ. atqꝫ ita naturas eſſentiaꝝ gradibus ordinauit. ¶ Itē aug. in. lxxxiij. q. nō eſſēt omīa ſi eēt equalia. nō em̄ eſſent multa rerū genera quibꝰ ꝯficit̉ vniuerſitas. p̄ mas ⁊ ſcd̓as ⁊ deinceps vſqꝫ ad vltimas ordinatas ha bēs creaturas. ⁊ hoc eſt qd̓ dicit̉ oīa. ex quo accipit̉ ꝙ n̄ eſt vniuerſū ſine ordine creaturaꝝ. ẜm prius ⁊ poſteriꝰ ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ordo in ꝑtibꝰ vniuerſi attendit̉ ẜm priꝰ ⁊ poſteriꝰ. ⁊ ſimul. ⁊ iō ſupra in rōne ordinis dictū eſt pariū ⁊ diſpariū diſpoſitō. tn̄ magis reſpicit prius ⁊ poſteriꝰ. In illis etiā que dicunt̉ eſſe ſimul inuenit̉ alio mō prius ⁊ poſteriꝰ. verbigratia. ſpēs huiꝰ generis aīa ſimul ſūt. inqͣtū participāt genꝰ: nihilominꝰ tn̄ alio mō ꝑticipāt priꝰ ⁊ poſteriꝰ dignitate: rōnale em̄ aīal priꝰ eſt dignitate irrōnali: irrōnabilia etiā inter ſe hn̄t priꝰ ⁊ po ſteriꝰ dignitate. Similiter eſt in indiuiduijs eiuſdē ſpēi aliqua em̄ p̄eminētia inuenit̉ in vno. q̄ nō inuenit̉ in al tero. ⁊ ꝓpter hoc Aug. cū loquit̉ de ordine vniuerſi attē dit priꝰ ⁊ poſteriꝰ ẜm que deſcribit ip̄m. ¶ Ad obiectum aūt incōtrariū dicendū eſt. ꝙ nec in ꝑte vniuerſi nec ī to to vniuerſo inuenit̉ ibi ſimul eē. ꝙ nō inueniat̉ prius ⁊ poſteriꝰ. Un̄ ſi eēt tm̄ ſimul nō eēt ꝑfectꝰ ordo vniuerſi. ¶ Ad hoc v̓o qd̓ dicit. Aug. ſi eēt equalia nō eēt oīa Intelligendū eſt ꝙ ꝑ equalitatē nō tollit̉ multitudo re rū ꝯditaꝝ. ſed ſufficiētia: ſed ſi eēt ſola equalitas. tollere tur ſufficiētia q̄ ꝑ eſſe deſignat̉. Om̄e eī dr̄ cui nō poteſt addi: addi aūt p̄t equalitati plꝰ em̄ ē eſſe equalia ⁊ ineqͣ lia ꝙͣ equalia. ¶ Preterea. ph̓s dicit oē ⁊ totū ſuꝑ tres ponimꝰ in pͥmis. magis aūt ⁊ magis recedēdo ē plus d̓ inequalitate. equalitas eī manet indiuiſa. ineqͣlitas v̓o diuiſibil̓ ē. ⁊ iō ad ꝯpletōꝫ vniuerſi neceſſaria fuit ineqͣ litas. ¶ Itē querit̉ quid ſit ordo ꝑtiū ſuppoſito pͥori et poſteriori. Ad qd̓ rn̄det aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. li. viij. Dei ꝓuidētia regēs atqꝫ admīſtrās vniuerſā creaturā. ⁊ na turas ⁊ volūtates. naturas vt ſint. volūtates aūt vt ne qꝫ infructuoſe ſint bone. nec impuīte male. ſubdidit pͥmi tꝰ oīa ſibi. deinde creaturā corꝑalē creature ſpūali. irra tionalē rōnali. terreſtrē celeſti. femineā maſculine. mīꝰ valētē valētiori. fructuoſiorē copioſiori. In voluntatibꝰ at̄ bōas ſibi ceteras v̓o ip̄is ẜuiētibꝰ ſibi. vt hec patiat̉ vo lūtas mala. ꝙ ex iuſſu dei fecerit bona. ſiue ꝑ ſeip̄aꝫ ſiue ꝑ malā. Ex his ptꝫ ꝗs ordo ſit in naturis. ꝗs ī volunta tibꝰ. De ordine aūt mali ī vniuerſo dr̄ infra ī tractatu d̓ malo ⁊ pct̄o. ¶ Sed adhuc querit̉. cū priꝰ ⁊ poſteriꝰ di cat̉ multipl̓r. ſic̄ Aug. tāgit ī li. ꝯfeſ. xiij. priꝰ.ſ. tꝑe. priꝰ dignitate. priꝰ origīe. priꝰ eternitate. vtꝝ oēs mōi pͥoris conueniant ad ordine vniuerſi ſi ꝯueniūt ꝗs illoꝝ dicat̉ pͥncipalior ⁊ ẜmquē modū ꝯueniat. Ad quod dicenduꝫ ē ꝙ oēs modi ꝯueniāt: ꝯueniūt aūt ẜm ordinē. Nā p̄mo eſt pͥus eternitate. deīde eſt priꝰ origine. tercio eſt prius dignitate. quarto ⁊ vltimo ē priꝰ tꝑe: ⁊ ex hoc ptꝫ ꝙ pͥnci palior ē modꝰ pͥoris ⁊ pͥmꝰ quo dr̄ aliquid priꝰ alio eter nitate. hoc em̄ ſoli deo ꝯuenit. Alij d̓o modi pn̄t diuerſis creaturis ꝯmunicari. Et ſic querat̉ vtꝝ alij modi ſint eiꝰ qd̓ eſt priꝰ. ꝙͣ qui dicti ſūt. Dicendū ꝙ ẜm ph̓m ſūt et
alij modi prioris. enūerat em̄ mōs prioris ſic. Dicunt̉ q̄ dam an̄ ⁊ quedā poſt. Ante em̄ dr̄ quod eſt primū ens ⁊ pͥncipiū in vno quoqꝫ genere. dicit̉ etiā an̄ quod eſt ꝓxi nū alicui determinato pͥncipio. dr̄ etiā ante ẜm tp̄s. vt qd̓ eſt in p̄terito id quod remotiꝰ ab inſtāti in futuro v̓o id qd̓ eſt ꝓpinquiꝰ. Dicit̉ etiā an̄ ẜm locum qd̓ ꝓpinquiꝰ eſt alicui loco termīato. Dicit̉ etiā an̄ ẜm motū qd̓ eſt ꝓ pinquiꝰ ad motorē. ſicut iuuētꝰ an̄ ſenectutē. dicit̉ et̄ ẜm potētiā ⁊ virtutē. ſicut dn̄s an̄ dn̄atū: dicit̉ etiaꝫ an̄ qd̓ eſt fortiꝰ. ⁊ tale eſt id quod cogit alteꝝ ſequi ſua volūta tem. dicit̉ etiā an̄ ẜm ordinē. ſicut que in ſe ẜm relatōem adiuuant̉ ad aliꝗd vnū. ⁊ diuidunt̉ ẜm diſtinctōꝫ. ſicut ſtās ē ẜm impropinquitatē ad terminū. Dicit̉ etiā alio mō an̄ ꝑ ſcientia. ⁊ hoc an̄ dicit̉ modo ſimplici: dicit̉ eti am ẜm diſtinctōꝫ ⁊ ſenſū. ẜm diſtinctōꝫ qd̓ eſt an̄ modo vniuerſaliter. ẜm v̓o ſenſū res ꝑticulares. ⁊ ẜm diſtin ctōꝫ vniuerſaliter accidēs an̄ totū. ſicut muſicꝰ an̄ hoīeꝫ muſicū. totū em̄ nō erit penitª ſine ꝑte. dicunt̉ etiā ante paſſiua ſicut rectitudo ⁊ leuitas vn̄ em̄ eſt paſſiuum li nee ꝑ ſe aliud ſuꝑficiei: dicunt̉ etiā quedā an̄ naturalit̓ ⁊ ſubſtātialiter. que ſūt illa que poſſibile eſt vt ſint.i. ꝗ bus poſitis nō eſt neceſſe alia eē. iſtis aūt n̄ exiſtentibꝰ neceſſe eſt alia nō eē. i. que ſic dicunt̉ an̄. ſunt talia a ꝗ bus nō ꝯuertit̉ ꝯſequētia. Cuꝫ ergo tot ſint modi pͥoris ⁊ poſterioris. omēs iſti ꝯueniūt ad ꝑfectōꝫ ordinis ī vni uerſo: ſed ille modꝰ maxime attēdit̉. ẜm quē attēdit̉ or do in vniuerſo ꝓut dr̄ an̄. quod eſt ꝓximū principio: ẜm hoc em̄ ꝙ ꝓpinquiora ſunt pͥmo prīcipio aut remotiora. ẜm hoc hn̄t ordinē in vniuerſo. an̄ em̄ illuꝫ modū nō eſt alius modꝰ. niſi quo principiū eſt an̄ prīcipiatum. ⁊ ille modus deo conuenit qui eſt ante omnia cauſalitate et eternalitate. ¶ Membrum quintum I D quintum quo querit̉ que ſit cā ordinis Ad quod ſic. tū ex ꝑte efficientis. tū ex ꝑte finis. Ex ꝑte efficientis videt̉. ꝙ ſapiētia diuina ſit cauſa. ẜm ꝙ dicit beatꝰ Gre. ꝙ ex magnitudine creaturaꝝ intelligit̉ oīpotēs. ex ordine ⁊ diſpoſitione ſapiēs. ex gubernatione bonꝰ. gͦ ordo in creaturis atteſtat̉ ſapīe diuīe tanꝙͣ cauſe. Ꝙ aūt volū tas diuīa ⁊ pt̄as ſint cā habet̉ ex hoc qd̓ dicit aug. ī. v. de ciui. dei. ip̄m cauſaꝝ ordinē ⁊ quādā ꝯnexiōꝫ dei ſū mi tribuūt volūtati ⁊ pt̄ati. ex quo habet̉ ꝙ volūtas di tas ſunt cauſa ordinis in creaturis. q̄ ſunt par uina ſod dicēdum. ꝙ ordo in creaturis eſt tes mūdi a diuina īpiētia. ⁊ voluntate. Indiuiſa eniꝫ eſt oper ur tn̄ propter appropriationem ꝙ con gruit ſapientie diuine ordo. quia ordinare res decenter in ſe congruit ſapientie. Poteſt enim homo eſſe potens bonus nec tamē habet rationem ordinandi vnumquod qꝫ decenter in ſuo ordine. ſed hoc congruit ſapienti per quam ſimilitudinem nos de deo loquimur. licet ſit ī eo potentia ſapientia et voluntas. ꝙ ergo dicitur ex ordi ne ⁊ diſpoſitione ſapiens. attenditur per appropriatio nem. ¶ Sed ſimiliter queritur. ex parte cauſe finalis ip ſius ordinis vniuerſi. ratione cuius queritur. ſi vniuer ſum ſiue mundus habet ordinem in partibus. vtrum p̄ ter illum neceſſario ordinem habeat ad aliquid quod n̄ eſt de vniuerſo. Nam ſi nō habet ordinem ad aliquid ex tra. cum finis ſit cauſa extrinſeca. nō habet ordinem ad finem ergo vniuerſum totaliter finietur in ſeipſo. Si ve ro habeat ordinem ad aliquid extra. tunc eſt queſtio. Utrum magis perficiatur ab ordine partium inter ſe. an ab ordine ad illud ꝙ eſt quaſi extra. et videtur ꝙ ab ordine partium inter ſe. ſicut eſt in compoſitione corpo ris humani. quod ex ordine partiuꝫ eſſentiatur. ¶ Eed contra hoc eſt. ꝙ finis nō dicitur. eſſe ſimpliciter in cre aturā. Nā ſi eēt finis ī creat̓a. oꝑteret ꝙ creat̉a n̄ ordīa ret̉ ad alid̓. ordīat̉ at̄: n̄ gͦ ī ip̄a ꝯſtituit̉ finis ip̄iꝰ mundi

¶ Ad hoc dicendū ꝙ ſic. patꝫ ꝑ hoc ꝙ dicit Augu. ſuꝑ Gen. ad lit. ip̄a vniuerſitas creatura q̄ ſex diebꝰ ꝯſum mata eſt. aliud dic̄ in ſua natura. aliud ī ſuo ordīe. quo in deo eſt nō ſic̄ deꝰ: ſed tn̄ ita vt ei quies ꝓprie ſtabilita tis nō ſit. niſi in illiꝰ ꝗete qui nihil ꝓpter ſe appetit. qͦ ad epto reꝗeſcat. Ex quo accipit̉. ꝙ eſt finis intra ip̄iꝰ vni uerſi ꝗ determinat̉ in ſex diebꝰ. ⁊ finis extra ẜm rōem ip̄ius vniuerſi. ꝗ in ſeptimo die determinat̉. ⁊ ꝑ hoc ptꝫ illud qd̓ obiectuꝫ eſt: illud em̄ qd̓ obiectuꝫ eſt aut reſpi cit finem extra. aut finem intra. ¶ Queſtio decimaoctaua de perfectione greaturaꝝ in vniuerſo. Ompletis cōditiōi bꝰ que ꝑtinēt ad creaturā ex ꝑte quāti tatis. qͣlitatis ⁊ ordīs: que ꝑtinēt ad re latōꝫ. Seꝗt̉ de ꝑfectōe ip̄aꝝ creatura rū in vniuerſo rōe cuiꝰ querit̉. ¶ Prīo cū ꝑfectuꝫ dicat̉ ml̓tis mōis ẜm quē modū dicat̉ vniuer ſū ꝑfectū. ¶ Scd̓o ſi ꝑfectō vniuerſi eſt tm̄ in bonis. an etiā in malis. ¶ Tercio ſi ꝑfectō eſt ī bonis. vtꝝ aliꝗbꝰ bonis deficiētibꝰ ſit ꝑfectō. ¶ Quarto ī qͦ ꝯſiſtat ꝑfectio vniuerſi. vicꝫ vtꝝ illud ſit aīa md̓i. ¶ Quīto vtꝝ ꝑfectō attēdat̉ reſpectu reꝝ in genere vel in ſpē: an etiā in indi uiduis. ¶ Sexto vtꝝ qd̓libet qd̓ eſt in mūdo dicat̉ imꝑ fectū reſpectu illius perfectionis. ¶ Membrum primum. D primū ſic. ꝑfectū dr̄ vno mō qd̓ impoſſi bile eſt hr̄e aliquā ꝑtē oīno extra illud. ſic̄ tp̄us dr̄ etiā aliquo mō quo nihil ē digniꝰ in illo genere. ſic̄ medicꝰ dr̄ ꝑfectꝰ ⁊ muſi cꝰ ꝑfectꝰ. ⁊ ẜm huc modū ꝑ trāſumptōꝫ ſermonis dr̄ la tro ꝑfectꝰ. ſic̄ dr̄ bonꝰ latro. dr̄ etiā ꝑfectū quod ht̄ nobilē ꝑfectōꝫ ẜm finē. Dicit̉ etiā ꝑfectū. qn̄ nō inuenit̉ magis pl̓ minꝰ de bonitate. ⁊ ẜm hͦ dicit̉ ꝑfectū ꝑ ſe. alia v̓o que dicūt̉ ꝑfecta. in relatōe ad aliqd̓ iſloꝝ dicunt̉. Cū gͦ hi ſint mōi dicēdi ꝑfectū. querit̉ ẜm quē modū. dicēduꝫ ſit vniuerſū ꝑfectū: nō em̄ dicit̉ ꝑfectu ꝑ ſe. de quo nō eſt di cere magis vl̓ minꝰ hr̄e d̓ bono: ſic em̄ ꝯuenit ꝑfectū d̓o ꝗ eſt ip̄a ſūma bonitas: nec ꝑfectū dr̄ eo mō quo aliquid dr̄ ꝑfectū ꝑ ſuū finē. nō em̄ vniuerſū ẜm ꝙ mō eſt ꝑfectū. eſt in ſuo fine: nec dr̄ ꝑfectū ad modū eiꝰ ꝙ digniꝰ in ge nere artis. alia eſt em̄ ꝑfectio artificis ⁊ artificiati: arti fex v̓o ẜm illā rōeꝫ dr̄ perfectꝰ. artificiatū v̓o nō. reſtat gͦ qd̓ dr̄ ꝑfectū ẜm pͥmū modū. ẜm quē dr̄ ꝑfectū. cui nihil deeſt de ꝑtibꝰ ſibi ꝯueniētibꝰ. vl̓ extra qd̓ nihil eſt: exͣ em̄ vniuerſū nihil ē. dicet̉ gͦ vniuerſū ꝑfectū. ẜm illū modū. ¶ Nembrum ſecundum. Oc ſuppoſito querit̉. ſi ꝑfectio vniuerſi ē tm̄ in bonis an̄ etiā in malis. Ꝙ aūt ꝑfe ctio ſit ī bonis tm̄ videt̉. Uniuerſū em̄ bo nū eſt ⁊ valde bonū: ſꝫ bonū nō ꝯponit̉ ni ſi ex hoīs. ꝯponit̉ eī ex ſuis ꝑtibꝰ. gͦ ꝑtes ſūt bone: ſꝫ ma lū nō eſt bonū. gͦ malū nō ē de ꝯpoſitōe vniuerſi: vniuer ſū gͦ tm̄ ex bonis ꝯponit̉. ¶ Ꝙ aūt ꝯponat̉ ex malo ⁊ bo no. videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dic̄ Aug. in. xj. de ciui. dei. Cōtrariorū oppoſitōe ſcl̓i pulchritudo ꝯponit̉: ſꝫ hec ꝯͣria ſūt malū ⁊ bonū. gͦ pulchritudo ſcl̓i ꝯponit̉ ex bono ⁊ in alo. ſꝫ hͦ eſt vniuerſu. gͦ vniuerſū ꝯpōit̉ ex bono ⁊ malo. ¶ Itē aug. ſuꝑ Gen̄. mala nullo mō efficiūt vt nō ip̄a recte ordīata cū toto atꝫ vniuerſo ſint mala. gͦ vniuerſū ꝯponit̉ ex ma lis. ¶ Itē dyoni. malū ē ad oē ꝯferens. ſꝫ oē dr̄ vniuerſū. gͦ malū ꝯfert̉ ad vniuerſū. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ vniuerſū nō ht̄ ꝑ ꝑtes ſui niſi bona ẜm ꝙ hmōi. vt ꝯſonēt ꝑtes to ti. Un̄ aug. ꝯͣ manich̓. tāta vis ⁊ potētia integritatis ē. vt q̄ multa ſūt bona tūc placeāt. cū in vniuerſū aliquod ꝯueniūt atqꝫ ꝯcurrūt. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijcit̉ d̓ malis. dicendū eſt. ꝙ vniuerſū ht̄ in ſe mala tanꝙͣ ꝑtes. nō ẜm
rōem maloꝝ ſꝫ ẜm rationē bonoꝝ. ¶ Ad obiectū aūt pri mo dicēdū. ꝙ cū dr̄ pulchritudo ſcl̓i ꝯponit̉ ex oppoſiti on ꝯtrarioꝝ. faciēda eſt vis in noīe pulchritudīs. eo ꝙ bona pulchriora apꝑeāt ex adiūctōe maloꝝ: nō ꝙ mala in eo ꝙ mala vnā ꝑte dicāt pulchritudinis: malū em̄ ī ſe ꝯſideratū turpe eſt ⁊ deforme. ¶ Ad ſcd̓m v̓o obiectū di cēdū eſt. ꝙ mala nō ẜm rōeꝫ maloꝝ. ſed ẜm rōeꝫ expedi entiū(nō dico honeſtoꝝ) ꝯferūt ad vniuerſū. ⁊ ꝑ idē ſol uit̉ qd̓ dic̄ dyoni. ⁊ ita integritas vniuerſi. ex bonis ſim pl̓r. vel ex bonis ẜm quid conſtituitur. ¶ Nlembrum tercium D terciū quo querit̉. ſi ꝑfectio eſt in hoīs vtꝝ aliꝗbꝰ bonis deficiētibꝰ ſit ꝑfectō rōe cuiꝰ querit̉ pͥmo in nobilioribꝰ. Scd̓o in ignobilioribꝰ. ¶ Querit̉ gͦ d̓ ip̄is angel̓ ſi deeſſent: vtꝝ deeſſet ꝑfectio vniuerſi qd̓ videt̉. ꝑfectū dr̄ cui nihil deeſt de ꝑtibꝰ: ſꝫ nobiliores ſb̓e ſūt ꝑtes vniuer ſi. ergo ſi deſint. nō erit ꝑfectio vniuerſi. ¶ Per ſil̓e vide tur etiā. cū in corꝑe hūano ſint ꝑtes nobiliores ⁊ minus nobiliores: ſi deſit aliqua illaꝝ nō eſt ꝑfectio corꝑis hu mani. ergo a ſil̓i ī mūdo ſi deſit aliquā ꝑtiū ⁊ maxime nobiliū. nō erit ꝑfectio vniuerſi. ¶ Cōtra. ſi deeſſent an geli adhuc remaneret ſufficiētia diuīe pt̄atis ad regēdā mūdi vniuerſitatē: dū aūt ꝯueniēter regit̉ vniuerſitas mūdi. eſt ꝑfecta vniuerſitas mūdi: ergo nō exiſtētibꝰ an gel̓ eēt ꝑfecta vniuerſitas. ¶ Itē malitia adueniēs aliꝗ bꝰ āgelis nō tollit ꝑfectōꝫ vniuerſitatis. Un̄ aug. iij. de libe. arbi. cū peccātibꝰ adeſt miſeria. nihilominꝰ ꝑfecta eſt vniuerſitas: ergo a ſimili videt̉ ſi nō eēnt āgeli eſſet perfectō. nō eē em̄ oīno nō dr̄ deformare partē vniuerſi ſꝫ eē malū dr̄ deformare. ergo ſi nō eēt āgeli nihilominus eēt perfecta vniuerſitas. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ ꝙ perfectio vniuerſitatis dr̄ dupl̓r. Uno mō cū nulla pars deeſt illa rū partiū q̄ ſūt d̓ integritate vniuerſi: ⁊ ſic ẜm hͦ ſi deeſſēt nobiliores partes vniuerſi. nō diceret̉ vniuerſū. Un̄ au gu. de libe. arbi. ſine iſtoꝝ officijs iuſtis atqꝫ perfectis eſ ſe vniuerſitas nō pt̄. Si v̓o ꝑfectū dicat̉ in vniuerſo ꝙͣtū ad ſufficiēs regime vniuerſi. ẜm hoc diceret̉ eē ꝑfectō in vniuerſo: ⁊ ſi nō eēt āgeli vl̓ ſi nō peccaſſēt. Un̄ Aug. Etiā ſi oēs peccaſſēt āgeli. nullā inopiā facerēt ad regē dū imperiū ſuū creatori āgeloꝝ. Et iteꝝ: ſi ip̄a peccaret ſcꝫ āgelica creat̉a. ſufficeret dei pt̄as ad regēdā iſtā vni uerſitatē. vt oībꝰ ꝯgrueret ꝯdigna retribuēs. nihil in to ta vniuerſitate ſua turpe atqꝫ indecoꝝ eſſe permitteret vna ergo perfectio eſt ip̄iꝰ vniuerſi ex ſufficiētia partiū. altera v̓o eſt ex perfectōe agētis in regēdo quotcūqꝫ ſint partes. Eodē mō intelligēdū eſt de ip̄is aīabꝰ. ſiue nō eſ ſēt. ſiue per pct̄m defeciſſēt. Un̄ aug. ſi deeſſent q̄ ſiue pec carēt ſiue nō peccarēt. nihil vniuerſitatis ordini minuet̉ etiā ſi pl̓imū deeſſēt aīe. ¶ Deinde ꝙͣtū ad defectū mino rū creaturaꝝ querit̉. Utꝝ ſine his eēt perfectū vniuer ſū. Ad qd̓ dicēdū per hͦ qd̓ dic̄ Aug. xij. de ciui. dei. Ce leſtibꝰ nō fuerāt terrena eqͣnda. nec iō vniuerſitati deeſ ſe iſta debuer̄t. qm̄ ſūt illa meliora. cuꝫ ergo in his locis vbi eē talia ꝯpetebat. alijs deficiētibꝰ alia oriūt̉. ⁊ ſuccū būt mīora maioribꝰ. atqꝫ inequalitates ſuperātiū ſupe rata vertūt̉. Reꝝ eſt ordo trāſeūtiū. Ex quo accipit̉ ꝙ maiora ⁊ mīora ad perfectōꝫ faciūt vniuerſi. ¶ Rōe qͣrūdā reꝝ mīoꝝ vt reꝝ q̄ vident̉ nocere hoī querit̉. vtrū ſb̓tractis alijs adhuc remane̓t vniuerſitas ꝑfecta. Qd̓ videt̉. ſi eī oīa hmōi ordinata ſūt ad hoīeꝫ. oīa dn̄t eē ꝯfe rētia. ergo ſi nō ſūt ꝯferētia nō ꝯgruēt ip̄i vniuerſo. Qd̓ etiā videt̉ accipi ex hūanis appetitibꝰ. Un̄ aug. xj. de ci. dei. Eſt aliꝰ eſtimatōis modꝰ. vt quedā ſenſu carētia qui buſdā ſentiētibꝰ p̄ponamꝰ intātum vt ſi poteſtas eēt. ea ꝓrſus de natura reꝝ auferre vellemꝰ. ¶ Sed ꝯtrarium videt̉ ex hoc. ꝙ nihil eſt in vniuerſitate reꝝ. qd̓ nō ꝓprie deſeruiat vniuerſitati: ſicut eſt de officijs ī ciuitate ordi natis. nullū eſt qd̓ nō ꝯferat ad rempublicaꝫ ciuitatis. ergo nō eſt aliqua res etiā de minoribꝰ rebus q̄ n̄ ꝯferat

Queſtio .xviij.
ad ꝑfectōꝫ vniuerſi. Un̄ aug. in. xj. de ciui. dei. Nō attē dūt quātū in ſuis locis naturiſqꝫ vigeāt. pulchroqꝫ ordi ne diſponant̉. quātumqꝫ vniuerſitatis reꝝ ꝓ ſuis diſpo ſitōibꝰ decoris tanꝙͣ in ꝯmunē rempublicā ꝯferāt. nō no biſip̄is ſi eis ꝯgruet̉ atqꝫ ſcient̓ vtamur ꝯmoditatis at iūt. ita vt ip̄a venena ꝯueniēter adhibita in ſalubria nedicamēta vertant̉. Ex quo accipit̉ ꝙ mīora in ordine creaturaꝝ ꝯferūt ad ꝑfectōꝫ vniuerſi. ¶ Ad qd̓ dicen dum ꝙ eſt duplex ꝯſideratio. Eſt em̄ ꝯſideratō rōnis qͣ ꝯſiderat hec mīora ẜm id. ẜm qd̓ ſunt ꝑtes vniuerſi. ⁊ or dinate ad hoīeꝫ. vt quodā mō finē: ⁊ in hac ꝯſideratiōe inuenit̉ pulchritudo in vniuerſo. ⁊ vtilitas reſpectu ho minis. Eſt alia ꝯſideratio ẜm eſtimatōꝫ. qua magis ne ceſſaria ẜm eſtimatōꝫ hoīs p̄ferunt̉ minꝰ neceſſaria. ⁊ vo luꝑtuoſa minꝰ delectabilibꝰ. Quis em̄ in domo ſua non s panē hr̄e velit ꝙͣ mures ⁊ nūmos ꝙͣ pulices? Neceſ saūt quid ꝓpter quid expectat cogitat. ⁊ voluptas quid iocundū ſenſibꝰ corꝑis plandiat̉ expectat. hac er go ꝯſideratōe eſtimatiua. nō om̄ia dicunt̉ eē de ꝑfectiōe vniuerſi. In altera v̓o ꝯſideratōe rōnis recte. ea q̄ ordi nata ſūt. ad ꝑfectōꝫ faciūt vniuerſi: ẜm ꝙ ſentiētia p̄fe runt̉ nō ſentientibus. ⁊ viuentia nō viuentibus. ⁊ intel tia nō intelligentibus. ¶ Nembrum quartum D quartū quo querit̉ in quo ꝯſiſtit ꝑfectō vniuerſi. vtꝝ illud ſit aīa mūdi. dixerūt em̄ ꝗdā ph̓i ꝙ microcoſmꝰ ſuā habebat ꝑfecti onē. ⁊ illud erat aīa rōnalis megacoſmus ſuā habebat ꝑfectōꝫ ⁊ illud erat aīa mūdi. qd̓ recitat au gu. in. j. li. retractationū. v. ca. ꝑ aīaꝫ corpꝰ ſubſiſtit. ⁊ ec ip̄o eſt ꝙ aīat̉ ſiue vniuerſal̓r vt mundꝰ. ſiue ꝑticulari f vt vnūquodqꝫ aīal intra mūdū. ⁊ poſtea ſeꝗt̉ hoc totum prorſꝰ teme dictū eſt: ꝑ quod innuit̉ ꝙ ꝑfectio mūdi n̄ re te dr̄ aīa. nec ip̄e mūdus aīal. Un̄ in eodē li. Aug. Ani mal eē iſtū mundū ſicut plato ſenſit. alijqꝫ ph̓i: nec rōne certa indagare. nec diuīaꝝ ſcripturaꝝ auctoritate ꝑſua dere poſſe ꝯgnoui. vn̄ tale aliꝗd a me dictū quo id acci pi poſſit in li. de īmortalitate aīe. temere dictuꝫ notaui. Ex quo accipit̉. ꝙ mūdꝰ nō eſt aīa. nec ꝑfectio eiꝰ eſt aīa ¶ Sed videt̉ ſic ꝑſuaderi rōe. Aīa eſt principiū vite in ip ſo corꝑe aīato. Iudiciū aūt vite vnū eſt ꝙ moueat̉ nō de natura ip̄ius mobilis: aliud etiā ē iudiciū ꝙ ꝑpetuet̉ in ſuo eē quantū ꝯgruit ꝑ ip̄aꝫ. ſed hoc mō eſt imꝑfectōe ip ſius mūdi: ſuꝑiora eī corꝑa. a ꝗbꝰ motꝰ qͦdāmo in inferi oribꝰ mouent̉: ⁊ motꝰ illiꝰ nō ē natura ip̄iꝰ mobilis. cum indifferent̉ qͣntū eſt d̓ natura mouent̉ in quamcūqꝫ ꝑteꝫ gͦ pͥncipiū eiꝰ eſt aīa. que ſibi determīat hmōi motū. ſi ue in ſiniſtrū ſiue in dextrū: ſed motꝰ hmōi atteſtat̉ vite aīa lis. gͦ corpꝰ quod ſic mouet̉ eſt aīal. ⁊ ſic ꝑfectio illius eſt aīa. ¶ Itē motor celi mouet ꝑ intellectū ip̄m celū. ⁊ qd̓ mouet ꝑ intellectū dicit̉ aīa illiꝰ qd̓ mouet: motꝰ em̄ illo cū nō ſit naturalis. quo ad hoc erit volūtarius. ⁊ eſt rei ſibi ꝯiūcte. gͦ eſt motꝰ aīalis. ergo principiū eius eſt aīa. ſed pͥncipiū eiꝰ eſt ꝑfectio mūdi. ergo ꝑfectō eiꝰ ē anima. ¶ Itē duo ſūt genera mobiliū. quoddā eſt qd̓ mouet̉ mo tu recto. ⁊ aliud qd̓ mouet̉ motu orbiculari. ſed qd̓ mo uet̉ motu recto ht̄ duplicē ꝑfectōeꝫ.ſ. nature ⁊ aīe. qua rū vtraqꝫ ē ꝑfectio mobilis: ſed nobilior eſt ea que fit ꝑ aīaꝫ. ergo illud qd̓ mouet̉ orbicularit̓. cū ſit nobilius ꝑ fectū. habebit vtrāqꝫ ꝑfectōꝫ: ⁊ que eſt nature ⁊ que eſt aīe vl̓ ad mīꝰ q̄ ē aīe: gͦ corꝑa ſuꝑiora erūt aīata. ſiue iſto mō dicat̉ ſiue illo. ¶ Quidā aūt int̓ ph̓os dicebāt hāc ꝑ fectōꝫ eſſe ſeꝑatā. hoc mō ita ꝙ nō eſſet vnū ex illa ꝑfecti on ⁊ mūdo. ⁊ nihilominꝰ dicebāt eſſe aīam mūdi ⁊ hā eſſe deū. Sed hoc reprobat̉. Aīa eſt ꝑfectio que fac̄ vnū cū ſuo ꝑfectibili. nō tm̄ ſicut motor cū mobili: ſed ſic̄ for ma ſubſtātialis cū ſubiecto qd̓ ꝑficit. Cū ergo diuīa eſ ſentia cū mūdo nō faciat vnū eo ꝙ nihil ſit. ad quod di uina natura ⁊ mundus ſint poſſibilia. cū nec diuina na tura ſit poſſibilis ad aliquā ꝑfectiōeꝫ. nec vniuerſum ſit
poſſibile nec aliquid aliud. ergo nihil vnum fiet ex diui na eſſentia ⁊ vniuerſo: nō ergo deus eſt anima mundi. ¶ Ad idem facit quod dicit auguſtinus recitans opini onem varronis in. vij. de ciui. dei. dicens ꝙ opinatus eſt eſſe deum animam mundi. ⁊ ip̄m mundum eſſe animal. ⁊ qͦquo modo deū ſicut homo ſapiens cuꝫ ſit ex corpore ⁊ aīa ab aīo tm̄ dici ſapientem. ita mūdū deū vel deifor mem ab aīo dici. ¶ Sed contra hoc poteſt obijci ẜm ꝙ obijcit Aug. iiij. libro de ciui. dei. Si animus mūdi deꝰ ē eiqꝫ aīo mūdꝰ vt corpus ē. vt ſit vnū aīal. cōſtās ex ani ma ⁊ corpore: cuꝫ tota moles huius mūdi viuificet̉ ex hac aīma: quis nō videat quanta impietas cōſequat̉. vt quod calcauerit quiſqꝫ. partem dei calcet. ⁊ ī om̄ī aīan te occidendo pars dei trucidet̉ qd̓ cum impiū ſit ⁊ inreli gioſuꝫ dicere nō eſt deus aīa mundi. ¶ Ad quod dicē dum eſt ꝙ nō eſt mundus aīal. nec ꝑfectio eius eſt aīa ſed habet duplicē ꝑfectioneꝫ. vnam intra ⁊ hoc dicit̉ eē natura primi celi. ad quaꝫ ordinantur alie nature infe riores ꝑ quandaꝫ influentiaꝫ motus. ⁊ hec ꝑfectio eſt ī tra. Eſt aūt alia ꝑfectio extra. que tenet rōneꝫ motoris ſeparati. ⁊ de iſta dicit aug. in li. retractationū. Eſt q̄ dam ſpūalis virtus ⁊ vitalis. etiā ſi nō ſit aīal mundus que virtus in āgelis ſāctis ad decorandū atqꝫ miniſtrā dum mūduꝫ deo ſeruit. ⁊ a quibus nō intelligit̉. rectiſſi me credit̉. ꝑ quod deſignat̉. ꝙ eſt quedaꝫ virtus ſepara ta que ꝓximo mouet celū: ⁊ quia eſt ad miniſtrandum. nō eſt illa virtus diuina: que tamē virtus diuina. per il lam tanꝙͣ miniſtrā mouet. Nulla ergo iſtarū ꝑfectionū dicetur eſſe aīa. nō em̄ natura ip̄ius mobilis recte dicit̉ anima: aīa em̄ eſt motor diſtinctus per eſſentiam a cor pore mobili. natura v̓o illa nō eſt diſtincta per eſſentiaꝫ a mobili. Neqꝫ virtus illa ſpiritualis de qua loquitur auguſtinus. que eſt in āgelis. recte dicitur aīa. Angelꝰ em̄ eſt ſubſtantia ſeparata a corpore. nō faciēs vnaꝫ na turam cum corpore. ergo nec virtus eius. ſed anima fa cit vnuꝫ cuꝫ corpore. ergo illa virtus ſpiritualis que eſt in āgelis nec recte dicetur anima mundi. Sed nec virtꝰ diuina recte dicet̉ aīa mundi: virtus em̄ diuina eſt ipſa eſſentia diuina. eſſentia aūt diuina cum aliqua natura creata ſpirituali vel corporali. nō conuenit ad faciendū vnum in natura. ergo virtus diuina nō eſt anima mun di. ſi ergo perfectio mundi nō eſt anima. neqꝫ mundus aīal erit. ¶ Ad primo obiectum in contrariuꝫ. dicendū eſt. ꝙ licet celum habeat alium motoreꝫ in dextruꝫ vel ī ſiniſtruꝫ ꝙͣ ipſaꝫ naturam ipſius mobilis. nō tamē mo tor ille eſt aīma. ſed eſt aliqua ſubſtantia ſeparata a cor pore. mouens corpus. vnde nō recte dicitur aīa. Et licet motus ille ſit voluntarius. nō tamen eſt ab aīa. ſed eſt a principio mouente per intellectuꝫ. nō em̄ om̄is motus voluntarius ē animalis. ¶ Et ſi obijciatur ꝙ motor ille mouet per intellectuꝫ. nō mouet tamē per intellectū vni cum cuꝫ mobili. ⁊ ideo non eſt motus aīal rationalis. Sed nec eſt motus aīal̓ ſenſibilis. cum ille motus regat̉ ẜm apprehenſioneꝫ cōuenientis vel inconuenientis ipſi mobili. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur. ꝙ duplex eſt per fectio mobilis ẜm motuꝫ rectuꝫ natura ſcilicet ⁊ aīa. et aīma nobilior ꝙͣ natura. ergo a ſimili in eo ꝙ mouetur orbiculariter. dicenduꝫ eſt ꝙ nō eſt ſimile. perfectio em̄ ī corpore mobili quod mouetur motu recto. vnitur cuꝫ ip ſo corpore. nō tm̄ vt faciat motum in ipſo. ſed vt ꝯtine at ⁊ ſaluet eſſe eius. cuꝫ habeat eſſe corruptibile. et ideo cōgruēter vltima perfectio ⁊ nobilior talis corporis di cetur anima: non ſic auteꝫ eſt ī corporibus. que ex dono conditoris ſūt incorruptibilia. nō em̄ indigent perfecti on continēte eſſe ⁊ cōſeruante. que ſit intra. ſed indīgēt perfectiōe qua eliciatur motus ⁊ ideo celum non habet aīaꝫ pro perfectione. ſed nobiliorem ſubſtantiam ſcꝫ an gelicam intelligentiam. ¶ Nembrum quintuꝫ

Ad quintū quo querit̉ vtꝝ ꝑfectio adten dat̉ reſpectu reꝝ in genere vl̓ in ſpē. vl̓ eti am ī indiuiduis. Ꝙ fit ī generibꝰ ⁊ ſpēbꝰ videt̉ ꝑ hoc ꝙ dic̄ in Gen̄. j. ī fine. Igit̉ ꝑ fecti ſūt celi ⁊ oīs ornatus eoꝝ: ſꝫ hec ꝑfectio fuit ī gene ribꝰ ⁊ ſpēbꝰ oībꝰ. nō aūt in oībꝰ indiuiduis. ⁊ tūc fuit ꝑ fectū vniuerſū. gͦ ꝑfectio vniuerſi ꝯſiſtit in iſtis. ¶ Itē au gu. ſuꝑ Gen̄. ad litte. Si aliquā creaturā ſic inſtituere putauimꝰ vt genꝰ eꝰ p̄me illi ꝯditioni nō inſeruerit. aꝑte ꝯtradicimꝰ dicēti ſcripture. qꝛ ꝯſūmauit oē opus die ſe xto. ¶ Cōtra. plus eſt eē vnū numero ꝙͣ eē vnum ſpē vl̓ genere: ꝑfectio gͦ multitudinis plus colliget̉ ex his. que hn̄t vnitatē indiuiduatōis. ꝙͣ vnitatē generis vl̓ ſpēi: ſꝫ hec ē ꝑfectio ip̄ius mūdi. gͦ ꝑfectō mūdi nō ꝯſiſtit tm̄ in ml̓titudīe geneꝝ vl̓ ſpecieꝝ. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ duplex ſꝑfectio vna ī rebꝰ actu entibꝰ. ⁊ alia eſt in ip̄is pͥnci ijs hn̄tibꝰ virtutē multiplicādi res actu exiſtētes. Ꝙ tū ad pͥmū modū nō fuit oīmoda ꝑfectō in oꝑbꝰ ſex die rū. Ꝙtū ad ſcd̓m modū fuit ꝑfectio ſufficiēs. Un̄ aug. ſuꝑ GGen̄. ad litt. pt̄ intelligi deū reꝗeuiſſe a ꝯdēdis gene ribꝰ creature. qꝛ vltra iā nō ꝯdidit aliqua genera noua de inceps aūt vſqꝫ nūc ⁊ vltra oꝑat̉ eorundeꝫ geneꝝ ad mīſtratōꝫ. Itē Aug. ſuꝑ Gen̄. nō defuit aliqd̓ tūc cauſa liter ꝯditum. qd̓ poſtea viſibiliter ꝯdebatur. ¶ Nlembrum ſextum. Dſextū quo querit̉. vtꝝ quodlibꝫ qd̓ eſt ī mūdo dicat̉ imꝑfectū reſpectu illius ꝑfe ctōis. Qd̓ videt̉ quodlibet em̄ qd̓ ē ī mū do ꝑs eſt ip̄ius mūdi: ſꝫ ꝑs poſſibilis eſt re ſpectu ꝑfectionis totiꝰ. ⁊ qd̓ eſt poſſibile reſpectu ꝑfecti onis totiꝰ. dr̄ imꝑfectū reſpectu illiꝰ: gͦ qͦdlibet qd̓ eſt in mūdo eſt imꝑfectū reſpectu ꝑfectōis mūdi. ¶ Hoc etiaꝫ arguit̉ ex ꝯꝑatōe corꝑis hūani. ꝑtes em̄ corꝑis hūani ī ꝑfectōꝫ hn̄t reſpectu aīe que eſt ꝑfectio totiꝰ. gͦ ſic erit ī mūdo ⁊ ꝑtibꝰ eiꝰ ¶ Cōtra. celū p̄mum qd̓ mouet̉. non querit aliud ad ſui motū ꝙͣ illā ꝑfectōeꝫ: ſed ad ſui eſſe nō querit̉ illud. ſed rōe ſui eē dr̄ ꝑs ip̄ius mūdi. ergo ra tiōe ſui eē nō eſt imꝑfectū reſpectu illiꝰ ꝑfectiōis mūdi. ¶ Pretere a ſi ponat̉ quedā ꝑfectō mūdi intͣ ſic̄ lux que diffudit ſe ꝑ ꝑtes mūdi. celū illud qd̓ pͥmo ht̄ lucē ī actu nō in potētia. nō dicet̉ poſſibile ſiue imꝑfectū reſpectu huiꝰ ꝑfectōis mūdi. ¶ Ad qd̓ dicēdū eſt. ꝙ ē duplex ꝑfe ctio in aliquo toto. Eſt em̄ ꝑfectio que dat eē ꝑtibꝰ mū di ẜm qd̓ ē in toto: ⁊ eſt ꝑfectō q̄ ꝯſeruat oꝑatōꝫ partiuꝫ ſiue motū. ꝑfectō gͦ iā dicta ip̄iꝰ mūdi. nō dat eē ꝑtibus mūdi. ẜm ꝙ ſūt in mūdo. ſed ſeruat quādā ꝯtinuatiōem ī motu vl̓ oꝑatōe: ⁊ ꝓpter hoc licꝫ poſſibilia ſint ad ip̄aꝫ ꝑfectōeꝫ rōne motꝰ vel oꝑis. non tn̄ rōe ip̄iꝰ eē in ꝑtibus nobilibꝰ maxīe. Nec eſt ſimile de aīa que eſt ꝑfectio cor ꝑis hūani: ip̄a em̄ ꝯſeruat eē in ꝑtibꝰ viuificādo ⁊ motū in eiſdē. ⁊ iō omnino dr̄ ꝑfectio. hec aūt dr̄ eē ꝑfectō ẜm quid inqͣtū ꝑtes mundi ſubiecte ſūt motui. Si aūt loꝗ mur de ip̄is ꝑtibꝰ in eē ſuo hn̄t quandā ꝑfectōꝫ intra. q̄ ẜm Aug. vocat̉ ꝯnexio: que tn̄ ꝯnexio nō eſt ſine v̓tute di uina. res mūdi in ordīe ꝯnectēte. Un̄ Aug. v. de ciui. d̓i ip̄m cauſaꝝ ordinē ⁊ quādā ꝯnexiōꝫ dei ſūmi tribuūt vo lutati. De hac iteꝝ ꝯnexione dicit Aug. in. iij. de libe. ar bi. Si rebꝰ deeſſent aīe. que ip̄m faſtigiū ordinis ī vni uerſa creatur a ſic obtinerēt: vt ſi peccare voluiſſēt infir maret̉ vniuerſitas. magnum quiddam deeſſet creaeture illud em̄ deeſſet. quo remotu ſtabilitas rerum atqꝫ con nexio turbaretur. ¶ Queſtio decimanona de angelis quo ad fieri. Xpedita ꝑte que ꝑ tinet ad ꝯſideratōꝫ creature in ꝯmum adiuuāte dn̄o ꝓcedēdū eſt ad ꝯſiderati onē creature in ſpeciali. ꝙͣtū ad nature
inſtitutōeꝫ. Primo d̓ natura ſpūali ꝯſiderandū eſt. Re. inde de corꝑali. Tercio de illa q̄ ꝯpoſita ē de corꝑali ⁊ ſpūali.ſ. hoīe. Spūalis v̓o creatura de qua pͥmo eſt agē dū eſt angelꝰ ꝗ hoc nomē habet ex officio. nō ex natura ſicut dicit gre. Circa v̓o angelū ſūt hec ꝯſiderāda. Pri mū qd̓ ꝑtinet ad fieri. Scd̓m qd̓ ꝑtinet ad eē ſubſtātia le eiꝰ. Terciū qd̓ ꝑtinet ad potētiā eiꝰ ⁊ oꝑatōꝫ. Hec at̄ duo ſūt ꝯiūctim tractāda. qꝛ vnū illoꝝ ꝑ ſe ꝯgnoſcit̉ ex altero. ¶ Circa v̓o pͥmū fieri querit̉. ¶ Primo vtꝝ priꝰ creati eēnt ꝙͣ alie creature. que ꝑtinēt ad oꝑa ſex dieꝝ. ¶ Scd̓o ſi ſimul ſint creati. ita ꝙ ꝯp̄hēdant̉ ī oꝑbꝰ ſex dieꝝ vtꝝ ſimul ſint ꝯditi in naturalibꝰ ⁊ gratuitis: an tm̄ in naturalibꝰ bonis. ¶ Tercio vbi ſint collocati in creatione. ¶ Nembrum primum. D primmū ſic dr̄ in libro de eccleſiaſticis dogmatibꝰ. cū adhuc tenebre ip̄aꝫ aqua occultarēt. facti ſūt angeli ⁊ oēs celeſtes d̓ tutes: vt nō eēt ocioſa dei bonitas. ſed ha beret ī ꝗbꝰ ꝑ multa an̄ ſpacia bonitatē ſuā on̄deret. Ex quo accipit̉. ꝙ an̄ viſibilē mūdū facti ſūt angeli ſiue cre ati. Sil̓r Hiero. ſuꝑ epl̓aꝫ ad Thitū. idē videt̉ ſētire di cēs: quāta tꝑa. quātas ſeculoꝝ origīes fuiſſe arbitrādū ē in quibꝰ āgeli throni ⁊ dn̄atōes ceteriqꝫ ordines deo ſer uiētes abſqꝫ tꝑm vicibꝰ atqꝫ mēſuris iubēte deo ſubſtite rūt ¶ Ad ꝯtrariū ſic. In pͥma die creata ē lux ſiue ꝯdi ta ẜm aug. ꝙͣtū ad vnā expoſitōꝫ ꝑ lucē deſignat̉ creatu ra āgelica. gͦ creatura āgelica facta eſt in oꝑbꝰ ſex dieꝫ ¶ Itē Aug. ſuꝑ Gen̄. cū dictū eſt fiat lux ⁊ facta eſt lux: illa natura pr̄i coeterna intelligēda ē. ꝑ quā oīa ſūt fa cta. ſꝫ illa de qua dici potuit. pͥor oīm creata eſt ſapiētia hec aūt nō ē niſi creatura āgelica. ergo creatura āgelica facta ē inter oꝑa ſex dieꝝ. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ creatura āgelica ſimul creata eſt cū a̓lijs. ⁊ inter oꝑa ſex dieꝝ tā ꝙͣ primū opus. ¶ Ad illud v̓o qd̓ primo obijcit̉ in ꝯͣriuꝫ. dicendū eſt. ꝙ n̄ ex hoc voluit ille qui cōdidit eccl̓iaſtica dogmata. dare intelligere. ꝙ āgeli eēt facti anteꝙͣ crea ret̉ celū ⁊ terra: qd̓ ex verbis eiꝰ euidētius elici poteſt. di cit em̄. cū adhuc tenebre ip̄am terrā occultarēt ⁊ aqͣ ter ram abſcōderet. facti ſūt āgeli: ex quo accipit̉ ꝙ ſil̓ tēꝑe vl̓ poſteriꝰ natura vl̓ tꝑe facti ſunt angeli reſpectu celi ⁊ terre: ꝙ eī tenebre aquā occultarēt hoc dr̄ ꝓpter hͦ quod hr̄ in Gen̄. ꝙ te nebre erāt ſuꝑ faciē abiſſi: aqua aūt ter rā abſcōdebat. qꝛ nōdū diuiſio facta fuit aquaꝝ nec aq̄ a terra. Ꝙ aūt ſubiūgit. vt nō eſſet ocioſa dei bonitas. ſed haberet in quibꝰ ꝑ multa anie ſpacia bonitatē ſuaꝫ oſtenderet. hoc intelligit̉ dupliciter. vl̓ vt angeli creati eſſent cum celo creato an̄ om̄eꝫ diē. ⁊ ita deꝰ ſuā bonita tē oſtēderet an̄ opera ſex dieꝝ. quadā exigēti diſtātia tē ꝑali. ẜm ꝙ dr̄ a quibuſdā expoſitoribꝰ. ꝙ iam celū crea tum erat cū tꝑe. ⁊ poſt facta eſſent que fiebāt in ſex die bus: nō aūt intelligit̉ ꝑ hoc ꝙ dicit ꝑ multa an̄ ſpacia. ꝙ creauerit deꝰ angelos an̄ celū ⁊ terrā quodā īteruallo tꝑali. Uel intelligit̉ illa prioritas tꝑis qua pͥmus dies p̄ceſſit ſequētes. ⁊ ille dies primꝰ quādā dicat diſtantiā temporalē reſpectu eorum q̄ ſequunt̉. Ꝙ aūt dr̄ ne ſit o cioſa bonitas dei. nō ſic intelligendum eſt ꝙ etiā in eter nitate fuerit ociſa: non em̄ deꝰ eterna caruit generatiōe ⁊ eterna ſpiratōe. ⁊ eterna cognitōe ⁊ dilectiōe: niſi di cat̉ ocioſum. ꝙ caret actu exteriori ſine effectu. nō eniꝫ eternaliter creauit res: ſed nō congruit nomē ocioſita tis deo attribuere. Similiter illud verbum quod dicit Augu. in li. de ciui. dei ex quorundā opinione. bonitatē ſcꝫ dei nunꝙͣ fuiſſe vacuam. ſi intelligat̉ ratione eterne generationis ⁊ hmōi veruꝫ eſt: ſi d̓o ratione effectuum in creaturis non eſt verum vbi hec dictio nunꝙͣ reſpici at tempus: tempore em̄ vel principio temporis exiſtente bonitas dei nunꝙͣ fuit vacua ab effectibus. ¶ Quod at dicitur ab Aug. in. xij. de ciui. dei. ꝙ ſemper fuerunt an geli. ⁊ igit̉ ante celum ⁊ terram: ſic intelligendum eſt. n̄

Queſtio .xix.
ꝙ ſemꝑ dicat ſemꝑ eternitatis. ſꝫ ſemꝑ eui vel tꝑis. Un̄ ug. ibidem. Deus ſemꝑ fuit eternitate immutabili iſti ūt facti ſunt. ſꝫ ideo ſꝑ fuiſſe dicunt̉. qꝛ om̄i tꝑe fuerūt. ſine ꝗbꝰ tꝑa nullo mō eſſe potuerūt. Et iterū. ſicut dici mus creatū tp̄s ſꝑ fuiſſe. qꝛ om̄i tꝑe tp̄s fuit. ita nō ē ꝯſe quēs vt ſi ſemꝑ fuerūt angeli. ideo nō ſint creati. vt ꝓpte rea ſemꝑ fuiſſe dicant̉. qꝛ oī tꝑe fuerūt. Ꝙ aūt dicit̉ pri or om̄i creatura eſt ſapīa. ſi intelligat̉ de angelica ꝓpter rōnem eius ꝙ eſt creatū. nō intelligēdū eſt ꝙ prior tꝑe ce lo ⁊ terra ſit creata: ſꝫ prior dignitate. rōne ſue incorpo reitatis. ⁊ ſue ſeꝑatōnis a corporibꝰ. Un̄ aug. xj. de ciui. dei. Angelica creatura eſt q̄ oīa q̄ deus ꝯdidit. nature di gnitate p̄cedit. vel dr̄ prior oīm. qꝛ prima inter creat̉as. eo ꝙ cū celo creet̉. vel qꝛ primo die ſit facta. ẜm ꝙ noīe lucis ſpūalis intelligit̉. Similiter illud qd̓ dr̄ in. xl. iob Ip̄e eſt principiū viaꝝ dei: attendendū eſt principiū ẜm iam dictā rōem. vel rōne dignitatis vel rōne tꝑis: eo ꝙ inter angelos hūc primū dignitate ꝯdiderit. Unde gre. Principiū actionū dei vehemot dicit̉. qꝛ cū tāta crearet hūc primū ꝯdidit. quē eminētiorē reliꝗs angelis fecit. ⁊ hoc ad dignitatē ꝑtinet. Cū angelis v̓o primus dicit̉ cō ditus tꝑe. qꝛ ẜm quorundā ſanctoꝝ opinionē. primo di conditus eſt. et intelligūt prioritate diei. ad die priorita te tꝑis. Nec hec eſt ꝯtrariū ꝙ ibidē dr̄. ecce vehemot quē feci tecū: nō em̄ intelligit̉ ẜm beatū Gregorium de vni tate tꝑis. ſꝫ cognatōe rōis. Un̄ grego. cū hoīe factus eſt. nō vnitate tꝑis ſꝫ cognatōe ratōnis. qꝛ in cūcta rerū naͣ tura. nullū rōnale aīal eſt niſi angelus ⁊ hō: ꝗcquid rō ne vti ine factū nō dicitur ¶ Nembrum. ij. I D ſcd̓m quo querit̉. an̄ ꝯditi ſint in nat̉ali bus tm̄. vel etiā in gratuitis. Qd̓ auctori tatibꝰ et rōibꝰ ꝓbat̉. Dicit em̄ aug. in li. de ci. dei. xij. Bonā volūtatē ꝗs fecit. niſi ille qui eos cū bona volūtate.i. cū amore caſto qͦ illi adherēt creauit. ſimul in eis cōdens naturā et largies gratiam ¶ Itē augin li. de correctōne ⁊ gr̄a. Angeli beati erant anteꝙͣ caderēt. eratqꝫ qd̓ adhuc eoꝝ beatitudini addere tur. ſi ꝑſtitiſſent donec ſumme beatitudinis plenitudin tanꝙͣ premiū ꝑmanſionis ſuſciꝑent. Ex qͦ arguit̉. cū bea titudo nō ſit ſine gr̄a: ꝙ ip̄i erāt nō tm̄ in naturalibꝰ cre ati ſꝫ etiā ī gratuitis. ¶ Itē Ioh̓. dama. loquēs de ange lis dicit. Per v̓bū dei creati ſunt om̄s angeli. ⁊ a ſpūſan cto ꝑ ſanctificatōem ꝑfecti: ẜm ꝓportionē dignitatis ⁊ or dinis. illumīatōne ⁊ gr̄a ꝑticipates. ¶ Itē dama. lumen creatus eſt a conditore ⁊ bonus factus eſt. ¶ Itē aug de fide ad petꝝ. De angelis hͦ diſpoſuit ⁊ impleuit. vt ſi ꝗs eoꝝ bonitatē yolūtatis ꝑderet. nunꝙͣ eū diuino mu nere reꝑaret. ¶ Item rōnibꝰ pōt on̄di cū em̄ angeli cre ati eſſent in ſtatu. in qͦ aliqua lege nature aſtricti erant. poterāt demereri tranſgrediēdo legē illā: gͦ ꝑ oppoſitum implēdo qd̓ legis erat poterāt mereri: ſꝫ mereri nō pote rāt niſi habēdo gr̄am gratūfacientē. gͦ ꝯditi erant nō tm̄ in naturalibꝰ ſꝫ etiā in gratuitis. ¶ Itē in mēte angelica ſcriptū eſt p̄ceptū dilectōnis diuīe: cū p̄cepto aūt datū ē adiutoriū implēdi: nihil em̄ repugnās erat ex ꝑte recipi entis. nec defuit bonitas diuina ſue creature: ſꝫ adiutori um iſtud nō eſt niſi gr̄e. gͦ ꝯditi ſunt cū gratuitis. Item guit̉ ex hͦ qd̓ dicit aug. in li. de fide ad pe. creauit eos. vt pͦ ſeip̄is illū diligerēt. cuiꝰ ſe tales creatos oꝑe cogno uiſſent: ſꝫ nō poterat diligere ip̄m p̄ſe. niſi gratiā eleuāte naturā: gͦ habuerūt grām a principio creatōnis. ¶ Iteꝫ ſumit̉ rō a minori: ſi em̄ hō ꝗ nō hꝫ tātā ſimilitudinē naͣ ture ꝯditus ē in gratuitis. multo fortius angelus ꝯditus fuit in gratuitis. Ꝙ aūt hō ꝯditus fuit in gratuitis ac cipit̉ ex hͦ qd̓ dr̄ ſuꝑ illud luce. x. ſpoliauerūt eū ⁊cͣ. Per hominē em̄ illū intelligit̉ adā: vulneratus gͦ fuit in natu ralibꝰ. ⁊ ſpoliatus gratuitis. gͦ habuit gratuita. Item ſi de angelo cadente verum eſt ꝙ conditus fuit in gratui tis: multo vel eque eſt veruꝫ de alijs: ſed de ip̄o dicit̉ ſub
figura Ezech̓. xxiij. Plenus ſapīa ⁊ ꝑfectus decore ī de licijs ꝑadiſi dei fuiſti. ſed delicie ꝑadiſi ſpūalis ſunt gra tie. gͦ fuit ꝯditus in gratuitis. pari gͦ rōne vel ampliori boni angeli erant ꝯditi in gratuitis. ¶ Contra. aug. ſu per gen̄. ꝙ angelica creatura primo erat informis crea ta et celū dicta: deinde dicit ea formatā ⁊ lucē appellatā. hec aūt formatō eſt in ꝯuerſione ip̄ius angeli ad ſuū cō ditorē. q̄ ꝯuerſio eſt ꝑ grām: ergo nō primo cū creati ſūt. cōditi ſunt in gratuitis. ¶ Item ſi gratiā habuiſſent gra tumfacientē: qua rōne vnus ꝯuerteretur ad deū merito rie. eadē ratōne alter ꝯuerteret̉. gͦ ſi quidā ſtetiſſent. pa ri ratōne et alij. ¶ Item dicit aug. in encheri. ſic factus ē hō rectus. vt manere in ea rectitudine poſſet. nō ſine di uino adiutorio. et ſuo fieri ꝑuerſus arbitrio. ſed hec re ctitudo fuit gratie gratis date ip̄i nature. Si v̓o habuiſ ſet gr̄am gratū facientē: ex adiutorio illius gratie poſſꝫ manere in illa rectitudine: ergo non habuit hō a princi pio adiutoriū gratie gratū facientē. gͦ nec angelus. Ite creati erant in tali ſtatu. in quo indifferētes erāt ad bo nū ⁊ ad malū. vt ſi vellent ꝯuerterent̉ ſi vellent auerte rēt̉: ſꝫ hec differētia eſt naturaliū nō gratuitoꝝ. ergo an eli ꝯditi erāt tm̄ in naturalibꝰ ⁊ nō ꝯditi in gratuitis. ¶ Ad qd̓ dicūt quidam. ꝙ angeli creati erāt in natura libus et ꝯditi in gratuitis. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū primo dicūt ꝙ nō eſt ꝯtrariū. ꝙ primo fuit creata natu ra angl̓ica informis. et poſtea for̄ata facta ē lux. Scd̓m enim opinionē aug. hic prius ⁊ poſterius nō referuntur niſi ad ordinē nature. nō ad ordinē temꝑis: et ſic ſimul creati ſunt in naturalibꝰ ⁊ ꝯditi in gratuitis. Scd̓m au tem opinionē alioꝝ ſanctoꝝ. prius et poſterius dicit̉ in tꝑe: et ſic prius erāt in naturalibꝰ creati et poſtea in gra tuitis ꝯditi. Aliqui tn̄ ꝗ illud opus prime diei de ip̄a lu ce facta referunt ad confirmatōnem. vnde diuiſio lucis a tenebris eſt ſeꝑatio confirmatoꝝ in bono. a confirma tis in malo. dicunt angelicam naturam eſſe informē. qꝛ nondum habuit confirmationem: ſed non dicunt infor mem. quia nō habuit formam gratie: et hoc modo ſimul creati erant in naturalibꝰ et gratuitis. ꝙͣtum gͦ ad duas opiniones ſuſtineri poteſt. Nec eſt ꝯtrariū qd̓ dicit Au guſti. qꝛ non intelligitur de hoc quod eſt prius et poſte rius tempore. ſed natura ſiue origine. ¶ Ad ſecundum dicendum. ꝙ licet angeli boni et qui nunc ſunt mali ſint conditi in gratuitis: nihilominus remanebat apud eos libertas arbitrij. ẜm quam illi poterāt perſiſtere in gra tia ex dono dei. et iſti cadere a gratia: et hoc non fuit ex parte gratie ſed ex parte voluntatis. cuius erat perſi ſtere in bono vel cadere a bono: et eſt ſimilis reſponſio reſponſioni auguſtini. qua reſpōdet obiectioni facte de duobus qui pares ſunt in omnibus. preter hoc ꝙ vnus reſiſtit peccato et alter cadit in peccatum: dicit enim ꝙ hoc eſt ex ip̄a libera volūtate. que facit qd̓ in ſe eſt vt ad bonum conuertatur. vel deficit a bono ad qd̓ poſſet con uerti: ſicut em̄ eſt in hominibus duobus. quorum vterqꝫ habet gratiam. vnus cadit per peccatum. alius v̓o non cadit: ita potuit eſſe angelis. ¶ Ad tercium dicenduꝫ. ꝙ licet homo vel angelus factus ſit rectus non tm̄ rectitu dine nature ſed rectitudine gratie: non tamen ex illa re ctitudine accipit perſeuerantiam ſicut oſtēdit Anſel. de caritate diuina. Sicut enim homo. et ſi habeat gratiam gratum facientem: non tamen habet donum perſeueran tie quo non poſſit cadere a bono: habet tamen donū gra tie. cui ſi adhereat manebit in bono: ita angeli. licet ha berent gratiam gratumfacientem. nō tamen habuerunt donum perſeuerantie. quo in bono confirmarentur. ſed habuerunt donum gratie quo in bono poſſent permane re. ¶ Ad vltimum dicenduꝫ. ꝙ licet creati eſſent ẜm q dam in differentiā ad bonū et malum. hoc modo vt poſ ſent ſcilicet conuerti ⁊ auerti ſi vellent: tamen poterant ⁊ hi ⁊ illi habere gratiam. licet enim gratia inclinet li berum arbitrium vt conuertatur ad bonum: nihilomi nus tamen ſibi relinquitur vt adhereat gratie ſequendo

eam. vel repellat eam cadendo in peccatū. ¶ Alij v̓o ſu ſtinent aliam ꝑtem. exponētes auctoritates que expreſſe loquunt̉ de gratia ꝓ gratia gratis data. ¶ Ad illud v̓o qd̓ oſtēdit̉. ꝙ liberū arbitriū erat in tali ſtatu. ī quo po tuit tranſgredi preceptū: ꝓpter qd̓ etiā erat in ſtatu tali in quo poterat implere. Dicendū eſt ẜm hoc. ꝙ nō eſt ſi mile. trāſgredi em̄ eſt ex ip̄o libero arbitrio creato de ſe implere v̓o eſt ex ip̄o libero arbitrio informato ꝑ gratiā potuit tamē facere qd̓ preceptū erat. ſed ad hoc ꝙ meri toriū eſſet. requirebat̉ gratia gratū faciens. quā habere poterat ſi ſe inclinaret. ¶ Similiter reſponderi poſſꝫ ad hoc qd̓ obijcit̉ de dilectōne ꝑ auctoritatē aug. in li. de fi de ad pe. Ad hoc em̄ creauit vt pre ſe deū diligeret: nec tamen oportet ꝙ in creatore ſit datuꝫ vt pre ſe diligeret deū et ſuꝑ om̄ia. cū ceteris circūſtātijs que requiruntur ad motū caritatis. ¶ Si v̓o obijceret̉. ꝙ ſi in ſolis nat̉a libꝰ creatus eſſet angelus. nō poſſet mereri ꝯfirmatōem ex illo ſtatu. Reſpondendū eſt ꝙ ex ſtatu illo non meret̉ ꝯfirmatōeꝫ. niſi ſuꝑadderet̉ gratia. Unde ẜm hoc opor teret ponere triplicē ſtatū. nature. gratie ⁊ ꝯfirmatōnis Reſpondendū eſt ẜm hoc. ꝙ hoc videbit̉ incōueniēs: na tura em̄ inclinat̉ ad gratiā. gratia v̓o meret̉ ꝯfirmatōeꝫ qd̓ in rōnabili creatura manifeſtū eſt. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝑ ſimilitudinē de homine. reſpōderi poteſt idē de hoīe ⁊ angelo. Unde ſicut auctoritates. que loquunt̉ de gratia data angelis a prīcipio. exponunt̉ de gratia gra tis data. ẜm hanc opinionē: ita auctoritates que inueni unt̉ de homīe. poſſent ẜm eandē rōnem exponi. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ obijcit̉ de angelo. dicit̉. xxviij. Ezech̓. in ꝑadi ſo in delitijs ꝑadiſi ⁊cͣ. dicendū ꝙ illud intelligit̉ de gr̄a gͣtiſdata. Et ſi querat̉ ꝓpter quid ratōe taliū gratiaruꝫ dicatur fuiſſe in delitijs ꝑadiſi. Dicendū eſt ꝙ hoc fuit ratōne ſtatus innocentie. in quo attēdit̉ quaſi quedam beatitudo. ¶ Uidet̉ aūt melius dictum. ꝙ nunꝙͣ habuit gratiā gratū facientē. Hac ratōne. natura ratōnalis na turaliter ſemel vertibilis eſt de ſe. nō pluries niſi ex vni on cū aliquo alio: ſicut eſt de anima rōnali. que ſeꝑata a corꝑe. neceſſario ꝑmanet in ſtatū ī quo erat ante ſeꝑa tōnē. Unde angelica natura ſemel vertibilis eſt. Unde ſemel auerſa a deo ſemꝑ ꝑmanet in auerſione: ⁊ ꝯuerſa ad deū ſemꝑ ꝑmanet in ꝯuerſione. ſed cōſtat ꝙ angelus habens gratiā gratūfacientē. nō poteſt nō ꝯuerti ad deū ꝯuerſus ſemel. nō poteſt auerſus eſſe. ex quo patet ꝙ an geli apoſtate nunꝙͣ habuerūt gr̄am gratumfaciētem. ¶ Nembrum. iij. D terciū quo querit̉ de loco in quo angeli creati ſunt. Circa qd̓ querit̉. ¶ Primo ſi rent̉. ¶ Scd̓o querit̉ ſi fuit ꝯuenientia qd̓ neceſſe fuit eſſe locū corporalē in quo crea fuit illud corpus. vtrū celū empirreū vel aliqd̓ aliud cor pus. ¶ Tercio eſt queſtio. ſi fuit celū empirreū quā rōe dicit̉ eſſe repletum angelis. ¶ Articulus primus. Darticulū primuꝫ ſic obijcitur. Angelus eſt ſubſtantia incorporea. nō indigēs corpore in ſuo eſſe: ſubſtātia d̓o que nō indiget corpore ī ſuo eſſe. nō indiget corpore in ſuo fieri. ſimiliter em̄ ſe hꝫ ad eſſe ⁊ ad fieri. ergo angelus nō indiget loco in ſuo fie ri. ſed ſuū fieri eſt creari. gͦ angelus nō indiget loco ī ſua creatōne. ¶ Item angelica ſubſtātia habet quēdā motū ſiue actōem que nō determīatur loco. ſed nobilior eſt eſ ſentia rei ꝙͣ ſuus motus vel actio: ergo eſſentia eiꝰ ī ſuo fieri nō indiget loco. Ꝙ aūt motus eius nō determine loco ſiue actio. patet ꝑ auguſti. ad oroſiū dicenteꝫ. ꝙ ſpi ritus increatus mouet ſpiritū creatum ꝑ tempus et nō ꝑ locū. contingit enim reminiſci p̄teritoꝝ ⁊ intueri pre ſentia ſine loci determīatōe. qui pertineat ad motū remi niſcentie vel motum cōtuitiōis. et ita motus ſubſtantie ſpiritualis poteſt eſſe non per locum: multo fortius ergo
ip̄a ſubſtantia in eius creatōne nō indiget loco. ¶ Item ſi nō eſſet corpus. nihilominus ſubſtantia ſpūalis ſeꝑa ta quandam aſſimilatōem habet ad primū: cum ergo bo nitas dei eſſet ſuꝑfluens. et ſi nō eſſet corpus. nihilomi nus crearet angelū ad ſue bonitatis in creatura declara tōem. ſꝫ hoc exiſtente nō eſſet creatō angeli in loco. et in telligit̉ de creatōne qua creatus eſt. non creatōne actōne ip̄ius creatoris: ergo angeli nō indigent loco in quo fue runt creati. ¶ Item locus qui eſt de neceſſitate ad fieri alicuius rei. dicitur principiū generatōis illius rei. ſed corpus cum ſit ignobilius non eſt principium fieri ip̄i rei nobilioris. ſcꝫ ſubſtantie incorporee. quantū eſt de ſe ſeꝑate a corpore: ergo nō indiget angelus corpore tanqͣ loco ſue creatōnis. ¶ Contra. dicit aug. in libro de aīa ⁊ ſpiritu. ꝙ ſolus ſpūs increatus incircuſcriptꝰ. ſpūs v̓o creati loco circumſcribunt̉. ſed illa que circūſcribuntur loco. proportionē habent ad locum. Idem dicit augꝰ. de eccleſiaſticis dogmatibꝰ. Ex eo corporeas dicimus intel ligibiles naturas. ꝙ loco circūſcribunt̉. Et ſimiliter be atus bernardus ſuꝑ canti. liquet om̄em ſpirituꝫ creatū corporeo indigere ſolatio. quod ſi eſt: erit proportio ſpi ritus angelici ad corpus aliquod. ratōe cuius dicentur angeli creati eſſe in loco. ¶ Preterea. nō om̄ia corꝑa lis ſunt diſſimilitudinis reſpectu ip̄ius ſpūs angelio quedā minus elongantur. et quedaꝫ minime: ſunt enim corpora opaca et ſunt quedam corpora trāſꝑentia. ⁊ ſū quedaꝫ luminoſa. Angeli v̓o ſicut dicit dyoniſius. ſunt lumina intellectualia: eſt enim ſumma lux intellectualis a qua deſcendūt lumina creata. Corpora ergo luminoſa minime diſtant in ordine rerum a lumībꝰ intellectuali bus: cum ergo extra mundum nec ſit oꝑatō nec ſit eſſen tia. ꝯuenit vt lumina intellectualia in corpore luminoſo collocentur. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ angeli licet ẜm eēn tiam ſuā nō dependeāt a loco corꝑali: eſt tamē quedam cōuenientia angeloꝝ cum corporibꝰ quibuſdam. ſicut di cit beatus bern̄. in quinta omel̓. ſuꝑ canti. rōne miniſte rij. et cuiuſdam congruentie in vniuerſo. Ꝙ enim rōne mīſterij(dicit bt̄s bern̄. ī illa omel̓) inferior ſuꝑiorqꝫ ſpi ritus ꝓprijs corporibꝰ egēt. ſed tm̄ quibꝰ iuuēt nō iuue tur. ſꝫ pecus quidā ex debito ſeruitutis et vſus tm̄ tēpo raliū corporaliūqꝫ neceſſitatū iuuādo ſeruit. Ideoqꝫ il le ſpūs et cū tꝑe trāſit ⁊ cū corpore deficit: angelus d̓o cu rat in libertate ſpūs admīſtrare officiū pietatis ſeſe mī ſtrū exhibens mortalibꝰ. vtpote ſuis ineternū futuris ci uibꝰ et coheredibus eterne iocunditatis. Ex hoc patꝫ ⁊ multis alijs rationibus quas ibi ponit. de quibus infra dicet̉ in tractatu de aſſumptōne corpoꝝ: ꝙ angeli habēt ꝯueniētiaꝫ ratōe miniſterij cum corꝑibꝰ. Ratōne autem ꝯgruentie in vniuerſo. habent em̄ corpora ſuos ornatus Inter v̓o iſtos ornatus eſt lux ſpūalis et corꝑalis. que inter ſe habent ꝯueniētiam. Unde ſuper illud. et uſqꝫ ad nubes veritas tua. dicit glo. Celi ſuꝑ nubes ſūt. in qui bus celis eſt ſedes angeloꝝ. Unde qͣi q̄dam cōgruentia eſt in vniuerſo inter lumina intellectualia et lumina cor poralia. ¶ Ad obiecta ergo dicendū ꝙ licꝫ angelus nō indigeat corꝑe ad ſui eē. et poſſit ſine loco corꝑali crea ri: nihilominꝰ tn̄ ratōe dicte ꝯgruentie in ꝑte vniuerſi magis ꝯueniēti collocat̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdū ꝙ cū an gelꝰ duplicē habeat actū ꝯtēplatōis ⁊ mīſterij. rōne actꝰ ꝯtemplatōis. ſic̄ dicit btūs bern̄. in p̄dicta omel̓. nō re rit corpꝰ: rōe d̓o actꝰ mīſterij reꝗͥrit. Un̄ illa rō n̄ ꝯclu aliud. niſi ꝙ angelus rōne ſue eēntie. nō depēdeat a pore. nec reꝗͥrit corpus. ¶ Ad terciū v̓o dicendū. ꝙ ſicut ibi ꝯcludit̉. et ſi nō eſſet corpus. nihilominꝰ poſſꝫ creari angelus in ſuo eſſe ſubſiſtē. Unde nō ꝓpter hͦ dicit̉ locus creatōnis. qꝛ in ip̄a creatōe neceſſarius ſit locꝰ: ſꝫ qꝛ cr atum a prīcipio ſue ꝯditōnis ibi ꝯueniēter eſt collocatu. ¶ Ad quartū dicendū. ꝙ locꝰ in ꝗbuſdaꝫ rebꝰ corꝑalibꝰ dr̄ principiū generationis. in corporalibꝰ v̓o nō eſt prin cipiū generatōis. ſꝫ pōt eē prīcipiū aliqͦꝝ corꝑm in ꝗbꝰ ⁊ cū quibꝰ vniant̉ ſubſtātie incorporee. Unde cū ſubſtātia

Queſtio .xix.
incorporea ſeꝑata eſt a corꝑe in eſſe. nō requirit locū cor poralē qui eſt principiū generatōnis: cum nullū habeat corpus cui vniat̉ ſicut forma materie. Articulus. ij. Dſcd̓m articulū quo querit̉. ſuppoſito ꝙ fue rit ꝯueniētia locū eſſe corꝑalem in quo condi ti eſſent angeli: querit̉ quod fuit illud corpus Iue rūt aūt qui dixerūt creari in celo empireo. ꝓpter hoc qꝛ illud celū eſt ſupremū celoꝝ ⁊ nobiliſſimū. An̄ dicit ſtrabus. celū nō viſibile firmamētū hͦ appellat ſꝫ empirre um.i. igneū vel intellectuale. qd̓ nō ab ardore ẜꝫ ſplendo re dicit̉. qd̓ ſtatim factū repletū eſt angl̓is. Et Yſi. dicit in diſtinctōne celoꝝ in glo. ſuꝑ illud. x. deutº. En domini dei tui eſt celū. et celū celi: qd̓ ſupremū celū eſt celum an eloꝝ. Ioh̓. dama. vocat illud celū ꝯuenientiā viſibiliū t inuiſibiliū. eo ꝙ ip̄m eſt ſupremū. ¶ Ꝙ aūt nō ſint cre ati in illo celo. videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ Yſa. xiiij. Aſcendam in celū ⁊ ſimilis ero altiſſimo: ſꝫ aſcenſus dicit̉ eſſe reſpe ctu ſuꝑioris loci eo in quo creatus eſt: gͦ nō fuit creatus in ſupremo loco: ſꝫ celū empireū ſup̄mus locus eſt. gͦ non fuit creatus in celo empirreo. pari rōe nec angeli. ¶ Itē g. ſuꝑ Gen̄. ad litt. iij. li. ſuꝑior ꝑs aeris ꝓpter puram illitatē celo cui collimitat̉ ꝯmuni pace ꝯiungit̉. trat ⁊ eius vocabulo nuncupat̉. in qua fortaſſis ꝑte ſi fuerūt ante trāſgreſſionē ſuaꝫ angeli trāſgreſſores. cū principe ſuo nūc dyabolo tūc archangelo. nō mirū eſt ſi poſt pec catū in hanc ſunt detruſi caliginē: ex quo videt̉ accipi ꝙ illi angeli creati fuerūt in ſup̄ma ⁊ puriſſima ꝑte aeris. que celum ethereum dicitur: pari ratione et alij angeli. ¶ Item dicit Ioh̓. dama. loquēs de angelis cadentibꝰ Ex his angelicis virtutibꝰ qui p̄erant terreſtri ordini. ⁊ cui terre cuſtodia a deo ꝯmiſſa erat. nō natura malꝰ fa ctus ſꝫ bonus exn̄s et in bono genitus. libe. arbi. ſui ele ctōne. verſus eſt ab eo qd̓ eſt ẜm naturā. in id qd̓ eſt pre ter naturaꝫ. Si gͦ cuſtodia terre deputata fuit angelis. ꝯuenit cuſtodes approximari ſue cuſtodie: angeli gͦ illi lo co approximati erat terrene habitatōni. ſꝫ celū empirreū remotiſſimū eſt a terrena habitatōne. gͦ in initio creatio nis nō ꝯueniebat illos ibidē collocari. ¶ Ad contrariū videt̉ facere auctoritas ⁊ ratō. Dicit̉ em̄ in cēteſimoter. cio pͣs. ſuꝑ illud. Draco iſte quē formaſti. glo. ẜm ſubſtā tiā formaſti in qua bonus erat ⁊ in empirreo locatus. ¶ Ad idem facit qd̓ dr̄ Ezech̓.xxviij. poſui te in monte ſct̄o dei. Interli. in ꝑadiſo tercio ſcꝫ celo. ad qd̓ paulus ſcꝫ raptus eſt. Sꝫ alubi dr̄ ꝙ terciū celū fuit empirreū. poſitus fuit in celo empirreo ab initio ſue creatōnis. de illa em̄ poſitōne loquit̉ ibi. ¶ Hoc idē rōne pōt ꝑſua deri. cū em̄ corꝑa ſint ordinata ⁊ ſic finitas in corꝑibus erit aliqd̓ ſupremū corpus: illud ſup̄mū vocat̉ empirreū Ꝙ em̄ ſit corpus patet ex auctoritate ſtrabi et bede. q̄ in glo. ſuꝑ principiū gen̄. de hoc loquunt̉: ſꝫ ſupremū celuꝫ eſt nobilius inter corꝑa. Si gͦ aliqd̓ corpus ꝯgruat ha bitationi angeloꝝ illud erit ſupremū. gͦ celū empirreum ꝯuenit vt ſit eoꝝ habitatio. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ẜm p̄ dictas auctoritates angeli creati in celo empirreo ſunt primo collati. ¶ Ad obiectū aūt primo in ꝯtrariū. Di cendū eſt ꝙ aſcenſus ille de quo dicit̉ in Yſa. aſcendā in celū ⁊cͣ. nō fuit aſcenſus corporeꝰ. ſed loquit̉ methapho rice. vt aſcenſus dicat̉ affectus rei excelſioris re illa quā habet. Unde affectus ſiue appetitus eꝗꝑantie diuine. ẜm quendā modū dicebat̉ aſcenſus. Si em̄ volebat aſcēde re ad celū trinitatis. hoc nō erat vt de loco inferiori aſcē deret ad ſuꝑiorē. ſꝫ ꝙ appetebat nō eſſe ſub alio. et ꝓprie poteſtatis eſſe. qd̓ ſoli deo ꝯuenit. Celū etiā trinitatis n̄ eſt corpus. et nō eſt aliud ꝙͣ ip̄a trinitas: nō tn̄ appetebat eſſe eiuſdem ſubſtātie cū pr̄e quō eſt filius et ſpūſſanctus De affectu aūt eius ſiue appetitu infra dicet̉ in ꝓprio tra etatū. ¶ Ad ſcd̓o v̓o obiectū dicendū. ꝙ illud qd̓ dic̄ au guſti. in. iij. li. ſuꝑ gen̄. opinādo dicit. Unde addit dubi tatōnis ſignū dicēs fortaſſe: et cū hac ꝯiūctōe ſi. qͥ notat
dubitatōem: et hoc accipit ex hoc. ꝙ quidaꝫ ph̓i dicebāt demones habere aerea corpora. ⁊ angelos ſimiliter: ra tione quoꝝ corꝑm ꝯueniebat eis ratio aeris. vel in ſuꝑi ori ꝑte ſicut bonis. vel in inferiori ſic̄ malis. ¶ Ad terci um v̓o dicendū. ꝙ illud qd̓ dicit damaſ. de cuſtodia terre ſtris ordinis. nō cogit dice̓ ꝙ fuerūt in loco ꝓpinquo ter rene inhabitatōni cū creati fuerūt: angeli em̄ exn̄tes in celo. ſunt cuſtodes hoīm qui ſunt habitatores terre: di ſtantia aūt localis hm̄oi nō impedit quin poſſint cogno ſcere ea q̄ agunt̉ in terra. ẜm ꝙ accipiūt a verbo eterno Uel ratōne etiā ꝑſpicacitatis naturalis. poſſunt etiam quedā cognoſcere pn̄tia. q̄ tn̄ remota ſunt in loco. ¶ Articulus. iij. D terciū quo querit̉ de hoc. ꝙ dicit̉ celū em pirreū ſanctis angelis eſſe repletū: et dicunt̉ ſancti angeli. vel ꝓpter bonitatē in nomīe. vl̓ ppter ſanctitatē gratie: nō qꝛ adhuc eēt ꝯfirmati. ¶ Ui det̉ aūt ꝙ nō ꝯueniēter dicat̉ celū eſſe repletū. Illud em̄ dicit̉ replere aliud. cuius ꝑs occupat partē. et alia pars aliam. vt nō ſit vacuū: ſed angeli cū ſint ſubſtātie incor poree. nō habēt ꝑtem et partē quātitatiuā. gͦ nō ſunt re pletiui loci corꝑalibꝰ. ¶ Preterea repletū dicit̉ illd̓ cuiꝰ plenitudini nō pōt fieri additio: ſꝫ celū empirreum nō ſi fuit repletū angelis. vt eis nulla poſſꝫ fieri additio. poſ ſent enim creari alij angeli ⁊ in celo empirreo collocari. ¶ Item repletio corꝑis quā facit angelus. nō eſt ad mo duꝫ corꝑis replētis aliud corpus. ſicut aqua replet vas nec ſicut aīa replet corpus vt tota ſit in toto corꝑe. et ex nō poſſit eſſe: ſicut forma alterius corꝑis: nō em̄ angel eſt forma corꝑis qd̓ replet: nec ſicut deus dicit̉ reple̓ mū dū. Hiere. xxiij. Celuꝫ et terrā ego impleo. hec em̄ imple tio eſt ꝙ eſſentialiter eſt in rebꝰ. ꝯſeruās res in eſſe: quo ergo mō dr̄ celū ab angelis repleri. ¶ Preterea ſi celuꝫ dicit̉ repletū eſſe angelis. quibꝰ angelis dicit̉ repletum ꝓpter illud verbū qd̓ dicit bēda. Mox vt celū creatū eſt. ab angelis ſanctis repletum eſt. An enim intelligit̉ hoc de angelis ꝯmuniter. aut tm̄ de bonis. Ꝙ nō de angelis bonis tm̄. videtur: nōdum enim facta fuit diuiſio lucis a tenebris. in qua diuiſione intelligit̉ diuiſio ſanctorum angeloꝝ a reprobis. Si v̓o intelligat̉ de angelis cōmu niter. tam hi ꝙͣ illi dicebantur celum replere: ergo cadē tibus malis angelis. ad hoc ꝙ nō eſſet vacuitas in celo. eſſent alij angeli ſubſtituendi: repletō em̄ illa aliquid fa ciebat in celo. ergo defectus plenitudinis eſſet quedā im perfectio: nō autem conuenienter dicitur. ꝙ nobiliſſimū et ſupremum imperfectōnem haberet in eſſe. vel in bene eſſe. cum inferiora corpora obtinuerunt perfectionem vtroqꝫ modo. ¶ Preterea. ex hoc qd̓ dicitur ꝙ celuꝫ ſta tim vt factuꝫ eſt. repletum eſt angelis: aut ita intelligit̉. ꝙ angeli prius eſſent facti ſine loco. ⁊ poſtea illum reple erunt locum: quod nō videt̉. eo ꝙ nihil ſit creatū ante celū et terrā. ſic̄ hēt̉ ex vna expoſitōne eiꝰ qd̓ dr̄. In pͥn cipio creauit deꝰ ce. ⁊ terrā. Aut poſteriꝰ facti ſūt. ⁊ hͦ n̄ videtur ex ip̄a intentōne auctoritatis. qua dicitur ꝙ ce lum ſtatim repletum eſt vt factum eſt. Unde videtur de ſignare. ꝙ tempus non interciderit: ex quo de relinquit̉. ꝙ ſimul creati ſunt cū celo. Sed videt̉ ꝑ ſimile ꝙ hoc nō ſit verum. prius em̄ facta eſt habitatio. in qua debebāt homines habitare: ꝙͣ homines. qui debebant habitare. Similiter prius facta eſt habitatō volatiliū ꝙͣ ip̄a vola tilia. et ſic de alijs. ergo prius videtur ꝙ conueniat celū fieri tanꝙͣ habitationem et poſtea angelos tanꝙͣ habita tores. ¶ Ad quod dicendum ꝙ celum empirreum dicit̉ angelis repletum. propter ip̄am ſufficientiam et cōgru tatem ornatus: ſufficientia autē dicitur eſſe ẜm numeri eorum qui ordinati ſunt ad deum. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur de repletione. dicendum eſt. ꝙ non accipitur re pletio eodeꝫ modo quo corpus dicitur replere aliud cor pus. Non em̄ angelus habet partes quantitatiuas. Sꝫ dicitur repletio quo ad congruentiam ornatus. et ſuffi

cientiaꝫ ordinatoꝝ a deo. ¶ Ad ſecundū v̓o dicenduꝫ repletio dicit̉ celi. nō qꝛ non poſſit fieri additio: poſſet em̄ plures anime glorificari ꝙͣ fiūt caſus angelorum. et ita additio fieret ſuꝑ repletōem iam dictam: ſed dicitur repletio. qꝛ de numero angeloꝝ nō fiet additō. nō qꝛ nō poſſit. ſed dei beneplacitū. ¶ Ad terciū dicendū ꝙ nō eſt repletio illa ad modū repletōnis corporis. nec ad modū quo aīa replet corpus. nec quo deus replet mundū: ſed quo ad ſufficientia illoꝝ angeloꝝ. qui immediate deum ꝯtemplant̉: nō ꝙ alibi nō poſſint deū ꝯtemplari illi qui facti ſunt. ſed quia ille locus dicit̉ ꝯuenientior. ẜm illud quod dicit Dama. ꝙ deus dicit̉ eſſe in celo quo manife ſtior eſt eius oꝑatio: ſed dicit̉ eſſe repletio quo ad ſuffici entiā in multitudine illius creature in ſpecie. et quo ad ornatū celi. ¶ Ad quartū v̓o dicēdū ꝙ repletio illa dici tur de angelis ip̄is creatis. q̄ tunc habebāt ſanctitatem innocentie. licet aūt aliqui poſtea ceciderunt. nihilomi nus erit reꝑatio illius ruine angelice. et ꝑficiet̉ numerꝰ quo ad animas ſanctas que ſubſtituent̉. et ita erit oīno da repletio. Et ſi dicat̉ iterum vacuitas vel imperfectō quod indecēs eſt corꝑi nobiliſſimo. Dicendum eſt. ꝙ ex hoc nulla eſt indecētia illi corpori. ſed illis angelis qui ceciderunt: ſicut ſi fiat palaciū pulcherrimū aliquibꝰ a micis alicuius regis. et illi poſtea delinquūt ꝓpter quod expellunt̉. indecentia eſt in expulſis nō palato a quo ex pellunt̉. remanet em̄ in ſua pulchritudine. Nec legit̉ in ſcriptura ſacra. ꝙ celo empirreo daret̉ ita ornatus. ſic̄ firmamento vel aeri vel aque vel terre. Cum em̄ ſit vni forme in lumīoſitate. habet ſuū ornatū in ſe a quo nō de ficiat. ¶ Ad quintū dicendū. ꝙ creatō angeloꝝ non fuit ante creatōem celi. ſed ſimul cū ip̄o celo empirreo: nec ē ſimile de habitatōne hūana et angelica: habitatio enim humana ẜm quandā expoſitōeꝫ ſanctoꝝ prius facta eſt ⁊ poſtea homo qui debebat inhabitare: homo em̄ ꝓpriaꝫ habuit formatōem de limo terre. ergo oportuit ꝙ priꝰ eſ ſet terra. Angelus aūt ad ſui creatōeꝫ nō indigebat ma teria preexiſtente. nec corꝑali nec ſpūali. ⁊ ideo nō requi rebat̉ vt celum prius eſſet creatū tanꝙͣ ex cuius ꝑte fie rent angeli. Et ſi obijciat̉ de anima homīs que de nihi lo facta eſt. Reſpondendū eſt ꝙ ip̄a nō dicit̉ habere ha bitatōem niſi in quadā ordinatōne ad ſuum corpus. Ꝙ em̄ anime ſancte poſt ſeꝑatōem a corpore habitāt in ce lo. hoc nō eſt niſi quia tunc ſunt ſicut angeli dei: ſed non eſt ille locus qui competat ab initō cōditōnis ip̄i anime exiſtenti in corpore: anime em̄ exiſtēti in corpore. habita tio terrena primo deputat̉. nec fingendum eſt ſicut qui dam finxerūt. ꝙ aīe ſint ſimul create in celo cū angelis. et pollea vnaqueqꝫ deſcendat ad corpus terrenuꝫ ſibi de putatū. ſꝫ creando infundit̉ et infundendo creatur. ¶ Queſtio viceſima de an gelis quo ad ſubſtantiam. Onſequenter con ſiderandū eſt de his q̄ ꝑtinēt ad ſubſtā tiam angeli. quoꝝ primuꝫ eſt. ¶ Quid ſit. ꝓpter quoſdā aſtruētes ip̄os nō eſſe ſcilicet ſaduceos. ¶ Secūdo quid ſit genere. ¶ Tercio quid ſit ẜm rationem. ¶ Quarto vtrū perſonalitatē habeat vel nō. ¶ Quinto de differētia angeli et anime. ¶ Sexto de differētia angeloꝝ inter ſe. ¶ Nembrum primum Irca primū videt̉ ꝙ nō ſit angelus. Nam quicqd̓ eſt hꝫ ordinē in vniuerſo. ſꝫ angelꝰ nō videt̉ habere ordinē in vniuerſo. qꝛ aut hr̄et ordinē infra hoīem: aut ſupra: aut eēt in pari ordine cū eo. Nō ſupra. qꝛ ſicut dicit augꝰ. Inter deū et aīam ratōnalem ꝓut eſt ad imaginē ⁊ ſimilitudinē dei. nihil eſt mediū: ſed ſi eſſet ſupra eſſet medius in ter hoīem et deū. Similiter infra aut in pari non videt̉ petenter ordinari. qꝛ ꝯſtat ꝙ nobilioris cōditōnis eſt ꝙͣ pomo: nobiliori v̓o ẜm ꝙ huiuſmodi eſt debet̉ locus no bilior et ſuꝑior. videt̉ ergo ꝙ nō poſſit habere ordinē in vniuerſo et ita nec eſſe. ¶ Preterea. ph̓s et remigiꝰ ⁊ eti am aug. et fere om̄s ſancti volūt. ꝙ quecūqꝫ ſunt. ſunt pter hoīem. ergo et angelus. ſi ergo eſt. ergo determin eſſe eius ratōe actuū quos habet in ordinatōe ad homi nem. aut rōe alicuius illoꝝ: ſed ꝓpter homineꝫ nō habet niſi actus iſtos. reuelare. cuſtodire. miniſtrare: ſꝫ neceſſi tas ſui eſſe aut ſui ordinis. nō videt̉ determīari ratione iſtoꝝ actuū aut alicuius eoꝝ. qꝛ nō rōe duoꝝ pͥmoꝝ. qꝛ illi ad ſuꝑiorē ꝑtinēt: ⁊ on̄ſuꝫ eſt ſuꝑius ꝙ ſupra hoīem nō pōt hr̄e ordinē in vniuerſo. Sil̓r rōne mīſterij. qꝛ mi niſtrare eſt inferioris: cū gͦ mīſtrare ꝯueniat ei rōe hoīm ẜm ꝙ dr̄ ad heb̓. j. Om̄s ſunt admīſtratorij ſpūs ī mini ſteriū miſſi. ꝓpt̓ eos ꝗ hereditatē capiūt ſalutis: rōne eiꝰ ꝯpetēt ei ſolū locꝰ inferior ꝗ tn̄ ei n̄ ꝯpetit ſicut on̄ſuꝫ ē. et ita vt prius videt̉. ꝙ nō habeat ordinem in vniuerſo. ¶ Preterea. eiuſdē cae eſt dare eſſe rei ⁊ cuſtodire eā ī eē et etiā reuelare ei reuelāda. et dare ei q̄ ſūt nccͣria ei. ita ꝙ mīſterio alterius nō indigeat. dūmo ſit cā ſufficiens. nec indigēs aliquo tanꝙͣ medio ī ſuis oꝑatōibꝰ: ſꝫ deus eſt hmōi cā reſpectu hoīs. gͦ nō indigꝫ aliqͦ medio qͦ ad dicta. qͣre nec angelo. gͦ nō ē ponēdū eē angelū ꝓpter h minē. qͣre nec eſſe. cū oīa ſint ꝓpt̓ hoīem vt dictū ē. ¶ Sꝫ ꝯtra. Ordinē creaturaꝝ ẜm ſuꝑius ⁊ inferiꝰ ē pone ī vni uerſo ẜm approximatōeꝫ maiorē et minorē ip̄aꝝ ad deū ẜm ꝙ maiorē ⁊ minorē hn̄t ſil̓itudinē ad ip̄m: ſꝫ cuꝫ ipſo hn̄t maiorē ſimilitudinē aut minorē. ẜm ꝙ magis ſuam bonitatē ꝯmūicat. ẜm ꝙ ꝯtingit reciꝑe ex ꝑte creature: ſꝫ eſt ſub̓a intellectualis hn̄s ſimilitudinē cū ip̄o. q̄ ad eiꝰ imaginē facta ē. ſicut anima q̄ ē vnibilis corꝑi. ⁊ qͦ ad hͦ nō hꝫ ſil̓itudineꝫ cū ip̄o: ſꝫ ꝯſtat ꝙ ſi eſt ſub̓a intellectua lis nō vnibilis corꝑi. qꝛ h̓ maiore ſil̓itudinē habebit cum deo. rōne eius ꝙ eſt corꝑi nō vnibilis. ⁊ ex ꝑte creature n̄ eſt repugnantia qn̄ talis poſſit inueniri. cū ergo deus ve lit ſua bonitatē ꝯmunicare creature. videt̉ ꝙ hmōi ſub ſtantiā ſit neceſſe eſſe in vniuerſo. aut aliter eſſet imꝑfe ctio in vniuerſo: huiuſmodi aūt ſubſtātiā vocamus an gelum. quare videt̉ ꝙ ad ꝑfectōnem vniuerſi neceſſe ſit ponere angelū. et ſupra hominem in vniuerſo ordinari. ¶ Itē ad ideꝫ. Anima habet intellectū poſſibilem qui re cipit ab inferiori ſicut a fantaſmatibꝰ. ⁊ intellectū agen tem ẜm quem reciꝑe poteſt a ſuꝑiori: ſed nobilior ⁊ eti am plus habens ſimilitudinem cū deo. eſt ſubſtantia in tellectualis. recipiēs a ſuperiori ſolum. ergo ad ꝑfectio nem vniuerſi neceſſe eſt huiuſmodi ſubſtantiam ponere Hec eſt aūt angelus ⁊cͣ. ¶ Item ph̓s in li. de cauſis. Eſt quedam ſubſtātia. cuius ſubſtātia eſt in eternitate. et a ctio in temꝑe: vt anima quedā cuius ſubſtātia et actioa in tꝑe vt ſubſtātia corporea. et quedaꝫ cuius ſubſtātia et acto eſt in eternitate. ⁊ hͦ ꝯgruit ad ꝑfectōeꝫ vniuerſi. ex quo in vniuerſo eſt reꝑire reliqua duo ſubſtantiaꝝ ge nera. erit ⁊ reꝑire terciū. hmōi aūt ſubſtātia eſt angelus qd̓ ptꝫ. qꝛ ibi accipit eternitatē ꝓ euo. cū in eodē libro d̓ cat qd̓dā eſſe. eſſe ante eternitate. ⁊ ꝯſtat ꝙ nō pōt acci eternitatē niſi ꝓ euo. gͦ neceſſario eſt pone angelū. ¶ I ꝙ angelus ſit ſumit̉ ex motu celoꝝ. cuꝫ em̄ moueant̉ et cā extrinſeca. cā v̓o extrinſeca ſit ſub̓a ſeꝑata. nō eſt aūt aliqua ſub̓a creata ſeꝑata a corꝑe preter angelū. gͦ ange lus mouet. gͦ angelus ē in vniuerſo. ¶ Itē hͦ on̄dit̉ rōe ne ceſſitatis humane. cū em̄ habeat imꝑfectōem multiplicē ad modū paruuli: habet em̄ imꝑfectōnem ex parte aio habet etiā imꝑfectōnem exꝑte corꝑis. gͦ indiget cuſtode ī bono ⁊ tutore a malo. ſꝫ cuſtos ſiue tutor inqͣtū hmor ſuꝑior ē ꝑuulo. gͦ illa ſub̓a ē ſuꝑior ⁊ creata. cū hͦ ſit qd̓dā miſteriū. nō niſi angl̓s. gͦ ncc̄e ē angelū eſſe. et hͦ ē qd̓ dr̄ Yſa. lxij. Suꝑ muros tuos ihrl̓m ꝯſtitui cuſtodes. etę angelꝰ thobie debebat ⁊ū cuſtodire euntē ⁊ reuertenten

.xix. Queſtio
ſicut dicit̉ Thob̓. v. ¶ Solutio ꝯcedendum eſt ꝙ ange lus ſit. Unde de eius effectibꝰ ſatis habetur in veteri te ſtamēto et nouo. ¶ Ad ea v̓o que obijciunt̉ in ꝯtrarium intelligendū primo eſt. ꝙ eſt angeli ad hominē ſuꝑiori tas. et inferioritas. ⁊ paritas quo ad diuerſa tn̄: quo ad hoc ꝙ ſolus deus nōſolū eſt principiū creaturaꝝ. ſꝫ etiā finis. ita et homo eſt finis creaturaꝝ. eſt hō qd̓ ammodo ſuꝑior. Scd̓m v̓o ꝙ homo dicit̉ ad imaginē dei. nō ē an gelus eo ſuꝑior dignitate quo ad hoc: ſꝫ ꝙͣtū ad memori am. intelligētiā ⁊ volūtatem. eſt inter ip̄os paritas. ẜm ꝙ ratōne hoꝝ determīatur abſolute imago dei in ipſis: ſꝫ quo ad actu intelligēdi. eſt angelus ſuꝑior dignitate. qꝛ habet ſimpliciorē modū in intelligendo ꝙͣ homo. ⁊ be ne ꝯcedimus ꝙ angelus datus eſt homī ad cuſtodiā. ⁊ ei multa reuelat. Unde qd̓ammō eſt ei ſubiectus ꝙͣtum ad intellectū. nō tn̄ ſimpliciter: ſed ſoli deo(cuius ſolūmo do eſt dare eſſe) eſt ſimpliciter ſubiectus. Un̄ angelꝰ nō dicit̉ dator ſed mīſtrator. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉ ꝙ ange eſt ſimpliciter inferior hoīe. cū mīſtrare ad inferiorē ꝑti neat: dicimus ꝙ nō ꝓpter hoc habet̉. ꝙ in hoīe reſideat aliqua dominatio reſpectu angeli: ſꝫ ꝙ illud mīſteriū ſit ad vtilitatē hoīs. Unde ꝓprie rōne huius miniſterij. eſt miniſter dei. nō homīs. ¶ Ad alia v̓o dicendū eſt. ꝙ an gelus ratōne mīſterij ordinat̉ ad hoīem. nō cū ratōne cō templatōnis intime qua deū ꝯtemplat̉. ſꝫ ordinat̉ ſupra hominē. et ita ordinē habebit in vniuerſo vtroqꝫ mō. ſed differenter. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ eius cuſtodire ē cuius eſt dare eſſe. dicendū eſt ꝙ eius eſt cuſtodire aucͣto ritate. et illumīare auctoritate. et ita de alijs: nihilominꝰ tn̄ habet miniſtros. ſicut eſt de rege magno. qui auctori tate cuſtodit ea que ſunt in regno ſuo. nihilominꝰ v̓o hꝫ ꝑticulares cuſtodes. ꝗ diuerſis cuſtodijs ſunt deputati. Nembrum. ij. Dſecundum quo queritur. quid ſit an lus genere. Circa qd̓ queruntur duo. Pri mo. vtrū ſit lumē ſpūale ex ꝯditione ſue na ture: qd̓ videt̉ ꝑ hoc. qd̓ dicit dyo. in li. de diuinis nomībꝰ. Demones integri ſunt et clariſſimi: et ſi ip̄i nō vident claudentes ip̄ius boni inſpectiuas virtu tes: ſed ꝯſtat ꝙ hmōi claritas nō ꝯtingit ex aliquo acci denti ſupra naturā. dico aūt naturā primā reꝝ inſtituti onē: ſed eſſe clariſſimū nō ꝯuenit niſi lumini. gͦ angeli ex ſua prima inſtitutione naturali. ſunt lumina. ¶ Itē dy oni. in eodē li. Angelus eſt imago dei. manifeſtatō occul ti luminis. ſpeculū purū ſplendidiſſimū. ſꝫ qd̓ eſt ſplendi diſſimū ratōne lumīs dicit̉ hmōi. ergo angeli ſunt lumi na ſiue luminoſi. ¶ Item dyoni. loquēs de angelis in li de ierarchia angelica. dicit ꝙ angeli ſunt lumina a pr̄e luminū deſcēdentia. ¶ Itē Ioh̓. dama. in ſcd̓a diſtincti on. lumē creatus eſt a conditore ⁊ bonus factus. gͦ an geli ex ip̄a ꝯditione ſunt lumina. et ꝯſtat ꝙ loquit̉ de lu mīe intellectuali. vnde premittit̉. bonū eſt lumen intelle ctuale angeli: gͦ ex ſua ꝯditōe ſunt lumīa intellectualia. ¶ Preterea ſicut dicit ambro. lumīs eſt manifeſtare ſe ⁊ alia. ſꝫ hanc ꝓprietatē habet angelus vt ſe manifeſtet. et ſic ab alio cognoſcat̉. ⁊ alia faciat cognoſce̓: ex quo pre ſumit̉. ꝙ angeli ſint lumina. cū ꝓprietatē ei ꝯuenientem habeāt. ¶ Preterea cū dicit̉ in gen. fiat lux ⁊ facta ē lux. lucis noīe(ẜm ꝙ exponit btūs augꝰ) deſignat̉ angelica creatura: gͦ angeli ſunt lumina. ¶ Contra. lumen nō po teſt eſſe tenebra. ſed angelus poteſt fieri tenebra ſpūalis peccatū. Unde dama. malū eſt tenebra intelligibilis. Auerſi em̄ a ſummo lumīe facti ſunt tenebre. ergo ange li de ſua natura nō ſunt lumina. ¶ Item cū dicit̉. deus diuiſit lumen a tenebris. noīe lucis deſignant̉ angeli ſan cti. noīe tenebraꝝ angeli ꝗ ceciderūt ꝑ peccatū. ergo an geli de ſua natura indifferētiā hn̄t ad lucē et tenebras. gͦ nō ſunt de ſua natura prima lumina. ¶ Preterea. lo cus et locatum ſunt ꝓportionabilia. ſꝫ loco tenebroſo ꝓ portionant̉ demones. ergo ſunt tenebroſi. Unde et dicū
tur angeli tenebraꝝ. ſicut habet̉ vlti. ad ephe. Nō eſt no bis colluctatō aduerſus carnē ⁊ ſanguine. ſed aduerſus rectores tenebraꝝ haꝝ. ergo angeli de ſua natura nō ſūt lumīoſi. ¶ Preterea ſi eſſent in ſua natura lumina mali angeli. cū ſeip̄os cognoſcāt. cognoſcerēt ſe eſſe lumiolos. ſꝫ cognoſcēdo ſe eſſe lumīoſos ſequeret̉ delectatio. tal̓ au tem nō eſt in angelis malis: gͦ angeli de ſua natura non ſunt lumīa. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ duplex eſt lumē. ſcꝫ na ture et gratie. qd̓ etiā dicit̉ lume nature hoc eſt donū dei Unde vtiqꝫ lumīa ad donū dei ꝑtinent ſed differenter. Un̄ in lib. de diui. no. data ip̄is angelica dona. nequaꝙͣ ip̄a mutata eſſe dicimus. ſed hoc intelligit̉ de dono natr re. qd̓ nō ex toto mutatū eſt. ſed donū gratie(ſuppoſito ꝙ habuit grām gratū facientē) oīno eſt ablatū. ¶ Ad obie ctū aūt primo dicendū ꝙ illud qd̓ dicit dyo. in li. de diu nis no. intelligit̉ de lumine nature nō de lumīe gratie gͣ tum faciētis. Unde nihil ꝓhibet demōes eſſe clariſſimos ꝙͣtū ad ip̄m lumē nature. qd̓ eſt in ip̄a ꝑſpicacitate intel ligentie: et nihilominꝰ eſſe nō vidētes ꝓpter defectū gr̄ gratū faciētis quā nō habent. ꝓpter faſtū elatōis in qua ceciderūt. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ auctoritas beati dyo intelligi videt̉ de angelo iam habēte formā gr̄e. ꝓpter hͦ ꝙ dicit̉ ſpeculū ſplendidiſſimū. ſi tn̄ accipiat̉ ꝓ ſplendo re nature angelus dicit̉ eſſe ſpeculū ſplēdidiſſimū.i. val de ſplendidū. ꝓpter reſultatōem cuiuſdaꝫ lucis create a luce increata. Ꝙ aūt dicit̉ manifeſtatō occulti lumīs. hͨ intelligit̉ ꝓpter hoc ꝙ lumē diuinitatis dicit̉ occultiſſi mū. manifeſtatō aūt eius eſt in lumine intelligētie ange lice primo. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ illud qd̓ dicit̉ ꝙ ange li ſunt lumīa. intelligit̉ de illumīatis ꝑ gratiā. ſic em̄ ꝓ cedit tractatꝰ de ierarchia angelica. loꝗt̉ em̄ de ordinibꝰ angeloꝝ ꝓut iā hn̄t gratiā gratū faciētē. ¶ Ad quartuꝫ dicendū. ꝙ verbū Ioh̓. dama. poteſt intelligi. vel de lu mine nature. vel de lumīe gratie gratū faciētis. qd̓ datū fuit a principio. ſuppoſito ꝙ angeli habēt gr̄am gratum faciēte ꝙͣcito fuerūt creati. ¶ Ad ꝗntum dicēdū. ꝙ intē tio beati ambro. refert̉ ad hoc qd̓ intelligit̉ de lumīe na ture. qd̓ em̄ ſe pōt cognoſcere ⁊ alia: hoc refert̉ ad lumē nature: angelica em̄ intelligentia. et ſi nō aſſit gratia. hꝫ potētiam cognoſcēdi ſe ⁊ alia. ¶ Ad ſextū dicendū. ꝙ in telligit̉ ꝯditio angeli dupliciter. ꝙͣtū ad eē et ꝙͣtū ad be ne eſſe. Ꝙtū aūt ad eſſe intelligit̉ ꝯditio angeli in ꝯditi on celi: ꝙͣtū ad bene eſſe in ꝯditōe lumīs. ſicut dicit ibi dē glo. fieri em̄ lucē. nihil aliud eſt ꝙͣ angelicā creaturaꝫ ꝯuerti ad lumē eternū. ⁊ cuius habeat ſimilitudinē et in ea habeat deſideriū perſeuerādi. ¶ Arti. ſcqͣs huiꝰ mēbri. Dhuc etiā querit̉. ꝗd ſit angelus genere. Eſt em̄ duplex eſſe ꝙͣtū ad eē pure nat̉ale ⁊ ꝙͣtuꝫ ad eē gratuitū. Ꝙ em̄ dr̄ lumē hͦ ꝑtinet ad eē gratuitū. ꝙ dr̄ ſuba a dama. h̓ ꝑtinet ad eē nat̉ale. Que rit̉ gͦ cū nō ſit accidēs. eo ꝙ in nullo alio eſt ſic̄ in ſubie cto erit ſub̓a. Sub̓a aūt dicit̉ tripliciter. materia et for̄a et qd̓ eſt ex his: addit̉ etiā qͣrta drn̄tia vt ſub̓a dicat̉ illd̓ qd̓ ꝑtinet ad quidditatē rei. Querit̉ gͦ. vtrū angelus ſit ſub̓a iſto mō vel illo. ¶ Ꝙ aūt nō dicat̉ ſub̓a materia ſic on̄dit̉. Subſtātia materia eſt receptiua formaꝝ. q̄ cum ip̄a faciūt vnū in natura: ſꝫ ſi angelus eſt ſuſceptiuꝰ ali cuiꝰ forme. nō erit receptiuus forme q̄ faciat vnū in na tura cū angelo. gͦ angelus nō eſt ſub̓a materia: nec ſub̓a forma. cū ſub̓a forma ꝑficiat aliquā materiā. ¶ Pretēa forma ineſt materie ẜm quēdā modū. nec hꝫ rōnem ꝑ ſe ſubſiſtēdi: angelꝰ aūt nullū iſtoꝝ habet. gͦ nō dicet̉ ſub̓a forma. Nec dicet̉ ſub̓a q̄ eſt ex his: ſub̓a em̄ que ē ex his. eſt ꝯpoſita. angelus aūt ſimplicitatē hꝫ reſpectu materie Simplicitatē etiā hꝫ reſpectu forme. cū vtraqꝫ rō ſit en tis ꝯpoſiti corꝑalis. nō ergo angelus eſt ſub̓a cōpoſita. ¶ Si v̓o forte dicat̉. ꝙ angelus habet in ſe ꝯpoſitōnem materie et forme. et ei atteſtat̉ ꝙ hꝫ potētiaꝫ recipiendi ⁊ agendi: ẜm hoc obijcit̉. ꝙ pari ratione forma angeli

erat compoſita. qꝛ habet ratōem potētie receptiue a deo et actiue in creaturas: qd̓ cum ſalſuꝫ ſit. eo ꝙ in infini tū oporteret abire ẜm huc modū. nō gͦ erit angelus ſub ſtātia ꝯpoſita ꝓpter hanc ratōem. Ita nec erit ſubſtātia que exprimit rei quidditatē. hoc enim nō ꝯuenit abſolu te ſꝫ reſpectiue. dicit̉ em̄ diffinitio alicuius ſubſtātia dif ffinita. qꝛ ꝯtinet quidditatē eius: ſed iſto mō nō dicit̉ an gelus eſſe ſubſtātia. cū ad nihil aliud referat̉ ꝑ hunc mo dū. nō gͦ dicet̉ angelus eſſe ſubſtātia aliquo modoꝝ p̄di ctoꝝ. ¶ Preterea. ſuppoſito ꝙ ſit ſubſtātia. aut eſt ſub̓a ſimplex aūt ꝯpoſita. Ꝙ ſit ſimplex videt̉ ꝑ cōꝑatōeꝫ ad animaꝫ: cū em̄ anima ſimplex dicat̉. ſicut habet̉ in li. de aīa et ſpiritu. angelus aūt ſubtilioris eſſentie ſit ꝙͣ ſit a nima. erit gͦ angelus ſimplex. Ꝙ aūt anima ſit ſimplex dicit Dama. ponēs talē ratōem. Anima eſt ſubſtātia vi uens ſimplex ⁊ incorporea. et in li. de aīa et ſpū. Anima eſt ſubſtātia ſpūalis ſimplex ⁊ indiſſolubilis. preterea angelus eſt ſubtilioris eſſentie ꝙͣ ſit punctus. Punctus aūt dicit̉ eſſe ſimplex. gͦ multo fortiꝰ angelus eſt ſimplex. ¶ Contra. in om̄i qd̓ eſt citra primū. differt quod eſt et quo eſt: ſꝫ angelus eſt citra primū. gͦ in eo dicit̉ qd̓ eſt ⁊ qͦ eſt. ſꝫ om̄e in qͥ differt qd̓ eſt et quo eſt. eſt ꝯpoſitu. gͦ an lus eſt ſubſtātia ꝯpoſita. ¶ Ite angelus habet vires ẜm quas attēdit̉ ꝙ eſt imago. ſcꝫ memoriā intelligentiaꝫ et volūtatē: ſed vires ſiue potentie non ſunt ip̄a eſſentia. qꝛ nulla eſſentia eſt ſua potentia niſi in deo. gͦ angeli eſſen tia nō eſt ſue vires. gͦ angelus eſt ſubſtātia ꝯpoſita. ¶ Itē quecunqꝫ ꝯueniūt genere ẜm ratōem. ẜm eſſe nature cō uenit ꝙ habeāt materiā. genus em̄ reſpōdet materie. er go cū ſubſtātia que eſt angelus. ꝯueniat cuꝫ corꝑe in ge nere. habebit ratōem materie: ſed ſi habet rōem materie habebit rōem forme. gͦ angelus eſt ſubſtātia compoſita. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ licet ẜm quoſdā ph̓os. intelligen tia que dicit̉ angelus ſit forma ſine materia. videt̉ tamē dicēdū ꝙ ſit ꝯpoſitū ex materia et forma. Qd̓ ſi aliquibꝰ videbit̉ ꝙ ſit forma ꝑ ſe ens ſine materia. habebit ꝯpoſ tōeꝫ ex quo ē. et qd̓ eſt cū vtroqꝫ mō dicat̉ ꝯpoſitū aliqͦ nere ꝯpoſitōnis. ¶ Ad primo obiectū in ꝯtrariū dicēdū eſt. licꝫ angelus habeat ſimplicitatē reſpetu materie co poralis et forme. q̄ ſimplices ſunt in genere ſuo. nihilo minus tamē ꝯpoſitꝰ eſt in ſe. ſed reſpectiue ſimplex. Ꝙ em̄ dicit̉ ſimplicior his. hoc eſt qꝛ hꝫ eſſe ſpūale. qd̓ non hꝫ forma hmōi corꝑalis vel materia. Materia aūt dici tur ſimplex. qꝛ nō reſoluit̉ ad aliā materiā. et forma pr ma qꝛ nō reſoluit̉ in aliā formā. et ita alio ⁊ alio mō dici tur vtrobiqꝫ ſimplex. ¶ Ad ſcd̓m d̓o dicēdū eſt. ꝙ hoc po ſito ꝙ angelus habeat materiā et formā ſpūalē. n̄ ſic eſt in forma ſua. vt pari rōne habeat potentia receptiuā et actiuā ſicut angelus. Nam forma dicit̉ hr̄e receptiuaꝫ potentiā. vt recipiat eſſe a deo. Sed angelus preter illā potentiā q̄ ꝯuenit creature inꝙͣtum hmoi. hꝫ ꝓpriā pot tiā. vt recipiat formas intelligibiles. quā nō hꝫ illa for ma de ſe. ¶ Ad terciū dicendū ꝙ cū dr̄ angelus ſimplex. aūt aīa ſimplex ꝯꝑatiue dr̄ reſpectu inferioris dignitate q̄ plus hꝫ de ꝯpoſitōne. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de an gelo reſpectu puncti dicendū ꝙ nec angelus nec punctꝰ oīmodā hꝫ ſimplicitatē. ſꝫ pūctꝰ dr̄ ſimplex in gene̓ ma gnitudinis. ꝯpoſitōeꝫ tn̄ eſſentie hꝫ reſpectu rei incorꝑa lis. Similit̓ angelus licꝫ dicat̉ ſimplex reſpectu aīe: ni hilominus dr̄ hr̄e in ſe ꝓpriā ꝯpoſitōem. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de mō ꝯpoſitōis angeli. ꝙ hꝫ ꝯn̄em materiaꝫ cū corꝑe ſicut dicit hr̄e genus ꝯmū. Dicendū ꝙ hoc fal ſum eſt: licet em̄ in hͦ ꝯueniāt. ꝙ vtrunqꝫ dr̄ habere mate riā ẜm ſuū modū. nō tn̄ eandem: nō em̄ eſt eadē materia corporalium et ſpiritualiū. ſicut infra oſtendetur in tra ctatu de oꝑibus ſex dierum. Unde ex hoc eſt genus com mune. quia aliqua ratō materialis cōmunis eſt ẜm rati onem. nō ꝙ eadem ſit materia. ¶ Nembrum. iij.
D terciū quo querit̉. quid ſit angelus ẜm ratōem. Et primo querit̉ ꝙͣtū ad illā diffi nitōem quā ponit Dama. ij. li. ij. ca. Ang lus eſt ſubſtātia incorporea. intellectualis ſemꝑ mobilis. ſemꝑ arbitrio libero deo miniſtrās. ẜm tiā nō naturā immortalitatē ſuſcipiēs. ¶ Obijcit̉ aūt co tra hāc rōem multipliciter. Uidet̉ em̄ ꝙ prima differen tia ibi poſita vel tercia ſuꝑfluat. vident̉ ibi eſſe ꝯuertibꝰ les adinuicē cū om̄is ſub̓a arbitrio libera ſit intellectua lis. et ecōuerſo. ¶ Itē ꝯtra ſcd̓am differentiaꝫ obijcit̉. et primo ratōe eius ꝙ dicit̉ mobilis. qꝛ ſicut ꝓbat ph̓us. nulllū impartibile eſt mobile. ſꝫ angelus eſt imꝑtibilis. cū ſimpliciter ⁊ abſolute ſit ſimplex vt ꝓbatū eſt. ¶ Iti obijcit̉ ꝯtra hanc ꝙ dicit̉ ſemꝑ mobilis. aut em̄ hoc dic tur eo ꝙ ſꝑ actu moueat̉. aut qꝛ ſemꝑ poſſit moueri: nō primo mo. qꝛ hoc falſum eſſet. Si ſcd̓o mō. ſed hoc ſimi liter verū eſt in corꝑibus. quid ergo adderet angelus ſu pra corꝑa. rōne huius differētie. ¶ Item obijcitur de or dine tercie differētie ad ſcd̓aꝫ. qꝛ ꝯſtat ꝙ prius eſt cogno ſcere bonū aūt malū. et poſtmodū hoc. et illo cognito ſe, quitur electio huius ⁊ fuga illius. tercio ſequit̉ motꝰ ad hoc aūt ad illud. et ita ẜm hoc ſic deberent ordinari iſte differentie. vt diceretur angelus eſt ſubſtantia intelle ctualis. arbitrio libera. ſemꝑ mobilis. ¶ Item cum dici tur angelus eſt ſubſtantia libera arbitrio. de qua liber tate intelligitur. nature ſcilicet aut gratie: non gratie. ꝙ tunc illa differentia nō conueniret malis angelis. quod falſum eſt: ſi nature adhuc nō videtur conuenire malis angelis. Et primo qꝛ ẜm ꝙ aliquis plus vel minꝰ remo uetur a ſumma libertate. plus aut minus cadit in ſerui tutem: ergo qui ꝑfecte et plene cadit in ſeruitutem culpe et pene. ſimpliciter recedit a ſumma libertate. ſed malus angelus in plenam et perfectam cadit. ſcilicet in ſeruitu tem pene et culpe ſine fine. ⁊ ſine aliquo remedio. ergo ſimpliciter a ſumma libertate recedit. ergo libertas ar bitrij ei nō conuenit. ¶ Ad idem Anſelmus. poſſe facere malum nō eſt libertas aut pars libertatis. ſed prius ſo lūmodo cōuenit malis angelis. ergo vt prius. ¶ Iteꝫ cū arbitrium ſit rationis. et quod eſt intellectuale eſt ratio nale. videntur eſſe cōuertibilia: queritur quomō diffe rant. ¶ Item cuius differentia ponitur hec differentia incorporea. et planū eſt ꝙ non ad differentiam ſubſtātie incorporee. cum ratōe huius conueniat cum angelo. Si militer videtur ꝙ nec ratōne corporum. quia ipſa iam erant ab angelo diuiſa. per hoc ꝙ premiſſa erat hec dif ferentia intellectualis. ¶ Item queritur per quam diffe rētiā poſitam differt angelus ah aīa. et videt̉ ꝙ ꝑ nulla ¶ Itē querit̉ de hac differentia deo miniſtrans. videt̉ q nō ſit differētia angeli eſſentialis. quia angelus deſine miniſtrare: cum ꝓpter homines miniſtret. vt capiant he reditatē ſalutis eterne. vt dicitur heb̓. jͣ. et igitur deſinet miniſtrare. cū hoīes ceperint hereditatē illa. gͦ male po nit̉ hec dr̄ntia in p̄dicta diffinitōe. ¶ Itē querit̉ de vltīa dr̄ntia primo qͣre nō aſſignet̉ īmortalitas angelo ſimpli citer ⁊ abſolute. cū aug. dicat aīam ſimplicit̓ eſſe immor talē. cū īmortalitas magis videat̉ angelo ꝙͣ aīe ꝯuenire ¶ Itē querit̉ vtrū īmortalitas ꝯueniat tā angelo ꝙͣ aīe natura vel ꝑ gr̄aꝫ. ⁊ ꝙ nō ꝑ naturā ẜꝫ ꝑ gr̄am dr̄ in dif nitōe. hͦ etiā patꝫ ꝑ hͦ qd̓ dicit gr̄e. qꝛ oīa creata qꝛ ex ni hilo ſunt in nihilū tenderēt niſi manu creatoris retinerē tur: gͦ ꝑ naturā tendūt ī nō eē. gͦ nec angelus nec aīa per naturā hn̄t ꝙ ſint īmortales. gͦ ſi ſint immortales. hͦ erit gr̄a nō nat̉a. ¶ Rn̄dendū ad euidentiā diffinitōis huiꝰ ⁊ ꝑtiū eiꝰ. Prio notandū ē ꝙ ſunt duo modi diffinitōis vnꝰ attēdit̉ ꝙͣtū ad illā diffinitōeꝫ in qͣ ponūt̉ genꝰ ⁊ dr̄n tie. qͣꝝ vnaq̄qꝫ ꝑs extēdit ſe in plus. tn̄ oēs veniūt in eqͣli tatē: et hec diffinitō ē ex gene̓ et dr̄ntia: vel dr̄ntijs. q̄ noti ficat eſſe ſubſtātiale rei. Alius ē ꝗ attendit̉ in diffinitōe ẜm quē cogͦſcimꝰ potētias ꝑ actꝰ et ſub̓aꝫ ꝑ potētias. et hec notificat eē v̓tuale rei. ⁊ talis ē p̄dicta diffinitō āgeli Quo ad hoc v̓o pt̄ notificari duplicit̓. vel ī ſe vl̓ in cō

Queſtio .xx.
paratōe. In ſe primo dupliciter. vel ẜm virtualē poten tiā quā habet ad cognoſcēdum. et ſic dicitur ſubſtantia intellectualis. vel ad mouēdū. ⁊ hoc adhuc dupliciter. vel ꝙͣtum ad cōditōem loci. et ſic dicit̉ ſemper mobilis. vel ꝙͣtum ad cōditōem affectōnum. ⁊ ſic dr̄ arbitrio libe ra. et ad ꝑfectōem ſuā.ſ. ad gr̄am et ſic dr̄ immortalita tē gr̄a nō natura ſuſcipiēs. et ibi ſub gratia ꝯprehēditur gloria. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ primo obijcitur patet ſolutio ex p̄dictis. aliud em̄ eē virtuale angeli determināt̉ ꝑ hanc differētiam ⁊ ꝑ illā. quia ꝑ prima eē virtuale ad cogno ſcēdum. ꝑ alia eē virtuale ad mouēdum ẜm affectōnes. Ad aliud dicēdum. ꝙ illud quod dicit ph̓s. ꝙ nulluꝫ imptibile mobile. intelligitur de mobili in corꝑibus vbi ē neceſſe ꝙ mobile ꝯmeciat̉ ſe loco. ita ꝙ totū toti. ⁊ ꝑs pti: et tunc verū ē. ꝙ om̄e qd̓ mouetur. ꝑtim eſt in termi no a quo. ꝑtim in termino ad quē. ſed ſic nō eſt mobilis angelus: ſꝫ licet moueatur de loco ad locū. licet etiā deo aſſiſtat d̓ cōtemplatōem. quia neceſſe ē vt ibi ſit vbi oꝑa tur ſic̄ dicit dama. tn̄ nō eſt neceſſe ꝙ ꝑtranſeat mediuꝫ vno mō ſumēdo trāſitum ꝑ mediū. quia nō ſe ꝯmetitur loco. hoc tn̄ magis alibi explanat̉. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ dicitur ſemꝑ mobilis. ad differētiā tam rectoꝝ corpo rū ꝙͣ circulariū. Corpus em̄ rectum qd̓ motu recto mo uetur. nō ſemper ē in hac cōditōe vt nihil ei deſit ex ꝑte ſui ad hoc vt actualiter moueatur. quia cū exiſtēs ī loco ſibi debito ꝑ naturā. ẜm ꝙ ē exiſtēs. nō habet quicquid exigit̉ ex ꝑte ſui. pt̄ iterū eē ꝙ actualiter nō moueat̉ ꝓpt̓ indigētiā motoris. Corpus v̓o circulare ⁊ ſi ſemꝑ habꝫ quicqd̓ exigitur ex ꝑte ſui. quia tn̄ adhuc motore extra exigit. pōt eē ꝙ actualiter nō moueat̉. Si enim nō eēt motor celi. ſtaret celū: ſed angelus habet ſemꝑ in ſe om̄s ꝯditōes que exigūtur ad ſui motū. vn̄ nō indiget moto re. Et loquit̉ de motore ꝓut dicimus. ꝙ aīa mouet cor pus. nō de motore ſeꝑato quod ē deus. cuius imperium exigitur ad motum angeli. ¶ Ad aliud dicimus ꝙ ange lus habet ꝯꝑatōem ad corpora mobilia ⁊ motū recto ⁊ motu circulari. quo ad vtrūqꝫ motū. qꝛ ẜm ꝙ dicit dyo ni. vtroqꝫ mō pōt moueri. Un̄ motus ẜm locū nō ē in eo determinatus ꝙͣtuꝫ ad vnā differentiā. ſꝫ ẜm motū qui ē ẜm affectōes ꝯꝑatur ad ſpūs rōnales. qꝛ arbitrio libe ri ſunt: ſꝫ iſte motus ē in ip̄o determinatus ꝙͣtuꝫ ad vnā differētiam.ſ. quo ad hoc. ꝙ ſi ē motus ī bonū ꝑ affectō nē ſtat in illo. ſi in malū ſimiliter ſtat in illo. Un etiam ī loco qui cōgruit bono angelo et malo rōne affectōis ſtāt ſꝫ hoc nō ē rōne motus localis. ſꝫ rōe motus ẜm affectō nes. Un̄ demones nō habent pt̄atem redeundi ad para diſum. ſunt em̄ inſuſceptibiles penitētie. ẜm ꝙ dicit da ma. Patet ergo ꝙ maior ē libertas in angelo ꝙͣtum ad motu ẜm locū. ꝙͣ ꝙͣtū ad motū ẜm affectōes: et iō nobili or ē hec diffērētia ſemꝑ mobilis quo ad hoc. ꝙͣ hec diffe rētia arbitrij libera. et iō prior in diffinitōe. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ duplex ē libertas nature. quedā que nō poteſt tolli nec minui ꝑ peccatū. que pure naturalis ē. ⁊ hec re ſpicit ſubſtātiam rōnalē ẜm id qd̓ eſt. Alia autē ē liber tas nature. que pōt minui ꝑ peccatū magis ac magis. q̄ attendit̉ in ordine ſiue in abilitatōe potētie ad bonū. et d̓ hac dicit anſel. ꝙ poſſe facere malū. nō ē libertas aut pars libertatis: et hoc ẜm ꝙ hmōi nō ē in angelis mal̓ uia ex quo ſemel peccauerāt ſunt inabiles ad bonum Un̄ libertatē arbitrij iſto mō nō habent ſed pͥmo. ¶ Ad aliud dicimus. ꝙ cū dr̄ arbitrio libera. arbitriū hic ſu mitur pro iudicio. ẜm ꝙ aliquis pōt cōiter eligere bonū vel malū: qd̓ tn̄ angelo cōuenit ſine collatōe rōis. homī v̓o cū collatōe. Et iō ꝓprie loquēdo aīa nr̄a dr̄ ſubſtātia rōnalis. angelus v̓o ſubſtātia intellectualis. vt rōne col latōis aſſignetur differētia inter ſubſlātiale ⁊ intellectu ale. Un̄ vtrūqꝫ cognitōe reſpicit. ſꝫ ip̄m arbitriū rōnis potētiā reſpicit motiuā. ¶ Ad aliud dicimus. ꝙ ꝑ hanc differētiā incorporeā differt angelus ab aīa. licet eī aīa nō ſit ſubſtātia corporea. tn̄ ē vnita aut vnibilis corpori ngelus v̓o nec ē ſubſtātia corporea nec vnibilis corpori nec vnita. et hoc to priuat̉ ab ip̄o ꝑ hanc differētiā incorporeā. differt em̄ ꝑ h ic differētiaꝫ ſemꝑ mobilis. quia angelus ſemꝑ mo et̄ vt explanatū ē ſuperius. ſed aīa mouet̉ moto corꝑe. Si v̓o querat̉ vtrū ſimpliciter debeat dici incorporea. di is ꝙ ſic. cū hoc abſolute et ẜm ſe ei cōueniat. licet quo ad damaſ. inueniatur quid groſſuꝫ et materiale. hoc em̄ ſolū cōꝑatiue ei ꝯuenit. ẜm ꝙ dicit damā. ⁊ hoc ẜm vnā ꝓprietatē corꝑis q̄ ē diffiniri loco. que angelo ꝯuenit ſicut et corꝑi. ¶ Ad alid̓ dicimꝰ licet nō ſit neceſſariū angelū ſemꝑ miniſtrare ad vtilita tē hoīm. nihilominꝰ cū ip̄o ſemꝑ remanebit v̓tus ⁊ potē tia mīſtrandi. ⁊ iō ꝙ dicitur miniſtrās. eēntialiter ei cō uenit ẜm ꝙ ſonat in habitū: ⁊ ſic in diffinitōe ſumit̉. Ul̓ pōt dici. ꝙ licet nō ſemꝑ cōueniat ei mīſteriū qd̓ habet reſpectu hoīs: tn̄ illud qd̓ ē ip̄ius in ſe ad deū ſemꝑ ei cō uenit. ip̄os em̄ angelos volūtate dei ſemꝑ ſubiectos eſſe dicimus. ¶ Ad aliud dicimꝰ ꝙ ꝓut ꝑ immortalitatē pri uat̉ quecūqꝫ mutabilitas. ꝙ immortalitas ſoli deo ꝑ na turā cōuenit. ẜm ꝙ dr̄. j. thi. vlt̓. Un̄ bene concedimꝰ. ꝙ angelus ⁊ aīa habēt v̓tibilitatē ẜm affectōes ⁊ in nihil. tn̄ immortalitas cōuenit eis gr̄a nō natura. ¶ Ad alid̓ ꝙ querit̉ quare nō dixit angeluꝫ ſimpliciter ⁊ abſolute eē immortalē. cū hoc dicat aug. de aīa rōnali dicēduꝫ ꝙ ibi nō diffinit eā ꝑ differētiaꝫ ad angelū. ſꝫ potius ꝑ dif ferētiā ad ſenſibilē q̄ ē ī brutis. et vegetabilē que ē ī plā tis. q̄ deſinūt eē cū corꝑe. tn̄ ꝙ hic dr̄ angelū eē immorta lē. intelligit̉ ſpāliter de immortalitate. ꝓut priuat mu tabilitate q̄ ē ẜm affectōes: ꝓut dicimꝰ. ꝙ poſtꝙͣ angelꝰ ſemel bonus ē. ſemꝑ ē bonus. ⁊ poſtꝙͣ ſemel malus ſemꝑ malus. nō ſic ē de aīa. Preterea immortalis dr̄ qꝛ d̓faci li nō ē mutabilis: ⁊ hoc habꝫ a ſua natura ſiue a ſuo pͥn cipio: ex ſe em̄ ſolū habet vt ſit vertibilis ī nihil quodā mo. vn̄ habet īmortalitatē qͣſi ex quodā dono gr̄e. tn̄ qd̓ ammō ex prīcipio naturali pōt nō mori. ſꝫ anīa de facili comparatione ad angelum eſt vertibilis in nihil. vnde ex ſe et ex abilitatione ad coniunctionem vertibilis. Arti. ij. huius membri Uerit̉ poſtea de diffinitōe quā ponit dyoni. in li. de diui. no. c. vj. Angelus eſt imago dei. maīfeſtatō occl̓ti luis. ſpeculū puꝝ. ſplēdidiſ ſimū. īmaculatū. incōtamīatū. incoīꝗnatū. r̄cipiēs totā (ſi iuſtū ē dice̓) ſpecioſitatē. beneformate deiformitatis ⁊ pure declarās ī ſeip̄o ſic̄ poſſibile ē bonitatē q̄ ē ī abdi tis. ¶ Querit̉ gͦ p̄mo ꝙͣtū ad p̄mā differētiā. circa qd̓ q̄ rūt̉ duo.ſ. Utꝝ angelꝰ ſit imago. Et ſi ſic. cū hͦ ſil̓r dicat̉ de hoīe. vtꝝ hͨ eqͣlit̓ eis ꝯueīat. aut vni ẜm p̄eminētiam. ¶ Circa pͥmū ſic pͥo vidr̄ ꝙ āgelꝰ n̄ debeat dici imago cū dicat aug. ī ẜmōe de imagīe. ꝙ nulli creat̉e dedit ī vt eēt ad imagīeꝫ niſi ſoli hoī ⁊ hͦ vult acciꝑe ex eo qd̓ dr̄ d̓ ſolo hoīe: Faciāꝰ hoīeꝫ ⁊cͣ. ¶ Pret̓ea obijcit̉ d̓ hͦ ꝙ dr̄ ī rectitudīe āgelꝰ ē imago. qꝛ dic aug. ꝙ ꝓpriū eſt filij ꝙ ſit imago. ⁊ rō hꝰ pt̄ accipi ex hͦ. qd̓ dic̄ hyla. ꝙ imago ē ad quā imaginat̉ ſpēs indifferēs. ẜm ꝙ recitat̉..j. ſen. diſ. x. xxj. ⁊ idē ibidē. Ymago ē rei ad rē coequādā imaginata ⁊ indiſtīcta ſil̓itudo. ſꝫ ꝯſtat ꝙ nulli creat̉e ꝯueīt ꝙ ſit ī differēs a deo. gͦ nulla creatura ꝓprie dr̄ imago. ſꝫ ſolū ad imaginē. vt ꝑ hͦ denotet̉ diuerſitas creat̉e ad creatorē. ⁊ ẜm hec vidr̄ dictū gen̄ j. faciāꝰ hoīeꝫ ⁊cͣ. ¶ Circa ſcd̓m ſi pͥmo. ꝙ rō imagīs ꝑticipet̉ eqͣl̓r ab āgelo ⁊ ab hoīe. ꝗa ab ip̄is ꝑticipat̉ rōe eiꝰ ꝙ tā ī hoīe ꝙͣ ī āgelo ē reꝑire. ſcꝫ vnitatē ſb̓e ⁊ trinitatē potētiaꝝ ẜm qua imitat̉ deū vnū ī eēntia ⁊ trinū ī ꝑſonis: ſꝫ ꝯſtat ꝙ hec eqͣlit̓ ſūt ī hͦ ⁊ ī il lo gͦ eqͣlit̓ ē imitato. gͦ eqͣlis ē rō imagīs. ¶ Si dicatur ꝙ ibi ē eqͣlitas qͦ ad hͦ. n̄ tn̄ qͦ ad eēntie ſimplicitatē vl̓ abili tatōis ꝑſonaꝝ. īmo rōe hoꝝ ē p̄eminētia ī āgelo. Un̄ ꝓ prie lo filiꝰ imago hō v̓o ad imaginē. agelꝰ v̓o n̄ ſo lū ad imaginē ſꝫ et̄ imago. ¶ Sꝫ ꝯͣ aug. ī li. de tri. inꝗ̄rit ẜm qd̓ aīa dicat̉ eē ad im inē. ⁊ on̄dit ꝙ nō ẜm ſenſua litate. neqꝫ ẜm ꝑtē rōis inferiorē. neqꝫ iteꝝ ẜm ſuꝑioreꝫ

ꝑatam ad inferiorē. aut ẜm ſe ꝯſideratā: ſꝫ ſolum ẜm mōi. ẜm qd̓ ꝯꝑatur ad deuꝫ. Un̄ ẜm hoc vult dicere. rō ymaginis determinat̉ in aīa.ſ. ꝓut ē capax dei. ⁊ cō ſtat ꝙ ẜm idē determinatur ī angelo: cū ergo hec capaci tas n̄ dependeat ab illa. vidr̄ ꝙ adhuc ſit equalitas in ter hoīem ⁊ angelū ꝙͣtum ad rōem ymaginis. ¶ Si di catur ꝙ hoc ē verū ꝙͣtum ad habitū. nihilominus tamē ꝙͣtū ad actum ē p̄eminētia ī angelo. Unde angelus ma gis capit deū ꝙͣ homo. Cōtra. cōſtat ꝙ ſubſtātia rōna lis ẜm natura habet poſſe ad actum quam participat a gratia: ſꝫ aliqua aīa a gratia habet. ꝙ magis capiat de um ꝙͣ aliquis angelus. ſicut aīa xp̄i et beate virginis. q adhuc habēt poſſe ꝑ naturā. gͦ nō eſt ſimpliciter dicere yangelus ſit magis capax dei ꝙͣ aīa. eadeꝫ rōe nec aīa ꝙ angelus. quare vt prius videt̉. ꝙ adhuc ſit ibi equal tas quo ad rōem ymaginis. ¶ Preterea cū ẜm ꝙ dictuꝫ ē. aīa ſit ad ymaginē dei. ꝙͣtum ad ꝑtem ſuꝑiorem rela tā ad deū. et ea creatura nulla interpoſita formet̉ a deo videt̉ ꝙ adhuc nō poſſet eē preeminētia angeli ad aīam ꝙͣtum ad rōem ymaginis. ¶ Rn̄detur. ꝯcedimus ꝙ ꝓ priū ē filij eē ymago patris. ymago em̄ ꝓprie dr̄ ſpeciēs indifferens. ſicut dicit hylarius. et iō ad hoc ꝙ aliquis ſit ymago duo exiguntur.ſ. ꝙ ſit ſpecies. et ꝙ ſit indiffe rēs ab eo cuius ē ymago ī eēntia. Quia ergo nulla crea tura ē eadem in eēntia cum deo. ideo ꝓprie nulla creatu ra dr̄ ymago. niſi ſolus filius. Un̄ ẜm dama. adhuc nō ē ſimpliciter dicere. ꝙ ſpiritꝰ ſit ymago. ẜm ꝙ habꝫ ali quam rōem ymaginis. Iſto ergo mō accipiēdo ymagi nē. nō eſt dicere ꝙ angelo aut aīa ſit ymago. ſꝫ ſoluꝫ ad ymaginem. vt per hͦ denotetur quidā ordo et quidā re ſpectus ad deum. Alio tn̄ mō cōmunius dr̄ ymago ꝙ q ab alio. et ꝙ ē eius ſimilitudo.ſ. dei. ẜm ꝙ poſſibile ē in creatura: et ẜm hoc ymago ē ſimilitudo ſꝫ nō ecōuerſo. ẜm ꝙ dr̄ in li. lxxxiij. q. et ẜm ꝙ dicit ph̓s. ymago ē cuiꝰ generatio ē ꝑ mutatōem. et ponit ibi aug. exemplū ī du obus ouis. inter que ē ſimilitudo: quia tn̄ neutrū eſt ab altero. ideo neutrū ymago alterius dr̄: hoc ergo mō ac cipiendo cōmuniter ymaginē. dicūt ſancti ꝙ angelꝰ aut aīa ē ymago d̓i. ẜm ꝙ dicit yſido. quāto ſimplicior ē naͣ tura. tāto ī ea inuenit̉ ymago dei magis impreſſa: veriꝰ tamē et magis ꝓprie loquēdo eſt dicere angeluꝫ ⁊ hoīeꝫ ad ymagine. vt ꝑ hoc notetur diuerſitas: nō ſolum ī ꝑ ſona. ſꝫ etiā in eēntia creature ad creatorē. et hoc ratiōe trāſitōis ſignate ꝑ p̄poſitōem. ¶ Ad aliud qd̓ queritur de rōe ymaginis in angelo et in aīa. et in quo ē p̄eminē tia. Rnderi pōt. ꝙ expreſſa ſimilitudo pōt attēdi ratōe potētie p̄ſidētis. et ẜm hoc intelilgit̉ illa auctoritas que ē in ſermone aug. ꝙ nulli creature dedit vt eēt ad yma ginē niſi hoī: de eo em̄ dictuꝫ eſt. vt p̄ſit piſcibus maris et volatilibus celi ⁊cͣ. ꝙͣtum gͦ ad hanc differētiam potē tie p̄ſidētis. dr̄ homo ad ymaginē nō ſic angelus. Dicit iterū expreſſa ſimilitudo rōe ꝓprietatis in cognoſcendo creaturas. et ẜm hoc dr̄ tam angelus ꝙͣ aīa ymago vel ad ymaginem: et ꝙͣtum ad hoc intelligitur auctoritas dyoni. ſupradicta. Dicit̉ iterū rōe ſimplicitatis eſſentie ⁊ ſic intelligitur auctoritas yſido. Dicitur iterū rōe ca pacitatis in cognoſcendo deū. et ſic vtriqꝫ ꝯuenit. Dicit etiā rōne immortalitatis. ſicut ponit caſſiodo. et ſic con uenit vtriqꝫ. Dicitur etiā rōne finis creaturarum. et ſic cōuenit homini qd̓ nō angelo. et ſic poſſunt ſolui om̄ia obiecta. ¶ Querit̉ cōſequēter de tribꝰ ꝯſequētibus diffe rētijs. ꝙͣtum ad differētiam eaꝝ et ordinē et numerum: et videtur ꝙ nō differant. cū quelibet earū videatur di cere rōem manifeſtatōnis reſpectu dei. Si dicatur ꝙ ꝓ prie dicit̉ ſpeculum. ꝓut ab alio recipit lumen: ſꝫ ymas et manifeſtatio dicūt rōem expreſſionis vel manifeſtato nis. differūt tn̄. quia ymago ꝙͣtum ad habituꝫ. et ideo ꝓprie dr̄. ꝙ ip̄a ē cuius generatio ē ꝑ imitatōnem. mani feſtatō v̓o ꝙͣtum ad actu. Sed tunc obijcitur de ordine. quia videtur ẜm hoc. ꝙ tercia differētia debeat p̄cedere ſecundā. qꝛ prius ē cōſiderare angelū ꝙͣtū ad eius vires
ſecūdo ꝙͣtum ad receptōem factā ī ip̄is. tercio ꝙͣtum ad manifeſtatōem ſpecierū iā receptarū: et ẜm hanc repn̄ta tōeꝫ ymago ꝙͣtum ad primū videt̉ ſumi: ſpeculū ꝙͣtum ad ſecūdū: manifeſtatio occulti luminis ꝙͣtum ad terciū ¶ Preterea videt̉ ꝙ differētia p̄aſſignata inter imagin ⁊ nanifeſtatōem nulla ſit. quia cuius ē actus. eiuſdem ē habitus: gͦ ẜm illā differētiā imago et manifeſtatio ad idem dicerētur. ſꝫ manifeſtatio dr̄ ad inferius. gͦ ẜm hoc etiā imago qd̓ falſum ē. ẜm ꝙ oſtenſum ē fupra ꝑ aucto ritatē aug. in li. d̓ trini. ¶ Ite dicimus ꝙ in trinitate po tētia appropriat̉ patri. et ſapiētia filio. bonitas ſpūiſan cto: ſꝫ coſtat ꝙ p̄dicte tres differētie reſpiciūt ſolumodo ſapiētiā. Queritur gͦ cū angelus ī ſua creatōne recipiat effectus totius trinitatis. quare ſolū in ſua diffinitione que eē eius indicare debet. ponūtur differētie reſpicien tes ſapiētiaꝫ. nō potētiam nec bonitatē. ¶ Itē queritur vtrū ꝑ aliquā iſtarū differētiarū. ſit aſſignare differen tiā angeli ad aīam: et videt̉ ꝙ nō. quia coſtat ꝙ ē imag ſicut et angelus. ſimiliter ⁊ ſpeculū: rōne cuius dicūt ꝗ dā. ꝙ ꝓphete vidēt in ſpeculo. et rōe huius ponimus in tellectu ſpeculatiuū in aīa. Similiter aīa eſt manifeſta tio occulti lumīs. ꝑ ip̄am em̄ ē manifeſtare deū. et ſi nō plene ſicut per angelū. ¶ Querit̉ ſimiliter de ꝯſequenti bus differētijs. que vidētur explanare rōeꝫ ſpeculi. ꝓut angelus dicit̉ ſpeculū. et queritur quō differāt. videtur ꝙ ſit ibi ſolū inculcatio v̓boꝝ. ¶ Ad quod dicenduꝫ. ꝙ hec tria ponuntur in rōe angeli. ꝓut ordinātur ad cōte platōnem. Eſſentialiter em̄ et primo ſe habent ad hunc actum. exigitur em̄ ꝙ ſit eēntia potēs intelligere. et ꝙͣtū ad hoc tenet rōem imaginis: requiritur etiā lumen quo effectiue intelligit. et ꝙͣtum ad reſpectū illius. dicit̉ ma nifeſtatio occulti luminis. exigitur etiaꝫ quo intelliga formaliter.ſ. ſpecies recepta ab intelligēte. et reſpectu il lius dr̄ ſpeculū. Sicut em̄ in ſpeculo recipiūtur ſiue re ſultāt ſpeciēs ſenſibiles. ita in hoc ſpeculo ſpecies intel ligibiles. Rōne ergo horum triū que exigūtur ad ꝯten platōem. potens intelligere. lumē et ſpecies. et quaſi ad tres rōes cauſe referūtur. Dicitur angelus qui eſt pͥma creatura cōtemplatiua. imago dei. manifeſtatio occult luminis. ſpeculū purum ⁊cͣ. Ex his etiā patet ordo iſta rum differētiarum. ¶ Sed cū queritur. quare angelus magis diffiniatur rōne ſapiētie ꝙͣ bonitatis aut poten tie. Dicēdū ꝙ omnia dant̉ intelligi. Nā noīe imaginis intelligitur potentia intelligēdi que ē prima ip̄ius ang li: per hoc etiam ꝙ dicitur ſpeculū purū. incōtaminatū notatur bonitas. et ſic om̄ia dantur intelligi: ſꝫ illud ma xime ꝑtinet ad cognitōem. quia de natura prima ordīa tur ad cōtemplandum deum. et alia cōſequenter. ¶ Ad aliud v̓o quod queritur. vtrū ꝑ aliquā iſtarū differētia rum differat aīa ab angelo. dicimus ꝙ ſi ille tres prim differētie ꝯueniant aīe et angelo. differēter tamē: angeli em̄ ſunt prima lumina creata. ſed aīe ſecunda. Iteꝫ ani me cōuenit rō ſpeculi. ſꝫ hoc rōe eius ꝙ ꝯgnoſcit per ab ſtractōem ſpecierū a fantaſmatibus: nō ſic angelus. ſed magis ꝓut recipit a ſuperiori. vnde determinamus qͣſi triplex ſpeculum creatū. Unū ẜm quod dicimus ꝙ oēs creature ſunt quaſi ſpeculū dei. ẜm ꝙ ip̄a ſunt veſtigiuꝫ trinitatis. Aliud ſpeculū dr̄ aīa. Terciū angelus. Per differētias v̓o ſubſequētes differt angelus eēntialiter. licet em̄ aīa ꝙͣtum ad ſtatū innocētie poſſet eē ſpeculuꝫ purum. nō tamē perlucidiſſimū. ſꝫ angelus dr̄ ſpeculuꝫ perlucidiſſimū. cōtra hoc ꝙ aīa in ſtatu innocentie et ſi dicit̉ ſpeculū nō tn̄ perlucidiſſimū. ſed minus lucidum purū cōtra hoc ꝙ aīa ī ſtatu peccati ſpeculū obſcurū ē: ſꝫ ꝑ reliquas differētias remouetur triplex genus macu le ab angelo. ſpeculū em̄ pōt eē ſordidū. vel quia in ſe hꝫ maculā. et ꝙͣtū ad hoc dr̄ immaculatū: vel quia ī ſe reci piat ab extrinſeco. ſꝫ hoc dupliciter. vel quia res ſordi da ei adiungitur. vel quia rei ſordide adiungitur: qꝛ admodū dicimus. ꝙ manus munda per motuꝫ eius: lutū ſordidatur. ẜm ꝙ dicimus ꝙ aliquis ponit manuꝫ

Queſtio .Xx.
mūdā in luto. vel etiā ecōtrario ꝑ motū luti ad manuꝫ. latū. ſecūdo mō incōin natū. Remoue primo incōta tur ergo ꝑ hoc om̄e genus macule. qd̓ cōtingit reꝑire in aīa.ſ. originalis per hoc ꝙ dr̄ immaculatū. et actualis per hoc ꝙ dr̄ incōin uinatū ⁊ incōtaminatū. quia actu ale peccatū pōt eē ī aīa. aut ex cōtaminatōe. aut ex cōin quinatōe. ⁊ per hoc vult oſtēdere dyoni. ꝙ malū nō eſt ī angelo. Quod d̓o ſequit̉. recipiēs totā(ſi iuſtū ē dicere) ſpecioſitatē ⁊cͣ. ꝓpter hoc dr̄ ꝙ filius ſimpliciter ē ſpeci es. vn̄ tota ſpecies patris dr̄. ſꝫ angelus nō habet totaꝫ ſpeciē. ⁊ iō dicit totā ſi iuſtū ē dicere ſpecioſitatem hn̄s dicimus.i. ẜm ꝙ ꝯtingit ẜm poſſibilitatē nature. ſic̄ di cimus. ꝙ ẜm cōueniētiam recipiētis dat dn̄s gratiam. Un̄ math̓. xxv. dedit vnicuiqꝫ ẜm ꝓpriam virtutem: ⁊ il lud. ẜm nō dicit cauſalitatē ſꝫ quādam cōgruētiā ex ꝑ te recipiētis. Un̄ in iſta datōe duo ſunt attendēda. ꝯgru entia quedā ex parte recipientis. ⁊ liberalitas ex parte dantis. ẜm ꝙ dr̄ heſter.jͣ. ꝙ aſſuerus largitus eſt mune ra ẜm magnificētiam prīcipalē. ⁊ li. iuxta hic cauſalita tē nō notat. ſimiliter hec p̄poſitō ẜm. cū dr̄ eccͣi..j. ẜm da tū ſuū p̄bet illaꝫ diligētibus ſe. ¶ Preterea. videt̉ ꝙ hec differētia totū ſi iuſtū ē dicere. ſuperflue ponatur ī hac diffinitōe. videt̉ em̄ ſine illa ſufficiēter manifeſtari eſſe angeli. per p̄cedētes differētias. Rn̄detur verū ē ꝙ per p̄cedētes differētias ſufficiēter manifeſtatur eē angeli. quod habet ex natura. Quo ad hoc em̄ conueniūt eī ille differētie. nō tamē quo ad hoc ꝙ habet eē ex gratia ſuꝑ addita: et iō ad eē illius manifeſtādū quo ad hoc. addit̉ illa differentia vltima. Sicut em̄ angeli mali facti ſunt deformes ꝑ culpā. ſic boni per gratiā boniformes vl̓ be neformati. Un de gratia hec appellatur ſpecioſitas. ẜm quā angeli bene formati ſunt dei formes. et iō ſignanter addit̉ bene formate dei formitatis. ¶ Iteꝫ ad ꝗd ibi ad ditur totū. Ad quod dicimus. ꝙ ad differētiam aīe: aīa em̄ et ſi in pn̄ti poſſit ſuſcipere gratiā. ⁊ ita hmōi ſpecio ſitatē. nō tn̄ tota ſicut poſſibile eſt ip̄am ſuſcipere. ẜm ꝓ ortōem cōtiingēteꝫ ip̄am. ſiue etiā ſit cōfirmata ſiue n̄ Un̄ etſi in pn̄ti poſſit ſuſcipere gr̄am. ⁊ etiā cū cōfirma tōe. ſicut fuit in quibuſdā. licet in paucis: nō tn̄ pōt reci pere in plenitudinē actus: ſꝫ ſolū in futuro quādo glori abit̉. et tūc totā ſuſcipiet ẜm qd̓ poſſibile ē ẜm ꝓportōeꝫ p̄aꝫ. ſꝫ angeli nō ſolū iam recipiūt ſpecioſita tē gͦ tiā cōfirmātur in ea. ⁊ etiā cū hoc gloriaꝫ. ⁊ ideo lē actus. ẜm ꝙ poſſibile ē ẜm ꝓportōꝫ cō tēten os. ẜm illud math̓. xxv. Unicuiqꝫ ẜm ꝓpriā virtutem ⁊cͣ. ⁊ iō iā ſuſceperūt hmōi ſpecioſitatē. ¶ Que ritur poſtea de hoc quod in fine addit̉. ⁊ pure declarās in ſeip̄o ſicut poſſibile ē bonitatem que eſt in abditis. et alia trāſlatōe dicitur. ſpecificās benignitatē ſilencij que eſt in abditis. hoc em̄ oīno videtur ſuperfluere ꝙͣtum ad manifeſtatōem eē ip̄ius angeli. qꝛ cōſtat ꝙ nō habꝫ niſi duplex eē.ſ. nature ⁊ gratie. Rndet̉ ꝙ verū ē ꝙ hic dif finitur ꝙͣtum ad vtrūqꝫ eē. ⁊ primo ꝙͣtum ad eē nature. ꝙͣtum ad hoc dicebant̉ principaliter tria de ip̄o.ſ. ꝙ eſt imago dei. manifeſtatio occulti luminis ⁊ ſpeculū ꝙͣtū ad ſecūdam differētiaꝫ. determinabatur poteſtas mani feſtādi lumē increatū. que erat a natura in ip̄o. ꝙͣtum ad terciā poteſtas ſuſcipiendi aut recipiendi a predicto lumine. Scd̓m primā differētiaꝫ indifferēter ſe habent ad hoc et ad illud. Ꝙ v̓o poſſibilitates ille que inſūt ei a natura ad actū reducātur. gratie eſt nō nature: ⁊ ideo ſicut ex parte illa qua diffiniebatur quo ad eſſe nature. determinabat̉ duplex poſſibilitas: ſic ex parte quā diffi niebatur quo ad eſſe gratie. rn̄det ei diſtīcte duplex actꝰ Un̄ ei quod prius dicebatur ſpeculū. rn̄det ex parte gra tie primus actus qui eſt ſuſcipere: ei ꝙ dicebatur mani feſtatio occulti luminis. actus ſecūdus qui ē declarare: ei v̓o quod dicebatur imago nō rn̄det aliquis actus. cū p̄a ſit cōmunis reſpectu vtriuſqꝫ poſſibilitatis. neqꝫ ip̄am determinetur diſtincte aliqua poſſibilitas. ¶ Sed
tūc eſt oppoſitio de ordine ẜm predicta videtur ꝙ actus ſecūdus deberet primo loco poni ⁊ actus primus ſecun do. Ad quod dicendū. ꝙ manifeſtatio habet reſpectum ad illud quod manifeſtatur. ⁊ ad eos quibus fit mani feſtatio. Angelus em̄ lumē creatū eſt. in ſe lucem increa tam manifeſtās. ſicut effectus cauſaꝫ. ⁊ quo ad hoc ra tōne eius ꝙ manifeſtat̉. prius ē manifeſtatio ꝙͣ ſpeculuꝫ ẜm ordinē nature: cōparatōe tn̄ ad eos quibus fit mani feſtatio. prius ē ſpeculuꝫ. Angeli em̄ ſuperiores manife ſtāt inferioribus que ſuſceperunt a prima luce: ſꝫ prius eſt ſuſcipere ꝙͣ declarare. quod ſuſceptuꝫ eſt. Ex quo pa tet. ꝙ ecōtrario pōt attendi ordo inter manifeſtatōem ⁊ ſpeculū ex vna parte. ⁊ actus eius correſpōdentes. quia ꝙͣtum ad primū moduꝫ ē ordinatio inter illa. ꝙͣtum ad ſecundū inter iſta. ¶ Sed queritur quid vult dicere cuꝫ dicit benignitatē ſilētij quod ē in abditis: et quid appel letur ibi ſilētium. ⁊ quid abdita ſiue occulta: ⁊ etiā que ē iſta benignitas? Ad quod dicimus. ꝙ ſummū veruꝫ ⁊ increatū in ſe ē incōprehēſibile ⁊ occultum: ⁊ de eius be nignitate eſt. ꝙ permittit ſe declarare. Iſta gͦ permiſſio benignitas dicitur hic. incōprehēſibilitas v̓o eiꝰ dr̄ ſile tium ẜm methaphorā. Silentiuꝫ em̄ dicitur ſoni prius tio. ſꝫ quādo aduenit ſonus tunc eſt declaratio: verbum v̓o eternum in ſe declaratuꝫ ē. et iō anteꝙͣ ad manifeſta tōem veniat. que fit per aliquē ſonū creatum. dr̄ ſilentiū pter priuatōem declaratōis. ẜm hūc modū accipit̉ ſilē u.xij. apoca. ⁊.xviij. ſapīe dū mediū ſilētium ⁊cͣ. Ra tōe ergo incōprehēſibilitatis dr̄ ſilentiū: ratōne eius ꝙ occultum ē. dicit̉ ꝙ ē in abditis. ¶ Item quare in libro d̓ hierarchia angelica ponit tres actus. illuminare. pur gare. ꝑficere. quare potius diffinit̉ per primū actum ꝙͣ ſecūdū vel terciū. Ad quod dicimus ꝙ iſti tres predicti actus aſſignantur in eſſe angelis ſuperioribus reſpectu inferiorum. aut reſpectu aīarum. Ꝙ v̓o hic diffiniātur hoc ē ꝓut cōꝑantur ad deum. ẜm ꝙ expoſitum eſt ſupe rius. ꝓut dicimus ꝙ deus ē ſumme intelligibilis. ſum ma lux ⁊ ſpecies. Un̄ nulla ē p̄dicta queſtio. qꝛ illi actus quos dyoni. aſſignat. nō referūtur ad eſſe angeli hic diſ finiti. ſed̓ potius cōſequuntur. ¶ Nlembrum quartum Onſequēter procedēdū ē ad perſonalita tem angeli. de qua querunt hec. ¶ Primo an ſit perſonalitas in angelo. ¶ Secundo ẜm quā rōem ineſt. ¶ Tercio de hoc ꝙ di ſcretio perſonalis ē vnū attributum angelo. cōdiuidens cū ſimplicitate eſſentie ⁊ ꝑſpicacitate intelligētie. ⁊ libe ri arbitrij pt̄ate ſeu facultate. ¶ Articulus primus Uod ꝑſonalitas nō ſit in angelo ſic arguit̉. dicit em̄ boetius in li. de duabus naturis et vna perſona. ꝙ ꝑſona ē rōnalis nature ſub ſtātia indiuidua: ſꝫ rōnalis natura non cōuenit angelo. cū ratōnale ſit ꝓpria differētia hoīs ⁊ ſpecifica. ergo nec perſona. ¶ Preterea. indiuiduitas ſicut dicit ph̓us ē a materia vel ab accidente. ſed penes accidens non ē hec indiuiduitas perſonalis. nō em̄ cōuenit angelo habere patriam parentelam ⁊ tempus et hmōi accidētia indi uidunatia. ergo non erit indiuiduitas perſonalis per accidens. nec per materiam. cum non poſſimus materi am aliam ⁊ aliaꝫ dicere in angelis. ſicut anulus dicitur alterius materie cum ē aureus et cū ē argenteus: nō er zo ē perſonalitas in angelo. ¶ Item nō accipitur perſo ſalitas ita cōmuniter ſicut in grāmatica. vt de omni ſb̓ ſtantia indiuidua ſit dicere perſonam: ſed coartatur ad illam que habet poteſtatem ſermonis. vt que dirigit ſer monem. vel ad quam dirigitur ſermo: ſed ſicut dicit da maſ. n̄ indigēt angeli ẜmōe. ſꝫ tͣdūt adīuicē ſuas intelli gētias ſine voce. gͦ rō ꝑſone ẜm hūc modū n̄ ꝯueīt āgel̓.

¶ Itē ſicut angelus habet diſtinctōeꝫ intellectualis na ture. ita et anima: ſꝫ aīa nō habet ꝓpter diſtinctōꝫ hmōi intellectual̓ nature ꝑſonalitatē. Nō em̄ dr̄ vna aīa vna ꝑſona. gͦ nec angelus ꝓpter ꝯſimilē diſtinctōꝫ. ¶ Itē ma gis ē ꝯpleta humana natura in xp̄o. ꝙͣ angelica natura in angelo: ſꝫ nō accipit̉ ẜm humanā naturā ꝑſonalitas in xp̄o. Nō em̄ ſunt due ꝑſone licꝫ ſint due nature. ergo ẜm angelicā naturā in aliquo angelo nō erit acciꝑe ſonā ¶ Cōtra. rō ꝑſone quā ponit rich̓. ī li. de tri. ꝯu. ci.ſ. ꝙ ſit res ꝑ ſe ſubſiſtēs. ẜm quēdā exiſtētie modū ſin gularē. Itē hugo de ſancto victore ꝗ ponit attributa ar gelis. Et magiſter ī ſentē. j. di. ij. lib. ponit vnū attribu tū angelo diſcretōem ꝑſonalē. Itē inter deū et hoīem an gelus ē mediū. et ẜm quēdā modū ē dice̓ intellectualem naturā: in his gͦ cū in extremis ſit ꝑſonalitas. ī medio ẜm ꝙ ꝯuenit cū extremis erit rō ꝑſone. ¶ Ad qd̓ dicen dū ꝙ ꝑſonalitas ꝯuenit angelis. ¶ Ad obiectū aūt ī cō trariū dicēdū ē. ꝙ rōnalis natura dupliciter accipit̉ in ſcripturis: ꝓprie. et ẜm hoc ē homo rōnalis natura. ſic̄ rō ē ꝓpria vis eius. Alio mō dr̄ cōmuniter ꝓ intellectu ali materia. et ẜm hunc modū pōt ꝯuenire angelo. et rō ꝑſone in qua ponitur hec ꝯdito.ſ. rōnalis nature. ¶ Ad aliud dicendū ē ꝙ indiuiduitas nō tm̄ ē ab accidēte vel a materia ſicut dic ph̓s: ſꝫ ph̓us locutus ē ſicut in natu rali ph̓ia. hic aūt cōmuniter accipit̉ rō indiuidui ꝓ in cōmutabilitate. vt dicat̉ et in diuinis indiuidua ypoſta ſis. vbi nō ē materia vel accidēs. ſꝫ attendit̉ ẜm ꝓprieta tes ꝑſonales diſtinguētes. ¶ Ad terciū dicendū ꝙ licet angelo nō aꝑtet̉ pt̄as formādi ſermonē. nihilominus ē ꝑſona. Ꝙ em̄ nō format ſermonē. hoc nō ē ꝓpter defectū ex ꝑte ſui ſꝫ ꝓpter defectū organi. Un̄ cū aſſumit corpus format ſermonē. Preterea aliqua ē natura ꝑ ſe incōmu nicabilis.ſ. intellectualis natura que ꝯueīt angelo. ꝓpt̓ qd̓ in ypoſtaſi ꝯtīgit eē ꝑſonalitate. ¶ Ad quartū dicen dū ꝙ nō ē ſimile de angelo et de aīa. Nā aīa nō habꝫ eē diſtinctū et ſeꝑatū ab oī alia re. ꝯuenit em̄ in vnū eē cū corꝑe. eē v̓o ꝑſone ē eē ꝑ ſe entis et diſtincti. et iō angelꝰ habet rōem ꝑſone. Et ſi obijciat̉ ſi ꝯtingit aīam eē ſeꝑa tā. nūquid tūc erit ꝑſona. Rn̄de ꝙ nō. qꝛ licet ſit ſeꝑata habet rōem poſſibilitatis ad vnū aliquid ꝯſtituendū. et ita ordinat̉ ad rōem ꝑtis: ſꝫ qd̓ ē hmōi nō habet rōnem ꝑ ſe ſonātis. et ita nō ē perſona: ſꝫ nō ſic ē de angelo. cuꝫ habeat eē ī actu diſtinctū et ſeꝑatū ab altero. nec habe at poſſibilitatē ad aliquid aliud alterius. ¶ Ad vltimū dicēdū. ꝙ nō ē ſimilis rō de humana natura in xp̄o et d̓ angelica. licet em̄ humana natura in xp̄o om̄imodā ha heat perfectōem ꝙͣtum ad eē et bene eē. nec habeat rōeꝫ partis vt dicat̉ ꝙ perſona illa ꝯpoſita ſit ex humana et diuina natura: nihilominus rō perſonalitatis ē ibi ẜm ypoſtaſim diuine nature. cū qua p̄exiſtēti et digniori hu nana natura vniebat̉. Nō ſic aūt ē de angelo: habet em̄ rōem ſue ypoſtaſeos. nō dependentem ab altero ꝙͣ a ſua natura intellectuali. ⁊ ꝯgruit habere rōem ꝑ ſe entis. ex quo elicit̉ ꝙ angelo ꝯuenit perſonalitas. ¶ Articulus ſecūdus Rticulo ſecūdo querit̉. ẜm quā rōem ꝯueni at perſona angelo: cū em̄ perſona ſit ypoſta ſis diſtincta ꝓprietate. oportet in angelis at tendere aliquas ꝓprietates. ꝗbꝰ perſone diſtinguāt̉. non aūt vnus angelus ē ab alio. quēadmoduꝫ eſt in diuinis et humanis. nō gͦ ē rō ẜm quā diſtinguitur vna perſona ab alia in angelis. ¶ Preterea ſol et luna n̄ dicūtur duo indiuidua eiuſdem ſpēi. ſꝫ vtriqꝫ ſpēi ſuū rn̄det indiui duū. Ubi aūt nō ē differētia indiuiduoꝝ ſub eadem ſpē in creaturis. nō ē dice̓ differētes perſonas. cuꝫ perſona ſit indiuidua ypoſtaſis nature: ſꝫ ſic ē in angelo vt vidr Cum em̄ ſpēs ſit in ſubſtātia incorruptibili. nō indiget multiplicatōe indiuiduoꝝ. Hoc em̄ videt̉ eē rō in ſole et in luna. in aīalibus at̄ aliter ē. reſtat gͦ ꝙ vni ſpeciei angeli rn̄det vnuꝫ indiuiduū et alij aliud: n̄ gͦ ſunt duo in diuidua ſub eadē ſpecie ī angelis. gͦ nec due perſone. er go nec perſonarū diſtīctō ẜm talē rōem. ¶ Preterea dī richar. in li. d̓ trini. ꝙ perſona ē rōnalis nature incōmu nicabilis exiſtētia. exiſtētia aūt dr̄ cuꝫ vnus habet eē ex alio vel ab alio. ſꝫ hoc n̄ ē ī angelis. ergo n̄ ē perſona ẜm hāc rōnem. ¶ Preterea vbi ē rō perſone. dr̄ vna perſon prior altera. intelligētia vel natura: ſꝫ ī angelis n̄ ſic. ſūt em̄ ſimul natura. et intelligētia vnius n̄ depēdet ab in telligētia alterius. ¶ Preterea ī creaturis vidr̄ p̄eminē tia perſone vnius ad alterā. vt perſona regis p̄eminet ꝑ ſone ducis. et perſona ducis perſone militis. In āgelis aūt nō diſcernit̉ hec p̄eminētia. nō gͦ vidr̄ ratō per ſe eē. ¶ Item ponat̉ ꝙ oēs angeli eēt equales in ꝓprietatibꝰ. vt tam perſpicatis intelligētie eēt vnus ſicut et alius. ⁊ equalis ſacultatis in volūtate. nūquid dicerētur habere rōeꝫ perſone? Ꝙ n̄. vidr̄. quia nulla ē p̄eminētia vnius ad alterū. Sꝫ cōtrariū vidr̄ per hoc ꝙ differrēt in ſub ſtātia ⁊ ꝓprietatibꝰ perſonalibꝰ. gͦ differrēt ẜm rōem per ſone. ¶ Iteꝫ nūqd̓ differētia quarūcūqꝫ ꝑſonaꝝ dat rōe ꝑſone vel determinat. Miniſtrat eī vnus āgelus ⁊ ali nō miniſtrat: nūquid hec diſtinctō dat rōem perſone. q ſi daret cū ceſſaret miniſteriū ceſſarent ꝑſone. ¶ Itē vnꝰ angelus habet cognitōem alicuius rei alius nō. nur hec diſtinctō eſt ẜm quā differt perſona a perſona? Qd ſi eēt. ceſſante cognitōe. deſinerēt habere rōem perſone. ¶ Itē bonitas et malicia attribuūtur angelis. et ẜm illa ē diſtīctio vnius ab altero: nūquid ẜm hoc accipit̉ ratō perſone? Qd̓ ſi eēt. a prīcipio quo cōditi ſunt. nō habe rēt diſtinctōem perſonalē. ¶ Itē dicit hugo de ſancto vi ctore. ꝙ immortales ſunt. equale ē oībꝰ: gͦ n̄ differūt ẜm magis et minus ī īmortalitate. gͦ quo ad rōem immor talitatis nō ē diſtinctō ꝑſonalis. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯtrariuꝫ. quia dicit dama. ꝙ angelus ē ſuſcipiēs immortalitateꝫ nō natura ſꝫ gratiā: ſꝫ ꝯtingit in vno angelo eē amplio rem gr̄am ꝙͣ in alio. gͦ ꝯtingit eē ampliorem immortali tatem: gͦ cū differāt ẜm magis et minus ī immortalita te. dicetur diſtinctio perſone ẜm hoc. Item ſunt diuerſa officia angelorum. vt a quibus ꝯcipiuntur hec nomina cherubin. ſeraphin. nūquid ẜm differētiam iſtam offici orum ē diſtīctio ꝑſonalis in angelis. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ ẜm ꝙ dicit richar. de ſct̄o victo. in li. de trini. Exiſtētia tribus modis generaliter pōt variari. Uariari nāqꝫ pt̄ ẜm ſolā rei qualitatem. aut ẜm ſolam rei originem. aut ẜm vtriuſqꝫ cōcurſionē. Scd̓m ſolam rei qualitatē va riatur exiſtētia. quādo pluribus perſonis ē vna eadem qͣꝫ origo per om̄ia. ſingulis tn̄ ſingularis ꝓpriaqꝫ ſubſtā tia: plures nāqꝫ ſubſtātie oīno nō poſſunt eē. ſine differ ti qualitate. ē autem hec talis variatio exiſtētie ẜm qͣli tatem nihil varietatis habens ẜm originem. Scd̓m vo originē eſt varietas exiſtētie. quādo pluribus perſonis eſt vnum et indifferens eē: inueniūtur tn̄ ẜm originem adinuicem differētiam habere. ſꝫ vnus originem habet alius origine caret. vel ſi originē habētium. origo vnius differt ab origine alterius: hmōi gͦ exiſtētia variat̉ ẜm originē ſolam. nō ẜm aliquā qualitatis differētiaꝫ. Tā ẜm rei qualitatem ꝙͣ ẜm originem variatur exiſtentia. vbi ſingulis ꝑſonis ē ſubſtātia ſingularis. et ꝓpria ori go diuerſa. In humana em̄ natura eſt diſtīctio ẜm qͣli tatem et originē. Eſt em̄ qualitas ꝓpria ⁊ ſingularis per quam vnus homo differt ab alio. ⁊ ſimiliter origo pro pria. Nam aliud eſt prīcipium iſti et aliud illi. In ang lica autē natura nulla eſt ꝓpagatio. ſed ſola ſimplex cr atio. eſt ergo om̄ium ſimul vnum ſolum indifferēſqꝫ cipium. Sunt aūt ī angelica natura tot ſubſtātie ꝙ perſone: et idcirco oportet eas qualitate differre. Nam ſi nulla qualitate differrēt ꝓculdubio plures nō eſſent. In diuinis autem perſonis nihil om̄ino diſſimilitudīs nihil inequalitatis. et ideo ẜm qualitatem differre non poſſunt. Relīquitur ergo vt credatur ẜm moduꝫ origīs

Queſtio .xx.
differētiam habere. ſi vnus extet a ſeip̄o. alter originem trahat ab altero. et ſi originē habētes differāt in obtinē di mō. In diuina ergo natura circa originē ſolā oportet querē tā perſonarū ꝙ ypoſtaſum differētiam. Un̄ ī an gelis eſt diſtinctō ꝑſonalis ẜm abſolutā et naturalē qͣli tatē ypoſtaſeos angelice nature. he aūt qualitates ſunt ſpicacitas intelligētie. et facultas volūtatis. q̄ ſequun ir ſimplicitatē eēntie. ¶ Ad primo gͦ obiectū dicenduꝫ ꝙ ẜm aliā rōem accipitur diſtinctio perſonalis in ange lis et in diuinis. Nā in diuinis om̄is qualitas natura lis cōmunis eſt tribus perſonis. Eſt em̄ ip̄a ſubſtantia vt bonitas ſapientia et ita de alijs. Sed diſtinguit̉ in hͦ vnus ē ab alio. alter a quo alius. vnde diſtinctōem il in vocat ẜm originē: nō ſic aūt ē in angelis. cū omniū zelorū ſit vna origo.ſ. deus. a quo ſunt ſimul per cre atōem. ¶ Ad ſecundū v̓o dicēdum. ꝙ multiplicatio indi uiduoꝝ nō accipitur in angelis ꝓpter hec quia ſpecies poſſit ſaluari in vno angelo. ſicut nec animarū mul licatio: ſed hoc eſt vt ſit multitudo fruentiuꝫ ſumma pnitate. nō tamē in differenti ſpecie. ſed in eadem. In hoc em̄ manifeſtatur bonitas diuina. ad quaꝫ recurrūt boniformia. Nec eſt ſimile de ſole et luna: ſufficit enim ſol vnus propter ſui perfectōem et magnitudineꝫ ad cō plementum vniuerſi. ⁊ luna ſimiliter. ¶ Ad terciū dicē dum ꝙ illa rō perſone ẜm quam dicitur exiſtētia incom municabilis. ꝓut exiſtere dr̄ ex alio eē: nō ē ratio cōmu nis diuine nature et angelice. ſed diuine et humane. Si v̓o accipiatur exiſtētia ꝓ ſubſiſtētia. ſubſiſtētia aūt eſt ꝓ p̄etatis naturalis abſolute vel reſpectiue ẜm hͦ cōuenit ratio perſone. angelice perſone. ¶ Ad quartū dicenduꝫ ꝙ ordo nature vel intelligētie ibi dicitur. vbi attenditur diſtinctio ẜm originem. nō vbi attenditur ẜm abſolutā qualitatem. ¶ Ad quintum dicenduꝫ. ꝙ eſt perſona ac cidentaliter dicta. vt cum dicitur perſona regis aut du cis. ⁊ in talibus preeminentia attenditur: ſic per quen dam modum eſt in naturalibus proprietatibus angeli cis. vt dicatur alter altero preeminentior et excellentior Eſt iterum perſona naturaliter dicta. ſicut perſona pa tris. ⁊ perſona filij in hominibus. ⁊ hec eſt p̄eminentia alia. Aliqd̓ em̄ habet pater naturaliter qd̓ nō habet fi lius. Sed in diuinis nō ſic eſt. Quicqd̓ em̄ habet pater habet filius et ecōuerſo. ⁊ iō nō dicitur p̄eminentia: ẜm quē modum in parte cōtingit in angelis. nō em̄ vnus p̄ eminet alteri tāꝙͣ origo illius. ¶ Ad ſextum dicendum. ꝙ licet habeant paritatem perſpicacitatis et hmōi. ni hilominus eſſent differētes perſone. quia differrēt ypo ſtaſes et differrēt ꝓprietates. ſicut eſt de duobus gēmis. qui plurimum aſſimilantur. tamen ſubſtantia iſtius nō eſt ſubſtantia illius: nec ꝓprietas huius eſt ꝓprietas illiꝰ vnde in differentia perſone ad perſonam. non oportet ſemper ponere ordinem vel preeminētiam: differunt em̄ nō per prius et poſterius. vel magis et minꝰ: ſed ſeip̄is ¶ Ad ſeptimū dicendū ꝙ differētia accidentaliū forma rum. vt eius quod eſt miniſtrare. vel cognitionem huiꝰ rei vel illius habere: et ſimiliter bonitatem vel maliciaꝫ nō eſt prima rō diſtinguendi perſonas in angelis. ſed il larum formarum que adherent ypoſtaſi angelice natu raliter. ¶ Ad octauū dicenduꝫ. ꝙ immortalitas dicitur dupliciter in angelis. Uno modo pro immortalitate ex natura. ⁊ alio modo pro immortalitate ex gratia: ẜm ꝙ mors dupliciter dr̄. vel defectus nature vel defectꝰ gra tie. Ꝙtum ad primum modum ſumit hugo de ſancto vi cto. ⁊ ſic eque cōuenit om̄ibus angelis. Ꝙtum ad ſecū dum v̓o modum nō. ſed conuenit bonis angelis. malis autem nō conuenit. īmo mortui ſunt in peccatis. vtraqꝫ tamē immortalitas vno modo eſt ex gratia diuina con ſeruante res in eſſe vel in bene eſſe. ¶ Ꝙ autem dicitur gratiam magis vel minus eſſe in alio et alio. Reſpon dendum eſt. nō ſequitur ſi gratia maior vel minor. ꝙ im rtalitas ſit maior vel minor. data em̄ eſt a gratia di ina. ꝙ ſit eque in omnibus.
Articulus tercius I Rticulo tercio queritur de diſtinctōe ꝑſona li rōe huius ꝙ ponitur vnū quatuor attribu toꝝ angelo. Gicit em̄ hugo de ſancto victo. quatuor eē attributa angelo. Primū ē ſimplicitas ſub ſtātie. Secūdum diſcretio ꝑſonalis. Terciū forma ſapi entie ⁊ intelligētie rōnalis. Quartū poteſtas libere vo luntatis inclināde ſiue in bonū ſiue in malū. ¶ Sꝫ obij citur de diſcretōne perſonali que attribuitur angelo cū ſimplicitate eēntie. Uidet̉ em̄ incōueniēs. eēntia em̄ ſim plex ē d̓ ip̄a ꝑſona. ergo eēntia ſimplex ⁊ ꝑſona diſcreta nō cōnumerātur: nō ergo erunt duo. diſcretio perſona lis et eēntie ſimplicitas: et ita nō ponētur in diuiſione. ¶ Item queritur qualiter accipiat̉ diſcretio perſonalis que ei attribuitur. cū nō accipiatur de veteri vel d̓ nouo Non em̄ inuenitur angelum dici perſonam hic vel ibi. ¶ Preterea. cum in angelo nō ſit tm̄ differētia eius qd̓ ē et quo eſt. ſed inter qd̓ eſt et quis eſt: aliter em̄ nō eēt di ſcretio perſonalis in creaturis. neceſſe eſt eē qͣſi duplicē cōpoſitōnem: nō ergo in angelo ſe cōpatiūtur adinuicē diſcretio perſonalis et ſimplicitas eēntie. nec eſt ſimile de deo. quia ibi idem eſt qd̓ ē ⁊ quo ē. ⁊ quod eſt et quis eſt. In creaturis v̓o nō ſic eſt: nō ergo ſimplicitas in an gelis eēntie et diſcretio perſonalis cōueniunt. ¶ Itē cū ſit duplex cōpoſitio. videtur maior cōpoſitio in angelis ꝙͣ in creaturis in quibus nō eſt perſonalitas: in illis eī nō differt niſi quo eſt et qd̓ ē. In angelo autē videtur eē compoſitio duplex. ideo requiritur ꝙ ex parte ꝑſone ſit noua cōpoſitio ī angelis. vltra illā que ē ſubſtātie vt vi detur. Sicut em̄ ſi paternitas nō eēt pater. paternitas adueniēs ypoſtaſi faceret vnā cōpoſitōem in angelo. ſed hec ē cōpoſitio perſone. gͦ ꝑſona angelica ꝓpriā habꝫ cō poſitōem. p̄ter illā que ē ſubſtātie. ¶ Preterea. ſi perſpi cacitas maior vel minor eſt ꝓprietas perſonalis. ⁊ diſtin guēs angelū ab āgelo: qͦ mō erit attributū ꝯdiuidēs cū diſcretōe ꝑſonali. eodē em̄ mō videt̉ de diſcretōe ꝑſona li. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ quatuor ſunt attributa ang lis ſicut ſupra habitum ē. Rō aūt eſt. quia quicꝗd credi tur attributum angelo. ꝑtinet ad cōditōem angeli. Uel pertinet ad ſubſtātiam eius. vel ad potētiam. Cum enī tria ſint in angelis. ſubſtātia. potētia ⁊ operatio. ꝙ dici tur eſſentia pro ſubſtātia accipitur: ſed ad ſubſtantiam duo pertinent.ſ. eſſentia et perſona. dicitur em̄ ſubſtan tia duobus modis. per modum ſubſtātie prime et ſecun de. propter quod ex parte eſſentie dicitur ſimplicitas eſ ſentie. ex parte v̓o perſone que eſt ſubſtantia indiuidua dicitur diſcretio perſonalis: ex parte v̓o potētie cum ſit duplex in genere reſpectu veri et reſpectu boni. reſpectu veri dicitur intelligentia. reſpectu boni voluntas: dice tur ergo ex parte intelligētie perſpicacitas. ex parte vo luntatis libertas. Si ergo queritur qualiter diſcretō ꝑ ſonalis ⁊ ſimplicitas eēntie cōnumerantur inter attri buta. cum eēntia ſit de perſona. Reſpondetur ꝙ nihil ꝓ hibet cōnumerari in ratōe attributi. licet vnum ſit d̓ ra tione alterius: nō em̄ fit cōnumeratio. niſi ratōne eius quod addit perſona ſuper eſſentiam: ſi d̓o nihil adderet ſed penitus eſſet idem. nō cōnumerarentur. ¶ Ad ſecun dum dicendum. ꝙ diſcretio perſonalis attribuitur an gelo. licet nō de nouo vel veteri habeatur expreſſe. habe tur em̄ implicite. cognoſcit̉ em̄ angelus eē ſubſtantia in diuidua diſtincta ab alio. ex hoc ꝙ multi ſimul apparue runt. cognoſcitur etiam rationalis natura ſiue intelle ctualis. ex multiplici officio. ⁊ ita tota ratio perſone eli citur ex veteri ⁊ nouo. Preterea licet ex veteri vel nouo non habeatur expreſſe. nomen perſone dictuꝫ de deo: ni hilominus ſicut dicit aug. in li. de trini. quadam neceſ ſitate ducti ſunt catholici. vt dicerent tres eſſe perſonas ita qͣdā rōe poterāt duci ad dicēdū diuerſos āgelos di uēſas eē ꝑſonas. ſic̄ diuerſos hoīes diuerſas eē ꝑſonas ¶ Ad t̓ciū dd̓m. ꝙ cū dr̄ ſimplicitas eēntie attribuit̉ an

zelo. ſimplicitas dr̄ reſpectiue ad ea q̄ habēt ꝯpoſitōem nanifeſtā: ſicut ſunt corꝑa aut corꝑales forme. nō autē dr̄ ſimplicitas eēntie abſolute. et iō nihil ꝓhibet angelo inſimul attribui ſimplicitatē eēntie et diſcretōnem ꝑſo naleꝫ ſicut ꝯtigit attribui ſimplicitatē eēntie reſpectiuā ⁊ ꝯpoſitōem abſolutā. ¶ Ad quartū dicēdū ꝙ licꝫ ſit du plex ꝯpoſitio in angelo. nō ꝓpter hoc ē maior ꝙͣ in rebꝰ ī quibꝰ nō ē ꝑſonalitas. Nā ille res ſimpliciter hn̄t cōpo ſitōem. cū ſint ſubſtātie corꝑales. Angelus aūt nō habꝫ ꝯpoſitōem quātitatiuā cum ſit ſpūs. Pluribꝰ ergo mo dis pōt dici cōpoſitus ſꝫ ſpiritualiter: ſubſtātia v̓o cor poralis maiorē habet ꝯpoſitōem. ¶ Ad quintū dicēduꝫ ꝙ licꝫ ꝯpoſitio ſit ex ꝑte ꝑſone alia ab illa que ē eius qd̓ e. cū eo quo ē: nō tn̄ ē ſe ꝑata omnino ab illa cōpoſitōe q̄ ē eius qd̓ ē ab eo qͦ ē. īmo illa inuenit̉ in ꝑſona. Et iteꝝ licet ꝑſona diſtinguat̉ ꝓprietate ꝑſonali: nihilominꝰ re ducēda ad primum. oportet ꝙ diſtinguat̉ ꝑ ſe ip̄am. Un̄ iſte angelus differt ab iſto angelo ꝓprietate ꝑſonali. ⁊ p̄ ter hoc differt ab illo ſua ꝓprietate ypoſtaſi. ¶ Ad vlti mū dicendū ꝙ licet ꝑſpicacitas maior vel minor diſtin guat ꝑſonā angeli. nihilominus ē aliud attributū. qꝛ p̄ ter hanc diſtinctōem ē alia diſtinctio ꝑſone a ꝑſona ī ſe ip̄a. et rōe illius fit cōnumeratio cuꝫ attributis. que ex parte potentiarū attribuuntur. ¶ Nlembrum quintum Onſequēter ꝓcedendū ē ad quīto queſitū ſcꝫ de differētia aīe. et angeli eēntiali. Ad quorū differētiā quidā ꝓcedūt differēter. Quidā em̄ dicūt ꝙ differētia eoꝝ eēntial ē in hoc. ꝙ angelus ē ſubſtātia ſeꝑata a corꝑe. aīa v̓o eſt vnibilis corꝑi. Sꝫ videt̉ ꝙ hoc nō ſit eēntialis differen tia. Eſt em̄ loqui de aīa vt aīa: et ē loqui de ea vt ē ſpūs Et prior ē cōſideratō de ea vt ē ſpūs. ꝙͣ vt ē aīa: qꝛ de ſpi ritu ē cōſideratō abſolute. de anima reſpectiue. Cū ergo ſpūs rōnalis differat ab angelo. aliqua habebit differē tiā in ſeip̄o: ſꝫ eē vnibile ē in reſpectu. gͦ prior erit differē tia que ē ſpiritus in ſeip̄o. ¶ Preterea ē loqui de ſpū an gelico et ſpū rōnali in ꝯꝑatōe ad deū. ⁊ ẜm hāc differūt eēntialiter ſpūs angelicus et ſpūs rōnalis. In hac autē ꝑte nō occurrit rō vnibilitatis corpori. gͦ nō ē pͥma diffe rētia eēntialis. ¶ Preterea ſi ſpūs rōnalis vnibilis ē cor pori. rōe ſuaꝝ differētiaꝝ. vel alicuius in ip̄o: neceſſe eſt dice̓ aliquid eē in ip̄o ſpiritu. vt potētia vel aliud. rōne cuius ſit vnibilis: et ita illud erit ī quo prius differt ſpi ritus rōnalis ab angelico. ¶ Preterea intelligamꝰ ꝑ im poſſibile. ꝙ ſpiritus rōnalis remaneat ſeꝑatus a corpo re: nūquid eēt idem in ſpē cū angelo. ꝯſtat ꝙ nō. gͦ aliꝗd habēt per quod differret. ⁊ nō tm̄ indiuidualiter qꝛ plꝰ differret ꝙͣ angelus ab angelo: gͦ differētia aliqua ſpeci fica erit inter angelū et ſpiritū rationalē ſic exiſtentem. ¶ Propter hoc volebāt alij aliā differētiā aſſignare ī hͦ anima rōnalis ſiue ſpūs eēt ad ymaginē dei. angelꝰ io nō. et hoc volebāt ex ſcriptura ſacra acciꝑe. De hoīe em̄ legit̉ hac rōe aīe rōnalis. de angelo v̓o nō. Dicebāt em̄ ꝙ ſpūs rōnalis hꝫ potētiā cognoſcēdi om̄ia ad ſimi litudinē dei. Sꝫ vidr̄ eodē mō ꝙ angelus ex iſta rōne. mͣ ſicut deus cognoſcit oīa tā corporalia ꝙͣ ſpiritualia ſpūaliter. ita angelus. gͦ hac rōe dicet̉ ad ymaginē ſicut ſpūs rōnalis. Nec hoc ē verum qd̓ quidā dicūt. ꝙ ſicut in deo ſunt exemplares rōes tam corporaliū ꝙͣ ſpūaliuꝫ ita ſint in aīa rōnali exemplares rōes oīm tā corporali um ꝙͣ ſpiritualiū. Ꝙ em̄ nō ſic ſit. habere pōt ex hoc ꝙ rōnes factiue omniū rerū ſunt in deo. nō aūt in aīa ro nali. Et ſi dicatur ꝙ ſunt ibi cognitiue. pari rōe īange lo. ſicut on̄dit aug. ſuꝑ gen̄. ad litte. dicit em̄. ꝙ angelus habuit cognitōem faciēdoꝝ omniū que fiebāt in ſex die bus: de aīa v̓o rōnali nō ſic dr̄. vn̄ dicit ꝙ primo cogno uit angelus res in verbo. deinde ī ſe. tercio ī ꝓprio gene re. nō aūt hoc legit̉ de aīa rōnali: reſtat gͦ ꝙ angelus rōe nitōis deberet dici ad ymaginē potius ꝙͣ aīa rōna
lis. nō gͦ ē differētia ſpecifica angeli et aīe in hoc. ꝙ aīa ſit ad ymaginē de ī angelus v̓o nō. ¶ Preterea ymagoſ cut dicit aug. in li. de trini. et in pluribus alijs locis. in telligitur ẜm intelligētiam. memoriā et voluntatē: ſꝫ iſta ꝯueniūt angelo. gͦ angelus dicetur eē ad ymaginē. nō ḡ hec ē differētia ſpecifica. ¶ Alij dixerunt in hoc differt angelus ab aīa. ꝙ aīa rōnalis habet intelligētiam poſſi bilē. reſpectu formarū intelligibiliū in fantaſmate acce ptarū vel a fantaſmatibꝰ. angelus aūt habet intellectū poſſibilē reſpectu formaꝝ intelligibiliū a ſuperiori reci piēdarū ⁊ ita intellectus poſſibilis ẜm ſeip̄m vtrobiqꝫ differt: ꝓpter qd̓ angelus et anima. ¶ Cōtra. ſicut ange lus pōt recipere a ſuperiori. ita et aīa rōnalis. gͦ quō ad hoc nō differunt eēntialiter. ¶ Itē angelus r̄cipit ab in feriori. qd̓ patet in malis angelis. qui multa noſcūt per experiētiam. et ſimiliter boni rōne nature ſue. gͦ vtrobi qꝫ attēdit̉ ꝯueniētia angeli et aīe ī cognoſcendo a parte ſuperiori et a parte inferioi. nō gͦ ẜm hec attendit̉ diffe rētia. ¶ Similiter pōt obijci. ſi quis ponat differētiā an geli et anime ex parte motiua. vt dicat angelū eē ſubſtā tiā impaſſibilē. aīam v̓o rōnalē ſubſtantiā paſſibilem eo corpori cōpatitur. ¶ Obijcit̉ per hͦ qd̓ dicit dama. im ſortalis ē nō natura ſꝫ gratia. ſimiliter et impaſſibilis: ſi ergo ſue nature relinquatur dicitur paſſibilis. non ergo eſt differentia ſpecifica inter angelum et animam ¶ Preterea ſicut angelus nō ordinatur ad patiendū ni ſi mediante culpa. ita aīa rōnalis nō ordinatur ad pati enduꝫ niſi mediāte culpa. ꝯſimilis ē rō vtrobiqꝫ. Sicut ergo angelus impaſſibilis vel paſſibilis. ita aīa. ¶ Pre terea obijcitur ꝙ nō differūt ſpecie. quorū em̄ ꝑfectio eſt indifferēs ſpecie. ip̄a indifferētia ſūt ſpecie: ſed perfectio angeli et anime rōnalis ē ſpecie indifferēs.ſ. gr̄a in pn̄ti vel gr̄a in futuro. Una em̄ ē beatitudo vel gloria que eſt viſio dei ergo perfectio in futuro eadē in ſpecie. Simil̓r illa que ē in pn̄ti gr̄a vel caritas. quia vtrobiqꝫ ē dilectio dei et ꝓximi. gͦ cū nō differūt ſpecie. perfectibilia nō dif ferūt ſpecie. ¶ Preterea videt̉ ꝑ ſimile. ſicut em̄ ē in bru tis. ꝙ licet leo et aſinus ſpecie differāt: nihilominus mo dus cognoſcendi per ſenſum ſimilis eſt vtrobiqꝫ. ita ex hoc parte videtur eſſe. licet angelus ponatur differre ſpe cie: nihilominus modus cognoſcendi vl̓ intelligendin̄ videtur differre ſpecie et ita ex illa parte n̄ accipitur ſpe cifica differentia. Ad quod dicendū ꝙ differētia ange li et anime rōnalis. aliter attenditur ẜm eē naturale. in quo angelus dicitur intelligētia: et aliter ī eē rōnali: ali ter in eſſe methaphiſico: aliter in eſſe theologico. Ꝙtuꝫ ad eſſe naturale in quo fit ꝯſideratio corporum mobili um. et eorum que ordinantur ad illa: et ẜm hec differen tie eēntiales ſunt ſeparatum ẜm ſubſtantiam. et vnibi le ẜm ſubſtantiaꝫ: et in hac ratōne inueſtigat naturalis ph̓s. vt oſtendat inter animā ratōnaleꝫ et alias animas differentias ſeparabilis et inſeparabilis a corpore. In ter intelligentiam v̓o angelicam et rōnalem differentia eſt ſeꝑata ẜm ſubſtantiam. et vnibilis: vt dicatur ſeꝑa ta que non habet intentōem ad corpus. vnibilis v̓o que habet intentionem ad corpus: anima enim ratōnalis et cum ſeꝑata eſt. ſicut dicit aug. in. xij. ſuper gen̄. habꝫ in tentōnem ad corpus. Nec dicitur ſeꝑatum. hoc quod n̄ eſt vnitum corpori: ſic enim anima rationalis poteſt di ci ſeꝑata poſt mortē. donec iterū corpori vniatur. Scd̓m v̓o ratōnale eē ſiue loycum. differt per potentias propri as et eēntiales que adduntur ſuper genus. Cum enim vtraqꝫ ſit ſubſtantia incorporea intellectualis. Incorpo reum diuidit a corpore ſubſtātia: intellectuale v̓o ab in corporea que nō habet potentiam intelligendi vt eſt ſen ſibilis. et per hanc potentiam cognoſcendi differunt ad inuicem intelligentia angelica et humana: et hec eſt in tellectualis cum ratōne. illa v̓o intellectualis abſtracta a ratōne. Dico autem intellectū cum ratōne cōponent. et diuidentem. et ab extremo ad extremum per mediuꝫ decurrentem: quomodo non eſt intelligentia angelica.

Queſtio .xx.
intelligit.n. modo ſimplici ſine diſcurſu rōnis. Nec hͦ obſtat. ꝙ aliqn̄ dr̄ eēntia angelica rōnalis. qꝛ ratōnale ibi accipit̉ ꝓ intellectuali. ſic̄ dictū eſt ī diffinitōe ꝑſo ne. Scd̓m eſſe v̓o metaph̓icū differ̄t eēntialit̓ ꝑ intelle ctū poſſibile ad ſpēs ī ſ taſmatibꝰ. ⁊ intellectū abſtra ctū ab hac poſſil tate. Et lꝫ angelus accipiat cogni nferioꝝ ex ꝑte inferioꝝ. nō tn̄ accipit ꝑ moduꝫ tōne materialis intellectus. cuiꝰ eſt ſpēs reciꝑe abſtractas a fantaſmatibꝰ. Cum.n. deſit vis ſenſibilis qͣi p̄ambu la intelligentie angelice deeſt rō fantaſmatis ꝯſequēt̉. ⁊ ita ſpēꝝ in fantaſmatibꝰ. ⁊ ꝑ ꝯn̄s abſtractio ſpecieꝝ ab his. Scd̓m v̓o eſſe theologicū. qꝛ intelligētia ange lica eſt ſubſtantia libera. vertibilis. immutabilit̉: aīa p̓o ſiue ſpiritus rationalis vertibilis eſt mutabilit̉: vt deus ſit eſſentia libera inuertibilis in bonū ⁊ malum. zelus v̓o ⁊ aīa rationalis eſſentia libera vertibilis ī vtrūqꝫ: ſꝫ in hoc differunt eſſentialit̓. quia intelligentia angelica cum ſit vertibilis. perſione facta determinat̉ in illo. vt ſi vertat̉ in bonuꝫ determinat̉ de natura ſua ibi. ſi in maluꝫ determinat̉ de natura ibi. Et ideo dicit Io. dama. ꝙ inſuſceptibilis eſt pnīe. Aīa v̓o ratiōalis vertibilis eſt in vtrūqꝫ. ⁊ poſt verſioneꝫ de natura ſua ꝯuertibilis. vnde ē ſub̓a libera. pnīe ſuſceptibilis. Pro pter quod vident̉ in eſſe theologico ꝯuenient̉ diſtīgui. vt angelica intelligētia ſit libera ſub̓a vertibilis immu tabilit̓. Hoc.n. dicit̉ ſine preiudicio potioris ſnīe. Si quis.n. in eſſe theologico potuit ꝯuenientioreꝫ drn̄tiaꝫ inuenire acquieſcendū eſt: cum res hmōi ſint altiſſime ſpeculatōnis. Nec obſtat ꝙ deus poſſet facere angeluꝫ vertibilem immutabilit̓. quia nō agit̉ hic de potentia dei. ſꝫ de ꝯgruitate aut de ꝯuenientia nature. ¶ Per iā dicta poteſt ſufficient̓ reſponderi ad ea que obijciūtur ẜm ordineꝫ. ¶ Ad obiectū primo ſic. ꝙ lꝫ ſit ꝯſiderare ſubſtantiā aīe in ſe ꝑ modū ſpūs: nihilominus tn̄ in eē naturali eſt ꝑfectio corꝑis organici. ⁊ ita rōneꝫ hꝫ vni bilis ſemꝑ. lꝫ ſit ſeꝑata actu. ¶ Ad ſecundū dd̓m. ꝙ lꝫ vterqꝫ ſpūs poſſet ꝯſiderari in comꝑatōne ad deum. ⁊ ibi ſuam habere drn̄tiam: cum in comꝑatione phyſica ſiue naturali. aīa reſpiciet corpus. angelus v̓o nō: ex il lo recipiant differentiaꝫ ꝓpriaꝫ. ¶ Ad illud quod ter cio obijcit̉ de ipſa aīa. cum ſit vnibilis rōne cuiꝰ ē vni bilis? dd̓m ꝙ rōne ſuipſius. nec eſt ad aliud principiū in ipſa reducere: ⁊ ideo hec differentia recte dicit̉ eſſen tialis in illa ꝯſideratōne: ⁊ lꝫ vniat̉ cum ſuis potētijs ꝑ ſe tn̄ eſt vnio ſubſtantie ad ſubſtantiaꝫ corꝑis. ¶ Ad quartū dicendū ꝙ lꝫ aīa eſſet ſeꝑata. nihilominus hac differentia eſſentialit̓ diſtingueret̉. quia ſeꝑatuꝫ dicit̉ dupl̓r: quod actu eſt ſeꝑatum. ⁊ hoc modo nō differūt: vel quod eſt ſeꝑatum ꝑ intentōneꝫ. hoc modo nō ē aīa ſeꝑata. quia intentioneꝫ quandaꝫ hꝫ ad corpus. ſic̄ di cit Augꝰ. ſuꝑ gen̄. ad lit. xij. Unde loquens de aīa ra pta a carnis ſenſibꝰ. ⁊ de ſtatu poſt morteꝫ: dic̄ ꝙ ineſt aīe quidaꝫ naturalis appetitus in admīſtrando corpꝰ quo appetit̉ ⁊ tardat̉ quodāmodo ne tota intentōne ꝑ gat in illud ſummū celuꝫ. ꝙͣdiu nō ſubeſt corpꝰ. cuiꝰ ad mīſtratōne appetitus ille ꝯquieſcat. Intelligentia autē angelica n̄ ſic habet. ⁊ ideo lꝫ aīa ſit ſeꝑata actu a cor pore: nihilominꝰ illa drn̄tia eēntialiter differt ẜm cōſi deratōꝫ naturalis ph̓i. ¶ Ad illaꝫ v̓o differentiaꝫ qͣ dr̄ differre ab angelo. quia ſit ad imagineꝫ dei rōne ꝯgno ſcendi: Dicendū ꝙ nō eſt in hoc differentia eſſentialis. ſed eſt alia ratio ꝓpter quaꝫ inter eas poſſit attēdi dif ferentia. que dicet̉ in illa parte vbi aget̉ de aīa rōnali. qualiter ꝯdita ſit ad imagineꝫ. Dicit̉ aūt a bt̄o Greg. angelus conditus ad imagineꝫ dei. in li. moral̓. xxxij. quo in eo ſubtilior eſt natura. eo in illo imago dei ſub tilius inſinuat̉ expreſſe: ⁊ poſt de ſigillo talis ſil̓itudo ginabiliter expͥmit̉. qualis in ſigillo eodeꝫ eēntiali ter habet̉. ¶ Ad aliud v̓o ꝙ dicit̉ differentia eſſe ratiōe s poſſibilis ad ſpēs in fantaſmatibꝰ. Reſpōdendū eſt ꝙ hoc verum eſt ſicut ſupͣ habitū eſt. in conſi deratōne metaph̓ica. Nec hoc obſtat. ꝙ aīa vt eſt ſpūs intelligibilis. pōt reciꝑe illuīatōꝫ a ſuꝑiori ſicut ange lus. Hoc.n. nō intendit ꝯſideratio metaph̓ica. que hꝫ inueſtigatōꝫ iſtaꝝ eſſentiaꝝ ꝑ ea que ſunt notiora quo ad nos. Unde ab actibꝰ cognoſcūt̉ potentie. ꝑ potētiā v̓o ſubſtātia: modus aūt cognoſcendi qui eſt ab inferi ori ꝑte diſtinguit ꝯueniēter aīam ab angelo in hac cōſi deratōne. Poſſet tn̄ angelus diſtingui ab aīa ẜm illaꝫ differētiaꝫ. ꝓut dicit̉ angelus ſubſtantia intellectualis illuīationū a primo. p̄ma relatōne ꝑceptiua. aīa v̓o vl tima relatōne ꝑceptiua: ſꝫ illud nō ꝯuenit aīe xp̄i. lꝫ cō uenire poſſit alijs aīabꝰ. eo ꝙ aīa xp̄i nō recipit illumi natōneꝫ ꝑ angelū illuminantē. ſꝫ immediate ꝑ ip̄aꝫ di uinam eēntiaꝫ. ideo melius eſt a ꝑte inferiori pone̓ dif ferentiam aīe ⁊ angeli quo ad illam ꝯſideratōꝫ. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ de demonibꝰ ꝙ accipiūt a ꝑte in feriori: dd̓m eſt ꝙ nō recipiūt ſpēs reꝝ intelligibiliū a fantaſmatibꝰ. lꝫ ſumant ab ipſis rebꝰ: ⁊ nō ſumūt per modū intellectus poſſibilis. ſꝫ ꝑ modū agentis qui ſibi ſufficit ad ſpēs accipiendas. De hoc aūt diffuſius ag in tractatu de cognitōne angeloꝝ. ¶ Ad hoc qd̓ obij de hac differentia paſſibile ⁊ impaſſibile. dd̓m eſt ꝙ lꝫ impaſſibile ꝯueniat angelo: tn̄ nō ꝯuenit ꝓut paſſibile ꝓ ꝯpaſſibili ſumit̉. In hac differt aīa ab angelo. ꝙ cō paſſibilis eſt aīa rōnalis corpori. angelus v̓o nō. cū nō ſit vnitus corpori ſicut forma vel ꝑfectō cuꝫ ꝑfectibili. Sed iſte differentie ſunt poſteriores illis que ſunt vni bilis ⁊ nō vnibilis: ⁊ ideo ponende ſunt pͥme differētie eſſentiales. ¶ Ad illud d̓o quod obijcit̉ ꝯſequēt̉. ꝙ an gelus ⁊ aīa nō differūt ſpecie. qꝛ hn̄t ꝑfectōꝫ indifferē teꝫ ſpecie. dd̓m eſt. ꝙ eſt ꝑfectō prima ⁊ ꝑfectō ſecūda: lꝫ gͦ angelus ⁊ aīa ꝯueniāt in ſecūda ꝑfectōne indiffe renti ẜm ſpēꝫ. nō tn̄ oꝑtet ꝙ ꝯueniāt in pͥma. Pret̓ea. gr̄a differt in ſpecie ꝓut eſt in angelo. ⁊ ꝓut eſt in aīa. Eſt.n. gr̄a quedaꝫ in aīa que nō eſt in angelo.ſ. gr̄a vni onis. ſicut fuit in xp̄o. ⁊ gr̄a reꝑatōnis ſicut ī alijs qui buſdam. ¶ Ad vltimū dd̓m. ꝙ lꝫ modus cognoſcendi ſit indifferens vel quidā modus mouēdi in bonū ſꝫ in differens ſpecie: tamen alius eſt differens. ſicut ſupͣ ha bitum eſt. ¶ Membꝝ ſextum D ſextum membꝝ huius. q. quo agit̉ d differentia angelorū inter ſe. Et hꝫ tre articulos. ¶ Primo querit̉. vtꝝ inter ſe differant ſpecie vel nō. ¶ Secūdo. ſi dif ferant ſpecie. vtꝝ ſub vna ſpecie ſint multa indiuidua vel nō. ¶ Tercio de cauſa multitudinis angeloꝝ. Articulus primus Uod differant ſpecie arguit̉ ex hoc. ꝙ ange li de ſup̄ma hierarchia plus differūt reſpe oꝝ qui ſunt ī infima: ꝙͣ illi qui ſunt in infima hierarchia: ſꝫ illi qui ſunt in eadeꝫ hierarchia: vel ſpecie ſunt ideꝫ. ⁊ differūt ẜm multitudinē numera lē: vel ſunt idē genere ⁊ differ̄t ſpecie. gͦ angeli qui ſunt in ſuꝑiori hierarchia. cū plus differāt ab his ꝗ ſunt in infima. differūt ſpecie. ¶ Item ſil̓r obijcit̉ de his ꝗ ſunt in ordine ſeraphin. plus ꝯueniūt inter ſe. ꝙͣ ꝯueniūt cū illis qui ſunt de ordine cherubin aut thronoꝝ. gͦ cū illi qui ſunt de ordine ſeraphin int̓ ſe ꝯueniant in ſpecie. ⁊ differūt ẜm numeꝝ: vel ꝯueniāt ẜm genꝰ ⁊ differāt ſpe cie. ita illi qui ſunt de ordine ſeraphin different ab his qui ſunt de ordine cherubin. ¶ Preterea. cum ordines diſtinguant̉ ẜm officia. officia auteꝫ ſunt differentia ge nere vel ſpecie: gͦ angeli qui ſunt in ordinibꝰ differunt genere vel ſpecie. ¶ Preterea. angeli ſunt naturaliter quedam lumina ſpiritualia. que cōdita ſunt ī celo em pirreo. nō de ipſo celo: ſed ſic eſt nibꝰ cō alibꝰ

que condita ſunt in ipſo firmamēto. ꝙ differunt ſpecie inter ſe. gͦ multo fortius ſpūalia: cū magis differat dif ferent ſpecie. ¶ Iteꝫ ẜm ph̓m. ꝓportio motoꝝ eſt ⁊ mo biliū. ſꝫ ẜm ip̄m ſubſtantie ſeꝑate.ſ. intelligētie angeli ce ſunt motores diuerſoꝝ orbiū: ſꝫ ꝯſtat ꝙ orbes diffe runt ſpecie. vt orbis ſolis ⁊ orbis lune: gͦ angeli ꝗ ſun motores differūt ſpecie. ¶ Iteꝫ aīe ſenſibiles in corꝑi bus diuerſoꝝ brutoꝝ. plus vident̉ ꝯueīre inter ſe. ꝗa ꝯueniūt in modo ſentiendi ꝙͣ ꝯueniūt angeli quoꝝ dif ferens eſt modus intelligēdi: ſꝫ aīe ſenſibiles in diuer ſis ſpēbꝰ brutoꝝ differūt ſpecie. gͦ ⁊ angeli int̓ ſe diffe runt ſpecie. ¶ Contra. magis ⁊ minꝰ nō diuerſificant ſpēm. ſꝫ angeli differūt inter ſe ẜm magis ⁊ minꝰ. in ꝑ ſpicacitate intelligētie. ⁊ ſimplicitate nature. ⁊ in habi litate volūtatis: gͦ nō differūt ī ſpecie. ¶ Iteꝫ angeli de ſingulis ordinibꝰ ꝯueniūt in eiſdeꝫ officijs. Licꝫ.n. ſe raphindicant̉ ab officio incendēdi ꝑ caritatē aut dile ctionē: cherubin ab illuīatione: nihilominꝰ oēs ad oīa parati. ⁊ in omībꝰ ꝯueniūt: gͦ ẜm hec officia nō diſtin guūt̉. ¶ Iteꝫ aīe rōnales diſtinguūt̉ inter ſe. ſꝫ differē tia illaꝝ n̄ eſt in ſpecie. gͦ nec angeli differūt ſpē. ¶ Itē duo ſunt officia angeloꝝ.ſ. ꝯtemplari ⁊ mīſtrare. ſed in vtroqꝫ ꝯueniūt ẜm eundeꝫ modū in ſpecie. vtrobiqꝫ eī eſt ꝯtemplatio ẜm magis ⁊ minꝰ. ⁊ vtrobiqꝫ mīſteriuꝫ ẜm aliud ⁊ aliud: gͦ angeli n̄ differūt in ſpecie qͦ ad iſta officia. Quod aūt dicit̉. vij. dan̄. milia miliū miniſtra bant ei ⁊ decies milies ⁊cͣ. nō ad hoc reſpicit vt quidā ſint miniſtrantes ⁊ nō aſſiſtētes: quidā aſſiſtentes ⁊ n̄ miniſtrātes. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ angeli differūt inter ſe ſpecie. ¶ Ad obiectū aūt in cōtrariū dd̓m eſt. ꝙ ma gis ⁊ minꝰ dicit̉ dupl̓r. Aliqn̄.n. vni ⁊ eideꝫ rei acci dunt. ſicut albedo intenſa pōt eē remiſſa. ⁊ minus cali dū pōt eſſe magis calidū: ⁊ hͦ modo accipiendo magis ⁊ minꝰ nō diuerſificant ſpeciē. Alio v̓o modo magis ⁊ minus diuerſis naturis attribuūt̉. vt magis calidum appropriat̉ nature ignis. ⁊ minus calidū nat̉e aeris: ⁊ tūc magis ⁊ minꝰ atteſtant̉ differētie in ſpecie. ſicut dicit ph̓us. ꝙ multū ⁊ paucū aliquando diuerſificant aliqn̄ non diuerſificant. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ diuerſitas in ſpecie nō attendit̉ ẜm illa officia. niſi ſic eſſet. ꝙ illa officia ita eſſent appropriata quibuſdaꝫ angelis. ꝙ nō ꝯuenirent alijs. diuerſitatē angeloꝝ in ſpecie ſequitur differentia officioꝝ in ſpecie: ſed cum eiſdeꝫ angel̓ ẜm diuerſos ſtatus poſſunt illa officia conuenire. non ẜm illa accipitur differentia angeloꝝ in ſpecie. Preterea cum mali angeli in nullo illoꝝ ordinū ſint ⁊ diuerſifi centur in ſpecie. non gͦ ẜm illa officia accipit̉ differen tia ſpecifica. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ de aīabꝰ rati onalibꝰ que indifferentes ſunt in ſpecie. dd̓m ꝙ nō eſt ſimile in aīabus. Aīe.n. rōnales ordinant̉ ad corpus ⁊ corpus ordinat̉ ad aīam tanꝙͣ ꝓprium ꝑfectibile ꝓ prie ꝑfectōni. Unde ſicut corꝑa nō diuerſificant̉ ī ſpē. ita ⁊ nec ꝑfectōnes diuerſificant̉ in ſpecie. Angeli v̓o diuerſitateꝫ quam hn̄t. nō ex diuerſitate corpoꝝ vel eſ ſentiali habitudine ad corꝑa accipiūt. ſꝫ in ſeipſis ꝑ ea ad q̄ ordināt̉ diuerſificāt̉: ⁊ ideo hn̄t poſſe determīatū ad vnū genꝰ tm̄ vel ſpēm: ſꝫ ſuꝑ oīa corꝑa. ⁊ iō nihil ꝓ hibet in eis diuerſitatē ſpecificā accipi. ¶ Ad quartu obiectū dd̓m. ꝙ drn̄tia eēntialis prima. n̄ eſt ꝑ ꝯtēpla ri ⁊ mīſtrare. ſꝫ eiſdē angelis ſimul ⁊ ſel̓ pn̄t ꝯueīre: ꝓ pter quod ncc̄e eſt querere drn̄tiaꝫ angeloꝝ ſpecificaꝫ inter ſe. ¶ Huiꝰ rei gr̄a querit̉. Utꝝ ordo naturalit̓ ī eſt angelis. Primo.n. ꝯditi ſunt. vt diceret̉. iſti ſunt d̓ iſto ordine. illi de illo: nec ſit illoꝝ ordinū ꝑmutatō. Ꝙ aūt ordo ꝯueniebat illis in ſua ꝯditōne videt̉ ꝑ hͦ. ꝙ ꝓ ceſſerūt a ſapīa diuina ꝑ creatōeꝫ. ſꝫ ſapīe dīne atteſtat ordo in creaturis. ſicut dicit btūs Greg. gͦ cum angel eſſent ī multitudine ⁊ ordine ꝯditi erāt. Hoc etiā atte ſtat̉ augꝰ. in li. xij. de ci. dei dicēs. ꝙ nō eēt oīa. ſi eēnt equalia: innuēs ꝑ hͦ ordineꝫ nō tm̄ in generibꝰ creaturaꝝ. ſꝫetiaꝫ in ſpeciebꝰ. Et iteꝝ dicit aug. in eodeꝫ lib Cum deus ſumma eſſentia ſit. ⁊ ideo immutabilis ſit: rebus quas ex nihilo creauit. eſſe dedit: ſꝫ n̄ ſumme eē ſicut ipſe eſt: ⁊ alijs dedit eſſe amplius. ⁊ alijs minus: atqꝫ ita naturas eſſentiaꝝ gradibus ordīauit. Ex quo accipit̉. ꝙ angeli creati in ordine determīato ſunt cōſti tuti. Ad ideꝫ facit quod dicit augꝰ. in pluribꝰ locis. vt gen̄. quod in corꝑibꝰ eſt pondꝰ. hͦ eſt in ſpiritibꝰ or ſed in corꝑibus videmꝰ ꝙ corꝑa diuerſificant̉ ī ſpe cie ẜm diuerſitatē pondeꝝ: hꝫ.n. ignis pondus ſurſuꝫ ⁊ terra deorſum. ⁊ terra ⁊ ignis nō habent eandē rōeꝫ ponderis. ſimilit̓ nec aqua ⁊ terra: ꝑ quod deſignatur ꝙ ratio ponderis diuerſi. atteſtat̉ diuerſis ſpeciebus. Cum ergo ordo ſit in ſpiritibꝰ: erit ordo determinatus in prima conditione in angelis. Ꝙ auteꝫ ſic ſit. accipi tur ex hͦ. quod dicit Dyo. de ſummo bo. Inter angelos diſtantia poteſtatū eſt: ⁊ ꝓ graduū dignitate mīſteria eiſdeꝫ ſunt attributa: alij ꝙ alijs preferunt̉ tam culmi ne poteſtatis ꝙͣ ſcīa virtutis ſubmīſtrant. Nouē autem eſſe ordines angeloꝝ ſacre ſcripture atteſtant̉.i. ange los archangelos ⁊cͣ. Quoꝝ ordinuꝫ numeꝝ Ezechiel ꝓpheta deſcribit. ſub tot nominibꝰ lapidū. cuꝫ de p̄ma tu apoſtate angeli loqueret̉: quo numero lapidū deſi gnati ſunt ordines angeloꝝ. quos apoſtata angelꝰ aī lapſum qͣi in ornatu veſtimēti ſui affixos habuit: ad qͦ rū ꝯꝑatōꝫ dum ſe clarioreꝫ aſpexit. ꝯfeſtim intumuit ⁊ cor ſuū ad ſuꝑbiā eleuauit. Sil̓r dicit btūs Bern. ī li. de ꝯſideratōne ad Eugeniū. vbi gͣdus ⁊ ordines diſtin guit. ex quo accipit̉. ꝙ cū lucifer ſe clariorē ꝯſpiceret ī ter hos ordines. ⁊ ꝙ opimētū eiꝰ erāt: ꝙ erat ordo ī an gelis determīatus ex ꝯditōne naturali: ſꝫ iſte ordo erat ſicut accipit̉ in aucͣte ad diuerſa officia. reſtat gͦ ꝙ dif ferētia in ſpecie determīata erat ẜm diuerſitates pote ſtatū: ⁊ diuerſitas ptātū ẜm drn̄tiaꝫ officioꝝ: ex poſt rioribꝰ.n. in hmōi oꝑtet nos ad pͥma deucīre. Qd̓ etiā videt̉ ꝑ ſil̓e in rege terreno. Rex.n. terrenꝰ hꝫ ẜuos nō biliores ⁊ minꝰ nobiliores. ẜm maiora ⁊ mīora officia ordīatos. ꝗ aūt ſunt ſerui aule celeſtis niſi illi de ꝗbus iij. Reg. x. Beati ſerui tui ꝗ ſtāt corā te tota die. Hi at̄ ſunt angeli ꝗ ſunt corā vero Salomone. aſſiſtētes ꝑ cō tēplatōꝫ. Ordo tn̄ nō tm̄ reſpicit naturā ſꝫ gr̄aꝫ. vtroo enī mō hn̄t ordinē boni angeli. mali v̓o etſi n̄ habea ordinē gratie. nihilominꝰ tn̄ hn̄t ordinē nature: vt dicā tur maioris ꝑſpicacitatis. ⁊ ita de alijs. Et ſicut ꝯſtitu ti in aliꝗbꝰ officijs deijciūt̉ ꝓpt̓ ſuā indignitatē ⁊ pct̄m ita hi ꝗ mali ſunt angeli deiecti ſunt de celo ⁊ ab hono re quē habituri eēt ſi ſtetiſſent. Poſſunt.n. hr̄e ordīeꝫ naturaleꝫ. ſꝫ deiecti ſunt ab illa coordinatōe ſct̄a. ſctoꝝ angeloꝝ. Ex p̄miſſis gͦ pōt pate̓ aliqͣ veritas drn̄tie in ſpecie. Nec hͦ obſtat. ꝙ ideꝫ angeli hn̄t caritatē ⁊ ſcīam ⁊ ꝓprietates conſil̓es. n̄.n. ꝓpter hͦ diſtinguūt̉. ſꝫ ẜm ea officia q̄ ꝯueniūt excellentioribꝰ naturis ⁊ minꝰ excel lentibꝰ: nō ꝙ n̄ poſſet tradi minꝰ excellens officiuꝫ ex cellentiori nature. ſꝫ n̄ ꝯgrueret: officia gͦ ī ſua p̄eminē tia atteſtāt̉ drn̄tie ſpecifice ī angel̓. ſꝫ n̄ ꝯſtituūt. ¶ Articulus ſecūdus Rticulo ſecundo queritur. Utrum in vna ſpecie angelica ſit multitudo angelorū: an ſingulis ſpeciebus ſingula reſpondeant in diuidua. Ꝙ autem ſingulis ſpeciebus ſingula reſpor deant indiuidua videtur per hoc. ꝙ multiplicatio indi uiduorum in rebus naturalibus eſt propter corrupti bilitatē ex parte materie: vt ſi ſpecies non poſſit ſe ſal uare in vno indiuiduo. ſaluet ſe ī alio. vbi d̓o materia eſt incorruptibilis. non eſt hoc neceſſitas. vt ī ſole ⁊ lu na: ergo cum angelus habeat materiā incorruptibileꝫ. aut materia nō indigeat: nō erit in angelis neceſſe eſſe multitudinem indiuiduoꝝ. gͦ vnicuiqꝫ ſpeciei reſponde bit ſuuꝫ indiuiduū: uot ſunt angeli. tot ſunt ſpēs an

Queſtio .xx.
loꝝ. ¶ Iteꝫ diuina eſſentia aliquā hꝫ ꝯmunitateꝫ. ⁊ nō ꝯīcat ſe niſi vni quod eſt: ſicut.n. diuina eſſentia eſt vna. ita vnus eſt deus. Cum gͦ ſimilitudinē primaꝫ recipit angelus ꝓut eſt poſſibile in ſpecie creature. erit in angelo reꝑire ꝯn̄eꝫ eēntiaꝫ. que nō coīcet ſe niſi vni qd̓ eſt: ſꝫ eēntia coīs eſt ſpēs. quod eſt d̓o in angelis in piuiduū. vni gͦ ſpeciei vnū rn̄debit indiuiduuꝫ. ¶ Qd̓ etiā videt̉ ex hoc. ꝙ magis appropinquat ī vnitate ſpi ritualis creatura ad deū ꝙͣ corꝑalis. ſed in corꝑali cre atura inuenit̉ hec ſimilitudo. ſicut eſt in ſole ⁊ luna: gͦ multo fortius in ſpūali. ſꝫ hoc nō eſt niſi in angelo. gͦ in gelo erit reꝑire ſb̓ vna ſpecie vnū indiuiduū. ¶ Cō tra. maior eſt virtus coīcare ſuā eſſentiā ſine diminu tione pluribꝰ. ꝙͣ vni ſoli: gͦ in magis virtuoſo erit hec virtus inueniēda. ſꝫ magis virtuoſa eſt ſpūalis creatu ra ꝙͣ corꝑalis. ⁊ in corꝑali inuenit̉. gͦ multo fortiꝰ ī ſpi rituali: ſed ꝑſona ſpūalis eſt angelus. gͦ reꝑit̉ ī angelo: angelus in vna ſpecie hꝫ multa indiuidua. ¶ Itē di ſina eſſentia coīcabilis eſt pluribꝰ ꝑſonis. ⁊ eſt oīno ī diuiſa eēntia. vt nullatenꝰ eſſentia diuidat̉: cuꝫ gͦ deus nō ſit inuidus. nec repugnet hoc creature. qn eēntia ſit coīcabilis pluribꝰ ꝑſonis ẜm ſuū modū. ſꝫ inter eſſen tias que plus tenet indiuiſionē in eēntia eſt ſpēs: ſpēs enī nō cōicatur niſi ab indiuiduis. genus aūt coīcatur a ſpeciebꝰ. gͦ hec ſimilitudo inuenit̉ in ſpecie: ſꝫ cū ꝑſo na nō inueniat̉ niſi in rōnali creatura ſiue intellectua li. oꝑtet gͦ ꝙ in rōnali creatura ſiue in angelo inueīat̉ hec ſimilitudo. ſicut poſſibile eſt: Hoc aūt nō eſſet niſi ſub vna ſpecie eſſent multa indiuidua. gͦ ſb̓ vna ſpecie angeli erūt plures. quoꝝ vnuſquiſqꝫ ſit ꝑſona. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ vni ſpeciei rn̄dent plures indiuidue ꝑſo ne ſub illa ſpecie. ¶ Ad obiectum aūt in ꝯtrariū dd̓m eſt. ꝙ alia eſt ratō ꝙ plura indiuidua ſunt ſub vna ſpe cie: ꝙ corruptibilitas materie aut indiuidui. que n̄ pōt ſufficienter ſaluare eſſe ſpeciei: in ſpiritibꝰ.n. plurali iduoꝝ nō eſt ꝓpter hanc cauſaꝫ. ſꝫ ad manife tas ī ſtationē diuine bonitatis. que vult coīcare pluribꝰ ꝑti cipatōneꝫ beatitudinis: vt ſicut multiplicat̉ numerus indiuiduoꝝ in ſpecie aīe rōnalis ad fruitōꝫ beatitudīs ita multiplicat̉ numerus angelorū ſub quacūqꝫ ſpecie ad fruitōꝫ beatitudinis. Pret̓ea. poſſe regis temꝑalis ⁊ decens diſpoſitio in aula eius on̄dit̉. cum multi cōſi milis diſpoſitōnis ſeruiūt. magis ꝙͣ ſi vnus ī vno offi cio ſeruiret: vt ſi multi pincerne. ꝙͣ ſi vnus ſolus pīcer na. ⁊ ita de alijs officijs: cū gͦ poſſe regis ſit impropor tionale in infinitū ſuꝑ poſſe regis temꝑalis. ⁊ decētior diſpoſitio aule celeſtis ꝙ terrene: ꝯueniēs eſt angelos ꝗ ſunt ſummi mīſteriales. plures eſſe ſub vna ſpecie: n̄ eſt gͦ in ſpiritibꝰ accipienda rō multitudinis indiuidu orū que eſt in corꝑalibꝰ. ¶ Ad ſecūduꝫ v̓o dd̓m. ꝙ di uina eſſentia nō coīcat ſe niſi vni ꝙ eſt. ⁊ hoc ē: qꝛ nō ē poſſibile plures eſſe deos: obuiaret.n. ꝑfectōni diuine. vt on̄ſuꝫ eſt: nō ſic eſt in angelis. immo magis cōgruit pluralitas ſuppoſitoꝝ: nō.n. ſimile eſt de dn̄o ⁊ d̓ ſeruo ꝯuenit.n. magis ꝑfectōni dn̄i vnitas ⁊ indiuiſio. ẜuo aūt magis multiplicitas: cū gͦ angeli ſint admīſtrato rij ſpūs. magis eis ꝯuenit pluralitas ſuppoſitoꝝ ſb̓ ea deꝫ ſpecie. Nec eſt ſil̓e de ſole ⁊ luna. ſunt.n. lūaria ſuf ficiētia: ſol.n. eſt ſufficiēs ad illuīatōeꝫ totius orbis in die. luna v̓o cum ſuis ſtellis ad totius orbis illuīatōeꝫ in nocte. ſicut expedit: ſtelle tn̄ ad aliud officiū ſint di recte per ſe ⁊ eēntialit̓. ¶ Articulus tercius Rticulo tercio querit̉ d̓ cauſa multitudinis angeloꝝ. ꝓpter quid ſcꝫ neceſſe fuit tātā an geloꝝ multitudineꝫ: ſi.n. hoc eſt ꝓpter mul titudinē hoīm. cuꝫ homo ſit ſub̓a corruptibilis. angelꝰ aūt ſub̓a incorruptibilis. eēt dignior creatura ꝓpter ī igniorē. Sil̓r ſi dicat̉ ꝙ hͦ ē ꝓpt̓ aīas rōnales. ad qͣrū
cuſtodiā vel exercitiū dant̉. nec hoc videt̉. Cum.n. ⁊ ſucceſſiue creent̉ ſic̄ corꝑa ſucceſſiue generāt̉. poſſꝫ vt angelus multas aīas cuſtodire vel exercitare: vn̄ n̄ eēt ncc̄e tantā eē multitudineꝫ. ¶ Pret̓ea. dr̄ ī. xxxij. det̉. ſtatuit filios hoīm iuxͣ numeꝝ filiorū dei. numerus hoīm vel aīaꝝ rōnaliū. magis videt̉ ſumi iuxͣ numeri angeloꝝ. ꝙͣ ecōuerſo. Dr̄.n. ī cantico. qn̄ diuidebat al tiſſimꝰ gentes ⁊ ſeꝑabat filios adaꝫ. ſtatuit termīos gē tiū iuxͣ numeꝝ filioꝝ dei. ſiue angeloꝝ ẜm aliā lr̄am. ¶ Iteꝫ neqꝫ iuxta officia aūt mīſteria ſumit̉ rō ml̓titu dinis. Nō.n. ꝓpter mīſteria ncc̄e fuiſſet tantā eē multi tudinē. ¶ Pret̓ea. cū ml̓titudo creaturaꝝ ꝓcedat a deo ẜm ſil̓itudinē maiorē vel minorē: qͣnto maior eēt receſ ſus a ſumme vno. tāto maior deberet eē ml̓titudo. ⁊ qn̄ to maior appropinquatio mīor ml̓titudo: gͦ ī maxīa ap ꝓximatōe mīma ml̓titudo: ſꝫ maxīa ē approxīatō ange li ad ſummā vnitatē. gͦ mīma ē multitudo in genere an geloꝝ. ¶ Cōtra dan̄. vij. milia miliū mīſtrabat ei ⁊cͣ. ⁊ math̓. xxvj. Nōne poſſeꝫ rogare patrē meū. ⁊ exhibe ret mihi pluſꝙͣ. xij. legiones angeloꝝ. Ex qͦ videt̉ ꝙ ma xima ſit ml̓titudo angeloꝝ. Pret̓ea. Iob. xxv. Nunꝗd eſt numerꝰ militis eiꝰ? milites.n. vocat ſpūs āgelicos. videt̉ ꝑ hͦ dice̓. ꝙ innumerabiles ſunt angelici ſpiritꝰ ¶ Ad quod videt̉ dd̓m. ꝙ angeli ſunt mīſtri dīne pote ſtatis ī his creaturis mūdi. ſic habet̉ ab aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. ix. li. Cū ea viſa ꝑ angeloꝝ obediētiā deſuꝑ mi niſtrant̉. ꝑueīt iuſſio dei. nōſolū ad aues aut pecora. ve rūetiaꝫ ad ea q̄ ſub aꝗs latent. ſicut ad cetuꝫ ꝗ glutiuit Ionā. ⁊ etiā ad d̓miculū: nā ⁊ hīc legimꝰ diuinitꝰ iuſſū ⁊ radicē cucurbite roderet ſub cuiꝰ vmbraculo ꝓpheta ꝗeuerat. Si.n. dominiū donauit deꝰ ſic eū inſtruens. t carnē peccati portās. poſſit nōſolū pecora ⁊ iumēta ſuis vſibꝰ ſubdita. nōſolū domeſticas aues. veꝝ ⁊ libe̓ volitantes. etiaꝫ ſeuas feras ⁊ caꝑe ⁊ māſuetas face̓. ⁊ eis imꝑare potētia rōnis nō corꝑis. cū eaꝝ appetitus ⁊ dolores captās. paulatimqꝫ illectādo laxādo p̄mendoqꝫ moderans agreſti eas exuit ꝯſuetudine: quātomagis hͦ angeli pn̄t. ꝗ eius iuſſa quē ſempiterne intuent̉. incom mutabili veritate ꝑſpecta. mouētes ſe ꝑ tēpus ⁊ corꝑa ſibi ſubdita. ꝑ tempꝰ ⁊ locuꝫ agilitate mirabili. ⁊ viſa ꝗbꝰ moueat̉. ⁊ appetitū carnalis indigētie pn̄t effice̓ oī aīe viue: vt quocūqꝫ venire opus eſt. venire neſciēs ad ducat̉. Et ita pꝫ ꝙ nccͣia eſt maxīa multitudo angeloꝝ ẜm ꝯgruentia: nō ꝙ mediantibꝰ paucis nō poſſit deus iſtas creaturas diſpēſare ⁊ admiſtrare. ſꝫ qꝛ decet ma gis ꝑ mīſtros multos hec fieri: ⁊ ſicut accidit in Rege terreno ꝗ hꝫ regnum terrenū. ꝙ plures hꝫ mīſtros. qn̄ tomagis eſt apud regeꝫ celeſteꝫ. ad quē ꝑtinet oīm gu bernatio. Et nihilominꝰ ſi n̄ eſſent iſte creature corꝑa les. deceret multitudinē angeloꝝ eſſe aſſiſtentē ſumme ptāti. tanꝙͣ paratā obedire vel iuſſa ꝑficere. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉. ꝙ rō numeri vel ml̓titudīs n̄ debet ſumi ex ꝯꝑatōne hoīm vel creaturaꝝ cū ſint digniores. Dicen dū ꝙ rō nō ſumit̉ ex his inferioribꝰ: ſꝫ iſta inferiora de clarant multitudinē ſpirituū ſuꝑioꝝ. ⁊ ideo ſumitur ex reſpectu dīne ptātis ⁊ bonitatis. q̄ nobilior ē om̄i ſub iecta creatura. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ in pluribꝰ ē verū. ꝙ diſtātia a pͥmo ẜm diſſil̓itudinē ꝯcomitat̉ ml̓titudineꝫ maiorē reꝝ diſtātiū. Un̄ maior ē ml̓titudo nūeraliū ꝙͣ plantaꝝ. p̄lataꝝ d̓o ꝙͣ aīaliū: ſꝫ vtꝝ ſic ſit de angelis. ſo li deo notū eſt. cui definitus eſt nūerus ſpirituū creato rū. homī v̓o incertus eſt. ſicut habet̉ in glo. ſuper illud Iob. xxv. Nūꝗd eſt nūerus milituꝫ eiꝰ. Aliud.n. eſt de his q̄ ſpectāt ad multitudinē ſapīe dei. cuiꝰ ſunt incō prehenſibilia iudicia ⁊ inueſtigabiles vie. Ꝙ aūt ma xima multitudo: conijci p̄t ex ſupͣdictis. ¶ Sꝫ q̄ri pōt vtꝝ numerꝰ angeloꝝ ſit certus apud angelos beatos. Rn̄det̉ ꝑ hͦ quod dr̄ ī encheridion. vbi dr̄. ꝙ angeli no uerūt de quot deberet fieri ſupplemētū. vn̄ dicit. lix. ca. Nō ꝓ angelis mortuꝰ ē xp̄s. ſꝫ ideo etiā ꝓ angelis fit

quicꝗd hoīm ꝑ eius mortē redimit̉ ⁊ liberat̉ a malo: qm̄ cū eis qͦdāmodo redijt ī gr̄am poſt inimicitias qͣs int̓ hoīes ⁊ ſanctos angelos pct̄a fecer̄t. ⁊ ex ip̄a hoīm redemptōe ruine angelice detrimēta reꝑāt̉: ⁊ vtiqꝫ no uerūt ſancti angeli docti d̓ deo. cuiꝰ veritatis eterna cō templatōne beati ſunt. quāti numeri ſupplemētū. de ge nere hūano integritas illiꝰ ciuitatis expeteret. ⁊ ita vi det̉ ꝯſtare. ꝙ in verbo accipiūt n̄ tm̄ illū nūeꝝ. ſꝫ etiā il lū ī qͦ ſunt. vn̄ apud ip̄os ī v̓bo ē nūeri p̄dicti certitudo. ¶ Queſtio. xxj. de potētia us angeloꝝ in genere. Ranſituꝫ faciamꝰ adiuuante dn̄o poſt ꝯſideratōꝫ ꝯditi onis angelice. ad ꝯſideratōꝫ potētiaꝝ ⁊ actuū. Primo gͦ faciamꝰ ſermonem de potētia in genere. Scd̓o deſcēdēdo ẜm dr̄n̄tias potētiaꝝ ⁊ actuū. ¶ Primo gͦ fiat queſtio de potētia. vtꝝ eadeꝫ ſit ẜm ſub̓aꝫ in angelis cū eēntia. ¶ Secūdo. vtꝝ potētia ſit in actu ſꝑ. ¶ Tercio. vtruꝫ vna ſit potētia ſola. an plures. ¶ Nembꝝ primū Uod aūt potentia ſit eadē cū eēntia ī an gelis. videt̉ ex ꝯꝑatōe ad aīaꝫ rōnalē. di cit.n. aug. in li. de tri. ꝙ memoria intelli gētia ⁊ volūtas ſunt vna mēs. vna vita. vna eēntia: ſꝫ nō niſi eēntia aīe rōnalis. gͦ potētia ī aīa rōnali eſt eadeꝫ cū eēntia: ſꝫ maior ſimplicitas ē in an gelo. ſic̄ dicit Iſid̓. gͦ ī angelo erit potētia ad minꝰ aliqͣ eadeꝫ cū eēntia. ¶ Iteꝫ in li. de aīa ⁊ ſpū dr̄. ꝙ deꝰ ē eſ ſentia ſua. aīa v̓o ē q̄daꝫ ſua vt potētie. gͦ multo fortiꝰ ē in angelo. ¶ Iteꝫ angelus ē ſub̓a ſimplex. ſic̄ dic̄ dyo. ſꝫ ī ſimplici ſub̓a ideꝫ ē potētia ⁊ eēntia. gͦ ī angelo ⁊cͣ ¶ Contra. ſumme ſimplicitatis ē ꝙ potētia ſit eadem cū eēntia: ſꝫ angelꝰ n̄ ē ſumme ſimplex. gͦ n̄ oīno idē eſt potētia ⁊ eēntia. ¶ Preterea. ſi idē eēt oīno. n̄ oꝑteret pone̓ potētiā media ī angelis int̓ eēntiaꝫ ⁊ oꝑatōꝫ. ſic dicit dyo. ꝙ ſuꝑceleſtia diuidūt̉ in tria.ſ. eēntiā. v̓tutꝭ ⁊ oꝑatōꝫ: virtutē aūt vocat potentiā. gͦ potētia n̄ ē id cū eēntia. ¶ Pret̓ea. potētia multiplex ē ī ſuo actu. eſ ſentia v̓o nō eſt niſi vnica ī ſuo actu: gͦ potētia n̄ ē ideꝫ ẜm ſub̓aꝫ cū eēntia. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ potētia n̄ ē idem penitus qd̓ eēntia: dici tn̄ pōt ideꝫ ſic ī aīa rōnali. qꝛ ſe ipſa oīno pōt. ¶ Ad primo obiectū dd̓m. ꝙ cū dicit̉ ꝙ memoria ītelligētia ⁊ volūtas ſunt vna eēntia. n̄ ē alid̓ dictū. niſi ꝙ vna eēntia aīe ē q̄ p̄t meminiſſe intellige̓ ⁊ velle: nō ꝙ ſit eadeꝫ eēntia in gene̓ potētie. tūc.n. eſſent vna potentia. Sil̓r pōt intelligi de eēntia rōne eius ꝙ ſubeſt. nō aūt ꝙ potetia dicat̉ eēntia vel ſub̓a ſicut ē in deo. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ aīa eſt quedā ſua. vt fiat diſt ctio int̓ potētias ſub̓ales ſiue vires ex vna ꝑte. ⁊ acci dentia ex alia. ꝙͣtū ad hͦ. ꝙ potētie ⁊ vires ſub̓alit̓ inhe rēt. ⁊ vnū ſunt cū aīa ꝙͣtū ad ſub̓aꝫ. n̄ dico ꝙͣtū ad eēn tiā: potētijs.n. ſub̓alibꝰ ſubſiſtit aīa. accn̄tia v̓o vt pru dentia fortitudo ⁊ hmōi. n̄ adherēt ſub̓alit̓. qꝛ h̓ accn̄ta liter adſunt. Un̄ potētie ⁊ vires ſub̓ales dicūt̉ ideꝫ qd̓ aīa. rōne indiuiſionis ⁊ adherētie ſub̓alis: accn̄tia vo nō. qꝛ ſub̓alit̓ n̄ adherēt. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ lꝫ ſimpli citas ſit in angelo. n̄ eſt tn̄ oīmoda ſimplicitas: ⁊ īdeo nō eſt potentia quod eēntia oīno. quia nihil eſt ſua po tentia penitus preterꝙͣ deus ⁊cͣ. ¶ Membꝝ ſecūdum D ſecūduꝫ quo querit̉. vtꝝ potētia ſit ſꝑ in ſuo actu. Qd̓ videt̉. qꝛ ꝯtige̓ ſiue poſſi ⁊ eſſe. ſimul ſunt ī ꝑpetuis: ſꝫ angeli ſunt ſub̓e ꝑpetue. gͦ in eis nō differt poſſe ⁊ eē. ¶ Iteꝫ nullū eſt impelimentū ſub̓e angelice. cum oīno
ſit liberata a materia ⁊ conditionibꝰ materialibꝰ. gͦ cū omīs potentia indiſtans ab actu ⁊ non impedita exit ab actu ſtatim cum eſt. gͦ potentia angeli ſtatim cuꝫ eſt. exit in actum. ⁊ ita ſtatim eſt in ſuo actu. ¶ Itē maior indiſtantia eſt ſpūalis potentie ad ſuū actum. ꝙͣ corpo ralis: ſed potentia primi mobilis ꝙͣto cito potuit mo ueri mouebat̉. gͦ angelica ſub̓a ſic eſt. ꝙ ꝙͣcito potuit ī actu. ſtatim fuit in actu. ¶ Contra. potentia hmōi eſt potentia voluntaria. ſed potentia volūtaria mediante voluntate exit in actum: ſed non ſemꝑ eſt voluntas. gͦ n̄ ſemꝑ eſt actus. ¶ Item prius eſt eſſe rei in creaturis ꝙyͣ agere: ſed poſſe ſimul eſt cum eſſe. gͦ poſſe eſt prius ꝙͣ gere: nō gͦ potentia ſemꝑ eſt in ſuo actu. ¶ Item pote tia in creatura eſt ad oppoſita ẜm ſuū genus ſicut eēn tia: eēntia.n. creature pōt eſſe ⁊ non eſſe. gͦ potētia cre ature ſic ſe habet. vt poſſit agere ⁊ nō agere: non gͦ ſem per eſt neceſſario in ſuo actu. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ eſſe ſemper dicit̉ dupl̓r. vel ita ꝙ ſit coeuum reſpectu eius cuius dicitur ſemper: ⁊ ẜm hoc non eſt potentia crea ture ſemper in actu. actus.n. nō eſt coeuus potentie. Si v̓o ſemꝑ in actu dicat̉ indiſtant̉. ⁊ cum eſt in actu ē inceſſanter: nihil ꝓhibet eſſe aliquam potentiaꝫ ang licā. q̄ ſtatim qn̄ erat exit ī eſſe: ſꝫ nō eſt hͦ in om̄i ſua po tentia. Unde poſſe ⁊ velle ſemꝑ ſunt ī ſuo actu.i. indi ſtanter. ⁊ poſt inceſſant̓ reſpectu alicuiꝰ voliti. ¶ Ad obiectum gͦ dicendū eſt. ꝙ cum dicit̉ poſſe ⁊ eſſe nō dif fert in perpetuis: ſenſus eſt. ꝙ nō prius eſt poſſe ex po tentia materie ꝙͣ eſſe quod eſt ex forma. ſꝫ ſic nō eſt ī ge nerabilibꝰ ⁊ corruptibilibꝰ. vbi prius dicit̉ eſſe ex p tia materie. ⁊ poſt eſſe a forma: ſꝫ in perpetuis ſimul ē materia ⁊ forma. ⁊ ideo poſſe a materia ⁊ eſſe a forma ſimul. Unde non potuit celum eſſe ex potentia materie priuſꝙͣ fuit ex actu forme: ſed prius fuit potentia agē tis ꝙͣ eſſe in actu ſuo. prius potuit creare deus ꝙͣ crea uit: non ergo de actu potentie actiue intelligitur. ſꝫ de actu potentie paſſiue: in aliquibꝰ enim actiuis poten tijs verum eſt. ſicut deus poteſt intelligere ⁊ intelligi ¶ Ad ſecundum dicendum eſt. ꝙ eo ꝙ nullum eſt impe dimentuꝫ potentie angelice. nihil prohibet ſemꝑ ⁊ in diſtanter in ſuo aliquo eſſe. ſed nō oportet in om̄i actu volūtario: lꝫ.n. impedimentū non ſit tamē nō ſemꝑ eſt in ſuo actu. quia nō ſemper adeſt volūtas: vt nō ſemꝑ videt viſus. lꝫ nullum ſit impedimētum ex parte oculi ⁊ medij ⁊ viſibilis: quia nō ſemper adeſt volūtas ſꝫ con uertit ſe ad aliud. ¶ Ad tercium v̓o dd̓m eſt. ꝙ cum dr̄ potētia corꝑalis ſemꝑ ē in ſuo actu. v̓bi gr̄a: celū ſem mouet̉. intelligēdū eſt ſꝑ.i. ſtatī poſtꝙͣ fuit ⁊ inceſſan qꝛ ſemꝑ ꝯtinuatus ē motus: n̄ ſic aūt ē ī potētijs ⁊ act bus angelicis. qꝛ in actū exeūt ꝑ volūtatē. ille v̓o exi quantū erat ex ꝑte ſui. erat ⁊ eſt naturalis. ¶ Membꝝ terciuꝫ D terciū quo querit̉. vtꝝ ſit potētia vna vel plures: ⁊ videt̉ ꝙ vna ſufficiat. Cum enim angelus ſit creatura ꝓcedens a pͥ mo ẜm primā aſſimilatōꝫ quā ꝯgruit na turalit̓ eē in creatura: in deo aūt ſic eſt. ꝙ ꝑ vnam po tentiā agit omīa que agit. nō ꝑ multipliceꝫ: erit tūc in angelo qd̓ aſſimilabit̉ in hac ꝑfectōne. ꝙ oīa que aget. vna potentia aget. ¶ Iteꝫ ꝑfectius eſt agere vno ꝙͣ plu ribus: cum gͦ ſumma perfectio conueniens ẜm naturā creature ſit in angelo. vnica potentia aget in pluribꝰ. ¶ Contra. in quocunqꝫ differens eſt potentia ab eēn tia ⁊ eſt compoſituꝫ. neceſſe eſt eſſe plures potētias: eo enim ꝙ potētia differt ab eēntia. neceſſe eſt ꝙ ſit ab eſ ſentia. ⁊ quia eēntia eſt compoſita. ratōne vtriuſqꝫ hꝫ potentiam. gͦ cum angelus ſit eſſentia compoſita ī quo differt potētia ab eēntia. habebit nccͣio plures poteti as. ¶ Itē angelꝰ ē ꝓcedēs a deo vno ⁊ trino ꝑ pͥmā aſ ſil̓atōꝫ creature. gͦ habet aliꝗd qd̓ rn̄det vnitati diui

Queſtio .xxij.
ne eēntie ⁊ trinitati ꝑſonaꝝ: ſꝫ vnitati eēntie rn̄det eſ ſentia. gͦ trinitati ꝑſonaꝝ rn̄dent aliqͣ alia: nō niſi po tentie. gͦ ad minus erūt tres potētie. cognoſcitiua. effe ctiua. motiua. ¶ Ad quod rn̄dendū. ꝙ eēntie angelice rn̄ ſet pluralitas potentiaꝝ. ¶ Ad pͥmo obiectū dd̓m. ꝙ lꝫ angelus ꝓcedat a pͥmo ẜm primā aſſimilatōꝫ cre ature naturalit̓ ꝯgruenteꝫ. nō tn̄ hꝫ vnitatē ſiue ſingu laritatē potētie: eſt.n. creatura ꝯpoſita. ſꝫ ſi aliqͣ crea tura eſt talis.ſ. hn̄s vnitatē eēntie. ipſa erit materia vl̓ forma vnita: materia.n. n̄ hꝫ niſi potentiā ad formas formare aūt alicuiꝰ determīate potētie n̄ eſt. niſi ꝑficē numeꝝ in eſſe. ſꝫ hͦ n̄ eſt niſi in ꝯpoſitis eēntijs. ¶ Ad ſe cundū dd̓m. ꝙ lꝫ ꝑfectius ſit vno age̓ ꝙͣ pluribꝰ. nō tn̄ ꝯuenit angelo ꝗ eſt prima creatura in ordine naturali. Obuiat.n. ꝯpoſitio. rōne cuiꝰ neceſſe eſt habere plures potētias: ⁊ hͦ eſt ei ꝑfectius. ꝙͣ ꝙ materia hꝫ vnicaꝫ po tētiā. Un̄ illa ſumma ꝑfectio qua oīa vno agūt̉. n̄ ꝯue nit niſi ſoli deo. in quo eſt ideꝫ potētia ⁊ eēntia. ⁊ indi uiſa eſt ſotēti uēadmodū atura. ¶ Queſtio. xxij. de poten tijs ⁊ actibus angeloꝝ in ꝑticulari. Einde procedēdū eſt ad ꝯſideratōeꝫ potentiaꝝ ⁊ actuuꝫ ꝑticularit̓. Poteſt aūt dep̄hendi in ge nere numerus potentiaꝝ ⁊ actuū. ẜm rōneꝫ actuū. Sūt.n. tres actus ꝗ de relinquūt ſimilitudinē ſumme trinitatis in angelis.ſ. p̄eſſe creaturis ẜm regimē aut ptāteꝫ ꝯgnoſcere cū ſuo iudicio. motus exterior ⁊ interior. Preeſſe.n. ẜm regi men ⁊ ptāteꝫ appropriat̉ patri: ꝯgnoſcere cū ſuo iudi cio qd̓ eſt locutio filio appropriat̉: motus v̓o interior ⁊ exterior appropriat̉ ſpūiſancto tanꝙͣ principio: ſic gͦ in his actibꝰ relinquit̉ quedā ſimilitudo trinitatis in an gelo. ꝑ actus aūt cognoſcūt̉ potētie. Erit gͦ triplex po tentia.ſ. p̄ſidendi. ꝯgnoſcēdi in ſuo iudicio. ⁊ mouendi motu interiori vl̓ exteriori. Ex his aūt poſſet videri ꝙ potētia p̄ſidendi derelinqͣt ſil̓itudinē ꝓpter appropria tionē reſpectu patris. ⁊ ita prior debet eſſe. Sed videt̉ ecōtrario. ꝓpter hͦ. ꝙ preeſſe ẜm regimen ī angelis de pendet ex ꝯgnitōne ⁊ motu. ⁊ ideo prius dd̓m ē de po tentia cognitiua cū ſuo actu. deinde de potētia motiua ⁊ tercio de potentia p̄ſidendi ẜm regimē vel ptāteꝫ re ſpectu creature angelice vel hūane vel alteriꝰ. Nec ob at ꝙ potētia p̄ſidendi appropriat̉ patri: qꝛ tunc debet nū p̄ordinari alteri. qn̄ intelligit̉ abſolute. illud v̓o ī ꝯꝑatione. ⁊ ideo cū potentia ꝯgnitiua: qͣſi dicat. id qd̓ ꝑtinet ad intelligentiaꝫ angelicā ẜm ſe. potētia v̓o p̄ſi dendi vt ad alteꝝ. ⁊ ex prioribꝰ actibꝰ dirigat̉: recte pͥ mo exiſtimamus agendū de potētia cognitiua cuꝫ ſuo actu. ⁊ deinde de alijs. Potētia v̓o cognitiua dupl̓r at tendit̉. vel rōne ꝓprij actus. vel rōne ꝯſequētis. ꝗ eſt po tentie indicatiue cuiꝰ eſt locutio. Primo gͦ dd̓m eſt de potentia cognitiua cum ſuo actu ꝓprio ⁊ principali. ⁊ primo eſt ꝯſideratio de potētia. poſtea de actu. ¶ Cir ca potentiaꝫ cognitiuā hec ꝯſideranda ſunt. ¶ Primo vtꝝ ſit potentia intellectiuā ī angelis. an etiā ſenſitiua ¶ Scd̓o. ſi intellectiua: aut cū rōne: aut p̄t̓. ¶ Tercio ſi ē intellectiua excellētior rōe. vtꝝ ſit ītellectꝰ agēs tm̄ aut poſſibilis ſiue materialis cū illo. cuꝫ alijs drn̄tijs q̄ ꝑtinēt ad intellectū: ſicut ſunt intellectus ī actu ⁊ intel lectus in habitu. ¶ Quarto. cū ſint due drn̄tie.ſ. intel lectus ſpeculatiuus ⁊ practicus. an vtraqꝫ angelice cō ueniat intelligētie. an altera tm̄. ¶ Nembꝝ primum Irca primū ſic videt̉. ꝙ n̄ tm̄ potētia in tellectiua ſit in angelis. ſꝫ etiā ſenſitiua A ꝯgnoſcūt.n. res ꝑticulares ẜm ſignata.ſ.
temꝑa ⁊ loca: ſꝫ vis. nitiua ſingulariū ẜm ꝙ hͦ ⁊ nū eſt vis ſenſitiua. gͦ angelus hꝫ potentiā ſenſitiuā. ¶ Itē poſſe ſentire calidū in ne ẜm ꝯtactū nō eſt niſi poten tie ſenſitiue. ⁊ hͦ ꝯuenit ipſis malis angelis ꝗ igne pu niūt̉. ⁊ hͦ nō eſt niſi ẜm potentiā a principio datā. gͦ ar geli hn̄t potētiā naturaleꝫ ſentiēdi caliduꝫ in igne. Ꝙ aūt ſi puniūt̉. pꝫ ꝑ hoc quod dicit ⁊ g. i. xxj. de ciui. dei. Cur nō dicamꝰ. ꝙͣuis miris. tn̄ veris modis etian ſpūs incorporeos poſſe pena corꝑalis ignis affligi: ſi ſpūs hoīm incorporei. ⁊ nūc potuerūt includi corꝑali bus mēbris. ⁊ tūc potuerūt. doꝝ ſuoꝝ vinculis inſo lubiliter alligari: adherebūt gͦ ſi eis nulla ſint corpora ſpūs demonū: immo ſpūs demones lꝫ incorporei. cor poreis ignibꝰ cruciādi. nō vt ignes ipſi quibꝰ adhēbūt eoꝝ iūctura inſpirent̉. ⁊ alia fiāt que ꝯſtēt ſpū ⁊ corꝑe ſꝫ vt dixi miris ⁊ ineffabilibꝰ modis adherendo. accipi entes ex ignibꝰ penā. nō dantes ignibꝰ vitā. ¶ Item ſi cut dicit Iſido. ⁊ augꝰ. multa nouerūt angeli ꝑ experi entiaꝫ. que a principio nō ꝯgnouerūt: ſꝫ exꝑientia ē ẜm potētiā ſenſibileꝫ. gͦ angeli hn̄t potentiā ꝯgnoſcendi ꝑ ſenſuꝫ. ¶ Iteꝫ fantaſie ſunt ẜm ꝑtem ſenſibileꝫ. ẜꝫ ꝯgn tio aliqua fantaſmata ē ī aliꝗbꝰ angelis ſcꝫ demonibꝰ ſꝫ nō eſt actus ſine potētia. gͦ habebit potentiā ꝯgnoſcē di ẜm fantaſiaꝫ. ⁊ ita potentiā ꝯgnoſcēdi ẜm ſenſum ī terioreꝫ. ¶ Iteꝫ nihil pōt dare alteri niſi qd̓ hꝫ. ſed in ſomno dant̉ fantaſmata aut viſiones ẜm ꝑtē imagin riā ab angelis. gͦ angeli hn̄t fantaſmata vel formas ta les. gͦ hn̄t potentiā ſenſibileꝫ interioreꝫ. ¶ Iteꝫ dic̄ au guſti. in li. de ci. dei. viij. ꝙ angelus nō tm̄ intelligit ſed etiā ſentit. vn̄ dicit ibi. vj. ca. vniuerſi mūdi corpꝰ. figu ras. qͣlitates. ordinatūqꝫ motū. ⁊ elementa diſpoſita a celo vſqꝫ ad terrā. ⁊ quecūqꝫ corꝑa in eis ſunt. ſiue oēm vitā. vel que nutrit ⁊ ꝯtinet qualis ē in arboribꝰ: vl̓ q̄ ⁊ hͦ hꝫ ⁊ ſentit. qualis ē in pecoribꝰ: vel q̄ ⁊ hͦ hꝫ ⁊ intelli git. qualis ē ī homībꝰ: vel q̄ nutritorio ſubſidio n̄ indi get. ſꝫ tn̄ ꝯtīet. ſentit. intelligit. qͣlis ē ī angelis: niſi ab illo eſſe nō poſſe ꝗ ſimpl̓r eſt: gͦ angeli hn̄t potentiā ſen ſitiuaꝫ interioreꝫ vel exterioreꝫ. ¶ Contra. oīs ſenſus exterior eſt mediāte organo corporeo. ſꝫ angelꝰ eſt ſub̓a ſeꝑata a corꝑe. nō indigens organo corporeo. gͦ nō ſen tit exteriori ſenſu. ¶ Iteꝫ intelligentia angelica ē excel lentior intelligētia hūana ſiue rōnali. Intelligētia d̓o rōnalis excellētior ꝯgnitiua ſenſibili. gͦ intelligētia an gelica eſt excellētior potētia. deferente ꝯgnitiua ſenſibi leꝫ. nō gͦ intelligentia angelica hꝫ cognitiuā ſenſibilē. ¶ Iteꝫ forma ſenſibilis eſt aliquo modo corꝑalis. ſꝫ in telligētia angelica eſt total̓r ſpiritalis: gͦ n̄ eſt ꝯuenien tia inter formā corꝑaleꝫ ꝓut hmōi ⁊ intelligētiā ange licā: gͦ nec int̓ intelligentiā angelicā ⁊ ſenſibilē. gͦ intel ligētia ſiue angelus n̄ hꝫ potētiā ſenſitiuā. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ in angelo n̄ eſt potētia ſenſitiua diſtincta ab ī tellectiua. ꝑ illū modū ꝑ quē ſenſitiua hodie diſtīguit̉ ab intelligētia. ¶ Ad pͥmo gͦ obiectū dd̓m ē. ꝙ lꝫ cogno ſcat angelꝰ ſingl̓aria. n̄ tn̄ hꝫ illā potētiā ſenſitiuā q̄ ꝓ prie ē ſingl̓ariū. Eſt.n. ꝯgnoſce̓ ſingl̓are ſenſibil̓r. ⁊ eſt ꝯgnoſce̓ ſingl̓are intelligibil̓r. Cognoſce̓ d̓o ſingulare ſenſibil̓r ē. qn̄ ſingl̓are qd̓ ē h̓ ⁊ nūc immutat potētiaꝫ iniūctā organo h̓ ⁊ nūc. ſic̄ pꝫ inuiſibili. qd̓ īmutat po tētiā ꝯiūctā organo h̓ ⁊ nūc. Un̄ ſpēs rei viſibilis reci pit̉ ī ꝑte pupille. ⁊ cū ꝯditōe determīati tēꝑis. Logno ſcere v̓o intelligibil̓r ſenſibile ſiue ſingl̓are ē. qn̄ qd̓ ſin gulare ē. ⁊ ē h̓ ⁊ nūc. ꝯgnoſcit̉ tale eē ab intellectu: ſꝫ n̄ ẜm formā ſenſibilē ſiue ſpēꝫ relictā ī intellectu. ſed ẜm ſpēꝫ intelligibilē. q̄ nec dr̄ hr̄e ꝯditōꝫ loci aut tꝑis. niſi tp̄us largiꝰ accipiat̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ lꝫ angelus poſſit pati ab igne ꝗ adheret ei: n̄ tn̄ adheret ei ſic̄ for me ꝯiūcte cū corꝑe ꝑfectibili: recipit gͦ ſpēꝫ calidi affli ctiuū n̄ ꝑ modū ſenſus. ſꝫ ꝑ modū intellectꝰ paſſibil̓ ꝗ ē ſic̄ ſenſus. Cū.n. calidū īmutat ſenſuꝫ. ſpēs calidi ſen ſibil̓ ē ī organo qd̓ patit̉ ab ip̄o ſenſibili. ⁊ aīa ꝯpatit̉:

hec aūt ſpēs calidi intelligibilis accipit̉ ī intellectu. ſꝫ accipiendo vt ſibi nociuū patit̉ intellectꝰ: ⁊ ſic angelꝰ patit̉ qͣi intelligēdo ad modū ſenſus. ¶ Ad tercium v̓o dd̓m. ꝙ lꝫ ſit exꝑientia in angelis. nō tn̄ potētia ſenſi tiua. Exꝑientia.n. dicit̉ dupl̓r. ẜm ſenſuꝫ ⁊ ẜm intel lectū. Scd̓m ſenſuꝫ dicit̉ qn̄ ſenſibile ꝑcipit̉ apud ſen īquit̉ exꝑientia ꝯſequēt̉ apud intellectū ſuꝫ. ⁊ ex hͦ de ⁊ ẜm hͨ dicit̉ ex ſenſu fit memoria. ex memoria multoti ens facta exꝑientia ⁊cͣ. Scd̓m intellectū d̓o dr̄ exꝑien tia. qn̄ intellectus īmediate ꝯp̄hēdit rē ſenſibilē. n̄ me diāte ſenſu. ⁊ ꝑ hūc modū ē exꝑientia apud intellectuꝫ angelicū. multa.n. tꝑalia cognoſcūt ⁊ ſenſibilia ꝑ tꝑis exꝑientiā. ¶ Ad qͣrtū dd̓m. ꝙ lꝫ ī aliꝗbꝰ angelis dicat̉ eſſe intellectꝰ fantaſticꝰ. hͦ nō ē niſi ꝓpter errorē ſiue de ceptōꝫ q̄ eſt apud eos.ſ. demones: n̄ qꝛ hēant fantaſti ca ſenſibilia ī potētia aliqͣ. ẜm ꝙ fantaſma dr̄ ſpecies ſenſibilis. n̄ in pn̄ti materia. Fantaſia gͦ ſic ꝯueīt ipſis demonibꝰ. qūo ꝯueīt fantaſia intellectui hūano. cū fal lit̉ circa cognoſcenda. ¶ Ad ꝗntū dd̓m. ꝙ lꝫ poſſit in telligētia angelica immutare virtutē ſenſibileꝫ. ẜm vir tutē imaginariā. ſicut ꝯtingit in ſomnis: hͦ nō eſt qꝛ ha beat in ſe angelꝰ potētiā ſenſibileꝫ vt hmōi. ſꝫ q̄ eſt intel lectualis apud intellectū angeli. in recipiēdo recipitur ẜm potentiā v̓tutis receptiue: ⁊ ita apud recipienteꝫ ī ſenſibilis. Explanatio iſtiꝰ rei oſtendet̉ infra. vbi aget̉ de cognitōne demonū ⁊ eorūdeꝫ temptatōnū. ¶ Ad vl timū dd̓m. ꝙ hͦ quod dicit aug. in li. de ci. dei ſic intel ligit̉. vt intellectiua in angelis hēat poſſe viuificādi vl̓ ꝯcidendi ẜm quendā modū hēat ⁊ poſſe ſentiēdi ⁊ ītel ligēdi ꝓprie: vis.n. intellectiua ī eis ē ita ꝑfecta. vt poſ ſit aliquo mō qd̓ pōt inferior. vn̄ cū inferior poſſit ꝯci dere ⁊ viuificare. pōt etiā ſentire p̄ter iſta ſuo mō ⁊ ꝑ fectiori mō quodā: nō gͦ hꝫ illa ẜm modū ꝑticulareꝫ ⁊ differenteꝫ. ſꝫ ẜm modū generaleꝫ. vt qd̓ pōt vegetabi lis vitaliter. ⁊ ſenſibilis ſenſibil̓r. hoc poſſit intellecti ua intelligibilit̓ ⁊cͣ ¶ Membrum ſecūdum I Dſecūdū quo querit̉. vtꝝ in angelo ſit ī tellectus cū rōne. aut ſine rōne. Ꝙ n̄ cuꝫ rōne videt̉. qꝛ diſtinguit̉ angelꝰ ab hoīe ī hͦ. ꝙ angelus ꝯgnoſcit pͥncipia ⁊ q̄ ſunt a principijs. nō decurredo a prīcipijs ad ꝯcluſionē. aīa aut rōnalis n̄ ꝯgnoſcit ꝯcluſiones. decurrēdo a princi pijs ad illas. gͦ intellectꝰ angelicꝰ ē ſine hmōi ratōne. ¶ Pret̓ea. rōnale eſt ꝓpria drn̄tia hoīs. qua diſtīguit̉ ab om̄i alia re. ⁊ ita ab angelo: ſꝫ nō dicit̉ rōnale niſi a potētia rōnis. gͦ hō diſtinguit̉ ab angelo ī potētia rati onali: n̄ gͦ angelꝰ hꝫ potētiaꝫ hāc. ¶ Iteꝫ in li. de aīa ⁊ ſpū. Animꝰ ē q̄daꝫ ſub̓a rōnis ꝑticeps regēdo corpori accōmodata: gͦ eē ꝑticipē rōnis. eſt ꝓpria drn̄tia aīe ra tionalis: gͦ nō ꝯueīt angelo. ¶ Iteꝫ in eodē li. rō ea vis eſt aīe. q̄ reꝝ corporeaꝝ naturas. formas ⁊ accn̄tia ꝑci pit: oīa incorporea. ſꝫ nō exͣ corꝑa. Ex quo arguit̉ ꝙ nō eſt potētia ī angelo ip̄a rō. ¶ Iteꝫ ī eodeꝫ. ratiocinatio eſt rōnis inꝗſitio: ſꝫ inꝗſitio rōnis n̄ ē in angelo. gͦ n̄ ra tiocinatio: gͦ nec actꝰ rōnis: gͦ nec ip̄a potētia. ¶ Itē in eodē. ad rōnē ꝑtinēt viſibiliū rōnes ⁊ diffinitōes. inui ſibiliū inueſtigatōnes: ſꝫ hͦ nō ꝑtinet ad angelū. gͦ rō n̄ eſt potētia angelica. ¶ Cōtra. Dama. loquēs de ange lo dic̄. vt rōnalis ⁊ intellectual̓ arbitrio libera ē. gͦ an gelus hꝫ potētiā hmōi. Pret̓ea. aug. in li. de ci. dei cuꝫ loquit̉ d̓ demonibꝰ dicit. ea eē rōnalia aīalia mēte paſ ſiua. Iteꝫ Boe. in li. de duabꝰ naturis ⁊ vna ꝑſona di cit. ꝙ ꝑſona eſt rōnalis nature. indiuidua ſub̓a: ſꝫ ꝑſo na eſt in angelis. gͦ rōnalis natura ꝯueīt eis: ſꝫ n̄ ꝯueni ret niſi hr̄ent rōneꝫ. gͦ ⁊cͣ. Iteꝫ Dyo. in li. de di. no. ꝗc eſt malū in demonibꝰ niſi furor irrōnalis. ſꝫ hͦ nō dicit̉ ẜm ſil̓itudineꝫ brutoꝝ. ſꝫ ẜm ſil̓itudineꝫ hoīm male vtē tiū rōne. gͦ rationeꝫ habent. Preterea. cum angelꝰ ſit
ſubſtantia compoſita. quid prohibet angelum ip̄as re rum compoſitiones comprehendere: ſed comprehen dere rerum compoſitōnes eſt ratōnis. gͦ habet ratōeꝫ. Item cum angelus quedaꝫ cognoſcit ⁊ quedam igno ret. ⁊ per cognita poſſit venire in noticiaꝫ incognitoꝝ quid ꝓhibet inceſſum ratōnis eſſe in angelis. gͦ ange lus habebit potentiaꝫ rationis. ¶ Ad quod dicēdū. ꝙ ratio dupliciter accipit̉. ſimilit̓ ⁊ ratōnale. Uno mō ꝓprie. ⁊ alio modo cōmunit̉. Proprie cum dicit̉ vir tus cogitatiua conferens vnū cum altero. decurrens a principijs ad concluſiones. ab vno extremoꝝ ad aliuc ꝑ medium. ẜm ꝙ dicit Dama. excogitatiui ſunt indi cia ⁊ compoſitiōes ⁊ inceſſiones ad actus. ⁊ occaſiōes ⁊ fuge actionum: ꝓprie v̓o intelligentie intelligibiliuꝫ ⁊ virtutes ⁊ doctrine. ⁊ artiū rōnes ⁊ conciliatiuum ⁊ electiuum. Et iteꝝ ideꝫ ſcꝫ Dama. diuidit̉ rōnale aīe ī interius diſpoſitum ſermonem ⁊ prolatum. Eſt auteꝫ interius diſpoſitus ſermo motus aīe in excogitatiuo. fiens ſine aliqua enunciatōne: ẜm hoc maxime ratio nales omnes ſumus. eteniꝫ qui a natiuitate ſunt muti vel ꝓpter aliquā egritudineꝫ vel paſſioneꝫ voceꝫ amiſe runt. nihilominus rōnales ſunt: ꝓlatus v̓o ſermo in voce ⁊ ī ſillabis oꝑationeꝫ hꝫ. qm̄ ꝑ linguaꝫ ⁊ os ꝓfert̉ ſermo. ideoqꝫ ⁊ ꝓlatiuus dicit̉. Eſt auteꝫ annūciatiuꝰ intelligentie. ⁊ ẜm hunc moduꝫ eſt ꝓprium homīs ẜm aīam ratōnaleꝫ. Alio modo accipit̉ cōmunit̉ ꝓ intelle ctu cognoſcente ſuꝑiora ⁊ inferiora intelligibilia ⁊ ſen ſibilia intelligibilit̉: ⁊ ẜm hunc modum nō eſt vis di ſtincta ab intellectu. ⁊ hoc modo ꝯuenit angelis. ¶ Ad obiecta gͦ reſpondet̉. ꝙ lꝫ ratio dicat̉ eſſe in angelis. n̄ tamen ẜm omēꝫ actum. Sunt.n. quidaꝫ actus qui at teſtant̉ imꝑfectioni. ſicut decurrere ꝑ collationē a com poſitis notis ad compoſita ignota: ⁊ ꝑ hunc modū nō ꝯuenit angelis ratio. cuꝫ ſint ſimplicioris intelligētie: ꝯgnoſcūt.n. multa in vno ſine decurſu ratiocinatōis. Nec prohibet quin in angelis ſint naturalit̓ quedam nota quedam ignota: ⁊ per nota aliquo modo poſſunt ignota cognoſci. ſed hoc non eſt per viam inquiſitōis: ſed in malis eſt ꝑ quaſdaꝫ coniecturas. in bonis d̓o ꝑ reuelatōeꝫ ſuꝑnam. Et ꝙ homo cognoſcat decurrendo a ꝓportione nota ad ignotam. hoc nouit angelus: non ꝑ modū ꝓpoſitōnis. ſꝫ indiuiſibilit̓. Un̄ ſi cōprehendit veritates ꝯpoſitōnuꝫ. hoc eſt ẜm ꝙ veritates ille redu cūt̉ ad veritates reꝝ. q̄ ab ip̄is angel̓ ꝯgnoſcūt̉. ¶ Mlēbrū terciuꝫ D terciū quo querit̉ de drn̄tia intellectꝰ poſſibilis ⁊ agentis. vtꝝ ſit in angelis ſi cut in homībꝰ. Quod videt̉. qꝛ angelꝰ hꝫ potentiam recipiendi cognoſcibilia: ſꝫ po tentia receptiua cognoſcibiliuꝫ dicit̉ intellectus poſſi bilis. gͦ habet intellectum poſſibileꝫ. ¶ Iteꝫ hꝫ aliꝗd ī ſe ꝑ quod educit̉ de potentia in actu in genere intelle ctus. ⁊ hoc eſt intellectus agens. gͦ hꝫ intellectū agētē. ¶ Itē compoſitus eſt ex materia intelligibili ⁊ forma intelligibili. ⁊ ex parte materie ē reciꝑe intelligibilia. ⁊ ex parte forme facere. ergo habet intellectum poſſibi lem ⁊ agentem. ¶ Contra. intellectus poſſibilis ī no bis eſt reſpectu ſpecieꝝ abſtrahendaꝝ a fantaſmatibꝰ ſed fantaſmata ſenſibilia non ſunt in angelis. gͦ intelle ctus poſſibilis per hanc viam nō eſt ī angelis. ¶ Item intellectus materialis impedimentum quoddam reci pit per leſioneꝫ cuiuſdam partis cerebri. ſꝫ intellectus in angelis nullo corporeo impedit̉: gͦ intellectꝰ materi alis ſiue poſſibilis nō eſt in angelis. ¶ Itē q̄dā colliga tio ē intellectꝰ poſſibilis ſiue materialis cū v̓tutibꝰ ſen ſibilibꝰ. ſꝫ ī angel̓ nll̓a ē vis colligata hn̄s depēdentiaꝫ ab illis: gͦ n̄ ē intellectꝰ poſſibilis vl̓ material̓ ī angel̓ Ad iod dd̓m. ꝙ telleo poſſibilis ē ī āgel̓. ſꝫ nō ẜm omēꝫ odum ẜm uem eſt in aīabus rōna bus

Queſtio .xxiij.
habet enim angelus intellectū poſſibilē ad recipienduꝫ gnitionē a deo. ⁊ etiam ab angelis ſuꝑioribus ſi ſuꝑ es habet. habet etiam intellectū poſſibilem ad capien dum noticiā iſtorū inferiorū. ſed nō illo modo quo intel lectus poſſibilis humanus. intellectus enī poſſibilis hu manus indiget miniſterio ſenſus preambulo. ⁊ miniſte rio virtutū ſenſibiliū. qd̓ nō eſt in angelo. ⁊ ideo diſſimi liter dicit̉ ex illa parte poſſibilis. ¶ Ad obiectū ergo di cendum. ꝙ licet habeant intellectū poſſibilē. nō tamē re ſpectu ſpecierū abſtrahendarū a fantaſmatibus. nec re ſpectu agentis abſtrahēdis ſpecies a fantaſmatibꝰ. nec indiget memorijs precedētibus vel ſenſibilibus. nec im peditur per impedimentū corporei inſtrumēti. ſicut dici tur in his qui habent maniaca paſſionē. nō enim intel lectus paſſibilis in angelis ſeꝑabilis tm̄ ē a corpore vel ab actu ſenſibiliū virium. ſed ſeꝑatus eſt. ideo nō occur rit ei impedimentū ex ꝑte illa. ¶ Ad aliud quo queritur de intellectu agente. dicendū. ꝙ intellectus agētis ꝓprie ſumpti. eſt educere potentiā intelligēdi. ⁊ hoc per abſtra ctionē ſpecierū a fantaſmatibꝰ. In angelo autē non ē ac ceptio ſpecierū per abſtractionem a fantaſmatibus. vn de ꝙͣtum ad hanc conditionē non dicitur intellectus an geli agens. Sumendo autē cōmunius intellectum age tem. prout agentis eſt educere potentiam intelligendi in actum per acceptionem quanda ſpecierū. intellectus an geli poteſt dici agens. Utrum intellectus ſpeculatiuus ticus ſit in angelo. ¶ Nlembruꝫ quartuꝫ Dquartū quo queritur de his differentijs que ſunt intellectus ſpeculatiuus ⁊ practi cus. vtrum cōueniant angelo ẜm naturam. Ꝙ non videtur. Cum enim ſpeculatiuus a ſpeculo dicatur. cognoſcere autem per ſpeculum ⁊ eni gmna. ſit cognoſcere ſuperna per hec īferiora. angeli au tem ẜm naturam ſuam eſt nudā veritatem contemplari cum nihil interſit inter ipſum naturaliter ⁊ deum. ergo non habet intellectum ſpeculatiuum a ſpeculo dictum. ¶ Preterea. intellectus ſpeculatiuꝰ ſicut dicit ph̓us eſt um continuo tempore. ſed intellectus angelicus natu raliter abſtrahit a continuo. ergo nō eſt intellectus ſpe culatiuus in angelis. ¶ Similiter arguitur ꝙ non ſit ī tellectus practicus. Na extendente ſe intelligētia fit pra ctica. ergo ſi nō eſt ſpeculatiua in angelis. nec practica que conſequitur ad ipſam. ¶ Item intellectus practicꝰ indiget cuſtodia angelica. ꝓut angelus datur ad cuſto diam in bono ⁊ ad fugam mali. ſed angelus ratione ali cuiꝰ potentie ſue non indiget cuſtodia angelica. ergo nō eſt intellectus practicus in angelis. ¶ Preterea. intelle ctus practicus retardatur per fantaſiam. ſed intellectꝰ in angelis nō retardatur. ergo non eſt in angelis intel lectus practicus. ¶ Contra. ītellectus ſpeculatiuꝰ ē vis qua cognoſcuntur res intelligibiles. vt angeli ⁊ anime ⁊ huiuſmodi. ſed hec vis eſt in angelis. ergo intellectus ſpeculatiuꝰ eſt in angelis. ¶ Item in lib. de anima ⁊ ſpi ritu dicitur. ꝙ anima ſimilis eſt per intellectum angel̓. ſed proprie differentie intellectus. ſunt ſpeculatiuus et practicus. ergo he differentie cōueniunt angelis. ¶ Itē intellectus ſpeculatiuus ē vis nata cognoſcere verum. Intellectus practicus vis nata mouere ad bonū. ſꝫ he due differētie ſunt in angelis. ergo in angelis eſt ſpecula tiuū ⁊ practicū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſpeculatiuum pōt dici dupliciter. vel a ſpeculādo vel a ſpeculo. ſi a ſpeculā do ⁊ ſimiliter practicus ab oꝑando. ẜm hoc bn̄ poſſunt he due differētie eſſe ī angelo. ſꝫ ẜm ꝙ dicit̉ a ſpeculo. ⁊ mediāte ſenſu recipiunt̉ ſpecies intelligibiles ꝗbus aīa ſpeculat̉. ⁊ in ſpeculo videt̉. ⁊ ẜm hūc modū nō dicitur ſpeculatiuū in angelo eſſe ẜm naturā. Et nota ꝙ alia ē obſcuritas quā habet angelꝰ malꝰ cū videt ꝑ ſpeculum. ⁊ cū homo videt naturaliter. Naꝫ illa quā habet homo naturaliter. eſt ex cōiunctione cū corpulētia ipſius corporis corruptibilis. Unde Greg. humanū cor ipſo cor poris carnalis pōdere grauatū. hanc ipſam corpulētiaꝫ quaſi obicem retinēs. ſumma nō penetrat. ⁊ graue exte rius iacet. qꝛ leuātem manū interiꝰ non habet hanc aut nō habet angelꝰ malus. ſed habet eā per peccatū: quam etiam peccator homo ſimilit̓ habet. vnde dupliciter dici tur homo malus videre per ſpeculū. angelꝰ v̓o malꝰ al tero mō tm̄: homo v̓o bonus altero mō tm̄. cū erat in ſta tu īnocētie. aliter v̓o cū eſt in ſtatu penalitatis. angelus v̓o bonꝰ neutro modorū. ſed clare videt aut ſpeculatur. ¶ Ad id quod obijcitur de intellectu ſpeculatiuo. ꝑ iam dicta pōt reſpōderi. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de ītellectu practico. dicēdū ꝙ ītellectꝰ practicꝰ pōt dici vis. que na ta ē moue̓ vel moueri ad bonū. ⁊ hͦ mō ē ī angelo. Si v̓o accipiat̉ ꝓut īdiget cuſtodia ar elica ne labat̉. vel pōt reciꝑe impedimētū ꝑ fantaſiā ſenſibilē. nō ē ītellectꝰ pra cticꝰ ī angelis. ꝑ hec patet ſ rū cōtra intelle ctum ¶ Queſtio. xxiij. de modis cognoſcēd Icto de potentia ognitiua. dicendū eſt de actu. Et prīo de modis cognoſcēdi. ſcd̓o de differen tijs cognoſcibiliū. Ꝙ tum ad primum querit̉ de duplici cognitione angelorū. matutina ⁊ veſpertina que ponit̉ ab Aug. ī lib. ſuꝑ gen̄. ad litt. ⁊ in lib. de ciui. dei ad oroſium. ¶ Prīo querit̉. quare appellet̉ cognitio matutina ⁊ veſꝑtina. ¶ Scd̓o. vtrū vtraqꝫ cognitio ſit naturalis. ¶ Terciode ſufficien tia huius diuiſiōis. ¶ Quarto de comꝑatione vnius ad aliā.ſ. que potior ſit. ¶ Quīto. vtrū cognitio qua cogno ſcunt angeli verbū. debeat dici matutina aut veſpertīa. ¶ Sexto. vtrū cognitio que fuit in angelis anteꝙͣ cade rent. eſſet matutina vel veſpertina vel nec ſic nec ſic. ¶ Membruꝫ primuꝫ D primum ſic primo videtur. ꝙ aliqua co gnitio beatorum angelorum nō debeat dici matutina aut veſpertina. hanc enim duplicem cognitionē angeli accipit Augu. ex hoc quod dictum eſt gen. j. factuꝫ eſt veſꝑe ⁊ mane dies vnꝰ. Cognitio ergo matutina aut veſpertina dicitur iuxta ꝓ prietatē eius ꝙ dicit̉ mane ⁊ veſꝑe. ſed mane eſt lux ad mixta cū tenebris. ſimiliter in veſꝑe. ergo cū ꝑ lucē ītel ligat̉ cognitio. ꝑ tenebras ignorātia. patet ꝙ cognitio matutina ⁊ veſꝑtina ē. cui aliꝗd admixtū ē d̓ ignorātia. Sꝫ in cognitiōe bonorū angelorū nihil ē admixtū de igͦ rantia. īmo potiꝰ videt̉ dici diurna. ẜm ꝙ dies nomīat cognitionē. cui nihil eſt admixtū de ignoratia. ¶ Prete rea videt̉. ꝙ cognitio in verbo nō debeat dici matutina qm̄ cognitio ī verbo ē ẜm rationē verbi. qm̄ verbū lux ē incōmutabilis. elōgans a ſe omnē tenebrā. Cognitō au tem matutina ꝓut ē matutina. nō elōgat a ſe omnē tene brā igͦrātie. ſic̄ nec māͣe tenebrā matē̓ialē. qͣre ⁊cͣ. ¶ Pre terea vr̄ ꝙ cognitio boni āgeli de quacūqꝫ creatura ſit. ſiue ſit de ſe ſiue de alijs. n̄ debeat dici matutīa. ẜm ꝙ di cit Bama. angeli lumīa ſunt. Et ẜm ꝙ exponit aug. ſu ꝑ Gen̄. ad litt. ꝑ diē ſignat̉ cognitio angelorū ꝑ noctem priuatio eiuſdē. vn̄ ẜm ꝙ expoit cognitio nihil aliud eſt ꝙͣ dies. ⁊ dies totiēs repetitꝰ nihil alid̓ ē ꝙͣ cognitō āgl̓i totiēs repetita. Sꝫ cōſtat ꝙ veſꝑa dicit declinationē ad noctē. ꝯgnitō v̓o veſꝑtīa poſſibilitatē vel declinationeꝫ ad ignorātiā. ſꝫ ꝯgnitō bōi āgeli nullo mō eſt poſſibil̓ ad ignorātiā. ẜm ꝙ huiꝰ mōi. gͦ cognitio āgeli nō dꝫ dici ve ſꝑtina. ¶ Ad hͦ dicēt aliꝗs. ꝙ cū angelus ſit creatura. et io de nihilo. ꝙ de natura ſua qͣ creatura ē poſſibil̓ ad igͦ rantiā. ⁊ ſua ꝯgnitōe admixta ē qͦ ad hͦ ignorātie. ⁊ iō ꝑ māe ⁊ veſꝑe q̄ dicūt admixtōeꝫ cū tenebris. pōt aſſignari vt dicat̉ eꝰ ꝯgtō matutīa l̓ veſꝑtīa. ¶ Sꝫ tūc obijcit̉. ꝙ vi

detur ꝙ cognitio angeli nec debeat dici matutina nec ve ſpertina: qm̄ mane habet tenebrā antecedentē ⁊ lumen ſequēs: econtra veſpera: ſed neutro modo eſt in angelis ergo neutra cognitio. ¶ Reſponſio dicimꝰ ꝙ ſicut patꝫ in libro ſuper gen̄. ad litt. Cū aug. ponit predictā dupli cem angeli cognitionē. ibi intendit diuidere diē a nocte. ẜm ꝙ ſit huiuſmodi diuiſio. Gen̄. primo cū dicit̉. deꝰ di uiſit lucē a tenebris. ⁊ vult ꝙ cognitio angeli dicatur di es cuius ſunt due partes. mane.ſ. ⁊ veſpera. vult gͦ co gnitionem angeli comꝑare diei ſiue luce eiuſdē: ignorā tia nocti vel tenebris. ⁊ cū mane ſit principium diei ve ſpera finis. vult ſimiliter ẜm hoc. ꝙ ꝯgnitio angeli ī ver bo dicatur matutina. cū ſit tanꝙͣ in principio rerū. Sꝫ cognitio eius vel rerū in ſeipſo. vel rerū in proprio gene re eſt veſpertina. cū ſit in creatura: q̄ inꝙͣtum eſt creatu ra ē ī declinatione ⁊ caſu. ⁊ iuxta hoc accipiunt̉ hec no mina matutinū ⁊ veſpertinū. reſpectu cognitionis an gelice. ⁊ per hec patet ſolutio ad omnia obiecta. ꝓcedūt enim ex ſuppoſitione cuiuſdam falſi.ſ. ꝙ cognitio angel dicatur matutina aut veſpertina. qꝛ ſit cognitio in ma ne ⁊ in veſpere lucis cū tenebris. quod falſum eſt. ¶ Itē vt patet gen j. anteꝙͣ fieret mentio de mane ⁊ veſꝑe. iam erat dies diſtinctus a nocte. ⁊ ſimiliter in cōfirmatione angeli cognitio eius fuit diſtincta ab ignorantia. ẜm ꝙ exponit Aug. ſuper gen̄. ad litte. Si ergo querat̉. quare tunc cognitio angeli nō dicitur diurna. dicimus ꝙ be ne ſic poteſt vocari. Unde aug. in. xj. de ciui. dei capitu lo. xxix. In verbo cognoſcunt angeli tanꝙͣ diurna cogni tione. in ſeipſis tanꝙͣ veſpertina. Item in quarto libro ſuper gen̄. ad litt. Lognitio que eſt in verbo ad diem ꝑ tinet. que eſt in ſeipſis ad veſperam. ¶ Sed fortaſſe que retur. cum meridies ſit quaſi media pars diei īter ma ne ⁊ veſperam. videtur ẜm hoc. ꝙ debeat poni tercia dif ferentia cognitionis angeli que diceret̉ meridiana. Ad quod dicimus. ꝙ hoc nō oportet. nō enim poteſt angelꝰ cognoſcere res. niſi aut in creatore aut in creatura. ⁊ hͦ vel cognoſcēdo in ſeipſo res. vel in proprijs generibus. ⁊ prima cognitio dicitur matutina. ſecunda veſꝑtina. ¶ Membrum ſecundum Dſecundū quo queritur. an cognitio in an gelis matutina vel veſpertina dicatur natu ralis. Ad quod ſic. Illud dicit̉ naturale qd̓ a principio fuit in angelis. ſed cognitio ve ſpertina fuit in eis a principio. ¶ Preterea. aliquā ha buerunt de creatore cognitionem. ergo cū illa nō dicat̉ veſpertina erit matutina. ⁊ ita vtraqꝫ cognitio erit ī an gelis naturalis. ¶ Contra. cognitio matutina eſt ange lice nature formate cum dictum eſt fiat lux. ⁊cͣ. ergo cū non ſit angelus ẜm naturam ſuā formatus. non habuit cognitionem matutinam ſed primitiuam cognitionem. ¶ Preterea. hec ē cognitio reruꝫ in verbo. ſed hec cogni tio eſt ſpirituum habentium gloriam. ſed angeli mali n̄ habuerunt iſtum ſtatum. ergo nec cognitionem matuti nam. ⁊ habuerunt naturalem. ergo illa nō fuit matuti na. ¶ Ad quod dicenduꝫ. ꝙ veſpertina cognitio pōt di ci dupliciter. vel cum cognoſcunt res in ſuo genere. vel cum ex ipſis rebus ſiue ex ipſa natura cognoſcitiui ſine adminiculo gratie gratūfaciētis. aſcendit creatura ange lica ad cognitionem creatoris. Cum ergo dicitur ꝙ an gelus de natura ſua vel ex conſideratione rerum creata rum cognoſcit creatorem. dicitur hec cognitio non ma tutina ſed veſpertina. que non incipit a creatore ⁊ per uenit ad creaturam. ſed īcipit a creatura. ⁊ peruenit ad creatorem. Nec hoc eſt contrarium quod ponit beatus Bern̄. differentiam inter cognitionem angelice nature ⁊ humane. Uidetur enim dicere. ꝙ angelus immediate cognoſcat deum nō ſic autem homo. ſed hoc intelligen dum eſt ꝙ aſſignare intendit differētiam inter hanc cō gnitionem ⁊ illam: ꝙ angelus non indiget adminiculo creature corporalis ſicut homo. nō enim per cognitionem ſenſibilem venit ad intelligibilem. ſed nō excludit quin creatura intelligibilis per ſe nitatur aſcendere ad ognitionem creatricis eſſentie. ¶ Ad illud v̓o qd̓ queri tur. vtrum altera iſtarum cognitionū ſit naturalis. dicē dum naturale dicitur dupliciter. vel ad quod ſufficit na tura. vel qd̓ datum eſt a principio ipſe nature ⁊ reputa tur quaſi naturale. Secūdo modo poſſet dici altera ea rum iſtarum naturalis. primo v̓o mō dicitur naturalis quedam cognitio. qua potuerunt angeli cognoſcere res in ſeipſis vel in proprio genere. ¶ Membrum tercium Dtercium quo queritur de ſufficiētia huiꝰ diuiſionis. Ad quod ſic aug. ponit. ꝙ an lus cognoſcit res in verbo. ⁊ in ſe ⁊ in pr prio genere. quare ẜm hoc ſunt tres ratiōes ẜm quas cognoſcitur angelus. ⁊ patet ꝙ ẜm primā ra tionem dicitur cognitio angeli matutina. ẜm terciaꝫ ve ſpertina. quare he due differētie nō ſufficiunt. ¶ At poſ ſet dici. ꝙ debet poni media differentia cognitiōis que dicitur meridiana. ſed hoc ē ſupra poſitū ⁊ ſolutuꝫ. Re ſpondetur concedimus ꝙ iuxta primā cognitionem an geli ſumitur cognitio matutina. ſed veſꝑtina nō ſolū iu xta terciā ſed ⁊ iuxta ſcd̓am. vt manifeſtatū eſt ſupra. cū vtraqꝫ cognitio ſit in creatura. ⁊ ideo dicit Aug. ad oro ſium. Ipſa creature cognitio in ſemetipſa veſꝑtina que dei cognitione erat mane. ⁊ idē in eodē. Sciētia angelo rum in ſeipſis. in comꝑatione ad ſcientiam q̄ eſt in ver bo dicitur veſpertina. ſic ergo tam ſcd̓a differentia ꝯgn tionis angelice ꝙͣ tercia dicitur veſpertina. tamen tercia ſimpliciter. ſed ſcd̓a quodāmodo. ¶ Sed tūc querit̉ que eſt differētia inter hanc duplicem cognitionem veſperti nam. Et videtur ꝙ nulla. qm̄ nec a ꝑte cognoſcentis. cū cognoſcens poſſit eſſe idem angelus. nec a ꝑte rei cogni te. qm̄ eandem rem cognoſcit angelus ī ſeipſo ⁊ in gene ribus rerum. nec a ꝑte eius quo cognoſcuntur res ꝑ ſu as ſpecies: ſed nihil aliud videtur ratione cuiꝰ poſſit aſ ſignari differētia. quare ⁊cͣ. ¶ Cōtra angeli ꝯgnouerūt res fiendas in ſeipſis angelis. ⁊ ita ẜm ordinem nature anteꝙͣ fierent: ſed in proprijs generibus rerum. nō cōtin git res cognoſcere anteꝙͣ fiant. ſed ſolum iaꝫ factas. ẜm yponit aug. ſed cōſtat ꝙ alio modo cognoſcitur res fi nda nōdum facta. ⁊ res que cognoſcitur ẜm ꝙ iā facta eſt. Unde aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. accipit illa tria verba que ponūtur in cōditione firmamēti. gen̄. j. fiat. fecit. ⁊ factū eſt: ⁊ vult illa diſtinguere referēdo ad triplicē cognitiōꝫ angeli. qm̄ ꝙ dicit̉ fiat. refert̉ ad cognitionē angeli quā habet in verbo. Fecit ad cognitionē rerū in ipſo angelo. ⁊ factū eſt ad cognitionē rerum in proprio genere. lꝫ.n. hec ſimul fuerīt tēpore tn̄ ibi ē prioritas ordine ⁊ digni tate. Unde li fiat dicit quaſi diſpoſitionē ad operanduꝫ. quod cognouit angelꝰ in verbo. li fecit quaſi ip̄m opera ri qd̓ cognouit. ī ſeip̄o li factū ꝙ iā oꝑatu. qd̓ ꝯgnouit an gelus ī rebꝰ iā creatis. ⁊ hoc ſic cognoſcere dedit deꝰ an gelo. ẜm ꝙ ibi dicit aug. ſic ergo patet ꝙ differunt huiꝰ nodi cognitiōes quod cōcedimꝰ. ¶ Ad illud ergo quod obijcit̉ in cōtrariū. dicimꝰ ꝙ angelus cognoſcit res in ſe angelo ꝑ ſpecies ſibi datas. ſed ī ꝓprio genere accipiēde ſpecies ab ipſis rebꝰ. licet ergo vtrobiqꝫ cognoſcat res ꝑ earū ſpecies differēter tn̄. Et patet exemplū de artifice. qui aliter cognoſcit archam anteꝙͣ fiat. ⁊ poſtꝙͣ facta ē ⁊ tn̄ vtrobiqꝫ ꝑ ſuā ſpeciē ꝯgnoſcit. patet ergo ex p̄dictis quomō ē pone tm̄ duas differētias ꝯgnitiōis in angelo. ⁊ tn̄ ſunt eiꝰ tres ratiōes cognoſcēdi. ⁊ quomō huiꝰ mō tres rationes differāt. qm̄ illa que eſt in verbo nullo mō depēdet a re creata. ſed illa que ē in angelo ad minꝰ de pendet a forma vel ſpecie cōcreata ipſi angelo. qꝛ intelli gentia ē plena formis. ſꝫ illa que ē rerū ī ꝓprijs generibꝰ a rebus creatis ſimplicit̓ dependet. Ex hoc patet. ꝙ iſte tres rationes cognoſcendi. ẜm nobilitatē earū differūt. ma increata ꝙͣ conereata ipſi angelo nobilior enim ē

Queſtio .xxiij.
⁊ concreata ꝙͣ forma a rebus accepta. Nembruꝫ quartum D quartū quo querit̉ de cōparatione vniꝰ cognitiōis ad aliā que potior ſit. Ad quod ſic. Melius cognoſcunt̉ res in arte qua fi nt ꝙͣ in ipſis rebus. ſicut dicit Aug. in li. de ciui. dei. ⁊ ide ſuꝑ illud Ioh̓. j. quod factū ē in ipſo vi ta erat. archa viuit in mēte qd̓ fit trāſit cū tēpore. ſꝫ cō gnitio rerū in arte. ē in ipſo verbo. rerū in ſeipſis in ꝓ prio genere. ergo potior eſt cognitio ī verbo. ꝙͣ que eſt in ipſo genere ꝓprio. ¶ Itē meliꝰ ꝯgnoſcūtur res. cū cogno ſcuntur ẜm ꝙ habēt eſſe īmutabiliter. ꝙͣ ẜm ꝙ habēt eſ ſe mutabiliter. ſed ī verbo habēt eſſe īmutabiliter. in ꝓ prio genere mutabiliter: ⁊ ī hoc ⁊ ī illo cognoſcunt̉ ꝓut ibi ſunt. ergo potior ē cognitio rerū in verbo ꝙͣ in ꝓprio enere. ¶ Itē Aug. ad oroſiū. plus videt̉ creatura ī ver bo. ꝙͣ in ſeipſa videat̉. plus videt̉ in arte ī qua fit ꝙͣ ī ſe ipſa videat̉. vnde aug. in. xj. de ciui. dei. vij. ca. Scientia creature in comꝑatione ſciētie creatoris quodammō ad ſpaſcit. itēqꝫ luceſcit ⁊ mane fit. cū ipſa refert̉ ad lau in dilectionēqꝫ creatoris. nec in noctē vergit̉. vbi non creator creature dilectiōe relinquit̉. ¶ Itē ibidē cognitō creature ī ſeipſa decoloratior ē(vt ita dicā) ꝙͣ cū ī dei ſa pientia cognoſcit̉ velut ī arte qua facta eſt. iō veſpera ꝙͣ nox cōgruētius dici pōt. ¶ Itē matutinū ẜm ꝙ huiꝰ mo nobilius ē veſpertino. ergo cognitio matutina potior ē veſpertīa cognitiōe. ¶ Cōtra potior ē cognitio quā res diſtincte cognoſcunt̉ ꝙͣ qua indiſtīcte. Sꝫ in ꝓprio gene re cognoſcunt̉ diſtīcte. in verbo v̓o indiſtīcte. ergo poti or eſt cognitio ī ꝓprio genere ꝙͣ in verbo. ¶ Item ſicut ſe habet eſſe ad eſſe. ita cognitio ad cognitionē. cū cognitio rei ſequat̉ eſſe eiuſdem. ⁊ iuxta ꝓprietates eſſendi ſūma tur rō cognoſcēdi. ſed eſſe rei in ꝓprio genere eſt eſſe ſim pliciter. eſſe ī verbo eſt eſſe ẜm qd̓. ergo ⁊ cognitio. ſꝫ rei cognitio que ē cognitio ſimpliciter. potior ē ꝙͣ illa que ē ẜm quid. ergo ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ſi. b. cognoſcit̉ ꝑ. a. ita ꝙ ꝓpria rō cognoſcēdi ſit a. ſi a nō cognoſcit̉ niſi ꝑ priuationeꝫ. ergo nec b. a ſimili arguit̉. Cōſtat enim ꝙ verbū ē rō cō gnitionis angeli cū cognoſcit ī verbo. ſꝫ ipſum verbū nō cōtingit cognoſcere niſi ꝑ priuationē. vt videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉. jͣ. thimo. vlti. qui habitat lucē inacceſſibileꝫ. Et hͦ oſtēdit Dyoni. dicit enim ꝙ certiores ſunt de deo nega tiones ꝙͣ affirmationes. licet enim multe affirmationes de deo ſint vere. tamen incerte. ſed negationes ſunt cer tiſſime. vt ꝙ nō eſt lex aut lapis aut aliquid huiuſmodi ergo angelus cognoſcit res in verbo ſolūmodo priuati ue. ſed talis cognitio nō eſt certitudinalis. ſed cognitio rerum in proprio genere ē certitudinalis. potior autē eſt cognitio certitudinalis nō certitudinali. quare vt priꝰ. ¶ Item videt̉ ꝙ nullo modo poſſint angeli cognoſce̓ res in verbo. qm̄ verbū eſt infinite lucis. potentia auteꝫ an geli finita eſt. ſed nō videtur ꝙ finitum copuletur finito per infinitū. quod eſſet ſi diceretur ꝙ angelus cognoſce ret in verbo. vel ꝙ verbū eſſet ratio. ẜm quā vniretur in telligibile cum intelligente. Quod cum videatur impoſ ſibile. videtur ꝙ angelus non poſſit res in verbo cogno ſcere. ¶ Reſpōdetur ẜm Aug. ſuper Gen̄. ad litt. ⁊ ad oroſium. potior ē cognitio que eſt in verbo. ꝙͣ q̄ in ꝓprio genere. qm̄ in verbo cognoſcitur res eternaliter ⁊ incor ruptibiliter. ⁊ vt in cauſa. ſed in proprio genere vt tēpo raliter. ⁊ vt corruptibiliter. ⁊ vt create. ſꝫ nobilior ⁊ po tior eſt illa cognitio ꝙͣ illa. quēadmodum enim dicimꝰ. ꝙ certius cognoſcemus res in futuro ꝙͣ modo. quia ī fu turo cognoſcemus in verbo. modo autē cognoſcimusī proprio genere. ita dicimus ꝙ melius cognoſcunt ange li res in verbo ꝙͣ in genere proprio. ¶ Ad primo obiectū dicendum eſt. ꝙ deus vno ⁊ eodem modo cognoſcit res diſtincte.ſ. ſeipſo. ⁊ ideo dicimus ꝙ potiſſima eſt ſua co gnitio. cum vno ⁊ eodem modo poſſit cognoſcere plura. ⁊ in potentia eſt intellectus creati ꝙ nō poſſit cognoſcere plura niſi pluribi cut enim dicimus ꝙ nobilior ē motus vnius motoris bētis virtutē plurium. ꝙͣ pluri um habentiū ſolū huiuſmodi virtutē. ita dicimus ꝙ de nobilitate dei eſt. ꝙ vno ⁊ eodē mō poſſit ꝯgnoſcere plu ra ⁊ diſtincta. illud enim vnum habet virtutē ipſo mane te vno. diſtinguēdi res ipſas. Nō enim eſt deus ſicut ſpe culū materiale. quod ẜm vnā ſpeciē nō poteſt diſtīguere plura. ſed eſt etiam diſtinctiuū ipſarū. ⁊ ideo ſoluenduꝫ eſt ꝑ interemptionē. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ ange in verbo cognoſcit res indiſtīcte. dicenduꝫ ꝙ pōt eas ibi cognoſcere diſtīcte. nō quia ſit diſtinctio in verbo. ſed in rebus ipſis a verbo. ⁊ ipſuꝫ ſpeculū angeli cū in recipiē do eas diſtincte recipit. Unde deꝰ facit ī angelo huiꝰ mo di diſtinctiōm. ¶ Ad ſecundū dicimus. ꝙ eſſe rerū in pri mo. eſt eſſe ſimpliciter. qm̄ illud eſſe eſt nihil aliud ꝙͣ eſſe primi. ẜm ꝙ dicit Anſelmus. ꝙ creatura ī creatore ni hil aliud ē ꝙͣ creatrix eſſentia. nō enī dicimꝰ ꝙ lapis ha beat eſſe lapidis in deo. ⁊ ſic de alijs. ſed eſſe quod habet in deo. eſt eſſe increatum. ⁊ ideo eſt eſſe ſimpliciter. qm̄ quicꝗd eſt in ipſo vt eſt in ipſo eſt ipſe. nō ſic in anima in qua ſunt ſpeciēs rerū. que nō ſunt ipſa aīma. ⁊ ideo cuꝫ cognitio ſequatur eſſe. manifeſtū eſt. ꝙ ſimpliciter eſt cō gnoſcere res in verbo. vnde etiā dicit ph̓us ꝙ cognoſce re creatū in cauſa eſt cognoſcere ſimpliciter ipſuꝫ. ⁊ ml̓ tomagis in cauſa que ſupra omnē cauſam ē. ſicut ē cau ſa prima. ¶ Ad terciū dicendum. ꝙ aliter ē in cognitiōe noſtra ꝙͣ angelorū ẜm ꝙ oſtendit Bern̄. v. omel̓. ſuꝑ cā tica dices. ſuꝑceleſtis ſpiritꝰ abſqꝫ adiutorio corporis. ⁊ abſqꝫ intuitu horū que ꝑ corpus ſentiunt̉. ſola perfectio ſue vicinitate ac viuacitate nature ſufficit apprehendere ſumma ⁊ infima penetrare. an nō hoc apl̓us intellexit qui cum diceret. inuiſibilia dei per ea que facta ſunt in tellecta conſpiciuntur. adiecit protinus a creatura mun di. nimirum qm̄ a creatura celi nō ita. quo enim his in uolūtus carne ac incola terre ſpiritus. ex cōſideratione ſenſibiliū profitiens. gradatim quodāmodo paulatiꝫqꝫ nititur ꝑuenire. eo ille celeſtium habitor ingenua ſubti litate a ſublimitate ſua ⁊ omni facilitate pertingit. nul lo vtiqꝫ ſenſus corporei āminiculo fultus. nullo corporet mēbri adiutus officio. nullo corporee cuiuſcūqꝫ rei re formatus intuitu. Et idem ſubdit exempla notabilia di cens. Cur enī īter corꝑa ſpeciales ſcrutent̉ ſenſus. quos in libro vite ⁊ abſqꝫ cōditione legit. ⁊ abſqꝫ difficultate ī telligit. Cur in ſudore vultꝰ ſui laboret excutere grana de paleis. de vineis vuas. ⁊ de amurca oleū. qui de om bus ſatis habūdeqꝫ ad manum habet. Quis mēdicet vi ctum ſuū in domo ſua habūdans panibꝰ. quis puteū fo dere curat. ⁊ terre viſceribꝰ venas aquaꝝ cū labore rima ri cui vltro affatim aquas līpidas fons viuꝰ emanat. I dē dicit augu. ſuꝑ Gen̄. ad litt. ij. li. circa mediuꝫ. Ne enī ſicut nos ad ꝑcipiendā ſapientiā eius proficiebāt. geli. vt inuiſibilia dei ꝑ ea que facta ſunt intellecta con ſpiciēt. ꝗ ex quo facti ſunt. ip̄a eternitate ſancta ⁊ pia cō templatiōe ꝑfruunt̉. Facit ergo Bern̄. vim ī hͦ ꝙ dicit a creatura mūdi.i. a creatura hūana. ⁊ nō dicit a creatura celi.i. a creatura angelica. quaſi diceret. licet ītellectꝰ hu manus veniet ad cognitionē inuiſibiliū ꝑ creaturas. nō tn̄ intellectꝰ angelicꝰ. ẜm hoc ergo dicimꝰ. ꝙ verum ē ꝙ creatura hūana ꝙͣtum ē de ſe. nunꝙͣ venit ad cognitione inuiſibiliū. ſed ſolū aut ꝑ priuationeꝫ aut ꝑ effectus. ẜm etiā quod dicit Dyoni. verbi gr̄a. ꝑ priuationem ſicut ſi velim ſcire quid ē deus. inducēdo in creaturis remouer do eas a deo. vt dicatur. ꝙ nō eſt lapis. aut equus. ⁊ ſic de alijs. ⁊ ſic conicitur ꝙ eſt ſupra omnē creaturaꝫ. Alio mō ꝑ effectꝰ eiꝰ reꝑtos ī creaturis. ſicut ſi dicat̉. hec cre atura ē bona. ⁊ nō ē bona a ſe. gͦ ab alio. Sꝫ tūc querit̉. vel ab alia creatura. vl̓ ab alio ꝙͣ a creatura. ⁊ tūc conici tur ꝙ ab alio ꝙͣ a creatura. ⁊ tūc conicit̉ aliquā ſubſtātiā eē īcatā pͥmā. qm̄ abir̄ n̄ ē ī īfinitū. ſꝫ ſic n̄ ē ī āgl̓o. ſꝫ āgl̓. ꝯgͦſcit d̓ū. l̓ ꝑ ip̄ꝫ. l̓ ꝑ ſil̓itudīeꝫ ab ip̄o accepta. ⁊ iō certiſ ſima ē eiꝰ ꝯgnitō qͣ ꝯgͦſcit res ī v̓bo. qm̄ ꝑ ip̄ꝫ v̓bū ꝯgͦſcit

verbū. ⁊ ꝑ ipſum alia. ¶ Ad vltimum dicimus. ꝙ ⁊ ſi lu men increatū ſit infinitū quātū eſt de ſe. tn̄ ītelligēs ẜm ſui poſſibilitatē ipſum recipit. ⁊ ita finite. omne eniꝫ re ceptum eſt in recipiēte per modū recipiētis. ⁊ nō ꝑ mo dū recepti. ⁊ hoc magis explanatū eſt in queſtiōe de viſi on vel cognitiōe dei. vbi oſtēſum ē. quomo deus licet ſit infinite virtutis. tamē ſe cōtemperat intelligēti. vt ip̄m poſſit recipere ẜm ſuā poſſibilitatē. nec valet oppoſitō ſi ꝑ infinitū virtute intelligat̉ finitū. nō enim oportet ītel lectū ꝑ tranſire id vt eſt infinitū. ſed attingere illud vt ē ¶ Nembrum quintum D quintū quo queritur. vtrū cognitio qua cognoſcit angelꝰ verbū. ſit matutina aut ve ſpertina. ⁊ videt̉ ꝙ nō matutina. qm̄ aliud eſt intueri lumē ſolis ⁊ rem in lumine ſolis ergo ſimiliter aliud ⁊ aliud eſt intueri verbū ⁊ res ī ver bo ⁊ alius modus intuēdi videt̉. Sed cognitio reruꝫ in verbo dicit̉ matutina. ergo cognitio ipſius verbi non vi detur dici matutina. ⁊ conſtat ꝙ nō dicitur veſpertina. ¶ Itē cū dicitur gen̄. primo. dies vnus vel ſecundus ⁊cͣ. dies ibi accipitur preſentia luminis eterni ſuꝑ creatu ram angelica quā illuminat. ⁊ hec preſentia eſt in cōuer ſione ad lumen eternū. ſed nō poſſunt cōuerti ad illud ⁊ illud nō cognoſcere. ergo in conuertendo cognoſcunt ipſum lumen. ſed poſtea ſubditur. factū eſt veſpere ⁊ ma ne ⁊cͣ. ergo ex ordine verborū videtur. ꝙ iſta cognitio n̄ fuit matutina aut veſpertina. ¶ Cōtra. angelus cogn ſcit verbū. ⁊ res in verbo ꝑ ipſum verbū. ergo vtrobiq eſt idē principiū cognoſcēdi. ergo eadē eſt cognitio ī ſpe cie. ſed illa eſt matutina qͣ cognoſcūt res in verbo ꝑ ver bum. ergo ⁊ reliqua. ¶ Ad hoc reſpōdendū ꝑ auctori tatem Aug. ad oroſium dicētis ſic. hoc ītelligi poſſe ar bitror. qd̓ nō in ipſodie tanꝙͣ eius bono indigēs quo ſit beatior requieuit. ſed ipſum diē ſeptimū id eſt angelicā naturā adduxiſſe ad requiē ſuā. vt viderēt.ſ. in deo ſicut omnē formandā creaturā. ita ⁊ illū viderēt. ꝙ nullā cre aturam ꝓ indigētia. ſed pro ſola bonitate feciſſet. Ex qͦ videtur ꝙ eadē eſt cognitio quā vidēt verbū. ⁊ qua vidēt res in verbo. ¶ Ad primo obiectū dicendū ꝙ nō eſt ſimi le de viſione ſolis ⁊ eiꝰ quod videt̉ in lumine. ⁊ de ꝯgni tione verbi. ⁊ eius quod videt̉ in verbo. viſio enim alicꝰ in lumine ſolis nō eſt idē quod viſio ſolis. viſio auteꝫ ali cuius in verbo. eſt idē quod viſio verbi. res enim in ver bo eſt idē quod ipſum verbū. viſum autē in ſole nō ē idē quod ſol. cū ergo matutina vel diurnā dicatur viſio illa que eſt cognitio rei in verbo. dicetur ſimiliter matutina ſiue diurna ipſa cognitio verbi. ¶ Ad ſecundū dicendū. ꝙ licet premittat̉ de factura lucis anteꝙͣ dicat̉ de veſpe re ⁊ mane. nihilominus tamen ipſa lux cōprehēdit in ſe veſpere ⁊ mane. vt in hͦ intelligat̉ omnis cognitio ange lica. que ꝓcedit ex ꝑfectione ipſius angeli. omnis enim cognitio vel ē in prīcipio. vel ē in his que ſunt a princi pio. Cognitio autē in prīcipio eſt cognitio principij. prī cipiū eniꝫ ſe oſtēdit ⁊ alia que ſunt in illo. ⁊ iō cognitio ipſius principij dicet̉ cognitio matutina ſiue diurna. co gnitio autē que ortū habet ab his que ſunt a principio. licet fiat ex preſentia lumīs diuini effectiue. nō tamē for maliter. ⁊ ideo talis cognitio non dicitur matutina ſed veſpertina. ¶ Membrū ſextum Dſextū quo querit̉. an demones habeāt co gnitionē veſpertinā. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. Aug. ſuꝫ gen̄. ad litt. a malis angelis. ⁊ ſi mali ſin ab eis tamē nō aufert̉ poteſtas nature. ſed ex ſui natura habuerūt poſſe cognoſcēdi res veſꝑtina cō gnitione. ergo demones habēt huiuſmōi cognitionem. ¶ Item idem in eodem. deus ſic malam punit volunta tem. vt nec perimat dignitatem. ⁊ inde vt prius. ¶ Item
.xxj. de ciui. dei. Innotuit demonibus nō per illud ꝙ ē vita eterna ⁊ lumen incōmutabile. ſed per quedam tem poralia diuine virtutis effecta. ⁊ occultiſſima ſigna pre ſcientie. que angelicis ſenſibus malignorum ſpirituum potiuſꝙͣ infirmitati hominū poſſunt eſſe perſpicua. ſed huiuſmodi effecta diuine virtutis ſunt res ī proprio q nere. ergo cognoſcūt res in proprio genere. ⁊ hec eſt ce gnitio veſpertina ergo ⁊cͣ. ¶ Item in eodē. demones nō eternas temporū cauſas ⁊ cardinales in dei ſapiētia cō templantur. ſed quorundā ſignorū nobis occultorū. ma iori experientia. multoplura ꝙͣ homines futura conſpi ciunt. ⁊ ita vt prius. ¶ Item idē in eodē aliud eſt tempo ralibus temporalia cōiecturare. aliud eſt in cōmutabili bus legibus mutationes temporuꝫ preuidere. ⁊ vult ꝙ primū referatur ad malos angelos. ſecundū ad bonos. ⁊ ita vt prius. ¶ Item videtur ꝙ malus angelus habui cognitionem matutinā anteꝙͣ caderet. per hoc quod di cit Bern̄. ſuper can̄. xiiij. ca. Potuit contingere(ſi tamē credibile non putetur) plenum ſapientia ⁊ decore perfe ctum homines preſcire potuiſſe futuros ⁊ profecturos ī parem gloriam. ſed ſi preſciuit in dei verbo abſqꝫ dubio vidit. ergo habuit cognitionē matutinam. ¶ Iteꝫ bern̄. puto per aquilonem reprobandos homines fuiſſe deſi gnatos. per ſedem poteſtatem in illos quos vtiqꝫ in pre ſcientia dei quāto ei vicinior. tanto ceteris perſpicatio preuidens nullo ſapientie radio choruſcātes. nullo ſpi ritus amore feruentes. velut vacuum reperis locum. ex quo accipitur ꝙ vidit ī preſcientia. ⁊ ita ī verbo. ¶ Cō tra. primo videtur ꝙ nec cognitionem matutinam habe ant nec veſpertinam. quod dicitur gen̄. primo. In prin cipio creauit deus. ⁊cͣ. Exponit Augu. ſuper gen̄. ꝙ per celum intelligitur factura angelice nature de nihilo. et cum dicitur fiat lux. intelligitur factura eiuſdem in cor uerſione ad lucem primam. ſed hoc ſcd̓o modo nō intel liguntur facti mali angeli. ergo illud fiat lux de mali nō intelligitur. Sed vt dictū eſt veſpere ⁊ mane ibi ſub diuidunt lucem. que predicta eſt fieri. ergo quod ſubdi tur de veſpere ⁊ mane. nō intelligitur de malis angelis. ſed iuxta veſpere ⁊ mane ſumitur cognitio matutina et peſpertina. ergo nō habent hanc aut illam cognitionē. ¶ Itē ẜm ꝙ exponit Aug. dies ibi dicit preſcientiā lumi nis eterni ſuper angelica creaturaꝫ. qm̄ ꝙ dicit̉ fiat lux ſic exponit̉.i. cōuertatur angelica creatura ad lumē eter num. in qua.ſ. cōuerſione fiebat dies ſpūalis. ſed hec cō uerſio nō fuit in malis angelis. ergo vt priꝰ. ¶ Iteꝫ hoc oſtendit̉ ex ordine littere. qm̄ ſicut dicit aug. ibi ꝑ diuiſi onem lucis a tenebris. ītelligit̉ diuiſio perſiſtentiuꝫ an gelorum a cadētibus. ſed poſt huiuſmodi diuiſionē ſub ditur. ⁊ factum eſt veſpere ⁊ mane dies vnus. patet er go ꝙ li veſpere ⁊ limane ſoluꝫ habent referri ad bonos angelos. ⁊ īde vt prius. ¶ Solutio cōcedimus ꝙ huiꝰ modi differētie cognitionis ꝓut ibi accipiūt̉. nō conue niunt demonibꝰ. vt enim ibi accipiunt̉. hoc eſt inꝙͣtum primū lumē ⁊ eternū angelos illuminat ad cognoſcēdū res certitudinaliter. ⁊ hoc. vel in ſe ipſo.ſ. primo lumīe. ⁊ ſic dicit̉ cognitio matutina. vel in ſeipſis angelis. vel ī ipſis rebus.ſ. in ꝓprio genere. ⁊ vtroqꝫ mō dicit̉ cogn tio veſꝑtina. Sed cōſtat ꝙ ſic tm̄ bonos illuminat. qm̄ mali nō cognoſcūt certitudinaliter ſꝫ cōiecturando. ⁊ hͦ plane dicit aug. ī auctoritate ſupradicta. īnotuit demo nibꝰ ⁊cͣ. ¶ Et ad aliud eiuſdē in eodē. Aliud ē tempora libus temporalia ⁊cͣ. Si tamē querat̉. vtrū ẜm naturaꝫ ſuā primitꝰ inſtitutā habeāt aliquā ꝯgnitionē rerū natr ralē. an ſint creati nudi quo ad eorū cognitionē. ſicut ī tellectꝰ humanꝰ. ⁊ que dicat̉ eſſe huiuſmōi cognitio eo rū. dicendū ē ꝙ nō eſt de ītellectu eoꝝ ſicut de intellecti hūano. īmo ī natura ſua hn̄t formas datas ad ꝯgnoſce dū res ẜm naturā. ⁊ huiꝰ mōi eorū cognitio ad prīcipit naturale reducit̉. nō ad gratuitū. Et cū dicitur fiat lux. ⁊cͣ. ibi notatur cognitio que eſt ex gratia naturalibꝰ ſu peraddita. qꝛ ꝑ hoc ꝙ dicit creauit celū ⁊ terrā. notatur

Queſtio .xxiiij.
creatio rerū de nihilo. ꝑ ea q̄ ſubiungunt̉ fiāt fecit ⁊ fa ctum ē. notat̉ eorundē formatio diſpoſitio ⁊ ornatꝰ. Un de ꝑͦ hoc ꝙ dicitur fiat lux. notat̉ formatio angelice na ture. que quidē fit per gratiā. ⁊ hoc patet ſi fiat vis in hͦ verbo fiat. creare enim ꝓprie eſt de nihilo. facere v̓o de aliquo vl̓ aliquo ſuppoſito. huiuſmōi autē formatio que ſic fuit per gratiā nō fuit in angelis malis. ⁊ ideo neu tra cognitio in eis fuit. ſi tamē extenderemꝰ nomē veſꝑ tine cognitionis. poſſet dici illa cognitio naturalis. que tunc fuit in angelis malis. veſ ꝑtina reſpectu cuiuſlibet cognitiōis gratuite. cū hec multū obſcuritatis habeat reſpectu illius. ita ꝙ illud quod gratie ē a veſpertina co nitione tollatur. ¶ Ad auctoritatē tamē Bern̄. reſpon dendum eſt. ꝙ beatus Bern̄. nō ſimpliciter aliud aſſe rit ſed ſub quadā dubitatione ponit. ſi tamē verū eſt. nō accipitur ibi. vide̓ in verbo. qm̄ viſio in verbo ē merces lorū ⁊ animarū ſanctarū. ſed dicitur videre in per accipere a verbo illud quod eſt ſupra intellectuꝫ ſuū. Supra enim intellectū naturalē demonū fuit preuidere hic habiturꝰ eſſet parē gloriā. Ꝙ autē aliquā habuit cognitionē de hoc homine creato. habet̉ per hoc quod dicitur in queſtionibus de veteri teſtamēto. vbi dicitur. dyabolus inimicus extitit homini. p̄uidit enī ꝙ ad crea tionē eius factus ē homo. ſꝫ hec preuiſio potuit eſſe poſt caſum ſuū ante caſum hominis. quod videtur ex verbis ſequētibus. ſubtilitate ſua id egit. vt in eandē illam pre uaricationē in quā ipſe irruit induceret. vt accuſatorem ſuū particip nationis efficeret. ¶ Queſtio. xxiiij. de diffe gnoſcibilium ab angelo. Icto de cognitiōe geli ꝙͣtū ad modū cognoſcēdi. conſe quēter querit̉ de ipſa rōne ꝯgnoſcibiliū circa quā querunt̉ quatuor. ¶ Prīo qͣli ter cognoſcit quod ſupra ē.ſ. deū. ¶ Se cūdo qualiter cognoſcit qd̓ iuxta ſe ē.ſ. angelū. ¶ Tercō aliter q noſcit q̄ ſunt īfra ſe.ſ. corꝑalia. ¶ Quarto qͦ liter c ioſcit habitꝰ ꝗ ſūt ī ſe. naturales ⁊ gratuitos. ¶ Nembruꝫ primuꝫ Irca primū ſic. Angelꝰ cognoſcit deū. aut ergo ꝑ mediuꝫ. aut ſine medio. Et videt̉ ꝙ neceſſe ē hoc eſſe ꝑ mediū. cōſtat enim ꝙ deꝰ eſt īfinite virtutis. ⁊ angelꝰ ē finite virtutis ergo nō eſt ꝓportio īter hec. Ad hoc ergo vt angelꝰ deū apprehēdat. neceſſe ē vt prius fiat ꝓportio inter hec. Sꝫ inter duo ſic diſꝑata ⁊ improportionalia de ſe nō fit pro portio niſi per mediū. oꝫ ergo aliqd̓ eſſe mediū ꝓportio nās. mediāte quo poſſit angelꝰ deū cognoſce̓.ſ. aliquod creatū vt ē ſimilitudo vel ſpecies vl̓ aliqd̓ huiuſmōi quē admodū dicimꝰ. ꝙ aīa nō pōt īmediate ꝯgnoſce̓ lapidē. ſed potiꝰ ꝑ ſpeciē lapidis aut ꝑ ſimilitudinē. ¶ Si autē hoc cōcedatur. querit̉ quid ē mediū. ⁊ obijcit̉ de illo me dio ſicut de angelo ē obiectū. qm̄ cōſtat ꝙ illud mediuꝫ. ex quo ē creatū erit finite virtutis. ergo ipſi deo qui eſt infinite virtutis nō erit ꝓportionale. ergo nō poterit eſ ſe mediū ꝓportionans. niſi prius proportionaret̉ per ali quod aliud mediū. ⁊ ſimilit̓ poſſet queri de illo alio me dio. ⁊ ſic ſemꝑ in infinitū. quare videt̉. ꝙ nō poſſet deus cognoſci ab angelo ꝑ mediū. ſed potius ꝑ ſui pn̄tiam vl̓ eſſentiam. ¶ Preterea. aīa ſeipſaꝫ cognoſcit ſine medio nec oꝫ mediū intercide̓ qm̄ ſibi p̄ſens ē. cū ergo deꝰ ſemꝑ ſit p̄ſens anime ⁊ angelo. videt̉ ꝙ ab angelo cognoſcat̉ ꝑ ſui pn̄tiam ⁊ ſine medio. ¶ Preterea. nobiliſſima cō gnitione videtur cognoſci deus. ſed nobilior ē cognitio que ē per pn̄tiam. ꝙͣ que eſt ꝑ ſimilitudinē aut ſpeciem. quare vt prius. ¶ Ad hoc dicendū. ꝙ deus vno mō ſine omni medio videtur ab angelo. ⁊ nihilominꝰ ꝑ effectum ſiue ſimilitudinē. Lux enim nō cognoſcit̉ ꝑ ydolū. ydolum enim eſt rei hab priā figurationē. ſꝫ lux n̄ habet. ergo nō eſt eius Cōtra autē eſt de colerato quod habet ydolū me uo deprehendit̉ a viſu. Si militer dicimꝰ. ꝙ lux ſumma ⁊ īcreata ydolū nō habet. vnde nō intelligitur deus ab angelo vel ab anima ſub ſi militudine aliqua illo medio. ſed ſeipſo. nec aliqd̓ aliud ex ꝑte ſui requiritur. tamē ex ꝑte cognoſcētis requiritur aſſimilatio que aſſimilatio fit in intellectu cognoſcente vel per donū nature.ſ. ꝙ ē ad imaginē dei factus. ⁊ hec eſt prima aſſimilatio. vel ꝑ gratiā. ⁊ hec ē maior: vel gloriā. ⁊ hec ē maxima ⁊ perfectiſſima. ſic ergo exigitu hec aſſimilatio vel iſta vel illa. per quā cōiungatur vl̓ v niatur intellectꝰ cū deo. vt eū cognoſcat. Poteſt etiā co gnoſci ꝑ ſuos effectus. ⁊ hoc explanatū eſt ſupra in pri mo libro. Nlembrumᵐ. ij. D ſecunduꝫ quo queritur. qualiter cogno ſcat angelꝰ quod iuxta ſe ē.ſ. aliū angeluꝫ: oīs enī cognitio fit. aut ꝑ pn̄tiam. aut ꝑ ſpe ciem. ſiue ſimilitudinē. Si ergo vnꝰ ange lus aliū cognoſcat. aut ergo primo mo. aūt ſcd̓o. Nō pri mo mō. qm̄ vnus angelꝰ nō ē p̄ſens in ītellectu alterius. nō enim ē ibi ꝑ pn̄tiam. ſicut nec ꝑ eſſentiā. ſi ergo vnus aliū cognoſcat. hoc erit ꝑ ſpeciē. aut ergo ꝑ ſpeciē inna tam. aut ꝑ acquiſitā. ⁊ quocūqꝫ mō dicatur. oꝫ ſemi ſimilitudo aūt ſpecies illa ſit p̄ſens in ītellectu. Si ergo dicat̉ ꝙ ꝑ ſpeciē inatā cū n̄ ſint ſpecies īnate. niſi tot an gelorū quot creati fuerūt. Si mō crearet̉ vnꝰ angelꝰ. ab alio nō poſſet cognoſci. niſi deꝰ de nouo daret ei ſpecieꝫ huiꝰ āgeli creati. ſꝫ ſic mō n̄ loꝗmur de cognitōe āgeli.ſ. ẜm id ꝙ deꝰ ei pōt dare. ſꝫ ẜm eiꝰ naturalē potentia. aut virtute: qͣre videt̉ ꝙ nō ꝑ ſpeciē īnatā. Si dicat̉ ꝙ ꝑ ſpe ciē acꝗſitā. gͦ aut de nouo a deo datā aūt ab alio. Si pri mo mō. gͦ de ſe vel de potētia ſibi ī creatiōe data nō poſ ſet vnꝰ aliū cognoſce̓. Si ſcd̓o mō. tūc ſequeret̉ ex hͦ. ꝙ tellectꝰ angelicꝰ eſſet poſſibil̓ ⁊ receptibil̓ ⁊ creatꝰ nu reſpectu aliquarū ſpecierū poſſibil̓ ꝑfici ab illis qd̓ vi det̉ eſſe falſuꝫ. ¶ Preterea. d̓ natura lucis ē face̓ dare vl̓ ſpecies. nō reciꝑe ꝓprie. ſꝫ āgeli nō tm̄ ſūt ſpecula. ſꝫ qd̓ dicūt dyoni. ⁊ dama. ſꝫ etiā lumīa. gͦ natura ī angel̓ erit datīa ſpērū. nō tm̄ receptīa. ſꝫ ſi illa ītelligerēt ab alio re cipiēdo ſpeciē d̓ nouo. eſſet qͦ ad hoc. ī ipſis natura tm̄ re ceptiua ſpecierū. ⁊ eſſēt ſolūmō ſpecula ꝙͣtū ad hoc n̄ lu mīa. qͣre nō videt̉ ꝙ illa cognoſcāt ꝑ ſpecie ab alio de no uo habitā. ¶ Itē īferiꝰ nō agit ī ſuꝑius. nec par ī pareꝫ. cū oē agēs ſemꝑ ſit nobiliꝰ faciēte. ẜm ꝙ dicit augu. ſuꝑ Gen̄. ad litt. gͦ īferior angelꝰ nō pōt age in ſuperiorē im primēdo ei ſpeciē ſuā. nec par ſimilit̓ in parē. gͦ ſi vnꝰ a liū cognoſceret ꝑ receptionē ſpeciei. nō cognoſceret infe rior ſuperiorē. nec par parē. ¶ Sꝫ occaſiōe iſtorū queri tur. vtrū in angelo poſſit eſſe vtraqꝫ natura.ſ. natura fa ctiua ſpecierū. ⁊ receptiua. aut tm̄ altera. ⁊ viſuꝫ ē. ꝙ tm̄ altera. ¶ Sꝫ cōtrariū videtur.ſ. ꝙ vtraqꝫ natura. qꝛ cuꝫ angeli ſint lumīa. neceſſe ē pone̓ ī ipſis naturā factiuam ſpecierū. cū natura lucis ſit face̓ ſpes. loqͣmur d̓ vno an gelo cognoſcēte aliū. cōſtat ꝙ ille ꝗ cognoſcit̉ cū ſit lux. facit ſpeciē ſuā ī alio cognoſcēte. gͦ ⁊ ī angelo cognoſcēte oꝫ pone̓ naturā receptiuā. p̄ter naturā factiuā que ī eo eſt. eo ꝙ ē lux. ¶ Itē ſi aliqd̓ cōe ineſt diuerſis. neceſſe ē ꝙ ẜm naturā cōem inſit illis. Sꝫ tā ī natura ſenſibili ꝙͣ ī tellectuali ē fieri ſpecies. gͦ ē natura cōis a qͣ fiūt ſpēs h̓ ⁊ ibi. Sꝫ cōſtat ꝙ hͦ nō pōt eſſe aliqͣ forma elemētaris. qm̄ talis natura n̄ poſſet dare eſſe ſpūale ſpeciei aut for me viſibili. cū ipſa nō habeat eſſe hꝰ mōi. oꝫ gͦ vt ſit talis natura qͣ trāſcēdat oēꝫ aliā formā ſimplicit̓ corꝑalē. ſꝫ hͦ n̄ videt̉ alia niſi lux. qm̄ lux īter corꝑalia magis ē id qd̓ appropīquat ſpūalitati. lꝫ ſit corꝑalis. Sꝫ adhuc n̄ q̄cū qꝫ lux. ſed lux ī actu. qm̄ oculꝰ lucē habet de ſua comp ſitiōe. ⁊ tn̄ ſua lux nō facit ſpēs. ſꝫ reꝗͥrit̉ lux exͣ. ſic gͦ ſenſu ⁊ ītellectu reꝗͥrit̉ natura cōis. que ē datīa ſpecierū

ẜm naturā lucis: ſed in ſenſu lux corporalis ⁊ in intelle ctu lux ſpūalis. ſicut eſt in aīa ītellectus agens: angeli gͦ habent naturā datiuā ſpecierū. cū habeāt ſimilit̓ natu rā lucis. ergo ī eis erit natura dandi ſpēs ſibinuiceꝫ ſi ue ſimilitudines. ⁊ ſimilit̓ natura recipiēdi: qm̄ ſi vnus angelꝰ facit in alio ſpeciē. aliꝰ erit ī quo fiat illa ſpēs. er go in eis ē vtraqꝫ natura. ¶ Itē mediū ꝑticipat naturaꝫ vtriuſqꝫ extremi. ſed ſi talia duo ſunt extrema. qd̓ ē que dam natura que tm̄ facit ſpecies. ita ꝙ ī ea nō fiūt ſpēs. vt ē natura ſuprema que ē deus. Alia ē ī qua tm̄ fiūt ſpe cies ⁊ ipſa nō facit. ſicut ē natura corporal̓. ſicut patet ī viſu corporali. ſꝫ media natura īter hec extrema ē ſubſtā tia ītellectualis. vt aīma ⁊ angelꝰ. ergo tā ī aīa ꝙͣ ī ange lo erit vtraqꝫ natura.ſ. natura dandi ſpēs ⁊ recipiendi. ¶ Cōtra tūc obijcit̉ de duobꝰ angelis parē lucē habenti bus. quomō vnꝰ aliū cognoſcit. cū neuter ī alterū poſſit agere. ⁊ ſimilit̓ de duobꝰ quorū vnꝰ ē ſuꝑior aliꝰ īferior. quō inferior poſſit cognoſce̓ ſuperiorē ſicut fuit obiectū. forte dicet̉. ꝙ angelꝰ cognoſcēdo ſe. ꝯgnoſcit ſuū ſimile. ⁊ hoc videt̉ velle Aug. ī lib. de trini. ibi enī dicit. ꝙ alit̓ eſt de oculo materiali. ⁊ de oculo ſpūali. oculꝰ enī mate rialis minꝰ ſe cognoſcit ꝙͣ alia. īmo ſe non videt. ⁊ alia bn̄ videt: ſꝫ oculꝰ ſpūalis prīo videt ſe. ⁊ in ſe videt alia ſicut aīma vidēdo ſe videt aliā aīmā ⁊ angelū ſimilit̓. et hec ſunt verba eiꝰ. Mēs ergo ipſa ſic̄ ꝑ corporearū re rū noticias ꝑ ſenſus corporis colligit. ſic incorporearū ꝑ ſemetip̄am. ergo ⁊ ſeip̄am ꝑ ſeip̄am nouit. exēplū etiā patet. Aliꝗs enī ꝑ hoc ꝙ cognoſcit cartaginē quā vidit. cognoſcit aliā cartagine ſibi ſimilē quā nunꝙͣ vidit. Si militer videt̉ eſſe de angelo. ꝙ ꝑ hoc ꝙ ſe cognoſcit: co gnoſcit alios ꝗ ſunt ei ſimiles ī naturā. ¶ Sꝫ adhuc ob ijcitur. qm̄ ⁊ ſi verū ſit. ꝙ vnꝰ angelꝰ poſſit alios cogno ſcere: quo ad hoc ꝙ ſunt ei ſimiles ī natura. nō tn̄ ꝓpter hoc cognoſcet eos diſtīcte. cū ipſe nō magis ab vno an gelo ꝙͣ ab alio diſtinguit̉. Si ergo nō poneret̉ alia via qͣ vnꝰ aliū poſſet cognoſce̓. nō poſſet tūc vnꝰ angelꝰ aliū ab alio ī cognoſcēdo diſtīguere. qm̄ angelꝰ nō hꝫ virtu tem diſtinctiuā rerū ſicut deꝰ. ⁊ ita nunꝙͣ ꝑfecte quo ad hoc poſſet vnꝰ aliū cognoſce̓. qd̓ falſum eſt. ⁊ ita videt̉ ꝙ porteat ponere ſicut priꝰ. ꝙ ꝑ ſpeciē aliaꝫ fit cognitio. ¶ Solutio quadruplex ē modꝰ cognoſcēdi vnū angelū ab alio. Primꝰ ē ꝑ effectū. ⁊ iſte ē cōmunis angelo ⁊ aīe ſicut enī vna anima cognoſcit aliā ī ſuis effectibꝰ. vtpo te ī hoc ꝙ ē mouere corpꝰ. dare ſenſum ⁊ locutioneꝫ. ⁊ huiꝰ moī actꝰ deuenimꝰ ad cognitionē potētiarū. ⁊ ꝑ o gnitionē potētiarū ad cognitionē eſſentie. ita ⁊ vnꝰ an gelus pōt cognoſce̓ aliū ꝑ ſuos effectꝰ. ſunt enī quedam oꝑationes mirabiles. que nō poſſunt fieri niſi ab ange lo. ꝑ quas hō pōt deuenire ad ꝯgnitionē angeli. v̓bigra. Certi ſumꝰ. ꝙ aīma ꝑ ſe prona ē ad lapſum. ⁊ ex ſe non hꝫ ꝙ nō labet frequēter. ⁊ ꝑ hͦ deprehēdimꝰ. ꝙ hͦ.ſ. ꝙ nō labat̉ habet ex cuſtodia alteriꝰ. ⁊ hoc dei vel angeli. Sꝫ poſtea deprehēdimus. ꝙ nō ē ſolū ex dei cuſtodia. ſꝫ ma gis ex quadā ſpeciali cuſtodia. que data ē ei ꝓpter ſuam nobilitateꝫ. ⁊ hec ē cuſtodia angeli. ⁊ ita ſi ꝑ oꝑationes angelorū deuenimꝰ ad cognitionē eoꝝ. multo fortiꝰ vnꝰ angelꝰ ad cognitionē alteriꝰ. qꝛ vidēt angeli effectꝰ ſuos īter ſe magis ꝙͣ aīme ſuos. ⁊ angeli boni ⁊ aīme ſancte meliꝰ ꝙͣ angeli mali ⁊ anime nō ſancte. ꝓpter maiꝰ poſ ſe qd̓ ē in animabꝰ ſanctis ex gratia ꝙͣ ī demonibꝰ. De hͦ Aug. ī lib. de trini. x. Nō ita dicitur mēti cognoſcere ſe ipſam. ſicut dr̄ cognoſce̓ cherubin ⁊ ſeraphin. de abſen tibus enī illis credimꝰ que celeſtes quedā poteſtates eſ ſe p̄dicant̉. neqꝫ enī ſicut dr̄ cognoſce̓ volūtatē illius ho minis. que nobis nec ad ſentiendū vllo mō nec ad ītelli gendū p̄ſto ē. niſi corporalibꝰ ſignis editis. ⁊ hoc ita. vt magis credamꝰ ꝙͣ ītelligamꝰ. neqꝫ ita vt dicit̉ homī cō gnoſcere faciē tua. qd̓ niſi ī ſpeculo fieri nō pōt. Itē aliꝰ nodꝰ cognoſcēdi ē ꝑ ſcripturas. ẜm ꝙ īuenimus eos di uerſos ⁊ diuerſimode apparuiſſe. ⁊ in diuerſis locis. vt patet tā in veteri teſtamēto ꝙͣ in nouo. Tercius ⁊ quartus ſunt circūſcripta omni oꝑatione. ⁊ ſic ē ſimpliciter cognoſcere. ⁊ hoc dupliciter. qm̄. vel ī verbo. vel in ꝓprio genere ſiue in ſe. his enī duobus modis cognoſcit ange lus vnus aliū in deo. vel in genere ꝓprio. vel in ſe. loquē do ergo de hoc quarto mō cognoſcēdi angelū ſcilicet in ſe. dicimus ꝙ vnus angelꝰ cognoſcit aliū angelū. ⁊ per ſpeciē nō innatā. ſed potius acquiſitaꝫ. qꝛ ipſe eā ſibi fa cit in ſe. ⁊ cōcedimus ſicut opponebat̉ ꝙ in angelo ē du plex natura.ſ. dandi formas intelligibiles. ⁊ recipiendi eas ab alio. Et iſte due nature ſunt ī angelo ſicut in ani ma. nā in eis eſt natura ſpeculi. ⁊ ſic poſſunt reciꝑe for mas intelligibiles. ⁊ ratio luminis. ⁊ ſic poteſt dare eas nō tamē ẜm rationē ꝓprij luminis. ſed ẜm rationē primi luminis ſuꝑinfluentis. dicimus ergo ꝙ vnus angelꝰ co gnoſcit aliū per ſpeciē ſiue ſimilitudine ſuā. ⁊ accipit ſpe ciem illam a ſpecie alterius angeli. qm̄ ſimilitudiuē illiꝰ ſpeciei accipit. Cōſtat enim ꝙ nō accipit ſpeciem eſſenti alem angeli. ſed remanet in eo ꝓpria ſpecies. ⁊ ipſa re manente in proprio ſubiecto. angelus cognoſcēs ſimili tudinem illius accipit. ⁊ ſic dicitur recipere ⁊ ſibi dare qm̄ facit ꝙ in ſe ſit illa ſimilitudo q̄ prius erat. Ecōtra eſt quo ad hoc in intellectu angelico. ⁊ in intellectu ani me potentiali: qm̄ ī intellectu angeli. nō fit ꝓprie abſtra ctio. cum ſic vnus aliū intelligit. ⁊ hoc ē. quia fit abſtra ctio. vt res fiat ſpūalior. ſed angelus non facit illam ſpe ciem ſpiritualiorē. nec indiget vt ſit ſpiritualior ſed ho tm̄ indiget. vt ipſi cognoſcenti cōiungatur. ⁊ hoc eſt. ꝗa iam eſt abſtracta a materia ſenſibili. Sed econtra eſt in forma viſibili materie cōiuncta. Si enim eſſet forma vi ſibilis a materia abſtracta. iam nō requireretur maior abſtractio. ad hoc vt viſus fieret. ſed tm̄ ſufficeret ipſam coniungi viſui. Concedimus etiam. ꝙ non ſufficit ange li preſentia. ſed vlterius requiritur conuerſio ipſius co gnoſcentis ſupra cognitū. accipiendo eius ſimilitudini vt dictum eſt. Nec ad hoc requiritur aliquod adiutoriū extrinſecū. vnde Bern. in omel̓. v. ſuꝑ canti. nec brutus nec angelicꝰ ſpūs ad ea capeſcēda. que beatā ⁊ ſpiritua lem faciunt creaturam. ſuis vllo modo corporibus adiu uantur. ille quidem pro innata ſtoliditate non capiens. iſte v̓o pro excellentioris glorie prerogatiua n̄ indigēs ¶ Ad hoc qd̓ obijcitur. ꝙ intellectus angelicus eſſet nu dus ⁊ poſſibilis. ſicut intellectus humanus. poteſt dici ꝙ intellectus pōt dici poſſibilis dupliciter. vno mō pre pter admixtionē cum fantaſmatibus ⁊ poſtmodū depu tationem ab eis. ⁊ ſic eſt intellectus poſſibilis in anima vnita: ⁊ tm̄ in ea ẜm ꝙ ſic eſt. Alio modo propter ſolam receptionem ſpeciei intelligibilis. ⁊ ſic poteſt manere in anima ſeparata. ⁊ ſic poteſt etiam eſſe in angelo. ¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ inferior nō videtur poſſe agere ſuperiorem. nec par in parem. Dicēdum ꝙ hoc eſſet ve rum. niſi hoc poſſe ineſſet eis ex virtute ſuꝑeffluente. vt dictum eſt ſupra. vel pōt dici. ꝙ proprie non dicitur ibi actio nec paſſio. nō enim angelus quia intelligitur dici tur pati. vt loquimur de actione ⁊ paſſione proprie. vt accipiatur actio que eſt per dominiuꝫ ⁊ infert paſſionē. ⁊ de tali actione verū eſt. ꝙ oportet ꝙ agens ſit nobiliꝰ patiente. ſed ſic non eſt hic. non enim vnus agit in aliuꝫ per modum dominantis. ſed cum vtrumqꝫ ſit lumen. v trumqꝫ habet alterius ſimilitudinem. cum ſeinuicem cō gnoſcunt ⁊ ſe circūincēdunt. ſicut videmus in duabꝰ cā delis. ꝙ quando ſunt in eadem domo. vtraqꝫ totam illu minat. ⁊ ſe circumincendunt adinuicem. nec agit vna in aliam proprie loquendo. ¶ Sed adhuc queritur circa eundem articulum. vtrum vnus angelus cognoſcat ali um tripliciter. ſcilicet in verbo. ⁊ in ſeipſo. ⁊ in proprio genere. ſicut tripliciter ceteras creaturas ꝯgnoſcit. ⁊ vi detur ꝙ ſic. qm̄ illius poteſt habere ſimilitudinē vel ſpe ciem in ſeipſo. ſicut ⁊ ceterarum rerū. ⁊ huiuſmodi ha bet formam datam ab initio ſicut ⁊ ceterarum rerum. et eſt res ab ipſo diſtincta ſicut ⁊ cetere res ergo ⁊cͣ. ¶ Co tra querit Auguſtinus ſuper gen̄. ad litte. quare de ſola

Queſtio .xxv.
luce ꝑ quam angelica natura intelligit̉. dicitur fiat lux et facta eſt lux: ⁊ nō de ea dicit̉ et fecit lucē. cū de ceteris rebus dicta ſint hͦ fiat fecit ⁊ factuꝫ eſt? Et ad hoc rn̄det dicens. ꝙ angelꝰ nō potuit hr̄e cognitōeꝫ de ſe faciendo. ſꝫ ſolū de ſe facto ⁊ ꝑ factōeꝫ lucis intelligit̉ factio ange li. ſi bene habuit cognitōeꝫ nōſolū de rebꝰ factis ſꝫ etiaꝫ faciendis. adminꝰ ꝙͣtum ad ordinē nature. et ſi nō ꝙͣtuꝫ ad ordinē tꝑis: ſꝫ nō de ſe faciendo. nec ꝙͣtum ad huc or dinem. nec ꝙͣtum ad illū. ſꝫ cognitio qua cognoſcit ange lus in ſeip̄o hec eſt cognitio rei faciende et nō tm̄ facte. vt pꝫ de artifice ꝗ cognoſcit in ſeipſo domū anteꝙͣ fiat: et hmōi cognitio quā ſic hꝫ angelus notatur ꝑ hoc ꝙ dicit fecit. Cognitio aūt in ꝓprio genere de re facta. notat̉ per hoc ꝙ dicit̉ ⁊ factū eſt: ſic gͦ de ſe faciendo nō potuit ha bere cognitōeꝫ aliꝗs angelus. eadem ratōne nec de alijs gelis faciendis. qm̄ ſimul natura et tꝑe facti ſunt: qͣ re nō pōt vnus angelus alios cognoſce̓ in ſeip̄o cogno ſcente. cū hec ſit cognitio rei faciende. ¶ Rn̄detur veruꝫ eſt ꝙ nullus de alio p̄uidit ip̄m eſſe faciendū. ſicut nec d̓ ſe: ſed ꝓpter hoc nō oportet ꝙ vnꝰ non poſſit aliū cogno ſcere in ſeipſo. qm̄ non dicimus. ꝙ cognitio qͣ cognoſci angelus aliquid in ſeip̄o. ſolū ſit de re facienda. ſꝫ etiam de re iam facta: ⁊ patet exemplū de artifice. Pōt em̄ ar tifex in ſe vide̓ rem fiendā etiam iam factā: licet gͦ ange lus nō cognoſcat in ſeip̄o angelū fiendum. pōt tn̄ ꝯgno ſcere iam factū. Preterea nō valet illa ratio qm̄ a ſimili poſſet argui. qm̄ vnuſquiſqꝫ angelus nō habuit cognitꝭ nem de alio faciendo ſicut nec de ſe. tn̄ etiā adhuc nō eſt ſimile. qm̄ poſſet intelligere vnꝰ angelꝰ ꝙ alij creati fuer̄t ſucceſſiue. et ſic quo ad intellectū poſſet p̄uidere alios fi endos. licet tn̄ bene ꝯcedamꝰ qd̓ nō eſt dictū de luce ſicut de alijs creaturis fecit deus lucē. ꝓpter hoc ꝙ nullus an gelus p̄uidit ſe fiendum vel alios. ¶ Nlembrum tercium D terciū qͦ querit̉. qualiter angelus ce ſcat res corꝑales inferiores. Cū em̄ res hu iuſmodi ſint angelo inferiores. nō pn̄t ẜm naturā in angelū agere. cuꝫ ipſe ſit ſpūs. nō imprimūt in ip̄m ſpēm ſuaꝫ. nec ipſe deꝰ dat ei. ¶ Et ponamꝰ ꝙ alicuiꝰ rei corꝑalis nō det ei ſpēm. quō gͦ pote rit eam cognoſce̓. exquo nec ip̄e res pōt ſuā ſpēm in eius intellectū imprime̓. nec ip̄e deꝰ dat ei. Si dicat̉ ꝙ ſibi fin gat hmōi ſpēm. videt̉ hoc eē impoſſibile. qm̄ nō eſt in an gelo imaginatiua virtus. ẜm quā eſt fictio. ſicut eſt ī no bis. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſic̄ lux hꝫ potentiā multiplicā di ſe in diuerſis ꝑtibꝰ aeris. ⁊ etiā ſpēm rei alteriꝰ vt rei colorate: ita dicimus ꝙ angelꝰ ex ꝑte qua eſt lumen. ha bet poſſe tm̄. vt det eſſe ſpūale ſil̓itudini corꝑali. et ſic eā intelligat. Ande hmōi res nō agit in angeluꝫ. ſed potiꝰ ipſe agit in reꝫ. ſicut nobiliꝰ in ignobiliꝰ: ex hoc etiā pꝫ. ꝙ non eſt ibi fictio ſed vera cognitio ¶ Nembrum quartum D quartuꝫ quo queritur. quō tam bonus angelus ꝙͣ malus. cognoſcunt taꝫ natura les habitus ꝙͣ acquiſitos et gratuitos. vt iuſticiam naturalē acquiſitam et gratuitā Ad quod ſic. In om̄ibꝰ habitibus ita eſt. ꝙ ſeip̄is cō gnoſcunt̉: cum ergo angelus malus eas nō habeat. eas non poterit cognoſcere. Minor patet. non eniꝫ angelus malus habet iuſticiam. quare nec ſpeciem iuſticie: cum ſpecies iuſticie ſit idem ꝙ ipſa. et ſic de ceteris habitibꝰ ratuitis. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ tam bonus angelꝰ ꝙͣ malus cognoſcit iuſticiam naturaleꝫ et acquiſitam ꝑ peciem ſuā. que tamen ſpecies non eſt aliud ꝙͣ ip̄a res. Sed tamen ẜm ꝙ vult auguſti. aliter eſt de bono ange lo ꝙͣ de malo: bonus enim ipſam iuſticiaꝫ cognoſcit ſpe culatiue et practice. vnde preſens eſt in ſuo intellectu et
ſuo affectu: ſed malus ſpeculatiue tm̄ iuſticiam cogno ſcit per ſeipſam. ẜm ꝙ eſt in intellectu. id eſt per ſimili tudineꝫ. que non eſt aliud ꝙͣ res que eſt in intellectu tm̄. Ande bonus quaſi ſimpliciter eaꝫ habet. ſed malus nō habet eam niſi ẜm quid. Cognoſcit etiam iuſticiam nō ſolummodo per ſpeciem. ſed etiam per priuationem. ¶ Si v̓o queratur. vnde habet malus ſpecieꝫ iuſticie et ceterorum habituum. Dicimus ꝙ ſpecies omnium iſto rum date ſunt eis ab exordio ſue conditionis. nec eas amiſit per peccatum: qm̄ habere ſpeciem rei. quā tamer rem ip̄e non habet nec habere poteſt. non eſt ei niſi pe na. De iuſticia v̓o gratum faciente dicimus. ꝙ bonus an gelus eam cognoſcit per ſeipſam. ſed malus tm̄ per eius effectum. ſcilicet per hoc ꝙ videt opera gratuita. que a ſe diſtincta et ab alijs habentur: ſubtilius tamen videt ⁊ maiori exꝑientia cognoſcit res ꝙͣ homines cognoſcunt. ẜm ꝙ dicit augꝰ. in li. de diuinatione demonum. Unde generaliter dicimus. ꝙ gratiam per ſeipſam non ꝯgno ſcit nec ꝑ ſpeciem eius. qm̄ nec eius intellectus nec eius effectus deiformis eſt: ſed conſtat ꝙ aliquo modo eſſet deiformis ſi ſpeciem gratie apud ſe haberet. ¶ Queſtio viceſimaquinta de preuidentia angelorum. Einde agitur de p̄ uidentia ſiue preſcientia angeloruꝫ. Et circa hoc queruntur tria. ¶ Secundo vtrū mali angeli preſcij erant ſui caſus. ¶ Tercio de qua ſapientia intelligatur dictum auguſ. Sapientia eſt fructus pietatis ⁊cͣ. ¶ Nlembrum primum D primum quo queritur. vtꝝ preuiderint ſuam ꝑmanentiam et videtur ꝙ preſcij fue rint. Beatitudo em̄ non eſt ſine certitudi ne ſtatus. ſed angeli boni ſicut dicit augꝰ. beati erant in illo ſtatu. Unde dicit in lib. de fide ad pe trum. Angelici ſpiritus. pro eo ꝙ rationales facti ſunt. eternitatis et beatitudinis donuꝫ in ipſa nature ſpiritu alis creatōne diuinitus acceperunt. Et in li. de eccleſia ſticis dogmatibus. Angeli qui in illa qua creati ſunt be atitudine perſeuerant. non natura poſſident vt non mu tentur cū ceteris: beatitudo aūt nō eſt ſine certitudīe ſta tus. Un̄ aug. ſct̄i angeli eterne vite ſue ac bt̄itudinis nō ſunt incerti: nam quo beati ſi incerti. gͦ angeli boni pre ſcij erant ſue ꝑmanſionis. ¶ Item excellētior fuit ſtatus angeloꝝ tunc ꝙͣ nunc ſit hoīm: nunc em̄ ſunt homīes in miſeria aliqua. ſꝫ angeli in nulla: ſꝫ homīes boni dicun nūc beati in ſpe. ⁊ ita habent certitudinem ſpei. gͦ angeli boni multo fortius tunc erant in ſpe beati: ſed certitudo ſpei nō eſt ſine cognitione in qua radicatur. ergo habu erūt cognitōneꝫ ſue ꝑmāſionis. ergo preſcij erāt. ¶ Item p̄ſcientia futurorū eſt eſſentialiter in deo. ⁊ pōt preſcien tia ꝯuenire creatue̓ ex dono creatoris. nec hoc repugnat intellectuali nature condite: nulli aūt ꝯuenientius apta ri potuit ꝙͣ angelice. ⁊ in angelica natura conuenientiᵍ illis qui ꝑmanſuri erant: ergo angeli illi ex conditōe ac ceperunt ꝙ preſcij erant ſue ſalutis. ¶ Contra. ſi preſci fuiſſent ſue ſtabilitatis. neceſſario permāſiſſent. Si au tem ex neceſſitate permanſiſſent. non eis imputaret̉ ac meritum permanere. Sed imputabatur ad meritum. gͦ non neceſſario ꝑmanſerunt: ergo non preſcij erant: cum em̄ eſſet futurum ꝯtingens. poterant non ſtare. et ita nō eſſent preſcij ſue permaſionis. ¶ Pretēa. aut pares erāt angeli in conditione ꝙͣtum ad gr̄am donorū. aut nō erāt pares. Si erant pares. ſed illi qui erant caſuri nō erāt preſcij ſue ſtabilitatis in bono. cum nō futura erat: ergo nec ipſi boni p̄ſcij erant. Si v̓o impares erāt. datū eſt ꝑ

manentibꝰ quod nō datū eſt cadentibꝰ: ergo nō eſt impu tandū iſtis ſi ceciderūt. ꝗ hoc dono caruerūt. ¶ Iteꝫ ſcīa eſt fructus pietatis. ſꝫ anteꝙͣ adhererēt ſuo creatori non habuerūt fructū pietatis. gͦ nō habuerūt illā ſcientiam. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ nō habuerūt p̄ſcientiaꝫ ſue ſta bilitatis. ſꝫ nūc hn̄t ſcientiā illā. Un̄ aug. ad oroſiū. Om nes angeli creati ſunt eqͣles. ſꝫ cadentibꝰ illis ꝑ ſuꝑbiaꝫ ceteri dn̄o pia obedientia coheſerūt accipientes certam ſcientiā ſue ſtabilitatis. qd̓ illi nunꝙͣ habuerūt. ⁊ ſic ſūt gratia dei om̄ibꝰ circūdati vt non poſſint cade̓ a bt̄a vi ta. Iteꝫ aug. de ciui. dei. xj. Ip̄i certi ſunt ſue felicitatis eterne. cuiꝰ illi alij ꝗa certi nō fuerūt: nō em̄ eterna erat eoꝝ felicitas. cuiꝰ certi eſſent. que finē erat habitura: re ſtat vt aūt impares fuerūt. aut ſi pares fuerūt. pꝰ iſtoruꝫ ruinā illis certa ſcientia ſue ſempiterne felicitatis acce ſerit. ¶ Ad primū gͦ dicendū. ꝙ bt̄itudo dicit̉ ml̓tis mo dis. Uno mō dicit̉ br̄itudo ſtatus intellectualis nature ſine om̄i miſeria. ⁊ ẜm hoc poterāt dici beati in illo pri mō ſtatu. Alio v̓o mō dicitur bt̄itudo ſtatus intellectua lis nature in delectatōne ſummi boni. cū certa ſcīa ꝑma nendi: ẜm hunc modū nō erāt beati. De pͥma bt̄itudine loꝗtur aug. in li. de fide ad petrū. et ſil̓r in li. de eccleſia ſticis dogmatibꝰ. De ſcd̓a v̓o aug. ſuꝑ gen̄. ad litt. in au ctoritate ſupͣpoſita. vnā ꝯcomitat certa ſcientia ꝑmanſi onis. altera v̓o nō ꝯcomitat̉. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ ſta. tus ſanctoꝝ hoīm. ꝙͣtum ad aliqd. magis beatꝰ pōt dici ꝙͣ angeloꝝ. In primo ſtatu ꝙͣtum ad aliꝗd minꝰ beatus ꝙͣtū eī ad mixtionē miſerie. minꝰ bt̄s ē iſte ſtatꝰ. ꝙͣtuꝫ at̄ ad gratiā ſpei. q̄ ꝓuenit ex gratia ⁊ merito xp̄i et eoꝝ di citur beatior ſtatus hominum: nō em̄ angeli in illo ſtatu habuerūt ꝯfidentiā ex gratia et ſuis meritis vel alienis. Suppoſito aūt ꝙ conditi eſſent ornati gratuitis. ꝯfiden tiam talem habuerūt ex gratia. ꝙ ꝑuenirent ad vlterio rem gratiam: et ꝓpter hoc dicit aug. ſuꝑ gen̄. de angelis quibuſdaꝫ. ꝙ fuerunt beati in quodā genere incerti ſue ſalutis. quibꝰ nec ſpes ſubeſſꝫ. ꝙ aliqn̄ ⁊ ipſi aliqua mu tatione in meliꝰ certi de hac re futuri eſſent vix ferenda eſt p̄ſumptio. ¶ Ad terciū ſciendū. ꝙ p̄ſcientiā quā habꝫ deus eſſential̓r et natural̓r. nulla creatura habet niſi ex dono quodāmō ꝑticipando. niſi hūana natura in chriſto ſed hoc non eſt ex initio ſue cōditōnis. ꝙ angelus habet p̄ſcientiaꝫ ſue ſtabilitatis. Unde in li. ſenten. ij. li. di. v. enumeratis diuerſis opinionibꝰ. dicit ꝙ ꝓbabilius vi detur ꝙ non fuerunt preſcij ſue ꝑmanſionis. nec alij ſui caſus: et ꝙ nō fuerunt beati. niſi beatitudine innocētie. ¶ Nembrum ſecundum Dſecundum quo querit̉ de illis qui futu ri erant mali. Utrum preſcij erant ſui ca ſus. Ꝙ nō. arguit aug. ſic. Non potuit lu v cifer eſſe preſcius ſui caſus. qm̄ ſapientia fructus eſt pietatis: ſed non habuerūt pietatem. ergo nō habuerunt illam ſapientiam. ¶ Item aug. de correctiōe et gratia. Dyabolus et angeli eius. etſi beati erant an te ꝙ caderent. et ſe in miſeria neſciebant caſuros: erat ta men qd̓ eorum adderetur beatitudini. ſi ꝑ liberum ar bitriū in veritate ꝑſtētiſſent. ¶ Item ſic arguit Anſel. in li. de caſu dyaboli. Scientia non ē niſi cum aliquid cer ta rōne intelligit̉. ſed qd̓ pōt non eſſe. non pōt certa rati on intelligi eſſe: potuit aūt eſſe vt nō caderet lucifer. er go non potuit tūc certa rōne caſum ſuū intelligere. gͦ nec ſcire: qͣre nec p̄ſcire. ¶ Item ſi in bona volūtate ſtans p̄ ſciebat ſe caſurum. aut volebat vt ita fieret aut non vo lebat: ſed ſi cum p̄ſcientia voluntatem habebat aliquan do cadendi. iam ipſa mala voluntate ceciderat: nō ergo volendo cadere prius ſciuit ſe caſurum ꝙͣ cecidit. Aut ſi p̄ſciebat ſe caſuruꝫ et nolebat. tanto miſer erat dolendo quanto ſtare volebat. ac tanto iuſtitior quanto ſtare vo lebat: et quo erat iuſtior. eo debebat eſſe felicior: gͦ ſi no lendo preſciebat eſſe ſe caſurum. tanto erat miſerior qͣnto debebat eſſe felicior. quod non cōuenit. ¶ Item bern̄. Si preuidiſti p̄cipicium. que fuit inſania. vt cum tant miſeria cuperes principari. vt malles miſere prceſſe. ꝙͣ feliciter ſubeſſe: aut non expediebat participem eſſe illa rum plagarum luminoſarū magiſꝙͣ principem tenebra rum. Ex his rationibus et auctoritatibus videt̉ ꝙ non erant preſcij ſui caſus. ¶ Iteruꝫ preſcientia pene in eo ꝙ puniendus eſt. non poteſt eſſe ſine dolore. Dolor autē pe na quedam eſt: ſed nondum fuit culpa. ergo deus prius fuit vltor in pena ꝙͣ eſſet culpa. ¶ Contra Bern̄. Si in p̄ſcientia dei tuum p̄uidiſti pͥncipatum. quare nō et p̄ci picium: quaſi diceret. ſimilit̓ poteras p̄uidiſſe. ¶ Item aug. in. q. ve. teſta. p̄uidit quod ad accuſatōneꝫ eius fa ctus eſt hō. Sꝫ ſi p̄uidit accuſatōem ex ꝑte homīs. accu ſatio aūt nō eſt niſi de culpa. gͦ p̄uidit culpam ſuaꝫ. ergo et caſum ſuum. ¶ Item Bern̄. exponens illud. Ponaꝫ ſedem meā ad aquilonem dicit. Puto per aquiloneꝫ re probandos homines intelligi per ſedem poteſtatem ī il las: ſed ſi p̄uidit dominium ſuum ſuper illos. p̄uidit ſuū peccatum. per quod quaſi ꝑ effectum pͥnciparetur: er erat preſcius ſui caſus. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ nō er p̄ſcius ſui caſus. Un̄ bern̄. de gradibꝰ humilitatis. Cre dibilius eſt. ꝙ non p̄uidiſti. aūt ꝓpter illam cauſaꝫ quā ſuperius dixi. quia bonitatē dei attendens. dixiſti in cor de tuo nō requiret: ꝓpter quod impie deum irritaſti: aut quia viſo prīcipatu in oculo ſtatim ſuꝑbie trabes excre uit: que interpoſita caſum videre nō potuit. Sic ioſeph cū vidiſſet ſua exaltationem. non p̄uidit venditiōem: nō ꝙ tantum patriarchaꝫ in ſuꝑbiam crederim incidiſſe: vt eius exemplo pateat. ꝙ hi qui futura preuident ſpiri tu ꝓphetie. et ſi nō omnia. non ideo tamen putandi ſunt nulla vidiſſe. Item anſel. de caſu dyaboli. quia rationa lis erat. potuit intelligere ꝙ iuſte puniretur ſi peccaret. Sed qm̄ iudicia dei abiſſus multa. et inueſtigabiles vie eius: nequiuit comp̄hendere ꝙ deus faceret quod iuſte facere poſſet. ¶ Ad primo obiectū dicenduꝫ. ꝙ non eſt ſi mile videre principatū ⁊ videre p̄cipicium: videre enim principatū non importat ſecum penā. ſed potuit videre incipatū. et recte. et non recte: ⁊ ita huiuſmodi cogniti tinebat ad primū ſtatum: ſed videre p̄cipiciuꝫ quo ad hoc cum importet penam ſecum in eo qui punit̉. pena at non p̄cedit culpā: illa cognitio ſiue p̄miſſio. non congri ebat primo ſtatui angeloꝝ. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ illuc quod dicit aug. de p̄uiſione accuſatoris. hoc fuit in rati on poſt caſum ſuū. non an̄: ſicut ex ip̄a ſententia aucto ritatis in his q̄ ſecūtur elici pōt. ¶ Ad terciū dicendum ꝙ p̄uidere dominiū ſuū ſuꝑ malos. nō potuit neceſſario videre caſum ſuuꝫ. Eſt em̄ duplex domīatio. Una q̄ pec cator ſubijcitur dyabolo. inſequendo voluntatem eius vel ſuggeſtionē. que nō eſt ſine peccato dyaboli p̄cedēte. Eſt iterū alia domīatio. q̄ eſt in angelo ex ꝯditōne natui vel ex dono gratie: et hanc poterat p̄uidere an̄ caſuꝫ ſui nec tn̄ p̄uideret caſuꝫ ſuū: ⁊ ꝑ hūc modū potuit intelligi illud qd̓ dicit bern̄. Uel illa poſitio ſedis ad aꝗlonem. ad appetitū eiꝰ refert̉ in qͦ peccauit. ⁊ ſic videt̉ expone̓ be atus bern̄. Unꝰ altiſſimꝰ ſua ſapīa ac bonitate om̄ibꝰ fi lijs obedientie p̄erat. ita ⁊ tu ſuꝑ om̄es filios ſuꝑbie cō ſtitutus. tua aſtuta malicia preeſſes. ¶ Membrum tercium D terciū quo querit̉ rōne illius verbi. q ſupͣ dixit aug. ꝙ nō potuit p̄uide̓ caſū ſuū ſapīa idem loꝗtur. Si em̄ loq̄tur de ſapi qꝛ ſapīa ē fructꝰ pietatis. Querit̉ em̄ de dono. planū ē ꝙ ip̄a ē ꝑtinēs ad pietatē. q̄ eſt theoſebia. qd̓ ad hͦ ꝙ angelꝰ nō p̄ſciat caſuꝫ ſuū. Si eī alicui habē ti p̄ſciētē iuſticiā reuelaret̉ ſua dānatio. hͦ poſſet eē occa ſio ꝙ abſtinēt a malis pl̓ibꝰ. vt minuet̉ ſua dānatō: ⁊ it hmōi ſapīa ordinaret ad ꝯmodū illiꝰ in qͦ eſſet. ¶ Ado dicendū eſt. ꝙ cū dr̄ ſapīa ē fructꝰ pietatis. ibi accipiti ſapīa ꝓ ſcīa deiformi. data rōnali creature ad ſuū ꝯmo

Queſtio .xxvj.
dum ſpirituale: ⁊ dicitur fructus pietatis. qꝛ dat̉ illi in quo ē pietas.i. theoſebia: ſed ſcīa preuidendi ſuaꝫ dam natōneꝫ. eſt diſpoſitō ꝓpinqua ad hoc vt homo cadat in ꝑpetuam triſticiā ⁊ deſperatōnem: et ita nō dat̉ homini riſtenti in ſtatu innocētie vel in ſtatu gr̄e. hoc em̄ plus diſponeret ad damnū ꝙͣ ad cōmodū ſpūale. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉. ꝙ licꝫ hec ſcientia poſſet eſſe occaſio ali cuiꝰ boni. in eo cui eſſet data: tn̄ ꝗa vt frequentiꝰ diſpone ret ad damnū. ideo exn̄tibus in bono ſtatu nō congruit hmōi ſcientia: nec eſt ſimile de ſcīa p̄uidendi ſuā ſaluati onem. quia illa diſponit bn̄ ſe habentē ad maius bonū ſpūale. ¶ Item obijcit̉ ſic. Nōne deus poſſet ei reuelae̓ caſum ſuū. dicendo tu cadas ꝑ ſuꝑbiam. ſicut reuelauit petro dicens. ter me negabis. Et ſi dn̄s reuelaſſet ei. p̄ ſciret: ergo potuit p̄ſcire caſum ſuū. ¶ Ad qd̓ dicunt. ꝙ licet deus ſic p̄diceret ei. nō tn̄ poterat p̄dicere caſuꝫ ſu um: qꝛ ſicut p̄dixit ꝑ Ionā niniuitis de ſubuerſiōe nini ue ſpūali. tn̄ ipſi intelligebāt de ſubuerſione corporali: ⁊ ſub ꝯditōne ſi nō peniterēt: ⁊ ita poſſet intellige dictum dn̄i ſub ꝯditōne. niſi ip̄e caueret: ⁊ igitur nō eſſet certus de ſua damnatōne. ¶ Alij dicūt ꝙ nec potuit p̄ſcire nec deus potuit reuelare. ſed videt̉ dicendū. ꝙ reſpicienduꝫ eſt qd̓ decet ſummā bonitatē. et quid expedit rōnali cre ature: nō expedit em̄ creature rōnali hmōi certitudo dū eſt in ſtatu bono. nec decet dominū dare ſic exiſtenti niſi qd̓ eſt ad cōmoduꝫ ſpūale. Unde licet poſſit de potentia abſoluta. nō facit niſi qd̓ decet ip̄m. Nec ē ſimile de reue latōne facta petro. hmōi em̄ reuelatio fuit de caſu ad tē pus. nō de caſu ꝑpetuo: reuelatio v̓o de caſu ad tempus ordinat̉ ad hoc. ꝙ homo fortior reſurgat poſt penitentiā Reuęlatio v̓o de caſu ꝑpetuo magis ordinat ad ꝯͣriuꝫ. ¶ Queſtio viceſimaſexta de quibuſdā arc nis ꝯgnoſcibilibꝰ hꝫ. vj. membra. Onſequenter pro cedendū eſt ad quedā archana ab an gelis ꝯgnoſcibilia. Circa hoc q̄runtur ſex. ¶ Primo vtruꝫ angeli p̄ſciuerīt mi ſteriū incarnatōnis et humane redem ptōnis. ¶ Scd̓o de cognitōe angeli ex natura ſua reſpe ctu rerū naturaliū. ¶ Tercio de cognitōne eoꝝ que ſub ſunt libero arbitrio alterius angeli vel hoīs. ¶ Quarto vtrū angeli a pͥncipio potuerunt naturali cognitōne co gnoſcere futura. ¶ Quīto vtrū naturali cognitōne ꝯgno uerūt deū veniſſe in carnē. ¶ Sexto de ꝯꝑatione ꝯgniti onis angęlice ad humanā in celeritate cognoſcendi. ¶ Nlembrum primū D primū quo querit̉ de cognitione miſte rij redemptiōis. Utruꝫ prehabita fuit ab angelis. vel a pͥncipio habita: et videtur ꝙ .ꝑ hoc qd̓ dicit aug. ſuꝑ gen̄. v. Sic fu it abſconditū a ſecl̓is mūdo. vt tn̄ innoteſcet pͥncipatibꝰ ⁊ pt̄atibꝰ in celeſtibꝰ ꝑ eccl̓iam. qꝛ ibi pͥmitꝰ eccl̓ia. qͦ ptꝰ reſurrectōeꝫ ⁊ iſta ꝯgreganda ē: illis gͦ a ſeculis īnotuit ꝗa oīs creatura nō an ſecula ſꝫ a ſeculis: ex qͦ videt̉ ꝙ an geli a pͥncipio ꝯgnouerūt miſteriū incarnationis. ¶ Sꝫ ꝯtrariū videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ yſaie. lxiij. ꝗs eſt iſte qui ve nit de edom ⁊cͣ. ſuꝑ quo dicit hiero. ꝙ angelice poteſta tes non intellexerūt ad plenum miſteriū redemptōnis. ¶ Preterea illa littera videtur hoc dicere que dicit vt ī noteſcat per eccleſiam. ⁊ igitur ab eccleſia didicerūt mi ſterium redemptōnis. ¶ Ad qd̓ dicendum. ſicut habel in glo. ſuper illud ad eph̓. ij. vtrūqꝫ verum eſt. ſed hoc ꝓ diuerſis angelis: dicitur eniꝫ ꝙ quidam nouerunt a pͥn cipio. ſed non dico a principio creationis. ſed a p̄ncipio conditionis. cum dictum eſt fiat lux et facta eſt lux. Alij d̓o non cognouerūt. ſed poſt plene cognouerunt cum im pletum fuit. Uel poſſet diſtingui duplex noticia. in ver bo. et in ꝓprio genere: primo modo cognouerūt a principio. ſecundo modo non. ſed innotuit ꝑ eccleſiaꝫ cum fu it impletum. Unde. v. li. ſuꝑ gen̄. ꝙ non in deo tm̄ inno teſcit angelis quod abſconditū eſt. verum et hoc eis ap paret cum manifeſtat̉ atqꝫ ꝓpalat̉. Idem apoſtolus ita teſtis eſt. j. thi. iij. magnū eſt pietatis ſacramentū. quod manifeſtatum eſt in carne. iuſtificatum eſt in ſpū appa ruit angelis ⁊cͣ. De cognitione angeloruꝫ ex natura ſui reſpectu naturalium. ¶ Membrum ſecundum I D ſecunduꝫ quo querit̉ de cognitōne quā habere potuit angelus. ex ſui natura pͥmi tus reſpectu rerum naturalium. Si en habuit cognitōem illoꝝ. aut habuit ꝑ for mam innatā. aut datā. aut acquiſitam. Per formaꝫ in natam nō videt̉. qꝛ ille forme nō poſſent eſſe niſi vniuer ſalium formaꝝ. ſed cognitis vniuerſalibꝰ formis. nō ꝓ pter hoc fieret cognitio ſingularium. et ita angelꝰ neſci ret ſingularia. Si v̓o diceret̉. ꝙ eſſent ibi forme ſingula rium: nō poſſent eſſe nūero equales. ꝗa infinita poſſent eſſe ſingularia. forme v̓o ſiue ſimilitudines in intellectu eſſent finite. Si d̓o fuit ẜm formas datas ſed nō ab infe riori ſubſtantia. qꝛ inferior natura nō dat ſuꝑiori. ergo ẜm datas a deo. Aut ergo tot date erāt a principio cor ditōis. quot eſſent cognoſcibiles. aut alicuiꝰ rei natural̓ eſſet neſcientia. Si v̓o tot eſſent a principio. hoc non vi detur. quia res ſingulares poſſunt ml̓tiplicari ẜm id io han. v. Pater meus vſqꝫmodo operatur et ego operor. Forme aūt date a pͥncipio erāt in certo nūero. Aut oꝑ teret facta rerū multiplicatōne. multiplicari ſpecies. vel ſil̓itudines apud intellectū angelicū. Ꝙ nō videt̉: non gͦ cognitō oīm naturaliū naturalis ē ꝑ formas datas a pͥn cipio. Si v̓o ꝑ formas acquiſitas. gͦ cum intelligibile di catur ꝑfectio intelligētis. eēt illa forma nobilior intelle ctu angelico. ¶ Preterea ſi reciperent a rebus. aut reci perent per modum illum quomodo ſpeculuꝫ recipit aut quo recipit ſenſus: ſed ſiue ſic ſiue ſic. oporteret eſſe ali quā ꝯtinuatōeꝫ inter rem a qͣ reciꝑet. ⁊ intellectū ange licū recipientē: cū gͦ nulla ſit ꝯtinuatio rei corꝑee ſeꝑate ad incorporeā. nō erit cognitō angeli nat̉alis ꝑ formas receptas vel acꝗſitas a rebꝰ. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ cogni tio naturalis rerū naturaliū. aut fuit ꝙͣtum ad formas vniuerſales q̄ fuerūt om̄es primitꝰ create. et ẜm hoc po tuit eſſe ilitudines innatas. vel a pͥncipio ꝯditōnis datas. Magis aut vident̉ innate eſſe a pͥncipio in intel ligentia angelica exn̄tes. ꝙͣ poſt ꝯditōeꝫ date. ne videret̉ intelligētia angelica a pͥncipio eē qͣſi tabula nuda. Und̓ n̄. ad litt. In ſeip̄a longe al̓r nota ē crea aug. ij. li is: illis em̄ pͥmordial̓r(vt ita dicā) tura angelis vel original̓r ſicut eā deꝰ primitꝰ ꝯdidit. ⁊ pꝰ eā ꝯditōeꝫ a ſuis oꝑbꝰ reꝗeuit. nō ꝯdendo aliꝗd ampliꝰ: nobis au ẜm rerū ꝯditaꝝ admīſtratōneꝫ. iaꝫ ꝑ ordines tꝑoꝝ. ẜm quā deꝰ iam illis rebꝰ ꝑſonariā diſtinctōeꝫ ꝯſūmatis vſ qͣꝫmodo oꝑat̉. Cognitio aūt ſingulariū eſt ꝑ ſil̓itudines qͥs ſibi capit ex rebꝰ exn̄tibꝰ. Nec oꝑtet ꝓpter hͦ ꝙ forme intelligibiles rerū ſint nol s intellectu angelico ꝗa res nō faciūt ſuas ſil les in intellectu. ſꝫ intellectus angelio ite capit a rebꝰ. Nec oꝑtet ibi eē receptō nē admodū ſenſus vel ſpeculi. cū nō ſit acceptio ꝑ modū rei ſenſibilis ſꝫ rei intelligi iſtātia aut interpo ſitio corꝑalis tollit hāc o eꝫ. cū incorporei ad cor at̄ ꝓprie diſtātia: ẜm accidēs tn̄ poſſet dici poreū n̄ Un̄ intellect licus exn̄s in orientē. poſſet cognitōe naturali cog ſcē ꝙ eſſꝫ ī occidēte. Si em̄ lumē corꝑale qd̓ eſt in orie ſaret in occidēte: multoſ lumen intel accipit ſimilit n̄ ſta ¶ Nembrum tercium D terciū qͦ querit̉ d̓ his q̄ ſb̓ſunt libero ar bitrio alteriꝰ angl̓i vel alicuiꝰ hoīs: qͣliter C poſſit ex ſe ꝯgnoſce̓. Si em̄ hō ẜm aīaꝫ ra

tionale pōt aliquando ex ſe cognoſcere. q̄ ſubſunt libero arbitrio alteriꝰ homīs. vt ꝙ velit hoc vel illud. ꝑ effectꝰ ꝯſequentes. vel ꝑ indicia: nobilior aūt eſt cognitō ange li de natura ꝙͣ cognitio hominis. gͦ pōt aliquo modo co gnoſcere ea que ſubſunt libero arbitrio. pōt gͦ queri. ẜm quem modū? Per cauſam em̄ nō pōt cognoſcere. hͦ eniꝫ ſolius dei eſt. vel illius cuiꝰ eſt liberū arbitriū. Dicit̉ em̄ j. Reg. xvj. deus intuet̉ cor: et. j. corin. ij. Quis ſcit que ſunt homīs niſi ſpūs qui eſt in eo. Non gͦ ꝑ cauſam co gnoſcunt. gͦ cum omnis certitudo ſit ꝑ cauſam vel ꝑ effe ctum. cognoſcit per effectū. gͦ nec differt a cognitōne ho minis. ¶ Preterea ſi cognoſceret ꝑ effectum. cuꝫ nullus ſit effectus niſi intelligibilis aut ſenſibilis. altero iſtor cognoſcit: non ſenſibili vt videt̉. ꝗa ſenſibile vt ſenſibile non cognoſcit̉ ab intellectu. cum nō moueat intellectuꝫ ſi v̓o intelligibili effectu cognoſcat: pari ratiōe īmediate poſſet cognoſcere illud qd̓ ſubeſt libero arbitrio. ſicut il lud: cū vtrūqꝫ ſit intelligibile. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ āg li natural̓r vident ampliori ꝑſpicacitate cognoſcendi ꝙͣ homīes. Un̄ cum in hͦ differat cognitio creature intelle ctualis a diuīa cognitōne. ꝙ deꝰ cognoſcit ea q̄ ſubſunt libero arbitrio ꝑ ſe. intellectualis v̓o non cognoſcit ea q̄ ſunt liberi arbitrij ſꝫ ꝑ iudicia. Un̄ aug. in li. de eccleſia ſticis dogͣtibꝰ. xlix. c. Int̓nas aīe cogitatōes dyabolū n̄ ſimū eſt. ſꝫ motibꝰ corꝑis ab illo et affectionū dere ceri indicijs colligi experimēto didicimus. Secreta aūt cor dis ſolus ille nouit. ad quē dicit̉. tu ſolus noſti corda fi liorum hoīm. In hoc differt angelus ab homīe. ꝙ ange lus cognoſcit ea q̄ ſunt liberi arbitrij vt affectōnes ꝑ in dicia. que ab eis diſcerni pn̄t. a nobis aūt nō diſcernun tur. ⁊ hoc eſt ꝙ vigent maiori acumīe intelligētie. ¶ Si v̓o abijciat̉ aūt indiciū illud eſt ſenſibile. aut intelligibi le in ſe: dico ꝙ illud indiciū eſt aliqͣ imp̄ſſio facta in cor pore ab affectōne aīe. q̄ latet nr̄am cognitōeꝫ aliqn̄: ⁊ li cet ſit apprehēſibile ſenſu interiori vel a nr̄a rōne. tn̄ latꝫ cam ꝓpter maximā ſui inclinatōeꝫ ad corpꝰ nr̄m. non la tet aut intellectū angelicū ꝓpter ſui abſtractōeꝫ a corpo re et nature ſubtilitatē: hoc tn̄ nō niſi opinando dr̄ ꝓpter verbū. Aug. in li. retractatōnū. lvj. c. ſic dicētis. In qͦdā loco vbi dixi demones aliqn̄ hoīm diſpoſitōnes. nōſolū voce ꝓlatas. verūetiā cognitōne ꝯceptas. cū ſigna q̄daꝫ ex aīo exprimunt̉ in corꝑe. tota facilitate ꝑdiſcere: dixi hͦ audatiore aſſeueratōne ꝙͣ debui. Nam ꝑuenire iſta ad noticiā demonū. ꝑ nōnulla ⁊ exꝑimenta ꝯpertuꝫ eſt: ſed vtrū ſigna quedaꝫ dentur ex corꝑe excogitantium. illis ſenſibilia nos at̄ latētia: an alia vi et ea ſpiritali ea ꝯgno ſcunt. aut difficilime pōt ab homībꝰ. aut oīno nō pōt in ueniri. ¶ Si d̓o querat̉ de his q̄ ſunt liberi arbitrij ī an gelis. Rn̄det̉ ꝙ in his naturaliter habent cognoſce̓ per indicia intelligibilia. ad q̄ impotens eſt rō nr̄a de ſe niſi hec fiūt adiutorio gr̄e. ¶ Et ſi obijciat̉. ꝙ pari ratōe poſ ſent īmediate cognoſce̓ ea q̄ ſunt liberi arbitrij. Dicēduꝫ ꝙ nō. qꝛ indicia illa nō ſunt tante ſimplicitatis. qͣnte ſūt affectōnes ſiue volūtates quoꝝ ſunt indicia. et ideo pōt cognitio angelica īmediate extendere ſe ad indicia. et ꝑ indicia ad illa quoꝝ ſunt indicia: ipſas v̓o cogitatōnes ſiue voluntates ſit ſolius dei cognoſcere ꝑ ſe. ¶ Membrum quartuꝫ D quartum quo querit̉ de angelis. Utrū habuerūt poſſe a principio naturali ꝯgni tione cognoſcere futura. Ꝙ non videt̉. ꝗꝛ ſolius dei videtur cognitio certitudinalis futuroꝝ ꝯtingentiū ⁊ ſingulariū: cū em̄ poſſint eſſe et nō eſſe. non pōt illarum rerū haberi certa cognitio. ſicut di cit Anſel. in li. de caſu dyaboli. Si de illa ſcientia q̄rit̉ que nō eſt niſi cū aliꝗd certa ratione intelligitur omni no. Reſpondeo nō poſſe ſciri quod poteſt nō eſſe. ¶ Sꝫ obijceret aliquis. ẜm hec deus non poſſet habere cogni tionem futuroꝝ hmōi: ſed nō eſt ſimile ſicut ideꝫ anſel.
oſtendit. deus nō habet cognitionem futurorum hꝰ mōi niſi vt ei preſentiū. Unde quia ſeipſo cognoſcit omnia. non poteſt ſua cognitio eſſe niſi īmutabilis et certiſſima non ſic eſt de creatura. que ꝑ aliud quod creatum eſt co gnoſcit quod cognoſcit. Si ergo angeli cognoſcunt per aliquid qd̓ cognoſcunt: de futuris non poſſunt certitud naliter vſqꝫquaqꝫ cognoſcere futura huiuſmodi cogniti on. ¶ Contra. maior eſt cognitio angeli ꝙͣ hominis: ſꝫ homo ex ſuperna diſpoſitōne aſtrorū poteſt multa futu ra predicere. vt euentum imbrium et ſiccitatis ventoruꝫ multo ergo fortiꝰ angeli naturali cognitōne q̄ fuit apud eos. potuerūt futura cognoſcere ⁊ p̄dicere cū quādā cer titudine. ¶ Preterea. in demonibꝰ ſicut dicit aug. in li. retractationū ꝯpertū eſt. ꝙ multa futura p̄ditūt. quēad modum eueniūt: ſꝫ nobilior fuit illa naturalis cognitio quā habuerunt angeli a pͥncipio. ꝙͣ cognitio nature cor rupte vel obſcure in demonibꝰ: ergo multomagis potue rūt tunc p̄dicere futura. ¶ Ad quod dicendum videtur ꝙ diſtinguendum eſt inter cognitōem futurorum prout ē in bonis angelis iā ꝯfirmatis. et ꝓut ē ī demoībꝰ. ⁊ ꝓut fuit in angelis in prima poteſtate nature: angeli em̄ bea ti cognoſcunt futura. que cognoſcunt in eternis rationi bus ſiue legibus. demones v̓o ex quibuſdaꝫ coniecturis per res ipſas nouerūt. vel ex diuturna expientia. vel ex acumine intelligentie licet obſcure. vel cognoſcunt ea q̄ facturi ſunt ex rationibꝰ que ſunt apud ipſos. vel accipi unt ex reuelatōne ſpirituum ſuꝑiorum que fienda ſunt. Ande augꝰ. in li. de ciui. dei. Aliud eſt temporalibus tē poralia. mutabilibus mutabilia coniecturare. eiſqꝫ tem poralem motum ſue voluntatis et facultatis inſerere qd̓ demonibꝰ certa ratōne ꝑmiſſum eſt. Aliud autē in eter nis incōmutabilibꝰ dei legibus. que in eius ſapientia vi uunt. mutatōnes tempoꝝ preuidere. deiqꝫ voluntatem que tam certiſſima ꝙͣ potentiſſima eſt omniū ſpiriꝰ eius ꝑticipatōne cognoſcere. qd̓ ſanctis angelis certa diſcre tione donatū eſt. Item yſidorus in li. de inſtitutōe eccle ſiaſtica. Triplici modo p̄ſcientie acumine vigent. ſubti litate nature. exꝑientia tempoꝝ. reuelatione ſuꝑnorum ſpirituum. Et aug. ſuper gen. ij. li. Aliqn̄ ipſi nephandi ſpūs. que ip̄i futuri ſunt diuinādi p̄dicunt: angeli d̓o ex prima pt̄ate nature poterant p̄cognoſcere futura que ſe cūtur legem aſtrorum ⁊ ſuꝑioꝝ corpoꝝ: potuerūt etiam cognoſcere illa futura que ꝑ ipſos fienda erant. Que v̓o erant oīno in diſpoſitōne diuina. vel in libero arbitrio alterius angeli vel hominis. non potuerūt cum certitu dine preuidere. ſed tm̄ conicere. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ſuperius. ꝙ nullius rei future habere poterant ſingula rem p̄ſcientiam. quia poterat res talis non fore. Dicen dum ē. ꝙ licet res futura nō ſit ſic ſtabilis ſicut res q̄ de terminata ē in eſſe: nihilominꝰ tn̄ alio modo ſcibilis eſt. ꝓpter cauſe p̄cedentis certitudineꝫ. vel ſigni p̄cedentis. Un̄ de imbribꝰ ⁊ ventis. licꝫ ſint res ſingl̓ares et future potuit haberi certitudo ex lege ſoꝑnorum corporum ſal ua tamen diſpoſitione diuina. que poteſt mutare aliter cū vult: ⁊ ideo non dicitur ſimpl̓r certitudo. ſed tn̄ cum ꝯditione niſi deus aliter ordinauerit. Ex ſignis etiaꝫ cō gnoſcunt naute mutatōnes tempoꝝ: multo em̄ eminen tius ꝙͣ naute vl̓ aſtrologi cognoſcūt hmōi futura. Unde aug. de ciui. dei. quorūdam ſignoꝝ nobis occultoꝝ. ma iora exꝑientia multo plura ꝙͣ homines ꝑſpiciūt. Sꝫ at tendendū. ꝙ illa certitudo ꝙͣtumcūqꝫ ſit. nihil eſt reſpe ctu illius certitudinis futuroꝝ qua deus in ſeipſo co ſcit futura: ꝙͣtumcunqꝫ enim aſcendat certitudo ꝑ har viam. nō eſt ꝓportio reſpectu diuine: in hoc eſt comꝑatio ꝙ diuina eſt maior. et hec mīor. Sil̓r ſi comꝑetur reſpe ctu illius cognitōnis. quā angeli ſancti cognoſcūt in ver bo. nullatenus ꝓportionat̉ incertitudine. ſꝫ in hoc ꝯꝑan tur. ꝙ illa q̄ eſt in angelis ſct̄is ē maior. ⁊ iſta ē minor. ¶ Nembrum quintum

Queſtio .XXVI.
R. itū quo querit̉. vtrū angeli natura poterāt cō noſcere deum ve niſſe in carne cū venit: dico aūt naturaleꝫ illam. que eſt p̄ter gratiā ratū facientem vel gratiā gratis datā ſicut in ꝓphetis. Ꝙ nō videtur: ſi em̄ boni angeli nō cognouerūt miſteriū incarnationis. ſꝫ eis datum fuit cognoſce̓. inferior aūt eſt cognitō natu ralis in angelis. gͦ ex cognitōne naturali cum xp̄c venit in carne nō poſſent cognoſcere. ¶ Contra. Eminentior fuit cognitio naturalis in angelis. ꝙͣ illa q̄ eſt vel fuit in demonibꝰ inqͣntū hmōi. cū per peccatū ſit obſcurata in telligentia: ſꝫ demones poterāt cognoſcere xp̄m veniſſe in carne. Unde luc̄. iiij. ſuꝑ illd̓. exibant aūt demonia ⁊cͣ. glo. nūc ꝑ ſignoꝝ potentiā iam certior effectus filiū dei arbitrat̉. Preterea mar. j. Ueniſti ante tp̄s: et ergo his verbis inſinuat̉ ꝙ cognoſcebūt ipſum eſſe filiū dei. Naꝫ de iudicio loquent̉ in quo filius dei veniet ad puniendū ſathan cuꝫ complicibus ſuis: multo ergo fortius angeli ex naturali cognitōne potuerūt cognoſcere xp̄m veniſſe in carne. ¶ Sed adhuc obijcit̉. ꝙ iſta cognitio quā habu erūt demones nō fuit certitudo ſiue ſcientia: ꝓpter illud .jͣ. corin. ij. ſi ꝯgnouiſſent nunꝙͣ deū glorie crucifixiſſent. glo. de demonibꝰ nunꝙͣ xp̄m crucifigi ſuggeſſiſſent. ergo cognitio quā illi habebāt xp̄m veniſſe in carne nunꝙͣ fu it certitudo. quid gͦ dicendum de angelis ꝙͣtum ad ꝯgni tionem naturalē vtrū potuerūt cognoſcere ⁊cͣ. ¶ Prete rea adhuc videt̉ ꝙ potuerūt cognoſcere. ſi eniꝫ ſciebant ip̄m iam veniſſe ex ſcripturis ꝓphetie et alijs veteris te ſtamenti. ſicut habet̉ ſuꝑ illud luce. viij. Quid mihi ⁊cͣ. Glo. ſciebant demones ꝑ aduentum dn̄i ſe aliquādo in abiſſum mergendos. nō futura p̄diuinantes. ſꝫ ꝓphetarū dicta recolentes: ex quo accipit̉ ꝙ ſciebāt aduentū ipſiꝰ multo ergo fortius angeli ex naturali cognitione pote rant ꝑuenire ad noticiam ſcripturaꝝ. et ita cognoſcere filiū dei veniſſe in carne. ¶ Item. ix. de ciui. dei. Innotū it demonibꝰ non ꝑ id quod eſt vita eterna. et lumen incō mutabile quod illuminat pios: ſed ꝑ temporalia quedā ſue virtutis effecta et occultiſſima ſigna ſue preſentie. q̄ angelicis ſenſibꝰ malignoꝝ ſpirituū poſſet eſſe ꝯſpicua. potiuſꝙͣ infirmitati hominū. ¶ Queritur ergo de ang lis in natura ſua ꝯſideratis. vtrum poſſent ꝑ iſta ſign cognoſcere: qd̓ videtur. quia dum demones habuerunt noticiam horuꝫ ſignoꝝ. aut habuerūt ex naturali ꝯgni tōne. aut ex dono: ſi ex dono pari ratione īmo multo for tius angelis in natura ſua dat̉ hoc donum: ⁊ ita ſiue ex naturali cognitione. ſiue ex dono habuerunt. angeli in ſua natura poſſunt hr̄e. et ita poſſent cognoſce̓ filiū dei veniſſe in carne. ¶ Ad primū dicendū. ꝙ boni angeli ali qui nō cognouerūt ad plenū xp̄m veniſſe in carne: nihi lominus tamen poterant cognoſcere ip̄o apparente ī car ne. ẜm ꝙ dicitur..j. thi. iij. manifeſtū eſt in carne pietatis ſacramentuꝫ apparuit angelis: ſed aliquo modo cogno uerunt mali angeli quō non cognouerunt boni. quia q̄ dam cognitio eſt in pena vel impedimento male operati onis. ſiue cohibitōne poteſtatis et hoc modo poterāt co gnoſcere mali angeli xp̄m veniſſe in carne. quo non co uerunt boni. ¶ Ad illud v̓o quod poſſet obijci. ꝙ nobili or eſt cognitio bonorum angelorum gratuita. ꝙ illa que eſt naturalis. vel illa que eſt malorum angeloruꝫ dicen dum ꝙ hoc eſt verum. ſed tn̄ aliqua eſt cognitio maloꝝ angelorum ẜm aliquem modum ẜm quem nō eſt cogni tio bonorum: nec hmōi cognitō que eſt in malis ſpectat ad nobilitatem: nec eſt aliqua cognitio naturalis que n poſſit eſſe in bonis angelis: et bene ſequit̉. ſi non cogno uerunt ad plenum boni angeli cognitione gratuita. nec ad plenum cognouerunt vel cognoſcere potuerunt cogͦ tione naturali. cognitio enim naturalis diminuta eſt re ſpectu gratuite. ¶ Ad hoc quod obijcitur. vtrum cogni tio quam habuerunt demones eſſet ſcientia. Dicendum ꝙ nomen ſcientie aliquando ſumitur ꝯmuniter. aliquā do proprie: cōmuniter cum dicitur ſcire eſt vehementer
opinari et non falli. et hoc modo ſciebant filium dei ve niſſe in carne. Alio modo dicitur ſcire certa ratione in telligere. et ẜm hoc dicitur iteruꝫ ſcire in eis. quia ex di uinis ſcripturis certa ratōne comp̄henduntur chriſtum veniſſe in carne. Si v̓o accipiatur pro eo ꝙ eſt cognoſce re cauſam. et qm̄ illius eſt cauſa. et qm̄ impoſſibile eſt a liter ſe habere: hoc eſt ſcire ſimpliciter. et iſto modo non ſciuerunt ipſum eſſe filium dei. Unde hylarius ſuꝑ ma the. magis ſuſpicari ꝙͣ noſſe credendi ſunt: et ſic accipit̉ illud. ſi cognouiſſent. nunꝙͣ deum glorie crucifixiſſent. Uel aliter ẜm quandam expoſitionem. cognouerūt ip ſum eſſe filium dei. ſed non crediderunt ipſos ſua morte damnandos. Unde ſuper illud luce. iiij. Exibant autem demonia. Glo. non ideo crucifigit eū. vt filium dei igno ret. ſed quia eius morte ſe damnandum non preuidit: hͦ enim miſterium a ſeculis abſconditum. ſi eniꝫ cognouiſ ſent nunꝙͣ deum glorie crucifixiſſent. Unde grego. dya bolus redemptorem veniſſe in carne ſenſerat. ſed ꝓpter humilia que paſſus eſt quicꝗd de deitate ſuſpicatus eſt. ei in dubium venit pro ſuperbia ſua. et non dei natum ſed dei gratia cuſtoditum credidit. ¶ Ad aliud v̓o quod obijcitur de ſignis occultiſſimis. dicendum ꝙ q̄daꝫ ſunt ſigna occultiſſima potentie. que communiter poterāt ex ognitione naturali fuiſſe in angelis et ex cognitione ob ſcurata in demonibus: et ſunt alia que ſunt propria de monibus. Illa enim ſigna potentie q̄ veniebant ex ope ribus mirabilibꝰ. inꝙͣtum erant mirabilia ꝯmunia erāt vt ꝑ illa poſſet haberi et iſta noticia. ⁊ illa cū gratia gra tis data ip̄is bonis angelis: malis v̓o hmōi cognitō fu it ad pena. Illa v̓o ſigna potentie q̄ ꝑ ſe erant inflictiue pene vel cohibitōne potentie erant ꝓpria. vt ꝑ que pote rant ⁊ debebāt cognoſce̓ demones potentiā ⁊ iuſticiā iu dicis: ⁊ ideo dicebāt. vt quid veniſti ante tp̄us torquere nos. Un̄ ſuꝑ illud Exo. v. Quis eſt dn̄s ⁊c̄. glo. poſt tor menta ſciūt quem ante ſcire noluerant. ¶ Nlembrum ſextum Dſextū quo queritur de ꝯꝑatione cogni tionis angelice ad humanaꝫ in velocitate cognoſcendi. Si em̄ mens humana intan tum aſcendat. vt nihil ſit inter ip̄m ⁊ deū: ſapientia enim diuina attingit vbiqꝫ propter ſui mundi ciam ſine priori et poſteriori. mens autem humana cuꝫ priori et poſteriori. ſed celerrime propter ſui appropin tionem ad primum īmediatum: ſed ſi celerrime mes hꝫ mana attingit cum poſteriori ⁊ priori. non erit differen tia inter mentē humanaꝫ ⁊ angelicam in celeritate: cum vtrobiqꝫ ſit celeritas in termino: gͦ adequabitur intelle ctui mentis angelice. ¶ Item acies oculi humani imper ceptibiliter trāſit ab oriente in occidentē inſpiciēdo: cuꝫ gͦ acies mētis humane ſit ſimplicior. erit tranſitus eius imꝑceptibilior. et ita quaſi in termīo: gͦ adequabitur in tellectui mentis angelice in celeritate. ¶ Contra q̄ eſt ꝓ portio in ratione mouendi angeli ad ſuum corpus. ea ē ipſius anime rōnalis ad ſuum corpus: gͦ permutatim q̄ eſt ꝓportio corporis ad corpꝰ in celeritate. ea erit intelle ctus ad intellectum: ſed corpꝰ appropͥatuꝫ quod mouet̉ ab angelo. excedit in velocitate corpꝰ humanum. ſic̄ ha betur ab aug. ſuper gen̄. xij. et a beato Grego. qui dicit. ꝙ habent aerea corpora: ergo maioris velocitatis ſunt: intellectus ergo angelicus excedit humanū in celeritate intelligendi vnum poſt aliud. ¶ Item maior ē ſimplici tas iſtiꝰ intellectus ꝙͣ illius. ſꝫ qd̓ ſimpliciꝰ ē. ſi mouetur celeriꝰ mouet̉: ergo intellectus angelicꝰ nobilior eſt ītel lectui hūano. Quod etiā videt̉ ex hoc qd̓ dicit augꝰ. xij. ſuꝑ gen̄. poſſunt hoc efficere angeli. nōſolum acrimonia cernendi corꝑalia incomꝑabiliter p̄ſtantiorē ꝙͣ noſtra. ſed ip̄orum corporū longe ſubtiliorum mira velocitate. ¶ Ad quod dicendum. ꝑ hoc ꝙ dicit augu. ſuper Gen̄. iiij. li. Si oculorum carnalium acies celeritate tantum poteſt. quid mentis humane acies quanto magis ange

lice: quid autem de ipſius ſumme ſapientie dicatur que attingit vbiqꝫ celeritate ⁊ diſponit omīa ſuauiter. Ex ꝗ bus verbis elicitur ordo quidā in celeritate aſpectꝰ. ẜu appropinquatōem maiore et minorē ad aſpectu diuinuꝫ qui ſimul et indiuiſibiliter oīa aſpicit: aſpectus gͦ ange licus amplioris ē celeritatis ꝙͣ hūanus. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ in ꝯtrariū. dicenduꝫ ꝙ licet celerrima dicat̉ viſio intellectualis hūana: tn̄ nō dicit̉ ſuꝑlatiue nomen cele ritatis. ſed intentiue: cū em̄ diuinꝰ ſpūs(ſicut dicit aug. ad oroſiū) mouet ſpm̄ creatū. mouet ip̄m ꝑ tempꝰ non ꝑ locū. et patet ꝙ nō loquit̉ de motu locali ſed de motu cō gnitōnis vel affectōnis: quare neceſſe eſt ibi eſſe menſu raꝫ temꝑis ſed ī hac differentia maior eſt celeritas. licet ſit inꝑceptibilis apud ſenſum ⁊ minor. vn̄ angelicus in tellectus quia nō habet colligatōem ad corpus ꝑ inten tionem maioris ē celeritatis: hoc etiā eſt ex ꝑte effectus. recordat̉ em̄ ſpūs humanꝰ in motu ad celeſtia ꝑ intenti onem ad corpus: corpꝰ em̄ quod corrūpit̉ vel corruptibi le eſt aggrauat aīam. Sil̓r ex ꝑte cognitionis. vn̄ bern̄. inuolutꝰ carne accola terre ſpūs ex ꝯſideratōne ſenſibili um ꝓficiēs paulatim gradatimqꝫ nitit̉ ꝑuenire illo. qͦ ce leſtiū habitator ingenua ſubtilitate in om̄i velocitate fa cilitateqꝫ ꝑtingit. ¶ Ad ſcd̓m ꝙ licet in inſenbili temꝑe ſiue repente fiat intellectiua motio: nihilominꝰ ẜm rati onem eſt diſcernere plus ⁊ minꝰ in celeritate intelligen tie angelice et hūane. qͣntū eſt de vtriuſqꝫ natura. aliter em̄ poteſt eſſe ẜm gratie elenatōnem. QQueſtio vice ſimaſeptima de locutione angeli Icto de potentia ognitiua angeli ⁊ actu pͥncipali et ab ſoluto. ꝯn̄ter dicendū eſt de actu ꝯſequē ti eius quē hꝫ in ꝯparatōne ad alterum ſcꝫ de locutōne. Circa qd̓ querunt̉ hec. ¶ Primo vtrum ſit locutio in angelis. ¶ Scd̓o vtrum locutio dicat̉ multipl̓r vel vno modo. ¶ Tercio quid ſit locutō ẜm ꝙ ꝯuenit angelis reſpectu angelorum. ¶ Quarto q̄ differētia actꝰ iſtiꝰ ab alijs quibuſdam. ¶ Quinto vtꝝ oīm angeloꝝ ſit locutō aūt tm̄ ſuꝑioruꝫ. ¶ Sexto vtrū fiat ꝑ mediū ⁊ per quod medium. ¶ Septimo vtrum neceſſe ſit auditio exiſtente locutōne ¶ Nembrum primum D primum videtur. ꝙ locutio nō ꝯueniat angelis. cum em̄ loqui ſit actus ꝑ organa exterius. in angelo autem non ſunt hmōi ¶ Corgana. vtpote lingua ⁊ hmōi. ergo nec lo qui eſt in angelo. ¶ Item loqui eſt actio rōnalis creatu re ad alterum. data ei vt alij ſignificet quod apud ſe in terius habet. Unde aug. in li. de trini. formata cognitio ab ea re quam ſcimus. verbū eſt quod in corde dicimus quod nō grecū eſt nec latinum nec alterius lingue. ſꝫ cuꝫ id opus eſt in eoꝝ quibꝰ loquimur ꝓferre noticiā. aliqd̓ ſignum quo ſignificet̉ aſſumit̉. et plerūqꝫ ſonus aliquā do nutus. vbi ergo non eſt neceſſe alij ſignificare nec ne ceſſarium eſt loqui. Sed in angelis non eſt neceſſe vnuꝫ alij ſignificare quod apud ſe habet. quia conſcientie eo rum ſunt adinuicem manifeſte. ſicut dicit ꝯmentator ſu per hierarchiam angeli non indigent locutōne quia cō ſcientias ſuas adinuicem ꝯtemplantur. ¶ Item ſic eſt in luce corꝑali: ꝙ ſeipſam per ſeip̄am manifeſtat. et ea que circa ip̄am ſunt. Unde oculus materialis lucem corpo ralem videt ſine alio medio. dummodo ſit ſibi proporti onalis. et non ſit aliud impedimentum. gͦ cum angelus ſit lux ſpūalis. videt̉ ꝙ ſeipſum offerat oculo ſpirituali alterius angeli. ergo nō exigit̉ locutō media: gͦ nulla eſt neceſſitas locutōis in angelis. īmo fruſtra ibi eſſet. quia id ꝓpter quod ꝓprie ē locutio. ſufficiēter ē in eis. ¶ Con
tra. idem cōmentator dicit ſi dixerimꝰ ꝙ angelici ſpiritꝰ om̄es ꝓrſus ꝯſcientias ſuas adinuicē ꝯſpiciunt. neceſſe eſt vt fateamur mīores ſcire oīa q̄ maioribꝰ nota ſunt: quod nequaꝙͣ verū eſt. Multa em̄ ſciūt excellentiores. q̄ ignorāt inferiores: ex hͦ arguit̉. multa ſciūt ſuꝑiores q̄ neſciūt inferiores. gͦ ad hͦ ꝙ inferiores ea ſciant. neceſſe eſt interuenire manifeſtatōneꝫ. ẜm ꝙ eis ꝯpetit: ſꝫ hmōi manifeſtatō eſt ꝑ locutōeꝫ. gͦ neceſſaria ē locutio. ¶ Iteꝫ ſuꝑiores habundāt ab inferioribꝰ in illumīatōne. qꝛ eos illumināt vt dicit di niſiꝰ ⁊ dama. gͦ habundāt in ꝯgni tione ⁊ inde vt priꝰ. ¶ Si aūt inſtet̉ ꝯtra hec argumenta quia angelꝰ qui plura ſcit. nō habet pt̄atem manifeſtan di. ⁊ ita nec loquēdi. Contra. cognitio in angelo nobili or eſt ꝙͣ in hoīe: quia q̄ cognoſcit homo. ꝑ duo ſcꝫ ꝑ ſen ſum et intellectū cognoſcit angelꝰ ꝑ vnū ſcꝫ intellectun vtraqꝫ em̄ cognoſcit intelligibiliter: gͦ cū in homīe nō de ſit potentia manifeſtandi id qd̓ cognoſcit. multomagi nec in angelo deeſt. ¶ Item idem videt̉ ꝑ dama. qui dīc nō lingua ⁊ auditu indigent. ſine ſermone voce prolat tradunt ſibinuiceꝫ ſuas illumīatōnes ⁊ ꝯſimilia. ¶ So lutio notandū ꝙ eſt duplex locutio ſpūalis angelorui vna qua loquunt̉ deo. de qua dicit augꝰ. de trinit̉. habet deus ſuos nūcios.i. angelos. non tn̄ aliquid ei quod ne ſcit nūciant. ſꝫ bonuꝫ eoꝝ eſt de ſuis oꝑbꝰ eius cōſulere veritatē: et ꝙ dicunt̉ ei nunciare. hoc nō eſt vt ab eis di ſcat. ſed ecōuerſo: cū etiā nos oramꝰ non neceſſitates no ſtras cū docemꝰ. De hac locutōne nō intendit̉ hic princi paliter. Eſt alia locutio qua loquunt̉ angeli adinuicem vt. jͣ. patebit. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit. ꝙ manifeſte ſunt eoꝝ ꝯſcientie adinuicem. pōt ſolui breuiter. ſi inſpiciat̉ finis aucͣtis: ſic em̄ finit̉. qꝛ ꝯſcientias ſuas adinuicem ꝯtem plant̉. ad alterutrū ſine voce qd̓ammō loquunt̉. q. dice̓ nō loquunt̉ ſenſibiliter. ſꝫ intelligibiliter. ⁊ hoc bene di cimus. Uel aliter dicendū. ꝙ duplex ē manifeſtatio con ſcientie in bonis. qꝛ de malis nō loꝗmur nūc. vna quam hn̄t in verbo. ⁊ ẜm hoc verū eſt. ꝙ ꝯſcīe eorū ſibinuicem ſunt manifeſte. qꝛ vnꝰ in verbo videt ꝯſcientiā alterius. ſꝫ hoc nō eſt ex ꝓpria natura angeli. ſed ex natura verbi vnde hoc magis eſt ex gr̄a ꝙͣ ex natura. Un̄ greg. de no bis in patria vniuſcuiuſqꝫ menteꝫ ab alteriꝰ oculis cor pulentia nō abſcondet: corpoꝝ em̄ glorificatoꝝ tāta erit ꝯformitas ad ſpm̄. ꝙ ad effectus qui erūt in ſpiritibus. ſequunt̉ quidā nutus in eoꝝ corporibꝰ. in quibꝰ potue runt dinoſci ipſi effectꝰ tanꝙͣ in illis nutibꝰ relucentes. Sil̓r dicimꝰ eſſe manifeſtas ꝯſcīas angeloꝝ adinuicem quo ad cognitōeꝫ quā hn̄t in verbo. Nec tn̄ negandū eſt ꝗn alij alijs plura cognoſcūt in verbo ꝓ volūtate ipſius verbi: nec tamen eſt in angelis locutio quo ad illa. quia poteſtas manifeſtādi illa nō reſidet apd̓ angelū. ſꝫ apud verbum. Unde vellet nollet angelus. qui plura cogno ſcit in verbo. manifeſtaret verbū. et iſta eadem ei ange qui pauciora ſcit. Eſt alia cognitio quaꝫ habent ange in ſeipſis. et de hac nō eſt verū ꝙ ꝯſcientie eorum ſint ad inuicem manifeſte: īmo plura ſcit vnus ꝙͣ alius. ⁊ habꝫ poteſtatē naturalem ille ꝗ plura cognoſcit. manifeſtādi ea illi qui neſcit: ⁊ iſta manifeſtatio dicitur locutō ſicut opponebatur. ¶ Ad aliud quod obijcit de luce. Rn̄detur ꝙ nō eſt ſimile de luce corporali et ſpūali: corꝑalis enim non agit ꝑ voluntatē ſed ꝑ naturam. et ideo nō eſt ad op poſita ſcilicet ad manifeſtandum ⁊ occultandum. ſꝫ ſem per qͣntum eſt de natura ſua ſe manifeſtat et diffinit: ſec ſpiritualis lux quia agit per voluntatem ad oppoſitā eſt vnde poteſt ſe manifeſtare quando vult. et occultare qͣn do vult. ¶ Nlembrum ſecundum Dſecundū qͦ querit̉. Utrū locutō dr̄ mul tiplicit̓. aut vno mō: cū dr̄ angelꝰ loꝗt̉ deo et cū dr̄ angelꝰ loꝗt̉ alio angl̓o. ⁊ cū dr̄ an gelꝰ loꝗtur aīme. Et videt̉ ꝙ dicat̉ multi deo. hͦ nō ē vt deo maīfeſtet ſuā ꝯgnitō plicit̓. Cū cī lo

Queſtio .xxvij.
nem vel affectōem. cū ip̄e p̄cognoſcat eā. Cū aūt loqui tur alij angelo. hoc eſt vt maīfeſtat ei. Similit̓ cū loqui tur aīme. Un̄ greg. Angelici ſpūs volūtatem dei ꝓphe taꝝ ſenſibꝰ innoteſcut. atꝫ eas ad ſublimia ſubleuant. et que in rebꝰ futura ſūt in cauſis originalibꝰ futura de mōſtrāt: gͦ nō ẜm eandē rōem dicit̉ loqui de angelo. cum dicit̉ angelꝰ loquit̉ deo. ⁊ cū dicit̉ angelꝰ loquit̉ alij an gelo vel aīme. ¶ Preterea dicit greg. vox angeloꝝ ī lau de cōditoris eſt admiratio intime cōtemplatōis. Sꝫ lo cutio qua loquit̉ angelus angelo vel aīe. nō eſt admira tio: gͦ different̉ dicit̉ locutio reſpectu dei. et reſpectu cre ature rationalis. ¶ Cōtra. vtrobiqꝫ eſt cognitōis vel af fectōis expreſſio. ¶ Item aug. de trini. formata cogita tio ab ea re quā ſcimus eſt verbū qd̓ in corde dicimus ſꝫ intentio formate cogitatōis a re quā ſcimꝰ cōmune eſt locutioni. vtrobiqꝫ ergo vno mō dicitur. ¶ Reſpōdetur Locutio quandā rōem habet ex ꝑte finis. ⁊ ẜm hoc locu tio dicet̉ nō ẜm eandem rōem. cū dicit̉ reſpectu dei ⁊ re ſpectu alteriꝰ angeli. vel aīme: ex ꝑte v̓o forme dicit̉ ẜm vnam rōem ꝑ prius et poſteriꝰ. que expreſſio vel euiden tia cogitatōis vel deſiderij: hoc aūt reſpectu dei nihil ali ud eſt ꝙͣ ip̄m deſideriū vel cogitatio. et ꝙ ita ſit patet. ꝑ ſil̓e de locutōe aīme ad deū. Dicit em̄ greg. Aīmaꝝ ver ba ſūt ip̄a deſideria. nā ſi deſideriū ſermo nō eſſet: ꝓphe ta nō diceret. deſideriuꝫ cordis eoꝝ audiuit auris tua. Similiter ꝑ hoc qd̓ dicit greg. de locutōe mali angeli. dyabolū loqui ad deum eſt omīpotēti maieſtati eius nil poſſe celare. ex hoc pꝫ ꝙ loꝗ angeli nihil aliud ē ꝙͣ eius cogitatio vel deſideriū expreſſū. Reſpectu v̓o alteriꝰ an geli vel aīme eſt eoꝝ indicatio ꝑ aliꝗd vt ab eis cogno ſcatur. ¶ Ad id qd̓ primo obijcit̉. dicēdū ꝙ nō ē vna rō. ẜm ꝙ loꝗ̄ ex ꝑte finis diffinit̉. ⁊ ſic ibi accipiebat̉. ¶ Ad ſecūdū dicēdū. ꝙ cū dicit greg. vocē angeloꝝ eē admira tōem. hoc ē laudē illoꝝ eſſe admiratōem. notificauit vo cem eoꝝ nō ꝑ illud qd̓ eſt eēntiale voci. ſꝫ ꝑ cōcomitās: admiratio em̄ cōcomitat̉ cognitōem ſiue cōtemplatōem angelicā que eſt de diuinis q̄ ſunt ſupra ip̄m. AArticulus primus Um locutio dicat̉ de deo reſpectu angeli vel reſpectu aīme. et de angelo reſpectu dei vl̓ al terius angeli vel aīme. vtruꝫ dicat̉ equiuoce vel nō. Et videt̉ ꝙ nō. qꝛ vtrobiqꝫ eſt volūta tis expreſſib: cum em̄ deus loquitur angelis ſuaꝫ volun tatem oſtendit. cum aūt angelus loquitur. aliquid deſi derat et deſiderādo deſideriū ſuum in cōſpectu dei poīt ¶ Contra greg. Loquitur deus ad angelos eoip̄o quo ordibꝰ eoꝝ occulta ſua īuiſibilia oſtendit. vt quicquid agunt. in ip̄a cōtemplatōe veritatis legant. et velut que dam p̄cepta vocis ſunt ip̄a gaudia cōtemplatōis. ¶ Itē alibi. dicere ē ꝑ vim int̓ne viſionis eoꝝ mētibꝰ exhibēda indicia motibꝰ occultis inſpirare: cū aūt deus loquitur aīme ꝑ ſe vel cum verbo ſuo ſine verbis cor docet̉: cū aūt angelus loquitur vel verbis vel rebus vel imaginibus ſua voluntas indicatur. Ex quo accipitur. ꝙ loqui dei ad angelos vel animas differenter accipitur ab illo lo qui. quo angelus loquitur deo vel angelo. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ differenter accipitur ſicut dicit gregori us. et quaſi equiuoce. Nihil enim recipit deus ab ange lo. ſed econtrario angelus vel anima a deo aliquem reci pit effectuꝫ. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur ꝙ vtrobiqꝫ eſt expreſſio voluntatis. Dicendum ꝙ exprimere non dicit̉ vniuoce vtrobiqꝫ. quia cū deus loquitur ſine verbis cor docet̉. Cū aūt angelus loquitur verbo aliqͦ vtitur. ¶ Articulus ſecūdus Dſecundū articulū quo querit̉. vtrū vna ſit locutio dei et angeli aliqn̄ vel nō. Qd̓ nō vi detur. Diuerſaꝝ em̄ eſſentiaruꝫ diuerſi ſunt actus. gͦ cum diuina eſſentia ſit alia ab angelica. nō erit actus idem: ergo cum locutio ſit actus. non erit eadeꝫ locutio. ¶ Preterea. cū deus loquit̉ ꝑ angelū Beus nō motus mouet. angelus aūt motus mouet. mo uere aut īmobilis et eius qd̓ eſt mobile diuerſum ē. ergo diuerſa eſt locutio qua loquit̉ deus et qua loquit̉ ange lus. ¶ Contra cum agens ſecat ꝑ ſecurim. vna dicitur ſectio: gͦ a ſimili cum deus loquitur ꝑ angelum. vna di cetur locutio. Ꝙ aūt deus loquatur ꝑ angelum Apoc. .jͣ. ſignificauit deus que oportet fieri cito ꝑ angelum ſer uo tuo Ioh̓i ¶ Preterea. ſicut dīc aug. in li. de trini. De us in vete. teſta. ꝑ āgelos loquebatur. ¶ Preterea. ſicut cum dominꝰ loquitur ꝑ ꝓphetam vna eſt locutio domini et ꝓph̓e: ita cum dn̄s loquitur ꝑ angelum vna eſt locutō dei et angeli. ¶ Huius etiam gratia querit̉. vtrum ſem per loquatur de creaturis rationabilibꝰ ꝑ angelos quā do loquitur. an aliquādo ꝑ ſeip̄m: nec fit hic mentio de locutione qua deus in xp̄o homine loquebatur. vel xp̄o hic loquebatur. ¶Ꝙ deus ſemper loquatur ꝑ angelos quando loquitur. videtur per hoc. ꝙ loqui dei reſpectu creature rōnalis ē indicare volūtatē ſuā rebꝰ vel verbis Sꝫ cū deꝰ loquit̉ rebꝰ vel v̓bis. mīſtrātibꝰ angl̓is hͦ fit: gͦ cum deus loquit̉ rōnali creature. ꝑ angelos loquitur. ¶ Contra. cuꝫ ſeip̄o loquitur rationali creature. nō ꝑ mediam ſubſtātiam aliam loquitur Ꝙ ſic ꝓbat̉. Quod fit ꝑ mediam ſubſtantiā creature. nō ſimul totum datur ſed ꝑ prius et poſterius: ſic em̄ agit creatura. Sed noti cia plurimū aliqn̄ ſimul a deo datur. ergo cum hoc fiat locutione diuina. deus per ſeip̄m aliquando loquitur. ¶ Item grego. dei locutio ad nos intrinſecus facta vide tur potiuſꝙͣ auditur quia duꝫ ſeip̄m ſine mora ſermoīs inſinuat. repentina luce tenebras noſtre ignorantie illu ſtrat: ſꝫ cū ſit viſio: ſubito fit multoꝝ viſio: ergo locutio dei aliqn̄ fit ꝑ ſemetip̄m. cū ſimul multoꝝ noticiā infun dit: et hoc videtur ꝑ hoc quod dicit̉ actu. ij. factus eſt re pente de celo ſonus adue. ſpi. ⁊cͣ. ¶ Item maior eſt potē tia angeli ꝙͣ hominis. dei v̓o eſt maxima. Si ergo vtra qꝫ natura pt̄ ꝑ ſe loqui multo fortius ſumma eſſentia ſcꝫ diuina. pt̄ ꝑ ſe loqui rōnali creature. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ eſt. ꝙ deus ꝑ ſeip̄m loquit̉. et aliqn̄ ꝑ creatura rōnalem vel angelica. ſicut dicit greg. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. vtrū vna ſit locutio dei et angeli. qn̄ deus loquit̉ ꝑ angelum. Dicēdū. ꝙ vna eſt locutio dei. vt primo mouētis angeli vt ꝓximi. ¶ Ad obiectū dicendū. ꝙ licet ſint ſubſtantie differētes. tn̄ vnꝰ eſt actus. qm̄ vna ſubſtātia agit aliqn̄ altera mediāte: vbi em̄ vnuꝫ ꝓpter alterū. vtrobiqꝫ tm̄. ¶ Ad illud v̓o qd̓ ſecūdo obijcit̉. ꝙ alius eſt motus iſte ꝙͣ ille. Dicendum ꝙ motus ille quo mouet deus ange lum et quo angelus mouet aliā rem. differēs eſt ī nūero. ſed motus quo deus mouet rōnalem creaturam ꝑ ange lum. et quo angelus mouet eam vnus reputatur. cum deus mouet eam ꝑ angelum. ¶ Ad illud v̓o quod queri tur. vtrum ſemper loquitur deus ꝑ angelos an aliquan do ꝑ ſeip̄m. Dicendū. ꝙ aliqn̄ ꝑ ſeip̄m loquitur ſicut ha betur ex ſacra ſcriptura. et aliquādo ꝑ angelum ſicut di cit beatus grego. his verbis. ſpm̄ dei quaſi quedā ver ba nobis dicere. eſt occulta in ea que ſūt agenda intima re. et cor homīs ignarum nō adhibito ſtrepitu et tardi tate ſermonis. ꝑitum de abſconditis reddere. Cum em̄ loquitur ꝑ angelum. aliqn̄ voluntatem ſuam rebus in dicat. aliqn̄ imaginibꝰ an corꝑeos oculos ex aere aſſū ptis. aliqn̄ celeſtibꝰ ſubſtātijs: aliqn̄ terrenis. aliqn̄ ſi mul terrenis ⁊ celeſtibꝰ: nōnūꝙͣ v̓o hūanis cordibꝰ ita ꝑ angelū loquit̉: vt ip̄e quoqꝫ ꝑ angelū mētis obtutibus p̄ſentetur: verbis nāqꝫ ꝑ angeluꝫ loquit̉ tn̄ nihil ꝑ ima ginem oſtendit̉. ſꝫ ſuꝑne locutōnis verba audiūt̉. ſic̄ di citur in Ioh̓. xij. clarificaui et iteꝝ clarificabo. Neqꝫ eī deꝰ ꝗ ſine tꝑe vi intime impulſioīs clamat. ī tꝑe vocem ſuam ꝑ ſubſtātiaꝫ edidit quā incircūſcriptā temꝑe ꝑ hu mana verba diſtinxit: ſꝫ de celeſtibꝰ loquēs verba ſua q̄ audiri ab homībꝰ voluit. rationali admīſtrāte creatura formauit. Aliqn̄ autē ꝑ angelos loquitur deus rebus.

cum nihil verbo dicit̉. ſꝫ ea que futura ſunt aſſumpta de elemētis imagine nūciant̉. ſicut ezechiel electri ſpēm in medio ignis vidit. Aliqn̄ v̓o ꝑ angelos verbis ſimul et rebꝰ loquit̉. ſicut in gen̄. iij. cū audiſſet vocē dn̄i deambu lantis ad aurā poſt meridiē abſcondit ſe adā. Aliquan do imaginibꝰ cordis oculis oſtēſis. ſic̄ gen̄. xxviij. Iacob dormiēs vidit ſcalā ſubnixā celo. Aliqn̄ imaginibꝰ an̄ corporeos oculos ad tēpus ex aere aſſumptis. ſic̄ abra tres viros videre potuit. et mō angeli mō dn̄s vocant̉. Aliqn̄ loquit̉ celeſtibꝰ ſubſtātijs. ſic̄ cū vox de nube ſo nuit. hic eſt filiꝰ meꝰ ⁊cͣ. Aliqn̄ terrenis ſic̄ ore aſine per ꝑ angelū hūana verba formauit. Aliqn̄ ſimul terrenis et celeſtibꝰ ſubſtātijs ꝑ angelos loquitur deus. ſicut ad moyſen ī mōte. cū viſionis ſue verba edidit. ignē rubū qꝫ ſociauit. atꝫ aliud ſuꝑiꝰ aliud inferius iūxit. Aliqn̄ ꝑ angelos hūanis cordibꝰ ſecreta eoꝝ p̄ſentia virtutis ſue inſpiratōem infundit. ſicut zacharie pͥmo. dixit ad me angelꝰ qui loquebat̉ in me. Ex his pꝫ qualiter deus diuerſis modis ꝑ angelos loquit̉. ⁊ vna ē locutio. Nec negat̉ quin deus ꝑ ſe poſſit verba efficere vel res quibꝰ loquat̉ ſine mīſterio angeloꝝ: ſꝫ in hmōi voluit ip̄e mini ſterio āgeloꝝ agere. vt ſicut ſūt medij inter creaturā ra tionalē et deū. ita deo mīſtrēt ⁊ diuinā naturā ratōnali nature indicarent. ¶ Membrū tercium D terciū membrū huiꝰ qōnis quid dicat̉ locutio. ẜm ꝙ angeli adinuicē loquūt̉. Et videtur ꝑ verbū ioh̓. damaſ. ꝙ locutio ſit intelligētie vel cōſilij cōmūicatio. ſine ſer mone voce ꝓlato. Sed de hoc dubiū eſt. qͣliter pt̄ tͣnſfer ri intelligētia iſtiꝰ angeli ad intellectū alteriꝰ. cum illd̓ qd̓ tradit̉ vel cōmuīcat̉. ad alterū trāſferat̉. Reſpōdet̉ ꝙ hec cōmūicatō ē ꝑ aliquā ſil̓itudīem. vt ſi ſpeculū cuꝫ vellet daret ſuam ſil̓itudinem alteri ſpeculo: ita angel cū vult cōmūicat ſuā intelligētiaꝫ alteri angelo. ¶ Sed que differētia eſt inter traditōem ītelligētie ⁊ cōſilij. Re ſpōdet̉ ꝙ intelligētia eſt de re cognoſcēda. traditio conſi lij de re fienda. ¶ Nembrum quartum D quartū quo querit̉ de locutōe angeli in comꝑatōe ad alios actus angeli vel oꝑa tōes. Et querit̉ vtrū locutō in angelis ſit dem qd̓ iuſſio. Ad qd̓ ſic aug. in li. d̓ tri. Ubi vult inueſtigare verbū increatū ꝑ verbū creatū dīc ꝙ ſecus ē in verbo corꝑali ⁊ ſpūali: qꝛ in corꝑali ẜm aliā vim eſt loqui et ẜm aliā intelligere: nō ſic in ſpūali: ſꝫ ad eandē vim ꝑtinet. ſic ergo in angelis ꝑtinet ad vim intel ligere: querit̉ ergo aut addit ſuꝑintellige̓. aut nō. ſi nō. habeo ꝓpoſitū. Si addit queritur quid addit. et cuiꝰ po tentie eſt illud qd̓ addit: et nō videtur alteriꝰ ꝙͣ intellige tie. hec aūt ſunt verba aug. Foris cum ꝑ corpus hec fini aliud eſt auditio et viſio: intus aūt cū cogitamꝰ vtrunqꝫ vnum eſt: ſicut auditio et viſio duo quedaꝫ ſunt inter ſe diſtātia in ſenſibꝰ corꝑis. in aīmo aūt nō eſt aliud vide̓ atꝫ audire. ¶ Item aug. in eodē. qn̄ dicimꝰ iſte dicit apd̓ ſe. ẜm ꝙ dicit̉. ij. ſapīe. Gixerūt impij ⁊cͣ. Illud dicere n̄ eſt aliud ꝙͣ intellige̓ ex quadā relatōe. ſꝫ loqui in angelis eſt dicere apud ſe: qd̓ patet. qꝛ nō addit verbū exterius. cū nō habeat inſtrumēta. Et hoc etiaꝫ dicit damaſ. ſine ſermōe voce ꝓlato loquūt̉. gͦ dicere in eis. nō eſt aliud ꝙͣ intelligere. ¶ Itē angelus eſt quaſi medius int̓ deū ⁊ ho mīem. Querit̉ gͦ. aut cōueīt cū deo magis in loquendo. aut magis cū homīe: patet aūt ꝙ nō cū homīe. qꝛ nō ꝓ fert verbū ſicut homo. ergo cū deo: ſꝫ in deo eſt idem loꝗ qd̓ intelligere. ergo ſimilit̓ in angelo vel dicat̉ quare no ¶ Solutio dicimꝰ ꝙ angelus habꝫ potētiam cognoſcē di vel afficiēdi circa cognitū. et poſt maīfeſtandi cogni tum et affectum: et quicꝗd ſit de potentiā.i. ſiue ſit vna ſiue differens quod modo nō de termīamus cum hi ſunt
actus differentes et ordinati naturaliter. quia primo ē cognoſcere. ſecūdo affici. tercio manifeſtare: quia vt di cit cōmentator. manifeſtatio eſt iudiciū voluntatis ⁊ cō ceptus. ¶ Ad obiectū dicendū. ꝙ cum angelus ſit medi um inter deum et homīem vt dicebat̉. nō cōuenit tn̄ cuꝫ altero extremoꝝ. ſed cum vtroqꝫ. In deo em̄ eſt verbum interius et non exterius. et preter hoc in deo eſt noticia et verbum. ꝙͣuis em̄ dicēs et verbum ad diuerſas ypo ſtaſes ꝑtineat. tn̄ verbum et noticia ad eandem ꝑtinent ſcꝫ ad filiū. tamē differenter. quia noticia vt appropria tum: verbum vt ꝓprium. Etum ergo ad hoc ꝙ in deo n̄ eſt verbum exterius. cōuenit locutio angeli cū locutione dei. differt autem. quia in deo vt dictum eſt idem penitꝰ eſt noticia et verbum. ſed in angelo nec eſt penitus idē. nec penitus diuerſum: īmo quo ad hoc ꝑtinet ꝑtim con uenit partim diſſonat. et hoc eſt qd̓ dicit damaſ. Sicut nr̄m verbum de intellectu ꝓcedens. nō ꝑ omnia idem ē cum intellectu. nec omnifariam aliud. ita et dei verbum in eo ꝙ ſubſiſtens ẜm ſeip̄m. ſeparatur ab eo a quo ha bet exiſtentiam. In eo v̓o ꝙ eadem oſtendit in ſeip̄o que circa deum inſpiciuntur. idem eſt cuꝫ ip̄o. In ſumma dicendum. ꝙ locutio angeli in hoc conuenit cum locuti on dei. quia ibi eſt verbum interius ſolum: et pret̉ hoc quia non idem eſt noticia cum verbo. in deo v̓o omnino idem. Cum verbo v̓o hominis conuenit in hoc. ꝙ ſicut verbum hominis partim conuenit. partim diuerſum ē ab intellectu ſiue a noticia. ſimiliter in angelo partim ē diuerſum non ſimpliciter. Differt autem in hoc. ꝙ ver bum hominis per vocem extra traditur. non ſic autem verbum angeli. ¶ Ad auctoritatem autem dicendum. ꝙ auguſtinꝰ ꝙͣtum ad hoc intendit ponere differentiam il lam. quia in corporibus audire et videre. ⁊ potentia au ditiua et viſiua differunt penes organa diuerſa: qꝛ que libet potentia habet organum ſibi proportionale. nō ſic intellectiua. Unde huiuſmodi differentia non eſt in in tellectualibꝰ ſubſtātijs: ſed ex hoc non ſequitur ꝙ diffe rant. Utrum tamen differant penes virium differenti am viſio vel intellectus in angelis et locutio. modo nō determinamus. ¶ Item circa hec obijcitur ſic. Triplex eſt actus angeli vt dicit dyoni. illuminare. purgare. ꝑ ficere. et non determinat plures actus: ergo cum aliꝗs ſit actus angeli. vel eſt aliquis horum trium. vel ad ali quem horum trium reducitur. Queritur ad quem. Re ſpondetur nec eſt aliꝗs horū triū. nec ad aliquē reducit̉ Iſte em̄ actꝰ ꝗ eſt loqui. eſt prior om̄ibus illis. qꝛ ē ī eis rōe nature. Illi v̓o tres actꝰ ſunt in illis in rōe gratie. q̄ cōſequit̉ naturā. Un̄ poſteriores ſunt iſto ẜm viā gene ratōis. nō dico ẜm viā nobilitatis. et ſunt illi tres actꝰ tantūmodo ſuꝑioꝝ reſpectu inferioꝝ vel aīarum. ¶ Nembrum quintum uintū quo queritur de locutione ꝙͣtū ad ſubiecta. Utrum ſcꝫ loqui ſit indiffe renter in om̄ibus angelis reſpectu oīm. vt ſuꝑiorū reſpectu inferioꝝ ⁊ ecōuerſo. Su ꝑ illud. j. Corin. xiij. Si linguis hominū ⁊cͣ. glo. quibꝰ angeli prepoſiti ſignant. minoribuſqꝫ de domini volun tate preſentiunt. Et greg̓. Angelici ſpiritus voluntatē dei humanis cordibus inſinuant. ẜm ꝙ ab ip̄o accipiūt ¶ Item ille qui loquitur. videtur quaſi aliquid influere in illo cui loquitur: ſic cum deus loquitur angelo. ali quid influit: et angelusˡ aliquid recipit. Unde angelus vel anima non proprie dicitur loqui deo. quia deus ab eo nihil recipit. Sed inferior angelus non influit ſuper ſuperiorem. nec malus ſuper bonum. ergo non loquun tur inferiores ſuperioribus nec mali bonis. ¶ Itē ages nobilior eſt patiente inꝙͣtum huiuſmodi: ſed loquens inꝙͣtuꝫ huiuſmodi eſt agens. ergo nobilior eſt eo cui ſō quit̉. ſed inferior nō eſt nobilior ſuꝑiore. nec malꝰ bono ergo. ¶ Contra. dama. Angeli tradunt ſibinuicem con ſilia ſua et intelligentias ſuas. Itē haymo angeli inter

.xxvv. Queſtio
oquūtur: ſꝫ eoꝝ locutio eſt eoꝝ inter ſe ꝯcordatō: nec neceſſe eſt vt ſonēt verba illa vbi ꝯtemplatōe dei cōcors ſt volūtas bona. Ex hoc ꝙ dama. dicit inuiceꝫ. et hay o dicit int̓ ſe. patꝫ ꝙ inuicē ē locutio. Itē hͦ pꝫ ꝑ rōem creatura intellectualis de natura ſua habet potētiā maī feſtādi qd̓ apud ſe habet. gͦ vbicūqꝫ ē hec natura. eſt hec potētia maīfeſtādi. Itē nōne ſathan legr̄ loꝗ. j. Iob. Itē angelꝰ ſuꝑior eſt hoīe ẜm naturā. ſꝫ quilibet hō hꝫ hmōi potētiā. gͦ et angelꝰ quilibet. ¶ Solutio duplex eſt locu tio angeloꝝ. vna que ſequit̉ eoꝝ naturā. ⁊ hec eſt ī oībꝰ reſpectu oīm: alia que ſequit̉ gr̄am. et ſicut ſuꝑior p̄emi net inferiori in gr̄a. ẜm ꝙ hmōi inqͣtū eſt ex cōditōe gra tie ⁊ nō ecōuerſo: ita ſuꝑior iſto mō dicit̉ loqui inferiori et nō ecōuerſo. Un̄ quicuūqꝫ iſto modo loquit̉ alij. qͦ ad hoc ſuꝑior eſt. Inferior aūt nō dicit̉ ꝓprie loqui iſto mō ſꝫ magis ꝓprie diceret̉ referre aliꝗd ſuꝑiori. qꝛ quaſi ex citat cū ad aliquid agendū. Suꝑiores aūt influūt infe rioribꝰ. ẜm ꝙ ip̄i receperūt a primo. et hec locutio ſequi tur illuīatōem gratuitā. ¶ Ad illud qd̓ obijcit. ꝙ agens nobilius ⁊cͣ. pt̄ dici ꝙ hoc intelligit̉ de agētibꝰ vbi nō ē reciprocatio. loqui v̓o ẜm natura eſt agere reciprocum. iſte em̄ loquitur illi et ecōuerſo. Ratōes ad oppoſitū pro bantes ꝙ loqui oīm eſt cōcedimꝰ. ẜm ꝙ ꝓcedūt de locu tione que eſt a potētia naturali. nō ab illuīatōne gratui ¶ Nembrum ſe xtum Dſextū quo querit̉ an locutio fiat ꝑ medi um. ſic em̄ ē ꝙ locutio hoīs fit ꝑ medium. ſcꝫ ꝑ aliqd̓ ſignū: vel ꝑ ſignū audibile vt ꝑ yocē. aut ꝑ ſignū viſibile vt ꝑ nutū ẜm illd̓ nutu ſigniſqꝫ loquūt̉. Querit̉ gͦ. vtrū in locutione ange lica requirat̉ aliqd̓ mediū. vt aliꝗs nutus ſpūalis. Ui detur ꝙ ſic. ꝑ illud j. coꝝ. xiij. Si linguis ⁊c̄. glo. quibꝰ geli p̄poſiti ſignāt mīoribuſqꝫ qd̓ de voluntate primi ſentiūt qd̓ fit aliꝗbꝰ nutibꝰ aut ſignis. Tunc querit̉ de illis nutibꝰ. aut em̄ cognoſcūt̉ ab angelo cui alius loꝗt̉ aut nō: ſi nō. gͦ ꝑ illos nō venit in cognitōem alteriꝰ. cū ſcꝫ neſcit illū nutū ſignū eſſe. Si v̓o dicat̉ ꝙ cognoſcit il los. Querit̉ Aut angelꝰ iſte cui loquit̉ cognoſcit iſtos nutꝰ ꝑ ſe. aut ꝑ aliud. Querit̉ ſimilit̓ de illo alio. et ſic ī infinitū: oportet ergo dicere ꝙ ꝯgnoſcit iſtos ꝑ ſe. Tūc querit̉ vlteriꝰ. aut ita cognoſcit iſtos ꝑ ſe ꝙ intellectus eius adhereat eis ꝑ ſe. i. de natura ſua. aut hoc fit volū tate angeloꝝ. ſcꝫ ad ſignādū illa que intendūt maīfeſta re. Sed nō videt̉ ꝙ in ip̄o aliqua fiat ibi ad ſignandum gͦ intellectꝰ angeli adheret illis nutibꝰ ꝑ ſe de nat̉a ſua. Sed ſil̓r videt̉ adherere ꝑ ſe ſpeciebꝰ quaꝝ ſunt illi nu tus. gͦ ꝑ nutus nō deuenit ip̄e in cognitōem illaꝝ ſpecie rum. ¶ Iteꝫ ſit a. ſpecies intelligibilis. quā debet notifi care vnus angelꝰ alij. b. ſit nutus ꝑ quē dicis eā notifica ri. tūc obijcit̉ Angelꝰ cognoſcit a ꝑ b. gͦ cognoſcit beſſe ſignū. gͦ iā cognoſcebat illud ſignū. aliter em̄ nō cogno ſceret ꝙ ſignū eſſet. gͦ nō primo cognouit a ꝑ b. ¶ Iteꝫ ſi illi nutus ſint diſtincti ab illis ſpeciebꝰ. cōſtat ꝙ illi nu tus habent ſuas ſpecies ꝑ quas diſcernuntur. ſicut alie res habent: nō em̄ veniūt ip̄i nutus ī intellectum cogno ſcentis ꝑ ſui eſſentiam. ſed ꝑ ſui ſpeciem vt videtur: illa gͦ ſpecies eſt principium cognoſcendi nutum illum cuiꝰ eſt ſpecies. ergo nutus eſt principale cognoſcibile. ergo non eſt medium cognoſcendi. ¶ Item Aug. xv. de trini. Uerbum qd̓ intus ſonat eſt principium quod intus lu cet. cui magis competit nomen verbi. Nam illud quod profertur ore. vox verbi eſt. ex hoc videtur ꝙ ꝓprijſſime ſit locutio iſta que abſtrahit a nutibus et ydeomatibus et ponit aug. exemplum de verbo diuino. quod ꝑ ſe indi cat dicentem ſine ſigno. Similiter facit verbum interiꝰ ſuo modo. Sed verbum illud interius non eſt nutus ne qꝫ ꝑ nutū fit. qꝛ nutus reſpicit viſum ſicut vox auditū vl̓ qͣſi auditū. gͦ ſine nutu ꝓprijſſime dicemꝰ locutōeꝫ eſſe in angelis. ¶ Item lux corporalis habet virtutem manifeſtandi ſe et alia. Unde nō requiritur aliud a ſe. ergo ſil̓r nec lux ītellectualis: er nō requirit̉ aliquis nutus qui ſit ibi ex natura. vel ex volūtaria impoſitione. ¶ Iteꝫ vi demus duo corꝑa luminoſa potētia recipere a ſeinuiceꝫ Unde ſi ſibi obijciūt̉ vnum recipit ab alio ſine medio. ſicut patet in duobus ſpeculis. ergo ſimiliter videtur in luce ſpirituali. ꝙ duo angeli ratione lucis quam habēt videant ſine medio. nec requiritur nutus tanꝙͣ mediuꝫ Sic reuera nutus ſi ꝓprie accipiatur refertur ꝓprie ad vim ſenſibilem. Unde aug. xv. de tri. Innuere quid alid̓ eſt ꝙͣ viſibiliter dicere. Unde cum in angelis nō eſt vis ſenſibilis. nec ꝓprie eſt ibi nutus. Concedimus tamē ꝙ ibi eſt nutus ſpiritualis. ẜm ꝙ dicit glo. ſuꝑ. xiij. primo coꝝ. ¶ Ad vidēdum aūt qualiter hoc ſit. Notanduꝫ in angelo quem loqui dicimus primo eſt ſpecies intell gibilis in eius intellectu ẜm ꝙ eam cognoſcit. ſecundo ī eius affectu. ẜm ꝙ circa eam ſic afficitur. tercio eadem ſpecies ſiue illud quod ſic conceptum eſt. et circa eam ſic afficitur. mouet vel inclinat ip̄m angelum ad hoc. vt eam alij manifeſtet. Unde tunc angelus habet manife ſtandi eam volūtatem. et ip̄a ſpecies prout ſic eſt ſub vo lūtate manifeſtādi. dicitur verbum. Unde primo eſt in ratione conceptus. ſecūdo in ratione affectus: tercio ī ra tione verbi. et hoc eſt quod dicit damaſ. in auctoritate ſuprapoſita. Uerbum noſtrum de intellectu procedens nō per om̄ia idem eſt cum intellectu. nec omnifariā ali ud. Item iſta ſpecies prout eſt ſub voluntate manifeſtā di dicitur verbum. prout v̓o eſt in actu manifeſtandi di citur nutus. vt ītelligamus ibi verbum habere ſimilitu dinem noſtri verbi interioris. nutum autem ſimilitudi nem noſtri verbi exterioris ſiue vocis: quia ſicut vox no ſtra eſt vehiculum verbi interioris ad alium. ita ibi nu tus. quaſi vehit ad alium: ſuo modo ip̄m verbum exte rius.i. ip̄a ſpecies prout eſt ſub actu manifeſtandi. et ſic quaſi exterius ſuo modo vehit ſeip̄am. prout erat interi us ſub voluntate manifeſtandi. Unde nō differt ibi ver bum et nutus niſi ẜm rationem alteraꝫ et alterā. ¶ Per hec patet ſolutio ad obiecta. Quatuor em̄ obiectōes q̄ fi ebant primo de illis nutibꝰ. ꝓcedūt ac ſi eſſet ibi aliud ī eſſentia. verbum et nutus. ſicut in nobis eſt. nō ſic auteꝫ eſt. ¶ Iuxta hec nota. ꝙ ī nobis differt vox et nutus. qꝛ vox eſt vehiculū verbi nr̄i interioris ad auditū alterius nutus v̓o eſt vehiculū verbi nr̄i interioris ad viſum: con ueniūt aūt ī hoc. ꝙ vtrūqꝫ ē vehiculum verbi. ¶ Ad alia duo vltīa reſpōdemꝰ. cōcedētes ꝙ lux corꝑalis hꝫ vim declarādi ſe ſeu maīfeſtādi ⁊ multiplicādi. Sil̓r lux ſpi ritualis habet vim maīfeſtādi ſe ſi adeſt volūtas. Alio quin ſi abſit voluntas. nō ſe maīfeſtat. et ī hoc differt a corporali. Unde nō ē oīno ſimile. ¶ Nembrum ſeptimū Dſeptimum quo queritur. vtrum angelꝰ loquens imprimat in audiente velit nolit: aut requiritur conſenſus eius qui debet audire ſicut in nobis. In nobis enim exigitur voluntas loquentis ad hoc vt manifeſtet: exigi gitur etiam voluntas recipientis aliquid ad hoc vt au diat vel conuertat ſe ad illud an ip̄e audiat velit nolit. et hoc ex parte loquentis. conuertentis audientem. ad ſermonis attentionem. ¶ Reſpondetur ſecus eſt in locu tione que eſt ꝑ gratiam. et in illa que ē ꝑ naturā: qꝛ in lo cutōe q̄ eſt ꝑ gr̄am loquēs hꝫ potētiā maīfeſtādi qd̓ vult et etiā ꝯuertēdi aliū cui loquit̉ ad attētōꝫ. Sꝫ ī locutōe que eſt ꝑ naturaꝫ. nō habet loquens talem poteſtatē. im mo in volūtate audiētis ē ꝙ ſe conuertat vel nō. vnde re quiritur voluntas eius ad hoc vt habeat effectū locutio ¶ Incidit et illa queſtio articularis. Utrū in locutio ne angeli requiritur propinquitas localis int̓ loquēteꝫ et audientē. vel diſtātia aliqͣ ꝓportōnalis. ſicut videmus in locutōne nr̄a. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ diſtātia vel ꝓpinꝙ

tas localis nihil facit ibi: īmo quātūcunqꝫ diſtent. pt̄ lo qui vnus alij. niſi vbi actus ſpūalis cōmetit̉ ſe corpori: exigit̉ tn̄ ꝓpinꝗtas vel diſtātia ſpūalis q̄ nos latet ad hūc. Dicit̉ aūt actus eius cōmetiri ſe corꝑi. qn̄ aſſumit corpus. Un̄ qn̄ loquit̉ aīabꝰ ad quas mittit̉ que ī corꝑe ſunt. exigit̉ ꝓpinquitas aliqua: ſꝫ cū vnus angelus loꝗt̉ alij. nihil videt̉ facere ibi localis ꝓpinquitas. ¶ Queſtio. xxviij. de potē tian ia a Ompleto tractatu de potentia cognitiua ī angelis cuꝫ ſuo actu ⁊ iudicio ſui: cōſequēter erit ꝯſide ratio de motiua ⁊ ſuo actu. Et primo d̓ motiua interiori cum ſuo actu. Secun do de mōtiua exteriori cū ſuo actu. Motiua em̄ interior plures hꝫ differētias. Eſt em̄ motiua ꝑ naturā et eſt mo tiua ꝑ electōem. Motiua v̓o ꝑ natura. aut ex ꝑte rōnis aut ex ꝑte volūtatiſ. Motiua ẜm naturā ex ꝑte rōis ſin dereſis. Ex ꝑte volūtatis volūtas naturalis. Motiua v̓o ẜm electōꝫ liberū arbitriū cū his que ꝑtinent ad illd̓ de quibꝰ infra dicetur. ¶ Nembrum primum. Numeratis ergo differētijs ex ꝑte motiue interioris. primo dicēdū eſt de ſindereſi. q̄ eſt naturale iudicatoriū ſicut dicit Baſi lius: et eſt ſcintilla cōſciētie ſicut dicit gregoriꝰ. Queri tur gͦ. vtrū ſindereſis ſit in angelis. Qd̓ videtur. qꝛ ſin dereſis eſt ſcintilla conſciētie que remurmurat malo. et dictādo naturaliter inclinat̉ in bonū: ſꝫ he due differen tie cōueniūt nature angelice. Eſt em̄ natura angelica in clinatiua ad bonū nat̉aliter. et fugitiua mali naturalit̓ ¶ Preterea in demoībꝰ eſt pena exterior ſcꝫ ignis qui n̄ extinguet̉. gͦ multo fortiꝰ pena interior ſcꝫ vermis cōſci entie qui nō moriet̉: ſꝫ nō poteſt eſſe vermis niſi fuerit cō ſciētia in natura angelica: ergo cōſciētia inerit angelo et ſcintilla ꝯſciētie ſcꝫ ſindereſis. ¶ Preterea ſindereſis eſt naturale iudicatoriū naturale aut iudicatoriū boni ⁊ mali nō deeſt angelis. gͦ ſindereſis n̄ deeſt angelis. ¶ Cō tra. nulla vis ocioſa debet eſſe ī ſubiecto in quo eſt quin aliquando eliciat actū: ſꝫ remurmurare malo eſt actus vnꝰ ſindereſis. ⁊ ē ad reuocādū a pct̄o: ſed in angelo nō eſt reuocatio a peccato. qꝛ ī bono angelo non eſt illud: cum ſemper ſit in bono et nunꝙͣ ceciderit in illud: in malo aūt angelo nō eſt. qꝛ nūꝙͣ reuocat̉ a peccato: cum peccatū eiꝰ ſit irremiſſibile: gͦ iſte actꝰ nō pt̄ ineſſe. gͦ vis a qua egredit̉ talis actus eſſꝫ ocioſa: ſed illa eſt ſindere ſis. gͦ nō habet ſindereſim. ¶ Preterea ſindereſis ē ſcin tilla cōſciētie. et ſicut dicit gregoriꝰ ſignat̉ ꝑ faciē agle. que erat eminētior īter faciēs aīmaliū: ſed he facies aī maliū nō cōueniūt angelo ſed homī: nō em̄ eſt diſtinctio viriū vel potētiaꝝ ī angelo. quibus aptent̉ facies aīali um. gͦ ſindereſis nō cōuenit angelo ſꝫ homī. ¶ Itē ſinde reſis ē ſcintilla cōſciētie ⁊ ē iudicatoriū qd̓dam ad reſu gendū a pct̄o. ſꝫ angelꝰ nō reſurgit a pct̄o. gͦ nō hꝫ ſinde reſim. ¶ Preterea ſindereſis eſt ſcintilla cōſciētie. Si gͦ cōſciētia remouet̉ ab angelo. ergo ſindereſis. Ꝙ at̄ con ſciētia remoueat̉. videt̉ ꝑ hoc. ꝙ eiꝰ differētie remouen ſꝫ eius differētie ſunt cōſcīa recta et erronea. illeſa et cau teriata. trāquilla et ꝑturbata: hec aūt nō cōueniūt ang lis. quare nec ſindereſis. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ licet ſinde reſis ſub rōne quadā nō inueniat̉ in angelis ſcꝫ prout ſindereſis et ꝓhereſis ſunt vnius coordinatōis: nihilo minus naturale iudicatoriū ineſt angelo. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ dicendū eſt. ꝙ nō eſt hec vis ocioſa: licet eī nō ha beat om̄em actū in angelo. quā habere poteſt vel habet in homine. non propter hoc eſt ocioſa. Unde licꝫ remur murare malo iam exiſtenti vt peniteat nō inſit angelo:
nihilominus angelus habuit ante lapſum naturale iu dicatorium boni et mali ne caderet. ſed non adheſit illi malus angelus. ſed ſue libertati. id eſt flexibilitati ī ma lum. Hoc autem naturale iudicatorium. licꝫ nō habeat effectum in demonibus. qui ceciderūt vt reſurgant. ha bet tamen effectum quia cedit eis in penam. ¶ Ad ſecū do obiectum dicendum. ꝙ licet ſindereſis vt tenet ratio nem faciei aquile nō ſit in angelo: nihilominus tamen vis naturalis iudicatorij ineſt illi. ¶ Ad tercium dicen dum. ꝙ licet nō habeat hanc vim vt adiutorium ad re ſurgendum a peccato vel ad penitēdum: habet tamē eaꝫ angelus bonus vt indigētem intra ad bonum. malus v̓o habet eam vt affligentem. eo ꝙ nō ſtetit in bono. cū ſtare potuit. ¶ Ad quartum dicendum. ꝙ licet differen tie cōſcientie nō cōueniant angelo ẜm omnem modum nihilominus tamē naturale iudicatorium eſt in eo. ſꝫ ex tinctum eſt ad bonum in malis angelis. multomagis ꝙͣ in aīmabus damnatis vel eque. ¶ Nembrum ſecundum. Dſecundum quo queritur. vtꝝ voluntas naturalis ſit in angelis vel fuerit. quod videtur. Omnia enim naturaliter optant bonum. et rationalia et irrationalia mul ergo fortius angeli optauerunt naturaliter bonum. ſed iſta optatio nō eſt niſi ẜm volūtatem naturalem. er go voluntas naturalis infuit eis et ineſt. ¶ Preterea da maſ. Uolūtas eſt appetitus ratōnalis ⁊ vitalis. ex ſolis dependēs naturalibus: ſꝫ hec volūtas ineſt angelis. ẜm ꝙ rationale cōmuniter accipitur. ergo volūtas natura lis ineſt vel infuit angelis. ¶ Item Anſel. Angelis īſer tus eſt naturaliter appetitus beatitudīs. ſed iſte appeti tus erat volūtas naturalis. ergo volūtas naturalis in eſt vel infuit ip̄is. ¶ Item dyoniſius in li. de diui. no. ꝙ ſunt. et ꝙ viuunt. et intelligūt: eſt in ip̄is quidam deſide rij motus. ¶ Item ꝙ ſunt ex bono. ſunt et boni: et bonū et pulcrum deſiderant eſſe et viuere et intelligere exiſti tiam deſiderantes. ¶ Contra. Uolūtate naturali diligi tur deus. ſed iſta naturalis volūtas ſi exit in actum. exit in bonis angelis aut malis. In bonis nō videtur: quis veniente ꝑfectione euacuatur quod eſt imperfectum. ſi cut dicit apoſtolus. Sed motus nature imperfectus eſt reſpectu motus gratuiti. ergo adueniente perfectione motus gratuiti. euacuat̉ motꝰ naturalis: ſꝫ ꝑfectio mo tus naturalis eſt gloria. gͦ cū angeli boni ſint in gl̓ia nō mouētur motu naturali ſed motu gratuito in deū. Mo tus em̄ naturalis ē. qn̄ diligit̉ deus a creatura ꝓpt̓ ip̄aꝫ creaturā. In angelis aūt malis nō ē iſte motꝰ. qꝛ habēt odio deū. Un̄ aug. ꝙ dixi nulliꝰ ꝯſciētia pt̄ deum odiſſe. nō videt̉ fuiſſe dicēdū. multi em̄ ſunt. de ꝗbꝰ ſcriptum ē. ſuꝑbia eoꝝ qui te oderūt aſcēdit ſemꝑ. Sed quid ē alid̓ ꝯſciētia. niſi volūtas ꝓut h̓ ſumit̉: gͦ volūtas ī demoni bꝰ habꝫ odio deū. ergo in illis nō exit hec potētia ī actū dilectōis naturalis. gͦ hec potētia eſt ocioſa: nō ergo eſt volūtas naturalis in angelis. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ eſt vo lūtas naturalis in angelis. et fuit. ſicut dicit dyoni. et alij ſancti. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur in cōtrariū. dicen dum. ꝙ eſt voluntas naturalis in bonis: nec eſt cōtrari um ꝙ euacuata eſt ī eis imꝑfectio. Imꝑfectio em̄ illa eſt ex ꝑte nature. ꝙ natura que priꝰ diligebat deū reflecten do in ſe. ꝑ gr̄am et gloriā eleuat̉ ſuꝑ ſe. et diligit ip̄ꝫ ſuꝑ om̄ia ꝓpt̓ ſe. De hoc aūt pleniꝰ infra requiret̉. vbi age de dilectione naturali in angelis. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obij citur de malis angelis. Dicēdū ꝙ in eis eſt volūtas na turalis. et licet odio habeāt deū. nō tn̄ naturali volūtate ſꝫ electiua corrupta. cōſciētia aūt ibi nō accipit̉ ꝓ volu tate naturali cū dicit̉. nulliꝰ cōſciētia deū odiſſe pt̄. ſꝫ ꝓ rōne vel intellectu corrupto ꝑ prauā electōem. ¶ Queſtio diceſimanona de libero arbitrio in angelis et gr̄a rationis et poten

Queſtio .xxix.
Einde procedēduꝫ eſt ad liberū arbitriū de quo primo eſt queſtio rōne liberi arbitrij in ſe. Dein de gratia rōis. Tercio de potētia ira ſcibil̓. Un̄ prīo mēbro q̄rit̉ de libero ar bitrio vt eſt facultas volūtatis et rōnis circa qd̓ occur runt ſeptē articuli. ¶ Primo querit̉. vtrū liberū arbitri um ſit in angelo. ¶ Secūdo quid ſit. ¶ Tercio vtrū eq̄ ſit in angelo et ī hoīe vl̓ nō ſil̓r ī deo et ī angelo. ¶ Quar to vtrū ſimilis vertibilitas fuerit vel ſit in angelo et in hoīe. ¶ Quīto ſi libertas arbitrij ſit in angelo ꝑ volun tatem. ¶ Sexto vtrū vertibilitas liberi arbitrij in hoīe et in angelo. ꝓut et boni et mali ſit ex eodem principio vel ex differētibꝰ. ¶ Septimo vtrū verſio liberi arbitrij in bonis angelis fuerit in primo inſtanti. ī quo data fu it vertibilitas ip̄i angelo. ¶ Mlēbri primi Articulꝰ. jͣ. Uod nō ſit liberū arbitriū ī angelo obijcit̉ rōem liberi arbitrij quā poīt aug. Liberū ar bitriū ē facultas volūtatis et rōis quā bonū eligit gr̄a aſſiſtente. ⁊ malū gr̄a deſiſtēte: ſꝫ nō ī bonis an gelis nec ī malis ē liberū arbitrium ẜm hanc rōem. In bonis eī nō eſt ꝙͣtū ad illā ꝑtem. quā malū eligit̉ gr̄a de ſiſtente. In malis v̓o nō eſt quātū ad illā ꝑtem. quā bo nū eligitur gr̄a aſſiſtēte: gͦ nec cōuenit bonis nec malis. gͦ liberū arbitriū nō eſt in angelis. ¶ Item qd̓ naturale eſt in aliquo. ip̄o manēte nō p̄t tolli: ſꝫ liberū arbitrium ꝓut importat flexibilitatē ad bonū et malū potuit tolli nec em̄ neutri ꝑti cōuenit: gͦ liberū arbitriū nō ē naturā le in angelis: ſꝫ ſi eſſet in eis eſſet naturale. gͦ nō ē in eis. ¶ Item nō poſſe peccare cōuenit dīne eſſentie. et pt̄ ꝑti cipari a creatura ītellectuali: ſꝫ nulli potius cōueīt ꝯmu nicare ꝙͣ creature nobiliori in natura. et hoc ē angelus. ꝯn̄icabit angelo: ſꝫ liberū arbitriū ꝓut eſt flexibile ad bonū et malū opponitur illi. gͦ nō erit liberū arbitriū in angelis. ¶ Contra damaſ. Om̄e qd̓ creatū eſt. vertibi le eſt. vel ẜm eſſe. vel ẜm electōem. ſꝫ angelꝰ nō eſt verti bilis ẜm eſſe. cū ſit īmobilis. gͦ vertibilis ē ẜm electōem. vertibilitas aūt ẜm electōem ꝑtinet ad liberū arbitriū. gͦ liberū arbitriū ē in angelis. ¶ Item penes liberū arbi triū eſt meritū vel demeritū: ſꝫ meritū vl̓ demeritū eſt in angelis. gͦ liberū arbitriū eſt in angelis. ¶ Item aug. de fide ad petrū. vt dilectio haberet iuſtā et cōgruā laudeꝫ volūtatis: tribuit angelis libertatē: vt eſſꝫ poſſibile ſiue ad eū qui ſupra eos eſt intentōem ſancte dilectōis erige re. ſiue ad ſe declinare: ex qͦ accipit̉. ꝙ libeꝝ arbitriū eſt in angelis. ¶ Item damaſ. deſcribēs angelū dicit. eſt na tura intellectualis. arbitrio libera. vertibilis ẜm volun tatē: om̄e em̄ creabile eſt vertibile. ⁊ om̄e rōnale eſt arbi trio liberū. ¶ Itē aug. de correctōe et gr̄a. Sciuit deus magis ad ſuā om̄ipotētiſſimā boītateꝫ ꝑtinere. et d̓ ma lis benefacere. ꝙͣ mala eſſe nō ſine: et ſic ordīauit angelo rū et hoīm vitā. vt ī ea prius oſtēderet ꝗd poſſit liberum arbitriū. et deinde ꝗd poſſet gratie beneficium. Ex his colligit̉ ꝙ liberū arbitrium ē in angelis. ¶ Ad qd̓ dice dum. ꝙ liberū arbitriū nat̉aliter ē in angelis. ¶ Ad ob iectū in cōtrariū dicēdū ē. ꝙ illa diffinitio ſupͣ dicta libe ri arbitrij. ꝓprie ē liberi arbitrij. ꝓut ē in hoīe. in qͦ rema net electio dn̄i ꝑ gr̄am et mali ꝑ ſe. Si v̓o ſumat̉ ꝯn̄iter ad liberū arbitriū in angelo. ẜm hoc cōueniet angelo ra tione primarij ſtatus: tunc em̄ potuit eligi bonum gratia aſſiſtente et malum gratia deſiſtente. Hic auteꝫ ſciendū. ꝙ liberum arbitrium poteſt dici liberū arbitrium a co actione. vel poteſt dici liberum a miſeria. ẜm primum modum dicitur eſſe liberum arbitrium in angelis. tam bonis ꝙͣ malis. et primo ſtatu et conſequēti. Scd̓m v̓o modum ſecundum nō dicitur cōmuniter in bonis ⁊ ma
lis. ſed in bonis tm̄. ¶ Ad ſecūdo obiectum. dicendum. ꝙ liberum arbitrium a coactione cōmune eſt et natura le ip̄is angelis. et hoc modo non tollitur ab eis. ſed pro ut liberum arbitrium dicit flexibilitatē in affectu de bo no in malum. vel econuerſo non eſt cōmune: ſed prout di cit flexibilitatem in bonum et malum naturaliter ſic eſt commune. et hoc eſt quod dicit damaſ. Vt creabilis v̓o vertibilis eſt. habens facultatem manendi et proficien di in bono. ¶ Ad tercium v̓o dicendum. ꝙ non poſſe pec care. non eſt de natura creature intellectualis. ſed ꝙ ꝑ ticipatur a creatura hoc eſt ex gratia. Non negatur quin communicet deus creature hanc libertatem: ſꝫ hec libertas non eſt creature intellectualis inꝙͣtum eſt ex ni hilo. Nec in hoc liberum arbitrium inꝙͣtum eſt in an gelo ſimilitudinem dicitur habere liberum arbitriū di uini. ſed in hoc ꝙ non cogitur ad bonum. Unde anſel. ſic liberum arbitrium erat: vt nulla alia rei cogi poſſet ad recte agendum vel ad peccandum. et ideo iuſte repre henditur cum peccat. quia cum hanc haberet arbitrij ſui libertatem. non aliqua re cogente. nō aliqua neceſſi tate. ſed ſponte peccauit. ¶ Articulus ſecundus Dſecundum quo queritur quid ſit liberum arbitrium. ẜm ꝙ conuenit angelo. Et ponit̉ in li. ſnīaꝝ talis diffinitio. Liberum arbitri L Cum eſt facultas voluntatis et rationis: ſꝫ ra tio non conuenit angelo. In hoc em̄ diſtinguitur homo ab angelo. vnde et eius differentia eſt rationale. ergo liberum arbitrium prout ſic diffinitur: non eſt in ang lo. ¶ Eodeꝫ modo poteſt obijci ẜm hoc quod dic Ber in li. de libero arbitrio. Liberū arbitriū dicit̉ liber ſu ꝓpter voluntatem. iudex ſui ꝓpter ratōnē. Si gͦ iſte due differentie cōueniūt angelo. nō erit hic ratio liberi arbi trij prout eſt in angelo. ¶ Item Bern̄. Voluntas habet quocunqꝫ ſe vertit rōem ſemper comitem et quaſi pediſ ſequam: non ꝙ ſemper ex ratione. ſed nūqͣ abſqꝫ ratiōe moueatur. ita vt multa faciat ꝑ ip̄am cōtra ip̄am: ſꝫ hoc nō cōuenit angelo. qꝛ in angelo nō ſunt cōtrarij appetitꝰ gͦ illa ratio qua ponit beatus Bern̄. nō erit diffinitio li beri arbitrij prout cōuenit angelo. ¶ Item anſel̓. ponit talem ratōem. Liberum arbitrium eſt poteſtas ſeruan di rectitudinem propter ip̄am rectitudinem. hec iteruꝫ diffinitio liberi arbitrij non conuenit libero arbitrio. ꝓ ut eſt in angelis. conueniret em̄ bonis et malis. ſed ma li non habent hanc rectitudinem. et illud quod non ha betur. non poteſt conſeruari. ergo poteſtas cōſeruandi rectitudinem non eſt in angelo. gͦ non eſt hec diffinitō li beri arbitrij in angelis. ¶ Ad qd̓ dicēdum ꝙ prima dif finitio ꝓprie videt̉ ꝯuenire libero arbitrio prout ē in ho mine: nihilominus tamen ſi nomen rationis extendat̉ ad intellectum qui eſt in angelis. poſſet conuenire. Ꝙ autem extendatur nomen rationis ad intellectum ange licum. patet per hoc quod dicit Ioh̓. damaſce. Oportet ſcire ꝙ angeli rōnales entes. arbitrio liberi ſunt. et vt creabiles ⁊ vertibiles. Et iterū Aut non erit rōnale aut ratōnale ens. dn̄s actuū erit et liberi arbitrij. vnde irra tionalia nō ſunt libera arbitrio: agunt̉ eī a natura ma giſꝙͣ agūt. Ex quo accipit̉. ꝙ ratio ſiue rationale com mune eſt homini et angelo ī ſacra ſcriptura. ¶ Per hec poteſt patere qualiter reſpondendum eſt ad hoc quod dicit Bern̄. in vtraqꝫ auctoritate. accipitur enim ibi ra tio communiter prout in angelo et homine. Unde poſt in eodem libro oſtenditur illam diffinitionem angelo cō uenire que eſt. Liberuꝫ arbitrium ē volūtarius cōſenſꝰ Et iterū. Deus ē actor ſalutis libeꝝ arbitriū capar. Un̄ ſi angl̓s ē capax ſalutis. hꝫ liberū arbitriū ẜm p̄dictam rōem. Un̄ ſubiūgit Bern̄. Libertas a ncc̄itate ī āgl̓o ē ⁊ ī hoīe. ¶ Ad hͦ vo qd̓ obijcit̉ ꝙ ī āgl̓o n̄ facit libeꝝ arb triū multa ꝑ rōem ꝯtra rōem. qꝛ nō ſūt ꝯtrarij appetitꝰ

ſimul in angelo. dicendū ꝙ ſumpta ratōe large hoc acci dit in demonibꝰ: demones em̄ multa faciūt ꝑ rationē.i. in intellectu cōtra rōem rectā: et ſunt ibi quo ad hoc con trarij appetitus. ꝓut appetitus nature cōtrariat̉ appeti tui peccati. ſꝫ nō ſunt ibi cōtrarij appetitꝰ bonus et malꝰ ẜm idem genus. vel vt bonus ſit ẜm fantaſiam aliꝰ ẜm intellectū. ſicut cōtingit in hoīe in quo eſt duplex moti uum de quo infra dicet̉. ¶ Ad illud qd̓ obijcitur de dif finitōe Anſel. dicēdū eſt. ꝙ illa diffinitio cōuenit ſic̄ ip̄e dicit libe. arbi. ꝓut eſt ī angelis: eſt em̄ ibi pt̄as ſeruan di rectitudīem ⁊cͣ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ illa rō nō cōuenit demoībꝰ. Dicēdū ē. ꝙ eſt quedā pt̄as. que eſt ex ꝑte eius q̄ pt̄ ſeruare. Alia v̓o ex ꝑte rei ſeruāde: ſic̄ po teſtas viuēdi dicit̉ cū res viſibilis pn̄s eſt. dicit̉ etiā po teſtas videndi cū nō eſt pn̄s. Si gͦ fiat ſermo de poteſta te naturali ex ꝑte rōnis. et pt̄as ſeruādi in demoībꝰ. ⁊ ſi nō ſeruet̉ rectitudo: nō tn̄ eſt potētia ordinata ad ſeruā dum rōe impoſſibilitatis ex ꝑte rei ſeruande. Un̄ ſi ali quid eſſet īuiſibile ab oculo. et ſi eſſet ītegritas viſus. di ceret̉ ꝙ nō eſſet poſſibilitas videndi rem illam. Uno er as in demonibꝰ. alio mō nō. go modo dici ¶ Articulus tercius Dterciū quo querit̉. Utrū liberū arbitriuꝫ eque ſit in angelo ⁊ in homīe. Ꝙ aūt ſit eque in vtroqꝫ ſic on̄dit̉. Libertas in intellectuali creatura attendit̉ ex eo ꝙ eſt intellectuale ex nihilo ⁊ a deo: ſꝫ eſſe rem intellectualē ex nihilo et a deo eque prin cipaliter ineſt aīme et angelo. qꝛ neutri ineſt ꝑ alterū. ſꝫ immediate vtriqꝫ: ergo et ratio libertatis eque ineſt hoī et angelo. ¶ Item rō libertatis ſumit̉ penes imaginis ratōem vt dicit bern̄. diſtinguēs int̓ libertateꝫ cōſilij. et cōplaciti. et libertatem arbitrij. Dicit em̄. ꝙ libertas cō ſilij ⁊ libertas cōplaciti attendit̉ penes rōem ſil̓itudinis dei. libertas v̓o arbitrij penes rōem imaginis: cum ergo tam angelꝰ ꝙͣ aīa eque gerant dei imaginē. qꝛ ſcꝫ neutꝝ mediāte altero. gͦ equaliter habent libertatē. ¶ Item li bertas fundat̉ in volūtate intellectualis nature: ſꝫ habe re volūtatem vel eſſe volūtariam naturā et nō cogibileꝫ eque cōuenit angelo ⁊ aīe. ergo ſil̓r libertas. Loꝗt̉ autē hic de libertate a coactōe. ¶ Cōtra videt̉. ꝙ maior ſit li bertas in angelo qꝛ eſſentiā ſequit̉ potētia. ⁊ nobilioreꝫ eſſentiā nobilior potētia. et mīꝰ nobilem eſſentiā minus nobilis potētia: ergo cū angelus nobilioris ſit eſſentie ꝙͣ aīma. nobiliorē habet potentiā ꝙͣ aīa. ſꝫ potētiā ſequit̉ libertas. ergo nobilior eſt libertas in angelo ꝙͣ in hoīe. ¶ Item ſic̄ dicit̉. ij. ſen. ij. diſt. quatuor ſūt attributa an gelo. ſcꝫ ſimplex eſſentia. ꝑſonalis diſcretio. ꝑſpicacitas intelligētie. libertas arbitrij: et iſta ſe habēt ꝑ ordinem. ita vt in quo eſt magis de primo. magis ſit de alijs: in qͦ gͦ eſt maior ſimplicitas eſſentie eſt maior ꝑſpicacitas in telligētie. et maior libertas arbitrij: ſꝫ inter angelos ad inuicem ſic eſt. ꝙ vnus aliū excellit in ſimplicitate eſſen tie. gͦ et in ꝑſpicacitate intelligētie ⁊ libertate arbitrij. Hoc etiā dic plane magiſter eadē diſ. ca. ij. cū gͦ plus ex cellat angelꝰ aīaꝫ in ſimplicitate eſſentie. ꝙͣ vnus ange lus aliū: gͦ multomagis excellit angelꝰ aīam in liberta te arbitrij. ¶ Item libertas eſt ī deo angelo et hoīe rōne volūtatis. que tn̄ voluntas ſequit̉ intellectū. Un̄ ſicut ī illis eſt excellētia penes intellectū. ſic videt̉ eſſe penes li bertatē volūtatis. que ſcꝫ ſequit̉ intellectū: ſꝫ primū ītel ligit ꝑ vnū ſolum qd̓ ē idem cū ip̄o: angelꝰ intelligit ſolū ꝑ comꝑatōem ad ſuꝑiꝰ ſcꝫ ad deū. qꝛ nō recipit mediā te fantaſmate a rebꝰ inferioribꝰ ſicut ītellectꝰ hūanus. gͦ plus elongat̉: gͦ maior eſt libertas in angelo ꝙͣ in aīma ¶ Item libertas eſt voluntatis facultas et rōis. ſꝫ maior eſt facultas ſiue facilitas in angelo ad exeūdū in actum ꝙͣ in hoīe. qd̓ pꝫ. qꝛ angelꝰ ꝙͣcito ē. pt̄ velle vel diligere ſꝫ hō nō ſic. vt pꝫ in ꝑuulo ꝗ habet impedimētū a carne. et expectat tēpus vt habeat vſum rōis. gͦ et libertas ma ior eſt in angelo ꝙͣ in hoīe. ¶ Quod ſi concedatur. Cōtra. Libertas arbitrij videtur dici eo ꝙ vertibilis ſit vo luntas quo vult: ſed homo plus vertibilis ꝙͣ angelus. qꝛ homo pt̄ verti a bono in malū. et inde rurſus ī bonū nō ſic angelus. īmo ſolum ſemel vertit̉ vel in bonū vel in malum ſine regreſſu ad alterum: plus ergo homo ē ver tibilis. ergo et plus liber: propter hoc conceditur ꝙ libe rior eſt homo ꝙͣ demon. quia ſcꝫ homo poteſt egredi pꝰ caſum demon autem nō. ¶ Item ſicut ſupra dictum eſt Libertas ſequitur rōem imaginis: ſed ratio imaginis magis proprie videtur eſſe in homīe ꝙͣ in angelo. cum vtroqꝫ ſit: qd̓ patet ex eo ꝙ in canone ſacre ſcripture legi tur. ꝙ homo ſit ad imaginem. nō ſic autem legitur d̓ an gelo. gͦ ẜm hoc magis erit libertas. vel magis ſaltē pro prie in homine ꝙͣ in angelo. ¶ Solutio. prenotandū eſt ꝙ triplex eſt libertas. prima ē libertas a coactione ſiue a neceſſitate. Secunda eſt libertas a peccato. de qua. ij. Coꝝ. iij. Ubi ſpiritus dn̄i ibi libertas. et ioh̓. viij. ſi filiꝰ vos liberauēit. vere liberi eritiſ. Tercia ē libertas a mi ſeria de qua Ro. viij. Ip̄a creatura liberabit̉ a ſeruitu te corruptōis in libertatem glorie filioꝝ dei. De hac tri plici libertate habet̉. ij. li. ſentē. di. xxv. ca. eſt nāqꝫ liber tas triplex. Dicimus gͦ. ꝙ ſcd̓a libertas ⁊ tercia nō ſūt eque in homine ⁊ in angelo: ſed maxima eſt ī angelo bo no. minor in homine bono. minima ī homīe malo. nul la in demone. Sꝫ prima libertas que eſt a coactione. ē eque in homine et angelo tam bono ꝙͣ malo. Un̄ bern̄. in li. d̓ libe. arbi. Libertas a neceſſitate nec peccato nec miſeria amittitur. nec ꝑ oppoſitum auget̉. nec plenior ē in homine ꝙͣ in angelo: et ſubiūgit hac prerogatiua con ditor rationalem creaturam īſigniuit. vt ſicut ſue iuris ſueqꝫ voluntatis nō coactionis erat ꝙ bonus eſt: ita et ſui iuris exiſteret. vt nō niſi vellet. bona vel mala fiere Ex his patet. ꝙ ſicut nō cogitur angelus vt bene vl̓ me le faciat. ita nec homo: et ideo hec libertas equaliter eſt hinc et inde. Qualiter aūt hoc ſit infra patebit. Conce dimus autem tres poſitas rationes ad hoc additas. ¶ Ad primum obiectum in contrarium ſcꝫ de nobilita te eſſentie. dicimus ꝙ nobilitas eſſentie nō facit ad eſſe ipſius libertatis: nobilitas em̄ nature ineſt creature in tellectuali condite abſolute. libertas aūt eſt quedaꝫ di gnitas deſcendens a deo in rationalem creaturam pe conuenient iam ad ip̄m primum. Unde libertas nō ſeꝗ tur naturam creatam eo ꝙ eſt creata. ſed in relatione ad primum ẜm conuenientiam: et ideo nō ſequitur. ſi ma ior eſt nobilitas gͦ maior libertas: bene concedunt tamē ꝙ abilior diceretur voluntas in ſimpliciori eſſentia ꝙ ī minus nobili et ſimplici: nec ſequitur ſi eſt abilior vo lūtas gͦ liberior. ¶ Et ſi videatur ſequi ſicut probabat ſequens ratio. quia libertas et facultas ⁊cͣ. Ad hoc gͦ ſoluendum ſciendum. ꝙ duplex eſt facultas in rationa li creatura. Una que ſequitur voluntatem inꝙͣtum eſt voluntas. prout ꝯtingit dicere. ꝙ voluntas libere vult quod vult. nec ab aliquo poteſt impediri: et hec facultas equalis eſt in omni rationali creatura. ſiue intellectua li. quia omnes eque ſunt ſine coactione ſicut patuit per auctoritatem Bernar. Eſt alia facultas non ſequens ipſam voluntatem prout volūtas eſt. ſed ipſam naturaꝫ que ſubiecta eſt illi: ẜm ꝙ contingit dicere. ꝙ ſimplicior eſt facilior et abilior ad ſuum actum: et illa que minus ſimplex eſt minus facilis. Scd̓m hoc veruꝫ eſt. ꝙ mar eſt facilitas in angelo ꝙͣ in homine. ẜm ꝙ ſimpliciorē eius natura et ſubtilior: et ideo minus potens impedi ri ab ingreſſu in ſum actum. Scd̓m hanc viam procede bant omnes rationes adducte. ꝙ maior eſt libertas in angelo ꝙͣ in homine. quia omnes ſumuntur penes ea q̄ reſpiciunt ipſam naturam ſubiectam voluntati. pri enim ſumitur penes nobilitatem eſſentie ſiue poter angeli: ſecunda penes ſimplicitatem eſſentie: tercia et quarta penes perſpicacitatem intelligentie: hec autem omnia ſequūtur naturam ſubiectam voluntati. nō ip̄aꝫ voluntateꝫ Similiter facultas de qua vltimo obijcit eſt

Queſtio .xxix.
ſacultas talis que ſequit̉ ip̄am naturā ſubiectam. Cum n̓o dicit̉. libertas arbitrij eſt facultas ⁊cͣ. ſumit̉ facultas ꝓ facilitate q̄ ſequit̉ ip̄am voluntatē. inqͣtū volūtas eſt. Ab hac em̄ facultate dicit̉ liberū arbitriū. ſi nō dicat̉ ꝙ vtranqꝫ facultatē ſequit̉: illa tn̄ que ē nature ſubiecte vo luntati ẜm ꝙ hmōi nō eſt a qua dicit̉ liberū arbitrium. ¶ Ad ea q̄ obijcit ꝙ maior eſt libertas in hoīe. Ad primū dicendū ꝙ nō valet. qꝛ procedit a libertate q̄ eſt a ſerui tute peccati ⁊ nō a coactōne: bene em̄ ſequit̉ homo cū ce cidit in malum pōt reſurgere ad bonū. et nō angelus. gͦ quo ad hoc liberior eſt homo vel minus ſeruus: ſꝫ nō ſe quitur gͦ minus poteſt cogi. De hac aūt libertate que ē a peccato diximus. ꝙ nō eſt eque in homine ⁊ in angelo Unde bern̄. diuīe ſimilitudinis ſummū gradū tenēt an geli boni. nos infimū. adam mediuꝫ. demon nullum. Et nota ꝙ dicit ſimilitudinis nō dicit imaginis: qꝛ ſimili tudo magis attendit̉ penes gratuita. et ideo nulla eſt in demonibꝰ imago. magis penes naturalia: et ideo ſalteꝫ in aliquo gradu remanet in demonibꝰ. ¶ Si aūt ad hoc obijcit̉. ꝙ hō in pluribꝰ vertibilis eſt ꝙͣ angelus. qꝛ ange lus ſolū ſemel vertit̉. ergo hō eſt liberior. Gicendū ꝙ nō ſequit̉. qꝛ ex alia rōne eſt vertibilitas. ⁊ ex alia ratōne li bertas: qꝛ libertas eſt dignitas exiſtens in intellectuali creatura ꝑ conuenietiam ad primū. vertibilitas aūt ſeꝗ tur ip̄aꝫ naturā creature ratōnalis ẜm ſe. Unde nō ſeꝗt̉ ꝙ maior libertas. ſed qꝛ maior mutabilitas ⁊ hͦ eſt veꝝ. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ſcd̓o. ꝙ libertas ſequit̉ ratōeꝫ ima ginis. Dicēdū ꝙ lꝫ in canone ſcripture inueniat̉ de hoīe y ſit ad imaginē ⁊ nō de angelo expreſſe: nihilominꝰ in ſenit̉ ibi ẜm beatū grego. implicite. in ratōne ſignaculi ſimilitudinis. Ezech̓. xxviij. et imago vno mō eque eſt in homine et angelo. ꝓut alio mō attendit̉ penes memoriā ſiue mentem. et intelligentiā et voluntatem: et illo mō cō ſequit̉ libertas rationem im ¶ Articulus. iiij. D quartū quo querit̉. vtrū ſimilis vertibili tas ſit vel fuit in homine ⁊ in angleo. In an gelo em̄ eſt vnica vertibilitas vel in bonū vel in malū. nec eſt regreſſus. In hoīe v̓o eſt multiplex ver tibilitas. qꝛ eſt regreſſus a bono in malum et ecōuerſo. Hec aūt nō debet̉ anime ratōne alicuius potētie ſue cuꝫ cedē ſint ⁊ ꝯmūes angelis ⁊ hoībꝰ. ¶ Si dicat̉ ꝙ hoc eſt ꝓpter vnionē cū corꝑe. qꝛ multiplex eſt et variabile et v̓ tibile. hoc nihil videt̉. qꝛ vertibilitas corꝑis. hoc eſt in n̄ eſſe ſiue in corruptōne: hec aūt nullā videt̉ habere habi tudinē ad illā que eſt in ignorantiā vel inculpaꝫ. ¶ So lutio. dicimus ꝙ hmōi vertibilitatē duplicē. et poſſibili tatem ad reſurgendū a culpā ad gratia et ecōuerſo. ha bet anima ꝓpter vnionē cū corpore corruptibili: corpu em̄ quod corrumpit̉ aggrauat aīaꝫ. vt dicit̉ Sap̄. ix. Et dicit̉ corpus corruptibile. nō tm̄ ẜm ſtatū in quo nūc eſt neceſſe corrūpi: ſꝫ ẜm ſtatū primuꝫ. in quo poſſibile fuit corrumpi. et ideo ꝓpter huiuſmodi aggrauatōem. excu ſatōem habet cū peccat. Unde vnior eſt deus ad indul gendū ẜm ꝙ ip̄c dicit gen̄. vj. Non ꝑmanebit ſpūs meꝰ .i. indignato mea vſqꝫ ineternū in hoīe. qꝛ caro eſt.i. fra gilis eſt ex natura corporis. Angelus aūt nō habet hu iuſmodi vnionē nec vnibilitatē. ⁊ ideo nō ſic excuſabilis. eſt cū peccat. nec reſurgit poſt caſum. Unde angelus dr̄ ſpūs vadens et nō rediens. anima aūt ſpūs vadens ⁊ re diens: ponamus tn̄ ꝙ anima vnita eſſet cū corꝑe incor ruptibili ſicut erit in patria. tūc ꝓpter corpus nō habe̓t hmōi duplicē vertibilitatē. qꝛ nō aggrauat̉ ex eo. ¶ Per predicta patet rn̄ſio ad illud quod querebat̉. q̄ ſit beati tudo hmōi corruptibilitatis corporis. ad illā vertibili tatē aīe. qꝛ hec eſt ratō. Un̄ greg. in mora. Angeloꝝ ſpi ritus idcirco irremiſſibiliter peccauerūt: qꝛ tanto robū ſtius ſtare poterāt. quāto eos carnis fragilitas nō aggͣ uabat. Homo v̓o poſt culpā veniam meruit. qꝛ ꝑ carna le corpus aliqd̓ quo ſemetip̄o maior eſſe accepit.
¶ Articulus. v. Dquintū quo querit̉. vtrū hmōi libertas qͣ cogi nō poteſt inſit angelo ẜm ſe ⁊ ꝑ ſe. nō me diante aliquo tanꝙͣ cauſa: aut inſit mediāte aliquo tanꝙͣ cauſa. ſcꝫ cauſans illā ꝓprietatē in intelle ctuali natura. ¶ Si dicat̉ ꝙ ineſt intellectuali nature ꝑ ſeip̄am. tūc obijcit̉. ꝙ abſtracta potentia intellectuali. et abſtracta inclinatōe ad volendū: adhuc eſſet in ea liber tas. qꝛ adhuc remanēt ip̄a ſubſtātia intellectualis. Hoc aūt videt̉ impoſſibile. ſcꝫ ꝙ remaneat libertas. vbi nō eſt volūtas ſiue inclinatio volūtatis. Reſtat ergo ꝙ ineſt ei libertas ꝑ mediū. ſcꝫ mediāte voluntate. Ideo em̄ libe ra. qꝛ poteſt facere quad vult. aut qꝛ poteſt velle qd̓ vult Ex hoc aūt ſequit̉ incōueniēs qꝛ nō equa eſt libertas in deo et in alijs intellectualibꝰ naturis. qd̓ eſt ꝯtra bern̄. Ꝙ aūt inde ſequat̉ patet. hoc em̄ poſſe ſcꝫ velle qd̓ vu in deo eſt ꝑ ſufficientiā et independentiā: qꝛ cū dico. de poteſt velle quod vult. oīa illa tria. ſcꝫ poſſe ⁊ velle et qd̓ vult: in deo ſunt idem qd̓ ip̄e. in alijs aūt ſunt nō ꝑ ſuffi cientiā. ſꝫ ꝑ aliquā dependentiā ab extrinſeco. Cum em̄ dico. angelus poteſt velle qd̓ vult. et ſi li poſſe et li velle in angelo ſunt: tn̄ li quod vult nō eſt in angelo ſed extra ip̄m. Unde patet ꝙ hoc totū ſcꝫ poſſe velle ⁊ qd̓ vult. nō eſt ꝑ ſufficientiā omimodā in angelo. Similiter nec in homīe: quod eodē mō poteſt on̄di. Si gͦ in deo eſt ꝑ om̄i modā ſufficientiā. gͦ magis eſt in deo poſſe velle qd̓ vult. gͦ nō eque eſt libertas in deo et in alijs. Scd̓o dicimꝰ. ꝙ ꝑprius et poſterius dicta libertas eſt in deo ⁊ in ceteris et hoc ſolū probat rō nūc dicta: volūtas em̄ dei ſibi ſuffi cit ad exeundū in eſſe in qd̓cunqꝫ vult. et preeſt alijs vo luntatibꝰ: volūtates v̓o angeli et homīs ſubiecte ſunt vo luntati eius. nec etiā ſibi ſufficiūt ad qd̓cunqꝫ volitū. vt pote reſpectu boni gratuiti. īmo oportet ꝙ deus adiuuer eos ꝑ gr̄am. Unde quo ad hoc prius eſt hmōi libertas ī deo. ꝑ poſterius in alijs: nō tamē ideo ſequit̉ ꝙ nō eque. qꝛ prius et poſterius nō remouēt equalitatē huiuſmodi de qua loquimur. qꝛ taꝫ deus ꝙͣ homo ꝙͣ angelus liberi ſunt a coactione equaliter. ſcꝫ quo ad hoc ꝙ nullus eoꝝ cogitur. ¶ Articulus. vj. Dſextum quo queritur. vtrum libertas arbi trij in homine ⁊ in angelo ſunt ex eodē prīci ꝑio aūt ex differentibus. Et videtur ꝙ nō ex eodem principio. quia poſſe in bonum habet quia eſt a deo: poſſe autem in malum inꝙͣtum eſt in malum nō ha bet ex eodem. quia deus nō eſt principium mali. ergo ex alio. et dicitur ꝙ ex nihilo ſicut dicit Auguſtinus. Sed ex hoc videtur ſequi. ꝙ poſſe in bonuꝫ et poſſe in maluꝫ ſunt ex duobus principijs. et vtrunqꝫ a libertate eſt ergo libertas a duobus principijs. ¶ Reſpondetur ꝙ nō ſeꝗ tur ex duobus principijs. ſed ſequitur ꝙ vnuꝫ ſcilicꝫ poſ ſe in bonum eſt ex vno. et reliquum ſcilicet poſſe in ma lū eſt nō ex principio proprie loquendo. ſed ē ex defectu. quia huiuſmodi poſſe eſt potius nō poſſe ꝙͣ poſſe. Unde dicit Anſelmꝰ in libro de libero arbitrio. Poteſtas pec candi que addita voluntati minuit eius libertatem. et ſi dematur auget. nec libertas eſt nec pars libertatis. Itē idem in eodem. poteſtas peccandi nō ad potentiaꝫ per tinet. ſed potius ad impotentiam. vel poteſt dici ꝙ vtrū qꝫ eſt a deo. Utrunqꝫ enim eſt poſſe. ſed vnum eſt ꝑ con formitatē alterum non. ¶ Articulus. vij. Dſeptimum quo queritur. Cum vertibilis fuit angelus naturaliter ẜm libertateꝫ in bo num et in malum. et quidam etiam verterūt e in bonū et quidam in malum. Utrum in eodem inſtā ti potuerunt eſſe hec duo in angelo ſcilicet vertibilitas et verſio et hoc eſt querere. Utrum ꝙͣcito eſſet angelus.

perteretur in bonum vel in malum in inſtanti in quo pͥ mo fuit. Si dicatur ꝙ nō potuit in eodem inſtanti. ſit qͦ inſtans in quo primo fuit. a. inſtans v̓o in quo primo p̓ tit ſe. b. tunc obijcit̉. Inter quelibet duo inſtātia eſt tem pus mediū. ergo inter. a. et b. ſit ergo illud tempus. c. et nō fuit in. c. ocioſus. quia intellectus angeli nō eſt ſicut intellectus pueri qui ocioſus eſt. ergo intelligebat in. c. ſed intellectus eius plus ordinabat̉ ad cognoſcendū de um ꝙͣ ad aliud. ergo deū intelligebat. ſed intellectuꝫ ne ceſſario ſequit̉ inclinatō ad illud ꝑ affectōem. maxime aūt que ſummi boni. ergo afficiebat̉ in deo. ergo iaꝫ me rebat̉ et ſic vertebat̉ in bonū. ergo nō primo in. b. ſed in c. ¶ Similiter poteſt queri de inſtāti ip̄ius. c. in quo pri us vertebatur in b. angelus. et ſic ſemꝑ ꝯtingit deducere vſqꝫ qͦ veniamus ad idem inſtās in quo primo fuit. Re ſtat ergo ꝙ in eodeꝫ inſtanti fuit in eo vertibilitas ⁊ ver ſio huius. ¶ Item aug. dicit ꝙ quatuor ſunt coeua. ſcꝫ celum. tp̄us. motus. materia prima. Si ergo celū ⁊ mo tus eius ſunt coequeua. ergo ꝙͣcito fuit celū inceꝑit mo ueri. ſed multo ſimplicior eſt iſte actus velle in intelligē tia angelica ꝙͣ motus in celo: ergo multomagis in eodē inſtanti primo fuit angelus. ⁊ motus eius ẜm volunta tē. ¶ Item dicit aug. ꝙ creatō et diſtinctio reꝝ ſimul fu it. ẜm id Eccͣi. xviij. Qui viuit ineternū creauit omīa ſil̓. vnde computato iſta dieꝝ Gen̄. primo ẜm aug. nō acci pitur ad litteraꝫ: ſed ẜm ꝙ res ſunt in intelligentia ſiue cognitōe angelica. ꝑ orbem ſuaꝝ nobilitatuꝫ. ergo ẜm hͦ ſimul creato celi ⁊ diuiſio lucis a tenebris. ſed iſta diui ſio vt idem aug. exponit nihil aliud eſt ꝙͣ diuiſio confir matoꝝ angeloꝝ a cadentibꝰ. Per celum autē intelligit̉ angelica natura informis. ergo ſimul creati ſunt. ⁊ ꝯfir mati ſunt. et ceciderūt alij. ¶ Item Ioh̓. viij. Ille homi cida erat ab initio. nō poteſt exponi ab initio cuꝫ pecca re fecit hominē. quia etiam ante peccauit ſuperbiēdo er go intelligitur ab initio ſui eſſe. ¶ Contra. ſi exquo fu it. fuit malus. ergo creatus eſt malus: quod eſt incōueni ens. ¶ Item obijcitur de bonis. Aduertendū ſe in bonu aut ſufficit natura. ⁊ tunc omnes vertiſſent ſe in bonuꝫ. cum omnes cōmunicaſſent in natura: aut ſuꝑaddita eſt eis gratia in creatōne: et ſi ſic. qua ratione addita eſt ꝗ buſdam. eadem ratōne omnibꝰ: alioquin iniuſticia vide ret̉. cum adhuc nullus eoꝝ meruiſſet vel demeruiſſet. et in alijs pares eſſent. ergo quocunqꝫ modo ponatur. ſi in eodem inſtanti vertiſſent ſe quo primo fuerunt. om̄s eo dem modo vertiſſent ſe vel in bonum vel in malum. Re ſtat ergo ꝙ nō ſimul nec in eodem inſtanti. ¶ Quod cō cedimus dicentes. ꝙ nec mali ſemꝑ fuerūt mali. nec bo ni bonitate confirmata. quam poſtea conſecuti ſunt: di cimus ergo ꝙ in alio inſtāti inceperunt eſſe. ⁊ in alio ſe verterūt. Nec oportet inter duo illa eſſe tempus mediū vel duratōem. Ande dicimus ꝙ illa ꝓpoſitio. inter que libet duo diſtātia ⁊cͣ. intelligitur de inſtantibꝰ que ſunt in tempore. ꝓut eſt menſura cōtinuoruꝫ. et nō tenet hic. īmo poſſunt eſſe duo inſtantia quaſi contigua. ſine inter medio. Si tamen ſupponat̉ ꝙ fuerit aliqua morula ſiue diſtantia intermedia. et queritur quid in iſta egerit an gelus? poteſt dici ꝙ tūc mouebatur per intellectum. ⁊ nō mouebat̉ ꝑ affectum motu. ſcilicet penes quem determi natur ſcilicet bonitas actualis vel conuerſio. Non eſſet tamē incōueniens dicere. ꝙ moueretur per affectuꝫ mo tu naturali nō gratuito. per quem motum non merebat̉ nec demerebatur. ¶ Ad illud Iohannis. viij. ab initio. Reſpōdetur. id eſt poſt initiū. quia valde parū ſtetit. et hoc notat hec prepoſitio ab: nō dicitur in initio. ¶ Ad il lud de celo et motu eius dicimus. ꝙ nec in celo nec in an gelo nec in aliqua creatura cōtingit illud. ꝙ in eodē in ſtanti in quo prīo eſt. habeat actū aliquem. In omī em̄ alio a primo. prius eſt potentia ꝙͣ actus. nō ſolū natura ſed etiam duratōe: ꝙͣuis in quibuſdaꝫ ſimul ſit potētia et eſſentia. ẜm ꝙ dicitur in perpetuis non differt eſſe et poſſe. Unde nō eſt verum. ꝙ in primo inſtāti in quo fuit
celum. fuit eius motus: ſed verum eſt ꝙ in illo inſtanti incepit eius motus. Hoc autem quod dico incepit. lice dicat id quod dicit ꝑ modum actus. nō tamē dicit actuꝫ ſed inclinatōneꝫ quandaꝫ proximi ad motuꝫ. que quaſi media eſt inter potentiam celi et eius motum. ¶ Quod autem dicitur ab Auguſti. motus coeuus celo. ideo dici tur. nō quia in eodem inſtanti quo primo fuit celuꝫ ince pit eius motus: ſed cum incepit nonduꝫ erat. quia id in cipere nō dicit motuꝫ. ¶ Ad aliud quod obijcit de diſtin ctione lucis ⁊ tenebraruꝫ. dicendum ꝙ licet computatur vno die cū factura lucis. et factura lucis ẜm Auguſtinū ſit ſimul cuꝫ creatōne: non tamē diuiſio illa lucis ſimul fuit cum creatōne. īmo fuit poſterior. ſicut ſi vno die ali quid prius fieret. ⁊ aliud poſterius. Non enim peccatū angeli quo facta eſt tenebra. nec diuiſio tenebraruꝫ a lu ce. que ſpectat ad diuiſionē beatorum a malis. fuit cum creatōne in eodem inſtāti. ¶ Sed ad hoc obijcitur. ꝙ ſi mul fuit cum creatione. Nam conſtat ꝙ in angelo ſimu eſt eſſentia cum ſua potentia. et eſt talis potētia que nō eſt impedita ab actu ſuo. nec recipit impedimētuꝫ. ergo et actus eius ſimul eſt cum ſua potentia. et vlterius cuꝫ ſua eſſentia: eque autem vel magis libera eſt motiua ꝙͣ cognitiua. vt videtur. ergo ſimul fuit actꝰ cognitiue cuꝫ potētia et eſſentia. ergo ſimul fuit actus motiue. ſcilice cōuerſio ⁊ auerſio. ergo ſimul fuit conuerſio vel auerſio cum eſſentia in angelo. ¶ Contra. duplex eſt mutatio. prima eſt ante eſſe in eſſe. alia ab eſſe tali in eſſe tale. et hec dicit̉ verſio: ſed prior eſt mutatio ante eſſe in eſſe. ꝙͣ ab vno eſſe in aliud eſſe. ſiue ab altero in alterum. ergo prius eſt creatio ꝙͣ verſio. ¶ Item incōueniens eſſet di cere in animabus ipſis. ſtatim cum ſunt eſſe malas. niſi ex coniūctōe ad corpus traherent maliciam originaleꝫ: cum ergo angelus ex nullo trahat originem. nec etiaꝫ ex ip̄o deo. quia ip̄e tm̄ boni principiuꝫ eſt. ergo incōueni ens eſt dicere ip̄m angeluꝫ cum primo eſt. ſtatim eſſe ma lum. ergo eadem ratione inconueniens eſt dicere. ipſuꝫ ſtatim bonum eſſe: bonitate dico illi malicie oppoſita. ¶ Item de malis ſpecialiter oſtenditur. ꝙ non ſtatim fu erūt mali. Dicit em̄ Auguſtinus. et ē in libro ſentētiaꝝ. ꝙ deus in angelis ſimul condidit naturam. et largitus eſt gratiam illis qui modo ſunt boni. ergo eadem ratōe illis qui modo ſunt mali: quia eodem modo erant capa ces ẜm naturam: ſumma auteꝫ bonitas cōmunicat ſe re cipienti ẜm motum recipientis. ergo ſtatim fuit gratia in malis a principio creationis: ſed nō ſecuꝫ cōpatitur ratia maliciam. ergo non ſtatim fuit in eis malicia. ¶ Solutio concedimus vt ſupra. ꝙ nō ſimul in ip̄o in ſtanti in quo fuerunt angeli fuerūt mali. ¶ Ad illud au tem quod obijcitur in cōtrariuꝫ patuit iam ſolutio. dic mus enim ꝙ in nulla creatura ſimul eſt actus in eodeꝫ inſtanti cum potentia nec cum eſſentia ſimul. dico nec natura nec duratōe. Unde nec in cognitiua nec in moti ua angeli ſimul eſt actus cum potentia. ſimul dico in eo deꝫ inſtanti: exitus enim de potētia in actuꝫ. vel etiaꝫ ab ocio in actum ſicut eſt ibi. quia potētia angeli nō ha bebat impedimentū. eſt poſtꝙͣ res eſt: et hoc eſt ex ratōe creature. que nō patitur ꝙ ſimul ſit omnio. id eſt in eo dem inſtāti. Niſi forte dicatur ſimul pro repente. vel ſi mul id eſt ſtatiꝫ poſt: ſicut dicitur ꝙ radius viſualis ab oculo emiſſus. ſimul pertrāſit remotioreꝫ cū propinqꝫ ore parte aeris vel ſpacij. loquamur ẜm opinionem qꝛ ponit ꝙ videmus extra mittētes: nō em̄ pertrāſit in eo dem inſtanti. ſed ſimul id eſt repente. hoc eſt in tꝑe perce ptibili. Ita poſſet hic dici. ꝙ angeli exqͦ primo fuerūt ſta tim vel parū poſt verſi ſunt. alij in bonū alij in malum. Adherenduꝫ eſt em̄ ſentētie magiſtri ſententiarū. qui di cit. ꝙ fuit ibi morula. et hoc dicit hec dictō repēte. ¶ Ad illud quod dicit auguſtinus. ſimul condiens naturaꝫ et largiens gratiam. reſponſuꝫ eſt ſupra

.xxix. Queſtio
¶ Nembrum. ij. I D mēbrum ſcd̓m quo querit̉ de duabꝰ por tionibꝰ ratōis. ſcꝫ ſuꝑiori ⁊ inferiori. vtꝝ ſint in angelis. Et videt̉ ꝙ ſic. Si em̄ ratō eſt in angelis ſicut ſupra habitū eſt. ꝑ hoc qd̓ dicit beatus bern̄. et Ioh̓. dama. ꝑtes aūt ſiue portō nes ratōis ſunt due queꝝ vna ſuꝑius inſpiciēdis ⁊ ꝯſu lendis inhereſcit. ſicut dicit aug. in li. de trini. altera v̓o intendit gubernatōi inferioꝝ. Cū aūt in angelis eſt ꝯſi derare duplicē reſpectū. ſcꝫ ad deū qui ſupra eſt ⁊ ad in feriora que ſubſunt. gͦ vtraqꝫ portio ratōis debet eſſe in angelis. ¶ Preterea ſuꝑ illud. j. Coꝝ. xj. Uir nō debet velare caput ſuū qꝛ imago eſt. Et dicit aug. ꝙ ſuꝑior ꝑꝫ rōis nō eſt cohibenda. vt ſe ab eternis abſtineat. Inferr ⁊v̓o q̄ deriuat̉ ad actōeꝫ tꝑaliū cohibēda ē: cū gͦ in prīo īgelo ſi ꝯtinuiſſet ſe ab inferioribꝰ ⁊ totaliter adheſiſſꝫ mino bono. nō fuiſſet peccatū. patet ꝙ vtranqꝫ ratōeꝫ ꝯſiderandi habuit primus angelus. gͦ vrtanqꝫ ꝑtē rati onis habuit. ẜm ꝙ ratio motiua eſt ad ſuꝑna vel inferi ora. ¶ Contra. he differētie ſicut dicit aug. ſic diſtinguū tur. vt vna ꝑtineat ad virū. altera ad mulierē. ſꝫ differen tia viri et mulieris vere ⁊ ꝓportionaliter nō inueniunt̉ in angelo: gͦ nec iſte differētie ſeu ꝑtes ratōnis. ¶ Prete rea dicit aug. ꝙ ſerpens ſuggerit inferiori ꝑti rationis ſcꝫ ſenſualitas cū ſuo motu mouet̉. ſꝫ motus ſenſualita tis nō eſt in angelo nec eſſe poteſt. gͦ ſuggeſtio talis ẜm quā inferior pars ratōis que eſt ad modū mulieris poſ ſit moueri. nō eſt in angelis: nō ergo predicte differētie ſunt in angelis. ¶ Preterea dicit auguſ. ꝙ ẜm vtran differentiā eſt peccatū. ſed in angelo nō eſt duplex diffe rentia ẜm quā poteſt eſſe peccatū. ſꝫ vnica tm̄. gͦ non ſunt he differentie in angelo. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ he differē tie ẜm ꝙ diſtinguunt̉ ab aug. in li. de trinita. ꝓprie ſunt homīs. cuius ratō mediū eſt inter deū et corpus ꝓpriuꝫ ſiue ſenſualitatē regendā. et qꝛ in angelo nō eſt rato me dia inter illa duo: ratō em̄ in angelis ſeꝑata eſt a corꝑe ꝓprio ſibi vnito ⁊ aſſumpto. id̓o nō habet duplicē reſpe ctum. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur in ꝯtrariū. dicenduꝫ ꝙ licet ratō ſiue vis motiua in angelo habuit naturalite duplicē reſpectū. ſcꝫ ad ſuꝑiora et ad inferiora: nō tamē habuit hanc duplicē differentiā. nō em̄ habet reſpectuꝫ ad corpus ſibi vnitū. quēadmodū ſubiectum ſiue forme aut ꝑfectōni. aut ꝑ ſenſualitatē: ex hac aūt comꝑatōne ad inferius. ſumit̉ vna differentia in hoīe ratōis. nō ex comꝑatōne ad quodcūqꝫ inferius. et ideo nō eſt ibi du plex rōnis portio aut differētia: nō em̄ ex quacunqꝫ gub̓ natōe inferioꝝ accipit̉ duplex portio ratōis. ſꝫ ex guber natōne ſenſualitatis. et corꝑis eius eſt ꝑfectio. ¶ Ad ſe cundū v̓o dicendū. ꝙ licet ex vtraqꝫ ꝑte mouēdo indebi te potuit peccare angelus. nō tn̄ erat hec duplex differen tia. quaꝝ vna viro cōꝑatur. altera mulieri: non enim eſt delectatio ſenſualis. vt ex qua moueatur ratō in ange lis: ſed delectatio in re mutabili poteſt eſſe in angelo: pe nes aūt illā nō attendit̉ predicta differentia. Unde niſi poneret̉ duplex motiuū in angelo. quoꝝ vtrunqꝫ poſſet uerti ad bonū ꝯmutabile. ⁊ auerti ab immutabili bono nō poneret̉ hec duplex ratōnis differentia. Aliqn̄ em̄ in ferior ꝑs rōnis peccat ſine ſuꝑiori: aliqn̄ aūt ip̄a ſuꝑior ꝑs rōnis peccat ꝯſentiendo inferiori. ⁊ tunc dicit̉ mulier dediſſe cibū viro. ¶ Suꝑ quo incidit queſtio. Utrum in angelo poſſit eſſe duplex motiuū ꝑ modū intellectus et ꝑ modū fantaſie. Qd̓ videt̉ ꝑ hoc. qd̓ dicit dyo. ꝙ fanta ſia ꝓterua eſt in demonibꝰ. hec aūt nō eſſet niſi aliquādo moueret̉ ẜm fantaſiā. gͦ fantaſia poteſt eſſe in angelis tā ꝙͣ motiuū. ¶ Preterea dicit ph̓s: ꝙ intellectus ſemꝑ eſ rectus. fantalia aūt recta et nō recta. ergo cuꝫ poſſibili tas ad rectitudinē ⁊ ſuū oppoſitū fiūt a principio in an gelis. videt̉ in angelis potius motiuū ad modū fantaſie ꝙͣ intellectus. nūc aūt in bonis ꝑ modū intellectus. ī ma lis ꝑ modū fantaſie. ¶ Contra. fantaſia eſt ẜm ſenſibilē
partem: ſenſibilis aūt ꝑs nō eſt in angelis. ergo nec fan taſia. Qd̓ ex ratōne fantaſie arguit̉. eſt em̄ motus a ſenꝰ ſu ẜm actū factus: ſed in angelis nō eſt iſte motus. gͦ nec fantaſia. ¶ Ad quod dicendū eſt. ꝙ fantaſia dicit̉ dupli citer. Uno mō ſumit̉ ꝓ motiuo ex ꝑte ſenſibilis. ⁊ ſic nō eſt in angelis. Alio mō ſumit̉ ꝓ motu ratōnis vel intel lectus. inqͣtū decipit̉ circa apparens bonū. ſiue vt nunc. ⁊ hoc mō poteſt eſſe fantaſia in angelis malis ſicut dicit dyoni. ꝑ hec patet qualiter ſoluit̉ primo obiectū. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ intellectus dicit̉ ſemꝑ rectus. qꝛ in tellectus ille de quo loquit̉. mouet̉ in bonū ſimpliciter: ex ꝑte aūt boni ſimpliciter nō ꝯtingit acciꝑe errorē: ni hilominus ꝯtingit intellectū ꝓut eſt ꝑs motiua aīe ſiue practica eſſe nō rectū. qꝛ aliqn̄ ſequit̉ fantaſiaꝫ. fantaſia aūt licet dicat̉ recta ⁊ nō recta. nō ꝯpetit angelo in prīo ſtatu. qꝛ eſt ꝑtis ſenſibilis. ſꝫ ꝯueniebat intellectus ꝓut de ſe vertibilis eſt. ⁊ ad bonū ſimpliciter ⁊ ad bonum vt nūc. Unde in bonis angelis vertebat̉ ad bonū ſimplicit in malis ad bonū apparens: et ideo hi ceciderunt. illi v̓o in bono ſteterunt. ¶ Nembrum. iij. D terciū membrū quo querit̉ de iraſcibili et ꝯcupiſcibili. vtrū ſint ī angelis. Quod videt̉. qꝛ ꝑ ꝯcupiſcibilē eſt appetitus. ꝑ ira ſcibilē eſt fuga mali: ſed in angelo natura liter eſt appetitus et fuga mali. gͦ in angelis ſunt he due vires. ¶ Item angeli nr̄am ſalutem diligūt. dilectio aūt eſt ẜm ꝯcupiſcibilē. gͦ angeli habent ꝯcupiſcibilē. Et ite rum apoc. xij. Deſcendit ad nos dyabolus habens iraꝫ magnaꝫ. ſed ira eſt ẜm iraſcibilem. gͦ habet iraſcibilem. ¶ Item angeli boni habent gaudiuꝫ. et angeli mali hn̄t timorē ſeruilē. ſꝫ gaudiū eſt in vi ꝯcupiſcibili. metus vel timor eſt in iraſcibili. gͦ angeli nat̉aliter habuerūt iſtas vires. iraſcibilē ſcꝫ ⁊ ꝯcupiſcibilē. ¶ Itē dr̄ in li. de aīa et ſpū. ꝙ hec eſt trinitas ẜm quā anima aſſimilat̉ deo. ſcꝫ ī atōnabilitate. ꝯcupiſcibilitate ⁊ iraſcibilitate. Si gͦ a ſimilatio ꝑfecta naturaliter eſt in angelo. habet ratōna bilitatē ꝯcupiſcibilitatē ⁊ iraſcibilitatē. Qd̓ videt̉ ꝑ dif ferentiā qua aſſignat: ꝑ ꝯcupiſcibilem appetit. ꝑ iraſci bilem ꝯtemnit. ꝑ ratōem inter vtrunqꝫ diſcernit. ſꝫ appe tere ꝯtemnere diiudicare ſunt in angelis. gͦ et potētie ẜm quas inſunt. ¶ Preterea Glo. ſuꝑ illud. xxvj. exod̓. appē dēs ante quatuor columnas. quatuor columne ante qͣs appenſum eſt velū. ſunt ptātes celi. quatuor virtutibꝰ ex imijs predite.i. fortitudine. tꝑantia. prudētia. iuſticia: q̄ aliter ſeruant̉ in celis ab angelis ⁊ animabꝰ ſanctis. et aliter hic. Similiter interlineari. Angelicos ſpūs ꝗ qͣtu or virtutes colūt plenarie. ſꝫ virtutes non inſunt eis niſi ẜm potentias quas hn̄t naturaliter. prudentia aūt ineſt ẜm ratōnalē. fortitudo ẜm iraſcibilē. tꝑantia ẜm ꝯcupi ſcibilē. Iuſticia v̓o vel circuit om̄es. vel eſt in rōnabili. ẜm ꝙ intellectualis creatura ordinat̉ ad alterā. gͦ ange lis naturaliter inſunt he vires. ¶ Itē diſtīguunt̉ he tres v̓tutes. fides ſpes caritas. vt fides ſit reſpectu veri. ſpes reſpectu ardui. caritas reſpectu boni: ẜm ratōnalem fi des. ẜm ꝯcupiſcibilē caritas. ẜm iraſcibilem ſpes. Cum ergo cognitio eternoꝝ et ꝯſideratio habendi poterit cō uenire angelis ⁊ dilectio: erūt tres vires in angelis. ẜm quas hec inſunt. ¶ Item angelus naturaliter mouebat̉ in bonum. et verum ⁊ arduum: ſꝫ motus eſt naturaliter ẜm vires motiuas. ergo habuit naturaliter vires moti uas reſpondentes. ſed he ſunt tres vires predicte. ¶ Cō tra. leticia eſt ẜm ꝯcupiſcibilem. ira eſt ẜm iraſcibilem: ſed iſta nō inſunt naturaliter angelo: ergo nec potentie his reſpondentes. Ꝙ aūt leticia nō inſit. habetur ꝑ hoc ꝙ damaſ. diuidit leticiā in animalem et corꝑalem. ſed nec animalis nec corporalis ineſt angelo naturaliter. er go nec cōcupiſcibilis potētia. que eſt illius propria. Si militer triſticia que ei opponitur. cuius partes ſunt acci dia. achos. inuidia. miſericordia. Iſte em̄ ſunt compaſſi

ones. vel paſſiones. Sed paſſiones vel ꝯpaſſiones nō in ſunt naturaliter angelis. gͦ ⁊cͣ. Similiter on̄dit̉ de ira. Ira em̄ eſt furor eius qui circa cor eſt ſanguīs. ex euapo ratōne: ſed iſte furor naturaliter nō ineſt angelis. gͦ nec iraſcibilis. cuius ꝓpria paſſio vel actus dr̄ ira. ¶ Prete rea dr̄ ibidē. cū ꝯcupiſcimꝰ qd̓ et ꝓhibemur ab aliqͦ. ira ſcimur aduerſus eū vt iniuſta paſſi mēte. ſcꝫ iudicāte di gnū anguſtia. ſꝫ hoc nō eſt naturaliter in angelis. gͦ nec ira. ¶ Itē ira eſt appetitus pene ꝓpter apparentē exami natōem. ſꝫ apparens examīatio nō eſt in angelis natura liter. gͦ nec ira. ¶ Item aug in li. de ciui. dei dicit. ꝙ ſunt quatuor ꝑturbatōes. leticia. gaudiū. metus et ſpes. He aūt ꝑturbatōes nō inſunt naturaliter angelis. et ſunt ꝓ prie illaꝝ viriū: gͦ nec iſte vires. ¶ Item dicit beda. For titudo eſt in ꝓferendis moleſtijs. tꝑantia in cohercendis de lectabilibꝰ. prudētia in p̄cauendis inſidijs: ſꝫ hec non inſunt naturaliter angelis. gͦ nec fortitudo nec tꝑantia nec prudētia. Sed he ſunt ꝑfectōes potentiaꝝ p̄dictarū gͦ rōnabilis iraſcibilis. ꝯcupiſcibilis. nō inſunt natura liter angelis. ¶ Preterea. victoria tēptatōnū ꝯuenit ꝓ prie iraſcibili. Cōcupiſcibile aūt ſicut dicit Criſoſto. pͥn cipiū eſt indigentia: gͦ cū tēptatōes nō ſint ī angelis nec victoria temptatōnū ineſt. gͦ nec iraſcibilis cuius eſt hec ꝓpriū. Similiter indigētia nō fuit naturaliter in ang ẜm ꝓpriū ſtatū. gͦ nec ꝯcupiſcētia que ꝯſequit̉ indige am. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ꝯcupiſcibilis ꝓut actus eius ē appetitus boni. et iraſcibilis ꝓut actus eius eſt fuga ma li. ẜm ꝙ dicit̉ in li. de aīa et ſpū. ꝙ ꝑ ꝯcupiſcibilitatem ⁊ ir aſcibilitatē eſt abilitas affectōnis ad appetendū vel fu giendū. amandū vel odiēdū. ſunt naturaliter in angelis ẜm naturā primitus inſtitutā. Similiter ꝯcupiſcētia ꝓ ut ꝓcedit ex indigētia. pena nō fuit in angelts ẜm ſtatū innocētie. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ primo dicēdū. ꝙ leticia aīalis dicit̉ dupliciter. vel ip̄ius aīe in ſe. et ẜm ꝙ hꝫ po tentias nō depedētes a corꝑe. et ſic dicit̉ leticia in ange lis. quia illa eſt que diuidit̉ ex oppoſito cōtra corꝑalem. Alio mō dicit̉ animalis ip̄ius aīe. ꝓut ꝯſiderat̉ in ꝯiun ctōe ad corpus. ꝓut eſt alicuius potētie cuius actus de pēdet a corꝑe: et ſic nō eſt leticia aīalis in angelis. ¶ Sꝫ militer ad illud qd̓ obijcit̉ de triſticia dicendum. ꝙ licet prīe due differētie nō ſint in angelis. ſcꝫ accidia ⁊ achos nihilominus alie due. ſcꝫ miſcd̓ia et inuidia pn̄t eſſe in angelis. vt miſcd̓ia in bonis. et inuidia in malis: ſꝫ non ẜm naturā primitus inſtitutā. ſꝫ ẜm naturā corruptaꝫ. ¶ Et qd̓ obijcit̉. ꝙ paſſio vel ꝯpaſſio nō eſt in angelis na turaliter. dicēdū ꝙ hoc eſt verū ẜm ꝙ ꝯpaſſio ſonat ī pe nā. cū ẜm ꝙ dicit̉ paſſio a patim grece. qd̓ eſt informa tio. dicunt̉ in eis eſſe paſſiones. ¶ Ad hͦ qd̓ obijcit̉. ꝙ eſt feruor eius qui circa cor eſt ſanguinis. dicendū. ꝙ hec ē diffinitio ire. ẜm ꝙ eſt in hoīe tm̄ et nō in angelo. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ cum ꝯcupiſcimus quid. ⁊ ꝓhibemur. iraſcimur tanꝙͣ iniuſta paſſi ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ira ẜm hāc rōem nō eſt in angelis ẜm naturā primitus inſtitutā: po teſt tn̄ eſſe in angelis malis ẜm naturā corruptā. Et eo dem mō reſpondēdū eſt ad illud. Ira eſt pene ⁊cͣ. ¶ Ad illud quod dicit aug. ꝙ qͣtuor ſunt ꝑturbatōes ⁊cͣ. Re ſpōdēdū ꝙ faciēda eſt vis in hoc ꝙ dicit ꝑturbatōes. qꝛ ẜm ꝙ ſunt ꝑturbatōes nō ſunt in angelis ẜm naturā pri mitus inſtitutā: licet ſint in demonibꝰ ẜm naturā corru pta in eis: ẜm tn̄ ꝙ paſſio dicit̉ vt ſupra a patim grece. qd̓ eſt informare. poteſt eſſe paſſio leticie in angelis ẜm primū ſtatū nature. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ licet prude tia et tꝑantia ⁊ fortitudo nō ſint in angelis. vtpote ꝙͣtū ad actꝰ ſupͣ dictos. ſunt tn̄ in eis ꝙͣtuꝫ ad aliquos actꝰ nobiliores. ẜm quos etiā actus remanebūt hmōi virtu tes in aīabus glorificatis. ſicut dicit aug. ¶ Ad vltimū dicēdū ꝙ licet nō ſit iraſcibilis in angelis ꝙͣtuꝫ ad hun actū. ſcꝫ vince̓ tēptatōes. tn̄ ē in eis ꝙͣtū ad alios actus. ¶ Queſtio triceſima de naͣ turali dilectōne angeloꝝ.
Ompletis differen tijs que pertinēt ad vim motiuā interio rē. ſequitur dicere de actu virtutis mo tiue naturalis: et deinde de actu virtu tis electiue ꝑ liberū arbitriū. Actus au tem virtutis naluralis eſt dilectio naturalis. Actus vir tutis electiue ꝑ liberū arbitriū dilectio ex electōe rōna li ꝓcedens. ¶ Querit̉ ergo primo de dilectōne naturali vtrū fuit in angelis in primo ſtatu. ¶ Secūdo vtrum ſit mō in bonis angelis. ¶ Tercio vtrū ſit dilectio naturalis in malis angelis. ¶ Primo membro quo querit̉ de dilectōe naturali ī ſta tu innocētie ꝯcurrūt tres articuli. ¶ Prīo querit̉ de nu mero diligēdoꝝ ſi ſit ibi numerus vel nō. et ꝗs. ¶ Scd̓o querit̉ ſi dilecto naturalis ī angelis ſit ordinata. et quis ſit ordo diligendoꝝ. ¶ Tercio articulo querit̉ de ratōe nat̉alis dilectōis in angelo. Et ſi ſit differētia inter dile ctōem naturalem angeli ⁊ mercenariam. ¶ Arti. jͣ. mēbri primi. Irca primū ſic. Scriptum eſt in mēte angel ſicut in mēte homīs de dilectōe dei et ꝓximi. ergo plura ſunt diligibilia. ¶ Preterea. ex cō gnitōne naturali cognoſcit angelus creatoreꝫ quo con ditus eſt. et creaturam que condita eſt ad ſimilitudineꝫ dei ſicut ip̄e: cognitōeꝫ v̓o ſeꝗt̉ dilectō. ⁊ cognitōeꝫ natu ralē dilectō naturalis: gͦ plura ſunt diligibilia. ¶ Quo ſuppoſito querit̉ de numero. videt̉ em̄ ꝙ quatuor ſunt di ligibilia: ſicut em̄ homo ex caritate diligit ſupra ſe. et ſi ⁊ luxta ſe. et infra ſe: ita dilectio naturalis homīs. ad il la quatuor extēdit̉: ſed angelus habuit bonū diligend ſupra ſe. et in ſe. ⁊ iuxta ſe. et infra ſe. Creature em̄ cū eſ ſent infra angelū. ⁊ eēnt bone. diligēde erāt. gͦ qͣtuor erāt diligēda dilectōe naturali ab angelo. ¶ Cōtra. dilectio naturalis ordinat̉ ad caritatē. caritas em̄ eſt ꝯplemētuꝫ nature. ſꝫ ex caritate nō habuit angelꝰ diligēdū infra ſe. gͦ nec ex dilectōne naturali aliqd̓ erat diligibile infra an gelū. ¶ Adhuc etiā querit̉. ſi hō erat diligibile infra an gelū. erat em̄ inferior creatura ad minꝰ ratōe corrupti bilis nature. vtrū ratōe illius eſſet hō diligēdus tāꝙͣ be nū inferius angelo. Qd̓ ſi ſic eſſet: tūc hō diligeret̉ dile ctiōe naturali ab angelo. ⁊ tāꝙͣ bonuꝫ par. ⁊ tanꝙͣ bonū inferius: ⁊ ita eſſet in duplici rōe dilectōis. Quod nō v detur. quia angelus ſeip̄m nō diligit dilectōe naturali niſi in vnita ratōe. et cū plus diligit ſe ꝙͣ homīem. gͦ na turali dilectōe nō diligit hoīem niſi vnica dilectiōe: ſꝫ il la aut erit eius ꝑ modū paris. aut ꝑ modū inferioris: ꝑ modū inferioris nō videt̉. qꝛ dilectōe naturali diligit̉. vt vtile diligēti. ſed hō ẜm ꝙ eſt inferior nō eſt vtilis agele ergo illa ratōe nō diligit̉ dilectōe naturali ab angelo: tm̄ ꝑ modū paris. qꝛ ratō nature intellectulis ē vbiqꝫ cō mūis. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ plura fuerūt diligibilia di ctōe naturali ab angelo. Si v̓o querat̉ quis ſit numer dicēdū eſt ꝙ dilectio naturalis pōt accipi multiplicit aūt em̄ dr̄ dilectō naturalis ꝗcqd̓ ꝑ ſe iuuit nat̉aꝫ vt vel iuuat vt ꝑmaneat: et hac rōe diligit̉ tm̄ deꝰ dilectōe naturali ab angelo: nihil em̄ aliud eſt nccͣariū ad eſſe an geli preter illud qd̓ eſt de eſſe. nō em̄ indiget vnꝰ alio vt ſit. vel vt ꝑmaneat in eſſe. Alio mō pōt dilectō natura reſpicere om̄e ꝯueniēs nature. ſiue ſit ꝯſimile vel ꝯforme in natura: et hͦ mō ē dilectō naturalis nō tm̄ creatoris. vel gubernatoris. ſꝫ alterius angeli ꝗ eſt ſimul ī natura angelica vel etiam homīs ꝗ eſt conſimilis in natura in tellectuali creata. Tercio mō pōt dici dilectio natura lis. reſpectu illius boni qd̓ ordinatū eſt ad ꝑticipanduꝫ ꝯpletū delectabile. qd̓ ē gl̓ia: ⁊ ẜꝫ hūc modū caritas ſiu gra eſt ꝑfectio nature. ẜm hūc modū eſt intelligibile ab angl̓o. nō tm̄ aīa hoīs. ſꝫ etiā corpꝰ hūanū. qd̓ pōt ꝑtici pare dotes. vn̄ aīa ī ſcd̓a ſtola ꝑficiet̉. ⁊ āgelꝰ ex hͦ qͣndaꝫ cōſequit̉ dilectōnem. Quarto modo dr̄ dilectō natura

Queſtio .xxx.
lis. reſpectu omnis boni. inqͣtū eſt bonū: et ſic extendit ſe ad omnē creaturā ⁊ creatorē. ¶ Per hec poteſt patere qualiter rn̄dendū eſt ad primo obiectū. Si em̄ accipiat̉ dilectio hec vltimo mō extendit ſe nō tm̄ ad ſuꝑius vel ꝓpriū bonū. vl̓ qd̓ eſt iuxta. ſed ad bonū inferius. Si v̓o accipiat̉ mō tercio. nō extendit ſe ad om̄em creaturam corꝑalem. cū nō om̄is ꝑtineat ad ꝑticipatōeꝫ glorie. Si v̓o accipiat̉ ſcd̓o mō. diligit̉ corpus humanū ab angelo dilectōne naturali. Si v̓o accipiat̉ primo mō. extendit̉ tm̄ ad dilectōem creatoris ⁊ gubernatoris. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝑ ſimile de homine. dicendū ꝙ nō eſt om̄i no ſimile. hō em̄ vna dilectōe naturali diligit corpus ſu um. ẜm ꝙ dicit̉ ephe. v. Nemo vnꝙͣ carnē ſuam odio ha buit. et hoc mō nō habuit angelus dilectionē naturaleꝫ ad aliqd̓ corpus. licet em̄ aſſumat corpus ethereū. tn̄ nō eſt ibi illa dilectio naturalis. nō em̄ ex illo corꝑe et ange lo fit res vnius nature. Alio v̓o mō diligēda ſunt quātū or ex dilectione naturali. ꝓut natura habet inclinatōeꝫ quādam ad vltimā ꝑfectōnem. ſed nō ſic habet angelus quin etiā ꝑficiatur ſua perfectōne eſſentiali. et ſi homo nō accipiet ſcd̓am ſtolam. ¶ Ad terciū v̓o dicendū. ꝙ li cet angelus ſe diligat vna naturali dilectiōe. hominē d̓o duplici. nō ideo magis diligit hominē ꝙͣ ſe. ſed rōe plu riū. quoꝝ vnū eſt par alterū inferius. ¶ Articulus. ij. Rticulo ſecūdo queritur de ordīe. Et primo ſi dilectio naturalis ſit ordinata aut inordi nata. Secundo ſuppoſito ꝙ ſit ordinata. que ritur quis ſit ordo diligendoꝝ. ¶ Ad primū ſic. Dilectō naturalis totaliter eſt ordinata. ſed dilectio totaliter or dinata eſt caritas vel ex caritate. ergo dilectio natura lis eſt caritas. vel ex caritate: quod falſuꝫ eſt. cū ſint di uerſorum generū gratuita dilectio et naturalis. Si v̓o eſt inordinata. ſed dilectio inordinata eſt peccatū. gͦ dile ctio naturalis eſt peccatū. ¶ Preterea. oſtenditur ꝙ dile ctio naturalis eſt inordinata. quia in primo ſtatu tene batur angelus diligere deū ſuꝑ om̄ia. et ita plus ꝙͣ ſe. ſꝫ nō dilexit plus ꝙͣ ſe. īmo ꝓpter ſe. ergo fuit inordinata ſi ue ꝯtraria ordini ad quē tenebat̉. ¶ Preterea. triplex di ſtinguit̉ velle. Ro. vij. Uelle mihi adiacet ⁊cͣ. ſcꝫ velle v̓ tutis vel gratie. velle nature. velle vicij: ſed velle gratie ē ordinatū. velle vicij eſt inordinatū. velle aūt nature me diū eſt quodāmō. ergo nec dicet̉ ordinatū nec inordina tū: ſed adueniente gratia vel virtute ordinatū eſt. virtꝰ em̄ eſt ordo amoris: adueniente vicio inordinatū. ¶ Ad quod dicendū ꝙ dilectio naturalis eſt ordinata ẜm ſuuꝫ modū. ſed nō ꝑuenit ad ſummū ordinē ex ſe: nec dicitur inordinata.i. directe ꝯtraria ordini gratie vel virtutis. vt inordinatū ſonet in cōtrarietatē reſpectu dilectionis gratuite: ſimul em̄ ſtare pn̄t. qd̓ nō eſt ꝯtrarioꝝ. ſed īor dinatū poſſet dici.i. nō ad ſummū ordinē ꝑtingēs ex ſe. et ſic diceret abnegatōeꝫ perfectōis in ordine. ¶ Ad obie ctū aūt primo dicendū. ꝙ cū dicit̉ dilectō ordinata eſt ca ritas: intelligit̉ de dilectōne totaliter ⁊ ꝑfecte ordinata. Dilectio aūt naturalis. et ſi ſit ordinata. nō tn̄ totaliter ⁊ ꝑfecte. licet ꝑfecte in ſuo genere. ¶ Ad ſcd̓m dicenduꝫ ꝙ licet in primo ſtatu teneret̉ diligere deū ſuꝑ om̄ia. licꝫ etiā ſuppoſito ꝙ nō hr̄et gratiā gratū facientē ⁊ nō dile xit ſuꝑ om̄ia: nō ꝓpter hoc fuit inordinata.i. ordini ſum mo ꝯtraria. qꝛ ſi data fuiſſet caritas. poſſet diligere et di ligeret ſuꝑ om̄ia: ſꝫ inordinata poterat dici.i. nōdū hn̄s illud vnde ſufficiēter et plene ſic ordinaret̉ ad diligēdū. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ velle nature qd̓āmodo eſt medi um. ⁊ quodāmō nō eſt mediū. inter velle gratie ⁊ vicij. qͦ ad hoc eſt mediū. qꝛ poteſt ſimul ſtare cū vtroqꝫ. Unde dilectō naturalis poteſt ſimul ſtare cū gratuita ⁊ cū libi ſa. licet ille nō poſſint ſimul eſſe reſpectu eiuſdē rei. nō aūt eſt media qͦ ad hoc. vt nec dicat̉ ordinata nec in ordinata: īmo ordinata eſt. et quo ad hoc plus tenet ſe ex parte dilectōnis gratuite. ¶ Sed adhuc obijcit̉ occaſione predictoꝝ. ſi dilectio naturalis quodāmō mediuꝫ eſt inter dilectōnem gratuitā ⁊ libidi noſaꝫ. mediū aūt ſolet habere ꝯuenientia cū vtroqꝫ extremoꝝ: habebit dilectio naturalis ꝯueniētiā aliqua cū vtraqꝫ dilectione. querit̉ gͦ in qͦ. Sꝫ videt̉ ꝙ nō habeat rōeꝫ medij. qꝛ mediū inter bonū et malū dꝫ eſſe indifferēs. ſꝫ dilectō naturalis nō ē indifferens bono ⁊ malo. ſꝫ cadit in gene̓ boni: gͦ dilectio naturalis nō eſt media inter gͣtuitā ⁊ libidinoſaꝫ. ¶ Ad primū dicēdū. ꝙ dilectio gͣtuita diligit ſummū bonū po nendo finē in illo. dilectio libidinoſa diligit creaturam ſiue mutabile bonum ponēdo finē in creatura. Un̄ dili git mutabile bonū ꝓpter ſe. dilectō v̓o naturalis diligit ſummū bonū. ſꝫ ꝓpter ſe.i. ꝓpter diligētē. Un̄ rō dilectio nis ꝯſtituit̉ in creatura ip̄a intellectuali vel rōnali. hꝫ dilectio nat̉alis in hͦ ꝯuenientiā cū gͣtuita. qꝛ diligit ſun mū bonū: ſꝫ in hͦ differt. ꝙ ratō ponit̉ in ſe diligēte ⁊ ita in creatura. Cū dilectōne aūt vicioſa hꝫ ꝯueniētiā. qꝛ re fert ad creaturā ſuū diligibile: ſꝫ ī hͦ differt. ꝙ dilecto na turalis nō ponit creatura finē ſꝫ vicioſa ponit. ¶ Ad ali ud dicendū. ꝙ licet ſit media inter gͣtuitā ⁊ vicioſaꝫ. nō tn̄ eſt media inter bonū ⁊ malū. niſi reſtringet̉ bonuꝫ ad bonū gͣtuitū. vn̄ eſt tale mediū qd̓ tn̄ plus tenet ſe in rōe zeneris eū dilectōe gratuita ꝙͣ vicioſa. D altera ꝑtē huiꝰ gemīati articuli querit̉ de ordine diligēdoꝝ. ⁊ circa qͣtuor verſat̉ hec q̄ ſtio ſub qͣtuor ꝑagraphis. ¶ Prīo vtꝝ angl̓s diligat̉ a ſe naturali dilectōe. ¶ Scd̓o vtrum dilectōne nat̉ali magis diligat̉ deꝰ ſe ꝙͣ ecōuerſo. ¶ Ter cio vtrū aliū angelū diligat dilectōne naturali ſicut ſe. ¶ Quarto in qͦ ordine diligat̉ hō rōne aīe vel corꝑis. Ad prinū ſic vide .§. j. tur ꝙ nō diligat̉ a ſe. dilectō em̄ eſt vinculū ſiue copula: nō eſt aūt vinculū eiuſdē ad ſe vel copula. ¶ Itē dicit au guſti. in li. de trini. dilectio vt ſic ſꝑ in alterū tēdit. gͦ nō ē eiuſdē ad ſe. ¶ Itē amor eſt donū. donū aūt eſt inter dan tē ⁊ recipiētē: nō eſt aūt idē dans ⁊ recipiēs a ſe. gͦ nō eſt dilectio ſui ad ſe. ¶ Itē donū eſt prius dātis. et poſt reci piētis: ſꝫ nō eſt idē in eodē ſimul ẜm prius et poſter cū dilectō ſit donū. nō erit eiuſdē a ſe. ¶ Cōtra. dilectio ſeꝗt̉ cognitōeꝫ. ſꝫ idē pōt cognoſci bonū a ſe. gͦ poteſt dili gi a ſe. ¶ Item naturaliter vnūqd̓qꝫ aīal querit qd̓ ſibi vtile eſt. vt cibū et locū ꝯpetētē: amor aūt ſiue dilectō ni hil aliud videt̉ niſi appetitus eiꝰ qd̓ eſt vtile. vel ſalubre ei qd̓ diligit. gͦ vnūqd̓qꝫ aīal ꝓpter ſe diligit aliud ſic̄ pter ſe querit. et ita ꝓpter ſe primo giligit. ¶ Rn̄denduꝫ eſt dilectō amicicie. et eſt dilectio ꝯcupiſcētie: dilectio v̓o ꝯcupiſcētie aut eſt reſpectu ꝯcupiſcibilis aut reſpectu eiꝰ cui ꝯcupiſcit̉. Dilectio amicicie in alteꝝ tendit. ſil̓iter et dilectio ꝯcupiſcētie ratōe eius qd̓ cōcupiſcit̉. ſꝫ nō rōe eiꝰ cui ꝯcupiſcit̉: aliqd̓ em̄ ꝯcupiſcit aliqd̓ ſibi preter hͦ autē eſt dilectio placentie. Ad ſecundū obijci.§. ij. tur ꝙ dilectōe naturali deus magis diligat̉ ſe: dilectōne em̄ naturali diligitur deus vt ſummū bonū. ſed ſummū bonū eſt ſuꝑ om̄i a diligēdū. gͦ dilectōe naturali diligitur deus ſuꝑ omīa: gͦ dilectōe naturali diligit̉ deus inꝙͣtuꝫ bonus: ſed angelus nō eſt ſumme bonꝰ. gͦ nō eſt ſummi diligēdꝰ. gͦ nō nat̉ali dilectōe plꝰ diligit angelꝰ deū ꝙͣ ſe ¶ Itē hͦ p̄ceptū diliges do. deū tu. ex to. cor. ē p̄ceptū mo rale: p̄ceptū aūt morale ſcriptū ē ī mēte. gͦ in mēte angeli ſcriptū erat nat̉alit̓. Si gͦ exiuit in actuꝫ ex nat̉a dilige bat deū ex toto corde. ⁊ ita ſuꝑ oīa. ¶ Itē nat̉ali dilectōe diligit aliquis qd̓ ſibi ē bonū. gͦ magis ſibi bonū magis diligit maxime ſibi bonū maxime diligit: ſꝫ deus ē ma ximeb āgelo. gͦ angelus maxime dilexit deū dile ctōe naturali. gͦ plus ꝙ ſe. ¶ Itē dilectō ſeꝗt̉ ad cognitō nem. gͦ naturalis dilectō ad naturalē cognitōeꝫ. ſꝫ natu rali cognitōe cognoſcit deū eē ſummū bonū ſimplicit̓. et ſibi: gͦ nat̉ali dilectōe diligit deū plꝰ ꝙͣ ſe. ¶ Itē delecta

bile ſenſibile ſenſuꝫ bene diſpoſitū ẜm ꝓportōeꝫ ſue volu ptatis hꝫ afficere et trahere. gͦ ſpūale delectabile ſimilit̓ in ſuo gene̓. gͦ ſumme delectabile ſūme trahit et delectat. ſꝫ angelica natura in primo ſtatu erat bene diſpoſita. et ẜm ītellectū. ⁊ ẜm affectū: gͦ ſumme afficiebat̉. a ſumme delectabili ſcꝫ deo: gͦ diligebat̉ dilectōe naturali plus ꝙͣ aliqua alia creatura. ¶ Itē om̄is potētia magis ſe habꝫ ad id ad qd̓ principaliter eſt. ꝙͣ ad id ad qd̓ nō principa liter eſt: et hoc eſt dictāte natura. Sꝫ vis cōcupiſcibilis principaliter eſt ad diligēdū deū ꝓpter ſe. nō eſt principa liter ad diligēdū creaturā: gͦ magis habet ſe ad dilige dū deū ex natura ꝙͣ creatura aliquā. gͦ ex natura diligit deū plus ꝙͣ creaturā aliquaꝫ. ¶ Preterea. ſi ex naturali potētia ſufficiens eſt ad diligēdū creaturā ꝓpter ſe. ex na turali potētia poterat deū dilige ꝓpter ſe ⁊ ſuꝑ oīa. ⁊ ita naturali dilectōe diliget̉ deus ſuꝑ oīa ꝓpter ſe. ¶ Ad cō trariū ſic. Naturaliter diligit̉ deus ab angelo ꝓpt̓ bonū angeli: cū gͦ illud qd̓ ꝓpter ſe diligit̉. magis diligit̉ ꝙͣ id qd̓ ꝓpter ip̄m diligit̉: gͦ angelus naturali dilectōe magis diligit ſe ꝙͣ deū. ¶ Ite natura reflectit̉ in ſe qd̓ apparet ī naturalibꝰ. Intēdit em̄ ſe ꝯſeruare ꝑ actum generatiue. Intēdit ꝯſeruare indiuiduū p actū nutritiue. Unde di lectio naturalis eſt ad ꝯſeruādū ſe: ꝗcqd gͦ diligit̉ natu rali dilectōe ꝓpter ſe diligit̉. gͦ angelus magis ſe diligit ꝙ deū. ¶ Item dilectio naturalis eſt ẜm ꝯcupiſcētiā. ꝯcu piſcētia aūt ortū hꝫ ex indigētia. Indigētia aūt refertur ad indigētē. gͦ dilectō naturalis ad ip̄m diligētē. diliget em̄ qd̓ ſuā ꝯplet indigētiā. ¶ Itē dilige̓ eſt dilectōem ha bere in ꝯueniēti. gͦ naturaliter dilige̓ eſt hr̄e dilectōeꝫ in ꝯueniēti naturaliter. ⁊ maxime in maxime ꝯueniēti: ſed maxime ꝯueniēs eſt angelo ꝙ eſt de eſſe angeli: gͦ magis diligit̉ naturaliter ab angelo ꝙ eſt de eſſe eius ꝙ ꝙ non eſt: ſꝫ deus nō eſt de eſſe eius. gͦ nō maxime diligit̉. ¶ Ad obiecta ſic poteſt rn̄deri primo facta diſtinctōne. Eſt na turalis dilectō duobꝰ modis. vno mō ẜm ꝯuenientiā ad bruta. ẜm ꝙ om̄e aīal diligit qd̓ ꝯueniēs eſt ſibi in eſſe. ⁊ hoc mō ſicut brutū nō aſcedit ad dilectōem dei. que non cognoſcit naturaliter. licet ſit principiū ſui eſſe. ita nec natura ratōnalis. ſꝫ oīno ſiſtit in ſe. Alio v̓o moͣ natura ratōnalis qꝛ abūdat in potētia cognoſcēdi deū. ⁊ cū hoc habet cognitōem dei naturaliter inſitā. hꝫ dilectōem dei naturaliter inſitā. in qua diſtinguit̉ a brutis: et hac di lectōne diligit̉ deus vt maxime ꝯueniēs ⁊ maxime dele ctabilis angelo vel homī ẜm aīam rōnaleꝫ. Si gͦ querat̉ vtrū deus magis diligit̉ ꝙͣ angelus a ſeip̄o vel ecōuerſo Dicendū ꝙ prima dilectōe q̄ ꝯuenit cū brutis nō diligi tur deus ſicut nec cognoſcit̉. dilectōe d̓o ſcd̓a ꝓut eſt ꝯcu piſcētie diligit̉ deus naturaliter. Iſta aūt dilectōe nō eſt magis ⁊ minus vel eque diligere deū et ſe: qꝛ dilectio iſta nō diſtinguit inter bonū qd̓ ꝯcupiſcit̉ ⁊ cui ꝯcupiſcit̉. tā yͦ ſint duo ꝯcupiſcibilia: ſꝫ eſt vna dilectio huius et illiꝰ Unde aſſignat̉ vna regula. ꝙ amore naturali ꝗ eſt ꝯcu piſcētia. diligit̉ vna dilectōe qd̓ maxime ꝯcupiſcit̉ ⁊ cui ꝯcupiſcit̉. Si v̓o diceret̉ dilige adherere bono ꝑ affectuꝫ ſiue affici delectabile circa bonū inqͣtū hmōi: quēadmo dū eſt in dilectōe q̄ ex deliberatōe ꝓcedit. ẜm hoc ange lus magis vel minus potuit diligere. ꝓut diſtinguebat vnū eſſe altero melius vel minus bonū: et ẜm hͦ deꝰ ma gis eſt diligēdus ab angelo naturaliter ꝙͣ ip̄e a ſcip̄o. et ſic dilectō ſeꝗtur electōem. Eligere em̄ eſt alterū alteri p̄ optare. ¶ Ad primo obiectū dicēdū eſt ꝙ deus natura liter diligit̉ vt ſummū bonū. et ſumme diligit̉ id ē ſume diligēti ſibi ꝯcupiſcit̉. ſꝫ ex natura niſi eleuet̉ ꝑ gr̄am nō ſumme diligit̉.i. ꝓpter ip̄m ſumme appetit̉. et hoc vltimo mō diligit̉ deus ex caritate vel ex rōne: cū gͦ naturali di lectōe deus ſumme ꝯcupiſcat̉. in hͦ mō diligit angelus ſe ip̄m: nihil em̄ ſeip̄m ꝯcupiſcit. ſꝫ ſe diligit tanꝙͣ bonū cui ꝯcupiſcit. tāꝙͣ bonū ſibi ꝯueniēs: diligit gͦ ſe maxime. vt rōem ꝓpter quā ſpiſcit: deū maxīe. vt maxime ſibi cō ibile. et ita different̉ dr̄ maxīe. et vnica tn̄ eſt dile cupi ctio. qꝛ rō didi et dilectū. nō ml̓tiplicat actū dilectō
nis. ¶ Ad ſcd̓m v̓o obiectū dicendū eſt. ꝙ licet iſtud p̄ce ptū. ſcꝫ diligere deū in toto corde ⁊cͣ. ſit ſcriptū in mente naturaliter: nō tn̄ natura ſufficiēs ē principiū ad elicien dū illū actū. ſꝫ reqͥrit̉ gr̄a gͣtū faciēs. Nec exit ī hūc actū niſi prius data gratia. Et eſt ſimile. Tenet̉ hō ex libero arbitrio ad diligēdū ex caritate. nō tn̄ ſufficit liberū ar bitriū ad hmōi dilectōem. niſi cū hꝫ caritatē. ¶ Ad ter ciū dicēdū. ꝙ dilectōe naturali diligit angelꝰ deū vt ma xime bonū ſibi: n̄ tn̄ ſeꝗtur. ꝙ ex natura diligat eū plus ꝙͣ ſe. hͦ mō dilectōis.ſ. ꝯcupiſcētie. cū angelꝰ ſit rō illius dilectōis nat̉alis. vn̄ vltima ratōcinato nō valet. ¶ Ar quartū dicendū. ꝙ licet dilectō ſeqͣt̉ cognitōeꝫ. ⁊ cogno ſcat deū eſſe ſummū bonū. ⁊ ita eē maius bonū ꝙͣ ſit ip̄e. nō tn̄ ex natura magis diligit dilectōe ꝯcupiſcētie: qꝛ ꝓ pter ſe diligit deū: ſꝫ in cognitōe naturali q̄ ꝯformat gͣtu te. bene ſeꝗt̉ illud. Ibi em̄ natura ꝑ gr̄am eleuat̉. vt dili git deū ꝓpter ſe tanꝙͣ ſummū bonū. ¶ Ad quintū dicēdū ꝙ licet deus ſit ſumme delectabile ⁊ ſumme trahens ad ſe ꝑ dilectōem affectū bene diſpoſitū: nō tn̄ appetitus an gelicus ſumme trahebat̉ ex diſpoſitōe nature. ſꝫ ſi habēt diſpoſitōꝫ gr̄e aut glorie. tūc poſſet ſumme trahi ẜm ſuā ꝓportōeꝫ: nō gͦ eſt defectus ex ꝑte attrahētis ſiue alliciē tis. ſꝫ ex ꝑte eiꝰ qd̓ dꝫ trahi. qꝛ nō habebat diſpoſitōeꝫ ꝓ portionalē. gr̄e ſcꝫ vel glorie. ¶ Ad ſextū dd̓m. ꝙ licet po tētia naturalit̓ inclinet̉ ad diligēdū plus ꝙͣ ſe vel aliā cre aturā. nō tn̄ nat̉a ꝑ ſe ſufficiēs ē ad exitū in actū dilecti onis iſtius. vt diligat plꝰ ꝙͣ ſe: ſꝫ bene poſſet dilige̓ ex na tura deū plus ꝙͣ aliā creaturā. Ꝙ aūt exeat ad diligēdū plꝰ ꝙͣ ſe. hͦ ē ꝑ gr̄aꝫ q̄ ē ꝯplemētū nat̉e: nō ſic aūt ē ꝯple mētū quēadmodū ars ē ꝯplementū: qd̓ em̄ ars pt̄ facilit nat̉a pt̄ cū difficultate imple̓. Nō ſic aūt eſt de gr̄a. Qd̓ em̄ gr̄a pōt. hͦ natura nō pōt. niſi adiuta ꝑ gr̄am. ¶ Ad vltimū v̓o dicendū ē. ꝙ licet natura poſſit ad diligēdur creaturā ꝓpter ſe nō tn̄ pt̄ ad diligēdū deū ꝓpter ſe. niſi adiuta ꝑ gr̄am: qꝛ dilige creatura ꝓpter ſe vel eſt moti vicij. vel motus nature: natura aūt pōt ex ſe deficere. nō pōt ex ſe ꝑfici: ſꝫ cū ꝑficit̉. tūc mouet̉ ad diligēdū deū ꝓpt̓ deū: ex nat̉a aūt pt̄ ad diligēdū deū ꝓpter ſuā vtilitatē. ¶ Ad obiecta aūt ī ꝑtē ꝯtrariā. ꝗbꝰ videbat̉ on̄di. ꝙ an gelus magis diligebat ſe ꝙͣ deū dilectōe naturali: ſic vi det̉ rn̄dendū. ꝙ licet angelꝰ ſit ip̄a rō diligēdi. nō tn̄ ma gis diligit̉.i. ꝯcupiſcit̉. qꝛ nihil a ſeip̄o ꝯcupiſcit̉: maxīe gͦ diligit̉ angelus vt rō. maxīe deus vt ꝯn̄icabile. ¶ Hoc etiā ex ſcd̓a rōe apparet. qꝛ nat̉a inflectit ī ſe tāꝙͣ ī rōem. n̄ tāꝙͣ in primū ꝯcupiſcibile. ¶ Ad idē tēdit tercia rō. ꝙ angl̓s diligit deū.ſ. vt ꝯplem̄tū ſue nat̉e. ⁊ ita ꝓpter ſe. ¶ Ad qͣrtū dicēdū. ꝙ cū q̄rit̉. v. angl̓s magis diuigat di lectōe nat̉ali deū ꝙͣ ſuā formā vel ecōuerſo. Rn̄dendū ꝙ̄ cū dicimus dilectōem naturalē. intēdimꝰ eā ꝓcede̓ med ante forma angeli: dilectō aūt q̄ eſt in cōcupiſcētia. ſemꝑ tēdit in aliud tanꝙͣ ꝯcupiſcibile. vnde hͦ modo nō erit for ma angeli ꝯcupiſcibile. ſed ratō ꝯcupiſcendi: deus aūt vt ip̄m cōcupiſcibile. Ad terciū quo que.§. iij. rit̉. Utrū vnus angelus diligat aliū angelū dilectōe na turali ſicut ſe. Quod nō videt̉. ſe em̄ diligit tanꝙͣ rōnem omniū ꝯcupiſcibiliū. alium aūt angelum nō ſic diligit. gͦ nō diligit alium angeluꝫ ſicut ſe. ¶ Preterea. ſi diligere nature dicat̉ appetere ei bonum qd̓ ſibi ꝯpetit̉. hoc non videt̉. Nam ſicut diuerſa ſunt apparētia. ita diuerſa ſūt appetibilia. et ita non idem appetit alteri angelo qd̓ ſibi ¶ Preterea. diligere alium angelum ad vitam eternam ad quā ſe diligit eſt motus caritatis. ergo nō eſt motus nature ad quem ip̄a natura ſufficit. ¶ Item ſi diligeri ſicut ſe. eſt diligere eum quia eſt imago dei. cuius eſt ipe imago. et ita in ratione imaginis ſit hec ſimilitudo. ẜm quam attenditur dilectio naturalis. Scd̓m hec ex natu rali dilectione eque diligetur angelus ab angelo alio. vt diligetur a ſe et in tantum. ratō enim imaginis eſt eque naturaliter in vtroqꝫ. ergo ratio diligendi naturaliter

Queſtio .xxx.
ngelus alium angelum naturaliter ergo tantū dilio quātum ſe. qd̓ cū nō concedatur eo ꝙ penes ip̄m reſidet rō diligēdi naturaliter aliū. nō erit hec rō diligēdi natu raliter ex reſpectu im zinis diuine. ¶ Ꝙ aūt angelꝰ di ligat aliū angelū vt ſe. habet̉ ex hoc qd̓ dr̄ eccͣi. xiij. Oē aīal diligit ſibi ſimile. et oīs hō ſibi ſimili ſociat̉. et hoc ē ex natura. ergo et angelus naturali dilectōe diligit ali um vt ſe. quia ſicut ē nota ſimilitudinis. ſimilitudo aūt hec ē in cōiunctōe nature. ergo dilectōe naturali diliget aliū vt ſe. ¶ Huius etiā rei gr̄a queritur. ſi vnus ange lus habeat meliora naturalia ꝙͣ alius angelus. Utruꝫ naturali dilectōe ſit magis dilectus. Quod videt̉. quia bonū naturale ē naturaliter diligēdum. ⁊ magis bonū in via nature magis diligenduꝫ. ergo angelus naturali dilectōe aliquādo plus diliget aliū ꝙͣ ſe. ¶ Cōtra. ꝗcꝗd diligit naturali dilectōe. ꝓpter ſe diligit. gͦ magis ſe dili git ꝙͣ aliū angelū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ naturali dilectōe di ligit angelus angelū vt ſe. nō tn̄ quātuꝫ ſe. vt eī ē nota ſi militudinis nō quātitatis. hec aut ſimilitudo ē in cōmu nicatōe eiuſdem nature intellectualis. ¶ Per hec pt̄ pa tere qualiter rn̄dendū ē ad primo obiecta. nō em̄ attēdit illa ſimilitudo ꝙͣtum ad rōem diligēdorū. nec ꝙͣtum ad petitū vite eterne. nec ꝙͣtum ad rōem imaginis: iſte eī nt̓ ꝯditōes quas diſtinguit liberū arbitrium inꝙͣtum hmōi non inꝙͣtum natura. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ licet vnus angelus meliora habet naturalia ꝙͣ ip̄e angelꝰ di ligens. nō tn̄ naturaliter plus ſe ab illo diligit̉. ſꝫ ꝯꝑatō ne alioꝝ angeloꝝ teneret hec rō cōꝑationis non reſpe ctu ſui. Ad quartum quoᵐ.§. iiij. queritur de dilectōe naturali hoīs rōe aīe vel corporis vtrū fuit ordinata ſub dilectōe naturali alterius angeli Quod videtur. Sicut em̄ corpus qd̓ eſt infra aīam dili gitur minus ꝙͣ anima. ita anima que ē infra angelum naturaliter diligitur infra angelū. ſiue minus ꝙͣ ange lus. ¶ Sed cōtrariū videtur ꝑ hoc. ꝙ anima nata eſt aſ ſociari angelo in beatitudine. ergo cū angelus teneatur naturaliter diligere participē beatitudinis ſicut ſe. te netur diligere hominē rōne anime rōnalis ſicut ſe: ergo nō eſt ordinata dilectō aīe rōnalis ſub dilectōe angeli. ¶ Similiter obijcitur de dilectōe angeli reſpectu corpo ris humani. ad quod em̄ ꝑuenit gratia ad hoc nitit̉ na tura aīe rōnalis. ſꝫ gratia ꝑ caritatem ꝑuenit ad dilecti onē corporis humani. vt diligatur infra ſpiritum. erge angelus naturali dilectōe diligit corpꝰ humanū. ¶ Sꝫ cōtrariū videt̉. quia nec corpus humanuꝫ iuuat ad eſſe li. vel bene eē: ſꝫ illud ſolum videt̉ naturaliter dili quod iuuat ad eē eius vel bene eē ergo corpus huma ī nō eſt diligibile ab angelo dilectōe naturali. ¶ Rn̄ dendū ꝙ homo gratia aīe rōnalis. naturaliter ē diligen dus ab angelo qͣſi ip̄e ẜm ꝙ dilectio naturalis elicitur a natura in qua habūdat homo vltra naturā. qua ſimi le naturaliter diligitur a ſuo ſimili. et hoc ē inꝙͣtum ex natura poſſibilis ē ad beatitudinē eandē ad qua angelꝰ fuit poſſibilis. Eſt aūt natura alia qua ſimile diligit ſu um ſimile. et quātomagis eſt ſimile. tantomagis diligit ⁊ ẜm hunc modū quia angelꝰ angelo ē ſimilior. ꝙͣ ange lus aīe. cū genere ꝓximo differant angelus et aīa. ma gis dilexit angelus angelū dilectōe naturali ꝙͣ animā. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ dicēdum ē. ꝙ non ē ſimile de dile ctōe aīe ad corpus et angeli ad aīam. qꝛ corpus n̄ ē poſ ſibile ad illā beatitudine que ꝯſiſtit in viſione dei. ſicut ē poſſibilis angelus ⁊ aīa. Un̄ alia rōne diligit angelus aīam et aīa corpus.ſ. ſuum vel alterius hoīs. qꝛ angelꝰ diligit aīam vt poſſibilem ꝑticipare eandē beatitudinē aīa d̓o diligit corpꝰ vt qd̓ cedat ei ī augmētū gl̓ie. nō ꝙͣ tum ad imaginē gl̓ie. ſꝫ multitudinē eoꝝ de ꝗbꝰ ē gloria dū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur de dilectōe naturali ip̄iꝰ corꝑis hūani. Rn̄dendū ꝙ nō ꝓpter hoc ē diſſimile natu rali dilectōe. qꝛ ꝯfert ad bene eē eēntialiter ⁊ prīcipalit̓
vel qꝛ poſſibile ſit ꝑticipare beatitudinē. ſꝫ qꝛ ſecūdario pōt ꝯferre ad id. de quo gl̓iatur angelus ſecūdario. prīo em̄ gloriatur angelus ī deo. ſecūdario gloriat̉ ī p̄mio ho mīs ꝗ datus ē eī ī cuſtodiā. et hoc p̄miū ē hoīs rōe aīe et rōe corꝑis. qꝛ ergo naturaliter deſiderat angelus ⁊ pͥmū p̄miū et ſecūdū ſꝫ differēter. iō dilectio naturalis fuit in angelo et reſpectu dei. in quo principaliter natus ē glo. riari. ⁊ reſpectu aīe rōnalis et corꝑis cū remunerat̉. ¶ Articulus tercius D articulū terciū querit̉ de rōe naturalis di lectōis ī angelo. ſicut eſt in gratuita dilectō ne. Prima rō diligēdi ē deus. Si em̄ primo rō in dilectōe naturali ex ꝑte diligētis ē. tūc videt̉ cū an gelus diligat ſe ꝓpter ſe. ꝙ fruat̉ ſe. frui em̄ ē amore in herere alicui rei ꝓpter ſeip̄am. gͦ angelus in primo ſtatu fruebatur ſe: ſꝫ dicit aug. in li. lxxxiij. queſtio. ꝙ totum ⁊ ſolū malū ē vti fruendis. ⁊ etiā frui vtēdis. ſed creatura ē ꝑtendū. angelus aūt creatura ē. gͦ ſe vti debet nō frui. gͦ naturalis dilectō eēt peccatū vel cū peccato. ¶ Prete rea. dicit aug. in li. de ciui. dei. ꝙ amor ſui ē fundamētū ciuitatis dyaboli. ſicut amor dei eſt fundamētuꝫ ſuper ne ciuitatis.ſ. hierl̓m. gͦ amor quo angelus diligebat ſe ꝓpter ſe. peccatū erat. ¶ Sed vidr̄ ꝯtrariū. quia dilectō ē ꝯiūctio ꝯueniētis cū conuenienti. vel copula amātis ⁊ amati ſicut dicit aug. de trini. Sed nihil copulatur vel ſibi ꝯiūgitur vt ꝯueniēs. ergo angelus nō diligit ſe ꝓpter ſe. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ non ſequit̉ ſi diligit ſe ꝓpter ſe. ꝙ fruatur ſe. niſi ꝓpter ſe diceret finē ꝯcupiſcētie ꝓcedētis ex electōe rōnali. creatura aūt nō ē finis hmōi ꝯcupiſcē tie. hoc em̄ eēt pone̓ mutabile bonū ſub rōe ſummi boni ⁊ ſic eēt peccatū ẜm qd̓ dicit aug. in lib. d̓ libe. arbi. ⁊ d̓ cōfeſſionē. Ue illis qui diligunt tuos nutus ꝓ te. Si v̓o ꝓpter ſe nō dicat finē. ſꝫ rōem ex ꝑte ſubiectī inclinātem ad talē actū a natura. ẜm hoc nō ſeꝗtur. diligit ſe. i. ſuū viuere ⁊ intelligere ꝓpter ſe. ꝙ ꝓpter hoc fruatur ſe. nec in hoc ē motus libidinoſus ſꝫ naturalis. ¶ Ad illud v̓o qd̓ ſecūdo obijcit̉ de amore ſui qui ē fundamētū terrene ciuitatis. Dicēdum ꝙ ille amor qui eſt naturalis ſui..i. ſue vite ſiue intelligētie. nō ē fundamētū babilonis ſiue terrene ciuitatis. ſꝫ amor ſui.i. ſue excellētie vel ſue volū ptatis vel ditatōis indebitus. ē fundāmētum. ⁊ hoc mō hic nō accipitur. ¶ Ad aliud v̓o qd̓ obijcitur. ꝙ nullꝰ pt̄ diligere ſe ꝓpter ſe. ⁊ ita nec angelus. qꝛ nihil copulatur ſibi vt cōueniens ſibi. Rn̄detur. ꝙ cū dicitur angelꝰ dili git ſe. alterū ē in rōe diligētis ⁊ quod diligitur: angelus em̄ ſuum eē diligit. nō aūt angelus ē ſuum eē vel ſua vi ta. ⁊ ita pōt interuenire dilectō ꝓut ē copula. Cum aūt dr̄ deus diligit ſe. ibi dilectio nō eſt copula. ſed ē ip̄a eſ ſentia diligentis. D alterā ꝑtem huius geminati articuli quo queritur. ſi ſit differētia inter dilectōem natu raleꝫ angeli ⁊ mercēnariam. ſi in eos potuit eſſe. ⁊ ſit ſermo de bono mercēnario. de quo dr̄ luce. xv. Quāti mercēnarij ſunt in domo patris mei ⁊cͣ. Mercē narius em̄ bonus ē. qui diligit deū ꝓpter beatitudinē. vt ſcꝫ ſit ſibi beatitudo. ⁊ ita diligit deū ꝓpter ſuum cōmo dum. ⁊ hoc idem facit dilectio naturalis. ergo nō vidēt̉ differre niſi alia ponatur. ¶ Preterea. ſi nulla poneretur differentia illius ad illā. ſicut vna dilectōne poſſet me reri ita ⁊ alia. cū aūt naturali dilectōe nō poſſet ſimpli citer mereri. erit differentia iſtius dilectōis ⁊ illius. que ergo aſſignatur differētia. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ dile ctōis naturalis natura eſt principium ⁊ origo. dilectōis v̓o mercēnarie ſiue ſit in angelis ſiue nō. gr̄a ē origo ſiue principium. gratia em̄ mouet liberum arbitrium in his que non attingunt ſtatum perfectionis ad diligendum deum propter beatitudinem ſiue vitam etermam. et ita ꝓpter ſuum cōmodum gratuitum. ¶ Et ſi obijceret forte aliꝗs. ꝙ preponit bonū creatū bono increato. ⁊ ita ē mo tꝰ demeritoriꝰ nō meritorius. Rn̄detur ꝙ n̄. Hec eī dictō

ꝓpter. nō dicit ibi ꝙ beatitudo creata ſit finis vltimus ad quē deus ordinet̉. ſꝫ dicit finē quo quieſcit ꝯcupiſcēs deū. et ita deus beatificās finis ponit̉: nō aūt aliquid lo eo dei. ꝙ aūt motus ille mercēnarie dilectōis ſit gratui tus: patet ꝑ hoc qd̓ dicit beatus bern̄. In primis diligit homo ſe ꝓpter ſe. Caro quippe ē et nil ſapere valet ꝓpter ſe. Cūqꝫ ſe videt nō ꝑ ſe ſubſiſtere deū. quaſi neceſſariuꝫ ſibi incipit ꝑ fidē inquirere et diligere. diligit gͦ in ſecū do gradu deū. ſꝫ ꝓpter ſe nō ꝓpter ip̄m. At v̓o cū ip̄m ce perit occaſione neceſſitatis colere. et frequētare cogitā do. legēdo. obediēdo. orando. quadā hmoi familiarita te paulatimqꝫ innoteſcit deus. cōſequenter et dulceſcit. guſtatoqꝫ ꝙͣſuauis ē deus. tranſit ad terciū gradū. vt ia nō diligat deū ꝓpter ſe. ſꝫ ꝓpter ip̄m. Ex quo accipit̉. ꝙ cū diligere deū ꝓpter ſe in ſecūdo gradu ſit in fundamen to fidei. erit motus caritatis. et ita motus meritoriꝰ dif ferēs a motu naturali. ¶ Sꝫ adhuc queritur. rōe illius primi gradus quē ponit beatus bern̄. Cū angelus n̄ ſit caro. nō habet illū primū gradū dilectōis. et ita nō dili get ſe ꝓpter ſe. Hoc eī ibi aſſignat̉ ꝓ rōe. quia nihil pōt vltra ſe quia caro ē. ſꝫ angelus ſpūs ē nō caro. gͦ nō dili git illo motu dilectōis: ſꝫ iſte motus dilectōis ē primus gͦ iſte motus dilectōis naturalis nō erit in angelis. Ad qd̓ dicendū ꝙ motus dilectōis naturalis in hoīe dupli citer reflectit in ſe. tū rōe carnis. tū rōe ſpiritus. Aīa eī rōnalis diligit ſe quia ſpūs ē. et quia cōiuncta ē carni. Angelus v̓o alterū iſtorū modoꝝ diligit ſe dilectōe na turali. et illo mō ē rō dilectōis naturalis vel in hoīe vl̓ in angelo. qꝛ caro ē. ¶ Preterea notandū ē. ꝙ iſte primꝰ gradus nō ē niſi dilectōis bone. Un̄ cū dr̄ ꝙ hō nō dili git niſi ſe. qꝛ caro ē: nō accipit̉ ibi caro ꝓ natura corru pta. ſꝫ ꝓ natura in ſe. nō inꝙͣtuꝫ ē corrupta. vn̄ aliter a cipit̉ cū ē rō dilectōis naturalis. et cū ē rō dilectōis libi dinoſe: ex vna em̄ ꝑte accipit̉ ꝓ naturā ex alia v̓o parti pͦ natura corrupta inꝙͣtum hmōi. Secūdus aūt gradꝰ uo diligit ꝓpter ſeip̄m. ẜm rōem beati bern̄. nō habet eandē rōem oīno ſꝫ in ꝑte. Cū em̄ dr̄ diligit deū ꝓpter ſe ip̄m. rō ſumit̉ ex ꝑte dei. ſꝫ mouēte gr̄a: cū aūt dicit̉ dile ctōe naturali diligit deū. ꝓpter ſe angelum: rō ſumit̉ ex parte ſui. ſꝫ mouēte natura. ¶ Membrum ſecun dum principale huius queſtionis. D mēbrum ſecūdum prīcipale huius q ſtionis quo querit̉. vtrū dilectio natur ſit mō in angelis bonis iam glorificatis Quod videt̉ per hoc. ꝙ gr̄a et gloria ꝑfici unt ⁊ cōſūmāt naturā gͦ nō deſtruūt actū naturalē ī an gelis. vel ꝙͣtum ad cognitōem. vel ꝙͣtum ad affectōnem gͦ nec ꝙͣtum ad dilectōem: gͦ dilecto naturalis nō aufer tur adueniēte gr̄a vel gloriā in angelis. ¶ Preterea. co gnitio veſpertina nō tollebat̉ vel tollitur in angelis ad ueniēte matutinā. ſicut habet̉ ī gen̄. cū dr̄ factū ē mane et veſpere dies vnus. Sed cogntiōe matutine rn̄det di lectio glorioſa. ꝯgnitōne veſpertine dilectio nature. aut rōis. ſeu liberi arbitrij. gͦ habita dilectōe gl̓ioſa. nō tol litur dilectio naturalis ſeu rōis vl̓ liberi arbitrij. ¶ Itē ſtatus pene et glorie ſibinuicē aduerſant̉ ex eadē ꝑte. ſꝫ ſtatus nature ē virtus indifferēs gͦ nō tolletur ꝑ aduen tuꝫ glorie. nihil gͦ ꝓhibet ſimul habere dilectōem natu re et glorie boni. gͦ angeli cū habēt dilectōem glorie. nō ab eis euacuat̉ dilectio nature. ¶ Sed videt̉ cōtrariuꝫ eo ꝙ dilectō nature reflectitur ad ſe. ſꝫ dilectio gl̓ie tota liter deo innitit̉. gͦ cuꝫ inniti ſibi. et inniti deo totaliter inter ſe opponant̉. nō erit dilectio nature ſimul cū dile ctōe glorie in angelis. ¶ Preterea. ibi ſicut dicit bern̄. ſeip̄m diligit hō ꝓpter deū. et ita eadē rōe angelus ꝗ iaꝫ ē ī illo ſtatu.ſ. glorie. diliget ſe ꝓpt̓ deū oīno. ⁊ ita n̄ erit ille motus quo diligit ſe angelus ꝓpter ſe. ¶ Preterea. j. coꝝ. xv. Primū ē qd̓ aīale ē ꝙͣ qd̓ ſpirituale ē. Quod at̄ aīale ē ex ꝑte ē. Quod aūt ſpirituale ē ad ꝑfectōem ꝑtinet. Dicit̉ aūt j. corin. xiij. Cū venerit qd̓ ꝑfectū ē eua cuabit̉ qd̓ ex parte ē: gͦ ſuꝑueniēte qd̓ omnino ſpiritu ē: euacuabit̉ qd̓ ē aīale: ſꝫ dilectō naturalis in hoīe ē aīa lis. gͦ dilectio naturalis euacuabit̉ adueniēte dilectōr glorie: pari rōe in angelis. gͦ dilectio naturalis abſorbe tur a gloria in ſanctis angelis. ¶ Itē. iij. reg. x. dicit̉ ꝙ re gina laba vidit ſapiētiam ſalomonis et domū quam edi ficauerat et cibos mēſe eius. et ordines miniſtrātiū: nec habebat vltra ſpiritū: ſꝫ videre ſapiētiam ſalomonis. ni hil aliud ē ꝙͣ habere viſionē glorioſam. nō habere vltra ſpiritum ē deficere a ſe. gͦ cū ſpiritus ꝓficit in deuꝫ ꝓfe ctu vltimo. totaliter deficit in ſe. ſꝫ deficere in ſe ē deficē a cognitōe et dilectōe que ī ſe reflectitur. gͦ ſpiritus ang licus cū habet dilectōem et cognitōem glorioſam. defi cit a naturali iā dicta. ¶ Ad qd̓ videt̉ rn̄dendum ꝑ hoc qd̓ dicit bern̄. cū introductus fuit ſeruus bonus ⁊ fidel̓ in gaudiū dn̄i ſui. et inebriatus ab vbertate domus dei quaſi ebrius a muſto oblitus ſui et a ſe penitus deficiēs totaliter pergit in deū et deinceps adherēs ei vnus ſpi ritus erit. et iterū in pͣs. Introibo in potētias dn̄i. dn̄e memorabor iuſticie tue ſolius. et. ij. corin. v. et ſi iam cō gnoſcimꝰ xp̄m ẜm carnē nūc iā non nouimus. Et ſimil̓r dr̄ ioh̓. xvj. Si nō abiero paraclitus nō veniet ad vos. Abire aūt ip̄m fuit recedere ꝙͣtum ad naturalē amorē qui tn̄ bonꝰ erat. quia diligebāt eū in hac carne morta li. Paraclitū aūt venire fuit amorē ſpiritualem infun di ad perfectū. Un̄ cū amor ille ſpiritualis euacuaueri hūc carnalē. qui tn̄ bonus erat. amor patrie videt̉ eua cuare naturalē. qui reflectit in ſe: ſꝫ ſi ſit aliquis natura lis qui nō reflectit̉ in ſe. talis ꝑficit̉ ad dilectōem gl̓ie. ¶ Ad obiectū rn̄dendum eſt ad primū. ꝙ gr̄a et gl̓ia cuꝫ ꝑficiūt naturā. nō tollūt ꝑfectōem naturalē ẜm eēntia ſꝫ ẜm hoc ꝙ ē ibi imperfectū. imꝑfectōnis aūt ē qd̓ in ſe tāꝙͣ in rōem dilectōis reflectit̉. ¶ Ad ſecūdum dicēdum ꝙ angelus bonus adhuc habet duplicē cognitōem. ma tutina et veſpertinā. qꝛ eſt in duplici ſtatu. inꝙͣtum cōtꝭ plat̉ deum. et inꝙͣtum miniſtrat. Inꝙͣtum aut cōtēpla deum habet cognitōem matutinam. Inꝙͣtum aūt mini ſtrat neceſſaria eſt ꝯgnitō veſpertina. Cū aūt om̄ino cō templabitur. nec erit neceſſariū miniſteriū. tūc erit ma tutina cognitio et nō erit neceſſaria veſpertina. Simil ter pōt eē de dilectōe vt dupliciter vtat̉ dilectōe illa que eſt nature ex vna parte: illa que ē gl̓ie vel liberi arbitrij ex alia parte. tūc aūt totaliter ꝑget dilectō in dilectū. ſcꝫ deū. Un de hoīe dicit beatus bern̄. Om̄is amor carnis ab amore ſpiritus ē abſorbendus. Uocat aūt amorē car nis qui refertur ad neceſſaria nature: iſte aūt amor tol letur. cū aufertur neceſſitas: ita cū ſpūs angelicus oīn ꝑget in deū. nec erit reſpectus angeli ad nr̄am neceſſita te vel ſuā imꝑfectōem. tūc erit illi perfectio glorie. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ ſtatus pene ſiue miſerie. directe opponi tur ſtatui glorie: ſtatus v̓o nature nō ſimpliciter opponi tur ſꝫ rōe cuiuſdā imꝑfectōnis annexe. que imperfectio tollet̉. et ſi ip̄a natura remaneat. ¶ Membrum tercium D terciū mēbrū prīcipale huius queſtio nis quo querit̉. vtrū actus dilectōis natu ralis ſit in demonibus aut nō. et hoc attē dit̉ rōe actus naturalis dei. et videt̉ ꝙ il l̓a dilectō naturalis actualis ſit in eis. quia ꝯgnoſcunt ter diligūt demones deū. ¶ Preterea. naturalis dilectō pōt ſtare cū dilectōe culpabili. cū gͦ culpabilis ſit in ill̓. nō ꝑ illā tollet̉ dilectio naturalis. nec aliquid ē alid̓ qd̓ tollat illā. gͦ ē in illis. ¶ Itē oīs creatura naturaliter a petit eē. quare multo fortius intellectualis creatura: et go angelꝰ naturaliter appetit eē. gͦ ⁊ dyabolus cū ſit an gelus: ſꝫ ſi appetit eē appetit illud ſine qͦ n̄ pt̄ ꝯſeruari ī eī ralē dilectōꝫ dei. gͦ diligit naturaliter de

Queſtio .xxxj.
¶ Cōtra. odiū in ctu et dilectō ī actu naturaliter ſunt nt in eē reſpectu eiuſdē rei. ſꝫ ꝯſci oppoſita dr̄ dice̓. entiā dyab .in li. retractatōnum. deū actu. ſiue natura incli odio habet⁊ nāte ſiue liber Item? uis hō ita eſt infe s hoīs. ꝙ natura nō pōt inclinare li ctus odio alter herū arbitriū illius ad hoc ꝙ diligat eū. etiā naturalit̓ cū ergo multomagis ſit infectus dyabolus odio. ſuper bia em̄ eoꝝ ꝗ te oderūt aſcēdit ſemꝑ. intantuꝫ gͦ inficit̉ affectus eius. ꝙ natura nō pōt inclinare ip̄m ad hoc diligat deū etiā naturaliter. ¶ Preterea. deſperati ho mines volunt nō eē. ſꝫ ſi volūt nō eē nolunt dei cōſerua tōem. gͦ nō diligūt cōſeruatorē. ſꝫ ſciūt ꝙ deus ē cōſerua tor eoꝝ in eē. gͦ nō diligūt deū ꝗ ē cōſeruator eē eoꝝ. ſed demones multomagis ſunt deſꝑati ꝙͣ hoīes. gͦ volūt nō .gͦ nō diligūt deū qui ē cōſeruator eē eoꝝ. ¶ Itē certū ē pud demones. ꝙ manētes in eē nūꝙͣ euadēt miſeriam vel penā in qua ſunt vel euadere pn̄t. niſi nō eēnt. gͦ vel lēt nō eē. ergo nō diligūt deū qui tenet eos in eē. ſꝫ dile ctio huius cōſeruatoris ē naturalis. ergo hec dilectō cō ſeruatoris nō ē in malis angelis reſpectu dei. ¶ Item d̓ dilectōne ſui querit̉ ſi malus angelus diligat ſe natsra liter. diligere em̄ ſe naturaliter ē diligere eē ſuum et vi tā ſuā: ſi ergo ꝓpter vitatōem miſerie vellet nō eē vel nō viuere. vel nō intelligere penā ſuā. gͦ nō diligit ſe dilectō ne naturali. ¶ Sed cōtrariū videt̉ qꝛ nullius ē habē̓ ſe odio. vel iuſti vel peccatoris. peccator em̄ ex libidine di ligit qd̓ diligit. libido aūt nō eſt ſine ſubſtracta natura. neceſſe ē ex cōſequēti ꝙ diligat ſe. Similiter iuſtus cum diligat ſe ex gratia inqͣtū hmōi. gratia aūt nō habꝫ ſb̓ ſtractā naturā. ergo vult naturā eē ſine quā gr̄a nō pōt eē. ergo diligit ſe. ergo dyabolus naturaliter diligit ſe. ¶ Ad qd̓ dicūt quidā. ꝙ dilectio naturalis habitū ē in demonibꝰ reſpectu dei. nō tn̄ exit in actū. eo ꝙ vis dile ctiua ita ſopita ē ꝑ peccatū in ip̄o. ꝙ nō excitat̉ in actuꝫ naturalis dilectōis. Ecd̓m hoc poſſet rn̄deri ad obie cta in cōtrariū. ꝙ licet habeat cognitōeꝫ creatoris ⁊ gu bernatoris: illa tn̄ cognitō nō ē ſufficiēs ad inclinādu dilectōem. ꝓpter cōtrariū appetitū. vellet em̄ iuſticiā dei nō eē reſpectu penaꝝ quas ſcit ſemꝑ eē dū ē. ¶ Ad ſecū dū v̓o dicēdū. ꝙ creatura intellectualis habet appetitū habitualē ſui eē: et exiret in actū. niſi eēt cōtrariꝰ appeti tus qui dn̄atur in vi illa. reſpectu illius ꝑ quē cōſer eē. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de dilectōe naturali ſui eē. videt̉ aliter dicēdum. vt nūꝙͣ tollat̉ ille actus a natura. manēte naturā. Nā qd̓ dr̄. ꝙ damnati vellēt nō eē. hoc nō ē nō eē ſimpliciter. ſꝫ nō eē ī illa miſeria. Unde ꝙ ma li aliquando volunt mortē. hoc eſt qꝛ vellent eſſe ſine mi ſeria. ¶ Queſtio triceſimaprima de dilectione electiua Icto de dilectōne naturali. dicēdū ē cōſequēter de dilectō ne electiua ſiue rōnali. q̄ eſt in angelis. Et primo pt̄ queri ſi dilectō hmoi ſit in angelis. ¶ Secūdo ſi ē in eis. vtrum hac dilectōe diligit̉ deꝰ. ¶ Tercio ſi diligit̉. vtrū diliga tur ſuꝑ oīa hac dilectōe. ¶ Quarto vtrū angelus ſeip̄m at hac dilectōe ⁊ aliū angelū. ¶ Mlembrum primum Irca primū ſic obijcit̉. ꝙ angelus diligat dilectōe electiua ſiue rōnali vidr̄: liberum em̄ arbitriū ē in eis ſicut ſupra habitū eſt Liberū autē arbitriū ē facultas volūtatis ⁊ rōis ſiue rōnalis volūtatis. ergo rōnalis volūtas eſt ī eis. ſꝫ rōnalis volūtas ē electiua voluntas. q̄.ſ. ꝓcedit ex co itōe data vel acꝗſita. ergo volūtas huius ē in an ctō at̄ ē volūtas boni ex electōe ꝓcedēs. ergo
dilectio electiua ē in zelis. ¶ Preterea angelus habꝫ poteſtatē cognoſcēdi ex intellectu vel rōe bonū et malū. et inter bona qd̓ ſit mel gͦ habet poteſtatē eligendi ⁊ p̄e ligendi. Ex hmōi aūt electōe vel p̄electōe ſeꝗtur dile tio. ergo in angelis ē hmōi dilectō. ¶ Sed vidr̄ cōtrari um ꝑ rōem qua ponit dama. Aſſignat em̄ rōem quare electio nō ē in deo. quia deus nō cōſiliatur. electio auteꝫ eſt a cōſilio. Si ergo vnus angelus nō cōſiliatur cum al tero nec etiā in ſeip̄o. cōſiliū em̄ cū deliberatōe. delibera tio aūt ē cū itōe. Si ergo in angelis naturalit̓ n̄ ē dubitatio. in eis nō ē dilectio. ergo nec dilectō electiua. ¶ Preterea. dilectio hmōi ē ex diſcuſſionē rōnū ad vtrā qꝫ ꝑtem. ſꝫ diſcuſſio rōnum ad vtrāqꝫ ꝑtem nō eſt in an gelis. nec electio que ꝯſequitur ex illa. ergo nec di lectio cōſequens electōem. ¶ Ad quod dicēdum ꝙ dile ctō electiua in angelis eſt. ẜm ꝙ eligere eſt alterū alteri p̄optare. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur in cōtrariū dicē dum ē. ꝙ eſt quedā electio que eſt ex ꝑtractatōne rōnuꝫ ad vtrāqꝫ partem in ip̄o dubitāte. per rōcinatōeꝫ deter minante. et talis electio ē hominis ꝗ nō ſtatim preuidet vel eſtimat hoc eē illo melius. et hoc mō nō ē in ip̄is an gelis electio. cū citiſſime videāt vl̓ eſtimant hoc eſſe illo melius. Eſt aūt alia electio que ꝓcedit ex iudicō ſtatim habito de bono vel meliori. et hoc mō pōt eſſe electio in ip̄is angelis. Ꝙ aūt dicit io. dama. electōem nō eſſe in deo. electōis eſt cōſiliari. deus aūt nō cōſiliat̉. ignorātie em̄ eſt cōſiliari. veꝝ eſt de electōne que requirit cōſilium ſicut loquitur ph̓us. nō ꝙ oīno tollat̉ electio a deo. ẜm ꝙ electio ē actus ꝑfectus rōnis vel intellectus ꝯtra bo num. In angelis v̓o poteſt eē cōſiliuꝫ. Un̄ inferiores an geli ꝯſilium accipiunt a ſuperioribus. quid placeat deo et quid faciendū eſt. Superiores aūt ꝯſulunt deū d̓ his que ꝑtinent ad eius voluntateꝫ. Si ergo hoc ē ī ſanctis angelis. multomagis eſt in angelis: ex eo ꝙ habent ẜm naturā ꝙ adinuicē ꝯſiliātur. Nec hoc ē ꝯtrariū. ꝙ igno rantie ē conſiliari. Ignorantia aūt ē pena. Eſt em̄ igno rātia quedā que ē pena. et talis nō fuit in angelis ex naͣ tura: ē aūt alia ignorātia que neſciētia dr̄. ⁊ hoc mō ml̓ toꝝ erat ignorātia. hanc aūt ſequitur ꝯſilium. ¶ Membrū ſecundum Dſecūdū qͦ queritur. ſi dilectō electiua ē ī angelis. Utrū hac dilectōe diligat̉ deus. Et videt̉ ꝙ ſic. Sicut em̄ in homīe ē. ꝙ ex electōe nō recta pōt diligere aliquid quod nō eſt deus ꝓ deo. vel quod nō ē vere beatitudo ꝓ beati tudine: et ex oppoſito ex electōe recta pt̄ diligere. qd̓ vere deus eſt ꝓ deo. ⁊ qd̓ vere beatitudo ꝓ beatitudine. ita potuit eē in angelis. vt angeli mali diligerēt aliquid q nō ē vere beatitudo ꝓ beatitudine. et qd̓ nō eēt vere d ꝓ deo. ẜm illum modū ẜm queꝫ hoc qd̓ p̄ alijs diligitur deus illi dicitur. Ecōtra. boni angeli qd̓ vere ē beatitu do ꝓ beatitudine eligētes diligerēt. ⁊ qd̓ vere deꝰ ē ꝓ deo eligētes diligerēt: ſꝫ hoc nō eēt ſi dilectio electiua nō eēt in angelis primitus inſtitutis: ergo dilectio electiua fu it in angelis primitus inſtitutis. ¶ Sed videt̉ cōtrariū dilectio em̄ electiua ē illius cuius ē electio: electio aūt n̄ ē finis. ſꝫ eorum que ſunt ad finē. In hoc eī diſtinguitur dilectio a voluntate. ꝙ volūtas ē cōmuniter et finis. et eoꝝ que ſunt ad finē. electio aūt ē eoꝝ que ſunt ad fineꝫ cū ergo deus ſit finis. nō erit eius electio. nullus em̄ de liberat. vtrū velit deū naturaliter: ergo dilectio electiua nō eſt reſpectu dei. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ eſt loqui de deo ẜm cōmunē intentōem. ẜm quā dr̄ deus. ꝙ p̄ oībꝰ diligi tur et colit̉. et in hac rōe nō ē eius electio nec dilectō ele ctiuā. Alio v̓o mō dr̄ deus ſubſtātia cōditiua oīm. et re gitiua. ⁊ rōnalis creature ꝑfectiua gr̄a et gloria: et ẜm hūc modū diligitur dilectōe electiua ab angelis bonis. Hoc ergo mō ꝓut dilectō electiua non reſpicit rōem dei ꝯmunē. ſꝫ id qd̓ ſubeſt rōi. qd̓ vere eſt id vel nō vere ē il lud. eſſe potuit dilectio electiua in eis.

¶ Nembrū terciū D terciū quo querit̉. ſi deus illa dilectōe ab angelo p̄ ſeip̄o diligat̉. qd̓ videtur ꝑ h quod dicit aug. in li. de fide ad petrū. dic̄ em̄. angelos eternos creauit. et eis facul tatē atqꝫ intelligētiā ꝯgnoſcēde diligēdeqꝫ veritatis inſe ruit. quos etiā creauit vt p̄ ſeip̄is illū diligerēt. cuius ſe tales creatos oꝑe cognouiſſent. cū eorum vt tales fierēt nulla merita p̄ceſſiſſent. Ut at̄ hec dilectō haberet iuſtā et cōgruā laudē. volūtatis quoqꝫ eis tribuit libertatem vt eēt eis poſſibile. ſiue ad eū qui ſupra ip̄os ē intentōeꝫ ſācte dilectōis erigere. ſiue ad ſe vel ad ea que infra eos ſunt. praue cupiditatis ſemetip̄os ponde̓ declinare. Ex quo accipit̉ ꝙ deus ꝯtulit angelis libertatē volūtatis. vt p̄ ip̄is ip̄m diligerēt. gͦ ex libertate volūtatis p̄ ſeip̄is poterāt diligere. ¶ Itē angeli cognoſcūt ex intelligētia ſibi data deū eē ſumme bonū et ſuꝑ om̄ia diligendum. ſe aūt nō ſumme bonos. volūtas gͦ ex hac rōne ordinata ꝓ cedēs deū p̄tulit dilectōe vel p̄ferre potuit ſibi et om̄i cre ature. gͦ ex dilectōe electiua. etiā ſi nō adeſſet gr̄a gratū faciēs. poſſet diligere deū ſuꝑ om̄ia. ¶ Cōtra. caritatis ē diligere deū et ꝓpter ſe et ſuꝑ oīa: caritas aūt nō eſt ſi ne gratia gratū faciēte. gͦ liberū arbitriū nō pōt in illuꝫ actu ſine gratia gratūfaciēte: nō ergo ex electōe electiua que ē ſolius liberi arbitrij. potuit angelus diligere deū p̄ ſeip̄o. ¶ Preterea. rōis ex ſe n̄ ē abnegare ſe. ſꝫ ex gr̄a fidei ſiue cognitōis ꝯſimilis fidei. q̄.ſ. rōeꝫ eleuet ſuper ſe: ſꝫ diligere deū ꝓpter ſe ⁊ ſuꝑ oīa. ē ex fide vel ex cogni tōne ꝯſimili fidei. gͦ nō ē angeli ex dilectōe electiua q̄ eſt ſolius liberi arbitrij diligere deū ꝓpter ſe et ſuꝑ ſeip̄m. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ eſt quoddā diligere deū ꝓpter ſe ⁊ p̄ ſeip̄o. qd̓ ē ex gratia gratū faciēte. cognitōe deformi exi ſtēte tāꝙͣ fundamēto. et caritate tāꝙͣ forma. et iſtud nō ē ex ſolo libero arbitrio. Hoc aūt diligere ꝓcedit ex cogni tōe dei vt creatoris. iuſtificatoris et glorificatoris. ẜm ꝙ ad gloriā ꝑtinet viſio dei vnius et trini. qꝛ ad horū co gnitōem nō ꝑuenit ſine gr̄a. Eſt aūt aliud diligere deuꝫ pͦ ſeip̄o et ꝓpter deū. qd̓ ꝓcedit ex cognitōe dei vt ꝯferen tis eē. et ꝯferētis beatitudinē. In hac generali rōne vel potētis ꝯferre. nec dico ꝯferētis eē ꝑ creatōem. vel cōfe rētis beatitudinē per glorificatōem. qꝛ ad hoc nō ꝑueni tur ſine gr̄a. et in hac rōe pōt liberū arbitriū in angelis diligere deū. Et per pre ſe. hanc diſtinctōnem pn̄t ſolui obiecta. ¶ Illud aūt qd̓ dicit aug. intelligit̉. ꝙ licꝫ data eēt eis potētia ad diligēdū deuꝫ p̄ ſe. n̄ tn̄ dilige̓ deū p̄ ſe vt ibi accipit̉. eēt ex ſolo libero arbitrio. et hoc patet per hoc qd̓ dr̄ ī illa auctoritate. vt eſſet eis poſſibile. ſiue ad eos qui ſuper eos ē intentōem ſancte dilectōis erigere. ¶ Ad ſecūdū d̓o dicēdū. ꝙ ẜm illū modū ꝗ dictus ē ſupe rius. poterat angelus ex libero arbitrio diligere deuꝫ p̄ ſe. ex intelligētia em̄ ſibi collata. poterat ꝯgnoſcere deu eē ſumme bonū et ſumme diligēdum. et ē aliud de rōne vt ē rō ꝙͣ de natura. Rō em̄ vt ē. pōt cognoſcere deuꝫ vt ſumme bonū in ſe. nō tn̄ vt beneficū. Natura v̓o ſiue rō vt natura. ſi habet cognitōem naturalē vel appetitū na turalē in ſe quodāmodo reflectit. ¶ Membrū quartū Dquartū quo querit̉. vtrū angelus dili gat ſe et aliū angelū dilectōe electiua ſiue rōnali ẜm ꝙ ſupra dictū ē. Et videt̉ ꝙ nō qꝛ dilectō rōnalis tēdit in alterū vt ſit dile ctio. ergo cū ip̄e nō ſit alter a ſe. rōnalis dilectio nō ten dit ī ſe. ¶ Preterea ſi alius angelus diligit̉ iſta dilectōe Hoc ē vel ẜm ꝙ ꝑticipat cū ip̄o ī natura. vel inꝙͣtum ꝑ ticipat cū ip̄o ī rōne imaginis diuine. vel inꝙͣtuꝫ poteſt participare gr̄am aut gl̓iam ſiue ꝑticipat. Si ẜm primū modū nō diſtingueret̉ dilectō natural̓ a rōnali. Si mc̄ ſecūdo. hoc nō videt̉. nō em̄ videt̉ ꝙ rō ꝯgnoſcat ſe ima ginē vl̓ ad imaginē. niſi ex aliqua gr̄a data. ergo per cō
ſequēs nō diligit ſe illa dilectōne. niſi ex aliqua gr̄a ſibi data. ergo rō ex ſeip̄a nō habet dilectōem ſui vel alteri angeli ſub hac rōe. Sed nec tercio mō videt̉. qꝛ dilige ſe vel aliū angelū ex ꝯſideratōe ꝑticipatōis gr̄e vel gl̓ie ē vltra ſe. ergo angelus nō diligit ſe dilectōne rōnali ex cōſideratōe iſtius ꝑticipatōis. ¶ Sed videt̉ cōtrarium Dei em̄ cuius ē ſumma dilectō ē diligere ſe: angelus er go ſi diligit ſe dilectōe rōnali ſiue intellectuali. in hͦ aſſi milat̉ deo. ſꝫ multo maior ē indiuiſio inter diligētē ⁊ di lectū cū deus diligit ſe. qꝛ ē ſumma indiuiſio ꝙͣ ſit inter diligēteꝫ et dilectu cū angelus diligit ſe. gͦ nō repugnat dilectōni rōnali ſiue intellectuali ꝙ angelus diligat ſe. ¶ Pręterea. ꝙ angelꝰ diligat angelū ad hoc inclinat na tura. et ad hoc inclinat gr̄a. ergo rō que ē media ſiue in tellectus ex cognitōe ſibi data ad hoc inclinat. ergo an gelus diligit aliū angelū dilectōe hmōi. ¶ Rn̄det̉ ꝙ an gelus et ſeip̄m et aliū angelū diligit dilectōne electiua. ¶ Ad primū dicēdū ꝙ illud verbū dilectio. vt ſic ſemper in alterū tendit. excludit ꝓpriū et priuatū amorē. et loq tur de dilectōe gratuita q̄ nūꝙͣ reflectit̉ in diligētē ꝑ p̄c ſionē. Un̄ ex verbo illo nō habet̉. quin et dilectio electi ua et naturalis ſit reſpectu diligētis. Preterea vt ē ta ctū ſupra. angelus diligēs ſe ē alter inꝙͣtuꝫ diligit et in ꝙͣtum diligit̉. qꝛ diligit ſuū eē ſuā vitam que ē altera ab ip̄o. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ angelus diligit aliū ange dilectōe electiua. et rōe ꝑticipatōis eiuſdē nature. ⁊ ī qua participat cū ip̄o ī rōe imaginis. ¶ Ad illd̓ qd̓ obij citur. ꝙ tūc nō diſtinguit̉ a dilectōe naturali. Dicēduꝫ ꝙ nō ſequit̉. idē em̄ cū diuerſimode accipit̉. pōt eē rō di uerſoꝝ modoꝝ diligēdi. ſicut in dilectōe mercēnaria et filiali. In vtraqꝫ em̄ ē bonitas prima rō diligēdi: ſed in vna ē rō ip̄a bonitas inqͣtū ē bonitas. in alia ip̄a boni tas inꝙͣtum ē benefica. Similiter in ꝓpoſito. Un̄ parti cipato eiuſdē nature ē rō dilectōis naturalis. inqͣtū cō ſiderat̉ vt ens abſolute. Similiter em̄ natura mouet̉ ad diligēdū ſibi ſimile inqͣtū ē ſimile. Eccͣi. xiij. Omne aīal diligit ſibi ſimile. Participatio aūt eiuſdē nature vt ca dit ſub iudicō debiti diligēdi. ē rō dilectōis electiue. in tellectus em̄ angeli cognoſcētis aliquid eē ſimile alteri iudicat illud debere diligi ab illo: et ita cōformitas ſiue ticipatio eiuſdē nature vt cadit ſub iudicio debiti dili edi ē rō dilectōis electiue. ¶ Preterea. conformitas in imagine fuit rō diligēdi dilectōe electiua: ꝯgnouerūt em̄ adminus indiſtincte. ꝙ erant cōditi ad imaginē dei. ſcꝫ inꝙͣtum imago dr̄ expreſſa ſimilitudo. bene em̄ ſciuerūt naturali ꝯgnitōe nullā creaturā deo ſimilioreꝫ illis. ſed gratia addita diſtinctius et clarius cognouerūt ſe eē ad imaginē. ſciētes ꝑ eēntie ſimplicitatē et diſtinctōem po tētiarū naturaliū ſiue habituū. ſe expreſſiſſime ꝓut poſ ſibile fuit creature. ad dei imitatōem ꝙͣtum ad vnitateꝫ eēntie et diſtinctōem ꝑſonarū cōditos eē. Scd̓m ergo ꝯgnouerūt dilexerūt vn̄ ꝯgnoſcētes ſe eē ad imagine ⁊ cōditos. ſe mutuo dilexerūt dilectōe electiua. ¶ Ad id gͦ qd̓ obijcit̉. ꝙ naturali cognitōe ſine gr̄a nō cognouerū ſe eē ad imaginē. dicēdū ꝙ et ſi diſtincte nō ꝯgnouerūt. indiſtincte tn̄ ſciētes nulla creaturā deo ſimiliorē illis. ⁊ ita illos expreſſiſſime ad imaginē dei ꝯditos eē. ¶ Queſtio triceſimaſecun da de localitate ang Icto de potentia tiua angeli et de actu eius interiori ōſequēter dicēdū ē de actu exteriori. ſcꝫ de motu locali. Et prīo de moxu iiꝰ quo mouet̉ ī ſe nō aſſumpto corꝑe. Se cundo de motu quo mouetur aſſumpto corpore. Ꝙtum ad primum inquirendum eſt de localitate angeli. deide de motu eius. Circa primum inquirenda ſunt tria. ¶ Primo vtrū ſit ī aliqͦ loco corꝑali. ¶ Secūdo vtrꝝ ſit vbiqꝫ. ¶ Tercio vtꝝ ſimul poſſit eſſe ī pluribus locis.

Queſtio .xxxij.
Nembrum primū D primū ſic. Natura loci nobilior ē loca to: ſꝫ ſpiritus angelicꝰ nobilior ē quocūqꝫ corpore. gͦ nō ē angelus in aliquo loco cor porali tāꝙͣ cōtentus ab eo. ¶ Item ſapi. j. dr̄ de ſpiritu increato ꝙ cōtinet oīa: ſꝫ cōſtat ꝙ ſpiritus angelus et ſi creatus ſit. plus tn̄ accedit ad naturā eius et rōem. ẜm ꝙ ē poſſibile in creatura ꝙͣ aliquod corpus gͦ ẜm viā iſtā plus competit. vt ſpiritus creatus ꝯtineat ipus ꝙͣ ecōuerſo. ¶ Preterea. corꝑis cōtinētis ad con itū ē ſꝑ aliqua cōueniētia. ſicut videmus. ꝙ corꝑibus leuibꝰ(eo ꝙ ſunt leuia) debetur locus ſuperior: ſꝫ graui bus(eo ꝙ ſunt grauia) debetur locus inferior. Un̄ ⁊ cor pora ſuperiora naturaliter mouentur ſurſum. inferiora deorſum. ita ꝙ nec grauia naturaliter mouētur ſurſum nec leuia deorſum: ſed angeli ad locuꝫ corporalem nul la videtur eē cōueniētia. īmo indifferēter pōt mouere n̄ ſolū circulariter ſicut corpus celeſte. ſꝫ etiā tam ſurſum ꝙͣ deorſum. videt̉ gͦ ꝙ angelo nō cōpetat eē ī loco corpo rali. cū corpori nō aſſignetur aliquis locus corporalis. ſi ꝓpter p̄dictā cōueniētiam que eſt naturaliter locati locans. ¶ Preterea. intelligamꝰ ꝑ impoſſibile. ꝙ nu lū eēt corpus. cōſtat ꝙ adhuc poſſet eē angelus: nō em̄ ē de angelo ſicut de aīa. q̄ adminus videt̉ ꝙͣtum ad exitū ſui ineſſe. indigere corpore: ſed angelus de ſe ē natura ſe patus. ¶ Preterea. nullo corpore creato potuit creari. videtur gͦ. ꝙ nullo mō quo ad eius eſſe dependeat a cor pore. ⁊ ita videt̉ ꝙ nulla ſit aſſignādi neceſſitas angelū eē in corpore. vt quod ei ꝑ ſe cōueniat. ¶ Si dicat̉ ꝙ ve rū ē ꝙ hoc ei per ſe nō cōueniat ſꝫ ꝑ accidens.ſ. rōne ſue oꝑatōis. Quod videt̉ dicere damā. Hoc nihil ē. qm̄ cō ſtat ꝙ ſi dicat̉ eē in loco rōe ſue oꝑatōis. hoc nō ē niſi rō ne oꝑatōnum corporaliū. aut rōe eoꝝ que circa nos ex ercent: qm̄ planū eſt ꝙ rōne oꝑatōnum quas habet īme diate in deū. nō eſt ip̄m aſſignare eē in loco corporali. gͦ ẜm hoc circūſcripta om̄i oꝑatōe corꝑali quā circa nos exercent. nō eēt dicere ip̄m eē in loco corꝑali. qd̓ falſum eſt. ¶ Preterea. quid ē dicere angelū eē in loco. ſi hoc eſt ſolum dicere. quia ē dum locus eſt. hoc nihil eſt. qm̄ ẜm hanc rōem om̄ia poſſent dici eē in loco. Si aūt diceret̉ eē in loco. quia loco eſt pn̄s et locus ei. ſꝫ hoc adhuc ni hil ē. qm̄ hoc ē dicere deū eſſe vbiqꝫ. et ita n̄ diceret̉ alio mō angelus eē in loco. ꝙͣ dicatur deus eſſe vbiqꝫ. qd̓ vi detur falſum. ¶ Rn̄detur bene cōcedimus ꝙ habet eſſe in loco corporali. licet ſit ſpiritus. aliter tn̄ ꝙͣ corpus. cō cedimus tn̄ ꝙ n̄ ꝙͣtum ad ꝓprietatem loci que eſt ſalua re. quoniā corpus nō eſt natum ſaluare ſpiritū. cuꝫ ſine eo poſſit: ſꝫ cum poſſibile ē ip̄m eſſe in loco quo ad ꝓpri etatē loci. que ē cōtinere vel diffinire. tn̄ valde dubita bile eſt quo hoc ſit poſſibile. qm̄ in corporibus videmus ꝙ cōtenta corpora ſunt poſſibilia reſpectu cōtinentium ⁊ per cōtinentiā terminātur. Unde ip̄m cōtinens ē cor pus ſuperius. ẜm ꝙ dicimus ꝙ aqua cōtinet terrā. aer aquā. ignis aerem. celū omnia elemēta. ⁊ ponimus etiā ip̄a corpora ſuperiora prout ſunt cōtinentia eē ſicut ſpe cies reſpectu inferiorū cōtentoꝝ. Un̄ in corporalibꝰ ſꝑ ponimus aliquā formalem naturā ex parte cōtinentis. ẜm quā eſt natum cōtineri: ſed n̄ videtur poſſibile reꝑi ri ex parte corporis. ẜm ꝙ dicitur cōtinere angelum ali quā naturā formalē. et ex ꝑte angeli cōtenti aliquā natu rā poſſibilē aut materialem. ꝓpter hoc valde ē dubitabi quō angelus poſſit cōtineri ab aliquo corpore. ꝓpter uod intelligēdum eſt. ꝙ aliter cōtinetur corpus a cor pore. et aliter ſpiritus a corpore: qm̄ vt on̄ſum ē. aliqua ꝓprietas eſt in corpore ſuperiori ẜm quā natum ē cōtinē corpus inferius: ſꝫ licet in corꝑe aliqua ꝓpritas. ẜm quā natū eſt cōtinere angelū. nō tamē dicimꝰ ꝙ ſit ꝓprietas corꝑalis ex parte corporis ꝓueniēs. ſꝫ potius eſt diuini tus data. Scd̓m hoc etiaꝫ eſt aliqua ꝓprietas āgeli. ẜm quā eſt natus cōtineri vt iam videbitur. et hoc dicimus ſine preiudicio melioris ſententie. qm̄ hoc nō inuenimꝰ
plane determinatū in ſacra ſcriptura. nec a ſanctis. nec ab expoſitoribus ſacre ſcripture. ¶ Ad hoc tamē magis explanandum notandum. ꝙ deus de natura ſua duo habet.ſ. ꝙ omnia cōtinet. ⁊ ꝙ ſit vbiqꝫ. Iſta v̓o cōmuni cat creature ẜm ꝙ ē poſſibile a creatura ſuſcipi: rōem/ cōtinendi cōmunicat creature: ſꝫ creatura ſpiritualis qͥ ē angelica hanc nō potuit ſuſcipere. qm̄ ip̄i angeli ſunt adinuicē diſtincti quo ad naturas ſuas. nec ita ordinan tur vnus ad aliū ſicut ex parte corporū. Similiter dici mꝰ ex parte aīaꝝ. Cōgruit gͦ creature corporali. tn̄ ẜm ꝙ eſt poſſibile. vt quod in deo ē ẜm indiuiſionē. ſit ī crea tura corporali per diuiſionem. vn̄ in eo eſt iſta potentia quaſi infinita in creatura quaſi finita. quoniā ſicut di cit ph̓s. Omnis virtus vnita. plus eſt infinita ꝙͣ virtus multiplicata. et precipue cōgruit illi creature corporali que eſt compoſita in vniuerſo. et hoc eſt ip̄m vniuerſum qd̓ verum ē. quia ex ſe habet virtutē cōcipiēdi ⁊ corpo ra ⁊ ſpiritus: ⁊ p̄cipue illi particl̓ari creature que nobi lior eſt ſicut celum. et alijs ſicut ē magis et minꝰ. ẜm no bilitatem maiorē et minorem. Et iō ẜm hec nobis vidr̄ dicēdū. ꝙ in corporali creatura ē ꝓprietas. tn̄ diuinitus data. ẜm quā pōt cōtinere ſpūs. licet hanc ꝓprietatē non habeat ex parte illa ex qͣ ē corpus. ſꝫ ẜm hoc qd̓ dictū fu it. deus nō ſolum habet virtutē cōtinēdi om̄ia ſed etiam habet eē vbiqꝫ. ⁊ hoc cōmunicat creature ẜm ꝙ ei poſſi bile ē: ſꝫ eſſe vbiqꝫ nulli creature pōt ꝯuenire. ſꝫ ſolū eſſe hic. ẜm ꝙ dicit ambro. in li. de ſpūſancto. Ꝙ vnaqueqꝫ creatura certis limitibus ⁊ finibꝰ diffinita ē. ⁊ ita ſpūs angelicꝰ hꝫ adminꝰ ex ꝑte ſua ꝙ debeat diffiniri loco. et ꝙ ſit hic. ita ꝙ nō ibi. et iō hec duo ei cōferunt eē in loco Ad hͦ et̄ valet qd̓ vidr̄ dice̓ bern̄. ꝙ vnuſꝗſqꝫ ſpūs creatꝰ hꝫ aliquā ordinatōem ad corpꝰ: ex hac em̄ ordinatōe pt̄ habe̓ qͣſi poteſtatē ad hͦ. vt poſſit cōtineri a corꝑe. Cōce dimus tamen ꝙ nō ꝓpter hoc ſequitur. ꝙ ſi locus corpo ralis n̄ eēt ꝙ ꝓpter hoc angelꝰ nō eēt. īmo bene dicimꝰ. ꝙ poſſet eē. et ſi nō eēt in loco corporali. qm̄ ab hac rōe cō tinēdi. nō depēdet eē angeli. ſꝫ ſolū ab hac rōe cōtinendi quā dicimꝰ ꝙ deꝰ cōtinet oīa: et verū ē. ꝙ niſi deus ꝯtine ret ſuo mō ꝯtinēdi. ꝙ n̄ habēt eē. Et hoc ē qd̓ dicit greg. ī moralibꝰ. ꝙ oīa tenderēt ī n̄ eē. niſi manu cōditoris te nerētur. Et ꝑ hoc pꝫ ſolutō ad oīa obiecta. Poſſet tamē dici ꝙ n̄ dr̄ eē ī loco niſi qꝛ pn̄s ē loco. et tūc nō oportēt eē aliquā dependentiam eius ad locum corporalem aut ad corpus aliquod. et tunc ceſſarent omnes ille oppoſi tion ¶ Nembrum ſecundum D ſecūdū qͦ q̄rit̉. vtꝝ āgelꝰ poſſit eē vbio ſil̓ et ſemel. Ꝙ nō vidr̄. qꝛ ꝓprium ē dei ē vbiqꝫ. gͦ n̄ ꝯuenit alicui creature. ¶ Iteꝫ ſi L ueniret angelo aliqn̄ eē vbiqꝫ. non poſſet moueri: motꝰ eī ē ab vno loco ī aliū. ſꝫ qd̓ ē vbiqꝫ. pn̄s eſt oī loco. gͦ nō deeſt ei locꝰ aliꝗs. gͦ n̄ mouet̉ ad illū locum motꝰ eī ē ad obtinēdū aliꝗd qd̓ n̄ hꝫ. hͦ dico d̓ motu rct̄o vel ad ꝯtinuādū qd̓ hꝫ. ſic̄ ī motu circulari. ¶ Pret̓ea. ſi eēt vbiqꝫ hr̄et v̓tutē extēſā ad oēm creaturā corꝑalē. Si gͦ nullus angelꝰ hꝫ v̓tutē extēſā ad oēm creaturā corꝑalē n̄ pt̄ eē vbiqꝫ ſil̓. ¶ Ad ꝯtrariū vidr̄ ꝑ hͦ. ꝙ aīa q̄ ē ī cor pore ſuo. vbiqꝫ ē ī corꝑe. ſic̄ dīc aug. ē eī ꝑ vitam ī oī ꝑte corꝑis. ⁊ n̄ ē ꝑ vitā ī aliqͦ. niſi vbi ip̄a ē vnita. cū ſit vita corꝑis vl̓ viuificās corpꝰ. cū gͦ āgelꝰ aliꝗs poſſit eē mini ſter ad mouēdū celū. illd̓ pͥmū penes qd̓ det̓minat̉ motꝰ diurnꝰ. ⁊ ẜm illd̓ moueāt̉ alij celi. ⁊ ꝯſequēter fiat muta tio ī elemētis ⁊ elemētatis. habebit oꝑatōeꝫ ꝑ mīſteriū ī his. ⁊ ibi ē vbi oꝑat̉. ḡ poteſt eē vbiqꝫ ī toto illo corꝑe ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ n̄ pt̄ eē vbiqꝫ ſil̓. ¶ Ad obiectū at̄ ī ꝯtra riū dicēdū. ꝙ lꝫ poſſet ex mīſterio aliqd̓ celū moue̓. n̄ tn̄ ꝑ totū illud celū. n̄ eī vnit̉ ei ſic̄ forma materie. aut ꝑfe to ſubiecto. ſꝫ ꝯiūgit̉ ſic̄ motor moto. Motor at̄ indiui ſibilis pōt moue̓ corpꝰ qd̓ ē diuiſibile. et̄ cū ē ſeꝑatū per eēntiam ab ip̄o. ⁊ ſi eēt in aliqͣ parte ip̄ius tāꝙͣ in loco. poſſet alias partes mouere. ſicut motor qui eſt in vna

ꝑte nauis. ¶ Sed adhuc poſſet obijci. ꝙ indifferenter ſe habet ad oēm locū. nec plus ē in vno ꝙ ī alio: gͦ ſi ē ī vno pari rōne ē in quolibet: gͦ vbiqꝫ. Rn̄dendū ꝙ ſic ē an lus indifferēter ad oēm locū. ꝙ ex natura nō determi natur ei aliꝗs locꝰ. vt ſurſum vl̓ deorſum. tn̄ cū nūc ē vl̓ cū oꝑatur. pn̄s ē huic loco. et ꝯtinet̉ ab illo. ita ꝙ nō ab alio. et hoc ē qd̓ determinate ē virtutis. ad differētiam dei cuius eſt infinita. ¶ Nembrum tercium D terciū quo querit̉. vtrū ſimul poſſit eē in pluribus locis. circa qd̓ ſic. In ordine vniuerſi nobilior ē ſubſtantia angeli ꝙͣ ſit aīa. eo ꝙ angelꝰ ex natura ſua eſt ſubſtā tia ſeꝑata a corꝑe. aīa v̓o ſubſtātia corꝑi vnita aut vni bilis: ſꝫ aīa pōt eē ſimul in pluribꝰ locis. Un̄ dicit aug. in li. de anīa et ſpiritu. ꝙ tota ē in qualibet ꝑte corꝑis. multomagis angelus poterit eē ſimul in pluribꝰ locis ¶ Si dicat̉ ꝙ licet aīa ẜm ſe tota ſit in qualibet ꝑte cor poris. tn̄ nō ꝓpter hoc debet dici ꝙ ſit ſimul in pluribus locis. ſꝫ in vno loco partibili. quoniā rō locādi ꝓprie de betur toti corꝑi. ſꝫ ꝑtibus corꝑis nō debet̉ niſi ꝓut ſunt ī toto: et iō nō habent rōem locādi differentē a rōe. que in toto: et eodē mō ꝯcedit̉ de angelo ꝙ bene poſſibile eſt ip̄m eē in vno loco partibili. Verbigr̄a. ſi debeat ſubuer tere ſodomā. dicimꝰ ip̄m eē in ſodoma ſicut in loco vno qui tn̄ locus eſt ꝑtibilis. ¶ Cōtra. ſi angelus mittatur ad ſubuerſionē ſodomē. cōſtat ꝙ equaliter dꝫ ſubuertere vnā ꝑtem ita et aliam: gͦ aut erit equaliter ī qualibꝫ ꝑte aut in nulla: ſꝫ nō pōt poni ꝙ in nulla. quoniā tūc n̄ ſub uerteret̉. gͦ in om̄i. Minor patet. quoniā nō ē de angelo qn̄ debet ſubuertere aliqua ciuitatem aut aliquid hmōi oꝑari. ſicut de nauta cū debet mouere nauē. qui in vna ꝑte nauis pōt ſedere vel manere. et tn̄ totā nauē mouere et hoc ē quoniā motus nauis quaſi depēdet ex motu hu ius ꝑtis. et iō plus habet ordinē ad hac ꝑtem ꝙͣ ad aliā ſꝫ nō ē ſic de angelo. īmo ordinatōem habet ad ꝑteꝫ quā libet. nec etiā de ip̄o ē vt de rege. qui exiſtens in vna ꝑte regni. pōt regere totū regnū. quoniā pt̄as plus depēdet ex vna ꝑte ꝙͣ ex alia. reliquas etiā ꝑtes regit mediātibꝰ aliquibus miniſtris: ſꝫ licet fortaſſis angelus ad vnam partē celi empirei determinatā. magis ſe habebat ꝙͣ ad aliā. nō tn̄ ſic ē reſpectu inferioꝝ locoꝝ. et ita videt̉ ꝙ ſe quet̉ ꝯcluſio p̄dicta. ¶ Rn̄detur. dicimus ꝙ angelus n̄ ē niſi in vno loco partibili. ẜm ꝙ ip̄m ponimus in loco rōne ſue eēntie. nihilominus tamē poteſt moueer quod dā corpus magnum. et ita in vnica parte eē. ſed eius vir tus et operatio extendet ſe ad quālibet partem eius. vt cuilibet parti dicatur preſens ꝑ effectum ſue oꝑatōnis. ẜm hoc pōt intelligi quod dama. dicit. ꝙ ibi ē vbi oꝑa tur. nō ꝙ oporteat ip̄m eē ꝑ eēntiaꝫ ī quacūqꝫ ꝑte oꝑat̉. ſed ſolū ꝑ effectū ſue oꝑatōis. ẜm ꝙ ſua virtus pōt ſe ex tendere. Quedā em̄ corpora poſſunt mouere corpus eti am ꝑ eēntiam a ſe diſtincta. ſicut adamas ferrū et hmōi multomagis poteſt eſſe in ſpiritibus angelicis. Un̄ ẜm hoc dicimus. ꝙ per eēntiam nō eſt in vno etiam impar tibili. ¶ Ad illud quod obijcitur in cōtrariū ꝑ ſimile de anima. Rn̄detur ꝙ nō ē ſimile. aīa em̄ nō ſolum vnitur corpori vt motor mobili. ſꝫ etiā vt ꝑfectio perfectibili: et ſic fit vna natura ex anima et corpore. et iō ē in toto cor pore ſicut perfectio ī ſuo perfectibili toto: nec hoc habet rōe qua dicitur motor. ſed angelus ſolū corpori vnitur ſicut motor mobili. et ideo nō oportet ꝙ in toto corpore locetur per eſſentiam. ſed ſolū ꝙ in vna parte. et ad reli quas partes extendatur ſua virtus et operatio vt dictū eſt. Et generaliter nūꝙͣ oportet ꝙ ſi aliqua duo vniant̉ ꝙ vbicūqꝫ ſit vnuꝫ. ꝙ et alterum: niſi fiat vna natura ex ip̄is. Ande licet humana natura ſit vnita diuine ⁊ diui na natura ſit vbiqꝫ: non ꝓpter hoc oportet ꝙ humana. quoniam nō vniuntur in vnitate nature ſed ſolum per ſone.
Queſtio. xxxiij. de mo ¶ tu angeli. Onſequenter que ritur de motu angeli. ¶ Primo vtri angelus moueat̉ localiter. ¶ Secundo vtrum mouendo neceſſe ſit pertranſir mediuꝫ. ¶ Tercio vtrū ī ſe vel ex ſe ha beat moueri localiter: aut ad hoc ꝙ ſic moueret̉. neceſſi ſit ip̄m aſſumere corpus. ¶ Membrum primum mū ſic videt̉. ꝙ angelꝰ localiter mo § ueatur. et primo ex hoc qd̓ dicit̉ ad ephe. .j. Oēs ſunt adminiſtratorij ſpūs. ī mīſte riū miſſi. hmōi aūt miſſio nō expletur niſi ꝑ motū localē. ¶ Hoc idē patet ex hoc qd̓ dicit Ioh̓. da ma. Cū ſunt in celo empireo nō ſunt ī terra. cū ad terrā a deo mittūtur nō remanēt in celo. ¶ Item greg. ſuꝑ il lud luc̄. j. Ego ſum gabriel qui aſto an̄ deū ⁊cͣ. Cuꝫ ad nos veniūt angeli exterius ſic implet miniſteriū. vt tam̄ an̄ deū interius ꝑ ꝯtemplatōem aſſiſtāt. et ita vt prius Et ad hoc poſſunt adduci plures auctoritates tā ex te xtu biblie ꝙͣ ex poſitōibꝰ ſacre ſcripture. ¶ Hoc ideꝫ per rōnem pōt oſtēdi. ꝙ ſolius creatoris ē eē vbiqꝫ. creatur v̓o ē diffiniri loco. qd̓ etiā patet de angelo qꝛ vt dictū eſt cū ē in celo nō ē in terra. ſimul em̄ nō eſt in pluribus le cis. Ponamus gͦ ꝙ ſit in celo et p̄cipiat̉ ei aliquid oꝑa ri ī terra: tūc planū ē ꝙ nō pōt eē in terra niſi ꝑ motun et neceſſe ē ꝙ ibi ſit. qm̄ neceſſe eſt vt ibi ſit vbi operat̉. planū ē ꝙ neceſſe ē ip̄m moueri localiter. ¶ Cōtra. oīs motus ē ꝓpter indigētiam ſuip̄ius vel alterius. et ponit̉ exemplū de celo. ꝙ ſi ꝓpter indigētiā ſui nō moueat̉. qm̄ ē corpus ꝑfectiſſimū. mouet̉ tn̄ ſicut dīc ph̓s ꝓpter cōti nuatōem generatōis inferiorū. Sed angelus nō habet neceſſe moueri ꝓpter indigētiā ſui vl̓ alterius. gͦ ⁊cͣ. Pro batio minoris. ꝓpter indigētiā ſui nō mouet̉. cū ſit iam beatificatus. et ita vltimā perfectōem habet cū qua nō pōt habere indigētiā aliquā: gͦ mouet̉ ꝓpter indigētiaꝫ alterius. ⁊ hoc vidr̄ ꝑ hoc qd̓ dr̄ heb̓. j. Om̄es ſunt admi niſtratorij ſpūs miſſi ꝓpter eos ⁊cͣ. Sꝫ cōtra videt̉. ꝙ ſi nūꝙͣ eēt indigētia hoīs reꝑanda per motū angeli. ꝙ ad hūc nihilominus poſſet angelus habere neceſſitatē ad mouēdū. ponamus gͦ ꝙ ad hoc p̄cipiat ei dn̄s moueri. ⁊ cū ſuo motu nō perficiat̉ aliqua indigētia creature. ⁊ cū habeat neceſſe obedire. pꝫ ꝙ neceſſe habet moueri. qͣ re ⁊cͣ. ¶ Preterea vidr̄ ꝙ ꝓpter ſuip̄ius indigētiā mon at̄. ꝯſtat em̄ ꝙ ꝑ ſuū motū ē ī aliquo loco ī quo nihilomi nus pͥus erat anꝙͣ moueret̉. gͦ ē in ip̄o aliquid innouatū gͦ aliquid acquiſitū. qͦ vt videt̉ an̄qͣ mouereretur ind bat: aut fruſtra mouebat̉. qͣre ⁊cͣ. ¶ Si dicat̉ ꝙ verū eſ ꝙ ꝓpter indigētiā ſuip̄ius. ſꝫ nō ꝓpter indigētia q̄ mō ſit in ip̄o. cū iā ſit beatificatꝰ. ẜ ꝓpter indigētiā que fuit. et hoc dr̄ ẜm opinionē illoꝝ q̄ dicūt. ꝙ angeli mō merētur gl̓iam quā iā obtinuerūt. Un̄ nō merētur habēdum ſec potius iā habitū. ¶ Cōtra. p̄miū reddit̉ ꝓpter meritū. gͦ meritū naturaliter an̄cedit p̄miū. gͦ angeli prius meru rūt gl̓iam quā mō obtinēt. ꝙ eā obtinuer̄t. qͣre ⁊cͣ. ¶ Itē mali angeli ſimul ſunt auerſi a deo ⁊ boni ꝯuerſi. ſꝫ m li ſufficiēter meruerūt penaꝫ per hoc ꝙ ſunt auerſi. Un̄ ꝓpter illā auerſionē puniti ſunt poſtmodū eternaliter. gͦ boni per hͦ ꝙ ſunt ꝯuerſi. meruerūt gl̓iam quā mō ob tinēt. gͦ extūc habuerūt ꝑfectōem ī merito ⁊ ī p̄mio. 6 illa ꝯuerſio fuit gratuita. ſꝫ quātulacūqꝫ ꝯuerſio dūn gratuita ſit. ſufficit ad obtinedā gl̓iam. Planū ē gͦ ꝙ ꝓ p̄ter hmōi ꝯuerſionē nō habuerūt angeli indigētia. nec ex parte meriti nec ex ꝑte p̄mij. gͦ poſtmodū nō mouetur ꝓpter indigentiā priꝰ habitā reꝑandā. ¶ Itē oē qd̓ mō uet̉ ꝓpter aliquid habito illo quieſcit. ſi gͦ motꝰ angelin mouet̉ niſi ꝓpter obtentū gl̓ie. videt̉ ꝙ obtēta gloria nō

Queſtio .xxxiij.
ri. qm̄ pꝰ obtētū gl̓ie n̄ videt̉ aliꝗd deberet vlteriꝰ n̄ ī eo eē reꝑandū n̄ tūc n̄ eēt bt̄ificatꝰ: ex qͦ adhuc appa ret. ꝙ n̄ p̄t ꝑ n̄ moueri ꝓpt̓ reꝑatōꝫ indigētie qꝛ pͥus hūit. cū ſit ia ſufficiēt̓ reꝑata. ¶ Itē occaſione ſ it̉. vtꝝ motꝰ ſꝑ gētie atteſtet̉ vt ſeqͣt̉. hͦ mo uet̉. gͦ ē indiges: qd̓ videt̉ ꝑ diffinitōꝫ motꝰ. quā ponit ph̓s q̄ ē. motꝰ ē actꝰ mobil̓ imꝑfectꝰ. ¶ Sꝫ ꝯͣ. ꝯſtat ꝙ corꝑibꝰ gl̓ificatis atteſtat̉ agilitas ꝑfectōni aut alit n̄ dicēt̉ dos agilitas: ſꝫ agilitas dic̄ potētiā hmōi corpe ad mouēdū local̓r: ſꝫ ꝯſtat ꝙ plꝰ ē ꝑfecta potētia cū ē ſb̓ ſuo actu. ꝙͣ ſit ẜm ſe: ſꝫ actꝰ p̄dicte potētie ē motꝰ hmor corpoꝝ ẜm hmōi agilitatē. gͦ planū ē ꝙ motꝰ corꝑm gl̓i ficatoꝝ atteſtat̉ ꝑfectōi. ⁊ n̄ indigētie: gͦ ml̓tomag̓ mo s ſpirituū. ¶ Sꝫ ꝯͣ. qꝛ deꝰ ē vbiqꝫ iō n̄ dr̄ moueri. Nec ꝯͣriū qd̓ dic̄ augꝰ. ad oroſiū. ꝙ deꝰ mouet ſe ſine tꝑe ⁊ ſine loco. hͦ.n. ſolū ē dictū ẜm ſil̓itudinē qͣndā. Ꝙ gͦ dr̄ creat̉a moueri local̓r. hͦ ē. qꝛ deeſt ei vt ſit ī illo loco ad quē mouet̉. gͦ ē ī eo indigētia qͦ ad hͦ. ⁊ ita oīs moiꝰ ē ꝓ pter indigētiā. ¶ Sol̓o. ꝯce mꝰ ꝙ angelꝰ mouet̉ de lo co ad locū. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ ī ꝯriū. dicimꝰ ꝙ ī crea tura p̄t determīari indigētia dupl̓r. Uno mō vt dicat diminutōꝫ reſpectu ꝑfectōis. q̄ ē ī ſolo deo: ⁊ ſic bn̄ ꝯce dim qͣlibꝫ creat̉a et̄ u ē indigētia. hͦ enī ꝑfectōi d te creat̉e ẜ ta n̄ oppoīt. A vt dicat ā creat̉e. ẜm ꝙ dici mus. ꝙ ar t̉: ⁊ ſic dicimꝰ itis ē īdigētia. vn̄ nec ꝙ nec īa motꝰ eoꝝ ē ꝓpt̓ indigētiā fectōi opponat̉: nec.n. qn̄ n̄ eniūt ī medio reſiſtētiā. īmo tamcito ſunt vbi eē volūt. ⁊ verū ē. ꝙ ſi alit̓ eēt. ꝙ ī ip̄is qͦ ad motum eoꝝ eēt indigētia q̄ ſue ꝑfectōi oppoīt̉. ¶ Dicimꝰ gͦ d̓ an el̓. ꝙ mouēt̉ ꝓpt̓ reꝑandā indigētiā q̄ ē ī nobis. ⁊ ī hͦ lꝫ mereāt̉ p̄miū prīcipale. merēt̉ tn̄ ſcd̓ariū: ſic̄ regēdo n̄ acꝗ̄rit p̄miū prīcipale ẜꝫ iū: ⁊ liū b merēt̉ angeli. lꝫ iā ſint bt̄i vſqꝫ ad diē iudicij: nec tn̄ eſt ꝓpt̓ hͦ ī tētia q̄ op e ꝑfectōi. vt. sͣ. on̄ſū eſt: tn̄ bn̄ ꝯcedimꝰ. ꝙ et̄ ſi n̄ ierēt̉ ꝓpt̓ reꝑādā indi gentiā q̄ ē ī nobis. ſꝫ ſo lirēt rīcipi: ꝙ adhuc merēt̉ pͥmiū ſcd̓arij it alteriꝰ generis a p̄dicto p̄mio ſcd̓ario: illd̓.n. poſt ici aureola. iſtud n̄. vn̄ bn̄ ꝯcedimꝰ ꝙ ī ſola ꝯuerſiōe ad deū meruer̄t p̄miū pͥmū ⁊ poſtmodū n̄ merēt̉ niſi ſcd̓ariū. nōdū tn̄ hītū an mereāt̉ ſꝫ poſt meritū hn̄dū: ⁊ ꝯcedimꝰ ea q̄ ad hͦ obie cta erāt. ⁊ ꝑ hec pn̄t ſo ¶ Membꝝ ſecūduꝫ Dſcd̓m qͦ q̄rit̉. vtꝝ ncc̄e ſit ip̄m moueri ꝑ mediū. Qd̓ videt̉. qm̄ mobile rōe ſui mo tus n̄ p̄t ꝯꝑari niſi ad terminū ad quē. ⁊ Ca termīo a qͦ. aut ad ſpaciū eius mediū. Suppoſito gͦ ex p̄dictis ꝙ angelꝰ moueat̉ ẜm locū. ne ceſſe ē ꝙ dicat̉ hͦ ꝯꝑatōe ad aliquē p̄dictoꝝ locoꝝ: ſꝫ cō ſtat ꝙ n̄ ꝯꝑatōe a termīo a qͦ. qm̄ ī illo termīo fuit n̄ mō tus. gͦ ꝯꝑatōe ad hūc. n̄ p̄t hr̄e ratōꝫ motꝰ. cū quieſcē moueri ſint oppoſita. Sil̓r nec ī ꝯꝑatōe ī termīo ad quē qm̄ cū ē mobile ī hͦ loco iā ē mutatū vl̓ motū: ſꝫ moueri ⁊ eē motuꝫ opponūt̉. gͦ ſi dicat̉ moueri. ncc̄e ē vt hͦ ſit in ſpacio intermēdio. ⁊ ita ncc̄c ē ip̄m ꝑtrāſire mediū. Et ꝙ ita ncc̄e ſit ẜm iſtā rōnē adhuc euidentiꝰ apparet. qꝛ ip̄m moueri mediū ē īt̓ n̄ motū eē. ẜm ꝙ reſpic terminū a qͦ. ⁊ ip̄m motū eē ī termīo ad quē. qͣre ẜm hͦ ip̄m n̄ mo tū eē. ē ī termīo a qͦ. ⁊ ip̄m motu eē ī termīo ad queꝫ. ſic erit ip̄m moueri ī ſpacio intermedio. ¶ Ad idē. motꝰ lo cal̓ ⁊ locꝰ ſeſe ꝯſequūt̉. ita ꝙ ꝗcꝗd dr̄ eē ī loco. dr̄ moue ri local̓r. ⁊ iō dic̄ ph̓s. ꝙ niſi eēt motꝰ n̄ q̄reret̉ locꝰ: ſꝫ locꝰ ꝯꝑat̉ ad locatu. aūt ſic̄ ip̄m circūſcribes. aut ſicut ſaluas. aut ſic̄ terminās. aut ſic̄ ī qͦ locatū ꝗeſcit: ſꝫ con tat ꝙ locꝰ angeli eēntial̓. n̄ ꝯꝑat̉ ad ip̄m ſic̄ ip̄m circū ſcribes. qm̄ ip̄e modꝰ eēndi ī loco ſolū corꝑibꝰ ꝯpetit: nec ſic̄ ſaluās ip̄m. qm̄ ſine loco corꝑali poſſꝫ eē angel
ſꝫ bn̄ videt̉ locꝰ ꝯꝑari ad angelū ſic̄ ī qͦ ē angelꝰ. ſicut in ſuo termināte. aut ſicut ī eo ī qͦ ꝗeſcit: intelligamꝰ angelus ſit in aliqͦ loco vt in qͦ ꝗeſcat. ⁊ debeat poſti dū eſſe in aliquo ad queꝫ ncc̄e ſit termīari ſuū motum. quia ꝯſtat ꝙ in illo nō pōt eſſe niſi ꝑ motū. Si gͦ dicat̉ angelus moueri. ꝯſtat ꝙ hͦ nō eſt dū eſt in termīo a quo in quo eſt ſicut in quo quieſcat: qm̄ dum eſt in hͦ termi no. adhuc hꝫ potentiā mouendi. nec adhuc actualiter mouet̉ aut motū eſt. Similit̓ nec cum iaꝫ eſt ī termīo ad queꝫ. qm̄ iam motus eſt aut mutatꝰ. Iſta gͦ potētia ad mouendū quā habebat dū erat in termīo a quo. nec reducit̉ ad actum. niſi dū eſt in ſpacio intermedio. qͣre vt prius videt̉. ꝙ neceſſe ſit ip̄m moueri ꝑ ſpaciū. ⁊ ita neceſſe eſt ꝑtranſire mediū. ¶ Contra. eſt quoddā cor pus rarū vel denſum quod mouet̉ diuidēdo mediū. eſt aliud corpꝰ nec raꝝ nec denſuꝫ ſꝫ nobiliꝰ. vt lumē quod ſuo loco mouet̉ orbicularit̓. extra aūt mouet̉ motu re cto. nō diuidendo mediū. vt radius. Un̄ ꝓprie nō dicit̉ quo ad hͦ diuidere mediuꝫ. ẜm ꝙ dicit augꝰ. in lib. ſex queſtionū: nō citius ꝑueīt radius ad ꝓpinꝗora loca ꝙͣ ad remotiora. ſꝫ fit repente immutatio ī medio ⁊ extre mō: ſꝫ corpꝰ rectū ꝑtranſit mediū diuidēdo. ⁊ eſt dicere ſuū motū tardū vel veloceꝫ. Sꝫ ꝯſtat ꝙ ſpūs angelio adhuc in nobiliore ꝯditiōe ꝑticipat motū localē ꝙ etiā corpus quodcūqꝫ. quare ſi vnū eſt corpꝰ qd̓ mouet̉ per tranſeūdo mediū ⁊ diuidēdo aliud. quod et ſi ꝑtra ūdo nō tn̄ ip̄m diuidendo. ſꝫ qͣi repente ⁊ in tꝑe imꝑceptibi li fit mutatio in medio ⁊ extremo. videt̉ ꝙ ſpūs angeli cus moueat̉ de loco ad locū nō ꝑtranſeūdo medium. Iteꝫ aug. ad oroſiū. deus mouet corꝑa ꝑ loca ⁊ tꝑa. ſpūs n̄ ꝑ loca ſꝫ ꝑ tꝑa. Si gͦ dicat̉ mouere ſpūs ꝑ oppo ſitōeꝫ ac iꝑa. quo ad hͦ qd̓ eſt moueri ꝑ loca: ⁊ ꝯſtat ꝙ ſicut corꝑa mouent̉ de loco ad locū. ſic ⁊ ſpūs. gͦ cuꝫ dicūt̉ ſpūs moueri ꝑ loca. hoc n̄ pōt eſſe. niſi ꝗa mouē do de loco ad locū. nō ꝑtranſeūt mediū. quo ad hoc enī quod eſt moueri de loco ad locū. nō eſt oppoſitō int̓ cor pora ⁊ ſpūs quo ad locū ſꝫ motū. ¶ Sꝫ vt habeat̉ inte lectus hꝰ aucͣtis obijcit̉ ꝯtra eam. qm̄ ſicut dicit ph̓s. motus localis primꝰ eſt inter omēs motus. ⁊ iō ip̄o de ſinēte. deſinūt omēs alij motus. Sꝫ ex vna ꝑte aucͣtis habet̉. ꝙ motus localis nō eſt in angelis. quia dicit̉ ꝙ deus mouet ſpūs nō ꝑ loca: quare videt̉ ꝙ ei nō ꝯueīat aliquis motus: quid ē gͦ quod poſtmodū dicit̉ ꝙ ei cō uenit moueri ꝑ tempꝰ. cū ꝯſtet moueri ꝑ tempꝰ eē qͦd dam moueri. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ cū angelus mouetur localiter mouet̉ ꝑ mediū. Notandū tn̄ ꝙ moueri ꝑ me diū dicit̉ dupl̓r. Uno modo qn̄ vna ꝑs eius quod mo uet̉. eſt in vna ꝑte loci. ⁊ alia in alia ꝑte: ſic fit motꝰ ꝑ ꝯmenſuratōꝫ mobilis ⁊ magnitudinis. ⁊ ſic angelꝰ nō pōt moueri ꝑ mediū. ſꝫ ſolūmodo corpus: cū angelꝰ nō habeat ꝑteꝫ ⁊ ꝑtem. nec ꝯmetiat̉ ſe ꝑtibus loci ſicut cor pus. Alio modo dicit̉ moueri ꝑ mediuꝫ ꝙ lꝫ nō ſit ẜm vnaꝫ ꝑtem ſui in termino a quo. ẜm aliaꝫ in termīo ad queꝫ. nec fit motus ꝑ ꝯmēſuratōꝫ mobilis loci ſiue ma gnitudinis: reſpicit tn̄ ⁊ terminū a quo ⁊ terminū ad quē. ⁊ hͦ modo angelus dicit̉ moueri ꝑ mediū. vnde cū eſt in illo medio ſpacio. nō eſt in illo loco a quo recedit nec in illo ad que tendit: ſꝫ hꝫ relatōꝫ ad vtrunqꝫ termi nū. lꝫ ꝑs eius nō ſit in vno. ⁊ ꝑs in alio. ¶ Sꝫ tūc q̄ri tur. quare neceſſe ſit angelo ꝑtranſire mediuꝫ in motu ſuo. Ad quod rn̄det̉. ꝙ hoc exigit̉ rōne motus localis: oꝑtet.n. in motu locali ⁊ generalit̓ in om̄i motū diſfe rente a mutatōne. ꝙ oꝑtet ibi eſſe ratōꝫ medij differēte a ratōne terminoꝝ.ſ. termini a quo ⁊ termini ad queꝫ quod nō oꝑtet in mutatōne. ſed cū mutatū eſt. ſtatim ē in altero termīo.ſ. in termīo ad queꝫ: nec oꝑtet ibi me diū eſſe differēs ab extremo ſiue a termīo: quia gͦ ī mo tu oꝑtet de nccītate eſſe rationeꝫ medij. differentem ab vtroqꝫ termīo: ideo cum angelus mouet̉ localiter. ne ceſſe eſt ꝙ moueat̉ ꝑ mediū. quia alio modo non poſſet

intelligi moueri localit̓. ¶ Ad illud quod obijcit̉ ī con trariū. dd̓m ꝙ lꝫ nobilior ſit ſpūs angelicus ꝙͣ lux cor palis: nihilominꝰ in hoc ꝯueniūt. ꝙ vtrūqꝫ mouet̉ ꝑ me diū. qꝛ hͦ exigit̉ nō ex ꝑte eius qd̓ mouet̉ ſꝫ ex ꝑte ip̄ius motus. in quo neceſſe eſt ratōꝫ medij eſſe differentē ab vtroqꝫ termīo. In hͦ tn̄ abundat in nobilitate ſpūs an gelicus a luce corꝑali. qꝛ ī motu ſuo n̄ ē ẜm vna ꝑtē ſui in termīo a quo. ẜm aliā in termīo ad quē. ſicut lux cū ꝑtranſit que ꝯmetit̉ ſe ꝑtibꝰ loci. ¶ Ad illud d̓o qd̓ dic̄ augꝰ. ꝙ deus mouet ſpūs ꝑ tp̄us n̄ ꝑ loca. dd̓m ꝙ hͦ nō intelligit̉ de motu locali. ſꝫ de motu interiori. quo mo uet̉ ẜm origineꝫ vel affectōꝫ. ¶ Membꝝ terciuꝫ D terciū quo querit̉. vtꝝ angelꝰ ex ſe mo ueat̉ localit̓. vel cū mouet̉ ncc̄e ſit ipſum aſſumere corpꝰ. Ꝙ aūt ncc̄e ſit ip̄m aſſu mere corpꝰ. videt̉ ex verbis bt̄i Bern̄. ſu ꝑ cantica cāticoꝝ: ꝓbat.n. hͦ ibi dicēs. Nō eſt diſcurre nec de loco ad locū tranſire niſi corpoꝝ: ſꝫ ꝓpria paſſio alicuiꝰ ſubiecti n̄ ꝯueīt alij ſubiecto. niſi ꝯueniētiā quā hꝫ ad illud: cū gͦ moueri de loco ad locū ſit ꝓpria paſ ſio corꝑis. n̄ ꝯueīt angelo. niſi ẜm ꝯueniētiā quā hꝫ ad corpꝰ: ſꝫ n̄ pōt hr̄e ꝯuenientiam ad corpꝰ ī mouēdo. niſi ip̄m aſſumēdo. qm̄ ei n̄ vnit̉ ꝑ eēntiā ſic̄ aīa corpori eſt vnita. gͦ videt̉ ꝙ n̄ poſſit moueri niſi aſſumat corpꝰ. Sꝫ ad hͦ manifeſtandū multū ꝓlixe ꝓcedit b. bern. ⁊ diſtī guit ibi qͣtuor ſpūs. vnū increatū ⁊ tres creatos.ſ. ſpi ritū brutoꝝ ⁊ hoīm ⁊ angeloꝝ: ⁊ maīfeſtat ꝙ ſolꝰ ſpūs increatꝰ corꝑe n̄ indiget. alij v̓o indigēt. Et videt̉ pla ne dicere. ꝙ angelꝰ n̄ mouet̉ niſi aſſumpto corꝑe. ⁊ hec ſunt v̓ba eius. Quatuor genera ſpirituū nota ſunt no bis. pecoris. noſter. ⁊ angelicꝰ. ⁊ ꝗ ꝯdidit illos: nō ē ex omībꝰ cui ꝓpt̓ ſe ſiue ꝓpter aliū ſiue ꝓpt̓ vtrūqꝫ neceſſa riū corpus n̄ ſit corꝑiſue ſil̓itudo. excepto dūtaxat illo cui oīs taꝫ corꝑalis ꝙͣ ſpūalis creaturā merito ꝯfitet̉. ⁊ dicit deus meꝰ es tu. qm̄ bonoꝝ meoꝝ n̄ eges. Et pri mū quideꝫ ita corꝑe egere ꝯſtat. vt nec ſubſiſtere abſe illo vtcūqꝫ poſſit. Simul qͦꝫ ⁊ viuificare deſinit ⁊ viue ille ſpūs qn̄ morit̉ pecus. veꝝ nos viuimꝰ ꝗdē poſt cor pus. Et infra. Habet gͦ corpꝰ nccͣiuꝫ ſpūalis creatura. q̄ nos ſumꝰ. Et infra. Iaꝫ ꝙ ſuꝑceleſtes ſpūs corꝑibꝰ egeāt. illa maxime certos nos facit. vera ⁊ vere diuīa ſnīa. Nōne ait ſunt admīſtratorij ſpūs? ⁊cͣ. Quo nā modo implent mīſteriū ſuū ſine corꝑe? p̄ſertim apd̓ vi uentes in corꝑe. Deniqꝫ n̄ ē diſcurre. nec de loco ad lo cū trāſire. niſi corpoꝝ. quod face̓ frequēter angelos tā indubitata ꝙͣ nota ꝓbat aucͣtas. Hinc ē ꝙ viſi ſunt pa tribꝰ. ⁊ ad eos intrauerūt ⁊ māducauerūt. ⁊ pedes la uerūt. Itaqꝫ inferior ſuꝑiorqꝫ ſpūs ꝓprijs corꝑibꝰ egēt ſꝫ tm̄ quibꝰ iuuēt. nō etiā iuuent̉. Ac pecus ꝗdeꝫ ex de bito ſeruitutis. ⁊ ad vſuꝫ tm̄ corꝑaliū tꝑaliūqꝫ neceſſi tatū iuuādo ſeruit: ideoqꝫ ille ſpūs ⁊ cū tꝑe trāſit. ⁊ cū corꝑe deficit. ex quo plane apparet ꝓpoſituꝫ. ¶ Ad qd̓ dicimꝰ. ꝙ ſicut different̉ ē dice̓ corꝑa ⁊ ſpūs eē in loco. corꝑa.n. ſunt in loco ꝑ circūſcriptōꝫ. Sil̓r cū tranſeūt de loco ad locū. circūſcribūt̉ loco ꝑ quē tranſeūt: ita ꝙ totū ꝯmetit̉ toti. ⁊ ꝑs ꝑti. ⁊ hoc eſt verū. ꝙ moueri ē, prie corpoꝝ ſolū. nec ſpiritibꝰ niſi ex ordinatōe ad co pus ꝯpetit hͦ moueri. Un̄ eis ī natura ſua nec ẜm ſe cō petit. ſꝫ ſolū ꝑ accn̄s. ſicut dicimꝰ cū corpus hūanū lo calit̓ mouet̉. ꝙ ⁊ aīa rōnalis mouet̉ ī toto corꝑe. Sil̓r dicimꝰ ꝙ mouet̉ corpꝰ quod aſſumit angelꝰ. ⁊ ipſe per accn̄s. Et de hͦ mō mouēdi loꝗt̉ Bern̄. ī p̄dicta omel̓. Unde bn̄ verū eſt. ꝙ angelus reꝗͥrit corpus ad hͦ vt ſic moueat̉. hͦ tn̄ potius ꝓpter noſtra indigentiā ꝙͣ ipſius. Angelus.n. nōſoluꝫ iuuat nos in oꝑationibꝰ ſpūalibꝰ ſꝫ etiā in corꝑalibꝰ: ⁊ quo ad has ꝓpter nos indiget al ſume̓ corpꝰ ad hͦ vt ſic moueat̉. ⁊ ex v̓bis bt̄i Bern. ptꝫ ꝙ de hͦ modo mouēdi loꝗt̉. hinc ē ꝙ viſi ſunt pr̄ibꝰ ⁊cͣ.
hmōi.n. oꝑatōes n̄ poſſent exercere niſi mediāte corꝑe Sed creati ſpūs ꝓprie dicūt̉ eē in loco diffinitiue niſ circūſcriptōe. quod corꝑibꝰ n̄ ꝯuenit ſꝫ ſolū ꝙ circūſcri ptōne. ⁊ ſic ꝙͣtū eſt de natura ſua rn̄det eis moueri d loco ad locū ſine corꝑe. ſiue corꝑis aſſumptiōe. ⁊ hͦ pꝫ. Aie.n. ſeꝑate pn̄t moueri nō aſſumendo corpꝰ. qm̄ aūt alienū corpꝰ aſſumerēt. aut ſuū. Alienū nō videt̉ cōpe tere: de ſuo videmꝰ ꝙ nō aſſumūt. cū iacēt ī ſepulchris quare multomagis ſpūs angelici pn̄t moueri ſine aſſi ptōne corꝑis. cū ex ſe ⁊ natura ſint ſeꝑati: nec videant̉ dependere aliquo mō a corꝑe. aut aliquā relatōꝫ habē ad ipſum. ¶ Queſtio. xxxiiij. de motu angeli corꝑe a Icto de motu an li ẜm ſeip̄m. dicendū eſt de motu eiꝰ aſſumpto corꝑe. Primo gͦ dd̓m eſt de aſſumptōne corꝑis. Secūdo de actibꝰ quos exercet ꝑ corpꝰ. Ad maiorē autē euidentia. ¶ Primo querit̉. vtꝝ de natura ſua habeat corpꝰ: aut potius ẜm naturā ſua ſit ſub̓a ſeꝑata a cor pore. ¶ Secūdo. vtꝝ indigeat quo ad aliquā oꝑationē vel non. ¶ Tercio. quid hic dicat̉ aſſumere. ⁊ ẜm quē intellectū. ¶ Quarto. de quo corꝑe aſſumat corpꝰ: aut de ſuꝑiori.ſ. celeſti. vel de inferiori vt eſt corpꝰ aereum ¶ Quinto. vtꝝ angelus illud corpꝰ organizet. vel etiā organizatū aſſumat. ¶ Sexto. vtꝝ aſſumat qͦ ad omēn actū corpus. vel nō quo ad omēꝫ. ¶ Septimo de aſſum ptione corꝑis facta. qn̄ dominꝰ in veteri teſtamēto pa triarchis apparuit. vtꝝ facta fuit a dn̄o vel ab angelo. ¶ Mlēbrū. jͣ. D primū ſic. Uidet̉ ꝙ angelꝰ de natura ſua ſit ſub̓a a corꝑe ſeꝑata. ꝯſtat.n. ꝙ ſub hilitatē ⁊ minorē. q̄ ī ip̄is attēdit̉ ẜm ma ſtātie ordinant̉ ī vniuerſo ẜm maiorē no iorē aſſimilatōꝫ ad deū: ⁊ hͦ pꝫ decurrēdo ī oībꝰ ſubſtā tijs: priꝰ.n. ſunt ſub̓e incorporee ꝙͣ corporee. ⁊ int̓ cor poreas pͥmo angelꝰ ꝙͣ aīa. ⁊ aīa rōnalis ꝙͣ ſenſibilis ⁊ vegetabilis. Sil̓r int̓ corporeas pͥus ē ſub̓a celeſtis q elemēta vel elemētata. Sꝫ ꝯſtat ꝙ ē incorporea ſub̓a. q̄ nullo mō ē a corꝑe ſeꝑata aūt ſeꝑabil̓. vt vegetabilis ⁊ ſenſibil̓. Alia ē qͥ etſi ſit corpori vnita. tn̄ ē ab eo ſeꝑa bilis. vt aīa rōalis: ⁊ poſtꝙͣ ē ſeꝑata ꝑ naturā hꝫ depē dentiā ad corpꝰ: ſꝫ lꝫ ſub̓e vegetabil̓ ⁊ ſenſibil̓ ſit aſſil̓a tio cū deo qͦ ad naturā incorporei. n̄ tn̄ ꝑfecte. qm̄ deꝰ de natura ſua ē oīno ſeꝑatꝰ a corꝑe. ¶ Itē lꝫ ſub̓e rōnalis ad deū adhuc ſit maior aſſil̓atio qͦ ad hͦ. ꝙ ē nōſolū ſub ſtantia incorporea. ſꝫ etiā a corꝑe ſeꝑabilis: n̄ tn̄ ē oīno ꝑfecta aſſil̓atio. ẜm ꝙ ē poſſibile ī creatura. qm̄ n̄ repu nat creature. qn poſſit inueniri aliqua ſub̓a incorpo rea que de natura ſua ſit ſeꝑata a corꝑe. vt ſic ſit ꝑfecta eius aſſimilatio cum deo. aut aliter eēt imꝑfectio ī vni uerſo. Aut gͦ ipſa eſt angelus. aut aliqua ſubſtantia ſu pra angelum ordinata in vniuerſo: ſed planum eſt ꝙ n̄ poteſt poni ſecūdo modo. ergo oportet ponere ꝙ pͥmo ⁊ ita habetur ꝓpoſitum. ſcilꝫ ꝙ angelus eſt ſubſtantia incorporea de natura ſua a corpore ſeꝑata. ¶ Contra. Augꝰ. ſuper gen̄. ad lit. iij. li. ⁊ recitatur ſecūdo ſentē. diſ. viij. ca. j. Gemones aerea dicūtur aīalia. quia cor porum aereorum natura vigent: nec per morteꝫ diſſol uūtur. quia preualet in eis elementum aptius ad faci endum ꝙͣ ad patiendum. Sed omne animal de natura ſua eſt corporeum. gͦ demones de natura ſua ſunt corpo rei: ſꝫ eiuſdē nat̉e ſūt boni ⁊ mali. gͦ tā boni āgeli ꝙͣ ma li de nat̉a ſua ſunt corporei. ¶ Itē aug. viij. d̓ ci. de i. cō ꝑat tres ſub̓as adinuicē. deos.ſ. demōes ⁊ hoīes: ⁊ dic̄ ene̓ aīalia aīo paſſiua mēte rōalia ꝙ hi.ſ. demōes ſūt

Queſtio .xxxiij.
temꝑe eterna. q ꝑe aerea. Sꝫ hoīes ſunt genē aīalia. aīo paſſiua. co rreſtria. duratōe tꝑalia. Demones v̓o ſunt generea .mente rōnalia. aīo paſſiua. cor pore aerea. dur e eterna. Poſtmoduꝫ dicit. ꝙ duo ſunt coīa omībꝰ.ſ. ꝙ ſunt genere aīalia. mēte rōnalia: gͦ demones ſunt genere aīalia. ⁊ ita vt prius. ¶ Itē aug. in li. de tri. q̄rendū eſt in illis corꝑibꝰ formis viſis. vtꝝ ad hͦ opus tm̄ creatura formata ſit. ī qua deus ſic̄ rato aꝑtius ſe indicauit. hūanis oſtendet̉ aſpectibꝰ: an an geli qui iaꝫ erant ita mittebant̉. vt ex ꝑſona dei loquē rent̉. aſſumentes corꝑaleꝫ ſpēm de creatura corporea ī vſuꝫ miſterij ſui: aut ipſuꝫ corpꝰ ſuū cui nō ſubdūt̉ ſed ſubditū regūt. mutātes atqꝫ vertētes in ſpēs qͣs vellēt accōmodatas atqꝫ aptas actōnibꝰ ſuis. ẜm attributaꝫ ſibi a creatore potentiā. ⁊ hͦ recitat̉. ij. ſentē. di. viij. Ex hac gͦ diſtinctōne videt̉. ꝙ angeli ſint corporei. ¶ Re ſpondendū eſt. ꝯcedimus ꝙ ſicut on̄debat̉. ꝙ angeli de natura ſua ſunt ſub̓e ſeꝑate a corꝑibꝰ. ¶ Ad illd̓ quod primo obijcit de angelis. dd̓m ꝙ illud nō dicit aſſeren do ſꝫ magis ꝓcedit ex ſuppoſitōne: volebat.n. ibi oſten dere. ꝙ demones quia ꝑmittunt̉ temptare hoīes. habi tant in hoc aere caliginoſo. deferentes tn̄ ſecū ſuaꝫ pe nam gehennalē. ẜm ꝙ manifeſtat Beda: ⁊ ad hͦ oſten dendū vult dicere. ꝙ habet̉ argumentū. ſi ita eſſet ꝙ de mones eſſent corꝑe aerea. ſicut quidam volūt: qm̄ ſi ſic eſſet. magis ꝯgrueret ꝙ in p̄dicto aere habitaret. ⁊ ita patet ꝙ nō aſſerit ipſos eſſe corꝑe aeria. ¶ Ad ſecūduꝫ dicimus. ꝙ augꝰ. illud dicit recitando opīones plato nicoꝝ. nō aſſerendo. ¶ Ad terciū dicimus ſil̓r. ꝙ illud dicit aug. diſputando: nec ibi illaꝫ. q. ꝓut ad angelo ꝑtinet diſputauit. ſꝫ potius dicit. ꝙ hoc nō ꝑtīet ad ſuū ꝓpoſitū. ſꝫ ſolū vult determinare. qūo dn̄s apparuit in veteri teſtamento. ⁊ vt vtꝝ indifferent̉ ẜm oēs ꝑſonas ⁊ vtꝝ aſſumebat corpus. ⁊ in illo corꝑe ſanctis patribꝰ loquebat̉. ¶ Membꝝ ſecūdū Dſecūdū quo querit̉. vtꝝ indigeat cor pore quo ad aliquā oꝑatōꝫ vel n. Ad qd̓ I ſic. Non pōt dici ꝙ angelus fruſtra aſſu mat: omēs.n. oꝑatōnes angeloꝝ. aut de bent̉ eis in ſe. aut in relatōne ad deū. aut in relatōe ad nos. Rōne primaꝝ oꝑatōnū nō pōt dici ꝙ corꝑe indi eat. cuꝫ ſit incorporeꝰ de natura ſua. vt. sͣ. oſtenſuꝫ ē. himilit̓ nec rōne ſecūdaꝝ. qm̄ aſſiſtere laudare deuꝫ hmōi oꝑatōnes. nullaꝫ relatōꝫ habent ad corpus. Si milit̓ nec rōne terciaꝝ. qm̄ oꝑatōnes que debent̉ ei cō ꝑatōne ad nos: aut debēt̉ ei quo ad intellectū. aut quo ad effectū: quo ad eas que debent̉ ad intellectū cōſtat. y nō indigeat corꝑe. quod pꝫ de natura agētis ⁊ de naͣ ura recipiētis: ſubſtātia.n. intellectiua pōt ꝯīcare qd̓ intelligit ſine corꝑe. ⁊ ſimilit̓ pōt reciꝑe. Sil̓r nec quo ad eas que debent̉ ei ẜm effectū. ſicut eſt cuſtodire pu gnare ⁊ hmōi. ¶ Contrariuꝫ. plane habet̉ a Bern̄. in omel̓. v. ſuꝑ Canti. vbi diſtinguit qͣtuor ſpūs. qͦruꝫ vnꝰ eſt angelicus. qui eſt in corꝑe indigens. ſicut dictuꝫ eſt in p̄cedenti diſputatōne. ¶ Rn̄det̉ ꝙ aſſumit ſolūmo do corpus ꝓpter oꝑatōnes quas exercet in nobis. Un̄ neceſſitas eſt ex ꝑte noſtri. nō ex ꝑte ſui: ⁊ veꝝ ē adhuc ꝙ nō eſt nccītas aliqͣ ad hͦ vt imprimat intellectiue aut imaginatiue. ſꝫ ſolū ꝓut debet impͥmere in ſenſitiua. vt viſui aut auditui: ⁊ ꝑ hoc ſoluit̉ quod obijciebat̉. Iteꝫ quedaꝫ ꝯgruentia eſt rōne cuſtoditōnis: nō.n. ſolū cu ſtodit nos. faciendo nos ꝓficere in bono. ſꝫ cuſtodiēdo nos a malo: demones.n. multotiēs aſſumūt corpus vt nobis noceāt. ⁊ ipſi angeli aſſumptis corꝑibꝰ ꝯuenien tius pn̄t eos repͥmere. vnde poſt corꝑis aſſumptōeꝫ eſt ibi quedaꝫ ꝯgruentia.
Membꝝ terciū D terciū quo querit̉. ꝗd dicat̉ aſſumere. ꝯſtat eī ꝙ qn̄ ſpūs angelicꝰ aſſumit corpꝰ ꝙ ei vnit̉: ſꝫ ſpūs nō videt̉ poſſe vniri cor pori. niſi aut ſicut ꝑfectō ꝑfectibili. aut ſi cut motor mobili. his.n. duobꝰ modis vnit̉ corꝑi. Sꝫ ꝯſtat ꝙ primo mō nō vnit̉ corꝑi. gͦ ſecūdo: ⁊ ita videtur ꝙ ꝓ tanto debet dici. ꝙ angelus aſſumit corpꝰ qm̄ vnit̉ ei ſicut motor mobili. ¶ Sed tūc obijcit̉. ſi ꝓ tāto dicat̉ aſſumere. tūc dicet̉ aſſumere quodcūqꝫ corpꝰ qd̓ eſt ab ipſo motū: ⁊ ita ſi mouet vnā magnā turrim. tūc dice remus aſſumere ip̄m corpus id. qd̓ falſuꝫ ē. Dicit eniꝫ aug. in li. de ciui. dei plane. ꝙ angeli ex nat̉a ⁊ ptāte di uina hn̄t ptāteꝫ ad mouēdū oīa corꝑa. ſꝫ nō dicūt̉ aſſu mere oīa corꝑa ab ipſis mota. ¶ Forte diceret̉. ꝙ dicūt̉ aſſumere illa corꝑa in ꝗbꝰ loquūt̉ ⁊ ī ꝗbꝰ exercet hmōi oꝑatōes ſenſibiles. Sꝫ adhuc videt̉ eē hͦ falſuꝫ. qm̄ an gelus locutus eſt in zacharia. ẜm ꝙ dr̄ zacha. j. ⁊ dixit ad me angelꝰ ꝗ loquebat̉ in me. gͦ ẜm hͦ oꝑtet dicere. angelus aſſumpſit corpꝰ zacharie. qd̓ falſuꝫ ē. ¶ Rn̄ det̉ ꝙ ẜm ꝙ pōt extrahi ex verbis aug. ī li. de tri. ꝙ iſta aſſumptio eſt ſumptio corꝑalis creature ſibi ꝯiūcte: ve qͣi vniꝰ cū creatura ſpūali: ad manifeſtatōꝫ ip̄ius crea ture ſpūalis vel ad demonſtratōꝫ diuinā. Et noͣ ꝙ dr̄ qͣi vniꝰ vel qͣi ꝯiūcti: qm̄ angeli ad ſuū corpꝰ nō eſt vnio ſicut ꝑfectōis ad ꝑfectibile. ſed ſic̄ motoris ad mobile. Iteꝫ addit̉ ad demonſtratōꝫ diuinā. ꝓpt̓ apparitiones factas in ve. teſta. in ꝗbꝰ dn̄s locutus ē ſanctis pr̄ibꝰ: tn̄ mediāte angelo aſſumēte corpꝰ: ⁊ ita aliqn̄ inuenit̉ ſcriptū. ꝙ apparuit dn̄s. aliqn̄ ꝙ apparuit angelus. Ex hͦ pꝫ. ꝙ nō aſſumit om̄e corpꝰ quod mouet. ſꝫ ſolū quod mouet ad ſui manifeſtatōꝫ vel manifeſtatōꝫ diuinam ¶ Et quod obijcit̉. ꝙ deberet dici aſſumpſiſſe zachariā cū in eo locutus eſt. Dicēdū ꝙ nō oꝑtet. qꝛ dn̄s angelo inſpirauit. ⁊ angelꝰ ꝓph̓e. ⁊ tūc aīa ſic ab angelo mota mouit corpꝰ ad expͥmendū voce illud inſpiratū: ⁊ ita lo qui n̄ ꝯueīt angelo niſi ꝑ cauſaꝫ. n̄ ꝑ eēntiaꝫ. ¶ Membꝝ quartū D quartū quo querit̉. de quo corꝑe aſſu mat corpus. Ad quod ſic. Uidet̉.n. ꝙ de det̉ ꝙ magis ꝯgruat ꝙ aſſumat de celeſti empireo. vel dicat̉ qͣre nō. ¶ Pret̓ea. viꝙͣ de alio. qm̄ illud corpꝰ int̓ omīa corꝑa magis ꝯgruit nature eoꝝ. Un̄ etiā dicit aug. in lib. ſuꝑ gen. ad lit. ꝙ demones ꝗbꝰ an̄ pct̄m ꝯgruebat locꝰ celeſtis. ꝙͣtū erat de pͥma ſua natura: poſt pct̄m ceciderūt ab eo in hunc aerē. ⁊ de illo aſſumūt corꝑa ad temptandū. ſi gͦ bonis adhuc debet̉ celū empireū tanꝙͣ locꝰ. pꝫ ꝙ hͦ corpꝰ ma gis ꝯgruit nature eoꝝ: nec miꝝ. cū hͦ ſit ꝓprie ꝯtinens eos: pꝫ gͦ ꝙ magis ꝯgruit ꝙ d̓ celeſti corꝑe aſſumāt ſibi corꝑa ꝙͣ de aliqͦ alio. ¶ Pret̓ea. videt̉ ꝙ n̄ ꝯgruat ip̄m aſſume corpꝰ de aere. ſꝫ iolū de celeſti corꝑe: qm̄ angelꝰ mouet̉ repete. hͦ ē in tꝑe ꝑceptibili: gͦ magis illi ꝯpetit corpꝰ illud qd̓ citiꝰ mouet̉. gͦ magis ꝯgruit corpꝰ cele ſte ꝙ aereū. cū ml̓tomaioris ſit agilitatis ꝙͣ corpꝰ aereū gͦ de ꝯgruitate magis ꝯpetit ꝙ aſſumat corpꝰ de celo ꝙͣ de aere. ¶ Iteꝫ hͦ ideꝫ videt̉ ꝑ hͦ. ꝙ cuꝫ angelꝰ apparuit petro ī carce̓ lumē refulſit. ſꝫ lume ꝑtīet ad celeſte cor Sil̓r p̄t argui ex ꝗbuſdā apparitōibꝰ veteris teſ. ¶ Cō tra. ꝯſtat ꝙ ncc̄e ē qn̄ angelꝰ aſſumit corpꝰ de aliqͦ corꝑ ꝙ corpꝰ aſſumptū diuidat̉ ab eo a qͦ ſumit̉: ſꝫ impoſſi bile ē ꝙ aliqd̓ corpus diuidat̉ a corꝑe celeſti. maxīe ab empireo. etiā ẜm ꝙ ponūt ph̓i. ponetes nullo modo eē poſſibile. ſectionē vel diuiſionē fieri ab hmōi corꝑibus qͣre impoſſibile eſt. ꝙ aſſumāt corpus de corꝑe celeſti. ¶ Pret̓ea. ꝑtes eiꝰ denſant̉ ad hͦ vt ſit viſibile: quod n̄ eēt ī ip̄o poſſibile niſi eēt alterabile ⁊ mutabile: cum gͦ corpꝰ celeſte de ſe ſit inuiſibile. ⁊ corpꝰ aſſumptū ab an gelo ſit viſ ncce ꝙ ſi aſſumeret de corꝑe celeſti. ꝙ

ꝑtes eius ꝯſererent̉. ⁊ ita eēt mutabile illud corpꝰ ⁊ al erabile. quod eſt impoſſibile ⁊ maxīe de empireo. Si enī illud corpꝰ n̄ ē mobile motu locali. ml̓tomagis nec motu alteratōis: cū motꝰ localis dignior ſit ⁊ prīor int̓ oēs motus. ⁊ illud corpꝰ eſt corpꝰ digniſſimū. ¶ Pre terea. plane dic̄ ph̓s. ꝙ ille motus ē prior. ita ꝙ vbi de eſt ⁊ oēs alij deſunt: nō tn̄ vbi eſt. ncc̄e ē ꝙ alij ſint. gͦ ꝙ n̄ aſſumūt corꝑa de corꝑe celeſti. ſꝫ tm̄ de aere. tūc querit̉. q̄ eſt drn̄tia int̓ bonos ⁊ malos. qm̄ mali d̓ eodeꝫ aſſumūt. Iteꝫ dicit Greg. abrahaꝫ angelos non potuiſſe videre. niſi corpꝰ ex aere aſſumpſiſſent: nō enī apparerēt ⁊ corpꝰ aſſumerēt. niſi corpꝰ ſolidū ex celeſti elemēto haberēt. ¶ Pret̓ea. hͦ pōt ꝯueīre eoꝝ agilitati ẜm ꝙ dictū ē ſupͣ. Sꝫ in ꝯtrariuꝫ ad hec obijcit̉ ꝑ hͦ qd̓ dicit Beda in li. de natura reꝝ. dicēs celū ſuꝑioris cir culi. ꝓprio diſtinctū termīo. ⁊ equalibꝰ ſpacijs colloca tū. virtutes ꝯtinet angelicas. q̄ ad nos exeūtes etherea corꝑa ſumūt. vt poſſint homībꝰ in edēdo aſſimilari. ea denqꝫ reuerſe deponūt. ¶ Pret̓ea. nō videt̉ ꝙ hͦ repu gnet agilitati eoꝝ. qm̄ ẜm aug. hō tantū hͦ hꝫ poſſe ſupͣ ſuū corpꝰ. ꝙ pōt ẜm aliquā ꝑteꝫ ſui facere aliꝗd. quod videt̉ oīno ꝯtrariū nature ſue. Et de hͦ poīt tria exem pla. Primū eſt. ꝙ fuit hō tante agilitatis. ꝗ̄ totā capil laturā ſuā potuit vertē an̄ faciē ſuā. ita ꝙ poſterior ꝑs capitis remaneret nuda. Aliud exemplū ē de hoīe alio ꝗ poterat mouere aures ſuas verſus oculos ſuos. que admodū facit pullus eqnꝰ. Terciū exemplū ē. ꝙ aliꝰ fuit hō q̄ a ꝑte poſteriori poterat voceꝫ formare ⁊ loꝗ. nec erat ille ſonus turpis: ⁊ tn̄ illa tria vident̉ ꝯtraria nature corꝑis hūani. Cum gͦ homo ſic poſſit circa cor pus ſuū. multo magis videt̉ ꝙ angeli qui ſunt maioris agilitatis. pn̄t facere vt corpꝰ aereū aſſumptum tāte ſit agilitatis vt ꝯgruat motui āgeli. ¶ Rn̄det̉. ꝙ aſſumi corpꝰ de aere. Sꝫ duplex ē ꝑs aeris.ſ. ſuꝑior qͥ purior ē prie dicit̉ ether: ⁊ inferior q̄ nō eſt ita pura. q̄ ꝓprie icit̉ aer: ⁊ ẜm hec diſtinguūt̉ duo celi.ſ. ethereū ⁊ ae reū. Et ẜm hͦ dicimꝰ. ꝙ boni angeli de ethere aſſumūt corꝑa. ſꝫ mali potius de aere. ⁊ iſtis vtamur ẜm nomīa ꝓpria: ether v̓o bn̄ pōt denſari ⁊ rarefieri vt fiat viſib le. ¶ Ad obiectū in ꝯtrariū dd̓m eſt. ꝙ lꝫ angelꝰ ꝯditꝰ ī celo eēt empireo. ⁊ ita illud corpꝰ videt̉ in genere corp rū magis ꝯueniēs: nō tn̄ ꝯuenies vt aſſumat̉ ī mīſteriū cū mittit̉ ad nos. Corpꝰ.n. ethereū ꝯueīt mutatiōi qͣli cūqꝫ. quod non videt̉ de corꝑe celeſti ſiue de empireo. ¶ Ad ſecūduꝫ dd̓m. ꝙ lꝫ corpus celeſte ſit magis agilo ethere vel aere. tn̄ iſtud videt̉ magis ꝯueniēs mīſterio nō ꝓpter motū tm̄. ſꝫ ad formatōꝫ. poteſtatē aūt hꝫ an gelus ſuꝑ hmōi corpꝰ vt citiſſime faciat moueri. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ lumīoſitas q̄ on̄ſa eſt in apparitōnibꝰ bo noꝝ angeloꝝ. nō repugnat qn aſſumat corpꝰ de ethere: ether.n. lꝫ de ſe n̄ habeat lumē. recipit tn̄ lumē a celeſti corꝑe ⁊ ita ether ſic illuīatus. pōt eē materia corporis in quo angelꝰ apparet: ⁊ ita pōt lux appare̓ cū angelus bonꝰ ſe demōſtrat: quocūqꝫ aūt mō ſit. ſiue alſumat de ethere vel de aere. ſiue de celeſti corꝑe. nihil circa hͦ te mere diffiniēdū. ſͦ ſanctoꝝ aucͣtibꝰ adherendū. ¶ Nlembruꝫ quintum D quintū quo querit̉ de mō aſſamēdi vl̓ faciēdi illud corpꝰ. cū nō ſit organizatuꝫ. querit̉ vtꝝ angelꝰ organizet illud. ⁊ vide tur ꝙ ſic. Aug. d̓ ci. dei. In angelo ē vita q̄ ꝯtīet. ſentit. ⁊ intelligit. Sicut.n. aīa tenet corpꝰ ſuū inqͣtū eſt organizatū. qua diſcedēte diſſoluit̉. ⁊ pereūt organa. Sic angelꝰ videt̉ ꝯtinere corpꝰ aſſumptum ne diſſoluat̉. ⁊ hꝫ angelus virtutē preꝑandi illud corpus ad hͦ. vt aptū ſit motui ſuo: ⁊ hoc videt̉ eſſe organizare quia nō eſt aptuꝫ motui quo illud mouet. vtpote locu tioni. niſi ſit organizatū. gͦ angelus hꝫ poteſtatē orga nizandi illud. ¶ Contra. Anima non organizat corpꝰ ſuum ſed organizato vtitur. gͦ ſimiliter nec angelus.
¶ Item ſi organizant. cum organizare ſit formaꝫ vlti mam dare: organizatio enim eſt vltima perfectio cor poris inꝙͣtum corpus. non dico inꝙͣtuꝫ animatū: dare aūt vltimā formā ſit creare. ẜm hoc angelus diceretur creator. quod eſt ꝯtra aug. qui dicit. ꝙ angeli n̄ debent dici creatores. lꝫ aliquid adminiſtrēt vt aliꝗd creetur. ſicut nec agricole ſegetum dicunt̉ creatores: ꝙͣuis enī aliquid oꝑentur preꝑando ad recipiendū formam vlti mā. tamen formaꝫ vltimā non dant. Et ponit exēplu de formatione eue de coſta ade. que miniſterioꝝ ange lorum preꝑata eſt. ⁊ habet̉ hoc ſecūdo lib. ſen. di. xviij. ca. ſolet queri. ¶ Solutio. dicimus ꝙ angelus preꝑat hmōi corpus aſſumptum ẜm ꝙ pertinet ad ſui manife ſtationem faciendam. formatio autem vltima eſt dei. ¶ Ad illud quod obijcit de anima. dicēdū ꝙ non eſt ſi mile. Anima eniꝫ creando infundit̉ ⁊ in fundēdo cre atur: non poteſt auteꝫ infundi niſi in corpore iaꝫ orga nizato. quia organizatio eſt vltima diſpoſitio que ē qͦi neceſſitas ad anima. vnde prius eſt organizare ꝙͣ orga nizatum eſſe. ⁊ ita cum corpus organizat̉. aīa nondum eſt. vnde nec pōt organizare. ſꝫ habet naturaꝫ ſubmini ſtranteꝫ in organizando corpꝰ: ſꝫ angelꝰ cum corpꝰ aſ ſumit iam eſt. ⁊ ideo pōt ipſemet p̄ꝑare. ¶ Ad alid̓ di cendū. ꝙ lꝫ angelus diſtinguat aliquo mō organa. nō tamē ꝓprie dicit̉ creator. qꝛ nō facit de nō ente ens. qd̓ creatoris eſt tm̄. ſꝫ de nō ſic exn̄te. ſic exiſtens: ſupponē do materiā q̄ nō ſupponit̉ in creatiōe. vt raro denſum ⁊ hmōi. quod pōt ꝯuenire alij. ¶ Nembrum ſextum D ſextuꝫ quo querit̉ de vſu corꝑis aſſum F pti. vtꝝ angelus mouet̉ corꝑe a ſumpto. vtpote corꝑe hūano ad omēꝫ actū. inqͣtū hmōi corpus eſt. Uidet̉ ꝙ ſic. vtitur eniꝫ corꝑe ꝙͣtum ad actum loquendi. qui attendit̉ ꝙͣtuꝫ ad rōnaleꝫ: vtit̉ etiā eo quo ad actum comedendi. qui at teſtat̉ aīationi. ſicut pōt ꝓbari aucͣte ſcripture in plu ribus locis: fiat gͦ argumentū a minori ſic. Angelꝰ pōt vti corꝑe aſumpto ad dictos actus qui nobiliores ſūt alijs: gͦ multomagis ad oēs alios qui minꝰ d̓ ni ſunt ¶ Iteꝫ poſterius n̄ ē ſine pͥori. ſꝫ viue̓ ē actꝰ ꝑ rꝙͣ loꝗ̄ vel ꝯmedere: gͦ illi n̄ ſunt ſine iſtor cū gͦ angelꝰ vtat̉ cor pore ad locutōꝫ ⁊ ꝯmeſtionē. gͦ videt̉ ꝙ eo poſſit vti ad viuificatōeꝫ. ita ſcꝫ vt illud viuificet. Qd̓ ſi ꝯcedat̉. vi det̉ hoc eſſe falſuꝫ. Nō.n. videt̉ viuere corpꝰ aſſumptā ab angelo. qꝛ ab eo aſſumit̉: ſil̓r plures actus taſi cor pori ꝯpetentes. ſꝫ ſoluꝫ quo ad illos ꝗ valent ad angeli manifeſtatōꝫ vel dei demonſtratōꝫ. ꝓpter que etiā cor pus aſſumit. hmōi.n. ſunt loꝗ̄ ⁊ ꝯmede̓: volebāt.n. an geli on̄dere ſuā poteſtatē qꝛ ꝯmedebāt ptātiue. nō ex in digētia vel neceſſitate ſicut nos. vnde ꝑ predictos actꝰ ſe magis manifeſtabūt. ¶ Pret̓ea. qꝛ ꝑ hos maiorē fa miliaritatē exhibebant illis quibꝰ apparebāt ſicut ꝑ dormire ſentire ⁊cͣ. Ideo potius ad hos actus vteban corꝑe aſſumpto ꝙͣ ad alios. Et hoc eſt quod aug. in li. xiij. de ciui. dei. Hoc faciebāt angeli viſibilit̓ ⁊ tractabꝰ liter apparentibꝰ: nō qꝛ indigebat. ſed quia volebant ⁊ poterant. vt homībus congruerent ſui mīſterij quadaꝫ humanitate fecerūt. nec fantaſtice angelos ediſſe credē dum eſt. qn̄ eos in hoſpitio homines ſuſceperūt. ſic̄ di gen̄. xviij. ⁊ xix. ¶ Per hoc etiā quod dictū eſt. non indigebant ſed quia volebant. patet ſolutio ad obiec que ꝓcedebāt. ac ſi hmōi actus eſſent ex natura vel ne ceſſitate nō voluntate. Ubi.n. aliquid habet̉ nō natu ra ſed volūtate. pōt haberi poſterius ſine priori: illu aūt argumentū nō erat a maiori. quia nō magis videt ꝙ debeat vti corꝑe aſſumpto quo ad alios actus ꝙ ad loquendū ⁊ comedendū. quod patet ſi inſpiciāt̉ pr cta. ¶ Sꝫ orit̉ h̓ queſtio. Quare abrahaꝫ angelis ſib apparētibꝰ cibos obtulit. cū ſciret āgelos cibo n̄ indic ⁊ illos intelligeret eē angelos. quod patet. qꝛ eos adc

Queſtio .xxxv.
rauit. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ abrahā primo putauit eos eſſe hoīes. ⁊ ideo cibo indigere. ꝓpter quod cibos ob tulit: ſꝫ poſtmodū ꝑcepit eos eſſe angelos. ¶ Sꝫ obijcit̉ ⁊ prius adorauit ꝙͣ cibos offerret. vtꝫ gen̄. xviij. gͦ ītellexit eos eſſe angelos. Ad qd̓ dd̓m. illa adoratō n̄ fuit latria q̄ deo offert̉. nec etiā dulia q̄ āgelis. ſꝫ duli q̄ offert̉ hoībꝰ reuerētie cauſa. Sic aūt adorauit abra ham. cū putaret eos eē hoīes. qꝛ eos vidit ī reuerenda ꝑſona. Sꝫ poſtmoduꝫ intellexit eos eē vere angelos ⁊ etiā deū in eis apparuiſſe. Un̄ trinitatē ī vnitate ꝯgno uit. vt dicit aug. de trini. Un̄ de ipſo cātat̉. tres vidit ⁊ vnū adorauit. cū ſcꝫ dixit. loquar ad deū meū cum ſim puluis ⁊ cinis. ¶ Nembꝝ ſeptimū Dſeptimū quo querit̉ de ſpēbꝰ corꝑalibꝰ in ꝗbꝰ legit̉ dn̄s apparuiſſe an̄ incarna tionē. Et q̄rit̉. vtꝝ hmōi ſpēs faceret an gelus. vel ipſe deꝰ īmediate. Uidet̉ ꝙ ip̄o deus. cū.n. ille ſpes fierēt ꝓpt̓ apparitōꝫ dei. ⁊ deꝰ ſuffi ciebat ad faciēdū eas ꝑ ſe ſine angelo. videt̉ ſuꝑfluere oꝑatio angeli: qꝛ vbi ſufficit vnū agēs. videt̉ ſuꝑfluere alteꝝ. gͦ illas faciebat ipſe deꝰ. ¶ Cōtra. aug. de trini. Antiꝗs patribꝰ an̄ incarnatōꝫ ſaluatoris cū deꝰ appa rere dicebat̉. voces iſte aut ſpēs corꝑales fiebāt ꝑ an gelos: aut ipſis agentibꝰ aliꝗd ex ꝑſona dei. ſic̄ ꝓph̓as ſolere on̄dimꝰ. ſiue aſſumētibꝰ ex creat̉a qd̓ ipſi neēnt vbi deꝰ figurate demōſtraret̉. ¶ Iteꝫ q̄rit̉. vn̄ ē hͦ. ꝙ an̄ diluuiū ſꝑ legit̉ apparuiſſe dn̄s ī ſē: ſꝫ poſt diluuiū ante incarnatōꝫ. vbicūqꝫ legit̉ dn̄m apparuiſſe. legit̉ ꝙ ap paruit ī angelo: qd̓ ꝑpendit̉ ex hͦ. ꝙ ibidē vel p̄mittitur vel ſubiūgit̉ de apparitōe angeli. vn̄ aliqn̄ dicit ſcriptu ra angelū eē locutū. aliqn̄ deū. ¶ Ad primū dicimꝰ. ꝙ iſta oꝑatio dictaꝝ ſpēꝝ. ⁊ deo attribuit̉ ⁊ angelo. ſꝫ dif ferent.ſ. deo ꝑ aucͣtē. angelo ꝑ mīſteriū. Et lꝫ deꝰ ꝙͣtuꝫ in ſe ē: n̄ indigeat mīſterio. tn̄ ꝯgruit eiꝰ nobilitati ⁊ di gnitati vt mīſtrāt ei angeli in hmōi inferioribꝰ. vn̄ gal̓. iij. lex ordinata ē ꝑ angelos ī manu mediatoris. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ cū imminēte diluuio. oīs caro corruꝑat viā ſuā. ⁊ dn̄s diluuiū immiſit in penā illius corrupti onis. ſic̄ dr̄ gen̄. vj. ⁊ ideo extūc dn̄s minorē familiari tateꝫ habuit cū natura hūana. Ad quod innuendū pꝰ diluuiū n̄ legit̉ apparuiſſe in ſe. ſꝫ in angelo: vt notaret̉ elongatō dei ab hoīe facta ꝑ illā corruptōꝫ. Sꝫ an̄ tp̄s diluuij bn̄ legit̉ apparuiſſe ſine mētōne facta de angelo ad denotandū ꝙ n̄ ita eēt elongatꝰ ab hoīe ꝑ pct̄m. vel illud pōt ſolui referēdo ad tp̄us incarnatōis. qn̄ appa ruit dn̄s in angelo magni ꝯcilij. hͦ eſt in filio ſuo. vt di cat̉ ꝙ ꝓpter apparitōeꝫ deū in ſe.ſ. qua legit̉ apparuiſſe in ſe. nō facta mentōe de angelo. Legit̉ ꝯſequēt apparu iſſe ī angelo: vt ꝑ hͦ innūeret̉. ꝙ appropiquabat tpus il lud ī qͦ appareret ī āgelo magni ꝯcilij.ſ. tēpꝰ īcarnatōis. ¶ Queſtio. xxxv. de actibꝰ quos exercet angelus in corpore aſſumpto. Abita ꝯſideratiōe de aſſumptiōe corpoꝝ ab angelis. ſeꝗt ꝯſiderato de motu facto ī corꝑe ꝑ an gelū. ⁊ qꝛ duplex motꝰ diſtīguit̉ ex ꝑte aīe. ꝗdā ē ad aīaꝫ ſic̄ ꝑ organa ſenſibi lia. ꝗdā d̓o ab aīa: ⁊ ille̓ ē duplex. Eſt.n. totiꝰ corꝑis. ⁊ ille dr̄ motꝰ local̓. Eſt aliꝰ ꝑticl̓aris. ꝗ ē cū organū mo uet̉ ad locutōꝫ faciendā vel oꝑatōꝫ. De vtroqꝫ aūt q̄rē dū ē. ⁊ ſic erūt qͣtuor q̄rēda. ¶ Prīo. ſi motꝰ ſenſitiuus ſit in corꝑe aſſumpto ab angelo. ¶ Scd̓o. ſi ſit ibi vera ꝯmeſtio. cū tale corpꝰ ſumit cibum. ¶ Tercio de motu corꝑis aſſumpti. ſi ſubito fiat vel ī tꝑe. ¶ Quarto. n̄ ex iſtēte debito organo ad formandā vocē. vtꝝ poſſit ange lus formare vocē ſenſibileꝫ.
¶ Nembrum pͥmum D primū. Si motus ſenſitiuꝰ ſit ī corꝑe aſſumpto ab angelo. vtpote ad audiēduꝫ vel videndū vel guſtādū. Et videt̉ ꝙ ſic. Si.n. organa ſunt determīata in corpor illo. vt oculi aures ⁊ hmōi. ⁊ exterius ſunt illa q̄ cōue niūt īmutatōni ſenſibili: gͦ in effectu pōt fieri īmutatio ſenſibilis. ⁊ ita ſenſus. ¶ Pret̓ea. ſicut locutio vel per cuſſio pōt fieri ꝑ hꝰ mōi organa. qͣre ſil̓r nō fieret viſio vel auditio. ¶ Sꝫ ꝯtrariū videt̉. ſi.n. vis intellectiua in hoīe ſufficiēt̓ cognoſceret res ſenſibiles ꝑ ſe ſine ad iutorio ſenſuū: nō eēt ſibi neceſſarij ſenſus hmōi. gͦ cū vis intellectiua angelica ſufficiēt̓ ꝯgnoſcat ꝑ ſe res ſen ſibiles. n̄ eſt aliqͣ nccītas ſenſuū. gͦ ſuꝑflue ponerēt̉ vir tutes ſenſibiles in organis illis. ¶ Pret̓ea. ſenſus atte ſtat̉ vite ſenſibili. vita aūt ſenſibilis ip̄i eēntie aīe: ḡ de ficiente principio deficit ī eis ſenſus. ¶ Ad hoc videt̉ dd̓m ſine p̄iudicio melioris ſnīe. ꝙ nō eſt in hmōi orga nis ſenſus ꝓprie dictus: ſꝫ ſi eſt. dr̄ ibi eſſe illd̓ ſentire. d̓ quo dicit aug. in li. de ci. dei. ꝙ angeli p̄ter hͦ ꝙ intelli gūt ſentiūt: ſꝫ nō credo vnū fieri ex potētia ſenſibili ⁊ or gano. ⁊ ꝙ nō alit̓ fiat īmutatio in organo tali. ꝙͣ in illo modo quo fit reſultatio in ſpeculo: in ſpeculo.n. reſul tat ſil̓itudo ſenſibilis. ſꝫ n̄ eſt vis ſenſibilis vnita q̄ illā formā accipiat. ⁊ ꝑ illaꝫ de re iudicet: nec oꝑtet ꝙ ſi ſit forma organis ſenſibilibꝰ. ꝙ ꝓpter hͦ ſint organa ſenſibi lia. Oculus.n. qui amiſit vſuꝫ videndi nihilominꝰ for mā oculi tenet: nec oꝑtet ꝙ ſi fiat locutio veſ ꝑcuſſio vl̓ hꝰ oꝑatio que eſt quaſi abintra. adexͣ que fiūt ad aliꝗd ſignandū vel oꝑanduꝫ in nobis. ꝙ ꝓpter hoc fiat viſio vel auditio vel hꝰ mōi aliꝗd quod fit quaſi abexͣ. adint̓ cum ipſis angelis virtute intellectiua ſufficient̓ inno teſcāt. que ſenſibꝰ a nobis cognoſcūt̉ ſiue ꝯp̄hendūt̉. ¶ Membꝝ ſecūdum I D ſecūdum quo querit̉ ex ꝑte ꝯmeſtiōis ſi eſt ibi vera comeſtio. ꝙ aut ſic. videtur ꝑ hoc quod dicit aug. in li. ſex queſti. con tra paganos. Legimus angelos ſumpſiſ ſe cibos. nō ficte aut fantaſtice: ſꝫ manifeſtiſſima verita te. ¶ Pret̓ea. Greḡ. in moral̓. li. xxviij. Cibos cū abra ham angeli nō caꝑent niſi ꝓpter nos ſolidū aliquid ex celeſti elemēto guſtarent. ¶ Preterea. ſi nō vere ſume rent cibos. ad quid facerēt ꝙ abrahā eis cibos p̄ꝑaret. nūquid volebant ei illudere. quod nō eſt credendum. Ꝙ aūt nō fuit vera comeſtio ſic obijcit̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ tho. xij. Ego videbar vobis comedere. ſꝫ ego inuiſibili cibo vtor. gͦ ſicut apparet ex his. videt̉ ꝙ ibi tm̄ eſſet ap parentia ꝯmeſtionis. Nam ſi eēt ibi veritas. n̄ dixiſſe ego videbar. ſꝫ ego ꝯmedebam. ¶ Iteꝫ ſi vere ꝯmedeba tur. cibꝰ traijciebat̉ in ventrē. ⁊ nūꝗd ꝑ ſeceſſuꝫ exit. vt nephas eſt de angelis credere. ſicut habet̉ ī li. de colla tionibꝰ ſanctoꝝ. ¶ Iteꝫ ī angelis nll̓a ē nccītas incorꝑa tionis: ꝯmeſtio aūt ē ꝓpt̓ incorꝑatōꝫ. gͦ n̄ fuit vera ꝯmo ſtio. ¶ Rn̄det̉ ꝙ vera fuit comeſtio. ſꝫ duplex ē veritas ꝯmeſtionis: vel ꝓpt̓ nccītatē ꝯmedentis. ⁊ ſic n̄ fuit ibi ꝯmeſtio: vel ꝓpter ptāteꝫ on̄dendā ⁊ familiaritateꝫ ha bendā cū quibꝰ ꝯmedebāt. ⁊ ẜm hec vera eſt comeſtio. vn̄ aug. ptāte ꝯmedebāt. nō nccītate. ⁊ poīt exemplū de radio ꝯſumēte aquā ⁊ de terra abſorbente: radiꝰ eī ſua ptāte ꝯſumit. ſꝫ terra ꝓpter ſuā nccītatē abſorbꝫ. ¶ Per hͦ ſolui pn̄t q̄ obiecta ſūt. Qd̓.n. dicit̉ tho. xij. videba. vobis. expoīt̉ ex nccītate.ſ. ꝯmedere: ſꝫ meꝰ cibꝰ eſt cele ſtis qͦ vtor: erat gͦ ibi apparētia ꝯmeſtionis ex indigen tia. ſꝫ veritas ꝯmeſtionis ptātiue. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m ꝙ lꝫ eēt ibi veritas ꝯmeſtiōis qͦ ad maſticatōeꝫ: n̄ tn̄ qͦ ad ꝓiectōꝫ in ventrē oꝑtebat fieri. vel quo ad incorꝑa tioneꝫ. cū hec ad indigentiā ꝑtineāt.

¶ Membꝝ terciuꝫ D terciū quo querit̉ de motu ꝓcedente a ſpūali ſub̓a. qui eſt motus localis totius corꝑis. ⁊ querit̉. Si corpꝰ illud qd̓ aſſuīt ſit de aere vel d̓ ethere. naꝫ dicit gre. ī mo al̓. Niſi angeli quidā interna nobis nūciātes. ad tp̄s ex aere corꝑa ſumerēt. exterioribꝰ nr̄is obtutibꝰ n̄ appa rerēt: ex quo accipit̉ ꝙ corpꝰ aſſumptū ab angelis ē de aere. Aer v̓o denſatus hꝫ tempꝰ ſibi determīatū in mo tu maius ꝙͣ aer rarefactus: ⁊ aer rare factus maiꝰ ha bet tempꝰ in motu ſuo ꝙͣ habeat ignis. Ignis v̓o repē te fert̉ ſurſuꝫ. ſꝫ in tꝑe viſibili: gͦ corpꝰ aſſumptū ab an gelo. mouet̉ in tꝑe viſibili maiori vel mnīori: gͦ ⁊ angelꝰ ꝗ mouet̉ aſſumpto corꝑe. Nō gͦ repente eſt angelꝰ vbi vult. ſꝫ ẜm corꝑis quod fert determīatōꝫ. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯtrariū. quia in corꝑibꝰ vbi eſt motꝰ naturalis vel vi olentꝰ. ⁊ addit̉ virtus adiuuātis ad hūc motū vel illū. tanto ē motus velocior quāto maior ē virtꝰ adiuuās: gͦ cū virtus angeli ſit improportōnalis cuicūqꝫ d̓tuti cor porali. erit effectus improportōnalis. ⁊ ita corpꝰ motū citiſſime moaebit̉: gͦ repēte. ¶ Rn̄det̉ ad hͦ. ꝙ ita citiſ ſime mouebit̉ quantuꝫ ꝑmittet natura eius corꝑis qd̓ mouet̉. ⁊ quanta ē intentio virtutis ex ꝑte mouentis. Un̄ nō ſic mouebit̉ corpꝰ illud. ſicut ſue nature relictū eſſet: tūc.n. in ſenſibili tꝑe mouēt̉. nūc autē mouet̉ ẜm virtutē angeli influētis ei virtutē. ⁊ ita nobis inſenſibꝰ liter. ¶ Et ꝑ hͦ pꝫ ſolutio ad obiectū. Nam ꝓcedit acſi corpus aſſumptū tm̄ ꝓpria v̓tute moueret̉. ¶ Membꝝ quartū I D quartū quo querit̉ de motu locutiōis quo mouet̉ lingua aſſumpti corꝑis. Que rit̉ gͦ. vtꝝ nō exn̄te debito organo ad for mandū vocē. poſſet angelus formare ſen ſibileꝫ vocē. Quod videt̉ ꝑ hͦ. ꝙ angelꝰ formauit voceꝫ in aſina balaam. lingua aūt eius nō fuit debitū inſtru mentū ad formandū locutōꝫ: gͦ eadeꝫ rōne in corꝑe aſ ſumpto. lꝫ n̄ habeat debitū organū. pōt formari locutio ab angelo. ¶ Iteꝫ dicit b. Greg. Aliqn̄ loquit̉ dn̄s ꝑ angelū celeſtibꝰ ſubſtātijs. aliqn̄ terrenis: ⁊ poīt exem plū de celeſtibꝰ. cū vox facta eſt de nube. hic eſt filiꝰ meꝰ dilectus: formatio gͦ illius ī aere eſt facta mīſterio an geli. quod ſi eſt. gͦ angeli hn̄t poteſtatē ad formandum voceꝫ ſiue locutōꝫ ſenſibileꝫ ſine organo. gͦ nō ē neceſſe corpꝰ hr̄e organū locutōis. ¶ Contra. omīs operatio aīalis fit mediāte inſtrumēto corporeo: ſꝫ locutio ē oꝑa tio aīalis. gͦ nō fit ſine inſtrumēto vel organo: gͦ angelꝰ in formādo locutōꝫ. indiget hmōi inſtrumēto. ¶ Item locutio eſt actus virtutis rōnalis: ſꝫ ſolū ꝯueīt rōnale homībꝰ. ⁊ nō angelis. cū rōnalis ſit ꝓpria drn̄tia hoīs: locutio ꝯuenit tm̄ homī ⁊ nō angelo. ¶ Iteꝫ locutio ē pox articulata: ſꝫ vox articulata nō fit ſine inſtrumēto apto ad articulatōꝫ vocis. gͦ ad formatōeꝫ locutōis in diget angelus debito inſtrumēto. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ angelus hꝫ poteſtatē formādi locutōꝫ in aere. etiā ſine inſtrumēto. vel ſine inſtrumēto ad hͦ determīato. ¶ Ad obiecta in ꝯtrariū dd̓m. ꝙ cū locutio eſt oꝑatio aīalis requirit inſtrumētū corporeū: cū aūt eſt oꝑatio angeli qui ẜm ſe eſt ſub̓a ſeꝑata a corꝑe. nō requirit̉ inſtrumē tū corporeū. ſꝫ determīata materia. Qd̓.n. agit aīa quo ꝯiūcta ē corporeo organo ꝑ organū. ⁊ hͦ facit ſpūs ſeꝑa tus ſine organo vel organo ad hͦ determīato: ⁊ hͦ. ꝗa ſu ꝑior ſub̓a hͦ vno mō pōt facere. quod inferior medianti bus multis. ¶ Ad ſecūdū d̓o dd̓m eſt. ꝙ lꝫ locutio ſit ꝓ prie actus rōnalis. nihilominꝰ ſuꝑiori ſub̓e ꝯueīt: que hec agit intellectu. qd̓ inferior rōne agit. Solēt tn̄ vti ſancti noīe rōnis nō tm̄ in homībꝰ. ſꝫetiaꝫ in angelis: ⁊ ita ſicut locutio eſt coīs. ita rōnis intētio eſt cōmunis. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ lꝫ locutio eſt vox articulata: articulatio aūt fiat ꝑ voceꝫ. labia. dentes. que ſunt inſtru menta vocalia. que faciūt quandā in acre impreſſione angelus aūt nō habeat iſta inſtrumēta aliqn̄: nihilon nus eaſdem impreſſiones poteſt facere. quas aīa facit mediantibus hmōi inſtrumentis: poteſt etiaꝫ in corꝑe aſſumpto habere conſimilia inſtrumēta ad formatōeꝫ locutōnis. ſed nō eſt neceſſe. Si.n. erat formata vox ap̄ aſina balaam mīſterio angelico. nō ꝓpter hoc oportui ſicut dicit glo. ibi. ꝙ anima aſine mutaret̉ in rōnalem: nec oportuit ꝙ inſtrumentum vocale mutaretur in in ſtrumentū humanū: ea auteꝫ que ſunt ſupra rationem noſtram. magis oportet ex ſcripturis quātū docent ac ciꝑe. ꝙͣ indiſcrete ꝑſcrutari. ¶ Queſtio. xxxvj. de miſſi on angelor Ictū eſt iaꝫ de mo tu angeli locali ẜm ſe. ⁊ de his q̄ fiun ab angelo mediante corꝑe aſſumpto quia v̓o miſſio eſt ab angelo ad aliqd̓ miniſterium ꝑagendum mediante mo tu. dicendum eſt conſequenter de miſſione angelorum. ¶ Circa quam querit̉ primo. vtꝝ miſſio angelorum ſit a deo tm̄. an etiam vnus angelus mittat alium. ¶ Se cundo querit̉ ex ꝑte miſſorū. vtꝝ tam boni ꝙͣ mali mit tant̉ a deo: vel etiaꝫ boni a bono angelo. mali a malo. ¶ Tercio. vtꝝ boni de ſingulis ordinibꝰ mittant̉. an de aliquo ordine mittant̉ angeli. de aliquo nō. ¶ Quar to. ad quid principal̓r mittant̉. ¶ Quinto. vtꝝ ad di uerſa officia mittat̉ diuerſi. an ſinguli ad eadeꝫ. ¶ Mēbrū primū Irca primū ſic obijcit̉. videt̉ ꝙ a deo ſo lo ſit miſſio. cū mitti ſit ſpirituū ꝗ dici admīſtratorij. Mīſtratorij aūt ſpūs ſiue mīſtri dei dicūt̉. n̄ vnꝰ angelꝰ alterius. gͦ miſſio ē tm̄ a deo. ¶ Iteꝫ mittē̓ ē hn̄tis aucͣteꝫ. cū gͦ an geli n̄ hn̄t aucͣteꝫ reſpectu alioꝝ angeloꝝ. nō ē an rū mitte̓. ¶ Pret̓ea. vnꝰ angelꝰ nō dr̄ angelꝰ alteriꝰ ar geli. ſꝫ angeli dei. angeloꝝ aūt ē mitti: nō gͦ angelꝰ mitti tur ab alio angelo. ſꝫ a deo ſolo. Quod etiaꝫ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ī pͣs. Qui facit angelos ſuos ſpūs. Et alibi. Be nedicite dn̄o mīſtri eiꝰ. ꝗ facitis volūtatē eiꝰ. ¶ Sed ꝯtrariū videt̉. ꝙ n̄ tm̄ mittat̉ angelus a deo. ſꝫetiam ab alio angelo. ꝑ hͦ quod dicit Greg. in moral̓. arguēs ex verbis zacharie ꝓph̓e. dicit̉.n. ibi. ꝙ angelꝰ ꝗ loquebat̉ in me egrediebat̉. ⁊ aliꝰ angelꝰ egrediebat̉ ī occurſum eius. ⁊ dixit ad eū. loq̄re ad pueꝝ iſtū dicēs. abſqꝫ n ro habitabit̉ hieruſaleꝫ. ex quo accipit̉ ꝙ angelꝰ m tit. Un̄ dicit in ꝯſpectu ꝯditoris angelicā mīſteria ordi nata ſunt. vt ꝓ cōmuni felicitate btītudinis opificē ſuū videntes gaudeāt. cū ꝓ diſpoſitōne dignitatis alij alijs ſubmīſtrant. ad ꝓphetā angelꝰ angelū mittit. ⁊ q̄ ſecuꝫ de deo coīter ꝯſpicit. ⁊ docet ⁊ erigit: ꝗa eū ꝑ ſuꝑiorem ſcientiā virtute ꝯgnitōis ⁊ p̄ſtantiorē gr̄aꝫ culmine po teſtatis excedit. Ex his manifeſte colligit̉. ꝙ angelꝰ an gelū mittat: n̄ gͦ angelꝰ tm̄ mittit̉ a deo. ¶ Itē ꝑ ſil̓e p̄t argui. Sic.n. diſponūt̉ officia ſub rege terreno. vt ille ꝗ mittit̉. nō tm̄ a rege mittat̉. ſꝫetiā ab alijs ꝗ ſuperiora habēt officia: gͦ a ſimili eſt de rege celeſti. vbi ordinatiſ ſima ſunt omnia. ꝙ vnus inferior mittatur a ſuperior non gͦ tm̄ a deo mittitur angelus. ¶ Ad quod dicen dum. ꝙ angelus tm̄ a deo mittit̉ auctoritate. Etſi enim vnus angelus mittat aliū. totū refert̉ ad auctoritatem diuinaꝫ: ꝙ auteꝫ vnus mittat alium dicit Greg: dum angelus dicit ad aliū angelū. curre ⁊ loq̄re. dubiū non eſt. ꝙ alius aliū mittit. Mīora v̓o ⁊ inferiora ſunt ꝙ mittūt̉. maiora v̓o ⁊ ſuꝑiora q̄ mittūt. ¶ Per hͦ etiā p ſolui q̄ obiecta ſunt. Co cedendū eniꝫ ē ꝙ angeli ſunt

Queſtio .xxxvj.
miniſtri dei. ⁊ ab eo auctoritate mittunt̉. ab alijs v̓o qua dam poteſtate collata. proprie autē dicuntur miniſtri dei. Si v̓o inuenit̉ ꝙ miniſtrent ſuꝑioribus angel̓. hoc eſt extēſo vocabulo. totū enim miniſteriū ad auctorita tem diuinā refert̉. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ ꝙ angeli nō di cuntur angeli reſpectu aliorū angelorū ſꝫ reſpectu dei. ⁊ ita nec ab eis mitti. Dicendū ꝙ angeli dicuntur. eo ē nunciant hominibꝰ diuinā voluntatē. rō autē miſſioni reſpicit poteſtatē. qꝛ ē poteſtas prīcipalis ⁊ ſecundaria. Ab habēte poteſtatē principalē dicit̉ miſſio. ⁊ ab haben te ſecūdaria ī relatiōe tn̄ ad habētē poteſtatē prīcipalē. ¶ Nlembꝝ ſecūdum Dſecundū quo querit̉. vtrū mittant̉ tā bo ni ꝙͣ mali angeli a domino. ⁊ videt̉ ꝙ mali nō mittant̉. Malorū enī officiciū ē tempta re. ſicut habet̉ ſuꝑ illud. jͣ. theſ. iij. ne forte tē ꝑtet nos his qui temptat. temptatio autē eorū ē ad dece ptionē vel peccatū. deus autē nō mittit ad ſeducenduꝫ. ergo angeli mali nō mittunt̉ ab eo. ¶ Itē malorū ange lorū intētio eſt ꝑdere animas. dei autē ē ſaluare. cuꝫ er go cognoſcat deꝰ intentionē eorū. nō cōgruit eiꝰ bonita ti eos mittere.ſ. malos angelos. ¶ Itē dei cuꝫ ē ſumme bonus ē cōſeruare res in eſſe. ſed mali angeli intendunt interfectionē ⁊ obdurationē. Interfectionē vt primo ge nitorū. ꝙ ⁊ huiuſmodi. ergo cū hoc cognoſcat deꝰ. n̄ mit tit malos angelos. ¶ Sed cōtrariū videt̉. ꝑ hoc qd̓ dici tur. iij. Reg. vlti. vbi dr̄. ꝙ exercitꝰ celi ſtabat a dextris ⁊ a ſiniſtris.ſ. boni angeli ⁊ mali. ⁊ ait dominꝰ. qs deci piet achab? Egreſſus eſt autē ſpiritꝰ corā domino ⁊ ait. Ego decipiā eu. cui ait dominꝰ. in quo. ⁊ ait. Egrediar ⁊ ero ſpiritꝰ mēdax in ore omniū ꝓphetarū. Cū ergo an gelus ꝗ venit ad decipiendū ſit malꝰ. ⁊ miſſus eſſet. qd̓ ſignat hoc verbū egredere. ⁊ fac ita. mittunt̉ mali ange li a domīo. ¶ Itē hoc idē accipit̉ ſuꝑ illud pſal. Immiſſi ones ꝑ angelos malos vbi dicit glo. ꝙ mali angeli mit tuntur. Itē ſuꝑ illud Math̓. vij. Mitte nos in porcos. ⁊cͣ. ꝑ porcos ſignant̉ mali ſiue luxurioſi ī quos mittunt̉. o taliū fit a domīo. ¶ Itē Greg. ī moral̓. li. ij. vbi loquit̉ de bonis angelis ⁊ malis dicit. Sicut de bo nis a lis ī hac vita laborātibus auxiliū pietatis im penditur. ita iſti occulte eius iuſticie neſciēdo ſeruiētes. miniſteriū exequi reprobatiōis conantur. nō enim mini ſtrant deo ſoli qui adiuuent boni. ſed etiā mali qui pro bent. nō ſolū qui redeuntes a culpa ſubleuēt. ſed etiam qui redire volētes grauēt. ¶ Reſpōdetur ꝙ angeli mali mittunt̉ a deo. ¶ Ad primū dicendū. ꝙ licet ſit cōtraria intentio ipſius dyaboli intentioni diuine. ꝙͣtum ad hoc ꝙ hec eſt bona ⁊ illa mala. nihilominus vtitur dominꝰ temptatione dyaboli ad bonū. Temptatiōe enim qua temptauit dyabolꝰ Iob. quātū fuit de volūtate dyabo li fuit ad ſeducendū. ſed illā ordinauit dominꝰ ad bonū. vt patientia Iob probaret̉. miſſio ergo domini reſpicit ordinationē poteſtatis ad temptandū. que ē ſub poteſta te diuina. nō ordine ad voluntatē dei. ſed eius malā vo luntatē ordinet deꝰ ad bonū. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ illd̓ quod dixit dominꝰ mēdaci ſpiritui. ꝙ egrederet̉ ⁊ ita fa ceret. nō dat ītellige̓ ꝙ dominꝰ mittat malignū ſpirituꝫ ad fallendū. ẜm ꝙ fallaciā culpā dicit ex ꝑte eius ꝗ fal litur. vel ẜm ꝙ dicit culpā ex ꝑte fallentis. ſꝫ ẜm ꝙ dece ptio dicit pena ex ꝑte eius ꝗ decipit̉. Et hoc pꝫ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ in glo. ſuꝑ illo. ꝗs decipiet achab; Interliniaris ꝙ exigebāt merita eiꝰ. Deceptio ergo ī decepto fuit pēa ꝓpter merita ipſius. Deceptio autē ex ꝑte decipiētis cul a fuit. ⁊ ad illā nō miſit deus. niſi in hoc ꝙ ꝑmiſit. po teſtatē quidē nō contulit. ſed malā voluntate ꝑmiſit. in qͣ etiā mala volūtate ſeruiūt etiam ipſi mali angeli domi no. ẜm ꝙ dicit beatus Greg. volūtas electorū ſpirituum diuine deſeruit poteſtati. ⁊ reprobarū ſenſus ſue ſerui ens malitie. iudicio omnipotētis obtemꝑat. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ lꝫ deꝰ cognoſcat intentionē malā dyaboli. ex
qua ſequit̉ ſeductio vel ꝑditio. nihilominꝰ tamē ipſuꝫ n̄ propter malū ad quod inclinat̉ dyabolus mittit. ſꝫ pro pter bonū quod ex illo elicit deus. ¶ Ad quartū v̓o dicē dum. ꝙ ex illo obijcit̉ de interfectione primogenitorum ⁊ obduratione egiptiorū. ꝙ aliter mali angeli faciebāt illud. ⁊ aliter deꝰ. Mali enī angeli peccabat illud appe tendo ⁊ ex appetitu faciēdo. deus autē iuſte oꝑatus eſt. ipſis malis propter peccata penā infligendo. Unde in glo. dicit̉ ſuper illud īmiſſiones ꝑ angelos malos. poſſu mus ſine dubitatione malis angelis attribuere mortes pecorū. mortes primitiuorum. ⁊ obdurationis egiptio rum. hanc enī iniquiſſimā ⁊ maligniſſimā obſtinationē deus cū facere dicit̉. nō inſtigādo ⁊ inſpirādo. ſed deſe rendo facit. vt illi operent̉ in filijs diffidētie. quod deus debite iuſteqꝫ ꝑmittit. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ de miſ ſione in porcos. Dicendū ē. ꝙ illa miſſio ẜm ꝙ ꝑ porcos deſignant̉ peccatores. nō aliud ē ꝙͣ ordīatio poteſtatis ad puniendū. ⁊ ꝑmiſſio volūtatis ad ſeducēdum. ꝑ ma los enī angelos(ſicut dicit̉ in glo. ſuꝑ illud īmiſſiones ꝑ angelos malos) punit deꝰ bonos ⁊ malos homines. ſed bonos tm̄ corporalibus penis. malos autem nō tm̄ corporalibus ſed ſpiritualibus. ¶ Nembruꝫ terciuꝫ Dtercium quo queritur. vtrum omnes an geli mittant̉ de quouis ordine. an de quodā ordine mittant̉. de quodaꝫ non. Et videtur ꝙ nō mittant̉ de ſuperioribꝰ ordinibꝰ. Di cit enī Greg. recitās ſententiā Dyoniſij ſuperiora agmi na ab intimis nunꝙͣ recedūt. quia ea q̄ preeminēt vſum exterioris miniſterij nō habēt. ¶ Preterea. īferiores or dines dicūtur angeli ⁊ archāgeli. ſed angelorū ⁊ archan gelorū ē mitti ſub hac rōne. ergo cū nullꝰ aliꝰ ordo rati onē miſſiōis dicat. nō videt̉ ꝙ ſuꝑiores angeli mittant̉. nō enī ſeraphin vel cherubin vl̓ throni rōnū miſſiōis de termināt. ¶ Itē. vij. dan̄. milia miliū mīſtrabāt ei. ⁊ deci es milia cētena milia aſſiſtebāt ei. gͦ vr̄ ꝙ ꝗdaꝫ ſunt aſſi ſtētes. ⁊ alij ſunt admiſtrātes. ¶ Itē ſuꝑ illud Ezechiel̓. j. Similitudo throni. glo. Cū angeli ſepe nuntiāda que dā hominibꝰ exeūt. throni miſſi ad miniſteriū nunꝙͣ le gunt̉. ¶ Sed cōtrariū videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ yſa. vj. vola uit ad me vnꝰ de ſeraphī. ſuꝑ quo dicit. b. Greg. In hac ꝓph̓e ſentētia vult ītelligi. qm̄ hi ſpiritꝰ ꝗ mittunt̉ eorū vocabulū ꝑcipiūt. quorū officiū gerūt. qꝛ vt peccata lo cutionis intēdat. angelꝰ ꝗ de alteri carbonē portat. ſera phin dicit̉. qd̓ incēdiū īterp̄tat̉. ¶ Preterea. ī quibuſdā locis quedā ꝑ cherubin quedā ꝑ ſeraphin agit dn̄s. Itē ad heb. j. omēs ſunt admīſtratorij ſpiritꝰ ī miniſteriuꝫ miſſi ⁊cͣ. Itē diuerſi ſunt effectꝰ reſpōdētes diuerſis of ficijs. Cū ergo officio cherubin ⁊ ſeraphin. rn̄deāt diuer ſi effectꝰ. mittent̉ nō tm̄ de īferiori ordine ſꝫ de ſuꝑiori. ¶ Rn̄det̉. ꝑ hoc qd̓ dicit. b. Greg. vtrū ꝑ ſe hoc faciāt ſu ꝑiores āgeli. an ꝑ ſubiecta agmina agat̉. nos affirmare nolumꝰ qd̓ certis teſtimonijs nō approbat̉. Ex hͦ accipit magiſter ī ſentē. ꝙ ponit duplicē opinionē. vnā illorū qui dicūt. ꝙ omēs mittunt̉. ſiue ſunt de ſuꝑioribꝰ ſiue de īfe rioribꝰ īmediate. Alij v̓o dicūt. ꝙ ſuꝑiores nunciāt infe rioribꝰ. īferiores v̓o nunciāt homībꝰ. ⁊ illi ꝑ ſe dicūtur mitti. ¶ Ad illud qd̓ dicit Greg. ꝙ hi ꝗ p̄eminēt. vſuꝫ ex terioris officij nō habēt. rn̄dent illi ꝗ ſuſtinēt. ꝙ oēs mit tunt̉. faciēdo vim ī hͦ ꝙ dicit̉ exterioris. Nā ē quoddā oī ficiū exteriꝰ. ad qd̓ deputati ſunt āgeli de īferioribus ⁊ medijs ordībꝰ. vt ē nūciare punire ⁊ hꝰ mōi officia ſimi lia. Eſt aliud officiū īteriꝰ vt purgare ⁊ illumīare ⁊ hu iuſmōi. ⁊ ad hͦ deputati ſunt illi ꝗ ſunt de ſuꝑiori ordine. vt purgatio. yſa. facta mīſterio ſeraphin. n̄ negat̉. gͦ qn̄ il la q̄ p̄eminēt habeāt vſuꝫ alicꝰ officij. ſꝫ qꝛ nō hn̄t vſum exterioris officij. qꝛ ad tales actꝰ exteriores non legunt̉ miſſi ex ſcriptura. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ rō miſſiōis nō appropriat̉ agel̓ ⁊ archāgel̓. ſꝫ rō miſſiōis ad nūciādum. eli dicāt̉ nūciet maiora. āgeli ꝗ mīora. Unde vt arch

non oportet propter hoc. ꝙ angeli non mittantur ad a lia officia. Similiter cū dicitur milia milium miniſtra bant ⁊cͣ. nō innuit̉ ꝓpter hoc ꝙ illi qui ſunt aſſiſtētes. n̄ ſunt miniſtrātes vel ecōuerſo. ſed innuit̉ duplex officiū cōueniens omnibꝰ angelis.ſ. aſſiſtere ⁊ mīſtrare. ¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ throni nō legunt̉ miſſi. dicendū ꝙ licet nō legat̉ in ſcriptura de miſſiōe thronorū ſpecialit̓ nihilominꝰ pōt eis cōuenire ratio miſſiōis. ⁊ hoc acci pitur ex hoc. quod dicit apoſtolꝰ generaliter de omnibꝰ ꝙ omnes ſunt in miniſteriū miſſi. ¶ Nembrum quartum D quartū quo querit̉. Ad quid prīcipalite: § mittant̉ angeli. ⁊ videt̉ apoſtolꝰ innuere cū dicit ad hebre. primo. omnes ſunt admini ſtratorij ſpiritus in miniſteriū miſſi. Pro pter eos qui hereditatē capiūt ſalutis. ergo finis miſſio nis videt̉ eſſe ꝓpter ſalutē humani generis. ſed hoc non videtur ꝑ ſimile. Nūquid terrenꝰ ita ordinat familiam ſuā aut regnū ſuū. vt finē nobiliū miniſtrorū ponat ī mi nus nobilibꝰ. īmo ecōuerſo. quod minꝰ nobiliores po nūtur ad ſeruiendū magis nobilibꝰ. ergo cū angeli ſin nobiliores miniſtri. nō cōſtituit̉ eorū finis in hominibꝰ. In quo ergo ponit̉ eorū finis. aut vt ſibi aliꝗd acquirāt vel vt diuinā ꝑagāt voluntatē ſiue iuſſionē. In eo enim prīcipalis finis actiōis ē cōſtituēdus. qui ē prīcipiū ⁊ fi nis. qd̓ cōcedendū ē. vn̄ ꝙ dicit apoſtolꝰ. ꝙ ꝓpter eos ꝙ hereditatē capiūt ſalutis. nō ponit finē vltimū. ſed vtili tatem ex ꝑte hominū aſſignat. que ordinata eſt ad vltio rem finem. ¶ Membrum quintum F Dquintū quo querit̉. ſi angeli mittant̉ ac determīata officia explēda. an ſinguli indif ferenter ad oīa. Et videt̉ ꝙ ſinguli mittant̉ ad determīata officia. Sic enī ē ī regno ter reno. ꝙ diſtīcta ſunt officia. ⁊ diuerſi miniſtri ad diuer ſa officia mittunt̉. hoc etiā exigit cōueniēs ordinatio. re linquit̉ ergo. ꝙ angeli diuerſi ad diuerſa mittunt̉ offi cia. ¶ Sꝫ videt̉ cōtrariū. qꝛ dona ſunt cōmunia. vt dicit beatꝰ Grego. vnde nō ē tm̄ illiꝰ ordīs ꝗ dicit̉ angelorū nūciare ſecreta. ſed etiā aliorū ordinū. Similit̓ nō ē tm̄ illiꝰ ordinis ꝗ dicit̉ throni. ꝙ deus ī illis ſedeat. ⁊ ſua iu dicia determiat. ſed dicit̉ ī pſalmiſta ꝗ ſedes ſuꝑ cheru bin. ⁊ ſic de alijs. vn̄. b. Grego. Sic ī illa ſuꝑna ciuitate ſpālia quedā ſunt ſingulorū vt tn̄ ſint omniū. ⁊ qd̓ quiſ qꝫ hꝫ. hoc totū in alio poſſidet. ergo ſinguli ad omnia of ficia ſint ꝑati. ¶ Reſpōdeo. Uidetur ꝙ angeli ſinguli ꝓmpti ſunt ad oīa officia. ſed qꝛ quedā ſunt ꝓpter appro priationē quorundā. iō videt̉ ꝙ illi ad illa frequētiꝰ mit tant̉. ⁊ ſi alij de alio ordine ad illud mittunt̉. quo ad hͦ accipiūt illā rationem. Huiꝰ rei gr̄a querit̉. quare cum ex angelis vnus ordo cōficiat̉. nihilominꝰ omnes de qͦ cunqꝫ ordīe angeli dicunt̉. Reſpōdet̉ vnꝰ ordo angeli di cunt̉. quia illorū ē nūciare minora. ſicut dicit Grego. ſic eis appropriat̉. Eſt auteꝫ alia rō cōmunis.ſ. mitti ad officiū explendū vel ſecretū nūciandū. ẜm ꝙ dicit̉ ī pſal ꝗ facit angelos ſuos ſpiritꝰ.i. ſpiritꝰ ſuos facit angelos ſic eſt ordinandā ſententia. ¶ Queſtio. xxxvij. de preſi dentia angelica reſpectu ſui. Inita parte que ē de cōſideratione potētie motiue. ⁊ me tus interioris ⁊ exterioris ī angelo. Cō ſequēter dicendū ē adiuuāte deo. de p̄ſi dentia angelica. p̄ſunt auteꝫ angeli an gelis. preſunt homībꝰ. p̄ſunt ⁊ quibuſdā corporalibꝰ cre aturis. ¶ Primo ergo querit̉. vtrū angeli ex natura pri mitus īſtituta habeat ꝙ alij alijs p̄ſunt. ¶ Secūdo. vtꝝ
āgeli boni ex gr̄a alijs p̄ſunt. ¶ Tercio. vtrū angeli ma li alijs angelis malis p̄ſint. vſurpatione potētie. vel or dinatione diuine iuſticie. ¶ Membrū primum Dprimū ſic. ſicut natura primitus inſtitu ta. omnes homīes fecit pares. ſed ꝑ corru ptionē peccati cōſequēter ſeruitꝰ ē introdu cta: ⁊ ita neceſſaria fuit p̄latio. ita videt̉ fu iſſe ī angelis. ergo ſic erat in angelis. qꝛ nullus angelus alteri p̄fuit. ¶ Preterea. ſi preeſſe eſſet de prīa ordinatio ne angelice nature. cū natura angelica eſſet ī ſua maxīa cōpletione. eſſet iſta prelatio. ſed cōpletio nature omni moda erit ī gloria. tūc autē ceſſabit omnis prelatio ī an gelis. ergo nō de prima ordīatione nature fuit p̄latio in angelis. ¶ Cōtrariū videt̉ per hoc quod dicit Grego. Du lucifer cūctis angelorū agmībus prelatꝰ fuit. eoruꝫ comꝑatione clarior fuit. Et iterū alubi prelatū ceteris legionibꝰ tanta ſpecies illū pulchriorē reddidit quanta illū ſuppoſita multitudo decorauit. Et alubi. cōſideret. ergo homo qd̓ ſi ipſe ſuꝑbiat de elatiōis ſue culpa paſ ſurus ſit. ſi ſuꝑbiendo deus illi ꝑcere noluit. quē creādo in gloria tante virtutis eleuauit. cōſideret quid in terra elatus mereat̉. ſi ⁊ prelatꝰ angelis angelꝰ in celo ꝓſter nitur. Ex ꝗbus colligit̉. ꝙ prelatio erat in angelis a prī cipio. cū ipſe lucifer alijs angelis p̄latus diceret̉. ¶ Re ſpondendū videt̉ ad hoc. ꝙ prelatio dicit̉ dupliciter. vel preeminētia in donis gratuitis vel naturalibꝰ. ⁊ ẜm hͦ p̄latio fuit a prīcipio in angelis. Unde Greg. tm̄ prin angelū reliquis angelis eminētiorē fecit. dicit̉ iterū pre latio preeminētia ad imperandū iure. ⁊ ẜm hunc modū nō credo ꝙ prelatio eſſet a principio in angelis. ſꝫ omē ſuberant deo ad imperiuꝫ. ¶ Per hoc poteſt reſponderi ad obiecta. Nam prelatio de qua loquitur Gregoriu eſt de preeminētia in donis. alia v̓o affectauit indebite. ⁊ ideo iuſte cecidit. ¶ Nembrum. ij. D ſecundū quo querit̉. vtrū angelꝰ p̄ſit an gelo ꝑ gr̄am. ⁊ loꝗmur de bonis. ⁊ videt̉ q nō. In ſtatu glorie nulla erit p̄latio angeli ad angelū vel homīs ad angelū.j. corin. xv. Cū euacuauerit omnē poteſtatē. ergo cū angeli bōi ſint in ſtatu glorie. angelꝰ nō preeſt ad dominādū vel ad im perandū hominibꝰ. ¶ Sed cōtrariū videt̉ per hoc quod dicit Greg. hominibꝰ angelꝰ. angelis archageli. deꝰ au tem omībus preeſt. ergo ſi angeli p̄fuerūt ī hac via homi nibus. ⁊ deus omnibꝰ: relinquit̉ ꝙ ⁊ angelis archāgeli. ¶ Itē eius ē imꝑare cuiꝰ eſt mittere. ſicut dicit Greg. ar gelus angelū mittit. ergo angelꝰ angelo imꝑat. ergo pre eſt ei ad imꝑandū. ¶ Itē vnꝰ ordo eſt domīatio. ſed dn̄a ri ē ſubiectos quoſqꝫ poſſidere. ea gͦ angelorū agmīa. qui mira potētia p̄eminet. ꝓ eo ꝙ eis cetera ad obediendum ſubiecta ſūt. dn̄atiōes vocāt̉. ergo ī angel̓ ē p̄eſſe ad dn̄a dum vel imꝑandū. ¶ Ad qd̓ videt̉ reſpōdendū. ſine pri iudicio melioris ſentētie. ꝙ āgelidū adhuc mittunt̉. ꝓ pter ſalutē hominū. p̄ſunt alij alijs ad imꝑandū. qd̓ tn̄ ī periū deriuat̉ a ſūmo imperio penes qd̓ reſidet auctori tas. ¶ Ad obiectū autē in cōtrariū dicendū. ꝙ non ē ho cōtrariū. ꝙ angeli iā ſunt ī ſtatu glorie. ꝙ enī dicit̉ eua cuabit omnē poteſtatē. ītelligendū ē poſt diē iudicij. qn̄ ceſſabit omnis p̄latio. ⁊ domīabit̉ ſolꝰ deus. ⁊ imꝑabit. tūc enī officiū miniſtrantiū qd̓ nūc habēt. nō erit neceſſa riū. quo ad hoc etiā ꝙ fruunt̉ nō ē neceſſaria ī eis p̄latō. ſꝫ ex ꝑte illa qͣ ad nos mittur ¶ Membrum terciū. Dterciū quo querit̉ de malis ar elis. vtrū ſibinuicē p̄ſint. ⁊ videt̉ ꝙ nō. Si enī hoc nō habuerūt ex natura. nec hoc meruerūt ex cul pa. ex culpa enim venit ſeruitus. ſed nō do

idētia. ergo in angelis malis nō ē p̄ſi den minatio aut j retera. nō ē hoc de exigētia diuine tia ad im iuſticie. Nā ſi hoc eſſet. vnꝰ alij ſubijceret̉ ad torquēduꝫ. plus vel minus deliꝗt. ſꝫ cū maximꝰ angelus ꝗ di xa t lucifer maxīe peccauit. ⁊ ad huc peccet. ille omī bus ſubijceret̉: ſꝫ hoc n̄ ē verū. īmo dicit̉ aliorū prīceps ergo nō ē prelatio ī eis de exigētia diuine iuſticie. ¶ Sꝫ cōtrariū vr̄ ꝑ hoc quod dicit adamātius Ioſ. xj. omnes bellādo cepit. glo. nō ē putādus. ꝙ vnꝰ fornicatiōis ſi ritus ſeducat eū ꝗ ī britania fornicat̉ ⁊ illū ꝗ ī india. ī alijs locis. neqꝫ vnū eſſe ſpiritū ire. ꝗ in diuerſis locis diuerſos homines agitet. ſed puto magis ſpiritū forni cationis eſſe vnū ⁊ īnumeros. ꝗ in hͦ ei officio pareāt. et per ſingulas homīes diuerſos ſpiritꝰ ſub ipſo principe militātes. ꝗ ad huiꝰ mōi eos peccata ſolicitet. ſimilit̓ ira cūdie prīcipē vnū eſſe arbitror ⁊ īnumeros ſubip̄o. ⁊ idē de ceteris peccatis. Iō nō vnꝰ prīcipatꝰ dr̄ ab apoſtolo. ſꝫ plures cōtra quos nobis pugna ē. ¶ Itē. j. Corin. xv. cū euacuauerit. glo. dū durat mūdus. demōes demoni bus p̄ſunt. ergo vnꝰ malꝰ angelꝰ p̄eſt alij. Ad qd̓ di cendū. ꝙ demōes p̄ſunt demōībꝰ ante dieꝫ iudicij. ¶ Ad dobiectū in cōtrariū dicēdū. ꝙ licet ex natura nō eēt iſta p̄latio. tn̄ quedā inclinatō ſiue diſpoſitio ad illā ē ex naͣ tura. eo ꝙ ille qui p̄eſt eminētior ē alijs ī naturalibꝰ. nec ē hec eminētia eis ex meritis ſicut dictū ē. ſꝫ p̄ſunt alij a lijs tanꝙͣ ī miniſterio tēptandi vel puniēdi. ſicut īter car cerarios vel tortores vnꝰ alij p̄eſt. vt expleat̉ iuſticia. eſt n̄ quedā volūtaria ſubiectio. ꝓut mīores cōcordāt cum olutate maiorū ī maleficijs. ſicut ē ī latronibꝰ. ꝗ volun tarie ſubijciunt̉ vni. tanꝙͣ īter eos principāti. ſic ē in de monibꝰ ⁊ multo ampliꝰ. qꝛ enī cōſentiūt ei volūtarie in maleficio. ex iuſticia dei in penā ordinatum ē. vt ſubſint ei tanꝙͣ ꝑticipes in pena. ⁊ coadiutores ad puniendū. ¶ Queſtio. xxxviij. de reue ſius Abito de preſiden tia angeli ſuꝑ angeluꝫ. ſequit̉ de actu ꝙ ꝑtinet ad p̄ſidētes. Actꝰ autē ille ē reue lare qd̓ apud ſe ē. ¶ Pōt ergo queri. v mediātibꝰ angelis. ¶ Deīde ſi reuelatio ſit a natura an trū neceſſaria ſit iſta reuelatio. que fit ¶ Terci iō fiat reuelatio ¶ Membruꝫ primuꝫ D primū. videt̉ ꝙ nō ſit neceſſaria reuelatō mediātibus angelis. eo ꝙ vnuſꝗſqꝫ angelꝰ tenet imaginē ſiue ſimilitudinē dei ⁊ nō al terius angeli. cū ergo reuelatio fiat a ſūma ſapiētia ipſi angelo inqͣtū tenet imaginē eiꝰ. qd̓ autē fa ctu ē ad imagine dei nulla īterpoſita creatura formatur erit reuelatio īmediate a deo. ⁊ ita nō ē neceſſariū ꝙ me diātibus ſuꝑioribꝰ angelis fiat reuelatio īferioribꝰ an elis. ¶ Cōtra ī cōmēto ſuꝑ Ierarchiā. ſuꝑiores reue lāt īferioribꝰ. ẜm ea que nouerūt a deo. ¶ Ad hoc dicen dū. ꝙ ſuꝑiores reuelāt inferioribꝰ. ¶ Ad obiectū autem in cōtrariū dicendū. ꝙ licet dicat̉ ī lib. de aīa ⁊ ſpiritu. ꝙ ita facta ē anima ad imaginē dei. vt nulla interpoſita reatura formet̉. ⁊ eodē mō poſſet dici de angelo. vl̓ mul tomagis. nihilominꝰ tn̄ angelꝰ pōt formari quo ad re uelationē mediāte alio angelo. ſꝫ ē quedā formatio per gratiā gratū facientē. ⁊ illa nō reꝗͥrit mediationē creatu re. Unde ī illa nō ē angelꝰ ſuꝑior mediator reſpectu īfe rioris. Eſt alia formatio ꝙͣtū ad cognitionē. ⁊ hoc dicit̉ dupliciter. vel rōne forme vltime. vel rōne diſpōnis ad mā vltimā. Sicut ergo dr̄ Math̓. xxiij. vnꝰ eſt magi ſter veſter. nihilominꝰ ſunt ⁊ plures. ⁊ ſicut dicit̉ in lib. Aug. de magiſtro. illi plures magiſtri nō ſunt niſi diſpo nentes. īmus autē magiſter dat ꝑfectioneꝫ.j. Corin. .iij. Ego plātaui apollo rigauit. deꝰ autē dat incremen
tum. Ita in angelis videt̉ ꝙ ſuꝑiores diſponūt. ſumma v̓o ſapientia vltimā ꝑfectionē cognitiōis dat. vnde reue lare dicuntur miniſterio. nō auctoritate. ¶ Nlembruꝫ ſecundum Dſecundū quo querit̉. ſi reuelatio ſit a na tura angelica. ⁊ videt̉ ꝙ n̄ ſit a natura. Re uelatio enī nihil aliud eſſe videt̉. ꝙͣ illumīa tio. ſed illuminatio nō ē in angelis niſi per gratiā. ergo nec reuelatio. ¶ Cōtra loꝗ̄ eſt ī angelis eti am ſi nō adeſſet gratia. loquunt̉ enī boni bonis. ⁊ mali malis. ſicut dicit beatꝰ Greg. ſed loꝗ ponit reuelare cuꝫ quodā addito. reuelare enī eſt dare cognitionem. loꝗ v̓o dare cognitionē mediāte ſigno. ergo reuelare ē ī angelis ⁊ ſi nō aſſit gratia. ¶ Itē Ioh̓. dama. ꝗ eminēt. īferiori bus tradūt cognitionē ẜm eminentiā ordīs ⁊ nature. ſꝫ trade̓ cognitionē nō ē aliud ꝙͣ reuelare. ergo reuelatio fit ipſis īferioribꝰ angelis a ſuꝑioribꝰ. ẜm cōditiōes na ture. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ reuelatio poteſt eſſe de his. iores angeli accipiūt in ipſo verbo. ī quo vident que ſu ea que ſibi reuelat verbū. ⁊ ẜm huc modū reuelatio eſt a gratia. ⁊ bn̄ dicit̉ idē quod illumīatio. Alio v̓o mō dici tur reuelatio eorū que ſibi uota ſunt ẜm ſe. ⁊ ſunt inco gnita alij. ⁊ ẜm hūc modū reuelāt ſuꝑiores angeli inferr oribus. ea de ꝗbus plus nouerūt ꝙͣ īferiores. eo ꝙ maiꝰ eſt poſſe eorū ꝙ inferiorū. ¶ Nlembrum tercium Dterciū quo querit̉. quomō fiat reuelatio. vtrū.ſ. ꝑ mediū vel ſine medio. ⁊ videt̉ ꝙ nō ſine medio. hoc enī videt̉ eſſe ſoliꝰ dei. Di cit enī Bern̄. ꝙ ſolꝰ deꝰ ꝑ ſeip̄m cōiungitur ſpūalibꝰ creaturis. Si gͦ angelꝰ reuelat āgelo hͦ erit per mediū. mediū autē vel ē corꝑale vel ſpūale. corꝑale n̄ po teſt eſſe. cū ſint extrēa ſpūalia. Si v̓o ē ſpūale. aut ē ſub ſtātia. aut accidēs. ſubſtātia autē nō ē. nō enim ē niſi tri plex ſubſtātia ſpūalis. diuīa angelica ⁊ humana. ſꝫ nul la iſtarū ē hoc mediū. Nō enī īter angelū ⁊ angelū ē deꝰ mediū ẜm naturā. nec īter angelū ⁊ angelū aīa. nec īter angelū ⁊ angelū aliꝰ angelꝰ. mediū ergo illud ē accidēs. ſed nullū accidēs eſt quod nō ſit in aliquo ſubiecto. ergo illud accidens vel erit in vno angelo vel in alio. In ter cia enī ſubſtātia eſſe nō pōt. ſꝫ ſi ē in altero angelo. nō cō putat̉ vt mediū ſed vt extremū. ergo reuelatio huiꝰ mōi nō ſit ꝑ mediū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ huiꝰ mōi reuelatio iū. ⁊ ꝑ mediū ſpūale. nec tn̄ ē mediū. ſicut ē īter fit ꝑ m viſibilē ⁊ ip̄m viſuꝫ. nec ſemꝑ ē mediū ſignū ſiue nutꝰ in tell ip̄a cōicatio ſpeciei ītelligibilis. q̄ ē in reue lāte ⁊ cui re ¶ Queſtio. xxxix. depreſi dētis Treſpectu animarum. Onſequēter quere dū ē d̓ p̄ſidētia angl̓i ſuꝑ ip̄as aīas ſiue reſpectu aīarū. Eſt at̄ vna p̄ſidētia ſuꝑ ꝑtē ſēſitiuā ſiue reſpct̄u ſēſitīe: alt̓a r̄ſpe ctu ītellectīe ꝯgnitie. tercia v̓o reſpectu ītellectie motīe ¶ ¶ Prīo gͦ dd̓m d̓ illa p̄ſidētia que ē r̄ſpe ctu ſenſitīe ꝯgnite ẜꝫ viſiōes q̄ ſūt ī ea. ¶ Prīo gͦ q̄rit̉. v hēat hācptatē rōe nature ſue. ¶ Scd̓o ſi ſit fa trū latia ī iſta viſie que fit mediātibꝰ bonis angel̓. dico aī nat̉a. ¶ Tercō qūo fiat illa viſio. ¶ Qꝛ̄to. d̓ ꝗbꝰ. ¶ Nembrū primum Irca primū ſic angelꝰ malꝰ pōt ſuꝑ hꝰ mōi partē. cū temptat in ſomno. multo autē po tentior ē angelus bonꝰ ꝙͣ ſit angelus malꝰ. gͦ angelꝰ bonꝰ pōt ſuꝑ hꝰ mōi partē. ¶ Pre terea Greg. niſi aliqn̄ ſomnia ex miſterio reuelatōis ori rēt̉. Ioſeph p̄ferēdū ſe frībꝰ ſōnio n̄ vidēt. nec marie ſpō

ſum vt ablato puero in egiptum fugeret per ſomniū an gelus admoneret. Item dicit Aug. in lib. de anima et ſpiritu. oraculū eſt cum in ſomnis aliqua grauis perſo na. vel etiam deus euenturū aliquid aꝑte. vel non euen turum faciendū vel euitādum denūciant. Uiſio autē eſt cum quis videt quod eodem modo quo apparuerat eue niat. ſed huiuſmodi apparitiones fiūt mediante angelo. nō enim ſunt ad illudendū. ergo angeli boni habent poſ ſe ſuper ſenſitiuā interiorē. ¶ Preterea habēt aliqd̓ poſ ſe ſuper intellectiuā cōſulendo vel reuelando. ſed intelle ctiua potentior eſt et excellētior ſenſitiua. ergo angeli bo ni habent poteſtatē ſuper ipſam potentiā anime ſenſiti uam interiorem. ¶ Poteſt etiā queri. vtrum poſſint ſu per potētiam anime ſenſitiuā exteriorē. Quod videt̉ e comꝑatione malorum ſpirituū. Sicut enim dicit Au gu. in lib. lxxxiij. q. malignus ſpiritus ſenſibus noſtris īmixtus infeſtat anime ſanctitatē. lucemqꝫ mentis obnu bilat. Serpit hic malum ꝑ omnes additus ſenſuales. ſi ergo malignꝰ ſpiritus poſſe habet ſuper ꝑtes ſenſitiuā exteriorem. multo fortius bonus angelꝰ. Cuiꝰ contrariū videtur. eo ꝙ nulla variatio fieri videtur in ſenſu exteri ori per operationē angeli. preter illam mutationeꝫ que fit ẜm naturā. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ angelus bonꝰ ha bet poſſe ſuper ſenſitiuā exteriorem ⁊ interiorē. nō tamē habet poſſe ex ſe. vt faciat ea que ſunt contraria nature. ſed vt ꝑ ſubiecta nature moueat ſenſum interiorē vel ex teriorem. ¶ Membrum ſecundum D ſecūdum quo queritur. ſi ſit fallacia ī iſta viſione. ⁊ videtur ꝙ ſic. Angelus eniꝫ bonꝰ ex natura potuit falli ī ſua viſione. ſicut de ceptus erat lucifer. Si ergo in ſe potuit fal li. nō potuit dare perfectiorem ſtatum his qui recipiū viſionem ab eo. Cum ergo vis ymaginatiua anime reci piat viſionem ab angelo bono. ẜm naturam in viſione ymaginaria vel ſpirituali poterit falli. ¶ Cōtra. ī libro de anima ⁊ ſpiritu. cum bono ſpiritu aſſumitur anima falli nō poteſt. Item humanum ſpiritum aliquando bo nus aliquando malus aſſumit ſpiritus. nec facile diſce ni poteſt a quo ſpiritu aſſumatur. niſi quia bonus inſti tuit. malus fallit. Ex ratione viſionis idem videtur. et loquitur de viſione que fit in imaginaria. q̄ viſio eſt cuꝫ illud quod quis videt. eo modo quo apparuit eueniet. ex quibus colligitur ꝙ in huiuſmodi vilione anima nō fal litur. ¶ Reſpondendū eſt ad hoc. ꝙ bonus angelus di citur dupliciter. vel ratione bonitatis nature. ⁊ hoc mō ſi imprimeret viſionem. poſſet imprimere viſionem non tm̄ veracē. ſed etiā fallacē. magis tamē inclinaretur ad veracē. Si v̓o fiat ſermo de bono angelo ratiōe ſtatus ī quo mō ē: nō imprimit viſionē fallacē. ⁊ hoc mō ītelligi tur bonus angelus cū dicit̉. cū a bono ſpiritu aſſumitur anima. falli nō pōt. Et licet vt dicit̉ ibidē aliquādo ī vi ſione ſpirituali anima fallat̉. qm̄ ea q̄ videt aliquādo ve ra ſunt. aliquādo falſa. aliquādo ꝑturbata. aliquando tranquilla. ipſa autē vera aliquādo futuris ſimilia ſunt omnino aꝑte dicta. aliquādo obſcuris ſignibus tecta. ni hilominus cū bonus angelus imprimit huiuſmōi vilio nem. īprimit eā vt verā. ſiue ſub aꝑta ratiōe. ſiue ſub ob ſcura ſignificatione. ¶ Nlembrum tercium D terciū quo querit̉: quomō fit viſio illa. ⁊ exponit beatꝰ Aug. in. xij. ſuꝑ gen̄. ad litte. Sancti angeli miris modis viſa ſua facili quadā ac ꝑpotenti mutatiōe vel mixitione noſtra eſſe faciūt. ⁊ viſionē ſuā quadā ineffabili mō ī ſpi ritu noſtro informāt. ¶ Poteſt ergo queri de hoc quod dicit ꝙ viſa ſua faciant eſſe noſtra. Nūquid ſicut ſpecu lum oppoſitum viſui. nō aliud faciat angelus ꝙͣ offerat ſpeciem ſi litudinē. quod ſi ſic eſſet. eo modo quo
eſt apud angelum. eſſet apud ymaginatiuam. ſed hoc ē falſum. Nam apud angelum eſt intellectualiter apd̓ viꝫ imaginatiuam ſenſibiliter. Nec videtur ſic eſſe. ſicut an gelus facit viſa ſua apud alium angelū. vtrobiqꝫ eniz ē piſum intelligibile ẜm eundē modum. quo ergo modo il lud viſum quod eſt intelligibile apud angelum. ſit ſenſi bile apud ſpiritū imaginariū. ¶ Itē dicit. ꝙ quadā mu tatione perpotenti vel mixtione faciunt iſta. nunqd̓ ip̄e angelus vnitur cū ipſa anima ẜm vim illam. Uel vnio dicitur eſſe ratione effectus. ratione enim eſſentie nō po teſt dici. cum nihil vnum fiat ex anima ⁊ angelo. Si d̓o eſt ratione effectus. nunquid poteſt angelus ſpeciē vni re ſiue ſimilitudinē cum virtute imaginatiua. que priꝰ nunꝙͣ fuit in illa. quod nō videtur. Illa enim vnio ꝑ ſen ſus exteriores fit in ſenſu interiori. ¶ Itē dicit Aug. ī li bro de anima ⁊ ſpiritu. ꝙ ipſi ſignificatiuas ſimilitudi nes in ſpiritu noſtro diſternūt. ratione cuius queritur. vtrum huiuſmodi viſiones fiant aliquando nō ad ſignā dum aliud. ¶ Preterea angelus habet poſſe huiuſmod ſuper animā. vt ſuas viſiones imprimat ei. nūquid an ma habet huiuſmodi poſſe. vt ſuas viſiones imprimat angelo. ¶ Ad primū dicēdum. ꝙ licet viſum intelligibi le ſit apud intellectum angelicū. poteſt tamen eſſe ſenſi bile apud vim imaginatiuā cui imprimitur. recipiēs.n. recipit ẜm ſuam poſſibilitatē. nō ẜm modū ipſius ag tis qui imprimit. ⁊ ideo nō eſt talis receptio qualis in viſu a ſpeculo ſiue a re viſibili. nec talis qualis eſt in intellectu ab alio intellectu. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendum. ꝙ vnitio illa eſt ꝙͣtum ad effectū. nō ꝙͣtum ad eſſentiā. ef fectus autē ī hoc attēditur quo ad cōiunctionē ſimilitu dinū que ſunt in imaginatiua. ad quā cōiunctionē exci tat ſpiritus angelicꝰ. Quo autē mō hoc fit. ſic̄ dicit Au gu. ſuꝑ Gen̄. ſcire difficilimū ē. ⁊ explicare oꝑoſiſſimū ¶ Ad terciū d̓o dicendū. ꝙ ī ipſa vi imaginatiua aliqu. do fiūt huiuſmōi apꝑitiones ꝑ ſpiritū angelicū. ⁊ tūc a liqd̓ euenturū vel nō euēturū. faciendū vel deuitand denūciat̉. Unde ad aliqd̓ deſignandū fit huiuſmōi a ritio. vnde Augu. Cū bonꝰ ſpiritꝰ arripit fideles mi ria loquētes. aut accedente intelligētia veros ꝓphetas. aut ad tempꝰ quo ꝑ eos oportet oſtēdi. vidētes atqꝫ na rantes facit: nō ſic autē eſt: cū a corꝑe cauſa exiſtit. ¶ Ad quartū dicendū ē. ꝙ aliud ē de angelo. ⁊ de anima. ẜn ꝙ dicit aug. Inter ē hͦ. ꝙ illi noſtras ſi volumꝰ nouerūt. nos autē ipſorū niſi oſtēderint nō poſſumꝰ: qꝛ ſic eas vt opinor habēt ī poteſtate occultare ſpūalibꝰ modis. que admodū nos quibuſdā īteriectis obſtaculis noſtra cor pora ne ab aliorū oculis videant̉ abſcōdimus. vn̄ aliter eſt de angelis. ⁊ de anima rationali. anima enim noſtra recipit ab angelo ⁊ nō ecōuerſo. ¶ Nlembrum quartum D quartuꝫ quo querit̉. de ꝗbus fiat viſio vtrū de his que fiūt curſu nature. an d̓ his que fiūt curſu volūtario. Et videt̉ ꝙ nō d his q̄ fiūt curſu naturali. Illa enī ex natur li cognitiōe poſſunt apprehēdere. de his v̓o q̄ fiunt curſi volūtario. nō videt̉ eſſe huiꝰ mōi viſio. qꝛ nec illa mult tiens cognoſcunt̉ ab angelis. ⁊ ſunt maxīe īcertitudini anteꝙͣ fiat. ¶ Reſpōdet̉ ꝙ triplex ē curſus rerū. ſicut di cit Anſelmꝰ. Natural̓ mirabil̓. ⁊ voluntariꝰ. In his.ſ. mirabilibꝰ ⁊ volūtarijs quedā occulta cōtingit eſſe. que ꝑ ſe ſunt ꝓuidētie diuine. ⁊ de huiꝰ mōi ẜm ꝙ accipiu boni angeli a deo. ſub figuris ſenſibilibꝰ poſſunt viſio nes imprimere. Queſtio. xl. de preſidentia im ad ꝑtem ītellectiua cognitiuā. angel Crminata ꝑte que eſt de p̄ſidētia angeli ſuꝑ ꝑtem ſenſi uā. ſeꝗtur d̓ p̄ſidētia eiꝰ ſuꝑ ꝑtem intelle

Queſtio .xl.
ctiuā cognitiuā. ¶ Primo ergo querendū ē. vtrū habe ant huiuſmōi poſſe. ¶ Scd̓o ad ꝗd ſit illud poſſe. vtrum ad īmittē̓ cogitatiōes vel īcende̓. ¶ Tercō. vtrū dicant̉ incētores cogitationū tm̄. an affectionum prīcipaliter. ¶ Quarto. quomō dicant̉ incēde̓ cogitatiōes bonas. ¶ Membruꝫ primuꝫ D primū ſic dicit Aug. ꝙ aīa rōnalis ita fa cta ē ad ymaginē dei. vt nulla īterpoſita cre atura formet̉. ſꝫ angelꝰ ē creatura. gͦ eo me diāte nō format̉. ¶ Preterea. aīa rōnalis ī ꝙͣtum huiuſmōi ē ad īmaginē dei. Ymmago autē ē ſimi litudo exp̄ſſa. ergo īmago ꝑ quā reformat̉ īeſt īmediate a deo. ſꝫ hec ē imago ſimilitudīs ī cognitione. ergo talis nō dat̉ angelo mediāte. ¶ Cōtra. ſicut demōes habēt. poſſunt excitare ītellectu ad malā cogitationē. ita bon habēt ꝙ poſſunt excitare ad bonā. ¶Itē Hiero. angeli homībꝰ auxiliū tribuūt. mīſfrātes eis ſalutē ⁊ annunci antes eis dona largiſſima. ſꝫ ānunciādo dona. habēt poſ ſe ſuꝑ ītellectū. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ habent aliqd̓ poſſe ſicut dicit Aug. ſuꝑ Gen̄. ¶ Ad obiectū ī cōtrariū dicen dū ē. ꝙ aīa nō format̉ ab angelo formatiōe gr̄e vel glorie ſꝫ formationē ſi quā habet ex habilitione diſpoſitōis ha bet. ¶ Ad idē facit illud qd̓ ſcd̓o obijciebat̉. imago enim ſimilitudīs que fit ꝑ dilectionē vel cognitionē gratuitaꝫ nō dat̉ mediate āgelo. ¶ Sꝫ adhuc querit̉. vtrum tale habeāt poſſe. qd̓ neceſſe ſit aīaꝫ reciꝑe. qd̓ videt̉. ſuꝑior enī ſu a nō agit ī prē ſine aliqͦ effectu īferiori. vt ſol in aer git diuerſas ī eo facit īp̄ſſiones. ⁊ ſimilit̓ ē de igne. Reſtat ergo. ꝙ aliꝗs effectꝰ neceſſe erit ī intel lectu rōnali ex ipſa actiōe angelica. ¶ Contra. dicit Da quēs de malis angelis violētiā īferre nō preualēt. ma. l ī nobis enī ē ſuſciꝑe vel nō ſuſciꝑe īmiſſiōes eorū. ſed im miſſiōes dicunt̉ ille actiōes. gͦ ī ītellectu humano ē ſuſci pere vel nō ſuſciꝑe actionē angelicā. ſiue effectū actōis angelice. ergo ſimilit̓ fuit ī bonis angelis. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ in ītellectu humano ē ſuſciꝑe effectū actiōis angelice vel nō ſuſciꝑe. ¶ Ad obiectū ī contrariū. dicūt ꝙ nō ē ſimile de ſubſtātia habēte liberā voluntatē. ⁊ de ſubſtātia que hꝫ appetitū naturalē tm̄. Ubi enī ē ſubſtā tia que hꝫ appetitū naturalē nō requirit̉ diſpō ꝑ quā ha bilitet̉ ſine omni īpedimēto ad recipiendū actionē ſui a gētis. vbi autē ē libera volūtas. ⁊ ſi nō ſit aliud īpedimē tum. ſufficit ꝙ nō aſſit dolūtas ad capiēdū ab agēte cre ato. Secꝰ autē ē de agēte īcreato ꝗ pōt īmutare volunta tē rōnalē ẜm ꝙ vult. ⁊ nihilominꝰ remanebit ſubſtātia. Aliter pōt dici. ꝙ ſecus ē de affectu hūano ⁊ intellectu. Intellectꝰ enī humani ē ſuſciꝑe neceſſario effectū actio nis angelice. niſi cōtingat ꝙ ex vehemēti īclinatione ad aliud totaliter cōuerſus fuit ad idē. affectꝰ autē ſine vo lūtatis nō eſt ſuſciꝑe neceſſario ꝓpter eiꝰ abſolutā liber tatē. ⁊ de hoc intelligit̉ quod dicit Damaſcenꝰ. ꝙ violē tiam inferre nō preualet. ¶ Nembꝝ ſecūdum Dſecundū quo querit̉ de actu ipſiꝰ potētie angelice ī ip̄am ītellectiuā potētiā. Utrū il le actꝰ ſit īmitte̓ an īcende̓. Et vr̄ ꝙ ille actꝰ ſit īmitte̓. ꝑ hoc qd̓ dicit Dama. In nobis ē ſuſciꝑe vel nō ſuſciꝑe eorū īmiſſiōes. Si enī mali angeli īmittūr cogitatiōes malas. eadē rōne ⁊ boni īmittūt co gitatiōes bonas. Similit̓ ſuꝑ illud Iob. xix. ſpoliauit me gloria mea. glo. maligni ſpiritꝰ ī afflictorū cordibus ſuas cogitatiōes īmittere nō deſiſtūt. Et Ioh̓. Damaſ. omīs malitia. ⁊ īmūde paſſiōes. ex ipſis excogitate ſūt. ⁊ īmitte̓ homini cōceſſi ſunt. Si ergo ſic ē ex ꝑte malorū reſpectu malarū cogitationū. videt̉ ſic eſſe ex ꝑte bono rū reſpectu bonarū cogitationū. ¶ Sꝫ ecōtra videtur. ſi demōes incētores ſunt. nō īmiſſores malarū cogitatio num. ſicut dicit Beda. dyabolꝰ nō ē īmiſſor malarū co gitationū. ſed incētor. Et iterū oſee. v. ſuꝑ illud. vt reue
tantur ad dominū obſtinati ī malo nō cogitabūt reuerti ad dominū vt peniteāt. ſed vt quod male cogitauerūt ꝑ ficiant. ⁊ hoc ideo. quia malignus ſpiritꝰ eſt vitiorū in centor. ſi ergo mali dicunt̉ eſſe incētores n̄ īmiſſores ma larum cogitationū. multo fortiꝰ boni. nō dicunt̉ īmiſſo res bonarū cogitationū. ſed incentores tm̄. ¶ Huiꝰ etiā gr̄a queritur. quare in ſcriptura inuenitur. ꝙ demones nittunt in cor malas cogitatiōes. ſicut habet̉ Ioh̓. xiij. cū miſiſſet ſathanas in cor eius. quare non inuenitur in ſcriptura. ꝙ boni angeli mittāt in cor cogitationes bo nas. ¶ Preterea. queritur que ſit differētia inter īmitte re cogitatiōes ⁊ incēdere. videtur enī ꝙ incēdere ſit īmi tere. Nā īmittere ē intus mittē ab extra. Incēdere aut eſt ſpeciē ignis mittere in aliquā materiā ſuſceptibilē. qui incēdit īmittit. ¶ Ad quod dicenduꝫ. ꝙ boni angeli nō ſunt īmiſſores bonarū cogitationū. ⁊ ſi aliquo modo poſſent dici incētores. Si v̓o inueniatur de malis ange lis ꝙ ſint īmiſſores vel īmiſſionē faciūt. nō accipit̉ ibi ꝓ prie īmiſſio ſed cōmuniter ꝓut dicitur. ꝙ qui incēdit ī mittit. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ aliter ē de bonis cogi tationibus ⁊ malis. ⁊ de bonis angelis ⁊ malis. Demo nes enī dicūtur īmiſſores aliquādo vel īmiſſioneꝫ facere malarū cogitationū. inꝙͣtum male ſunt. nō quia neceſ ſario inducāt vel poteſtatē habeāt inducēdi neceſſario. ſed quia mouēt ad hoc. nec malū ad aliud principiuꝫ re ducitur in ſuggeſtiōe. ꝙͣ ad ipſum dyabolū. Nō ſic autē eſt de bono. licet enim bonꝰ angelus moueat intellectuꝫ ad bonū aliquo mō. nō tamē prima cauſa boni eſt in an gelo bono. ſed in deo. ⁊ iō attribuitur ei immiſſio cogita tionis bone. nō angelo in ſacra ſcriptura. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ dicit̉ ī pſal. Immittit angelꝰ dn̄i.i. īmiſſionē faciet dicit glo. Sꝫ attendēdū ē ꝙ illa īmiſſio nō dicit̉ eſſe co gitatiōis bone inqͣtū bona ē. ſed īmittē dicit̉ ibi. mitte̓ cuſtodiā intra ⁊ extra. ⁊ hͦ patet ꝑ hoc qd̓ dr̄ incircuitu timentiū eū. vn̄ alia trāſlatio hꝫ. circūdat angelꝰ dn̄i in giro timētes ſe. ¶ Ad illud v̓o qd̓ querit̉ de differētia im miſſionis ⁊ incendij. ẜm ꝙ deo attribuitur īmittere. an gelo incendere. Dicendum ē. ꝙ immiſſio bone cogitati onis eſt factio bone cogitationis. Incenſio v̓o eſt quedā excitatio ſiue habilitatio intellectus ad cogitationeꝫ bo nam. Aliud eſt enim igne ignire lingna. aliud eſt ſicca re ligna vt ignantur. angeli autem boni nō faciunt cogi tationes bonas in intellectu. ſed remouent impedimen ta. vt cogitatiōes bone a deo fiāt in ītellectu. vnde ange los incendere non eſt aliud ꝙͣ incenſibile preparare. ¶ Nembruꝫ terciuꝫ D terciū quo querit̉. vtrū dicant̉ incētores cogitationū tm̄. aut etiā affectionū. ⁊ videt̉ ꝙ poſſint īcende̓ affectionē ſiue volūtatē. cū ¶ enī maiꝰ ſit poſſe āgeli ꝙͣ p̄dicatoris. p̄dica tor aūt pōt accēdē volūtatē ad bonū ꝑ p̄dicationē. vn̄. jͣ. ad hebr. ſuꝑ illud ꝗ facit angelos ſpūs ⁊ miniſtros ſuos flammā ignis. glo. miniſtros ſuos flāmā ignis facit. ꝗa miniſtri eccleſie ignis ſūt. dū ſpiritu feruēt. ⁊ vicia nr̄a vrūt. fenū enī tuū īcendūt. gͦ angeli pn̄t īcende̓ volūtatē. ¶ Itē quēadmodū ſe hꝫ illumīare ad intellectū. ita accē dere ad affectū: ſꝫ ſic ē in inferioribꝰ. ꝙ cā illumīatiōis eſt cā accēſiōis. gͦ ſic erit ī ſuꝑioribꝰ. cū ergo angeli boni illuminent intellectum. per conſequens accendent affe ctum. ¶ Contra. ſi accenſibile adiungatur accenſiuo neceſſario fit accenſio. ſed noͣ neceſſario inducitur volū tas bona per operationem angeli. ergo angelus bonus nō accēdit voluntatē bonā. ¶ Itē Bern̄ ī lib. de libe. ar bi. Uolūtas ē potētiſſimū ī aīa. ⁊ ī hͦ gerit īmediate ſimi litudinē diuīe volūtatis. nihil gͦ pōt ſuꝑ volūtatē rōnalē niſi ip̄e deꝰ. nō gͦ angeli ſūt īcētores bonaꝝ volūtatū. qd̓ enim accendit. poſſe habet ſuper illud quod incenditur ¶ Ad quod dicendum ꝙ incendere dicicur dupliciter. vno modo ipſam ſpeciem ignis prebere. ⁊ ſic ſpūaliter

deus eſt incentor bone volūtatis. prebet enī ſpeciē ignis ſpiritualis.ſ. caritatis ipſi volūtati. Ipſe eniꝫ eſt qui di cit ignem veni mittere ī terrā. ⁊ quid volo niſi vt accēda tur. Incēdere v̓o alio modo dicit̉ naturā accenſibilē di ſponere. ⁊ ſic nihil ꝓhibet angelū mediante cogitatio ne diſponere voluntatē. primo mō nō. ¶ Ad obiectū aūt in contrariū. dicendū ē ꝙ aliud eſt de accēſione ⁊ illumi natione materiali. ⁊ aliud de illuminatione ⁊ accēſione ſpūali. Illa enim fit ẜm curſum nature. in qua accēſio ſequit̉ illuminationē neceſſario. hic autem nulla neceſſi tas eſt. In ipſa enī anima eſt cōſentire vel nō cōſentire. Nec hoc mō dicit̉ angelus incēdere. ſicut ignis incēdit lignū quod ē preꝑatum incēſioni. vnde ex operatione an geli nō eſt neceſſaria accenſio anime rationalis. ¶ Ex hͦ patet reſpōſio ad alia. ꝗ a predicatores nō accendūt niſi p̄par ¶ Membrum quartum D quartū quo queritur. quomodo dicatur incēdere cogitatiōes bonas. vtrū ẜm opera tionē interiorē factā in ipſis fantaſmatibus aut ẜm operationē facta in ſpeciebꝰ abſtra ctis. Et videt̉ ꝙ nō ẜm operationē factā in ipſis fantaſ matibus. talis enī operatio fit in dormiētibus. in quibꝰ nō eſt huiuſmodi incēſio. Nec ẜm operationē factam in ipſis ſpeciebꝰ. Nō enim poſſunt angeli ꝯiungere vel diſ iungere ſpecies exiſtētes apud intellectum humanum. ¶ Preterea. ſuper illud manus tue fecerūt me. glo. dici tur angelus intellectū dare homini. vt dicitur quis da re lumen domui cui feneſtras facit. cū eam nō ſua luce penetret vel illuſtret. ergo iſtud incēdere cogitationem nō videtur aliud eſſe. niſi remouere impedimentū. ſꝫ qͦ modo remouet impedimentū. ¶ Itē Aug. in lib. lxxxiij. q. Malignus ſpiritus cum a deo permittitur. obſtruit quibuſdam nebulis meatus intelligentie. per quā pan dere lumē rationis radius eterne lucis ſolet. ¶ Ad hoc poteſt dici. ꝙ vt dictum eſt. incenſio bonarum cogitatio num eſt excitatio ſiue habilitatio intellectus ad illas. et hoc poteſt eſſe pluribus modis.ſ. operando aliquid ī fa taſmatibus. ſiue circa fantaſmata. ⁊ informādo quodā modo ſpiritum ⁊ cognitiuam. expediendo per remotio nem impedimentorū. Operatur enim aliqua in fantaſ matibꝰ ſiue circa fantaſmata. qd̓ patere poteſt ſic. Sē ſibilia gignendo ſimilitudines ſuas de ſe. ⁊ immittētes eas per ſenſus. īprimunt eas in organo ſenſus cōmunis ſicut in fantaſmate. ex qua impreſſione efficitur ꝙ ani ma intelligit illud cuius impreſſio relinquit fantaſma te ſiue in organo ſenſus cōmunis. eo ꝙ virtutes inferio res cognitione deſeruiunt intellectiue. ⁊ a quibus acci pit intellectiua per maiorem abſtractionem. Conſimili modo angelus poteſt imprimere cōſimiles ſpecies illis quas fecerunt ſenſibilia ſi eſſent preſentia per ipſos ſen ſus. ⁊ hec poſſunt ī dormiētibus ⁊ vigilātibus. ⁊ ſic ẜm hanc viam facere poteſt vt repreſentetur intellectui. vn de habilitetur ⁊ excitetur intellectus ad bonas cogitati ones. ſicut ſupra dictum eſt. eo ꝙ angelus bonus habet poſſe ſuper ſenſitiuam interiorem ⁊ exteriorem. habet ex hac parte poſſe habilitare ⁊ excitare intellectiuam. ⁊ hͦ ad cogitandum bona. ¶ Ad illud qd̓ obijcitur. ꝙ opera tio facta in fantaſmate. eſt operatio facta in dormienti bus. dicēdum ꝙ ⁊ ſic ⁊ aliter: ꝙ autem aliter. dicit aug. in lib. de anima ⁊ ſpiritu. poſtꝙͣ enim locutus eſt de re uelationibus que fiunt ab angelis in ſomnis dormien tibus ſubdit. vigilātibus etiā occulto quodaꝫ inſtinctu ingeſtas eſſe cogitationes quas diuinarēt nouimus. ſi cut cayphas potifex ꝓphetauit cum eius intētio volun tatem ꝓphetandi nō haberet. Adhuc intelligēdum eſt. ꝙ angelus habilitat ad bonam cogitationem. informa do ipſum ſpiritum ſiue ipſam intelligētiam aliter ꝙͣ per viam fantaſie ſcilicet per immediatam irradiationem ſi ue cōmunicationem ſuarum viſionum. vt enim dicit augu. ſuper Gen̄. xij. Sancti angeli viſionem ſuam quod ineffabili modo in ſpiritu noſtro infundūt. ⁊ viſa ſua qͣ dam prepotenti vnione noſtra eſſe faciunt. quod alique modo tali exemplo patere poteſt. Spirituales creature ſicut angeli ⁊ aīe ſpecula ſūt ſpiritualia. ſicut dicit Dyo niſius in libro d̓ diui. no. Unde ſicut ſpeculo materiali obiecto alio ſpeculo materiali. ſpecies reſultate in vno ignūt ſe in alio. ita poteſt eſſe licet ſimilitudine diſtan e. ꝙ ſpeculum ſpirituale.ſ. angelꝰ obijcit ſe anime. quo exiſtente. viſa ſiue ſpecies exiſtētes in ipſo angelo relin quuntur in anima. ſiue accipiuntur ab illa. que quidam viſs habilitant ⁊ excitant intellectiuam ad bonam cogi tationem. ¶ Ad illud ergo qd̓ obijcitur. ꝙ angeli n̄ poſ ſunt cōiungere vel diſiungere ſpecies exiſtētes apud hu manum intellectum. dicēdum. ꝙ cōiungere poſſunt ali quo modo. ſpecies ſiue viſa offerēdo. vt dictum eſt. Ad huc intelligendum eſt. ꝙ ſicut dicitur ſapi. ix. Corpꝰ qd̓ corrumpitur aggrauat animam ⁊ terrena inhabitatio deprimit ſenſum multa cogitantem. Ex corruptione er go iſta eſt facilitas in anima ſiue pronitas ad minus or dinatas cogitationes. ẜm ꝙ dicitur Gen̄. vj. proni ſunt ſenſus hominis ab adoleſcentia in malum. ¶ Preterea vt dicit aug. in lib. lxxxiij. q. Malignus ſpiritus abſtra hit meatus intelligētie. per quos pandere lumen ratio nis radius eterne lucis ſolet ratione corruptionis con tracte in anima. ⁊ ob tenebrationis ex obſtructione me atus intelligentie. impeditur anima ne erigat ſe ad bo nas cogitationes. Cōtra hec duo impedimēta. duplici ter expedit angelus bonus animam ſcilicet illuminādo ad intuitionem ſpiritualium. ex quibus intuitis excita tur ad bonas cogitationes vt iam dictum eſt: ⁊ arcendo contrarias poteſtates ab illatione impeditorum ad huiuſmodi. ¶ Queſtio quadrageſima prima de cuſtodia ang Icto de preſidētia qua preeſt angelus ſuper potētiā ſenſ tiuam ⁊ ītellectiuā. Cōſequēter dicēdū eſt de preſidētia qua preeſt ſuper moti uam que attēditur circa cuſtodiā. Que rendum eſt ergo de cuſtodia angelica. ¶ Prīo ergo o ritur. vtrū angelus habeat potetiam cuſtodiēdi hominē ẜm animaꝫ. ¶ Secūdo ſuppoſito ꝙ habeat. an habeat a natura vel a gr̄a. ¶ Tercio. vtrū vnus angelus ſuperior habeat poteſtatem cuſtodiēdo inferiorem. vel determit tur circa homines. ¶ Quarto ſi cuſtodia angelorū ſit re ſpectu hominū. vtrum reſpectu omnium. ¶ Quīto. vtri angelus deputatus ad cuſtodiā. aliquando recedat pre pter peccata hominis cuſtodiēdi. ¶ Sexto. vtrum alio angelus peccet ex negligētia circa cuſtodiā hominis. ſi cut prelatus. ¶ Membruꝫ primuꝫ Uerit̉ ergo ī primis. vtrū angelꝰ habeat po teſtatē cuſtodiēdi hominē ẜm animā. Ꝙ at̄ cuſtodiat ꝓbat̉ auctoritate ſacre ſcripture. math̓. xviij. angeli eorū ſemꝑ vidēt faciē pa tris. ⁊ planiꝰ habet̉ ī glo. que dicit. Magna ē dignita aīarū. vt vnaqueqꝫ ab ortu ſue natītatis ī ſui cuſtodiam habeat āgelū deputatū. ¶ Itē yſa. lxij. ſuꝑ muros tuos hieruſalē cōſtitui cuſtodes. Ite eccleſiaſtici. xvij. in vnaꝫ quāqꝫ gētē p̄poſuit rectores.i. āgelos. ¶ Itē ꝙͣdiu puer ꝑuulꝰ ē ⁊ facil̓ ad caſuꝫ. ẜm corpꝰ īdiget manuductore. quouſqꝫ.ſ. veniat ad etatē ꝑfectā. ī qͣ fortis ē ⁊ ſufficiēs ſi bi. gͦ ſimilit̓ videt̉. ꝙ ẜm aīam hō ꝙͣdiu debil̓ ē ⁊ facil̓ ad caſū ſpūalē. īdiget cuſtode ſiue mauductore ſpūali qͦuſqͥ veniat ad etatē ꝑfectā. ⁊ huic ꝯcordat apl̓s ad gal̓. iij pedagogꝰ noſter fuit ī xp̄o. hec aūt ꝑfecta etas n̄ hr̄ ꝙͣdiu hō ē ī via. gͦ ꝙͣdiu hō ē ī via ſiue ī ſtatu vie. ſemꝑ egēt cu

Queſtio .xlj.
ſtode. hmōi aūt cuſtos nō videt̉ niſi angelus gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē j. corī. xv. Cū euacuauerit om̄eꝫ pͥncipatū. glo. tunc i. in futuro oīs p̄latio ceſſabit. qͣ angeli angelis ⁊ aīabꝰ pre ſunt. qꝫ i gͦ hec ceſſatō tūc ē. manifeſtū eſt ꝙ mō eſt hmōi p̄latio: angeli gͦ p̄ſunt aīabꝰ. ⁊ nō apparet in qͦ niſi in cu ſtodia. gͦ ⁊c. ¶ Contra. videt̉ ꝙ nō ꝯgruat homī hr̄e an gelū cuſtodē. Aug. in li. lxxxiij. q. xxiij. q. Mentē ſanctā imaginē dei dicūt. que nulla interpoſita ſub̓a a pͥma ve ritate format̉. ergo nec interpoſito angelo: ſed cuſtos in qͣntū hmōi p̄ponitur cuſtodito. gͦ angelus nō eſt cuſtos aīe ſal ꝙͣtum ad mentē. ¶ Item b. vij. Quid faciam tibi ocuſtos hoīꝫ. Ita dicit ergo ē cuſtos homin iuitatē ⁊cͣ. Cū deꝰ ſi etur ꝙ ponat̉ alius imagineꝫ dei rōne bonita Poſtꝙͣ dictum tis eſt. faciamꝰ h il̓itudinē noſtrā. ſta tim ſu t̉ de potentia. ſit piſcibꝰ maris: ſꝫ inter leꝫ. ⁊ illud cuiꝰ eſt o nihil interponit̉. gͦ inter gerit im inē in ine dei in tentia ꝯgnoſcen ū nihil eſt m nmediate eſt ſub dei item oditū. ergo angelꝰ z. ſiue nō habet pt̄atem cuſtodiendi lꝰ p̄eſt homī vt cuſtos ex ꝑte cogni tiue cet in multis: ſꝫ nō p̄eſt ex parte motiue pat eis ſuā ꝑfectiōem que ē gratia ſꝫ deꝰ immediate: et ſic ītelligit̉ ſuprapoſita aucͣtas aug. lxxx. .q. Se contra hoc eſt. r in auctoritate ab ip̄a mnata vt fiat vis in verbo. Ueritas em̄ inqͣn ritate tum hmōi reſpicit cognitiuā et nō motiuā: ergo iſta au ctoritas intelligit̉ de īmediatōne dei ad mentem quo ad cognitiuā. ¶ Preterea. ſicut hō eſt imago dei qͦ ad poten tiam motiuā. ita ⁊ ẜm cognitiuā. ergo ẜm vtrūqꝫ nihil ē mediū inter mentē ⁊ deū. ergo nec angelus. ¶ Item hoc dicit aug. in li. de quantitate aīe vbi loꝗtur de aīa dicit. ꝙ nihil inter oīa eſt deo ꝓpinquiꝰ. ¶ Item dicit aug. ſu gen̄. ꝙ ſicut agricole nō dicuntur creatores frugū. ꝙͣui nultas p̄parationes faciant ad ꝓducēdas fruges: ita nec angeli dicūtur creatores. quia ſcꝫ nulli rei dant for mam. ꝙͣuis ſepe ad formā vltimā ſua oꝑatione p̄parant et diſponūt. Sicut ergo angelꝰ nō dat motiue potentie ſuam ꝑfectōem vel formā ꝯpletiuā. vel gratiā ſiue amo rem ſumme bonitatis: ita nec potētie cognitiue dat ſuaꝫ ꝑfectiōeꝫ vel ꝯpletōeꝫ.i. ſumme v̓tutis cognitōeꝫ. ſꝫ vtri ꝫpotentie datur ꝑfectio a deo īmediate: ergo quo ad hͦ qualiter ſe hn̄t īmediate ad deuꝫ ambe potentie. ¶ Pre terea. ſicut angelus oꝑatione ſua p̄parat et diſponit co gnitiuam ad ſuā ꝯpletionē inſtruendo ⁊ docendo: ita vi detur diſponere motiuā ꝯſulendo de fugiendis ⁊ agēdis ⁊ excitando ſiue inflāmando in amorē ſumme bonitatis ergo qͦ ad hoc ſunt eqͣles hmōi potentie: ergo qͣ rōne di cetur habere potentiā ſuꝑ cognitiuā. eadem rōne et ſuꝑ motiuā. ¶ Item aug. in li. lxxxiij. queſti. ꝑfecta ratō que virtꝰ vocat̉. vtit̉ pͥmo ſeip̄a ad intelligendum deū. vt ip̄o fruat̉: ceteris rōnabilibꝰ ad ſocietate. vtitur aīantibꝰ ir rōnabilibꝰ ad eminentiā. vtit̉ ꝗbuſdaꝫ aſſumēdis vel re ſpuēdis ad bt̄itudinē. ꝗbuſdā tolerādis ad patīam. qui buſdā ordinādis ad iuſticiā. vtit̉ etiā his a ꝗbꝰ abſtinet ad patīam. Ex his pꝫ. ꝙ aīa vtit̉ angelis. Ideꝫ at̄ aug. in li. de tri. diffinit vti ſic. Uti ē aſſumere aliꝗd in volun tatem facultatis. ꝓpter id quo fruendū eſt. Ex hͦ ꝙ dicit aſſumere in volūtatē ſacultatis. videt̉ ꝙ illud qd̓ vtitur ſuperiꝰ ſit eo qͦ vtitur inqͣntū hmōi. Arguit̉ gͦ ſic. ¶ Om̄e qd̓ vtit̉ alio. ſuperiꝰ ē eo inqͣntū hmōi: ſꝫ anima vtitur an gelis. gͦ ſuperior ē eis inꝙͣtuꝫ hmōi: gͦ angelus nō habet ptatem ſuꝑ animā. ¶ Item vtitur ceteris rōnabilibꝰ ad ſocietatē. vbi em̄ eſt ſocietas. ibi ē paritas ⁊ nō p̄eminē tia et inde vt prius. ¶ Solutio dicimus cum primo au ctoritatibꝰ poſitis ⁊ rōnibꝰ ꝙ angeli habent poteſtatem cuſtodiendi animas. et eas cuſtodiunt. ¶ Ad primū qd̓ obijcit de mediatione q̄ habet̉ in auctoritate Aug. ſolet
dici. ꝙ mens ꝯmuniter accepta habet duplicem vim: ſu periorem que dicitur intelligentia qua cognoſcit creato rem. et de hac intelligitur auctoritas aug. ⁊ inferiorē ſci licet intellectū. ſcꝫ qua cognoſcit creaturas. et de hac nō intelligit: ⁊ quo ad iſtam verum ē ꝙ habet angelum cu ſtodem. Sed aliter videtur dicendū. ꝙ ẜm vtranqꝫ vim habet cuſtodiam angeli ẜm aliquam ratōneꝫ cuſtodie: verum eſt tn̄ ꝙ ẜm ꝙ plus deſcendunt potentie. ẜm hoc plus eſt ibi de rōne cuſtodie. ¶ Ad auctoritatem autem aug. Reſpondetur faciendo vim in hoc quod dicit̉ for̄a ta. dicimus ꝙ quelibet vis anime. et motiua. et cogniti ua. et ſuperior. ⁊ inferior. īmediate a prima veritate for matur ſo na.i. ꝑficitur vltima cōpletōne: ni hilominus tn̄ angeli habent potentiā preꝑandi ⁊ diſpō nendi ali do quālibet anime potentiā ad ſuaꝫ vl timam: tionē: et quo ad hanc potentiaꝫ vel poteſta tem habent ipſi cuſtodire: illud plane habetur ī glo. ſu per illud. Manus tue fecerūt me et plaſmauerunt me. Ubi dicitur ſolus dat intellectū. et ſi aliquando me diante angelo vt danieli cui dixit angelus. ego veni tibi intellectū dare: deus tn̄ qui lux eſt. ꝑ ſeipſum illuminat pias mentes. et ſi aliqn̄ vtitur miniſterio angeloꝝ. Ita em̄ dicitur intellectū dare homini. vt quiſqꝫ dicitur dare lumen domui cum feneſtram facit. cum eam ſua luce nō illuſtret. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit de imagine q̄ eſt in homi ne rōne potentie. dicendū ꝙ cū dicitur preſit piſcibꝰ ⁊cͣ. non loquitur ibi niſi de poteſtate hominis ſuper corpo rales creaturas. vt patet ex textu. Unde iſta potentia q̄ eſt in homine ẜm ꝙ eſt ad imaginem dei. non dicit̉ qua poſſit ſuper angelum. ſed ſuper irrationales creaturas. Unde non obſtat quin angelus habeat aliquaꝫ poteſta tem ſuper eum. Si autem iſta potentia eſſet talis. ꝙ per eam poſſet ſe homo cuſtodire et regere. non habens in gentiam vt cuſtodiatur. valeret ratio iſta: ſed non ſic eſt. quia homo ſemper indiget dum eſt in via. ¶ Ad hoc quod obijcit. ꝙ inter imaginem et illud cuius eſt imago nihil eſt medium ſoluendum per predicta dicendo ꝙ ni hil eſt medium quo ad perfectionem vltimam. eſt tamē aliquod medium preparans et diſponens eandem ima ginem adhuc informen ad ſuam vltimam perfectioneꝫ: dicimus etiam ꝙ animam cultodit et deus et angelus. ſed differenter: deus quideꝫ auctoritate. angelus v̓o mi niſterio. ẜm illud Hebre.j. Omnes ſunt adminiſtrato rij ſpiritus ⁊cͣ. Et licet deus ſit ſufficiens ad cuſtodien duꝫ ſine miniſterio. angelus tamen cuſtodit propter ſer uandum ordinem rerum. cuiuſmodi ordo eſt dei ad an gelum. et angeli ad homineꝫ. ſicut patebit in ſequenti ꝓ bleumate. Simili enim modo poſſet obijci ꝙ deus omīa faceret per ſe et nihil mediante natura vel angelo. cum ad omnia ſufficiat deus: ſed nō oportet hoc. quia licꝫ ſit ſufficiens non tamen tollit ordinem rerum. ¶ Ad aliud quod obijcit de eo quod eſt vti. Rn̄detur ꝙ vti aliquo ē dupliciter. Aut tanꝙͣ inſtrumento. quemadmodum ar tifex vtitur ſecuri. et ſic verum eſt. ꝙ vtens ſupernis eſt eo quo vtitur: aut tanꝙͣ patrono vel adiutorio. ſic̄ quis vtitur aduocato. et ſic non oportet ꝙ vtens ſit ſuperius immo poteſt eſſe inferius et ſic vtitur anima angelo. vn de non ex hoc ſequitur ꝙ ſit ſuperior eo. ¶ Aliter dicen dum. accipiendo intellectum auctoritatis auguſti. quia reuera ẜm ꝙ ipſe dicit. anima ad intelligendum deum. id eſt ad deueniendum in dei cognitionem. vtitur omni creatura: quia ſicut prima et ſumma bonitas habet a liquam ſui ſimilitudinem in creatura: que ad ipſam du cit: ita ſumma veritas habet aliquam ſui ſimilitudineꝫ in creatura que ad ſe ducit. Unde quo ad hoc om̄is cre atura habet rationem intelligibilis: ſed preter hoc rati onalis creatura. nonſolum habet rationem intelligibi lis. ſed inſuper habet rationem intellectui. ſcilicet ani ma et angelus. Dicimus ergo ꝙ anima inqͣntum habet rationem intellectiui vtitur ceteris omnibus inqͣntuꝫ ī telligibilia ſunt ad deueniendum in cognitionē creato

ris. Unde vtit̉ etiā angelo. Nec ideo ſeꝗtur. ꝙ ſit ſupe rior. ꝗa ſeipſa vtitur hoc mō ẜm ꝙ dicit eadem auctori tas. nec ideo ſuꝑior eſt ſeip̄a. vel ſi ſequat̉ ꝙ nobilior ſit quo ad hoc. ꝗa videlicet intellectiua vt hmoi. nobiliꝰ eſt intelligibili vt hmōi: nō tn̄ ſeꝗtur. ꝙ ſimpl̓r nobilior ſit: quia nō ū habet angelꝰ naturaꝫ intelligibilis ſꝫ etiam intellectiui ſicut ⁊ aīa. vnde aīa vtit̉ eo intelligendo euꝫ ⁊ ipſe vtit̉ ea intelligendo eam. vnde quo ad hoc eſt pari tas: et hoc eſt qd̓ dicit auctoritas p̄dicta. vtitur ceteris rōnabilibus ad ſocietatem: quia inuicem ſe intelligunt et vtrūqꝫ vtroqꝫ vtititur hac via. Nec tamen per hoc ex cluditur pt̄as cuſtodie in angelo. quia ẜm aliam viam ē ibi p̄eminentia vt iam patebit. ¶ Membrum ſecūduꝫ Dſecundū quo querit̉ ſuppoſito ꝙ angelꝰ habeat pt̄atem cuſtodiendi hoīes. Utruꝫ hoc habeat a natura vel a gratia. Si dica tur ꝙ a natura. Contra. ſi circūſcribātur om̄ia gratuita ab angelo. tūc ſicut aīma eſt vertibilis in bonū et malū. ita angelus in malū ſcꝫ ꝑ ſe. in bonū cum adiutorio gratie: ergo quo ad hoc debilis eſt ſicut ⁊ aīa. ſꝫ nemo ſapiens alicui ꝑuulo debili daret cuſtodem aliū debilem. īmo fortem daret debili: gͦ cum deus ſit ſumme ſapiens. angeluꝫ ita debilem ⁊ ita vertibilem non dabit ꝓ cuſtode cū ipſe ꝓut ſic ē vertibilis. videat̉ indigere cu ſtode. ¶ Item angelꝰ ita vertibilis ē in malum circūſcri pta gr̄a. ꝙ ſi cadit in malū: non reſurgit. gͦ quō ad hͦ ma gis videt̉ angelꝰ impotens vel deficiens. gͦ quo ad hͦ mi nus videt̉ ꝙ angelus debet dari cuſtos homī. ꝙͣ hō ange lo. ¶ Item ſi hͦ eſſet ex natura. cū in demonibꝰ remanſe rint naturalia. ẜm hoc deberent dici cuſtodes. qꝛ quod a natura ineſt om̄i: ineſt inꝙͣtum tale. ¶ Itē. xviij. Nūeri. ſuꝑ illud: quicꝗd offerūt primitiuorū ⁊cͣ. in magna glo. origenis q̄ ſic incipit. offerunt angeli. vbi multuꝫ loquit̉ de pt̄ate angeloꝝ ſuꝑ homines: in fine dicit. Pro meri to aliꝰ princeps multoꝝ eſſe ponit̉. alius pͥncipatui ſub iectus. Et ponit exemplū de bonis ſeruis: quibꝰ ꝓ diuer ſitate meritoꝝ dabitur pt̄as. alij ſuꝑ deceꝫ ciuitates alij ſuper ꝗnqꝫ. Ex hoc ꝙ dicit pro merito. videtur ꝙ ex gra tia ſit hmōi p̄latio. non ex natura. Item hoc videtur ex exemplo qd̓ ponit: quia pt̄as collata ſeruis fidelibꝰ non eſt nature ſed gr̄e vel glorie. gͦ ſimiliter pt̄as angeli ſuꝑ animam in cuſtodiendo non eſt ex natura ſed ex gratia. ¶ Item ſi hec pt̄as debet̉ ex natura angelo. Queritur ex qua natura: ſi dicat̉ ꝙ anima eſt ſub̓a vnita vel vnibilis corpori. angelus ſub̓a ſeꝑata. vnde magis potens et ſu perior eſt. cuiꝰ etiam ſignum eſt: ꝙ anime ſeꝑate non dat̉ angelus in cuſtodia. Contra. ſi vnio vel vnitas eſſet cau ſa eſſentialis. quare indigeret cuſtodia. ẜm hoc indiguiſ ſet xp̄c cuſtodia. cū anima eius corpori vniret̉. ⁊ hoc fal ſum eſt vt ptꝰ videbit̉. ¶ Solutio. dicimus ꝙ pt̄as cuſto diendi eſt in angelis. non ex vnico pͥncipio ſꝫ ex duplici: ſcꝫ ex natura et gr̄a. differenter tn̄: qꝛ ex natura tanꝙͣ a primo pͥncipio. ex gr̄a v̓o tanꝙͣ ꝓximo pͥncipio ⁊ ꝯpleti uo: dona em̄ naturalia q̄ habet angelus in excellentia re ſpectu anime. ſunt iſta qͣtuor attributa. de quibꝰ. ij. ſent̉. diſ. iij. ſcꝫ ſimplicitas eſſentie. diſcretio ꝑſonalis. ꝑſpica citas intelligentie. libertas arbitrij. ſunt quaſi diſpoſi tio naturalis in angelo ad cuſtodiendā animam: ſꝫ non ſufficit hec excellentia nature. ſed ſuper hanc addit̉ gr̄a quaſi ꝯplementum: non aūt quecūqꝫ gratia ſed gr̄a con firmatōnis. Omnes eniꝫ boni angeli ſimul confirmati ſunt in gratia. ſicut mali in peccato. Und̓ quo ad hoc ſunt ſic ꝯfirmati. ſunt quaſi ſtantes: anime auteꝫ non ſ confirmant̉ ſimul. ſꝫ ſucceſſiue. vn̄ om̄s vſqꝫ ad ſuā con firmatōnem ſunt vel lapſe vel labiles. Ex hoc ergo ꝙ libet anima puri hominis duꝫ in ſtatu eſt vie. vel lap eſt vel ē labilis. Angeli autem boni propter confirmati onē nec lapſi nec labiles: accipit̉ ratio huiuſmodi potequia quo ad hoc fortes ſunt. anime auteꝫ rationales de biles. ¶ Nlembrum tercium Dtercium quo queritur. Utrum angelus habeat poteſtatem hanc. ſcꝫ cuſtodiendi. reſpectu alterius angeli. Uidetur ꝙ ſic. cū ſtodia enim angeli reſpectu hominis. vid tur attendi penes iſtos reſpectus. illuminare. purgare. ꝑficere: qui ꝓprie ſunt angelorum. vt dicit dyoniſius: ſed hos actus habet vnus angelus reſpectu alterius. ergo rationem cuſtodie habet. ¶ Item dicit dyoniſius. ꝙ in hierarchia humana. qui p̄ſunt alijs eoruꝫ ſunt cuſtodes ergo ſimiliter videt̉ in hierarchia angelica. ꝙ ꝗ preſunt alijs: eorum fiunt cuſtodes. et ita ſuꝑiores dicuntur cu ſtodire inferiores. ¶ Item videtur ꝑ origenem. qui ver ſus fineꝫ p̄dicte glo. Numeri. xviij. dicit ſic. Mihi vide tur. ꝙ inter angelos alij pͥncipatum et poteſtatem habe ant ſuper alios. alij ſubiaceant ⁊ obtemperent poteſtati Et hoc idem dicit aug. ſuper gen̄. ꝙ ſuperiores preſunt inferioribus. et boni malis: et ita videntur habere pote ſtatem et dominium ſuꝑ illos. Ex his omnibus habetur ꝙ preſunt angeli angelis. Querit̉ gͦ. Aut cuſtodire ideꝫ eſt quod preeſſe vel dn̄ari. Aut vltra p̄eſſe aliquid imꝑ tat ex ꝑte cuſtodientis. Si idem importat habetur p poſitum. ſcꝫ ꝙ angeli angelos cuſtodiunt. Si vltra im portat aliꝗd q̄rit̉ ꝗd ē illud? Solutio. dicimꝰ ꝙ angeli nō habent hanc ptātem cuſtodiendi reſpectu alioꝝ an geloꝝ. ¶ Ad illud qd̓ obijcit primo. de hͦ ꝙ dicit illumīa re ⁊cͣ. dicimus ꝙ ex alia rōne ſumunt̉ iſti actus illumīa re purgare ꝑficere. ⁊ ex alia ſūmitur actꝰ ꝗ eſt cuſtodire Iſti em̄ actꝰ illumīare ⁊cͣ. ſequunt̉ p̄eſſe. qꝛ p̄eſt natura et gr̄a: et quia hec p̄latio bene eſt in angelo reſpectu an geli. ideo ſil̓r et iſti actꝰ: cuſtodire autē et ſit noſi niſi in eo ꝗ preeſt natura et gr̄a vt ſupͣ habitū eſt. tn̄ non ſequi illū immediate ſed mediate. Illi em̄ p̄lationi ẜm naturā et gr̄am additur quedaꝫ pt̄as. qͣ angelus pōt ꝓmoue̓ ad bonū. et retrahere a malo. diſponendo dico nō efficiēdo et hanc pt̄atem immediate ſeꝗtur ratio cuſtodie ſiue ab hac pt̄ate īmediate ſummit̉ ratio cuſtodie. Et ꝗa hanc poteſtatem retrahendi vel ꝓmouendi non habet niſi re ſpectu nature. que impediri poteſt vl̓ ꝓmoueri. ideo nec cuſtodire habet niſi naturā que impediri pōt. vel ꝓmo ueri: ideo nec cuſtodire habet niſi hmōi naturam: ſꝫ an geli nō ſunt tales. quia om̄es boni ꝯfirmati ſunt in bo nō: et ſic non pn̄t impediri a bono. nec declinare ad ma lum: econtra om̄s mali ꝯfirmati ſunt in malo. vnde quo ad hoc nō poſſunt retrahi a malo: nec ꝓmoueri ad bonū Ideo reſpectu aliorum angelorum nō habent angeli po teſtatem cuſtodiendi. ſꝫ reſpectu anime que in ſtatu vie ē et poſſunt impediri a bono. et ꝓmoueri ad bonū. ⁊ cade re in malū. et reſurgere. Ex his ptꝫ ſolutio ad om̄ia ob iecta. ¶ Et ad illud qd̓ querebat̉. ꝗd addit cuſtodire vl tra p̄eſſe. et etiā quid addit vltra illumīare. Sicut eniꝫ ſi eſſent duo in hoīe quorū vnū ſequeret̉ hoīem rōne ge neris. in eo ſcꝫ ꝙ eſt aīal: et alterū ſeq̄ret̉ rōne ſpeciei.ſ in eo ꝙ eſt hō. iſta duo nō eſſent eadeꝫ: ita ſuo mō ſe hn̄ illumīare purgare ꝑficere ad cuſtodire. vn̄ nō ideꝫ ſunt nec vbicūqꝫ ⁊ reſpectu cuiuſcūqꝫ ſunt iſti tres actꝰ ē cuſto dire. ſicut nō vbicunqꝫ eſt natura generis. ē natura ſpēi ſed potius econuerſo. ¶ Sed ex dictis oritur queſtio di anima ſeꝑata. ẜm em̄ predicta videt̉. ꝙ non indigeat cu ſtodia angelorum: cū non poſſit ꝓmoueri ad bonuꝫ. ꝗa iam non eſt locus merendi. nec etiam retrahi a malo. ¶ Contra hec videt̉ ſepe dicere greg. in dyalogo. ꝙ ad erant ſepe angeli animabꝰ ſanctis ſeꝑatis: et deferebat eas ſepe in paradiſum. Similiter et idem legimus in le genda ſancti Martini. ¶ Pretēa. luc̄. xvj. dr̄. ꝙ aīa La elis dei. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ ibi nō zari portabat̉ ab

Queſtio .lxj.
eſt ꝓprie ratio cuſtodie. ẜm ꝙ h̓ accipitur quia cuſtodia vt hic ſepe dictū eſt reſpicit ꝓhibitōem a malo culpe ve p̄motionē ad bonū gratie. ſed circa animā ſeꝑataꝫ neu rum exercent angeli: anima em̄ exquo ſeꝑata eſt. vnit̉ ſuo benefactori. niſi ſit aliquod purgabile. Unde nō eſt ibi cuſtodia. niſi ẜm rōnem aliam cuſtodie. vt dicantur geli qui eam deportant cuſtodire eā ab aliquo pena iocumento qꝛ non ſtatim cum eſt ſeꝑata eſt in loco cō petenti ſue beatitudini. Unde cōgruit ꝙ angeli qui iam ſunt in loco beatitudini ꝯuenienti eā ad locum ſibi ꝯpe tenteꝫ deferant: non tn̄ dicimꝰ ꝙ ibi ſit indigentia vl̓ ne ceſſitas ex ꝑte anime. ſꝫ ſolum quedaꝫ ꝯgruitas. ſicut in ſtatu vie dicimꝰ eſſe. ¶ Ad illud qd̓ obijcit ꝙ in angel̓ ſit cuſtodia ꝓ neceſſitate ꝙͣtum ad talem deportionē. ſimile d̓ ponit dyoniſiꝰ de hierarchia angelica et humana: di ndū ꝙ non ē ſimile. In hierarchia em̄ angelica om̄es ſunt ꝯfirmati et ꝯpleti vn̄ nō indigēt cuſtodia. Und̓ ſic ē ordīata cuſtodia agelica. ꝙ qn̄ fuit imꝑfectio ī inferiori bꝰ. fuit ī ſuꝑioribꝰ et qn̄ fuit ꝯpletio ī ſuꝑioribꝰ fuit ī in ferioribꝰ vnde nunꝙͣ potuit ibi eſſe rō cuſtodie: ſꝫ in hūa na hierarchia ꝙͣuis om̄es ſint incōpleti. ꝯpletiōe patrie tn̄ prelatus hꝫ ꝯpletionem vie reſpectu ſubditoꝝ. Unde ioh̓. x. dicit̉ ꝙ p̄cedere debet oues. et ratione huiꝰ habet rationem cuſtodie. ¶ Nlembrum quartum Dquartū quoquerit̉ ſuppoſito ꝙ ratō cu ſtodie determinetur reſpectu hoīm. Utruꝫ determinetur reſpectu omniū hominum. Et circa hoc querunt̉ quatuor. ¶ Primo ꝟtrum adam in ſtatu ante peccatū indigeret cullodia an lica. ¶ Secundo vtrum xp̄c habuit euſtodiā angelicā ¶ Tercio vtrū ꝑuuli qui ſtatim ptꝰ baptiſmum moriun tur habuerint cuſtodiā angelicaꝫ. ¶ Quarto vtrū anti xp̄c ha bit cuſtodiam angelicam. ¶ Ayticulus primus. Irca primum ſic. Cuſtodia angelica ē ꝓpter ſupplendos defectꝰ. ſed in adam in ſtatu inno centie nullus erat defectus. gͦ non neceſſe ha bebat cuſtodiri. Media patet ꝑ hoc quod dicitur. ij. li. ſenten. xxv. di. c. Et notari poſſunt ⁊cͣ. Ante peccatū ni a bono impediebat: ad malū nil impellebat: non habuit infirmitate ad malū et habuit adiutoriū ad bonū: tunc ſine errore ratio indicare. ⁊ volūtas ſine difficultate bo num appetere poterat. Si hͦ concedatur. ¶ Contra. ante ct̄m angelus malꝰ temptauit hoīem. et ſi ꝑſtetiſſet. an elus iſte fuiſſet ei in exercitiū. qꝛ homo feciſſet ſuuꝫ bo num ex dyaboli temptatōne. et penā plus meruiſſet ꝙͣ ſi nō temptaret̉: gͦ ꝯpetebat vt econtra haberet angelū bo num ad cuſtodia. Iuxta illud eccͣi. xxxiij. Contra bonū malum. et ꝯtra vitaꝫ mors: et ſic intuere in om̄ibꝰ oꝑbꝰ altiſſimi. vnū ꝯtra vnū ⁊ duo ꝯtra duo. ¶ Item in nobis ſic ē in ſtatu nature corrupte. ꝙ cōtra id qd̓ interiꝰ incli nat ad malū ſcꝫ fomitē. eſt ſemꝑ intrinſecū inclinās ecō tra ad bonuꝫ ſcꝫ ſindereſis: ſic videt̉ exterius ꝯtra illud quod ſemꝑ inclinat ad malū vel trahit ſcꝫ dyaboluꝫ. eſt retrahens a malo ⁊ trahens ad bonū ſcꝫ angelꝰ bonus Sꝫ in pͥmo ſtatu ꝙͣuis nō eſſet inclinās ad malū interiꝰ erat tn̄ inclinās ad malū exterius. vt pꝫ ex euentu. ergo iuxta nunc dictam ſententiam que habetur Eccͣi..xxxiij. indigebat adam quodam exterius inclinante vel promo uente ad bonum. ¶ Item.xviij. math̓. ſuper illud angeli eorum. glo. Magna dignitas animarū vt vnaqueqꝫ ab ortu natiuitatis ſue habeat angelum deputatum: ita at ſe habebat creatio ad primū hominē. ſicut nunc natiui tas ad poſterius. Cuꝫ ergo non minꝰ eſſet digna anima primi hominis ꝙͣ poſterioꝝ. ſed potius dignior: conſtat ꝙ non defuit ei hec cuſtodia ab inſtanti creatiōis. ¶ Itē angelus datur ad cuſtodiā ꝓpter retractōeꝫ a malo. ſed ꝗͣuis anima ade poſſet ſtare. tn̄ habuit poſſibilitatē cadendi: ergo quo ad hoc ſcꝫ ne caderet. indiguit cuſtodia angelica. ꝙͣuis nō tantū ſicut nos. ¶ Preterea. huit poſ ſibilitatē ꝓficiendi in bono. nō dico pt̄atem. qꝛ nō ꝑ ſe ſꝫ adiutorio gr̄e ꝓficeret. ꝙͣuis ꝑ ſe cadere poſſet ¶ Solu tio. dicimus ꝙ primi ꝑentes in primo ſtatu indiguerūt cuſtodia angelica. ⁊ huiꝰ ē ratio: qꝛ licet in primis parē tibus fuerit. tūc rectitudo nature. nō tn̄ rectitudo illa fu it inflexibilis. īmo aīa pͥmo creata ē vertibilis ad vtrūli bet ſcꝫ bonum et malum nec ſi vertat̉ in vnū ſtatim con firmatur. īmo adhuc pōt regredi: licet autē angelus ſil̓r vertibilis fuerit in vtrūlibet de natura ſua. tn̄ vbi vertit̉ in eo ſtat et confirmatur ſine regreſſu. et ꝓpter hoc ī bo nis qui ſteterunt. ē natura ſtans per gratiam: ⁊ propter hmōi ſtabilitatem habet poteſtatem reuocandi naturā lapſam. reuocabilem tn̄ ẜm animā ſicut nunc eſt: vel eti am confirmandi ipſam naturam labilem ne labatur. ne ſcilicet ad libertatem ſequatur lapſus: ⁊ hoc modo fuit ratio cuſtodie ex ꝑte angeli. reſpectu hominis ſcꝫ in pri mo ſtatu. ¶ Ad illud qd̓ contra obijcit ꝙ homo nullum defectū habuit tūc: dicimus ꝙ etſi nullum habuit defe ctum. habuit tn̄ defectibilitatem et ꝓpter hoc ne ad defe ctibilitatem ſequeret̉ defectus vel actus deficiendi. ind guit cuſtodia: cū autē anima venerit ad ſtatū in quo nō erit nec defectus nec defectibilitas. ſcꝫ ad ſtatuꝫ glorie: n̄ indigebit. ſicut ſupͣ ꝓximo explanatum ē. ¶ Alia ar menta que ꝓbant ꝓpoſitum. poſſumꝰ ꝯcedere. tn̄ ſunt quedam explananda: dicimꝰ em̄ ꝙ iſte malꝰ angelus qui pͥmo temptauit hoīem non ꝓprie fuit ad exercitiū ſed ad deceptōem ẜm intentōneꝫ ſuā. Sicut em̄ dicit augꝰ. ſuꝑ gen̄. Exercitiū ꝓprie eſt vt ꝓbetur aliqͣ virtus.i. probata on̄datur. ꝓbatio aūt hmoi nō eſt ꝓprie niſi vbi ē difficul tas. ẜm ꝙ ars nō eſt niſi ꝯtra difficile. In pͥmo autē ſta tu nō erat difficultas. licet em̄ corpus eſſet mortale ⁊ cor ruptibile. nō tamē erat mortuū vel corruptū ẜm ꝙ dicit̉ vij. Ro. Corpus quidē ꝓpter peccatū mortuū eſt. Un̄ li cet anima ex ꝯparatōne ad corpus minꝰ expedita eēt ad bonum. nō tamen ꝓprie difficultatem habuit. īmo diffi cultas ē pena peccati. ⁊ ideo nō fuit ibi ꝓprie exercitium ſed ptꝰ peccatū quia reuocabilis ē natura aīe datur ad exercitiū. ꝙͣuis em̄ dyabolus intendat deciꝑe ꝑ tempta tiones. tn̄ deus nō intendit vt ille decipiat. ſꝫ vt hoc exer citetur. Un̄ malum opus dyaboli ordinat in bonum. ſi cut etiā fomēs ẜm ſe ordinat in malū: ſed deus hoc ordi nat ad bonū. qm̄ per eū hoc exercitat̉: exercitari aūt ē de malo facere ꝓfectū ſuum. Eſt gͦ is ordo. qm̄ dabatur pri us angelꝰ homī ad cuſtodiā tm̄. ſcꝫ in primo ſtatu: ſecun do datur bonꝰ ad cuſtodiā. malus ad exercitiū. ſcꝫ in ſta tu nature lapſe. In tercio ſtatu ſo lorie. nec ſic nec ſic dabitur ¶ Articulus ſecundus ¶ D ſecūdū quo querit̉. Utrum xp̄c habuit cu ſtodiam angelicaꝫ. Uidetur ꝙ ſic. pͣs. Ange lis ſuis mādauit de te ⁊cͣ. Et accipit̉ hoc idē luc̄. iiij. et dicit glo. hͦ intelligit̉ de mēbris. ꝙ ſi de xp̄o īte ligit̉. aduertere debuit dyabolꝰ qd̓ ſeꝗtur. ſuꝑ aſpidē ⁊cͣ Und̓ o. relinquē videt̉ ꝙ hͦ poſſit intelligi d̓ xp̄o. gͦ ha buit angeloꝝ cuſtodiā. ¶ Itē videt̉ ꝑ ſepe dictaꝫ aucͣtem hiero. M gna ē dignitas aīaꝝ. vt vnaqueqꝫ ab ortu na tiuitatis ſue hēat angelū ſibi delegatū. gͦ aīa xp̄i. cū non na ſit ſꝫ magis. ¶ Iteꝫ xp̄c ex ꝑte corꝑis mortal̓ minꝰ d̓ erat ⁊ paſſibil̓. Un̄ ī h nīoratꝰ ē ab angel̓ vt dr̄ ī pͣs. ⁊ re perit̉ ad beb̓ il̓r et ſi xp̄c in vna ꝑte aīe frueret̉. tn̄ ẜm aliā triſtabat̉ vt dr̄ math̓. xxvj. Triſtis eſt aīa mea ⁊cͣ. Und̓ ẜm illam ꝑtem ꝯpaſſibilis erat. ⁊ qͦ ad illā ſil̓r mīor erat. ẜm ꝙ hmōi: gͦ angelus habuit poteſtatem cu ſtodiendi eū. hoc etiā ꝯcordat illud. xxij. luc̄. Aſtitit an gelus dn̄i ꝯfortans eū cōfortans em̄ vt hmōi preponitur ꝯfortatio. ¶ Item ſuꝑ illud. xxij. luc̄. dicit beda. In teſti monium vtriuſqꝫ nature ngelꝰ eū ꝯfortaſſe. et angelꝰ iſtraſſe eſcribitur. qm̄ qui fuit deus ante ſecula. ei mi

factus eſt homo in fine ſeculorum. qui priuſꝙͣ per glo riam reſurrectōnis exaltaret̉. diuinitate ſuper angelos fuit ſed tn̄ minoratꝰ eſt ab angelis. ex qͣ ꝑte morti ſubia cuit. Ex hac aucͣte primo arguit̉. ex hoc ꝙ dicitur in te ſtimoniū vtriuſqꝫ nature. Cū eī mīſteriū ſit ī teſtimoni um diuine nature. gͦ ꝯfortatio fuit in documentū huma ne nature. gͦ ẜm humanā naturā videt̉ habuiſſe cuſtodi Scd̓o arguitur ex ſcd̓a ꝑte qͣ dicitur. priuſꝙͣ ꝑ gloriā re ſurrectōnis ⁊cͣ. q. d. ante reſurrectōem ẜm humanitateꝫ erat mīor angelis. et inde vt prius. ¶ Item.vj. thob̓. ſu per illud piſcis volebat deuorare thobiā. glo. dyabolus vſqꝫ ad crucē ſecutus eſt xp̄m. Unde ex hͦ videtur. ꝙ xp̄c habuit angelū malū excitatorem. qd̓ patuit in temptatō nibꝰ Math̓. iiij. et luc̄. iiij. gͦ econuerſo debuit hr̄e ange lum bonū ad cuſtodiā. ẜm illud. xxxiij. eccͣi. ꝯtra bonūꝫ malum ⁊cͣ. ¶ Contra. in xp̄o fuit diuinitas vnita nōīo lum toti aīe ſed etiā carni. gͦ ſufficiebat ad totā naturaꝫ humanā ad cuſtodiendā et dirigendā ꝓut opus erat. fruſtra daretur angelꝰ. Si em̄ alicui adeſſet vnꝰ ange ꝑ vnionem: nō daretur ei aliꝰ ad cuſtodiam: cū ergo di uinitas potentior ſit in infinitū omni angelo. xp̄o nō da batur angelus. cū habebat ſibi vnitam diuinitatē: nihil em̄ fruſtra ſit in oꝑbꝰ creatoris. ¶ Item ab inſtanti con ceptōnis fuit plenꝰ gratie ⁊ veritatis vt dr̄. j. Ioh̓. cratie quo ad ꝑtem motiuā. veritatis qͦ ad cognitiuā. et ſic ple nitudo erat quo ad omnē potentiā aīe: talis inquā ple nitudo. ꝙ nō plus poterat ꝓficere. Unde dr̄. iij. ioh̓. da tus ē ei ſpūs nō ad mēſurā. Nec iterū poterat cadere. qꝛ nō habuit poſſibilitatē ad peccatuꝫ. gͦ videtur ꝙ fruſtra daretur ei angelus ad cuſtodiā. Nec obſtat illud qd̓ di ctum ē luc̄. ij. ꝙ ꝓficiebat ſapientia ⁊ gr̄a. qꝛ hoc ꝙ dici tur ſapīa ⁊ gr̄a intelligitur nō in ſe ſed in hoīm cognitō ne: ſic gͦ patet ꝙ ex ꝑte aīe nō indiguit cuſtode. ¶ Item nec ex ꝑte corꝑis. qꝛ poſito ꝙ etiaꝫ angelus aliqd̓ nocu mentū corꝑis ꝓhiberet. nō tn̄ debebat dici cuſtos. qꝛ no biliorē ſecum habebat ſcꝫ diuinitatē. cui hec potiꝰ attri buunt̉. ¶ Solutio ꝓpter iſtud qd̓ dicitur luc̄. xxij. et illd̓ quod dicit Beda ſuꝑ hoc. cōcedimꝰ ꝙ xp̄c habuit ange los in miniſteriū: dicimꝰ tn̄ ꝙ non habuit angeluꝫ in cu ſtodiam: cuſtodia em̄ ſemꝑ reſpicit indigentiā. vel defe ctum ſiue defectibilitatē vt ſuꝑ habitū eſt. defectibilita tem vel defectū dico. nonſolū pene. ſed etiā culpe. vn̄ xp̄c quia nullā defectibilitatē vel defectū culpe habuit. ideo nec cuſtodiā habuit. ſed mīſteriū nō ꝯnotat defectū. Cō cedimus etiaꝫ ꝙ inꝙͣtum erat paſſibilis. minor erat an gelis: ſed nō ideo ſeꝗtur. ꝙ angelus cuſtodiret eū. quia cuſtodire vltra p̄eſſe et vltra hoc ꝙ eſt ꝓhibere a nocumē to connotat in cuſtodito: ꝙ habeat naturam lapſam vel labilem. in cuſtodiente autē naturā ſtantem: in xp̄o aūt non erat lapſa natura nec labilis. ¶ Ad illud qd̓ obijcit de ꝯfortatōne dicendū. ꝙ duplex eſt ꝯfortatio. quedā em̄ pt̄atiua. ⁊ de hac forte bn̄ ſeꝗtur. ꝙ qui ꝯfortat cuſtodit ſed hoc non fuit in xp̄o. Alia eſt mīſterialis et de illa in telligitur illud luce. xxij. et de hac nō ſeꝗtur. ꝙ ꝗ ꝯfortat cuſtodit. ⁊ eſt exemplū de ſeruiente. qui dicit̉ ꝯfortare do minū ſuū non pt̄atiue ſꝫ mīſterial̓r. dicendo ſcꝫ aliqͣ exci tantia eū ad ꝯfortatiōeꝫ. Un̄ nō eſt exponendū vt quidā dicūt apparuit angelus dn̄i ꝯfortans euꝫ.i. ad modū cō fortantis ſe hn̄s. qꝛ ẜm hoc fuiſſet ibi ſimulatio. ſꝫ illa fu it ꝯfortatio mīſterialis tn̄ nō pt̄atiua. ¶ Ad hoc ꝙ obij cit. ꝙ diuinitas ſufficiebat ad om̄ia. Dicimꝰ ꝙ vere diu nitas ſufficiebat ad om̄ia tanꝙͣ pt̄ate vel aucͣte. ⁊ etiam ad ꝯfortatiōeꝫ pt̄atiuaꝫ: ſꝫ nō ideo tollebat mīſteriū. nec gruū erat ꝙ tolleret. ¶ Per hoc nūc vltimo dictū patet rn̄ſio ad obiecta nūc vltimo poſita. nō qꝛ nō ꝯcludāt ve rum. h̓ qꝛ ꝑ ea eque poſſet ꝓbari. ꝙ nō habuit angelū in mīſteriū. ¶ Per alia p̄dicta ptꝫ rn̄ſio ad terciū argumē tum et quartū qd̓ ſit de textu et glo. luc̄. iiij. vt cuſtodiāt te ⁊cͣ. Dicimꝰ ꝙ illud nō pōt totū intelligi de xp̄o. quod pōt intelligi ꝑ hͦ qd̓ ſeꝗtur. Ne forte offendas ⁊cͣ. Per la pidem em̄ ibi intelligit̉ xp̄c ẜm ꝙ dr̄ yſa. viij. Erit in lapidem offenſionis ⁊cͣ. Conſtat auteꝫ ꝙ xp̄c ad ſeip̄m nō pōt offendere. īmo nec ad aliuꝫ: qꝛ ibi intelligitur offe ſio peccati. Un̄ dicimus. ꝙ illa ſeries tota: nō de chriſto ſed de membris eius intelligit̉. Unde ſuꝑ illud Math̓. iiij. dicit glo. ꝙ bene de mēbris intelligit̉. dyabolꝰ mali interp̄tatus eſt de capite: qd̓ gͦ dicit glo. ꝙ ſi de xp̄o intel ligitur ⁊cͣ. quaſi ꝑ hoc relinquēs ꝙ de xp̄o poſſit intelli gi. dicimus ꝙ hoc dicit ꝓpter hoc. ꝙ in ꝑte de xp̄o poſſit intelligi. ſcꝫ quo ad illud qd̓ ſeꝗtur. ſuꝑ aſpidem ⁊cͣ. qd̓ tn̄ dyabolꝰ fraudulēter ſubticebat. vnde ita dicit gl. hec ꝓphetia eſt nō de xp̄o ſꝫ de viro ſancto: ꝙ ſi de xp̄o eſſet. meminiſſe debuerat eiꝰ qd̓ ſeꝗtur. ſuꝑ aſpidem ⁊cͣ. ſed de auxilio angeloꝝ quaſi ad infirmū loquitur. de ſua ꝯcul catōne. q. tergiuerſator tacet. Sil̓r qd̓ ſeꝗtur in manibꝰ portabunt te. pōt de xp̄o intelligi quo ad aſcenſioneꝫ. vn̄ glo. manibꝰ angeloꝝ ſublatus eſt xp̄c in celū: non quia ſine eis rueret. ſed qꝛ obſequebant̉ regi: et melior eſt qui portat̉. ꝙͣ iumentū portans. qd̓ aūt dicit̉ ibi. vt cuſtodi ant te in omnibꝰ vijs tuis. de xp̄o nō poteſt intelligi pro ſe. ſed ꝓ membris ſuis: ſicut etiā dicūt aliqui intelligi il lud qd̓ dicitur. xxij. luc̄. Aſtitit angelus dn̄i ꝯfortās eū. Unde beda in fine glo. magne ſupprapoſite dicit ſic. Si aūt plaudeat hereticus et infirmū affirmet cui opus fu erit angeli ꝯfortantis auxilio: meminerit creatore crea ture p̄ſidio non eguiſſe. ſed quō ꝯtriſtatus eſt et confor tatus. ꝓpter nos ꝯtriſtatus eſt et ꝯfortatꝰ. ¶ Ad vltimi obiectu de angelo ꝗ videtur ei datus ad exercitiū. Dici mus ꝙ nō ſeꝗtur ſi fuerit ei angelꝰ malꝰ quaſi ad exerci tium. ꝙ ꝓpter hoc daret̉ ei angelus bonꝰ ad cuſtodiaꝫ: bene ſeꝗtur. ꝙ ad cuſtodiā vel ad miniſteriū. et veruꝫ eſt ꝙ ad miniſteriū fuit ei. et verū eſt ꝙ angeli boni habent poteſtatē cohibendo malos et maloꝝ ptātem. et cohibē do miniſtrāt: nō tn̄ hoc fuit ex indigentia q̄ eſſet in xp̄o. ſed ex quadā ꝯgruitate. Unde. iiij. math̓. Acceſſerūt an geli et miniſtrabāt ei. Dicimꝰ tn̄ amplius. ꝙ nō fuit an gelus malꝰ deputatus xp̄o ad exercitiū: exercitium eni vt dictū eſt. ē circa difficile ſicut ars: xp̄c aūt etſi aſſum pſit ignorantiā ex ꝑte intellectꝰ. aut difficultatē ex pa affectus vnde qꝛ nō erat ī eo difficultas. ideo nec exer tium. quia exercitiū ꝓprie reſpicit naturā corruptā cor ruptōne vitioſa. ex hac em̄ corruptōne ē difficultas de qͣ loꝗmur. ¶ Sed tūc q̄rimus. ſi non eſt datꝰ iſte angelꝰ ad exercitiū. ad quid gͦ? Rn̄ſio. ſicut dicit ibi glo. temptatꝰ eſt xp̄c. vt in eo temptatorē vince̓ diſcamꝰ. Un̄ temptatꝰ eſt ꝓ nobis nō ꝓ ſe. Et notandū eſt. ꝙ temptatō eſt ītra. ⁊ ſic nō fuit xp̄c temptatꝰ: et qͦ ad hanc ꝓprie ē exercitiū Et eſt temptatō extra. ⁊ hac fuit xp̄c temptatꝰ ẜm dupli cem viā. ſcꝫ viā cupiditatis Math̓. iiij. ⁊ luce. iiij. Uiam timoris in paſſione. qꝛ habuit timorē mortis ẜm ſenſua litatem. Un̄ ad inſtructōeꝫ nr̄am voluit hr̄e malū an lum nō vere exercitatore. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ex aucͣte hiero. dicimꝰ. ꝙ illa aucͣtas accipit̉ tm̄ de aīabus illorū hoīm ꝗ ab adam deſcenderūt ſeminal̓r vel originaliter: qd̓ notat̉ cū dr̄. vnaqueqꝫ ab ortu natiuitatis ſue. faci do vim in v̓bo: xp̄c aūt nō ſic.i. nō original̓r vel ſem itā ſub̓am. Un̄ liter deſcendit ab adam. ſꝫ ſolū ꝑ corpu nō indiguit angelo cuſtode ſicut al Articulus. iij. T D terciū quo querit̉. Utrū ꝑuulis detur cu ſitaꝫ q̄ eſt ſuꝑ math̓. xviij. q̄ dicit. ꝙ vnaqueqꝫ ſtodia angelica. videt̉ ꝙ ſic. ꝑ aucͣtem ſupͣpo aīa ab ortu natiuitatis ⁊cͣ. ¶ Contͣ. videt̉ ꝙ nō indigeat cuſtodia. ⁊ loqͣmur de illis ꝗ ſtatim pꝰ baptiſinū vel pau lopoſt moriunt̉. Cōſtat em̄ ꝙ illi noduꝫ poſſunt defice̓ ꝑ culpā. nec in meliꝰ ꝓficere ꝑ bonū opꝰ: cū nōduꝫ habeāt vſuꝫ rōnis. gͦ cū cuſtodia ſit vel ad faciendū ꝓficere. vel ad cauendum defectum. videt̉ ꝙ tempore illo nō indig ant cuſtodia. ſiue ꝙ fruſtra eſſet ibi cuſtos. ¶ Item ex ī te corporis idem videtur. qꝛ ſtatim anima ſeparatur. et

Queſtio .xlj.
ſic corꝑi inanimato nō ꝯpetit cuſtodia. ¶ Item ſi paruu lus ante vſuꝫ liberi arbitrij indiget cuſtodia rōne digni tatis aīe. eadē rōne videtur indigere in vtero materno: ſi ergo tūc non indiget vt videt̉. gͦ eadem rōne nec ptꝰ or tum donec habeat vſum ratōnis. ¶ Solutio. dicimus ꝙ puuli hn̄t angeluꝫ cuſtodē. ẜm ꝙ dic̄ auctoritas ab ortu atiuitatis ⁊cͣ. intelligit̉ tn̄ de natiuitate q̄ eſt ex vtero. Accipit̉ aūt ratio huiꝰ cuſtodie. tam ex ꝑte angeli cuſto dientis. ꝙͣ ex ꝑte hominis cuſtoditi. Ex ꝑte angeli ē ra tio meritum: meret̉ eniꝫ premium accidentale ex cuſto dia hmōi. Ex ꝑte d̓o ꝑuuli accipitur ratō tum ex parte corꝑis. vt ſcꝫ bonus angelus cuſtodiat corpus pueri a veratōne ꝯtrarie pt̄atis. tum ex ꝑte aīe. et hoc duplicit̓. quia ſumitur rō aīe ẜm ſe. et ex ꝯiūctione anime ad cor pus. Ex ꝑte aīe in ſe. quia ꝙͣcito anima creat̉. vertibilis eſt ad bonū ſiue ad malum. et pōt ꝓficere. nō tūc ſed pꝰ modum. et ideo datur ei cuſtos angelus: nō ꝓ tꝑe iſto. i. non vt tūc faciat eam ꝓficere vel retrahere a malo. ſꝫ vt ordinet eam ⁊ diſponet et habilitat ad hoc. vt poſtmodū ꝓficiat qn̄ tempus erit vtendi ratōne. Ex ꝑte aūt aīme ꝓut cōiungit̉ corpori pōt accipi ratio cuſtodie in ꝑuulo quia anima ꝙͣcito vnitur corꝑi. corrūpitur corruptione vitioſa. et exinde ꝯtrahit corruptōem. Un̄ aīa ꝙͣcito con iuncta eſt corpori. ſemꝑ ꝓcedit in aliqua habilitatōne ſi ue ad bonū ſiue ad malum: ꝙͣuis nō ſit nota hmōi habi litatio. et ad hmōi habilitatōeꝫ iuuat et ordinat angelꝰ bonus ꝗ datur ei cuſtos. ſicut forte illa corruptio quam ꝯtrahebat ex corꝑe iuuabat ad habilitādū malū. ¶ Per nūc dicta patet reſponſio ad illud qd̓ primo obijciebat̉. ꝙ ſcꝫ ꝑuulus nō pōt ꝓficere nec deficere. ſꝫ ſi nō pōt pro iſto temꝑe: pōt ꝓ ꝯſequēti. et ad hoc habilitat angelus. ¶ Preterea. ſciendū ꝙ aīa ꝙͣcito vnitur corꝑi. non ē ita vitioſa in corꝑe. ꝙ non faciat ibi vitā vel ſenſum: immo cū anima rōnalis plus potens ſit ꝙͣ ſenſibilis vel regeta bilis. et iſte ꝙͣcito ſunt. aliquē actum habent in corpore quia vegetabilis facit in eo vitā vel viuere. ſenſibilis ſen ſum vel ſentire: multomagis gͦ aīma ratōnalis aliquen actum ibi habet ꝙͣcito infunditur. ꝙͣuis iſte actus nō ſit nobis notus: ⁊ ꝙͣtum ad illū actum vel reſpectuꝫ illius actus. pōt attendi cuſtodia angeli. Ꝙ etiam angeli ita habent pt̄atem ſuꝑ animas. dum adhuc puer eſt in vte ro: pōt perſuaderi a ſimili. vel a minori. ſicut conſtat: ꝙ corꝑa ſuperiora tunc aliquā pt̄atem habent ſuꝑ corpus pueri. ergo ſimiliter angeli: qui ſunt lux ſpūalis ſuperi oris. habent pt̄atem ſuꝑ animas que ſunt lux ſpiritua lis inferior. ¶ Articulus quartus Dquartum quo querit̉ de antixp̄o. vtrū ha bebit angelum deputatuꝫ ad cuſtodiā. Et vi detur ꝙ non. dicit eniꝫ dama. ꝙ carebit preſi dio angeloꝝ: ſꝫ angelus cuſtodiens eſt p̄ſidiū cuſtoditi ergo carebit cuſtodia angeloꝝ. ¶ Item ſicut dictū ē. ꝗa xp̄c nō potuit decidere in maluꝫ culpe nec ꝓficere in bo num. nō indiguit cuſtodia angeloꝝ: ſꝫ econuerſo ātix p̄c ita adherebit malo. ꝙ non reuocabit̉ ab eo. nec etiā ꝓfi cit in bono. ergo nullus effectus cuſtodie: cuꝫ ergo nihil ocioſum fiat a ſumma ſapīa. nō habebit angelū in cuſto diam. ¶ Item videt̉ ꝙ nec ad exercitiū. quia exercitari eſt de malo elicere bonū. vtpote de temptatōne dyaboli ſed hoc nō faciet antixp̄c. ergo nullus erit ibi effectꝰ cu ſtodie nec exercitij. ergo nullo modo habebit angelū ſibi deputatū. ¶ Iteꝫ ꝗa xp̄c plenus erat deo. non indigebat cuſtodia angeli: ergo econtra antixp̄c. qꝛ plenus erit dy abolo. non habebit angelū. Probatō medie. ij. theſſa. ij. cuiꝰ aduentꝰ ẜm oꝑatōeꝫ ſathane. glo. dyabolo cooꝑan te ꝗ illū totum poſſidebit. ¶ Item dama. Ex fornicatōe genitꝰ. ſuſcipiet oēm actū ſathane: p̄ſciens eniꝫ deꝰ iniꝗ tateꝫ ſue future volūta .ꝯcedit in eo habitare dyabo lum. S nihil ſ uꝫ eſt in oꝑibꝰ dei. videt̉ ꝙ non det ei ar uſtodeꝫ. ntra hiero. Unaqueqꝫ aīa
ab inſtanti ſue natiuitatis habet angelum ſibi delegatū gͦ angelū cuſtodem habebit aīa antixp̄i. ¶ Item eccͣi. xx. xiij. contra malū bonū ergo ꝯtra maius malū neceſſari um eſt ꝯtraponi maius bonum. Sed in antixp̄o maior erit inualeſcentia angeli mali ꝙͣ in alio homīe. gͦ magis neceſſarius erit angelꝰ bonus ad cuſtodiā in reſiſtendo malo. ¶ Item medicus corꝑalis. et ſi infirmꝰ hꝫ infirmi tatem incurabilē. nō tamen penitꝰ dimittit eū: ſꝫ adhuc dat ei aliquā mitigationē morbi. vt ꝓlogetur vita eius: ergo ſil̓r nec medicus ſpūalis dimittit infirmū ſuū. et ſi incurabilis ei videt̉. hmōi aūt medicus eſt bonus ange lus. vt ſuꝑ illud hiere. lj. Curauimꝰ babilonē. glo. Ang li ſunt medici. ſub magno medico ꝯſtituti volentes ani mas nr̄as a vitijs curare. gͦ angelus bonus nō dimittit antixp̄m ꝓpter magnitudinē iniquitatis ſue: ⁊ hoc ē con tra illos ꝗ ponūt. ꝙ in principio habebit angelum cuſto dem. ſꝫ poſt cuꝫ viderit eum obſtinatū derelinquit eum. ¶ Item non ē in pt̄ate demonis dare ei ab inſtanti nati uitatis vſuꝫ liberi arbitrij. ſꝫ an̄ vſum liberi arbitrij non demeretur p̄ſidiū bonoꝝ angeloꝝ. gͦ tūc habebit angelū in cuſtodia. ¶ Rn̄detur ꝙ multiplex eſt effectꝰ cuſtodie angelice ꝯtra aīas. vnus ē vt ꝓficiat anima in bonū gra tie. Aliꝰ vt non cadat in malum culpe. Tercius eſt vt ſi cadit. vt poſtmodū reſurgat. vel ne totiens cadat vel in tantū malum cadat. Dicimꝰ gͦ ꝙ antixp̄c habebit cuſto diam angelicaꝫ. non ad pͥmos effectꝰ.i. angelus cuſtos. iſtos effectus circa eū nō habebit: ſꝫ tm̄ vltimū. ſcꝫ vt nō totiens cadat quotiēs caderet ſine angelo cuſtode. Nul li em̄ viatori inꝙͣtum viator eſt. deficit miſcd̓ia dei que ē in dando angelū cuſtodē. ¶ Ad primo obiectū ſcꝫ ꝙ ca rebit p̄ſidio angeloꝝ. Rn̄dendū ꝙ damā. loꝗtur tm̄ de bonis angelis: ⁊ hoc ptꝫ quia p̄ſidiū qd̓ eſt in exercitan do. nō dicit̉ p̄ſidiū mali angeli ſꝫ dei. ꝗa dyabolꝰ nō inten dit in hoc iuuare ſꝫ deciꝑe. An̄ cum dicit carebit p̄ſidio. patet ꝙ intelligit tm̄ de bonis. Sꝫ notandū. ꝙ p̄ſidium pōt accepi dupl̓r. vel ꝯmuniter ſcꝫ ꝓ adiutorio quocūqꝫ et ſic nō eſt verū. qꝛ carebit p̄ſidio.i. adiutorio angelico: immo habebit vt patuit iaꝫ. Uel p̄ſidiū pōt accipi ꝓprie ẜm ꝙ p̄ſidiū dicitur a p̄ſidendo. ⁊ ſic intelligit dama. il li eī ꝓprie p̄ſidere dicit̉ angelꝰ bonꝰ. qui mouet̉ ad nutū eiꝰ: ſic aūt nō erit in antixp̄o. īmo potiꝰ mouetur ad nu tum dyaboli ⁊ nullo mō acꝗeſcet angelo bono. ¶ Ad il lud qd̓ obijcit ꝑ ꝯtrarium de xp̄o. dicimꝰ ꝙ non ē ſimilis plenitudo dei in xp̄o. ⁊ dyaboli in antix p̄o: xp̄c em̄ dicit̉ plenꝰ deo. ꝗa in iſto homīe hūana natura vnitur diuino in vnitate ꝑſone ẜm id Collocen̄. ij. In eo habitat pleni tudo diuītatis corꝑaliter. nō ſic vnit̉ dyabolꝰ antixp̄o. qꝛ demon in nullo hoīe ſiue in nulla aīa eſt. ſꝫ ꝑ oꝑatōeꝫ ⁊ ſuggeſtionē et nō ꝑ eſſentiam. vn̄ antixp̄c dr̄ plenꝰ dya bolo. nō plenitudīe eſſentie. ſꝫ plenitudine dominij: qꝛ in clinabit̉ eiꝰ volūtas ad nutū dyaboli. ⁊ ſic intelligit̉ qd̓ dicit glo. ꝙ illū totuꝫ poſſidebit. ⁊ illud qd̓ dicit dama. ꝙ ſuſcipiet oēm actu ſathane. Sed nota ꝙ dic oēm qͦ ad genera ſinguloꝝ. nō qͦ ad ſingula generum. ¶ Nlembrum quintum D membrū ꝗntum huiꝰ queſtionis quo q̄ ritur. Utrū angelus deputatꝰ ad cuſtodi am. aliquando recedat ꝓpter peccata eius cui deputatꝰ ē. qd̓ videt̉ ꝑ id hiere. lj. dere linqͣmꝰ eā. ⁊ eat vnuſꝗſqꝫ in terrā ſuā: hͦ intelligit̉ de bo nis angelis. qd̓ pꝫ ꝑ hͦ ꝙ dr̄. curauimꝰ babilonē ⁊cͣ. boni em̄ angeli ſūt medici vt dr̄ ibi ⁊ nō mali. ¶ Itē gl. ibideꝫ caue ne qn̄ relinqͣt te medicꝰ vel angelꝰ dei. Si eī dereliq̄ rit. Patet ꝙ abſceſſio medici ꝯdemnatō tua ſit. ¶ Item aug. angl̓os repellimꝰ cū eoꝝ ꝯſilio nō acꝗeſcimꝰ. ⁊ vidē tes oꝑa ꝑdere. dicūt derelinqͣmꝰ eā. ¶ Iteꝫ zach̓. iiij. Re uerſus ē ad me angl̓s. ſuꝑ hͦ dicit hiero. Infructuoſa ē aīa. q̄ nō hꝫ deū hoſpitē nec p̄ſidiū angeloꝝ. ¶ Itē ſuꝑ il lud. Idē ſciendū ē qͦtienſcūqꝫ hūana fragilitas ſue relin ꝗtur imbecillitati. d̓i auxiliū ⁊ angeloꝝ ab ea recedere.

¶ Item yſa. v. auferam ſepem ab ea. glo. i. cuſtodiaꝫ an geloꝝ. ¶ Contra. feruentior eſt bonꝰ angelus in cuſtodi endo ⁊ iuuando. ꝙͣ malus in nocēdo: ſꝫ malꝰ angelꝰ etiā in cruce xp̄o nō defuit. ſicut habet̉ ſuꝑ vlti. thobi. immo quaſi ſemꝑ ſeq̄batur eū expectans quō poſſet ei nocere: gͦ multo fortiꝰ bonꝰ angelus nulli homini ꝙͣtuncūqꝫ ma lo deeſt. ſed ſemꝑ adeſt: expectans quō poſſet eū iuuare vſqꝫ ad mortē. ¶ Item quanto ꝗs peijor eſt et infirmior. tanto magis miſcd̓ia indiget: cum gͦ deꝰ in ira ſua n̄ ita ꝯtineat miſcd̓ias ſuas. ſꝫ ſemper miſeret̉. cū eius ſit hoc ꝓpriū. gͦ etiā tūc nō amouet cuſtodiam angelicam. ſꝫ pre ſtat vt patet. ¶ Item medicus corꝑalis ſi nō deſperet de egroto nō derelinquit eū. gͦ nec medicꝰ ſpūalis ſcꝫ ang lus bonus: ſꝫ de nemine deſperandū eſt. dū eſt in via dīc auctoritas. gͦ neminē dꝫ dimittere. ¶ Preterea. cū deſpe rat medicus corꝑalis de ꝑfecta ſanitate: tn̄ oīno adhu nō dimittit egrotū. ꝙͣdiu viuit ſed ſemꝑ aliꝗd oꝑat̉ cir ca eum: ſaltem ad mitigatiōeꝫ morbi. et ad vite ꝓlonga tionē: gͦ etiam ſi deſperet angelꝰ bonus. nō debet oīno di mitte̓. ſed ſemper ꝯtra eum aliꝗd oꝑari. ne ſaltim euale ſcat egritudo ſpūalis. ¶ Solutio. Notandum ꝙ multi plex eſt effectꝰ angeli cuſtodientis. circa animā hominis cuſtoditi. Unus effectꝰ eius in aīa quo ad potentiā ſpe culatiuam. ſcꝫ illumīare eam qͦ ad aliqua occulta. ⁊ quo ad hūc effectu. verū eſt ꝙ aliqn̄ recedit angelus. quia nō ſemꝑ illumīat: quia aliqn̄ tangit ſpūs corda ꝓphetarum aliqn̄ nō tangit. et ſic intelligitur angelꝰ receſſiſſe. d̓ quo .iiij. zacha. Reuerſus ē angelꝰ. Eſt alius effectus angeli cuſtodientis in aīa hominis cuſtoditi. ⁊ quo ad potenti am motiuā. et hec ē quadrupliciter. ſicut habitu eſt ſupͣ in ſolutōne p̄cedentis ꝓbleumatis. et verū eſt ꝙ ſemper angelus aliquē illoruꝫ effectuū oꝑatur ꝯtra animā. ſal tem vltimū. qd̓ eſt ꝓhibere ne cadat in tantū malū. Un̄ dicimus. ꝙ nunꝙͣ relinquat hoīem. cui deputatus eſt. ad om̄eꝫ effectū. et ſic intelligūt ratōnes ꝗ hoc probant. ¶ Preterea ſciendū. ꝙ etſi nō ſemꝑ habeat effectus poti ores. vtpote ꝓmouere in bonū vel ꝓhibere a malo: tamē ꝑ ipſum angelū non ſtat. ſed ꝑ hoīem volentē acꝗeſcere. et ꝓpter hoc dicit̉ delinquere qͦ ad iſtos effectus. quia li cet faciat qd̓ in ſe eſt. tn̄ hos effectꝰ circa animā nō habꝫ et ſic intelligunt̉ om̄es aucͣtes ex quibꝰ videtur relinqui ꝙ angeli relinquunt hoīem quibꝰ deputati ſunt. Un̄ qd̓ dicitur hiere. lj. derelinquamꝰ eaꝫ: intelligit̉ de illis qui deſperati ſunt. qꝛ iam in illis tollit̉ illud ꝑ quod dꝫ eſſe medicina: penitentia em̄ medicina ē ad remouendū vel ſuſcipiendū hominē a morbo ſpūali. cuꝫ gͦ impenitēs eſt quis. iam ē admodū egroti reſpuentis medicinā a medi co. et ideo medicus eū relinquit ꝙͣtum ad hūc effectuꝫ. ꝙ eſt reuocare a morbo: ꝗa quo ad hoc nō aſſumit eū in cū ram. Sil̓r eſt hoc ad aucͣtem hiero. que dicit. Infructu oſa res eſt aīa que non habet ⁊cͣ. pōt ſolui ſpāliter ꝑ hoc ꝙ dr̄ preſidiū. faciendo vim in vocabulo vt dictū eſt: p̄ſi diū em̄ a p̄ſidendo dr̄. preſidiuꝫ gͦ angeloꝝ hꝫ: ꝗ mouet̉ ad nutū eoꝝ. nō ſic faciūt peccatores. Un̄ ẜm hoc nullꝰ peccator inqͣtū talis. hꝫ p̄ſidiū angeloꝝ: accipiendo ita ꝓprie. et taliū inqͣtum hmōi infructuoſa eſt aīa. loquen d̓ de fructu vite eterne: quia hūc effectū nō habent tl̓es inꝙͣtum tales ſunt. nec in eis hꝫ angelꝰ hūc effectum. ¶ Nembrum ſextum ¶ Dſextū membrū quo querit̉. Utrū aliqn̄ angelus peccet circa cuſtodiam hominis Et habet hoc membrum tres articulos. ¶ Primo queritur vtrum angeli aliquan do negligant vel negligere poſſit circa cuſtodiam. ¶ Se cundo virum velint p̄ſcitū damnandū ſaluari. vel triſte tur de damnatōne cuſtoditi. ¶ Tercio vtrum angelꝰ re ſiſtat alij angelo cuſtodienti. ¶ Articulus primus
S D primuꝫ ſic videtur. Nūeri xviij. quicquid offerūt primiciaꝝ. glo. Orige. Trahunt̉ an geli in iudicium. vtrum ex ipſoꝝ negligen aut ex hominū ignauia tot lapſi ſunt. ſed hoc nihil eſſe dictū niſi in angelis eſſet vel poſſet eſſe negligentia. gͦ vi detur ꝙ in angelis ſit negligentia vel poſſit eſſe. ¶ Item numeri. xxv. Initiatꝰ eſt beelphegor. glo. p̄eſt angelꝰ b nus. qui ꝓ bene geſtis laudat̉. et pro delictis culpatur ¶ Contra. dyoni. nō angeloꝝ rectos pͥncipatꝰ accuſare ꝯtigit degentiuꝫ ad nō exiſtentia ex rōne ſed ad illa pro prijs inflexionibꝰ. ¶ Solutio. dicimus ꝙ non eſt negli gentia in angelis. quia faciūt quicꝗd in ſe eſt circa eos ꝙ bus deputant̉. nec aliquid obmittut de ꝯtingentibꝰ. ¶ Qd̓ ergo obijcit̉ de glo. illa trahunt̉ in iudiciū ⁊cͣ. Re ſponſio. trahūtur in iudiciū. nō vt ipſi ex hoc iudicētur. ſed vt ipſi homīes eoꝝ teſtimonio iudicent. Und̓ orige. ibi loꝗtur ꝑ quandā ſimilitudinē. q. d. venient ambo iudiciū. ſcꝫ angeli et hoīes quibꝰ deputati ſunt. et me feſtū erit angelos nō fuiſſe circa eū negligentes. Un̄ gra uius iudicabūtur hoīes qui eis fuerūt inobedientes ex ignauia ſua. vt ſuꝑ illud miche. v. ꝯtende aduerſus mon tes. glo. montes ſunt admīſtratorij ſpūs. quibꝰ ꝓmiſſa eſt ꝓcuratio hūanaꝝ rerū: aduerſus hos iubet̉ ꝯtendere iudicio. vt ſi illi montes vel colles inuenti fuerunt non bene ꝓcuraſſe ppl̓m videatur: ſi vel culpa dei ſit. qui non idoneos eos ꝓpoſuit: vel ipſorum angeloꝝ. ſi nō egerint que ad officiū eoruꝫ ꝑtinebant: vel ppl̓i qui bonis prela tis obedire ꝯtempſit. et cū nec in deo nec in angelis cul pa poſſit inueniri. reſtat ꝙ in ppl̓o inueniat̉ ⁊ iuſte pun atur. Et hoc eſt etiā quod dicit gl. ſuꝑ illud. xxv. nume tolle cūctos principes. dicit glo. ſi pͥnceps.i. angelus cō monuit ⁊ locutus ē in corde meo dutaxat in quo meam ꝯſcientiā reuocat a peccato: et ego ſpretis eiꝰ monitis. et ꝯſcientie retinaculo in peccatis ꝓrupi. duplicabit̉ mihi pena ꝓ ꝯtemptū monitoris ⁊ facinoris ꝯmiſſi ⁊cͣ. ¶ Ad aliam glo. que dicit ꝓ delictis culpat̉. dicimꝰ ꝙ ſi ꝓ iſta ꝑte amputata ſiue falſa ſit hec glo. tn̄ poteſt intelligi cul patur.i. nō tantū vel in tot laudat̉. et non ꝓ tot. qꝛ lau dem habet angelus ꝓ vno quoqꝫ ab eo cuſtodito ⁊ ſic ſa uato. et quāto plures ſunt ſaluati ab eis quoꝝ curā ſit. tanto in pluribꝰ ſiue ꝓ pluribus habet gloriā. loquē do de gloriā accidentali: ſicut eſt de homine p̄lato a faciente qd̓ in ſe eſt: tn̄ etſi non omnes ſaluentur. nihilo minus habet ſuum premium pro ſuo miniſterio. ſed nō tantum ſiue pro tot. ¶ Articulus ſecundus F Dſecundū quo querit̉. Utrum angelꝰ cuſto diens velit p̄ſcitu cuſtoditū ſcꝫ quē ſcit dam nari eſſe ſaluandū. vel triſtetur de damnatō ne eiꝰ: ꝙ aūt velit ip̄m ſaluari videt̉. Nā cuſtos velle te net̉ ꝓfectū eius quē cuſtodit ⁊ ſalutē. ¶ Item vult ſuam oꝑatōeꝫ nō eſſe irritā. ſꝫ oꝑatur ad hͦ. vt ille p̄ſcitus ſalue tur. gͦ vult ip̄m ſaluari. ¶ Contͣ. Scit voluntatē dei eſſe vt ille dānet̉. ponat̉ ꝙ illud reuelet̉ ei: ſꝫ tenet̉ ꝯformare volūtatē ſuā volūtati diuīe. gͦ tenet̉ velle ꝙ ille dānetur ¶ Preterea. ex hͦ videt̉ ꝙ teneat̉ relinque eum.i. nō appo nere curā circa eū. ¶ Si dicat̉ ꝙ angelꝰ ex volūtate gr̄o qͣ tenet̉ ꝯformare volūntatē ſuā volūtati diuīe. vult eum eſſe dānandū: nihilominꝰ tn̄ volūtate nature qͣ ei ꝯꝑati ſuo mō tanꝙͣ eiꝰ cuſtos. vult eū eſſe ſaluandum. ¶ Contͣ cuſtodire eſt a natura ⁊ a gr̄a. ⁊ volūtas ſil̓r qͣ vult dam natōeꝫ eſt a gr̄a. hoc ꝯſtat. gͦ oppoſite ſunt ī eo volūtates ⁊ ex eodē principio ¶ Item querit̉ vtrū angeli triſtent̉ ex damnatōe hoīm ꝗbꝰ deputatur: ⁊ videt̉ ꝙ ſic. Nā de lectātur cū iuſtificātur. gͦ triſtātur cū peccāt. Iteꝫ. xxxiij. yſa. angeli pacis amare flebūt. glo. de ꝑditione ſue gen tis ⁊cͣ. ¶ Contra. Triſticia pena ē. pena autē nō eſt niſi eius cui ineſt vel infuit vel ineſſe pōt pct̄m: ſed in ang bonis nec ineſt nec infuit nec ineſſe pt̄ pct̄m. gͦ ī eis n̄ p̄t eſſe triſticia. ¶ Item ſuꝑ dan̄. x. pͥnceps ꝑſaruꝫ ⁊cͣ. glo.

.xlij. Queſtio
triſticia. ¶ Item ſ dan̄. x. prīceps ꝑſaꝝ ⁊cͣ. glo. angeli cos ſpūs recte milites dicīꝰ. qꝛ ꝯtra aereas pt̄ates eos decertare nō ignoramꝰ. hoc at̄ nō labore ſꝫ imꝑio ꝑagū et ſil̓r ſine dolore. ergo nō triſtant̉. ¶ Soluto. dicimꝰ ꝙ ꝙͣuis alicui angelo reuelet̉ damnato eiꝰ cui deputatꝰ eſt. tn̄ nō reuelat̉ ei quātitas damnatōis ſcꝫ quāta futura eſt eius damnatio. hoc em̄ eſt de ſecretiſſimis dei. Unde ꝙͣuis eū damnādū eſſe ſciat ꝑ reuelatōem. et cognoſcit ſe nihil ꝓfecturū circa eū ꝙͣtum ad hoc vt ſaluct̉: tn̄ qꝛ neſcit quāta futura eſt eius damnatio. ideo neſcit an ꝓ fecturus ſit circa eū ꝙͣtum ad hoc ꝙ mīor ſit eius pena ſiue damnatio. Unde adhuc curam apponit circa eum. nec derelinquit eum ex toto. nec diſſonat hoc a volūtate diuīa. Unde ꝙͣuis nō operet̉ circa eū ad trahendū eum ad ſalutem. tn̄ operat̉ ad retrahendū eū a maiori dāna tione. quā ſcꝫ incurreret. niſi angelꝰ cuſtodiret eū. ¶ Ad hoc ergo qd̓ obijcit̉. ꝙ ex eodē principio velit angelꝰ cō traria. Dicimꝰ ꝙ reuera ex prīcipio qd̓ eſt gratia. ꝓueīt vtrūqꝫ: ſꝫ dicimꝰ ꝙ dupliciter ē gratia ī angelis. ſcꝫ que dam fixa et quēdā influēs. ſcꝫ cōtinue vel quaſi de nouo ratia influes eſt gr̄a. quā nūc reuelatur ei de nouo dā latio illiꝰ homīs. et ẜm hanc vult qd̓ deus vult abſolu te.i. vult damnatōem illiꝰ homīs ẜm ꝙ ei reuelat̉. Gra tia fixa eſt gratia que data eſt ei in ꝯfirmatōe. que habꝫ pt̄atem cuſlodiendi. et cuſtodit: et ẜm hanc adhuc habꝫ duplicē reſpectū. Unū reſpectū hꝫ ad hoīem quē cuſto dire habet. ẜm hūc reſpectū dicimꝰ ꝙ vellet ſalutē illiꝰ Aliū reſpectū habet ad deū. ẜm ꝙ ꝑ illā gr̄am fruit̉ deo et legit ī ſpeculo eterno ꝗd deus vult fieri: et ẜm hoc te netur voluntatē ꝯformae volūtati diuīe. Un̄ ſicut deus vult habet damnari ⁊ ip̄i angelo reuelat hoc: ita ip̄e an gelus vult ip̄m damnari. nec eſt hec oppoſitio in volēdo oppoſita ẜm diuerſos reſpectus. ¶ Ad hoc qd̓ queritur vtrū angeli triſtent̉ de damnatōe p̄ſciti. Dicendū ꝙ ī an gelis nō eſt triſticia ſic̄ habet̉ ſuꝑ illud ad Ro. viij. Oīs creatura ⁊cͣ. glo. et ſi nos adiuuat angeli. hoc ſine labo re agere credēdi ſūt. ne miſeri eſtiment̉. ¶ Ad obiectū di citur ꝙ nō ſequit̉. ſequeret̉ aūt ſi eſſent illis aliqua cau ſa peccati. ſicut ſūt aliqua occaſio vel etiā diſpoſitio ad bonā volūtatem. ſunt aūt diſpoſitio ad bonā voluntateꝫ nō ad peccatū. ſꝫ tota cauſa ē ī ip̄o peccante. ¶ Ad aliud qd̓ dr̄ yſa. xxxiij. Angeli pacis amare flebūt. Dicēdū ꝙ iſtud īte git̉ moralit̓ de prelatis qui ſunt nūcij reconci liatōnis. ſicut dicit glo. Articulus tercius. ¶ D terciū quo querit̉. vtrū vnꝰ angelus cuſto Ꝙ nō. videt̉: qꝛ cū vterqꝫ miſtret ſub deo. ha diens. reſiſtat alij bono angelo cuſtodienti. bent cōcordes voluntates: quia ſi vnus exequat̉ qd̓ deꝰ iniūgit. alter reſiſtere nō debet. ¶ Cōtra. x. dan̄. prīceps regni ꝑſarum reſtitit mihi. xx. ⁊ vno diebus. ita dicit an gelus danieli orāte ꝓ liberatōe populi. Ꝙ aūt de bono angelo intelligēduꝫ ſit: videtur ꝑ glo. greg. ibi eſt adhuc inquit. quod in eodē ppl̓o ſub iugo ꝑſaꝝ purget̉. vnde de ereptione illius princeps mihi iure cōtradicit. ſed malꝰ angelꝰ nihil iure facit. erit ergo bonꝰ angelus. ¶ Cōtra .hiero. q̄ ſic incipit videt̉ mihi ⁊cͣ. vbi ita dicit. Ill ſunt prīcipes de quibꝰ paulꝰ. j. Corin. ij. Sapientiā loꝗ mur inter ꝑfectos quā nullus principū mundi ꝯgnouit ſi em̄ cognouiſſent dn̄m glorie nunꝙͣ crucifixiſſent. Et greg. ſuꝑ eundē locū. Angelicos ſpūs recte milites mꝰ. qꝛ decertare cōtra aereas pt̄ates nō ignoramꝰ. ue tn̄ nō labore ſed imꝑio ꝑagūt: qꝛ quicꝗd agere cōtra īmūdos ſpūs appetūt. ex adiutorio cūcta regentis pn̄t. Item ſi princeps ꝑſarum iuſtę reſtitit. gͦ iniuſte gabriel populū debellare volebat Reſponſio. intelligendū ē de malo angelo: ꝙ aūt dicit iure reſtitiſſe. hoc eſt comꝑa tione habita ad merita populi. qui nōdum erat purga tus: ſed non ꝙͣtum ad intentionem eius. qui nō intend bat populi purgationem ſed oppreſſionem. Sil̓e videt̉
yſa. x. Uirga furoris mei aſſur ⁊cͣ. ip̄e aūt nō ſic eſtima bit. ſed cor eius erit ad conterendum. gabriel aūt nō pec cabat volens liberatōem populi. licet em̄ nō eſſet libera dus ꝙͣtum ad exigentiam meritorum. tamen ꝙͣtum ad merita precum ſcꝫ danielis de miſericordia decebat hoc fieri. De hoc glo. greg. Precum merita exigunt. vt iſra heliticus populus a iugo captiuitatis ſue exuatur. Sꝫ adhuc eſt in eodem quod iugo perſarum a domino pur getur. hec opinio videt̉ eſſe ẜm hiero. Notandum tamē y ẜm greg. princeps iſte dicit̉ angelus bonus. Ad hoc aūt quod queritur. qualiter angelus bonus dicitur reſi ſtere angelo. Sic reſpōdet beatus greg. ſublimes ſpūs eiſdem gentibꝰ principātes. nequaꝙͣ ꝓ iniuſte agentibꝰ decertāt. ſꝫ eoꝝ facta iuſte iudicātes examīant. Cunqꝫ vniuſcuiuſqꝫ gentis culpa vel iuſticia ad ſuꝑne curie cō ſilium ducitur: eiuſdem gentis prepoſitus vel obtimuiſ ſe vel nō obtimuiſſe ꝓhibetur. quorū tamē oīm victoria eſt ſui ſuper ſe opificis voluntas ſumma. quaꝫ dū ſemꝑ aſpiciunt quod obtinere nunꝙͣ volunt. eoſdem quoqꝫ an gelicos ſpiritus decertare contra poteſtates aereas nō ignoramꝰ: recte ergo dicitur. ꝙ contra ſe angeli veniūt quia ſubiectarunm gentium ſibi merita contradicunt Alio ergo modo reſiſtunt boni bonis. quādo ſcꝫ merita populi contradicūt. Unde oratio danielis merebatur liberationem populi. ſꝫ merita ppl̓i exigebāt. vt adhuc ī captiuitate detinent̉. qꝛ nōdū erant ſufficiēter purgati. et ideo ꝙͣtum ad hoc dicebant̉ certare angeli. qui tn̄ cō cordabant in volūtate dei. Angelus v̓o bonꝰ dicit̉ reſi ſtere angelo malo. qn̄ coartat poteſtatē eius ne impedi at. Angelus aūt malꝰ dicit̉ reſiſtere angelo bono. qn̄ il lud quod intendit angelus bonus: nititur malus ange lus īpedire: et ſic different̉ ītelligit̉ reſiſtētia. ẜm ꝙ prir ceps dicitur angelꝰ malus ẜm opinionē hiero. et ẜm ꝙ dicitur angelus bonus ẜm opinionē greg. ¶ Queſtio. xlij. de preſidē tia angeli reſpectu creature corꝑalis ꝑ oꝑationem mira culorum. Oſt tractatū de pre ſidentia angeli reſpectu creature ſpūal̓ qua ſcꝫ preeſt angelus angelo et aīme. Gicendum eſt de preſidētia qua preeſt angelus reſpectu corꝑalis creature. ſic̄ dicit Orige. ſuper illud Nūeri. xxij. cū vidiſſet aſina ar gelum. dicit em̄ ſic. Opus eſt mundo angelis qui preſū ſuper beſtias. et preſunt animalium neceſſitati et virgu torum plantationunqꝫ et ceterarum rerum incremetis et qui p̄ſunt oꝑbꝰ ſanctis. qui eterne lucis intellectū et occultorū dei agnitionem et rerum diuinarum ſcientiā doceant. Uide ergo ne inter angelos inueniaris qui be ſtijs preſunt. ſi beluinam duxeris vitam ⁊cͣ. Hec autem preſidentia oſtenditur in miraculis ſiue ī mirabilibꝰ q̄ fiunt miniſterio angelorum. Un̄ dicit Aug. ſuper illud Ephe. iij. que ſit diſpenſatio ſacramenti ⁊cͣ. in glo. Sic cauſe omnium que ad xp̄i aduentum prenunciandum ī rerum natura. preter vſitatum curſum mirabiliter fa cta ſunt. in deo ſunt. que miniſtrantibus angelis facta eſſe creduntur. Dicendum eſt ergo de miraculis et mi rabilibꝰ. et primo de his que ſunt. Demū de his que vi dent̉. Et de his que ſunt a bonis primo. Deinde de his que ſunt a malis. ¶ Primo gͦ querēdum eſt que ſit ratio miraculi. et que differentia miraculi ⁊ mirabilis. et ſi gni et virtutis. ¶ Secūdo cui ꝯueniat miraculū. an̄ oꝑi creatōis. vel gubernatōis. vel incarnatōis. et ita d̓ alijs. ¶ Tercio qꝛ miraculū dicit̉ fieri contra naturam. que rit̉ vtrum aliquid fiat a deo contra naturam. ¶ Quar to de cauſis miraculi. ¶ Quīto de rōnibꝰ ẜm que fiunt miracula. ¶ Sexto ẜm motum cuius virtutis dicuntur impetrari miracula.

¶ Nembrum primum Ueritur ergo primo quid ſit miraculum. ponit aūt aug. hanc deſcriptōem in li. de Optilitate credendi. Miraculū eſt qrduuꝫ aliquid et inſolitū ſupra ſpem et facultate exiſſēs admirātis Soteſt ergo queri de differētijs poſi tis in rōne miraculi. Uidet̉ em̄ ꝙ illud qd̓ eſt arduū ſit ſupra facultatē admirātis. Item multa miracula freq̄n ter veniūt. nō ergo dicūt̉ inſolita. ¶ Item raro eueīt ecli pſis ſolis. gͦ eſt inſolitū. gͦ ē miraculū. ¶ Preterea. ſi ſpe raret aliquis fidelis. ꝙ de aliquo morbo virtute diuīa curaret̉: nūquid ꝓpter hoc nō eſſet miraculū cū miracu lum dicat̉ arduū et inſolitū ſupra ſpem ⁊cͣ. ¶ Preterea dicitur ꝙ miraculū eſt ſupra facultatē admirātis. Que ritur quid dicatur ibi facultas. nūquid ſupra rōem eius vel ſupra poteſtatē. ¶ Reſpōſio qͣtuor ponūt̉ cōditōes. quaꝝ due prime reſpiciūt rem miraculi. due vltime rōꝫ inqͣtū eſt miraculū. Nā arduū dicit̉ ſupra pt̄atem natu re. Inſolitū qd̓ eſt cōtra ſolitū curſum nature: qn̄ auteꝫ hec duo cōcurrūt. tūc dicit̉ res miraculi ẜm veritatem: cum aūt eſt ſupra ſpem ex ꝑte affectiue. et facultatē mirā tis ex ꝑte cognoſcitiue et oꝑatiue. tūc eſt in ratione mi raculi. ratio em̄ miraculi dicitur in comꝑatōe ad nos. ¶ Per hoc poſſūt ſolui obiecta. qꝛ ẜm hoc aliud eſt ar duum ẜm rōem. et ens ſupra facultatem admirātis. licꝫ cōtingat eidem in eſſe. ¶ Ad ſecūdū dicēdū. ꝙ non dicit̉ inſolitum tm̄ qꝛ raro euenit. ſic em̄ eclipſis ſolis diceret̉ miraculū: ſed qꝛ contra cōſuetū curſum nature. etſi fre quēter eueniat. ¶ Ad tercium dicendum. ꝙ licet ſpera ret fidelis ſanitateꝫ conſequi virtute diuina. nihi lomīꝰ eſſet miraculū curatio egritudīs incurabilis. quia ſpes illa nō ſurgebat ex ꝓprio motu virtutis tm̄. ſꝫ ex fide. innitit̉ om̄ipotentie diuīe. Et cū dicitur ꝙ eſt ſupra ſpē intelligitur virtutis hūane. Un̄ aug. ī li. de vtilitate cre dendi. Quedam ſūt que ſolā admiratōꝫ. quedā v̓o ma gnā gr̄am beniuolentiāqꝫ cōſiliāt. Nā ſiꝗs volanteꝫ ho nīem cernat. cū ea res nihil ſpectatori afferat preter ip̄ꝫ ſpectaculū. mirat̉ tātūmō. Si ꝗs aūt graui et deſperato morbo affectus. mox vt iuſſum fuerit cōualeſcat: admi ratōem ſanitatis ſue ſanantis etiā cauſalitate ſuꝑabit. talia facta ſunt eo temꝑe quo deus in vero homīe quātū ſatis erat homībꝰ apparebat. ¶ Ad vltimū dicendū. ꝙ ſu pra facultatem admirātis. poteſt dici ſupra rōem et po teſtatem. hoc em̄ intelligit̉ ꝑ eſſe ſuꝑ facultatē et admi ratōem. ¶ Deinde querit̉ de differētia mirabilis ⁊ mi raculi. ⁊ virtutis. et ſigni. et ꝓdigij. Dicendū ꝙ vnuꝫ et idem dicit̉ mirabile ⁊ ſignum et virtus: ſꝫ cōꝑatōne ad diuerſa. Nam virtus dicitur reſpectu principij a quo. Mirabile v̓o reſpectu eius in quo et cui fit. Signuꝫ v̓o reſpectu eius ad quod. Signum enim eſt ad demon ſtrandū virtutē diuīe ſapiētie. ¶ Item querit̉ que ſit dif ferētia int̓ illa tria q̄ dicūt̉. ij. Coꝝ. xij. Signa apl̓atus mei facta ſunt ſuꝑ vos. in om̄i patiētia. ſignis. et ꝓdigijs et virtutibꝰ. glo. Hec tria diſtīguūt̉. vt intelligas ꝙ vir tus eſt genus ſignoꝝ et ꝓdigioꝝ. ſꝫ figna et ꝓdigia ſunt in his que ſunt contra naturā. vt ꝑ impoſitōem manuū et ꝑ orōem hoīem liberare a morbo. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſignū accipit̉ duplicit̓ ſil̓r et ꝓdigiū. dicit̉ em̄ ſignuꝫ minus miraculū. ꝓdigium maius. glo. in ſignis ⁊ ꝓdi ijs.i. in mīoribꝰ et maioribꝰ miraculis. Secūdo modo dr̄ ſignū qd̓ ī qͦlibꝫ tꝑe aliꝗd ſignat. ꝓdigiū qd̓ ī fut̉o tm̄ et ita ſignū ē genꝰ vel ſuꝑiꝰ ad ꝓdigiū. Uirtꝰ at̄ triplici ter accipit̉. Dicit̉ em̄ v̓tus habitꝰ mētis. Item v̓tus ge nus ad om̄e miraculū. et ſic ad ſignū et ꝓdigiū. Unde lo. noīe virtutis om̄e miraculū accipias. et ſuꝑ hec tria diſtīguūt̉. vt ſic ītelligas. ꝙ virtus eſt genꝰ ſignoꝝ ⁊ digioꝝ. Tercio mō dr̄ virtꝰ in his que nō ꝯtra natura vt ꝑ impoſitōem manuū Et ſic diuidit̉ ꝯͣ miraculū. ¶ Membrum ſecundum
Dſecundū quo querit̉ cui cōueniat ratio miraculi. Circa hoc erūt quīqꝫ vidēda pe nes quīqꝫ articulos huiꝰ membri. ¶ Pri mus. v. ratio miraculi cōueniat oꝑi creationis et gubernatōis. ¶ Secūdus. v. opꝰ incarnatōis xp̄i ſit miraculum. ¶ Tercius. v. Eua ſit miraculoſe de coſta ade facta. ¶ Quartus. v. iuſtificatio impij ſit opus miraculoſum. ¶ Quītus. v. opus reſurrectōis vel glori ficatōnis ſit miraculum. F ¶ Articulus primus Rticulo primo querit̉. vtrū ratō miraculi cō ueniat oꝑi creatōis et gubernatōis. Et vide tur ꝙ ſic. Nā dicit̉ de mutatōe aque in vinū Ioh̓. ij. In glo. maior virtꝰ ē in creatōe celi et terre ⁊ gu bernatōe. et ꝙ quotidie aqua pluuie ꝑ vites ī vinū verti tur. et ꝙ ex ꝑuo ſemīario fruges naſcūt̉: cū ergo ꝓ mira culo virtus accipiat̉ in ſacra ſcriptura. ſicut. jͣ. Coꝝ. xij. Alijs ꝑ ſpm̄ dat̉ oꝑatio v̓tutū. glo. miraculoꝝ erit maiꝰ miraculū. et ita ome opus creatōis et gubernatōnis. et etiā generatōis ẜm naturā erit miraculoſū. et ita videt̉ ꝙ omīa hmōi oꝑa ſunt miraculoſa. ¶ Preterea. aug. ſu per Ioh̓. vj. vbi agit̉ de quinqꝫ panibꝰ dicit. ꝙ miracu la dei de quibꝰ totum mundū regit. vniuerſamqꝫ creatu ram admīſtrat. aſſiduitate viluerunt. ita vt nemo pene dignetur attendere oꝑa dei. mira et ſtupenda in quoli bet ſemīs grano. ẜm ip̄am ſuā miſericordiā magnā. ſer uauit ſibi quedam que faceret tꝑe oportuno. p̄ter vſit. tum curſum ordīemqꝫ nature: vt nō maiora ſꝫ inſolita vi denda ſtuperent. quibꝰ quotidiana viluerāt. ¶ Itē ibid Maius em̄ miraculū eſt gubernatio mūdi totiꝰ. ꝙͣ ſatu ratio quīqꝫ miliū hoīm de quīqꝫ panibꝰ. et tn̄ hoc nemo mirat̉. illud mirātur homīes. nō qꝛ maius eſt. ſꝫ qꝛ rarū eſt. ¶ Item virtus ē miraculū ſic̄ ptꝫ in glo. j. Coꝝ. xij. alijs ꝑ ſpm̄ datur ⁊cͣ. gͦ vbi maior virtus ibi maiꝰ mira culum. ſꝫ maior eſt virtus in creatōe celi et terre. ꝙͣ ī mu tatōne aque in vinū. gͦ et maius miraculuꝫ. ¶ Contra ſuꝑ illud Ro. xj. cōtra naturā inſertus es ī bonā oliuaꝫ glo. dicit̉ hūano more eſſe cōtra naturā. qd̓ eſt cōtra ſo litum curſum nature mortalibꝰ notū. ¶ Item nō incon grue dicit̉ deus facere ꝯtra naturā. qn̄ facit cōtra id qd̓ nouimꝰ in natura. Hūc em̄ appellamꝰ cognitum nobis curſum ſolitūqꝫ ordinem nature. cōtra quē cū deus ali quid facit. magnalia vel mirabilia noīant̉. ¶ Ad qd̓ di cendū. ꝙ licet oꝑa creatōis ſint ardua. nō tn̄ ſunt inſoli ta. ſꝫ inſolitū dr̄ qd̓ ē cōtra curſū nat̉e determīatū. Que dā etiā nō ſūt ſupͣ facultatē admirātis. rō em̄ ad quedaꝫ pt̄ attingere. quoꝝ rōꝫ pt̄ īuenire. Si obijciat̉ eccs. vij. Intellexi ꝙ oꝑū dei nullā poſſit hō inuenire rōem. Re ſpōſio ſufficientem. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. dicēdū ē. ꝙ nō ſeꝗt̉. ſi mīora oꝑa.i. minꝰ on̄dētia virtutē dei ſunt mira cula. ꝙ magis oſtēdentia ſunt magis miracula. ¶ Ad il lud qd̓ obijcit̉ idē eē pirtutē et miraculū. et id̓o ſi maior virtus: et maiꝰ miraculū. Dicendū ꝙ aliūde dicit̉ v̓tu et aliūde miraculū. Nā v̓tus dr̄ reſpectu prīcipij a quo. Miraculū reſpectu eiꝰ cui fit. Preterea oē miraculū eſ virtus. ſꝫ nō oīs virtꝰ ē miraculū. ⁊ ꝓpt̓ hͦ nō ſequit̉. ꝙ ſ ſit maior virtꝰ ꝙ ſit maiꝰ miraculū. Dicit̉ at̄ maior v̓t nō ex ꝑte dei agetis. cui eque facilia ſūt magna vt ꝑua: ſꝫ. qͦ ad magnitudīem rei q̄ fit. ⁊ de qͦ ſit: et qꝛ maiꝰ ē facere aliꝗd de nihilo ꝙͣ de aliqͦ. ⁊ maioris v̓tutis res ē mūdus ꝙͣ aliqͣ ꝑticula mūdi. iō dr̄ maior v̓tꝰ: ſꝫ creatō nō ē ꝯͣ ali quē nat̉e ꝑticularis curſū. ſil̓r nec gubernatō. ⁊ ideo nō dico mixaculum ⁊cͣ. ¶ Articulus ſecundus Dſecūdū articulū qͦ q̄rit̉ de oꝑe īcarnatōis an ſit miraculū. Uidet̉ em̄ ꝙ ei ꝯueīat rō mi raculi: eſt em̄ arduū. ⁊ nouū. et qͦ nihil maiꝰ. ¶ Preterea. dic̄ Anẜ. in li. de cōceptu v̓gīali. oīa q̄ fiunt aut fiunt ſola dei voluntate. aut nat̉a ẜm vim illi a deo

Queſtio .xlij.
inditaꝫ. aut volūtate creature: et ea que nec natura nec volūtas facit ſꝫ ſolus deus. ſemꝑ mirāda ſunt. ex quo ap paret ꝙ tres ſunt reꝝ curſus mirabilis. naturalis ⁊ vo lūtarius. Cū igit̉ incarnatō nō ſit actus naturalis aut volūtariꝰ volūtate creature. erit mirabilis. et ita opus incarnatōis erit miraculū. ¶ Preterea. maior ē diſtan tia increati ad creatū. ꝙͣ huiꝰ ſpēi create que eſt frumē tum. ad illā q̄ eſt ordeū vel aliaꝝ hmōi: ſꝫ ſi oꝑante deo fieret. ꝙ idē eſſet frumētū et ordeū. hoc dice̓t̉ miraculuꝫ gͦ illud maiꝰ dicet̉ miraculū. cū oꝑāte deo factū ē. vt ille q eſt deꝰ eſſet hō. ¶ Cōtra. miracula ſunt que fiunt con ra naturam ꝑticularē. nō tm̄ ſupra. ſicut ꝙ cecꝰ viſū re piat et ſimilia: ſꝫ opꝰ incarnatōis nō eſt hmōi. ſupra eī aturā ē: ſꝫ nō currit cōtrario curſu curſui nature. gͦ nō eſt miraculoſū. ¶ Preterca. termīat̉ ad illud. cuiꝰ nō eſt ſimile reꝑire in natura. v̓bigratia. ꝙ deꝰ ſit hō et econ uerſo: ſꝫ opus miraculoſū termīatur ad opus conforme nat̉e. Uiſus em̄ cōformis ē in priꝰ ceco. et naturalit̓ vi dente: ſil̓r et vita in reſuſcitato. reſtat gͦ ꝙ nō eſt opꝰ mi raculoſum. ¶ Item ad ro. xj. in glo. ſuꝑ illud. Inſertꝰ es ⁊cͣ. dicit̉. ꝙ miraculū eſt. qd̓ fit contra naturā. ſꝫ incarna tio filij dei nō fuit cōtra naturā. gͦ nō fuit miraculū. pro batio maioris. ſi em̄ fuiſſet cōtra nat̉am. aut fuiſſet con tra increatā. aut ꝯͣ naturā creatā. cōtra increatā nō. qꝛ ip̄i nihil eſt impoſſibile. Si cōtracreatā. hoc non videt̉ verū. conſtat em̄ ꝙ natura creata ſemꝑ habuit ī ſe obe dientiā ad obediēdū nature increate: nec iſta obediētia re pugnabat nature create. īmo de natura creat̉e erat vt obediēs eſſet. ¶ Preterea. cū dīna nat̉a vniebat̉ hūa ne. nihil ſubtrahebat̉ hūane nat̉e: īmo in hoc melioraba tur et cōplebat̉. gͦ ſi cōpletio nat̉e nō ē cōtra naturā ip̄i patet ꝙ nō fuit incarnatio cōtra naturā creature. n̄ fuit gͦ miraculū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ licet opus incarnatio nis ſit mirabile. nō tn̄ miraculū ꝓprie dictū. om̄e em̄ mi raculū eſt mirabile nō ecōuerſo. An̄ cōcedendū ē. ꝙ eſ ẜm curſū mirabile ꝓut dicit anſel. ⁊ ꝑ hoc pꝫ ſoluto ad duo primo obiecta. Nā inſolitū ẜm ꝙ ponit̉ in rōne mi raculi. eſt qd̓ ſit cōtra cōſuetū curſum nature. et tale nō eſt incarnatio. ¶ Sil̓r ad illud qd̓ dicit anſel. Nam con cedendū ꝙ incarnatio ſit ẜm curſū mirabilē: ſꝫ mirabi le comp̄hedit ea que ſūt ſuꝑa naturā. et ea que ſunt con tra naturā.i. cōtra ſolitū curſum nat̉e. Incarnatio aūt licet ſit ſupͣ nat̉am. nō ē ꝯtra curſū nat̉e. et iō nō ē ꝓprie miraculū. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ maior ē diſtātia inter creatū et increatū ⁊cͣ. Dicimꝰ ꝙ ī creatura reſpectu cr ature eſt diſparitas vel cōtrarietas rōne ſuaꝝ formaꝝ et ſicut hec forma diſtat ab illa. ita materia a materia: nec potuit eē materia huiꝰ materia illius. ſicut nec iſta forma illa: ⁊ hoc ē ꝓpt̓ hͦ. ꝙ quelibet iſtaꝝ formaꝝ nūe rat et diſtinguit naturā ſuā totalit̓ a materia alteriꝰ nō ſic aūt fuit ī creatore reſpectu creature. etſi em̄ diuerſa ſit diuītatis et hūanitatis nat̉a. tn̄ eſt vna ypoſtaſis ꝑ ſone dei in ip̄o qui eſt deꝰ. et hoc ſine aliqua ſubtractōne ab hac nat̉a vel illa: dicīꝰ gͦ ꝙ ꝙͣtū ad hͦ nō ē tāta diſcre pātia īter cręatorē et creat̉aꝫ. quāta int̓ duas creat̉as. rticulus tercius Dt̓ciū articulū qͦ q̄rit̉ de coſta ade ex qͣ fct̄a ē eua. vtrū ibi fuerit miraculū vl̓ nō: et ꝙ ſic vi et̉. Nā illi mutatōi cōuenit tota rō miracu li. nec poteſt dici ꝙ ibi non fuit ratio miraculi. quia nō erat iuſolitum: immo etiā erat ī coſta ordo in cōtrariuꝫ eiꝰ qd̓ factū ē de ip̄a. ¶ Si dicat̉ ꝙ illud nō fuit ſupͣ facul tatē admirātis. Cōtra. Aut em̄ dr̄ miraculū eē ſuꝑ facul tatē. aut ſupͣ rōem admirātis. qn̄ rō nat̉alit̓ nō p̄t ꝯpre hēdere illud. aut qn̄ nec nat̉alit̓ nec aliter. Si hͦ vltimo mō. tūc eī ullū erit miraculū. Nō em̄ reꝑitur aliqd̓ mi raculū a oſſit a e. ſaltē credēdo ꝑ fideꝫ Reſtat facultatē ſiue ſupͣ ra tionē. qꝛ lid̓ qd̓ nat̉. ītellige̓: ſꝫ cōſiat̉ ꝙ il aliter. qꝛ rō nō poterat ad
hoc naturaliter attingere. ꝙ de coſta fieret mulier. Hoc em̄ excedebat et naturalia ⁊ ſpiritualia que poſſet ratō comp̄hēde̓ de ſe. gͦ fuit ſupra facultatē admiratis. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ reuera nō fuit illud miraculū ſꝫ mirabile: ſꝫ intelligēdū ſicut dicit aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. triplex ē rō exeūdi res ineſſe. et dicit̉ prima rō cauſalis. ⁊ ẜm hoc di cit aug. ꝙ de primo creatis ẜm rōem cauſalem ſiue ẜm rōes cauſales. potuerūt om̄ia fieri. que poſtmodū facta ſunt: hec aūt cauſalitas dicit̉ eē in ip̄o deo ⁊ non in ip̄is creatis niſi materialiter. ẜm ꝙ de ip̄is pt̄ facere. et ipſe ſunt poſſibiles obedire. Eſt at̄ alia rō qͥ dicit̉ ſeminalis ẜm quā multa pn̄t fieri. ꝑ angeloꝝ occultas oꝑatōes. et ꝑ motū corpoꝝ ſuꝑioꝝ: ſicut ſunt rane et hmoi aīalia. q̄ fiūt ex putrefactōe. Eſt ⁊ tercia rō reſpectu corꝑalis cre ature. ſicut nature inſite ip̄is rebꝰ corꝑalibꝰ creatis: ẜm ꝙ nos dicimꝰ. ꝙ hec naturalit̓ ꝓducit̉ ab illa. vt granū ex grano. et planta ex planta: dicīꝰ gͦ ꝙ nihil qd̓ fiat ẜm rōem naturalē aut ſemīalē eſt miraculū. ſꝫ om̄e miracu lum ſit ẜm rōem cauſalē tm̄: nō tn̄ cōuertit̉. vt om̄e quod ſit ẜm rōem cauſalē ſit miraculū. Fieri aūt ẜm rōeꝫ cau ſalem potuit dupliciter aliquid. Unde aug. in ix. ſuper gen̄. ad lit. Omnis iſte nature vſitatiſſimus curſus ha bet quaſdam naturales leges ſuas. ẜm quas et ſpiritus vite qui creatus eſt. habet quoſdaꝫ appetitus ſuos deter minatos quodāmodo. quos etiam mala voluntas non poſſit excedere. et elemēta mūdi huiꝰ corporei habēt de terminatam vim qualitatēqꝫ ſuam. quid vnumquod valeat vel non valeat. quid de quo fieri poſſit vel nō poſ ſit: ex his velut primordijs rerum: omnia que gignunt̉. ſuo quoqꝫ tempore exortus progreſſuſqꝫ ſumunt. fineſqꝫ et diſceſſiones ſui cuiuſqꝫ generis: vt d̓ grano tritici nō naſcatur faba. vel de faba triticum. vel de pecore homo. vel de homine pecus. Super hunc autem motum cur ſumqꝫ naturalem poteſtas creatoris habꝫ apud ſe poſſe aliud de his facere ꝙͣ eorum quaſi ſeminales rationes habent: non tamen id quod in eis non poſſit. vel de his fieri vl̓ ab ip̄o poſſit. Neqꝫ em̄ potētia temeraria. ſꝫ ſapi ente virtute omnipotens. et hec de vnaquaqꝫ re in ſuo tē pore fecit. quod ante in ea fecit. vt poſſit alius: ergo ē re rum modus. ꝙ illā herba ſic germinet. illa ſic: illa etas parit. illa non parit: homo loqui poteſt. non pecus: ho rum et talium modorum rationes. nō tm̄ in deo ſunt. ſͦꝫ ab illo etiam rebus creatis indite atꝫ concrete. vt auteꝫ lignum exciſum de terra ariduꝫ: ſine radice vlla. ſine ter ra et aqua. repente floreat et fructum gignat. vt ſterilis feminam in ſenectute pariat. vt aſina loquatur: et quid huiuſmodi eſt. dedit quidē naturis quas creauit. vt eis et hec fieri poſſent. ¶ Articulus quartus D quartum articulum quo queritur de ope re iuſtificationis. vtrum ſit miraculoſum: et videtur ꝙ ſic. per illud qd̓ dicitur Ephe. iij. ẜm donum gratie que data eſt mihi ẜm operationē vir tutis eius. glo. Magna virtus eius eſt. qua fecit ꝙ perſe cutor ſic eſſet apl̓us. Hoc em̄ eſt vt qd̓libet miraculum. ¶ Item in pͣsͣ. Miſericordias dn̄i. ſuꝑ illud. cōfitebunt̉ celi mirabilia tua. glo. In iuſtificatōne impioꝝ ꝗd lau das niſi mirabilia dei. īmo plꝰ miraculo vidēt̉. vn̄ ſeꝗt̉. laudas qꝛ ſurrexerūt mortui. plꝰ lauda qꝛ redēpti ſūt ꝑ diti: vides hoīm heri voragine ebrietatis. hodie ornamē tū ſobrietatis ⁊cͣ. ¶ Cōtra nō cōuenit ei ratō miraculi ſuꝑiꝰ poſita: nō em̄ ē arduū et inſolitū. ⁊ nō ſemꝑ fit abſ qꝫ volūtate creature. īmo cū nec in adulto. Un̄ aug. qui crequit te ſine te. n̄ iuſtificat te ſine te. Itē qꝛ oſtenſiuū ē miſe ricordie diuine principalit̓. miraculū an nō ſꝫ ma gis potētie. ¶ Ad obiecta aūt reſpōdendū ꝙ nō dicitur miraculū in prima obiectōe ſꝫ vt miraculū: ſic̄ em̄ mira culū ē. ꝙ de ceco fit vidēs. ita hoc qͣſi cuꝫ de ꝑſecutore fit apoſtolus. ¶ Ad ſecūdū dicendū. ꝙ dicūt̉ eſſe plꝰ miracu lo. Hoc ē qꝛ illa mira ſunt circa res nobiliores. vitā em̄

gratie nobilior et excellentior eſt vita nature que ab ea ꝑficitur. Un̄ aug. ſuꝑ gen̄. ix. habet deus in ſeip̄o abſcō ditas quorūdam factoꝝ cauſas. quas rebꝰ ꝯditis nō in ſeruit. eaſqꝫ implet nō illo oꝑe ꝓuidēcie quos naturas ſubſtituit vt ſint. ſꝫ illo quo eas adminiſtrat vt voluerit. qui ꝯdidit. Ibi eſt et gratia ꝑ quā ſalui fiunt paccatoēs Nam qd̓ attinet ad naturā iniquā ſua volūtate depra uatam. recurſum ꝑ ſemetip̄am nō habet. ſꝫ ꝑ dei gratiaꝫ qua adiunatur et inſtaurat̉: neqꝫ em̄ deſperādi ſunt ho mīes in illa ſnīa in qua ſcriptū eſt. om̄es qui ambulant in ea nō reuertent̉: dictū eſt em̄. ẜm pondus iniquitatis ſue. vt qui reuertit̉. nō ſibi tribuat ſꝫ gratie dei: n̄ ex oꝑi bus. ne forte extollat̉. ꝓpterea mīſteriū gratie hꝰ apl̓us abſconditū dixit nō in mūdo in quo ſunt abſcōdite cau ſales rōes omniū rerū naturaliter orituraꝝ. ſicut abſcō ditus erat leui in lumbis abrahe. qn̄ et ip̄e decimatꝰ eſt ſed in deo qui vniuerſa creauit: ꝙͣ ob rem om̄ia etiam q̄ ad hanc gr̄am ſignandā. nō naturali motu rerū. ſꝫ mi rabiliter facta ſunt. eorū etiam abſcondite cauſe. in deo fuerant. ¶ Articulus quintus Dquintū articulū quo querit̉ de opere glo rificatōis vl̓ reſurrectōis. vtrū ſit miraculo ſum. Et videtur ꝙ ſic ẜm naturā. ꝑ illud qd̓ dicit̉. poſuerūt mortalia ſeruoꝝ ⁊cͣ. glo. qͣſi quicꝙͣ eorū reſurrectōi deꝑiret. cū ille ex occultis nature finibꝰ totū re integret. ¶ Ꝙ aūt ſit miraculoſū. videtur ex predicta auctoritate anſel. ¶ Et p̄terea reſurrectō termīat̉ ad vi tam iteratā. nō ẜm curſum nature. ſed ſupra. quare erit miraculoſa. ¶ Contra. ſua ſpecies eſt quaſi in infinitū nobilior ſpecie que fit ẜm naturā. ſcꝫ claritas corporis. nō ſimiliter eſt ī miraculis. Species aūt quātū ad actū videndi. nō eſt melius in eo qui illuīatur. Ad hoc di cendū. ꝙ reſurrectio nō eſt naturalis. qꝛ nō operat̉ ibi natura: nec miraculoſa. qꝛ nō ſit contra conſuetū curſū nature. cū natura ſit poſſibilis ⁊ ex cōgruo diſpoſita ad vitā glorioſam ⁊ īmortale. ex ordinatōe quā habet cor ad aīam rōnalem: ſed eſt mirabilis.i. ſuꝑ naturā. et eſt ad cōplemētū. Nec cōcludit̉ ex auctoritate anſel. niſi ꝙ ſit mirabilis. mirabile aūt cōmune eſt ad illud qd̓ ē ſuꝑ naturā et cōtra naturā. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ ſit natu ralis. ꝑ hͦ ꝙ dicit glo. ꝙ ex nature finibꝰ ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ li ex. nō dicit ibi aliquā rōem cauſe efficiētis. ſꝫ materie poſſibilis. ſiue diſpoſite ex cōgruētia ad reſurrectioneꝫ ex ordinatōe quā corpus habet ad aīam rōnalem: et iō nō dr̄ aliqͦ mō nat̉alis. ¶ Ad hͦ qd̓ obijcit̉ ꝙ ē miraculo ſa. qꝛ termiat̉ ad vitā iteratā nō ẜm curſū nat̉e. Dicēdū ꝙ ꝓprie iteratio vite illius. nō ē ꝯtra ſolitū curſū nature qꝛ nō iteratur vita mortalis ſꝫ glorioſa que eſt cōpletio nature. Oꝑatio aūt miraculoſa termīat̉ ad alique actū cōformem nature. ¶ Nembrum tercium D membrū terciū quo querit̉ rōe eius qd̓ dicit̉. ꝙ miraculū ē cōtra naturā. Et vidr ꝙ nō. ꝑ id qd̓ habet̉ ſuꝑ illd̓ ad Ephe. iij. I que ſit diſpēſatio ſacramēti abſcōditi a ſe culis in deo. glo. Nec cōtra cauſas quas deus volūtarie īſtituit. volūtate mirabili aliꝗd fecit. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ Ro. xj. Cōtra naturā inſertus es ī bonā oliuā. glo. deus cre ator et cōditor oīm naturaꝝ. nihil facit cōtra naturam. ¶ Cōtra ſuꝑ illud. ij. Corin. xij. Etſi nihil ſim tn̄ ſigna apl̓atus mei facta ſunt ſuꝑ vos in om̄i patiētia. ī ſignis et ꝓdigijs ⁊ v̓tutibꝰ. glo. ſigna et ꝓdigia ſūt ī his q̄ con tra naturā fiūt. v̓tus ī his q̄ n̄ ꝯtra nat̉aꝫ. vt ꝑ īpoſitōeꝫ manꝰ ⁊ orōem. hoīem a morbo liberare. ¶ Itē ſuꝑ illud Ro. xj. Cōtra naturā inſertus es ī bonā oliuā glo. dicit̉ hūano more cōtra naturā. qd̓ ē cōtra nature curſu mor talibꝰ notū: ſicut eſt illud vt ſurculꝰ fructus radicis fe rat: id eſt em̄ cōtra naturā dicit apl̓us. qd̓ eſt cōtra ꝯſutudīem nature. quā noticia hūana cōprehendit. ¶ Item in eadem glo. Non incōgrue dicit̉ deus aliquid facere cōtra naturam. qn̄ facit contra id quod nouimus in na tura: hunc em̄ appellamꝰ cognitū nobis curſum ſolitūqꝫ nature. contra quem cum deus aliquid facit. magnalia vel miracula noīant̉. ¶ Item cū de ratōe miraculi ſit fie ri cōtra naturam. querit̉. vtrū quicꝗd ſit contra naturā ſit miraculū: qd̓ ſi dicatur. Contra. Monſtra em̄ fiunt ꝯtra naturā. et tn̄ nō ſunt miracula. ¶ Reſpōdet̉ ꝙ na tura dicit̉ ml̓tiplicit̓. Dicit̉ eī qn̄ꝫ naturalis curſus ho mībus notus. vt in p̄dicta auctoritate dicit̉ hūano mo re ⁊cͣ. Qn̄ꝫ dicit̉ natura. poſſibilitas quedā nature quā dedit deus. vt ex ea fit qd̓ ip̄e vult. et ſic accipit̉ in glo. ſuꝑ illud Ro. xj. Contra naturā inſertus es ⁊cͣ. glo. id nature eſt cuiqꝫ rei. ꝙ de ea deus facit. a quo omīs mo dus. numerus. ⁊ ordo nature. Et. ij. ſenten. di. xviij. De dit aūt deus naturis. vt ex eis hoc fieri poſſet. nō vt mo tu naturali haberēt. et poīt exemplū de virga arida et coſta. Qn̄ꝫ dicitur natura ſumma lex nature. ſcꝫ ip̄e de us. ſuꝑ illud ad Ro. xj. contra naturā inſertus es in bo nam oliuā. glo. cōtra illā ſūmam nature legeꝫ a noticia remotā. ſiue impioꝝ ſiue infirmoꝝ. tam deus nll̓o mo do facit. ꝙͣ cōtra ſeip̄m nō facit. Sic gͦ patet. ꝙ ẜm ꝙ ac cipitur vltīo mō. nihil cōtra naturā facit. Sil̓r nec ẜm ꝙ modo medio. qꝛ id nature eſt in re. ꝙ de ea hͦ poſſit fa cere. Scd̓m aūt primū modū dicit̉ facere ꝯtra naturam Unde illud nō incōgrue dicit̉ face̓ deꝰ cōtra naturā. qn̄ facit cōtra id qd̓ nouimꝰ in natura ⁊cͣ. ¶ Ad aliud re ſpondet̉. ꝙ mōſtra nō ſunt miracula. licet fiant cōtra na turam ẜm ꝙ errat in opere ſuo. Uidelicꝫ ſint contra na turā. tn̄ a natura ſunt ꝑ errorem nature. miracula autē ab alio principio fiunt ꝙͣ ſit natura. ſcꝫ a ſuperiori. idē prima natura cui debet obedientiaꝫ creatura. ¶ Et cir ca hoc queritur an ſi differentia inter facere contra na turā. et preter et ſupra: etſi eſt. que ſit. qn̄ꝫ em̄ inuenimꝰ aliqua fieri p̄ter naturam vt diſ. xviij. ſecūdi ſenten. ca. omniū rerum. vbi dicitur ſuꝑ hunc naturalem curſum habet apud ſe. de om̄ibus poſſe facere ⁊cͣ. Alia v̓o p̄ter naturā quorum cauſe ſunt in deo. vt ad ephe. iij. ſuꝑ illd̓ que ſit diſpenſatio ſacramēti abſconditi a ſeculis a deo glo. ſic cauſe oīm que ad xp̄i aduentū p̄nūciandū in reꝝ natura p̄ter vſitatū curſum mirabiliter facta ſunt. ī deo ſunt ⁊cͣ. Qn̄ꝫ dicit̉ aliꝗd fieri cōtra naturā ad Ro. xj. cō tra naturā inſertꝰ es ī bonā oliuā. glo. dicit̉ hūano mo re fieri cōtra naturā ⁊cͣ. gͦ aliqͣ differētia dicit̉ eſſe inter fieri contra naturā. ⁊ p̄ter. et ſupra. ¶ Cōtra. Illa de ꝗ bus ponit exemplū ꝙ fiunt contra naturā. ſunt illa qu dicūtur fieri cōtra naturā et ſupͣ naturā. gͦ nulla ē diffe rentia ¶ Reſpōdetur. qn̄ꝫ p̄ter accipit̉ ꝓ cōtra. et ſu vt in p̄dictis ⁊ ſic nulla eſt differentia: qn̄ꝫ ita diſtingi tur hec noīa. ꝙ diuerſa ſūt. vbi opus incarnatōis dicit̉ ꝓprie ſupra. ſed nō ꝓprie cōtra. qꝛ illud qd̓ dicitur fieri ꝯtra naturā. currit ꝯtrario curſu curſui nat̉e. vt ꝙ cecꝰ viſum recipiat: curſus em̄ nature eſt. vt de priuatōne ad habitum nō fiat regreſſus: ꝯtra curſum nature ē vt fia iſtud aūt ſcꝫ deum fieri hoīem nō eſt tale. Preter natu autem dicuntur fieri ꝓprie. que habent aliqd̓ ſimile in ordine nature. et habent aliquam cōuenientiam in na tura et aliquam differentiam: vegetabilia em̄ ordinan ante ſenſibilia. et habēt cōtinuatōem ẜm ph̓m vt ī aue que de arbore naſcitur quod cōtinuare dicit̉ aīmalia et vegetabilia ẜm em̄ ꝙ hēret ſaxo et n̄ viuit. ſi ſeꝑetur. ha bet cōmune cū vegetabili: ꝙ non viuit ſeꝑatum a terra. ẜm ꝙ motum habet retrahendi et exeundi cū aīalibus: fit gͦ progreſſus de vegetabili ad ſenſibile et nō econuer ſo. Ꝙ gͦ de virgis facti ſunt ſerpētes. videtur eſſe de his que fiunt preter naturam ꝓprie et non contra: fieri au tem de ſerpēte virgam non eſt ſimile. ſed eſt oīno econtre naturam. Unde exo. vij. de mutatione virgarum in ſer Inſunt rebus corporeis ꝑ omnia ele pentes. glo. D ſedam occulte ſemīarie ratōes. quibꝰ menta mundi

Queſtio .xxij.
upūt in ſpeciēs cum data fuerit o itas tꝑalis. debitas ſuis modis ⁊ finibꝰ. Nec dicūt̉ qui faciūt aīma liū creatores. ſic̄ nec ricole ſegetū vel arboꝝ vl̓ hmōi. nis p̄beāt quaſdā viſibiles oportuītates et cauſas na ndi: illud gͦ in quo iuuāt ſemīales rōes. licet ꝑ aliꝗd aliud excitentur. nō dicunt̉ fieri contra ſed p̄ter. vt ī ꝓpo ſito caſu ¶ Membrum quartū Embrū quartū quo agitur d̓ cauſis mira culi. habet quatuor articulos. ¶ Primus dde cauſa finali Ad quid ſit miraculum. ¶ Secūdus de cauſa efficiēte. v. ſit creatoris tm̄. an̄ creatoris et creature. ¶ Tercius de cauſa materi ali. v. de om̄i re poſſit fieri miraculuꝫ. ¶ Quartus de cā formali. ſcilicet quibꝰ modis fiat multiplicatio miracu lorur Articulus primus Irca primū querit̉. ad quid ſit miraculū: ar guit̉ aūt ꝙ nō ſit ad aliquē finē ẜm naturam. cū ſit opus ſupra naturā. quare finis erit ſupra naturā: om̄e aut opus ſupͣ naturam cum ſit dei tm̄. erit aūt ad demōſtratōem diuīe potētie. aut ſapiētie aut bonitatis principaliter. hec em̄ trinitas eſt. ẜm quā res ꝓcedit a deo. Et videtur ꝙ oſtēdat prīcipaliter potenti am. Dicit̉ em̄ in glo. ſuꝑ illd̓ psͣ. Exaltabo te deus meꝰ rex. ibi. vt notā faciāt filijs hoīm potētiam. glo. Nota. facta eſt potētia qn̄ apoſtoli virtutes fecerūt. ¶ Ad ideꝫ .j. Corin. j. Iudei ſigna petūt. glo. ſigna potētie. Ꝙ aūt ſint oſtēſionē ſapientie videt̉. Dicit em̄ aug. ſuꝑ oꝑa ſex dieꝝ. Nō potētia temeraria ſꝫ ſapiētie v̓tute omīpotens eſt. et hoc de vnaquaqꝫ re ſuo temꝑe facit. qd̓ ante in ea fecit vt poſſit. Ex hoc accipit̉. ꝙ prīcipaliter oſtēdāt vir tutem ſapientie. Ꝙ aūt oſtēdat virtutem bonitatis. on̄ ditur ex glo. ſuꝑ illud. Mirabilia teſtimonia tua. glo Perhibent teſtimoniū deo bonitatis et magnitudinis. celum et terra ⁊ om̄ia viſibilia oꝑa. quare ſi quedā mor talibꝰ vſu viluerūt. ſunt tn̄ admiratōe digna. Ꝙ at̄ ſint prīcipaliter ad fidem in nobis cōfirmādaꝫ ſiue imprimē dam. videt̉ ex glo. ſuꝑ illud. Cōfitebor tibi dn̄e in toto corde meo. ibi. Ut det illis hereditatem gentiū. glo. hec fuit intētio miraculoꝝ que xp̄c fecit. vt crederēt gentes. Item ad colozen̄. j. in fi. in qͦ et laboro certādo ẜm oꝑa tionē eiꝰ quā oꝑat̉ in me cū virtute. glo. miraculoꝝ. i. certo cōtra ꝑfidos adiuuātibꝰ me ſignis virtutū. et poſt labori meo adiūgit miracula ad confirmatōem. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ vtilitas miraculoꝝ quo ad hoīem fuit ad fidē aſtruēdam: ꝑ ea em̄ que erāt ſupra naturā et cōtra curſum natu re ſolitū. oportuit fidē cōfirmari. que eſt de his q̄ ſunt ſupͣ intelligētiam vt ſic apud ſenſibiles hoīes ꝑ id quod viderent. fieret manuductio intelligētie ad ea que vident̉ rōni ſolite obuiare: et miraculo qd̓ videret exterior oculus fieri ſupra naturā. excitaretur interior oculus ſcꝫ intellectus ad comprehendendū ea que ſunt ſupra rōem. Et cū vtentes intellectu. intelligerēt hoc fie ri virtute diuina: extenderēt intellectū ſuū ad maiora. q̄ ſcꝫ ꝑtinēt ad articulos fidei: vt crederēt ſcꝫ ea virtute di uina eſſe facta. Sed tū miracula ſint ad hanc vtilitateꝫ homīs principaliter. et primo ſunt ad oſtenſionē v̓tuoſo ſapiētie: ſic̄ em̄ oꝑa creatōis et gubernatōnis oſtendūt magnitudīem potentie. ita oꝑa miraculoſa demōſtrant cū creaturis ſit inſita potētia obediētie. quid. ex quo. ad quid. et qn̄ faciendū ē. qd̓ ad ſapientiā ꝑtinet. ſicut eī di cimus hoīem ſapiētem ꝗ nouit occultas naturas reduce̓ in actū. ita deū ſūme ſapiētē dicimꝰ ꝗ nouit occultiſſimā potētiā obediētie. rōe finis optati in actū reducere: licꝫ ergo oſtēdat̉ potētia vel bonitas hoc nō eſt principaliter ſed quo ad diſpoſitōem in finē. bonitas quo ad potenti am materialē. potentia quo ad vtrūqꝫ inſimul coordīa tum notatur ſapientia. et in hoc dicit̉ miraculum. Poteſt ergo ſic diffiniri miraculū ex ꝑte rei. Miraculū eſt opus occultas naturas in actū reducens. ad oſtenſione ſapientie virtuoſe. ¶ Articulus ſecundus Dſecundū articulū quo querit̉ de cauſa effi ciēte. vtrū hec opera ſint ſolius creatoris. an creatoris ſimul et creature: ⁊ videt̉ ꝙ ſint cre fature. et nō tm̄ creatoris.j. corin. xij. alijs datur oꝑatio virtutū. glo. miraculoꝝ. ¶ Item aug. in li. lxxxiij. q. lx xx. q. Aliter magi faciūt miracula. aliter boni xp̄iani aliter mali. Magi ꝑ priuatos cōtractus. boni xp̄iani publicā iuſticiam. mali ꝑ ſigna publice iuſticie. Si erg iſtis cōuenit facere miracula. nō ſoli deo cōueniet. ſed et alijs ſaltē mīſterio. ¶ Item aug. ſuꝑ gen̄. ad lr̄am ꝓba biliter creditur. ſicut illud ſemē cui eſt ꝓmiſſum. diſpo ſitū eſt in manu mediatoris ꝑ angelos. ſic om̄ia que ad ip̄ius ſemīs aduentū annūciandū vel ꝓnūciandū in re rum natura p̄ter curſum nature ſolitū. mirabilit̓ facta ſunt: mīſtrantibꝰ angelis eſſe facta. gͦ angelis conuenit cooꝑari oꝑatio miraculoꝝ. ſaltē mīſtrādo: nō ergo ſoli deo cōuenit facere miracula. ¶ Contra. anſel. in li. de cōceptū virginali. Mirabilis curſus eſt ſupͣ volūtatem et naturam creature. et de his q̄ ſolus deus facit. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ miracula fieri mīſterio angeloꝝ duplicit̓ poteſt dici. Facere em̄ deū aliquo mīſtrante. poteſt intel ligi. ita vt ille mīſtrās ſit mediꝰ int̓ deū facientem et fa ctu. ſicut mouēs motū mediū ē int̓ primū mouēs et vlti mū motū. vt cū deus oꝑat̉ ꝑ liberū arbitriū motū. vel naturā aliquā mouēs ip̄a ad faciēdū aliqua. ⁊ tūc nat ra vel liberū arbitriū ſūt. ſicut mouētia mota int̓ deum et faciētē et factū. et hoc mō dicimꝰ nos. ꝙ nūqͣ fiūt mi racula mīſterio. et ſic intelligit̉ auctoritas anſel. Alio mō pt̄ dici miraculū fieri mīſterio. nō vt mīſtri ītelligāt̉ medij. ſcꝫ motores. ſed vt intelligāt̉ ſicut p̄paratorij. vel diſponētes ad hoc vt miraculū fiat: nō vt intelligat̉ di ſpoſitio media inter deū et miraculū qd̓ debet fieri. ſꝫ ſic̄ poſſemus dicere. ꝙ aliquis ſanctꝰ rogat deū. et dn̄s pre cibus eius inclinatꝰ. facit qd̓ ip̄e petit. Uel aliquis etiā malus xp̄ianꝰ inuocat nomē dn̄i. et dn̄s facit ob reuerē tiam noīs ſui. vel aliquid hmōi: et ſic bene fiūt miracu la mīſterio. ſꝫ illd̓ mīſteriū nō facit mediatōꝫ dei faciētis et miraculi et facti. et ſic loquit̉ auctoritas aug. Quod aūt hic determīat̉. debet ītelligi de miraculis oīno ſubi to factis. que plene dicēda ſunt miracula. ſicut infra pa tebit ex diſtinctōne modoꝝ faciēdi miracula. qꝛ in mul tis miraculis angeli cooꝑant̉. diſponendo ſiue p̄paran do materiam fiendi miraculi. Articulus tercius F D terciū quo querit̉ de cauſa materiali mi raculi. Utrū de om̄i re poſſit fieri miraculū vel mirabile: qd̓ videt̉. qꝛ de corꝑe xp̄i fit mi raculū vel mirabile. vt ꝙ ſit ī pluribꝰ altaribꝰ. Similit̓ de hūana nat̉a ꝙ vnita e dīne. Cū gͦ mirabile vel mira culū ſit īcarnato. qͣ fit vnio: hͦ ml̓to fortiꝰ de īferioribꝰ cre aturis. cū magis ſint trāſmutabiles. gͦ de oī re pt̄ fie̓i mi raculū vl̓ mirabile. ¶ Itē obediētia ē ī oī re r̄ſpectu crea toris. ⁊ ẜm hͦ currit mirabile gͦ ⁊cͣ. ¶ Cōtra. Mīſterio āgl̓oꝝ fiūt mirabilia vl̓ miracl̓a. gͦ ī āgl̓is n̄ fiūt iſta. Si milit̓ vr̄ idē ī aīabꝰ. gͦ tm̄ ī corꝑalibꝰ vidēt̉ fieri miracl̓a vl̓ mirabilia. ¶ Preterea. In materia eſt tͣnſmutatō for maꝝ ẜm nat̉aꝫ rōe obediētie materie. cū gͦ miraculū fi at ꝯͣ naturā n̄ dr̄ ꝯͣ obediētiā creat̉e. ſꝫ ſolitū curſū qͦ nat̉a oꝑat̉. gͦ nō fit miraculū vl̓ mirabile ex oī re. qꝛ nō ex ma teria. ¶ An̄det̉ ꝙ aliud ē de mirabili. ⁊ alid̓ de miracl̓o Mirabile at̄ pt̄ fieri ī oī creat̉a ab oīpotēte. Miracl̓m at dr̄ ꝯͣ ſolitū curſū nat̉e corꝑal̓. ibi em̄ fit a ſuꝑna v̓tute aliꝗd ꝯͣ curſū nat̉e ſolitū. Unde miraculū nō pt̄ eē de oī re. ¶ Ad hͦ v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ ī āgl̓is n̄ fiūt mir lia: con cedēdum eſt. cū ſint mīſtri in rebꝰ corꝑalibꝰ aliꝗbꝰ per

quos diſpoſitio fit ad miracula. ¶ Ad ſecundū dicēduꝫ ꝙ aliud eſt fieri cōtra naturā que dicit̉ materia. et alid̓ cōtra naturā que dicit̉ forma. ẜm ꝙ eſt prīcipiū motꝰ et ſtatus. miraculū em̄ fit ꝯtra natura que dicit̉ forma. nō cōtra naturā que eſt materia primitus ordinata poſſibi lis ad formas que ſunt curſu nature. et q̄ ſunt curſu mi lli ⁊cͣ. Articulus quartus D quartū quo querit̉ de cauſa formali. ſcꝫ ꝙ bus modis fiat multiplicatō miraculorum. Ad qd̓ dicendū. ꝙ miraculū fit aut ꝑ tranſ mutatōem formaꝝ ſubſtātialiū. aut ſine trāſmutatōne ſubſtātialiū. Si cū trāſmutatōe ſubſtātialiū. que nō īue nitur in reꝝ natura: tūc erit ẜm ꝙ de coſta facta eſt mu lier Gen̄. ij. de vxore loth ſtatua ſalis Gen̄. xix. de v̓gis ſerpētes Exo. vij. Si ſine trāſmutatōe ſubſtātialiū. tūc erit aut ꝑ modū eductōnis vt de petra aqua Nūeri. xx. Mel et oleū Deutro.xxxij. Aut ꝑ modū multiplicatōis vt in quīqꝫ panibꝰ Ioh̓. vj. et in oleo heliſei. iiij. reg. i. Aut ſit ex hoc. nō qꝛ fieri ex hoc ſit ſemꝑ miraculū. ſed qꝛ fieri ex hoc ſine medio ſit miraculū. vt ꝙ dn̄s mutauit aquā in vinū Ioh̓. ij. Conſtat em̄ ꝙ aqua ꝑ ml̓ta media in vitibꝰ conuertit̉ in vinū. et habet̉ in glo. Ioh̓. ij. Aut qꝛ ex hoc ẜm aliquē nouū modū. vt ꝙ panis mutatur in corpus xp̄i. mutatis ſubſtātialibꝰ. manētibꝰ accidētali bus: et in hoc duplex miraculū. Aut attendit̉ miraculū ẜm ordinem. cum cōtrariꝰ ordo nō īueniat̉ in natura. ⁊ hoc aut facta trāſmutatōe ſubſtātialiū. aut ſine. Si fa cta trāſmutatōe. tūc eſt ſicut ſerpētes redierūt in virgas quia vegetabilia ſunt quaſi materialia ad aīalia. Si ſi ne trāſmutatōe. tunc fit aut in ſimpliciter ente. et tūc fit ſicut qn̄ ſol reuerſus eſt decem lineis yſa. xxxviij. Aut ī vegetabili. vt in virga que floruit Numeri. xvij. Aut in aīali. vt quando de ceco fit videns. et ſurdus audiēs. et tandem ꝙ mortuus ſuſcitatur. Aut qꝛ nunc et hoc reſpi cit tempus. vt in tenebris que facte ſunt in paſſione dn̄i quia tunc facte ſunt. cum nō ſolent fieri ẜm curſum na ture. ¶ Nembrum quintum queſtionis. Einde membro quinto principali q̄rit̉ de ratōnibꝰ ẜm quas habent fieri miracula Querit eī aug. An ratō quā deus primis oꝑibus cōcreauit id haberet. vt ẜm ip̄am ex viri latere fieri femīam neceſſe foret. Et habet hͦ mē brū quīqꝫ articulos. ¶ Primꝰ vtrū ratio naturalis et ſe mīalis ſit idem. ¶ Secundꝰ vtrū rō ſemīalis et cauſalis ſit idem. ¶ Terciꝰ vtrū rōes cauſales ſiue primordiales ſint in rebꝰ vel tm̄ in deo. ¶ Quartꝰ qͦt ſūt genera rōnū. ¶ Quītꝰ. v. hmōi rōes indite ſint a prīcipio creatōis. rticulus primus. O primū qͦ querit̉. v. rō ſemīalis et rōnalis ſit idē. qd̓ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dicit aug. ſuꝑ gen̄. dīc em̄ ꝙ oīs iſte vſitatiſſimꝰ curſus nat̉e. habet qͣſdā nat̉ales leges. ẜm qͣs ſpūs vite ꝗ creatus ē. hꝫ qͦſdā appetitꝰ de termīatos. Suꝑ hūc aūt curſū naturalē. po teſtas creatoris hꝫ apud ſe poſſe. de oībꝰ his face̓ aliud. ꝙͣ eoꝝ qͣſi ſemīales rōes habēt: et ita videt̉ idē dice̓ na turalē rōem ⁊ ſemīalē. ¶ Itē nōne naturalis rō ē. cū ex grano ꝓducit̉ granū. vl̓ cū ex herba ſpica. ⁊ hͦ ē ſeīalis. gidē vident̉ eē. ¶ Cōtra. aug. iiij. ſuꝑ gen̄. Hoc ꝙ nunc tꝑalibus interuallis ea moueri videmꝰ. ad ꝑagēda ea q̄ ſuo generi cōpetūt. ex illis inſitis rōibꝰ venit. qͣs tāꝙͣ ſe mīalit̓ ſparſit deꝰ in actu cōdendi. cū dixit et facta ſunt Uidet̉ gͦ dicere. ꝙ ſemīales ſūt ille que cōdite ſūt in oꝑi bus ſex dieꝝ. et ex illis ſūt deducte naturales. ¶ Ad qd̓ videt̉ dicēdū. ꝙ ſemīalis ratio videt̉ dici dupliciter. ẜm ꝙ dicit aug. vj. ſuꝑ gen̄. Aliter in rel
mul creatas nō iam ſimul. ſꝫ ſuo temꝑe creant̉. ſic̄ fenuꝫ eſt exortū. Aliter in ſemībꝰ. in ꝗbꝰ rurſus primordis cauſe repetunt̉ de rebꝰ ducte. que ẜm cauſas quas pͥmo cōdidit extiterāt. velut herba ex terra. ſemen ex herba. Unde bis tangit̉ in principio gen̄. Primo em̄ dicit̉. pro tulit terra herbā virentē et facientē fructum iuxta genꝰ ſuū: Deinde dicit̉. vj. Iſte ſūt generatōes celi et terre. ī die qua ſecit deus celū et terrā et om̄e virgultū agri. an teꝙͣ oriretur in terra. et om̄e virgultum regionis priuſ germīaret: nō eī pluerat dn̄s ſuꝑ terrā. et homo nō ex qui oꝑaretur terrā: videt̉ em̄ dicere duplicem ſemīaleꝫ rationē. Unam ẜm quā prime fiebāt. aliam ẜm quan nunc fiunt. et hec dicitur naturalis. ¶ Articulus ſecundus D ſecūdū articulū quo queritur. vtrū ideꝫ ſi ratō ſemīalis ⁊ cauſalis. quod videt̉ per hoc qd̓ dicit aug. ſuꝑ gen̄. iiij. Ex illis inſitis ra tionibꝰ quas tanꝙͣ ſemīaliter ſparſit. ¶ Item aug. oīm rerū cauſas. que corporaliter viſibiliterqꝫ noſcunt̉. oc culta quedam ſemīa in corporeis huius mūdi. elemētis latent. q̄ deus originaliter eis īdidit. et poſt ſequit̉. incre menta et formaꝝ diſtinctōes ab originalibꝰ vt ita dicaꝫ regulis: ſed quid aliud ſunt originales nature. niſi cau ſales ratōnes. ergo idem ſunt cauſales rōnes et ſemina les. ¶ Contra. rōnes ſemīales nō ſunt ad facienda mi racula. ſꝫ cauſales rōnes ſunt ad faciēda miracula. ergo nō eſt idē ratio ſemīalis et cauſalis. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝓprie ſumendo nō eſt idem ratio cauſalis et ſemīali arge aūt ſumēdo cauſalem. om̄is ſemīalis ē cauſalis nō om̄is cauſalis ratio eſt ſemīalis. Unde facta pri diſtinctōne. poſſumꝰ dicere. ꝙ naturalis ratio referti ad formā. vt ꝙ granū ex grano. ⁊ ita de alijs: ſemin v̓o ad materiā diſpoſitā. vt qd̓ fit ex putrefactōe. dicit ex ratione ſemīali eſſe. ſicut rane ⁊ hmōi res fiūt ex ſemi nalibus ratōibus. que ſunt in elementis: nec tn̄ dicu ex naturalibꝰ ꝓprie dictis ſed ꝯmuniter: cauſalis v̓o ad efficientem. et dicit̉ eſſe in deo. qui eſt cauſa e ea que mirabiliter ꝓducuntur ab ip̄o. ¶ Articulus tercius O terciū quo querit̉. vtrū cauſales ratione ſiue primordiales ſint in rebꝰ primis cōdit ab ip̄o. aut tm̄ in deo. Et videt̉ ꝙ in rebꝰ: ſuꝑ gen̄. vj. Queri merito pt̄ cauſales ille rōes quas mūde indidit. cū primū ſimul om̄ia creauit. qūo ſunt inſtitute ergo videt̉ ꝙ cauſales rōes ſint in mūdo.i. ī primis oꝑi bus cōditis. ¶ Cōtra. aug. ſuꝑ gen̄. vj. hꝫ ī ſe quaſdam qͦrūdam factoꝝ cauſas abſcōditas in ſeip̄o. qͣs rebꝰ cri atis nō inſeruit. gͦ ſunt abſcondite cauſales ratōnes in deo. nō in rebꝰ. ¶ Ad hoc videt̉ dicendū. ꝙ cauſales ra tiones dicūt̉ duobꝰ modis. Uno mō ꝯn̄iter. et ſic cauſa lis rō dicit̉ eoꝝ que ſunt a deo mediate natura. Un̄ dic aug. in eodē li. mīſteriū gratie abſcōditū dixit in mūdo in quo ſunt abſcondite ratōes cauſales oīm rerū nat̉ali ter orituraꝝ. Si v̓o cauſalis ratio appropriet̉. dicit̉ eſſi in deo reſpectu eoꝝ que ſunt ſupͣ naturā. et nō mediāte opere nature. ¶ Articulus. iiij. D quartū qͦ querit̉. qͦt ſunt genera rōnū. Ad qd̓ pt̄ rn̄deri ꝑ hͦ qd̓ elicitur ex v̓bis aug. ſi gen̄. Dicit em̄ ſic. Alit̓ ī v̓bo dei ſūt. vbi il nō fct̄a ſꝫ et̓nā facta ſūt. ⁊ ẜm hͦ dicūt̉ īmutabiles rōes ꝓut dr̄ ſuꝑ gen̄. vj. Alit̓ ſe hn̄t oīm reꝝ incōmutabiles rōes ī v̓bo dei. Alit̓ oꝑa a ꝗbꝰ ſeptīo die reꝗeuit. Alit iſta q̄ ex ill̓ oꝑat̉. Itē alit̓ ſūt ī elemētis md̓i. vbi oīa ſil facta fut̉a ſūt et ẜm hͦ videt̉ eē rō cauſalis ſiue primori alis ī mūdo indita. Alit̓ ī rebꝰ q̄ ẜm cās ſil̓ creatas. nō iā ſil̓. ſꝫ ſuo temꝑe quecūqꝫ creant̉. ſicut fenū fuit prīo ex ortum. et ẜm hoc videtur dici ſemīalis vel materialis.

Queſtio .xlij.
Aliter in ſemībꝰ in quibꝰ rurſus quaſi pͥmordiales cau ſe repetunt̉ de rebꝰ ducte quas ẜm cauſas cōdidit. ſic̄ ꝙ herba ē ex t̓ra. ſemē ex herba: ⁊ hoc vno mō dicit̉ natu ralis. alio mō ſemīalis. ratōe materie aptāte ſemīalis. ratōne nature agentis naturalis. Irticulus quintus uintū quo querit̉. vtꝝ indite ſint ratōes ſemiales a pͥncipio creatōis. nō ſolū ad oꝑa que fiūt ẜm curſuꝫ nature. ſed etiā ad mira tuloſa: ⁊ vtꝝ eadē ſit poſſibilitas in ſpecie ad oīa oꝑa. Creauit em̄ deꝰ in ſex diebꝰ ꝑfectas res. quo ad genus ⁊ quo ad ſpēs. gͦ a pͥncipio erant poſite in ſpecie determīa te ad oīa fienda. gͦ poſſibilitas ad oꝑa miraculoſa erat a pͥncipio creata. ¶ Ꝙ aūt nō ſic. videt̉ ꝑ hoc. ꝙ ſi eſſet oſſibilitas. ẜm eam eēt potentia ad actū. cum gͦ non ſit poſſibile ſicut habet̉. j Corin. j. vbi dicit̉. ꝙ ſtultam fecit deꝰ ſapientiā huiꝰ mūdi lo. hanc ſtultā fecit deꝰ. decla rando eē poſſibile. ⁊ faciēdo qd̓ illa impoſſibile iudicat nō erit illa potētia ſiue poteſtas a pͥncipio in materia. ¶ Preterea. dicit damaſ. in pͥncipio tercij libri. ptꝰ aſſen ſum v̓ginis ſpūſſanctꝰ ſuꝑuenit ſuꝑ ip̄am. ẜm ſermoneꝫ quē dixit angelus: purgans ip̄am ⁊ virtutem tribuens ſuſceptiuā diuini verbi ſimul aūt ⁊ generatiuā. Ex quo relinquit̉. ꝙ potentia ad oꝑa miraculoſa nō ſunt a prin cipio in materia. Si em̄ ſic eēt. quare nō diceremus. de virgis pn̄t fieri ſerpentes ⁊ ecōuerſo. ¶ Item ꝙ ſint po ſite in pͥncipio ad oꝑa miraculoſa. videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit augu. in exame. vj. li. Si in illis pͥmis rerum cauſis. qͣs primitꝰ creator reruꝫ inſtituit. non tm̄ poſuit ꝙ de ſimo erat formaturꝰ hominē ſꝫ quēadmodū facturꝰ. vtꝝ ī ma tris vtero an in forma iuuēculi. proculdubio ſic factum eſt vt illic p̄fixerat. neqꝫ em̄ ꝯtra ſuā diſpoſitōeꝫ factum eſt: ſi aūt vim poſuit ibi poſſibilitatis vt homo fieret. vt ſic ⁊ ſic fieri poſſet. ip̄m aūt modū quo facturus erat. ſi bi reſeruauit in ſua volūtate. nō in mūdi ꝯſtitutōne cō texit. manifeſtū eſt non eē hominē ꝯtra illā ratōneꝫ. que erat in prima rerū conditōe. quia erat ibi ſic fieri poſſe ꝙͣuis nō erat neceſſe ſic fieri vel eſſe: ex quo relinquit̉. ꝙ in materia eſt poſſibilitas ad opera miraculoſa ſiue mi rabilia. Quod ſi eſt. aut gͦ eadem potētia ad hec opera ⁊ ad alia que ſunt ẜm curſuꝫ nature. aut alia: ⁊ videtur ꝙ alia. quia nō eſt eadem potētia ẜm naturā ad oꝑa cō traria nature vel ad ꝯtrariū actum. vel ad ꝯtrariū ordi nem nature. ſꝫ actus miraculoſos eſt cōtrarij ordinis in fieri ordini nature. ergo nō eſt eadem potētia. ¶ Ꝙ aūt ſit eadem potētia. videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit augu. ſunt cauſe ſemīales. quas deus mūdo indidit. cum oīa primo crea uit ⁊ he querunt tempꝰ aptum. ⁊ ſūt ad naturalia. Sūt etiam cauſales ſine tꝑis determīatōne. ſicut adaꝫ factꝰ eſt in virili etate. ſiue illo ꝓgreſſu incremētoꝝ. ⁊ he ſunt ad miracula. Uerūtamē an cauſe tam ad mirabilia fa cienda ꝙͣ ad naturalia. ſint ſimiliter in rebꝰ inſite a pͥn cipio. an cauſe ad miracula de nouo facte ſint in rebus querit ibi augu. ⁊ dicit augu. ꝙ reſtat ad vtrūqꝫ moduꝫ vt habiles ſint create. ſiue ad iſtuꝫ quo vſitatiſſime res diſcurrunt. ſiue ad iſtum quo tāta miracula fiunt ſicut deo placuit facere: ex quo relinquit̉. ꝙ eadem poſſibili tas ad hec opera ⁊ etiā ad illa. ſunt in materia. ¶ So lutio. dicēdum eſt ꝙ potentia obedientie ad omnia ope ra diuina. ſiue mediante natura. ſiue principio. ſiue vo luntate creature. ſiue īmediate creata eſt a principio. ⁊ ē eadem potentia obediētie ad omnia opera. ſed nō eſt po tentia in eodē gradu ad hec opera ⁊ ad alia: ſed ad alia dicitur potentia in ſcd̓o gradu vel in tercio. ad opera v̓o miraculoſa poſſibilitas tm̄: ſed non ſequit̉. ꝙ poten tia ſit ad actum. quia illa poſſibilitas eſt ẜm obediētiaꝫ creature. de qua deus poteſt facere qd̓ vult. ⁊ eſt poſſibi litas paſſiua. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur d̓ Ioh̓. dama. ꝙ potentia data eſt virgini ſuſceptiua ⁊ generatiua. eroprius nō habebat. Reſpondet̉. prius nō habebat uiꝰ potētiam. ſed ta bebe oſſibilitatem eo mō quo iam dictū eſt. vt de in ip̄a hoc faceret deꝰ. Po tentia aūt que data eſt. dicit̉ potentia aptata. ⁊ ſic intel ligendū eſt verbū illud. deus de impoſſibili fecit poſ ſibile. ⁊ de eo qd̓ erat impoſſibile ſimpliciter fecit poſſi bile ẜm potētiam aptatam. ⁊ ſic ſoluit̉ quod obijci ſolet de impoſſibili fecit poſſibile: aut em̄ loquit̉ de impoſſibi li ẜm naturā ſuperiorem. aut ẜm naturam inferiorē: nō ſuperiorem. quia ei nihil eſt impoſſibile. ſed de impoſſi bili ẜm naturam inferiorem: ergo de impoſſibili ẜm na turam inferiorem fecit poſſibile ẜm naturam inferiore ergo hoc eſt factum ẜm naturam inferiorem. ⁊ adhuc ē poſſibile ẜm naturam hmōi. Et dicendum eſt ꝙ de im poſſibili ſimpliciter ⁊ ita ẜm naturam aptatā fecit poſ ſibile ẜm potētiam aptatā. Eſt em̄ potētia actiua. ⁊ eſt potētia ſuſceptiua. ⁊ e potētia aptata ⁊ potētia nō apta ta. ⁊ potētia actiua tam nature inferioris ꝙͣ ſuperioris. ſuſceptiua aūt tm̄ nature inferioris. Et verū ē ꝙ quicꝗd̓ eſt deo poſſibile ẜm potētiaꝫ actiuā. eſt nature poſſibile nō ſimplicit̓ ſꝫ ẜm potētiaꝫ ſuſceptiuā. ⁊ hoc ē dicta poſ ſibilitas: ſꝫ nō ẜm actiuā potētiā nec ẜm aptataꝫ. ¶ Per hoc ptꝫ ſolutō ad ſequēs. ſcꝫ ꝙ hec ꝯcedēda nō eſt. de vir gis p̄nt fieri ſerpētes. nec valet deꝰ de virgis pōt facere ſerpētes ⁊cͣ. gͦ. ⁊cͣ. eodem mō d̓ hac coſta pōt fieri mulier niſi intelligat̉ qͣſi determīata pͥncipij ꝯꝑatōe. cuiꝰ ē ratō cauſalis ſcꝫ dei. vt cū dicit̉ pluit vel tonat. de termīatū ī telligit̉ ſuppoſitū. ⁊ hͦ poſſet dici ꝑ auctoritatē aug. ij. ſen ten. diſ. xviij. ibi. Oīs curſus nature ⁊cͣ. in fine ibi. Non habuit pͥma reꝝ ꝯditō vt femīa ſic fieret. ſꝫ vt fieri poſſet ſcꝫ a deo. ¶ Ad aliud qd̓ dicit̉. ꝙ nō eadē ē potētia ꝑ na turā ad actū nature. ⁊ ad ꝯͣriū actum nature. Rn̄det̉. ꝙ potētia ẜm naturā vt ē rō ſemīalis ⁊ natural̓. ſūt tm̄ ad actū ẜm naturā: ad illū aūt actū ꝗ ē ꝯtra naturā. nō ē ꝑ modū actiue potētie. ſꝫ ꝑ modū ſuſceptiue. ⁊ ille actꝰ fit ī natura ẜm rōeꝫ cauſalē. ⁊ nō ẜm naturalē vel ſemīaleꝫ Un̄ dic aug. ij. ſentē. xviij. ibi oīm gͦ reꝝ cauſe ⁊cͣ. dedit deꝰ nat̉is. vt ex his hec fieri poſſent. n̄ vt nat̉ali motū ha berēt. ¶ Ad id qd̓ obijcit̉ qd̓ dīc aug. Reſtat vt ad vtrū qꝫ habiles ſint create. dicēdū ꝙ habiles ibi large accipi tur.i. poſſibiles. qꝛ in ſe non ſunt habiles niſi ad actum qui eſt ẜm naturam. ¶ Nlēbrū ſextū pͥncipale Dſextum membrū pͥncipale huiꝰ q̄ſtionis ſūt tria vidēda. ẜm tres eiꝰ articulos. ¶ Primꝰ an̄ īpetrare miracl̓a ſit fid̓i l̓ ſpei ¶ Scd̓s ẜm quē articulū fid̓i fiat miracl̓ꝫ ¶ Terciꝰ an miracula fiant ad inducendam fidem. ¶ Articulus primus D pͥmū quo q̄rit̉ cuiꝰ v̓tutis ſit īpetrare mira cula: ⁊ videt̉ ꝙ ẜm motū ſpei. ſic̄ eī dictū eſt ſupra in diffinitōe miraculi. Miraculuꝫ eſt aliquid arduū ⁊ inſolitū ſupra facultatē exiſtens admi rātis. ſed ſpes eſt in arduū ſupra facultatē. ergo ẜm mo rem ſpei elicit̉ opus miraculoſuꝫ. ¶ Preterea. ſpei ē eri gi ad ea que ſūt magnitudīs diuine. ſꝫ miracula ꝓprie re ſpiciūt magnitudine diuinaꝫ. gͦ motꝰ ſpei videt̉ maxime p̄ꝑatorius ad opus miraculoſuꝫ eliciendū. ¶ Item hoc idem videt̉. ꝑ id Ro. iiij. qui ꝯtra ſpem in ſpem credidit ⁊cͣ. glo. ꝯtra ſpem priorem ẜm naturā. in ſpem gratie ex dei potētia. ¶ Ꝙ aūt caritatis. videt̉ ꝑ hoc. ꝙ ob mutu am caritatē dei ⁊ hoīm. factꝰ eſt filiꝰ dei hō. hoc aūt ē mi raculū ſuꝑ oīa mirabilia: caritas eī ſicut dic aug. traxit xp̄m de celo ad t̓ras. reſtat gͦ ꝙ motꝰ caritatis ē pͥncipa lis vt ꝯſequat̉ opus miraculoſuꝫ. ¶ Ꝙ aūt ſit motus fi dei. videtur ꝑ id Math̓. ix. ꝯfide filia. ⁊ Marci. ix. ſi po tes credere. omnia poſſibilia ſunt credenti. Et math̓. xvij. quare nō potuimꝰ eijcere eū? dicit eis ih̓s. ꝓpter in

credulitatē veſtrā. Amen dico vobis. ſi habueritis fidē ſicut granū ſinapis. dicetis huic mōti. trāſfer te. ⁊ trāſ feret ſe. ¶ Itē hoc ꝓbat̉ ꝑ beatā virginē Luc̄. j. beata q̄ credidiſti. glo. apparet mariā nō dubitaſſe ſed credidiſ ſe. ⁊ ideo fructū ꝯſecutā eſſe. ¶ Item ꝑ ſarā ad hebre. xj. Fide ſara ſterilis. virtutē in ꝯceptōe ſemīs accepit. glo. prius quidē riſit ſꝫ ex gaudio nondū tn̄ plena fide. ſꝫ ptꝰ verbū angeli in fide ſolidata fuit. ¶ Item ꝑ oppoſitū idē ꝓbat̉ ſcꝫ ꝑ dubitatōeꝫ zacharie. ſuꝑ illud luc.j. quomō fiet iſtud. glo. cur nō fiūt mute ſara ⁊ maria ſicut zacha rias: ſed ſara ⁊ maria nō dubitāt faciēduꝫ quod ꝓmit titur. ſed moduꝫ requirūt: zacharias qui negat ſe ſcire. negat ſe crede̓. ideo accepit ſignuꝫ tacēdi. qꝛ ſigna nō fi delibꝰ ſed infidelibꝰ fiūt. Unde math̓. xij. generatō incre dula ⁊cͣ. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ motꝰ fidei principalit̓ eſt p̄paratoriꝰ ad eſſe miraculoꝝ. tanꝙͣ diſpoſitō inclinans deū ad hmōi opus: nō ꝙ deꝰ indigeat diſpoſitōne. ſꝫ nos reſpectu ip̄ius. Ratō aūt videt̉ eſſe. quia ꝑ fidem hō gr̄a cooꝑante. de ſeip̄o facit qͣi miracula. dū intelligētia. ſuꝑ ſe ⁊ ſuꝑ om̄es ratōes ꝑ fidem eleuat̉. ¶ Qd̓ aut obijcit̉ de motu ſpei vel caritatis. dicēduꝫ eſt ꝙ illi poſſunt eſſe cooꝑantes. vt magis fiat vel efficatius. ¶ Articulus ſecūdus Dſecūduꝫ quo querit̉. ẜm quē articulū fia miraculū: ⁊ videt̉ ꝙ ẜm illū qui eſt de omni potētia. ꝑ verba illa quibꝰ eſt vſus angelus ad beatā virginē Luc̄.j. nō erit impoſſibile apud deum om̄e verbū. ⁊ ad abrahaꝫ Gen̄. xviij. Nūquid quicꝙͣ deo erit difficile. Et in pͣs. Oīa quecunqꝫ voluit fecit. Et ad Ro. ix. volūtati eiꝰ quis reſiſtet? ¶ Item ſuꝑ illud Ro. iiij. Nō ꝯſiderauit corpꝰ ſuū emortuū. cū iam fere centuꝫ eſſet ānoꝝ. ⁊ emortuā vuluā ſare. glo. nō ſine cauſa hec ⁊ alia ꝯtra naturā fecit deus. Ideo em̄ talia fecit. vt er rorem auferret. ⁊ ſe om̄ipotēteꝫ deū omniū demōſtraret aliqui em̄ inflati ratōne mūdi deū neglexerūt. ideo que mūdo impoſſibilia ſunt deꝰ fecit. vt qui ꝑ hec crederent ſaluerēt̉ dei dominio mācipati. ¶ Sed videt̉ ꝙ potiꝰ ad articulū incarnatōis. quia dicebāt apl̓i Act̉. iij. In noīe ih̓u nazareni ⁊cͣ. Et marci vlt̄. In nomīe meo demonia eicient ⁊cͣ. Item qꝛ nō ē plena fides niſi hec. ⁊ ꝑtinet ad plenā fidē. Unde ad hebre. xj. Oportet accedēteꝫ crede re ⁊cͣ. glo. Sine hac fide nullꝰ vnꝙͣ potuit ſaluari. tn̄ hͦ nō ſufficit ad ſalutē. ¶ Sed iteruꝫ videt̉. ꝙ ad ſpiritum ſanctū: quia digitꝰ dei eſt. de quo magi deficientes in ter cio ſigno dixerūt Exo. viij. Digitꝰ dei eſt hic ⁊ math̓. xij. Si aūt in digito dei eijcio demones. Et luc̄. xj. porro. ſi in digito dei eijcio demonia. ¶ Solutō. dicenduꝫ eſt ꝙ actus fidei ad faciēduꝫ miraculū principalit̓ reſpicit ar ticulū de om̄ipotētia. ⁊ primo qui primꝰ occurrit in ſim bolo. Credo in deū patrē om̄ipotentē. ¶ Ad illud autē qd̓ dn̄s dicit Marci vlt̄. In noīe meo demonia eijcient ⁊cͣ. ⁊ apl̓i ſil̓r dicebāt. In noīe ih̓u ⁊cͣ: dicēduꝫ eſt hͦ eſſe vt manifeſtaret̉ fides. nō ſolū creatoris ſed redēptoris. qd̓ maxime neceſſariū erat in eccleſia primitiua: articu lus etiā om̄ipotentie eſt. quo credito facile ꝯſequit̉ fides alioꝝ. vt. j. ad Corin. xiiij. ſuꝑ illud lingue ſunt in ſignū nō fidelibꝰ ſꝫ infidelibꝰ. glo. qui credūt om̄ia poſſe deuꝫ. ¶ Ad aliud rn̄dendū. ꝙ in oꝑe miraculi eſt inuenire. qd̓ ꝑtinet ad totā trinitatē. Nam efficiētia ꝑtinet ad pr̄is potentiā: modus faciēdi ꝙ ſcꝫ ſapiēter ⁊ ex occultis cau ſis ⁊ hmōi ad filij ſapiētiaꝫ: diſpoſitō in finē vt ꝙ ſit ꝓ pter aliquā vtilitatē. ad ſpūſſancti bonitatē. Principa lis tamē ⁊ primꝰ reſpectꝰ eſt ad om̄i potētiam. qui appro priat̉ patri. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de ſpūſancto. qui eſt digitus. Rn̄det̉. ꝙ hoc nō intelligebāt magi. qꝛ nō noue runt ph̓i viſi cogatōeꝫ ⁊ noym. de ſpūſancto nihil noue runt Act̄. xix. ſꝫ neqꝫ ſi ſpūſſanctꝰ eſt audiuimꝰ: ſꝫ eſt ſen ſus. digitꝰ dei hic ē.i. maīfeſte apparet ꝙ opꝰ dei ē. digito em̄ demōſtratō fit. ⁊ manifeſtatio deſignatur.
¶ Articulus tercius D terciū quo querit̉. An miracula fiant ad inducendā fideꝫ. qd̓ videt̉ ꝑ id. j Corin. xj Lingue ī ſignū ſunt. nō fidelibꝰ ſꝫ infidelibꝰ fidelibꝰ qui credūt oīa poſſe deū. ſed infidelibꝰ nouitate miraculi ad fidem mouendū. Et ꝑ id qd̓ habet̉ ſuꝑ pͣs Ut det illis hereditatē gentiū. glo. hec fuit intētio mira culoꝝ que xp̄c fecit. vt crederēt gentes. ¶ Contra colo. .i. certo ⁊cͣ. glo. certo contra ꝑfidos. adiuuantibꝰ me ſi gnis virtutū. ⁊ poſt. labori meo adiungit deꝰ miracula ad ꝯfirmatōeꝫ: ergo nō tm̄ ſunt ad inducendam fidem. ¶ Preterea. ſicut nō valet fides inducta ratōnibꝰ ⁊ per ſuaſa. ita nō videt̉ inducta ꝑ miracula: quia hūanꝰ ſen ſus.i. viſus p̄bet experimētuꝫ. ſed fides nō habet meri tum cui hūana rato.i. humanꝰ ſenſus p̄bet experimētuꝫ ſicut habet̉ ſuꝑ illud Hebre. x. per velamē.i. carnē ſuaꝫ ⁊ Ioh̓. xx. quia vidiſti me tho. credidiſti ⁊cͣ. ¶ Itē ioh̓. iiij. Niſi videritis ſigna ⁊ prodigia nō creditis. glo. infi delitas eius arguit̉. nō credentes ꝙ abſens poſſet cura re. cū deitas vbiqꝫ ſit ⁊ ecōtrario laudat̉ cēturio math̓. viij. dic̄ tm̄ verbū ⁊ ſaluabit̉ puer meꝰ. Unde dn̄s dixit. Nō inueni tantā fidem in iſrl̓. ¶ Solutō. dicenduꝫ eſt. ꝙ miraculū valet ad vtrūqꝫ. ita tn̄: ꝙ nō ſit ꝑ modū me dij. vt ratōnes ad inferēdaꝫ ꝯcluſionē. quia nullū mediū interuenire debet. niſi prima veritas cui ꝓpter ſe credit̉ tn̄ miracula pn̄t valere ꝑ modū diſpoſitōnis p̄paratiue ad introducēduꝫ fideꝫ. vt ſeta introducit filū. que diſpo ſitōnes ſunt ī eſtimatiua tm̄: ſꝫ fides īmediate habet cō iungi cū prima veritate. Et hͦ eſt qd̓ dicit Ricar. de ſan cto victore. Innumera miracula in his q̄ diuinitꝰ fieri pn̄t. nobis fidē faciūt. ⁊ dubitare nō ſinūt. vtimur ī eoꝝ atteſtatōe ſiue ꝯfirmatōe ſignis ꝓ argumētis. ꝓdigijs ꝓ exꝑimētis. vtinaꝫ attēderet iudei. aduerterēt pagan cū quāta ꝯſciētie ſecuritate ꝓ hac ꝑte ad diuinū iudiciū poterimꝰ accede̓. Nōne cū om̄i fiducia deo poterimꝰ di cere. dn̄e ſi error ē. a teip̄o decepti ſumꝰ. Nā iſta ī nobis tātis ſignis ⁊ ꝓdigijs ꝯfirmata ſunt. ⁊ talibꝰ: q̄ nō niſi a te fieri poſſunt. ¶ Sed iteꝝ q̄rit̉. an hoc ꝑtincat ad fi dem informē vel ad virtutē: ⁊ videt̉ ꝙ nō ad informē. qꝛ fides ſine oꝑbꝰ non ſolū infirma eſt ſꝫ mortua. vt habet̉ Iaco. ij. ⁊. j Corin. xiij. Si habuero oēm fidē ita vt mō tes tranſferā. caritatē aūt nō habeā nihil ſum. Et dicen dum. ꝙ nō exigit̉ ꝙ ſit virtus. qd̓ ꝓbat̉ ꝑ id quod habe tur Math̓. vij. multi dicēt in illa die. dn̄e. nōne in noīe tuo demonia eiecimꝰ ⁊cͣ. glo. monet ne a talibꝰ decipiat̉. putātes ibi eſſe inuiſibilē ſapiētiā vbi ē viſibile miracu lū: ſil̓e eſt in ſacramēto baptiſmi. vbi ſacerdos tanꝙͣ n niſter nō facit niſi p̄paratōeꝫ ꝙͣtū ad exteriora. ſꝫ ſolꝰ d̓ oꝑat̉ qd̓ ē interiꝰ. ſcꝫ remiſſiōeꝫ culpe. ⁊ imp̄ſſionē cara cteris: ibi aūt nō reqͥrit̉ ꝙͣtū ad ſubſtātiā dignitas ⁊ bo nitas ſacerdotis. qꝛ eque mīſtrat̉ ꝑ indignū ſic̄ ꝑ di Eodē mō hic ⁊ in oībꝰ alijs q̄ ſunt oꝑa dei: ⁊ ꝑ hͦ app yopꝰ dei ē ⁊ nō homīs. hō aūt inuocat dei v̓tutē ī fide li et nō v̓tute. ⁊ dn̄s oꝑat̉: ⁊ hec inuocatō nō eſt quedā ī paratō ſiue p̄paratiua diſpoſitō. ⁊ ideo nō eſt magnū il li. licet magnū in ſe ſit. qꝛ opus dei. vnde ibidem glo. ec ce non magni eſt virtutes operari. ¶ Queſto. xliij. de p̄ſtigijs ⁊ miraculis ma orum. Equitur queſtō de miracul̓ magoꝝ ⁊ p̄ cijs. querit̉ er ¶ Primo vtrum facta ſint ẜm verit. aut ẜm fantaſiam. ¶ Scd̓o qd̓ faciāt d̓mōes ī his miracul̓ ¶ Tercio ſi ẜm fantaſiam. vtrum in illa de luſione eſſet immutatio virtutis cognoſcitiue interioris vel exterio ris. vel cuiꝰ alterius rei.

Queſtio .xliij.
¶ Nembrum primum Irca primū videt̉ ꝙ illa miracula fuerūt ẜm veritatē. Dicit em̄ glo. ſtrabi ſuꝑ illud Exo. vij. vocauit pharao ſapientes. ꝙ de mones diſcurrūt ꝑ mūduꝫ. ⁊ ſemīa diuer ſa colligūt. ⁊ex eoꝝ aptatōe pn̄t ꝓrūpere diuerſe ſpēs. ⁊ hec ſunt verba gloſe. Dum ꝑ incātatōeꝫ demonū mo lefici aliquid efficere conant̉. diſcurrūt ꝑ mūdū. ⁊ ſemi na ſubito eoꝝ de quibꝰ hic agit̉ offerūt. ſicqꝫ ex illis per mittēte deo. nouas ſpecies rerū ꝓducūt: ſi ergo ẜm mi niſteriū demonū oꝑabant̉ magi. videt̉ ꝙ veritas fuit in operibꝰ illis. ¶ Preterea dicit̉ Exo. vij. ꝙ cuꝫ ꝓieciſſet aaron virgā. verſa eſt in colubrū. ⁊ poſſea ſequit̉. ꝙ fece runt magi ꝑ incātatōnes ſuas ſil̓r: ſi ergo mutatō virge aaron vera mutatō fuit in colubrū. ⁊ mutatō virgē ma toruꝫ in dracones vera fuit mutatō. aut diceret̉ ratō ꝙ ſil̓r. ¶ Preterea dicit̉ Exo. vij. ꝙ deuorauit virga aaro virgas eoꝝ. Si ergo deuorari nō ꝯuenit niſi vero aīato videt̉ ꝙ nō fuit fantaſia ſolū in mutatōe virgaꝝ mago rum. ¶ Contra. tꝑe antixp̄i maior erit poteſtas dyabo li ꝙͣ nūc ſit: tūc em̄ ſoluet̉ ip̄e. ſicut dicit̉ Apoca. xx. ⁊ eti am. ij. theſſa. ij. ꝙ aduētus antixp̄i erit ẜm oꝑatōnem ſa thane. in om̄i virtute ⁊ ſignis ⁊ ꝓdigijs: ſed tunc ſigna ſathane falſa erunt ⁊ nō vera. ⁊ hoc ptꝫ ꝑ hoc qd̓ ibidē dicit̉. ſignis ⁊ ꝓdigijs mendacibꝰ. Et etiā augu. in li. de ciui. dei: tūc ſoluet̉ ille ſathanas. ⁊ ꝑ illū antixp̄m ī om̄i virtute. licet mirabiliter tn̄ mēdaciter oꝑabit̉. ⁊ morta les ſenſus ꝑ mēdacia decepturus. Ex quo apparet. ꝙ mē daciter oꝑabunt̉ demones. Sed ꝯſtat ꝙ ꝑ virtutē ſatha ne oꝑabant̉ magi. hoc em̄ appellat augu. ꝑ priuatos cō tractus in li. lxxxiij. q. ergo maxime modo nō ſunt mira cula illa niſi fantaſtica. ¶ Item ſuꝑ illud Exo. vij. Uo cauit pharao ſapiētes in principio illius glo. que ſupra obiecta eſt. dicit em̄ ſtrabꝰ. Sciēdū ꝙ dyabolicis figmē tis ſpectantium oculos deludebāt. vt res in ſua natura manentes aliud viderent̉: ex quo videt̉. ꝙ fantaſtica tm̄ erant illa miracula. ¶ Item querit̉. cuꝫ magi ex virgis fecerūt ſerpētes. mīſterio demonum colligētes ſemina. Utrum illud debuit dici miraculuꝫ. ⁊ videt̉ ꝙ ſic: ſi em̄ ex pluuia ſiue aqua naturaliter fiat vinū ꝑ putrefactō nem in ſtipite(ponamus ita) tamē cū deus ſubito de aqͣ fecit vinū. miraculū dicit̉ Ioh̓. ij. ergo ⁊ ſimilit̓ ſi natu ralis eſſet ordo. vt ex virgis illis magoꝝ ꝑ appoſitōneꝫ ſeminū. ꝑ ſucceſſionē tempoꝝ. oꝑante natura: tamen cū illud ſubito factū eſt. videt̉ miraculū fuiſſe. ſaltem ꝙͣtuꝫ ad mi iendi: nō em̄ videt̉ poſſe natura ad faciēdū mutatōeꝫ illā. in nō ꝓſpecto tꝑe: dicit̉ em̄ ibi. ꝙ verſa ē vir yſi in colubrū. ⁊ ſtatim ſubdit̉. ꝙ magi fecerūt ſimiliter. nec aliqua mora temporis legit̉ interceſſiſſe ī eoꝝ oꝑationibꝰ. ¶ Sed contra. miracula ſola dicunt̉ il la que contra naturā vel contra ſolitū curſuꝫ nature fi unt: ſed hec nō fuerūt contra naturā. ergo nō fuerūt di cenda miracula: ꝙ aūt nō fuerunt contra naturā facta. patet ꝑ auctoritatē augu. in li. de mirabilibꝰ ſacre ſcri pture vbi dicit. Oīm eoꝝ que deus fecit ꝑ moyſen ⁊ aa ron nihil ꝯtra naturā factu eſt. Rane em̄ de aquis ⁊ ci niphes de puluere oriūtur. ¶ Preterea in eodē li. dicit̉ ꝙ aqua in ſanguinē nō contra naturā verſa eſt: ſꝫ qd̓ in alijs rebꝰ deo iubēte ꝑ tempꝰ fieret. ꝓtinꝰ efficit̉. ¶ So lutio. mutatō virge aaron in ſerpentē vere fuit facta. ſi militer ⁊ mutatio virgarū magoꝝ in dracones facta eſt vere. ⁊ nō fantaſtice tm̄. ſiue collectōe ſeminū ſiue aliter ẜm ꝙ vult augu. ⁊ multum īnititur augu. illi verbo qd̓ dicit̉. ꝙ deuorauit virga aaron ⁊cͣ. deuoratio em̄ reſpe ctu fantaſticoꝝ tm̄. ꝓprie non diceretur. Sed bene obij cit augu. contra ſeip̄m: ſi em̄ veri fuerunt dracones. qͣre rgo nō dicit deuorauit virga aaron dracones eorum. nō dicit virgas: ex hoc enim magis videtur ꝙ fuerunt fantaſtici dracones: quod ſi diceret̉. tunc etiā ip̄e cōtra
obijcit. quoniā ſi ꝓpter iſtud verbuꝫ diceret̉. ꝙ non fue runt veri dracones: eodē modo poſſet dici. ꝙ virga moy ſi nō eſt mutata in verū colubrū. Dicit̉ em̄ ꝙ deuorauit virga virgas: ⁊ ideo ꝯcludit in fine. ꝙ iſtud dictuꝫ fuit initialiter ⁊ finaliter. quia videlicet ex virga moyſi fa ctus eſt ſerpens ſiue coluber. ⁊ in virgam redijt. Unde ⁊ initialiter ⁊ finaliter fuit virga: virge ſimiliter mago rum mutate ſunt in dracones. Unde initialiter ⁊ mate rialiter potuerūt dici virge. Utrum aūt dracones redie runt in virgas. hoc nō diffinimꝰ: tamen ſi nō redierint poteſt exponi illud deuorauit virga aaron virgas eorū id eſt abſtulit eis poteſtatē redeūdi in virgas: quia etſi aliquo modo eſſet ordo naturalis vt ex virgis fierēt ſer pentes. nō tamen erat ordo naturalis in poteſtate demo num ad regreſſum ecōuerſo. vt dracones redirent ī vir gas: dicimus tamē ꝙ in illis miraculis fuit mendaciū. Si tn̄ in mendatō intelligant̉ hec duo. ſcꝫ falſītas cum intentōe fallendi: nō fuit ibi mendatiū ꝙͣtum ad falſita tem. ſed ꝙͣtum ad intentōeꝫ fallendi: videbat̉ em̄ ꝙ ⁊ hͦ forte etiā intendebāt ip̄i. ꝙ opera ſua iubente deo ꝓcede rent. ſicut ⁊ opera moyſi: ⁊ ꝙͣtum ad hoc erit mendaciū in omnibꝰ ſignis antixp̄i. Intendet em̄ deciꝑe homines ꝑ miracula ſua. ⁊ facere credere nō dn̄m eſſe dn̄m: ⁊ ꝙͣ tum ad hoc ſigna illa eſſe mēdacia. ij. theſſa. ij. Et ſic in telligit̉ qd̓ dicit augu. ꝙ mēdaciter oꝑabitur: nihilomi nus tn̄ ſuberit veritas in miraculis eius. aliquando ex ꝑte rei. ⁊ aliquādo falſitas: ⁊ ꝓpter hoc bene dicit apl̓s ꝙ in om̄i virtute erit oꝑatio ſathane in ip̄o. tum ꝑ īmu tationē verā. tum ꝑ illuſionē ſolam. ¶ Quod aūt obijci tur de glo. ſtrabi: dicimꝰ ꝙ nō dicit illud aſſertiue. ſꝫ ma gis ẜm opinionē. vel quaſi ex argumēto: ⁊ hoc patet ex eo ꝙ ip̄e diſiungit illā opinionē ab alia opinione augu. que dicit. ꝙ vera fuit mutatō. vnde dicit. ꝙ ſic fuit vl̓ ſic Argumētum v̓o forte ſumpſit ab eo qd̓ dicebat̉ poſt. ꝙ deuorauit virga virgas ⁊ nō dracones: dyaboli em̄ nō faciunt niſi quatenꝰ ꝑmittūtur a deo. Unde augu. de ci ui. dei. ſicut mali hoīes in terra. ſic illi ſcꝫ demones. nō omnia que volūt facere poſſunt. niſi quātū iſtius ordīa tione ſinūt̉. cuiꝰ iudicia plene nemo ꝯprehendit. iuſte ne mo rep̄hendit. Strabus aūt forte nō credebat. ꝙ hoc eſ ſet eis uꝫ. īmo eēt fantaſticū tm̄. ſꝫ hͦ n̄ credimꝰ. In nihil legit̉ de hmōi fantaſia. īmo. viij. exo toto le ū nō poſſent magi educe̓ ciniphes. tūc dixerūt ꝰ dei ē hic. ⁊ ita cū nō ante fecerūt. credimꝰ magis ꝙ ip̄i vere fecerūt ſerpētes ⁊ ranas cū auguſ. ꝙͣ illuſorie tm̄. Ex his pt̄ videri differētia bonoꝝ miracl̓oꝝ ⁊ malo rū. Mala eī miracl̓a ſꝑ ad deceptōeꝫ ſūt ⁊ ad ſubuerſio nē vidētiuꝫ: bona v̓o miracl̓a dico. ⁊ ſi fiāt ꝑ publicā iu ſticiā ſiue ꝑ ſigna publice iuſticie. ſūt ad eruditōneꝫ ec cleſie ⁊ credētiū. vn̄ ſuꝑ illd̓ Marci vlt̄. ſigna eos ꝗ cre diderint ⁊cͣ. glo. hec in exordio in eccl̓ia fuerūt. vt fides nutriret̉ miracul̓: fide aūt eccl̓ie iā ꝯfirmata. nō ſunt ne ceſſaria. Eſt etiā alia differētia int̓ hec ⁊ illa miracula. qm̄ bona miracl̓a oīa q̄ in veteri lege facta ſūt. ſigna fi erūt miraculi alicꝰ ſiue mirabil̓ fiendi ī aduētuꝫ xp̄i. ſic̄ ſacramēta veteris legis ſigna fuerūt veritatis future in dic glo. ſuꝑ illd̓ pͣs. declaratō ẜmonū tuorū tꝑe ala v̓o miracl̓a nulliꝰ boni futura ſigna illum mōi. ¶ Ad illud v̓o qd̓ q̄rit̉. vtꝝ illa oꝑa fuerūt la ſūt miracl̓a vl̓ noͣ. ꝙ miracl̓a pͥn ctā vel ꝙͣtuꝫ ad modū faciēdi. Ꝙtum pͣtuꝫ ad modū faciēdi. dicit̉ mira ſoli culū rdinē naturalē hꝫ ad ſuſcipiē dū: v ēs. vl̓ cū v̓go manēs v̓go parit. Etū i tm̄. ⁊ n̄ tū ad rē factā dicit̉ miracl̓r ad mo cū id qd̓ mutat̉ ī 3 ordinē natura. lem ad illud: etſi nō poſſet fi tatio illa ẜm natu ram in tamparua cut fit er miraculum. vt cū ex aqua fit nur entes: erat em̄ aque poſſibilitas edā ẜm naturā. vel per temporis ſpacia

poſſet mutari in vinū. ⁊ ī virgis ſil̓r vt poſſent mutari ī ſerpētes tēporis dilatōe. ⁊ ſic loquūtur auctoritates au gu. de mirabilibꝰ ſacre ſcripture. ꝙ nihil eoꝝ que deꝰ fe cit ꝑ moyſen ⁊ aaron. ꝯtra naturā factū eſt.i. nō contra poſſibilitatē nature quodāmodo ordinate ad illa. ſꝫ ꝙͣtū ad modū faciēdi. videlicet vt ꝓtinus fiat. quod ꝑ natu ram fieret ſucceſſiue. Sed adhuc iſte modꝰ faciendi du pliciter pōt eſſe. Poteſt em̄ fieri ſubito.i. ī inſtanti. ⁊ ſic ſit a diuina virtute: ⁊ tūc eſt dicēduꝫ miraculū: vel pōt fieri repēte.i. in tꝑe. ſed qͣſi inꝑceptibili. ⁊ hoc mō reue ra nō eſt miraculuꝫ dicendū. ſicut reliquū vel p̄cedēs. ſꝫ mirabile tm̄: verūtamē qꝛ nō poſſumꝰ diſtingue quando hmōi fiūt repente vel ſubito. ideo ꝯfundimꝰ nomē mira culi ad vtrūqꝫ. vt dicamꝰ tum hec que fiūt repente tuꝫ il la que fiūt ſubito miracula. ſicut etiaꝫ dicimꝰ miracula illa que ſunt ꝙͣtuꝫ ad rem factā. de quibꝰ diximꝰ prius: ⁊ ẜm hoc coīter accepto miraculo. ad has tres differenti as diuidit augu. in li. lxxxiij. q. ꝙ quedā miracula fiunt ꝑ publicā iuſticiaꝫ. quedā ꝑ ſigna publice iuſticie. que dam ꝑ priuatos ꝯtractꝰ: tn̄ ſi vellemꝰ ſtricte ⁊ ꝓprie mi racula accipere. ſola poſſent dici miracula. que ſubito facit dn̄s: in illis em̄ nulla eſt preparatō requiſita ante. abſqꝫ em̄ vllo amīculo mutat deꝰ res ſubito quādo vult in miraculis aūt magoꝝ requirebat̉ quedā p̄paratio. ſi cut collectio vel aptatio ſeminū. vel aliquid hmōi. ⁊ id̓o non ita vere ſunt miracula. ¶ Nlembrū ſecundū Dſecūduꝫ quo querit̉. quid faciāt demo nes in his miraculis. vtruꝫ ſcꝫ p̄parēt tm̄ materiā ad forme receptōeꝫ ⁊ formā non inducāt: aut cū p̄paratione materie inducant formā noua. ¶ Ꝙ aūt faciāt vtrūqꝫ videt̉. conſtat em̄ ꝙ plus pōt angelꝰ bonus ſiue malus ꝙͣ natura infe rior iſtoꝝ corruptibiliū: ſꝫ conſtat ꝙ natura inferior nō ſolū p̄parat materiā ſed etiā formā inducit: falſa eī fuit illa opinio. que ponebat formas naturales oīno a dato re extra. qꝛ ẜm hoc nō eſſet differētia nature diſponētis ad formā pure naturalē. ⁊ diſponētis ad aīaꝫ ratōnalē ſi hoc eſſet a datore extra. ſicut ⁊ illa: ergo ⁊ dyabolꝰ in ſuis operibꝰ miraculoſis. non ſolū inducit materiā. ſed etiā inducit formā miraculoſaꝫ. ¶ Sed ꝯtra eſt. qm̄ de angelis ſiue bonis ſiue malis vult dicere auguſt. ꝙ ipſi creatores nō ſint. vnde. iij. de trini. dicit. ſicut nec paren tes dicimꝰ creatores hominū. nec agricolas frugum. ꝙͣ uis eoꝝ extrinſecꝰ adhibitis motibꝰ iſta creanda dei vir tus interiꝰ operet̉: ita nō ſolū malos ſed nec bonos an gelos phas ē putare creatores: ſed ꝓ ſubtilitate ſui ſen ſus ⁊ corporis. ſemīa iſta rerū nobis occultiora nouerūt ⁊ ea ꝑ ꝯgruas ꝯtemperatōes elemētoꝝ latent̓ ſpergunt atqꝫ ita gignandarū rerū atqꝫ acceleradorū incremēto rum p̄bent occaſiones: ⁊ accipit hic augu. creare ꝓ in ductōne forme vltime. qd̓ ptꝫ ꝑ hoc ꝙ dicit. p̄bent occa ſiones gignandaꝝ rerum. creatōni em̄ ꝓprie dicte. nul la prebetur occaſio vel admīculum. Si ergo dicit ꝙ an geli non ſunt creatores. hoc modo dicta creatione ſicut diximus patet. ꝙ non inducunt angeli neqꝫ boni neqꝫ mali formam aliquā in re aliqua. ¶ Solutio. dicimus ꝙ demones preparant materiam tm̄. nec formam indu cunt: nec eſt ſimile de angelo ⁊ natura. Et ſi enim ange lus plus poſſit ſimpliciter ꝙͣ natura iſtorum corrupti bilium. tamen in eo ꝙ eſt inducere formam ſimilem in ſpecie vel in genere forme ip̄ius agentis. plus poteſt na tura ꝙͣ angelus: hoc enim fuit inditū nature. vt ẜm vim ꝓpagatiuam poſſet inducere formam ſimilem in genere vel in ſpecie ip̄i agenti inducere. dico in ip̄o ſuſcipiente angelo autem tale nihil inditum eſt. vt vel ſimile ſibi. vel etiam ſimile illi circa quod agit poſſit inducere ī ali quod ſuſcipiens. Unde iſta ratio peccat ẜm quid ⁊ ſim pliciter: ⁊ ſi em̄ ſimpliciter plus poteſt angelus. non ta
men quo ad hoc: tamen ſimpliciter loquendo. plus dici tur poſſe angelus ꝙͣ natura. quia in plura poteſt: ⁊ eti am in diſpoſitione materie reſpectu forme inducende plus poteſt ꝙͣ natura poſſet ꝙͣtum ad duo: poteſt enim accelerare materiam ex collectione ſeminum ⁊ congre gatione ex diuerſis locis. quod non poſſet natura: po teſt etiam accelerare diſpoſitiones illas. vt citius pro ducatur forma vltima ꝙͣ produceretur. ſi relinqueretur ſibip̄i in operando. ⁊ ſic fuit in draconibus magorum. Unde draco ſiue ſerpens potuit fieri tripliciter. vel ex putrefactione per operationem ſolis agentis. vel alicu ius corporis ſuperceleſtis. ⁊ hec operatio dicitur pure agens vniuerſale ſicut ſol ip̄e. vel hmōi gerit ibi ſimilis vicem. vel operantis ẜm hmōi ſimilitudinem. Eſt alius modus producendi ſerpentes repente. ⁊ hic eſt mirabi lis. ⁊ hic fuit in miraculis magorum per operationeꝫ ſa thane: non tamen dicitur hic modus creatio. quia nec ſubito fit nec ex nihilo. Eſt tercius modus quo fit ſubi to. ⁊ tunc eſt plene miraculum. quod fit virtute diuina ſicut fuit in ſigno moyſi. ¶ Sed obijcitur. quia ſuper i lud pͣs. immiſſiones per angelos malos. ibi dicit gl ea que mirabiliter facta ſunt malis angelis tribuer audemus: quod ſi verum eſt. mali angeli nulla mirabi lia vel miracula debēt dici facere. ¶ Ad quod dicendi ꝙ quedam ſunt miracula maioris dignitatis quedam minoris: ⁊ appellamus maioris dignitatis que fiūt ad probationem. vel exercitiū iuſtorum ſpecialiter: ⁊ ſi hec ita fiant. tunc poſſumus dicere ꝙ bonis angelis attri buenda ſunt ⁊ non malis. Miracula v̓o minoris digni tatis appellantur. cum ſunt ſigna quedā miniſterio cre ture tm̄. ad inferendam penam aliquam his qui meru runt: ⁊ dico tm̄ ad excludendum alium reſpectuꝫ. ſicut iam videbitur. De illis ergo que ſunt minoris dignita tis. loquitur auguſ. de illis que ſunt maioris dignitatis loquitur glo. ⁊ non de illis que ſunt minoris dignitatis illa enim bene attribuuntur malis angelis. ſicut videli cet operatio draconum ⁊ ranarum in ſignis mi ⁊ hoc expreſſe dicit eadem glo. dicit enim. Poſſumꝰ en̄ ſine dubitatione malis angelis attribuere mortes peco rum mortes primogenitorum. ⁊ obdurationes egiptio. rum. Unde ſicut iſta operatio intra fuit a malis ange lis. ita ⁊ pene exhibite per ea extra fuerunt ab eiſdeꝫ de monibus: talia aut fuerunt illa miracula. que nos at tribuimusⁱ malis angelis. Nec obſtat ſolutioni iſti de ſubuerſione ſodomorum Gen̄. xix. poſſet enim obijci. ꝙ ibi fuit pena inflicta peccatoribus. tamen non per ang los malos facta ſunt ſigna illa ſicut dicit glo. ibiden Ad quod dicimus. ꝙ ſigna illa ⁊ ſi fuerunt peccatori inflicta. non tamen erat ſtatus illorum ſignorum. vt. delicet eſſet ordo ſignorum illorum ad culpam precedē teꝫ tm̄. īmo vlterius fuerunt illa ad probationem ip̄ius loth ⁊ ſuorum. ⁊ exercitium ⁊ inſtructionem: ⁊ ꝙͣtū ad hoc fuerunt ſigna maioris dignitatis. ⁊ ideo debuerunt fieri per angelos bonos ⁊ non per malos. Ꝙ autem in eiſdem ſubiectis creaturis. fiant per angelos bonos ſi gna maioris dignitatis. ⁊ per malos minoris. nō eſt ad mirandum: dicit enim ibi glo. ꝙ ſicut bonꝰ homo ⁊ ma lus vtuntur eiſdem ſignis in ſimilibus. ſcilicet terra ad aere ⁊ igne. vnuſquiſqꝫ pro modo ſuo: ita boni ⁊ mali a geli vtuntur eiſdeꝫ. prout cuiqꝫ opus eſt ⁊ poteſtas. poteſtas maior eſt angelis ꝙͣ hominibus. ⁊ angelis nis ꝙͣ malis. Unde ex hoc patet. ꝙ boni ⁊ mali angeli differēter poſſunt operari circa iſtas creaturas. ẜm ma iorem ⁊ minorem poteſtatem ip̄is datam. ⁊ etiam ẜm ꝙ adiuuantur a deo vel permittuntur differenter.

Queſtio .xliij.
¶ Membrum tercium ſo quomō fiant miracula magoꝝ quādo fiunt ẜm veritatē. ꝯſequēter mēbro tercio querit̉ de mirabilibꝰ factis ẜm deluſionē tm̄ ⁊ fantaſiā. Et habet tres articulos. rimꝰ q̄rit quid īmutēt demones ī hmōi deluſiōibꝰ. Scd̓us vtꝝ boni āgeli plꝰ poſſint face̓ miracl̓a ꝙͣ mali ¶ Tercius vtꝝ boni xp̄iani poſſint facere miracula per Et quid ſit publica iuſticia. cam ¶ Articulus primus D primū quo querit̉ d̓ mirabilibꝰ factis ẜm deluſionē tm̄ ⁊ fantaſiā. Aut em̄ in hmōi de luſionibꝰ fit mutatio ex ꝑte rei viſibilis. aut ex ꝑte videntis: ſi ex ꝑte viſibilis. aut ī qualitate. vt qd̓ eſt album faciat dyabolus eſſe nigrum: vel in quātitate vt qd̓ eſt magnū faciat paruū: vel in ſubſtātia. vt qd̓ eſt homo faciat azinū: vel ẜm ſitum. vt qd̓ eſt pariſius faci at eſſe rome: tunc in his nō eſt fantaſia tm̄ īmo veritas. Si ergo dicit̉ deluſio fantaſtica apparitio tm̄. nō erit ibi mutatio ex ꝑte viſibilis. ſed ex ꝑte videntis: tūc aut erit īmutatio ex parte virtutis intra. aut in ip̄o organo ex tra. aut ponetur defectus virtutis ſolūmodo organi. vt nō poſſit ꝯprehendere qd̓ obiectum eſt. vt cum ꝓpter de bilitatem viſus. apparet vna candela due. Si eſt īmuta tio organi. vtpote īmutat ip̄e dyabolus humores oculi videntis. vel tunicas oculi. vt nō poſſit rem videre ſicut eſt. tunc cum ip̄m organum viſus ſit res nobilior ꝙͣ res ſubiecta extra. aut ſaltem eque nobilis: ſicut dicebatur vere miraculū ⁊ nō fantaſia tm̄. quando īmutabat rem obiectam extra. ita dicetur vere miraculū ⁊ nō fantaſia quādo īmutabat organum. Et eodem modo pōt obijci ſi dicatur. ꝙ non īmutat organum ſed virtutem. ⁊ hoc ſi ue dicatur de virtute que ē intra ẜm ꝙ hmōi. ſiue de vir tute ẜm ꝙ eſt cōiuncta organo extra. Cum em̄ hmōi vir tutes nobiliores ſint ꝙͣ ip̄a organa. adhuc nobilior erit īmutatio earum ẜm veritatem. ꝙͣ īmutatio organi ſiue rerum extra obiectarum. Si aūt ponatur ibi purus de fectus ſiue organi ſiue virtutis. tūc ſicut nullū eſt mira culum cum viſus debilis credit duas candelas eſſe. vbi eſt vna tm̄. ita nullum oīno erit ponendum miraculū in deluſionibꝰ demonū. ¶ Sed contra. aug. in li. de aīa et ſpiritu. ⁊ ſimiliter poteſt haberi ex li. de ciui. dei. vbi ita dicit. Quedam muliercule poſt ſathanā conuerſe. illuſi onibus ⁊ fantaſmatibꝰ ſeducte. credunt ſe ⁊ confitent̉ nocturnis horis cum dyana paganorum dea. ⁊ cum he rodiade ⁊ īnumera mulierum multitudine equitare. ea rumqꝫ iuſſionibus obtemperare. Ipſe nanqꝫ ſathanas qui tranſfigurauit ſe in angelum lucis. cum menteꝫ cu iuſqꝫ muliercule ceperit. ⁊ hanc ſibi per infidelitatē ſub iugauerit: ilico diuerſarum perſonarum ſpecies ⁊ mē tem quā captiuam tenet in ſomnis deludens. modo le ta. modo triſtia. modo cognitas. modo incognitas per ſonas oſtendens. per deuia queqꝫ deducit: ⁊ tamen ſolꝰ hec patitur ſpiritus infidelis. vt non in animo ſed ī cor ore opinatur venire. Idcirco nimis ſtultus ⁊ ebes eſt. ui hec omnia que in ſpiritu ſunt. accidere arbitratur in corpore. Si ergo ita facit dyabolus in ip̄a imaginati ua dormientium quedam mira. ſicut dicit augu. ante p̄ dictam auctoritatem. ⁊ hoc deludendo imaginatiuam. que potentior eſt ꝙͣ ſenſus extra. videtur ꝙ ⁊ mira que dam per deluſionem poſſit facere in ſenſu extra. ¶ Ec caſione etiam huius queritur vlterius. vtrum dyaboli cum ita deludunt imaginatiuam. offerant formas no uas imaginatiue. vel noſolum offerant ſed etiam impri mant: aut ſi non imprimunt nouas ſaltē impreſſas trāſ forment. Si offerunt tm̄ ⁊ non imprimunt. ergo cuꝫ ad ſolam oblationem ſpeciei non ſequatur cognitio. immo oportet fieri vnionem ſpeciei cognoſcibilis ad cognoſci
tiuum. ad hoc vt fiat cognitio. vbi autem non eſt iudici um non eſt deluſio: tunc nulla eſt deluſio in operibꝰ eo num. Si dicatur ꝙ ipſas imaginatiue imprimunt ſiue impreſſas trāſformant. eadem obiecto eſt: tunc eniꝫ poſ ſent in imaginatiuam: quod enim imprimit. poteſt in il lud in quod imprimit ⁊ quod tranſformat. Sed non vi detur ꝙ poſſint in imaginatiuam demones. eadem eniꝫ ſubſtantia eſt ratōnalis anime ⁊ ſenſitiue. ⁊ dico ſenſiti uam que ꝯprehendit ⁊ imaginatiuā ⁊ omnes hmōi po tentias. ſicut dicitur in li. de ebdomadibus ⁊ de eccle ſiaſticis dogmatibus. Si ergo non poſſunt demones in ratōnalem nec in imaginatiuam. ¶ Solutio. dicimus ꝙ quedam deluſiones fiunt abſqꝫ demonibus. ſola agi tatione hominū oſtendentiū ⁊ occultantium. ſicut eſt in tranſiectoribus. Aliquādo etiam ſine aliqua virtute de nonis eſt aliqua deluſio. virtute quorūdam corpoꝝ mi neralium: que qui habent poſſunt ẜm quādaꝫ virtutem hmōi corporibus inditam. rem oſtendere ſiue apparere facere. nō ſicut eſt: ⁊ tunc reuera nō eſt falſitas ex parte rei viſe quin aliquid ſit quod videtur. non tamen eo mō eſt quo videtur. Eſt autem tercius modus deluſionis fit per demones. habent em̄ demones quādaꝫ poteſtate ex ordine nature ſuper quaſdaꝫ res inferiores. quā poſ ſunt exercere circa iſtas res. ꝙͣtuꝫ dominꝰ ꝑmittit. ⁊ tūc apparet res nō ſicut eſt: ⁊ hec deluſio. ⁊ ſi ſit deluſio ꝙͣtū ad moduꝫ videndi. ſubiacet tamē veritas rei viſe. ſicut dicebatur prius de corporibꝰ mineralibꝰ. ſed hoc fit vir tute demoniaca. quod ibi fiebat virtute naturali indita illi corpori. Sed adhuc ꝓprie hmōi illuſio facta a demo ne nō dicitur preſtigium. Preſtigium em̄ dicitur ꝓprie illa illuſio demonis. que nō habet cauſam ex parte mu tationis rei. ſed ſolūmodo ex parte cognoſcētis. qui de luditur ſiue ꝙͣtuꝫ ad organū. ſiue ꝙͣtū ad virtutē. ¶ Ad intelligendū ergo quomō fiat hec deluſio. ſciendū eſt. ꝙ ſenſibile dicit̉ dupliciter. ꝑ ſe ⁊ ꝑ accidens. Et per ſe du pliciter. ꝓprium ⁊ ꝯmune. Dicimus em̄ ꝙ in ꝓprio ſenſi bili nō fallitur viſus bene diſpoſitus. Unde qd̓ eſt albū ſemper iudicabit viſus album. Sed in ꝯmuni ſenſibili ⁊ inſenſibili per accidēs bene poteſt falli. ⁊ intra ⁊ extra ⁊ ip̄m organū: ⁊ hoc per virtutē dyaboli efficientis ſicut iam videbitur. ¶ Ꝙ ergo querit̉ vtruꝫ īmutet tunicas vel humores oculi ⁊cͣ. Dicimus ꝙ nō. ſed poteſt dyabo lus multis modis formare formas. ⁊ illas offerre ocul̓ ſiue ſenſui. ſenſus aūt obiectas volens nolens apprehen dit. Unde ſicut velim nolim video vel cognoſco album cum eſt obiectum debito modo viſui. ⁊ hoc exiſtēte orga no in debito ſtatu. ita ⁊ ip̄e viſus ſpēs quas offert dya bolus apprehēdit: nec tamen debet dici ꝙ dyabolꝰ vniet eas. īmo naturaliter exquo oblate ſunt viſui debito mō ſenſus vnit ſe illis vel illas ſibi. ⁊ vlterius iudicat de il lis. ⁊ fallitur vlterius in videndo ip̄m ſenſibile per acci dens. cum ꝓpter formā que ſolebat eſſe huiꝰ rei. iudicat eſſe hanc rem vbi videt talem formā. ⁊ ẜm diuerſas ob lationes vel ẜm diuerſas mutatōnes forme oblate. iudi cat ſemꝑ alia ⁊ alia ⁊ ſic deluditur. ẜm ꝙ dicebat aug. in auctoritate p̄dicta. modo leta. modo triſticia. modo cognitas. modo incognitas ꝑſonas ⁊cͣ. Et poteſt hec de luſio duplicit̓ fieri. vtpote in corpore extra. ſicut eſt cuꝫ deludunt̉ oculi corporei. vel in ſpiritu. ſicut eſt cū delu ditur imaginatō. ẜm ꝙ dicebat̉ in fi. auctoritatis p̄dicte hec ſolus patit̉ infidelis ſpūs ⁊cͣ. ⁊ ibi appellat̉ ſpiritus imaginatō. ſicut ⁊ viſio imaginaria appellat̉ viſio ſpūa lis. qn̄ diuidit aug. tria genera viſionū corꝑalem. ſpūa lem. ⁊ intellectualeꝫ. Cum aūt deludit̉ iſta imaginatio ſit delatio ip̄aꝝ formaꝝ oblatarū extra. ꝑ quoſdā ſpūs vſqꝫ ad ip̄am: qui ſpūs ſunt quodāmodo ꝯnaturales et ꝓpinqui ip̄i imaginatiue. ¶ Ꝙ ergo querit̉ vtruꝫ dya bolus habeat poteſtatē in ip̄am imaginatiuā. dicimꝰ ꝙͣ uis quidā dixerint ꝙ ſic. pōt offerre ip̄i ſicut diximus ſed impͥmere nō pōt. Tamē dicimus ad hoc. ꝙ etſi im

primere nō poſſit imaginatiua ꝑ ſe attingēdo ad illa. pt̄ tamē quedam facere in corꝑe. ad que ſequit̉ imp̄ſſio. vel trāſformatō impreſſoꝝ ad imaginabilia: vt cum reſolui tur fumus colericꝰ aſcendēs ad cerebrū. pōt imprimi in imaginatiua forma ignis. vel poſſunt trāſformari forme que erant ibi ī formas igneoꝝ vel hmōi. non quia dya bolus hoc fecerit imprimēdo. neqꝫ etiam corpus dicen dum eſt iſtas impreſſiſſe ſpecies in imaginatiua. ſed ex preſſe ſunt illi ex indiuidua cōcomitātia eius ad corpus vnde quia ſeſe cōcomitātur indiuidualiter. cōnaturale eſt. vt quādo corpus ſic patitur. ⁊ ip̄a tunc tales impreſ ſiones habeat. ẜm ꝙ habetur a ph̓o. ꝙ anima corrupit̉ ſiue mutat̉ quodā interiꝰ corrupto ſiue mutato. ¶ Articulus ſecūdus Dſecūdum quo queritur. vtrum boni plus poſſint facere miracula ꝙͣ mali. Et ꝙ ſic vi detur. Conſtat em̄ ꝙ ratione nature nō ſunt inferiores boni malis. ratione aūt gratie conſtat. ꝙ me lioris conditōnis ſunt boni ꝙͣ mali. ergo videtur ꝙ tan tum vel eque boni pn̄t ſicut mali. ¶ Sed contra aug. in li. lxxxiij. q. intelligimꝰ q̄dā miracula etiā ſceleratos ho mines facere. qualia ſancti facere non poſſunt. Ad hoc vltimum ſoluit ibidem dicēdo. ꝙ non ideo potioris loci apud deum arbitrandi ſunt eſſe ſcelerati ꝙͣ iuſti: non eī acceptiores erant apud deum magi pharaonis ꝙͣ popu lus iſrahel. quia nō poterat ille populus facere quod il li faciebant. ꝙͣuis moyſes virtute dei maiora potuit. vn de reuera. mali non poſſent illa facere niſi ꝑmiſſi. boni autē ſi daretur a dn̄o poſſent ⁊ illa ⁊ maiora facere. nō tamen ſine recta ordinatōne dn̄i eſt. ꝙ eis nō datur hec poteſtas ſicut ⁊ malis. Unde ſubdens cauſaꝫ quare nō detur eis dicit. ideo non omnibꝰ ſanctis iſta tribuūtur ne ꝑnicioſiſſimo errore decipiantur infirmi. exiſtiman tes in talibus factis eſſe maiora dona ꝙͣ in operibus iu ſticie. quibus eterna vita comꝑatur. ꝓpterea dominꝰ ꝓ hibet hinc gaudere diſcipulos. cum ait. Nolite in hoc gaudere quoniam ſpiritus vobis ſubiecti ſunt. ſed gau dete quoniam nomina veſtra ſcripta ſunt ī celis Luce. x. Neqꝫ ergo ratōne nature nec ratōne gratie fiunt iſta miracula. ſed ex virtute dei. Quare autem non det̉ ali quando ſanctis ſicut peccatoribus. ratio eſt iam dicta. ¶ Ad hoc autem quod queritur vtrum indifferēter cir ca res omnes poſſint facere mali miracula. dicimus ſi cut credimus ꝙ non: etſi em̄ ratione nature eſſet dyabo lus ſuperior omnibus inferioribꝰ creaturis. tamen per peccatum ſuum ita p̄cipitatus eſt. vt non iam equaliter poſſit in omnibus creaturis: ſed quanto magis eſt igno bilior aliqua creatura inter ceteras. tanto magis exer ceant poteſtatem ſuam in illam. Unde quia ignobiliſſi mi inter omnia animātia vident̉ eſſe ſerpentes. ⁊ hmōi frequentius vtitur illis ⁊ exercet ſua miracula in hmōi Unde augu. xj. ſuper gen̄. ad liti. gaudēt demones hāc poteſtatem ſibi dari vt ad incantatōnem hominum ſer pentes moueant. vt quolibet modo fallāt quos poſſunt ⁊ aſſignat etiaꝫ cōgruitatem. quare magis vtunt̉ hmōi ſerpentibus ſubdens. Hoc autem facere ꝑmittuntur ad primi facti memoriam ꝯmendandam. ꝙ ſit eis quedaꝫ cum hoc genere familiaritas. Unde vult dicere. ꝙ in hͦ ꝙ modo decipiunt per miracula circa iſta cōmendatur memoria primi facti. ſcilicet ꝙ ip̄i deceperunt primum hominem per ſerpentem. quod debet homo memoriter retine̓. ⁊ etiā demones memorit̓ tenēt cognoſcētes in pe na qͣ ꝓ illa ſuggeſtiōe grauit̉ puniūt̉ quātū in illa pͥma temptatōe ſiue pͥmo facto ꝯmiſerūt in culpa. ¶ Articulus tercius D terciū quo querit̉ de illo verbo quod dicit aug. ꝙ boni xp̄iani faciūt miracula ꝑ publi cam iuſticiā: quid appellet̉ ibi iuſticia publica. aut em̄ quid creatū. aut quid increatū. Si aūt purū increatum ⁊ nihil ex ꝑte creature. tunc queritur. quar nō poſſunt ſimilit̓ mali xp̄iani facere miracula ꝑ publi cam iuſticiā ſicut ⁊ boni? Nec poteſt dici ꝙ hoc eſt. quia iſti habent fideꝫ formatā illi v̓o non. Iam em̄ tu tangis aliquid creatuꝫ. ⁊ ꝙͣtum ad hoc non dicebas tu. ꝙ bon facerent miracula. Si aūt dicatur ꝙ iſta publica iuſti cia ſit quid creatuꝫ. tunc queritur quid ſit illud? Si di catur ꝙ hoc ſit fides formata. ⁊ videtur hoc accipi ex hͦ quod dicitur ad hebre. xj. Omnia iſta miracula ſiue mi rabilia veteris legis fide dicuntur facta. ¶ Contra oſtē ditur auctoritate augu. ꝙ hoc nō ſit aliquid creatuꝫ: di cit em̄ in li. lxxxiij. q. queſtione. lxxx. fit vt ſancti dei ſerui quando eos hoc donuꝫ vtile eſt habere. ⁊ loquitur de do nō faciendi miracula. ẜm publicam iuſticiam. ⁊ quodā modo imꝑialem legem. ⁊ hoc eſt ſūmi dei poteſtatē. im perant infirmis poteſtatibꝰ ad quedam viſibilia facien da miracula. In illis enim ipſe deus imꝑat cuius tem plum ſunt. Ex qua auctoritate patet. ꝙ iſtud quo mira cula fiunt. ſiue illa publica iuſticia eſt quoddaꝫ diuinū ⁊ increatum. ¶ Preterea. ipſe dicit ꝙ boni xp̄iani fa ciunt per publicam iuſticiam. mali per ſigna publice iu ſticie. Sed illa ſigna per que mali xp̄iani faciunt mira cula. ſunt inuocationes nominis domini ⁊ hmōi. ſicut vult augu. ſed hec non ſunt ſigna niſi eius quod diuinū eſt. ergo publica iuſticia non fuit niſi quid diuinuꝫ ⁊ ita increatum. ¶ Solutio. dicimus ꝙ eſt quedam priuata poteſtas ſiue particularis. que confertur vnicuiqꝫ crea ture in creatione ſua. ẜm gradum ſuum: ẜm ꝙ dicimus ꝙ vnus angelus plus poteſt ꝙͣ alius. quia a creatōe ſua maiori poteſtati preditus eſt a deo. ⁊ angelus in genere pluſꝙͣ homo. ⁊ homo pluſꝙͣ brutum. ⁊ brutum pluſqͣ vegetabile. ⁊ ſic de alijs. Et ẜm hoc dicimus nos. ꝙ ma li etiam angeli a ſua creatione aliquam poteſtatem ac ceperunt. ſuper quaſdā creaturas viſibiles. aliquo mo do tranſmutādas vel diſponendas: quam poteſtateꝫ eti am nō amiſerunt cum etiam ceciderunt. ⁊ ꝓpter hoc ali quando ꝓpter illos qui vtunt̉ illa poteſtate ꝯfidentes et delectantes in illa. vt magis eos ſibi obligent. faciunt il la que poſſunt. Et hoc modo faciunt magi. de quibꝰ di cit augu. ꝙ faciunt per priuatos ꝯtractus. Eſt autē alia poteſtas publica ſiue vniuerſalis ſcilicet diuina. ⁊ hec dicitur publica iuſticia. quia publice regit omnia. ⁊ hec influit ſuper creaturas: ⁊ cum aliquis in iſta confidit. virtute ipſius influentis fiunt miracula. Sed hoc po teſt dupliciter eſſe. ſcilicet ꝙ iſta publica iuſticia influit ad faciendum miraculum. poteſt enim influere ⁊ ſuper inuocantem ⁊ ſuper facto pro quo inuocatur. ⁊ hoc mo do faciunt boni xp̄iani miracula: influit em̄ dominꝰ non ſolum poteſtatem ſuam ſuper factum miraculū. ſed eti am ſuper bonum xp̄ianum. ꝙͣtum ad fidem formataꝫ. ⁊ ꝙͣtuꝫ ad id quod cum fide formata requiritur ad hoc vt bonus xp̄ianus faciat miracula: nō enim ſola fides for mata ſufficiebat. ſed requirebatur aliqua alia expediē tia. ⁊ ideo in predicta auctoritate augu. non ſolum dice batur ſancti dei ſerui: qui enim ſancti ſunt non ſolum habent fidem formatam in preſenti. ſed addebatur vl terius. quando eos hoc donuꝫ habere vtile eſt. ⁊ tunc fi miraculum per publicam iuſticiam. Aliquando etian influit publica iuſticia ſuper factum tm̄ ⁊ non ſuper in uocantem: ⁊ tunc nihilominus aliqua facit dominꝰ mi racula propter honorem nominis ſui. licet non ſit bonꝰ xp̄ianus qui eum inuocat: ⁊ tunc dicuntur fieri miracū la per ſigna publice iuſticie. ¶ Ad illud quod obijcitur ꝙ ſi publica iuſticia dicit quid increatum tm̄. poterant miraculū facere per publicaꝫ iuſticiā mali ſicut ⁊ boni dicimus quod nō ſequitur hoc. Boni em̄ xp̄iani nō di cebantur facere miracula per publicā iuſticiā. eo ꝙ eſſet influxꝰ ſuꝑ factū tm̄: ſed qꝛ erat influxꝰ ip̄ius in illos: cū aūt mali faciūt miracula. nō eſt influxꝰ diuine poteſta

Queſtio .xliiij.
tis ſiue publice iuſticie. ẜm ꝙ iuſticia eſt in ip̄os malos īmo ſuꝑ ip̄m factū. ⁊ ideo nō poſſūt dici facere miracu la ꝑ publicam iuſticiam. ſicut ⁊ boni. ¶ Queſtio quad rageſima quarta de creatione ſubſtantiarum corporalium in cō muni Ompleto tractatu de ſpiritali natura āgelica cū adiutorio d̓i ſeꝗt̉ tractatꝰ d̓ ſb̓ſtātia corꝑali oīno. qui tractatꝰ diuidit̉ ꝑ creatōꝫ reꝝ corpo raliū. diſtinctōꝫ ornatū. multiplicatōeꝫ Circa v̓o creatōꝫ quedā ꝯſiderāda ſunt in cōmuni que dā in ꝑticulari. Circa ꝯſiderationē in cōmuni. ¶ Primo querit̉. vtrū res corꝑales dicant̉ creari rōne materie cū forma. aut rōne materie informis. Dico aūt informem duobꝰ mōis. Uel qꝛ nō habet formā. vel qꝛ habet in ꝯfu ſione. que dicitur chaos. Si v̓o rōne materie informis. quo illoꝝ modorū. ¶ Deinde ſi eſt ratōe materie infor mis altero duoꝝ modorū. Utrū eadeꝫ ſit materia infor mis celi ⁊ terre. aut differētes deſignent̉. ¶ Tercio que rit̉ ſi res corꝑales ſint ſimul create vl̓ nō ſimul. ¶ Quar to vtrū creatio fiat in die. aut ante oēm diem. ¶ Nembruꝫ primuꝫ B primū ſic. A ꝑfecto agēte ꝑfectū opus ⁊ a ꝑfectiſſimo ꝑfectiſſimū. ſed materia ī formis cuꝫ eſt ſine om̄i forma eſt imꝑfectiſ ſimū. ergo nō eſt ꝑfectuꝫ opus prout hmōi ſed creatuꝫ eſt ꝑfectuꝫ opus. cū eſt ꝑfectiſſimi agentis.ſ. dei. ergo materia nō eſt creata ſine om̄i forma. ¶ Ad idē facit. ꝙ intelligētia creata cū facit aliquid. n̄ ꝓducit ma teriā ſine om̄i forma. nec natura ſil̓r ſꝫ formā in materia ⁊ hec ſunt inferiora agētia ⁊ minoris virtutis: ergo nec deus qui eſt ſūmuꝫ agens. creat rem corporaleꝫ ratione ſue materie informis. ¶ Itē forma aliquo mō habet ſil̓i tudinē cū prīo. deus eī dicit̉ forma oīm exēplaris. ⁊ qͦd āmodo ꝯtinēs. ſed nullatenus dicit̉ materia om̄iuꝫ. er go cū creatio ſit ꝓpriuꝫ opus dei. ⁊ extendit ſe ad rem cor poralē: debet res corporalis dici creata potius ratione forme ꝙͣ materie. ¶ Si d̓o forte dicatur. ꝙ creatio dicit̉ eſſe ratione materie informis. habentis in ſe formas re rum corꝑaliuꝫ. ſed per indiſtinctionē. Contra hoc obij citur: confuſio contraria eſt ordinatōi. ſed ordinatio at teſtatur ſapientie. ergo ſūma ordinatio ſūme ſapientie: ergo a ſūma ſapientia nō procedunt īmediate res ſb̓ cō fuſione. nō ergo materia cuꝫ confuſiōe reꝝ corporaliuꝫ procedit a ſūma ſapiētia. ¶ Ad ideꝫ. Error reputatur in natura. quādo nō eſt formarū diſtinctio. vt ſi procederet corpus hūanū ſine ordinata membrorū diſtinctione. v. caput eſſet inferius ⁊ pedes ſuperius. ⁊ ita de alijs. vel nō apparerent ibi mēbra. Abſit aūt ponere erroreꝫ in oꝑe diuino. nō ergo creata eſt materia cuꝫ formaruꝫ confuſi on. ¶ Preterea forme q̄dā corꝑales ſūt int̓ ſe repugnā tes. ſi aūt eſſet confuſio formaruꝫ. eſſent cōtrarie forme ſimul. ⁊ ita cōtinua pugna: ſed pugna ſicut dicit Ioh̓. dama. eſt principiuꝫ diſſolutionis. ergo ibi eſſet diſſolu tio. nō ergo ſic poſſent ſtare. ¶ Ad cōtrariuꝫ ſic argui po teſt. Creatio eſt exitus de nō eſſe in eſſe. cui īmediatus eſt exitus de potentia materiali in actuꝫ. hoc aūt eſt facere ſed in operibus ſex dieruꝫ eſt factio ſiue conditio. dicit̉ em̄ fiat lux ⁊ facta eſt lux ⁊cͣ. ⁊ ita de alijs. ergo ante nō fuit niſi creatio. prius ergo creabatur de nō eſſe in eē ali quo modo materia. vt ſit ordo de nō eſſe oīno in poſſe eē. ⁊ deinde de poſſe eſſe in eſſe actu quod eſt eſſe per formā determinataꝫ. ¶ Iteꝫ primū habet potentiaꝫ ꝙͣtum ad om̄e. hoc aūt nulli poteſt cōmunicare cuꝫ ſit eius propri um. illud ergo in creatura quod magis aſſimilatur ei in vniuerſalitate potentie eſt materia. que eſt capax
oīm formarū. ergo primꝰ exitus a potentia diuīa videt̉ eſſe ꝯditio materie. vt capacis oīm formaꝝ. ¶ Itē deus habet in ſe ydeas ⁊ ratōes oīm formaꝝ. ſicut accipit̉ ex li. lxxxiij. q. Augu. rōnes aūt iſte forma dicunt̉. nihil at̄ in creaturis poteſt aſſimilari quoqͦmodo. niſi qd̓ habet in ſe cōtinentiaꝫ oīm formaꝝ corporaliū in genere. ergo cuꝫ hec ſit materia ſub indiſtinctiōe formaruꝫ videt̉ co uenienter huius fieri creatio. ¶ Preterea. diſtinctō non videt̉ eſſe niſi eꝰ qd̓ prꝰ fuit cōfuſū. ſi gͦ aſſignat̉ ab expo ſitoribꝰ opꝰ diſtīctōis formaꝝ p̄ceſſit gͦ opꝰ ꝯfuſiōis for maꝝ ī materia: hͦ aūt n̄ ē niſi ī oꝑe creatōis gͦ ⁊cͣ. ¶ Ad quod rn̄dendū eſt ẜm diuerſas ſnīas ſanctoꝝ: ẜm em̄ ſē tentiā auguſtini videt̉. ꝙ creatio erat materie cū forma ꝑficiēti eaꝫ. ita ꝙ ſingule res create eēt in ꝓprijs mate riebus ⁊ formis. Scd̓m aūt ſentētiaꝫ grego. ⁊ alioꝝ vi det̉ ꝙ creata ſit ī ſubſtātia materie. Unde dicit grego. in ſubſtātia ſimul facta ſunt. que de eis habent origineꝫ ſed nō in ſpecie. que ſequentibus diebus oſtenſa eſt. ſol ⁊ luna de celo. virgulta ⁊ huiuſmodi de terra. Augu. eti am in libro d̓ ſimbolo videt̉ hoc dicere. ordinatiſſimo d̓i munere prima capacitas formaruꝫ fieret poſtea forma rentur. quecunqꝫ formata ſunt. Item Auguſtinꝰ in xij. confeſ. Uno modo ſic exponit in principio deus creauit celum ⁊ terraꝫ. dei verbo ſibi coeterno. fecit deus materi am creature corporalis. vbi confuſuꝫ erat celum ⁊ terra que nunc iā diſtincta eſt ⁊ formata. in huius mūdi mo le ſentimus. Huic expoſitioni concordat quedā gloſa ſu per primuꝫ gen̄. Iteꝫ ſuper illud psͣ. Ipſe mandauit et creata ſunt. gloſa dicit informem materiam de nihilo. ¶ Si ergo teneatur prīa ſententia. reſpondenduꝫ eſt ad obiecta. dicendo ꝙ licet intelligi poſſit exitus d̓ non eſſe omnino in poſſe. ⁊ poſt de poſſe in eſſe actu. per formaꝫ tamen ſimul vtrūqꝫ factuꝫ eſt. vt ſimul crearetur forma cuꝫ materia. ⁊ hoc vt vnita. vt opus creatoris perfectuꝫ dicatur. ¶ Ad ſcd̓m dicenduꝫ eſt. ꝙ licet materia inqͣtū eſt capax formaruꝫ. quandaꝫ habeat ſimilitudineꝫ. ſed multum remotam reſpectu diuine potentie. nō tamen oportuit ꝙ ſic crearetur informis. ſed magis conuenie bat ꝙ eſſet capax in actu ꝙͣ tm̄ in potentia. ¶ Ad aliud dicendum eſt ꝙ aliter eſt de formis in materia exiſtenti bus. ⁊ de ydeis que ſunt in deo. In deo enim ſunt ydee nec ſunt aliud ꝙͣ ipſe deus. In creatura v̓o ſunt forme. ⁊ ſunt aliud ꝙͣ ip̄a. reterea nō diſtingui. id eſt confundi formas. non uenit ſumme ſapientie om̄ia diſponen ti. ⁊ ideo non in hoc haberent ſimilitudinem reſpectu ſumme ſapientie. in qua nulla eſt diſtinctio. ¶ Ad vlti mum dicendum. ꝙ opus diſtinctionis dupliciter poteſt intelligi. Uno modo vt prius formarum confuſio in ma teria. ⁊ poſtmodum diſtinguerentur. et hoc non eſt ẜm hanc ſententiam. Alio modo vt diſtinctio referatur ad ordinationem vniuſcuiuſqꝫ in ſuo loco: et licet hec ope ra conditio ſiue creatio ⁊ diſtinctio ſint diuerſa. nihil ominus ẜm auguſtinum ſimul erant. Unde cuꝫ res cor porales erant create vel condite. ſimul erant in proprijs locis diſtincte. licet vnuꝫ naturaliter pre intelligatur al teri: et ſcriptura que ſimul facta erant. non ſimul potu it dicere. ⁊ voluit etiā ordinē nature deſignare. ¶ Scd̓ꝫ Hieronimum autem ⁊ alios expoſitores. qui accipi unt diem vſitatiori modo ſicut contingit. et quia de cre atione fecit mentionem. q. ante omnem diem. videtur dicere. ꝙ creatio dicit̉ eē ratione materie informis. que tamen aliquo modo haberet in ſe formas. ¶ Ad obiectū autem primum in contrarium ſic eſt reſpondendum. a ꝑfectiſſimo agente ꝓceſſit perfectum opus. vt in ger re illo. nō em̄ ibi ſiſtit opus diuinum. ſed eſt vlterius or dinatu zad opus. vlterius quo dicebatur. Fiat lux ⁊cͣ. ſi ergo requiritur omnimoda ꝑfectio. requirenda eſt in vl timo oꝑe. ⁊ non in initio operis. ſicut ſi artifex facit do mum non eſt requirenda perfectio in initio ſui operis. ſed cum iam opus ꝯſummatū eſt. Creatio fuit opus re

ſpiciēs initiū oꝑm diuinoꝝ. ¶ Si v̓o obijciat̉. ꝙ eque fa cile eſt deo. totū opus in ꝯſū matōe feciſſe ſicut primo ſb̓ quadā informitate ⁊ poſtea ſub cōſūmatiōe. Artifex em̄ ſi ſtatim poſſet in initio actu cōſūmare domū. nō primo leuigaret ligna ⁊ lapides poliret. ſed ſtatim domū cōple ret. Dicendū ꝙ dn̄o eſt eque facile cui dicere facere eſt. vel quod plus eſt. velle eſt facere. ẜm ꝙ dicit̉ in psͣ. Oīa quecunqꝫ voluit dn̄s fecit. nihilominus voluit in iſto ꝓ greſſu ordinē rerum naturaleꝫ oſtendere. vt primo ſint principia ꝯdita. deinde ea que aliquo mō ab ip̄is ducūt originē. ſicut dicit Gre. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū ꝙ in hoc oſtendit̉ virtus agētis primi. excellere virtutē agetis ẜm naturā. vel agentis creati ẜm volūtateꝫ. quia poteſt vtra qꝫ modo res cōdere. ⁊ ſubito ⁊ ſucceſſiue. agēs aūt cre a tum nō niſi ſucceſſiue. Et ſi hoc perfectio eſt ꝙ exit ab a gente creato. multomagis eſt ꝑfectio ꝙ a deo agēte ꝓce dit. qd̓ ad ſuum finē ꝓducit̉: nō em̄ agens creatū ab ini tio oꝑis ſui ꝓducit rem ꝑfectaꝫ. ſed cū eſt opus ꝯſūma tū. ¶ Ad tercium dicendū. ꝙ licꝫ forma habeat ſimilitu dinē cum deo. qui forma dicit̉: nihilominꝰ ⁊ materia ſū me potētie habet aliquā ſimilitudinē. ⁊ ita voluit dn̄s vt vtraqꝫ ſil̓itudo oſtenderet̉. ⁊ res creare ī materia. ⁊ res creare in ꝓpria forma ſiue ſpecie diſtincta. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de ꝯfuſione formaꝝ. Reſpondet̉. ꝙ eſt quedaꝫ ꝯfuſio oppoſita ordini. cū forme errore agētis imprimūt̉ oꝑe iam ꝯpleto. ſic aūt nō eſt hic. qꝛ ſic repugnāt ſumme ſapiētie. Eſt aūt alia ꝯfuſio. cū nōdum ſunt res. vnaque qꝫ cōfuſio in ſuo debito loco qui debet̉ forme diſtincte. ⁊ ẜm hoc ī initio oꝑis nō repugnat ſūme ſapiētie. Eſt aūt ꝯfuſio quedā latebra formaꝝ. in ſuis principijs. ⁊ ẜm hͦ eſſe formas ī ſuis principijs originalit̓. nō repugnat ſa piētie. īmo on̄dit ſapīaꝫ. ꝙ em̄ forme elemētoꝝ ſint ī ele mētis original̓r non repugnat ſapīe. ſed on̄dit ſapīam. ¶ Ad aliud dicēdū ꝙ iſte modꝰ eēndi formaꝝ nō eſt per modū mōſtri. qd̓ cū factum eſt. vel habet diminutiōem in ꝑtibꝰ vel inordinatōꝫ. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ iſte mo dus eſſendi formas ſil̓. nō facit ꝯtinuā pugnā. ꝯtinua em̄ pugna dr̄ eē. cū forme ſint in ſua virtute vt poſſint agere ropinquāt ſibi in ſitu. ¶ Membrum ſecundum D ſcd̓m quo querit̉ vtꝝ eadeꝫ ſit materia celi ⁊ terre vel nō. Et videt̉ ꝙ eadē ſit ma teria. quia generi in ratione reſpōdet ma teria ī natura. ſic̄ differētie rn̄det forma. ſed idē eſt genus oīm corꝑaliū ſuꝑioꝝ ⁊ inferioꝝ. Utro biqꝫ em̄ eſt ſubſtātia corꝑea. ergo eadē materia ī natura ſiue ī fieri. ¶ Itē rari ⁊ denſi eadē eſt materia. Sil̓r gra uis ⁊ leuis. pari rōne lumīoſi ⁊ tenebroſi. ſed lumīoſū ē a ꝑte celi. tenebroſū a ꝑte terre. gͦ eadē eſt materia celi et terre. ¶ Itē diuiſio pͥma fuit lucis ⁊ tenebraꝝ. ſed ẜm al chuinū ⁊ quoſdā alios expoſitores. que poſt erāt diuiſa ſiue diſtincta. priꝰ erāt ī materia īformi. gͦ cū lux ⁊ tene bre int̓ ſe diſtinguerent̉. priꝰ erāt ī vna materia informi. gͦ vna erat materia celi ⁊ terre. ¶ Itē aug. ẜm vnā expo ſitōꝫ ſic exponit in glo. ſuꝑ gen̄. creauit celū ⁊ terrā.i. in formē materiā vtriuſqꝫ. ergo videt̉ ex hoc dicere. ꝙ eadē ſit vtriuſqꝫ materia informis. ¶ Itē in materia eſt potē tia receptiua pl̓ium formaꝝ ad veſtigiū dei. cuius ē po tentia factiua pluriū: ſed vniuerſalior eſt potētia dei in agēdo ꝙͣ hic in recipiēdo. erit ergo materia corꝑal̓ rece ptiua formaꝝ corꝑaliū. que fiūt a diuīa potētia agente. ſicut ergo hec vna ē in agēdo. ita videt̉ illa eē vna in reci piēdo. gͦ erit vna materia celi ⁊ terre. ¶ Iteꝫ ꝓbat ph̓us materia corruptibiliū eē incorruptibilē. Nā ſi corrum peret̉. nunꝙͣ eē ſtatꝰ. Si ergo materia corruptibiliū ē in corruptibil̓ ⁊ materia incorruptibiliū incorruptibil̓. qꝛ ſi corruptibilis eēt. aliqd̓ pͥncipioꝝ rei incorruptibilis eēt corruptibile: ſed cuiꝰ aliqd̓ principiū eſt corruptibile ip̄m eſt corruptibile. ergo incorruptibile eēt corruptibile
ſed hoc ſtare nō poteſt. ergo materia incorruptibiliū eſt incorruptibilis. Si ergo vtrobiqꝫ materia eſt incorru ptibilis. quid prohibet vnam eſſe materiam vtrorun qꝫ corpoꝝ. ſed corꝑa que ad celū ꝑtinent dicunt̉ incorru ptibilia. que v̓o ad terram ꝑtinent vel elementa dicunt̉ corruptiblia. ergo eadem fuit materia celi ⁊ terre. ¶ Itē dicit ph̓us. Impoſſibile eſt eē materiā abſqꝫ magnitudi ne. ſed magnitudo nō eſt ſine corporeitate. gͦ impoſſibile ē eā eē abſqꝫ corꝑe itate. ſed forma hāc poſſibile ē ꝯmūem eē celo ⁊ terre gͦ materiā poſſibile eſt eſſe ꝯmunē. ¶ Item aquaꝝ ſuꝑioꝝ ⁊ inferioꝝ vna fuit materia. de qua dice bat̉ ſpiritꝰ dn̄i ferebat̉ ſuper aquas. ſed ex aquis ſuꝑio ribꝰ factū eſt celū aqueū ⁊ criſtallinū. ergo celum criſtal linū habuit materiaꝫ cōmunē cum aquis inferioribus ſed illud celū cū ſit ſuꝑius. videt̉ eē nobilius ⁊ ſimplici us ꝙͣ firmamētuꝫ. ergo multo fortius firmamentū habe bit materiā ꝯmuneꝫ cum aquis inferioribꝰ. ⁊ ita cū ter ra: terra em̄ cōmunis materia eſt. ergo celoꝝ ⁊ terre vna eſt cōmunis materia. ¶ Itē ſidera que fiūt in firmam to. habēt cōmunē materiā cū firmamēto. cū ſint fixa in eo: ſed ſiderū ſicut dicit gre. materia in celo primitꝰ crea to deſignat̉. dicit em̄ ſol ⁊ luna ⁊ ſydera quarto die ī ce lo facta ꝑhibent̉. ſed quod quarto die ꝓceſſit in ſpecieꝫ. p̄mo die in celi ſubſtātia extitit ꝑ ꝯditionē. ergo firma mentū habet ſuaꝫ materiā deſignataꝫ in celo primitus creato: ſed firmamēto ⁊ terre ſicut dictum eſt. cōmunit eſt materia. ergo celi et terre eſt vna materia. ¶ Contra Illoꝝ dicit̉ eſſe vna materia. que ſunt adinuiceꝫ tranſ mutabilia. vel que in illa reſoluunt̉: ſed celū ⁊ terra nō ſunt adinuicē trāſmutabilia. nec vnū in aliud tāꝙͣ in prī cipiū materiale reſoluitur. ſicut elemēta in ele mēta. er go nō eſt eorum vna materia. ¶ Item corruptibiliū ⁊ in corruptibiliū nō eſt vna materia. In incorruptibilibus em̄ cum ſint ꝑpetua. nō differt poſſe ⁊ eē. ergo nō eſt ea dem materia: cū poſſe a potentia materie dicat̉. ¶ Item ſi vna eēt materia vtriuſqꝫ. ⁊ prius create erant res ī ma teria. nō diceretur in prīcipio niſi vnū ſolū creatum: di cta aūt ſunt duo. ergo n̄ eſt vna materia vtriuſqꝫ. ¶ It in celo nō eſt materia ſubiecta priuationi. In terra v̓o ē materia ſubiecta priuatiōi. ergo nō eſt eadeꝫ materia ce li ⁊ terre. ¶ Item in celo nō eſt materia ſubiecta genera tioni ⁊ corruptioni. In terra v̓o ſubiecta eſt generatio ni ⁊ corruptioni: gͦ nō eſt vna materia vtrobiqꝫ. ¶ Huiꝰ etiaꝫ gratia querit̉ vtruꝫ cū dicit̉. In principio creauit deus celū ⁊ terraꝫ. vtrunqꝫ creatum eſt informe: aut vnū informe ſcꝫ terra. ⁊ alteꝝ formatū ſcꝫ celū: ⁊ videt̉ ꝙ vnū ſit creatū informe ⁊ alteꝝ formatum. De terra em̄ dr̄. ꝙ erat inanis ⁊ vacua. ī quo notat̉ informitas: de celo at nō dr̄. ergo celū ī ſua creatiōe iaꝫ formaꝫ habuit. Nam ſi nō habuiſſet. ī ſuo genere diceret̉ vacuū. quē admodū terra ī ſuo genere dr̄ vacua. ¶ Item celū ſicut dicit ſtrabꝰ nō viſibile ſed empirreū. nō ab ardore ſed ſplēdore ſtatī ſāctis āgelis eſt repletū. ſed ꝯſtat ꝙ nō fuit repletū ſct̄is āgelis anteꝙͣ eſſet formatū. ergo ſtatim fuit formatū. ſꝫ de terra nō ſic dicit̉. ꝙ ſtatim formas ſuas receperit. er go vnuꝫ creatum eſt vt informe. vnde ſubdit̉ congregē aque ⁊cͣ. Alterum v̓o formatum ſcꝫ celū. ¶ Item licet le gatur de celo ꝙ dicit̉ firmamentuꝫ. quod factum ſit po ſtea vel de celo aqueo. nō legitur de celo empirreo ꝙ po ſtea factum fuerit. Si em̄ diceret̉ ꝙ noīe lucis intellige retur. hoc ſtare nō poteſt ẜm expoſitōꝫ ſanctoruꝫ. qui vi dent̉ dicere. ꝙ lux illa creata fuit in illa ꝑte in qua ſol. ⁊ ratio mouēs eos eſt. ꝙ lux illa ꝑ ſui p̄ſentiam ⁊ abſent am faciebat dieꝫ ⁊ noctē. Hoc aūt nō poſſet facere celu empirreū. ſed nomīe illius lucis deſignaret̉. ex om̄i em̄ ꝑte circūdabat terrā ⁊ circūdedit. ergo cum nō legar poſt factū. neceſſe eſt vt intelligamus factū. cuꝫ dicit̉ in principio creauit deus celum ⁊ terram. ergo vnuꝫ crea tum eſt ī ſua forma diſtincta. alteruꝫ nō. ¶ Contra. ſo ⁊ luna ⁊ ſidera primo die dicunt̉ eē ꝯdita ꝑ ſubſtātiam ī

.xliiij. Queſtio
celo. ſed poſtea formata ꝑ ſpeciem. ergo celū primo die creatū fuit ſub quadam informitate. ⁊ poſtea ꝑ ſpecies diſtinctū. ¶ Itē ſtrabus plures diſtinguit celos. etiā cor porales. ſed cōſtat ꝙ quorundā forma infra determinat̉ ergo primo creatū eſt vt informe. ¶ Itē aug. ꝓut ꝑ celū intelligit̉ angelica natura. adhuc dicit quādā deſigna re informitatē. cuiꝰ formatio infra dicit̉. fiat lux ⁊cͣ. ml̓ to ergo fortius ſi noīe celi deſignat̉ corpus. magis debet informis deſignare. ¶ Ad qd̓ dicēdū ſine p̄iudicio meli oris ſnīe. ꝙ nō eſt vna materia ꝯmūis celi ⁊ terre. ¶ Ad obiectū aūt primū rn̄dendū. ꝙ licꝫ ſit vnū genus oīm in rōnali ph̓ia. nō tn̄ eadem eſt materia: nō em̄ ſemꝑ reſpō det materie genꝰ. licꝫ dicamꝰ genus eē ad modū materie differētias ad modū forme: oꝑtet eī ẜm hoc dicere. ꝙ ea dem eſſet materia ſpūuꝫ ⁊ corpoꝝ. ꝙ nō admittimꝰ. Di nguūt ergo. ꝙ quedam eſt materia ſubiecta motui et arietati. ⁊ hec eſt in elemētis. ⁊ eſt quedā ſb̓iecta mo tui nō ꝯtrarietati. ⁊ hec eſt in ſuꝑceleſtibꝰ corporibꝰ. Eſt tercia que nec ē ſubiecta motui nec ꝯtrarietati. ſed tm̄ for me. ⁊ hec eſt in inferioribꝰ vt ſpiritibꝰ. nō eſt ergo ꝯmu nis materia ſpūuꝫ ⁊ corpoꝝ. nec corꝑm ſuꝑceleſtiū ⁊ in feriorum ẜm ph̓m. Oportet aūt nos ſequēdo expoſitōes ſāctoꝝ aliquatenus aliter dicere. vt nō dicamꝰ eandem materiā celi ⁊ terre eſſe. ſi celi nomīe(ſicut dic̄ ſtrabus) ibi tm̄ celū empirreū intelligat̉. Si d̓o celi noīe intelligā tur firmamentū ⁊ ſidera: diſtinguendū eſt. Nam mate ria cōmunis poteſt dici in qua fit formaꝝ adinuicē trāſ mutatō. ⁊ ẜm hunc moduꝫ nō dicit̉ celi ⁊ terre cōmūis materia: ⁊ ſic loquit̉ grego. cum diſtinguit celū ⁊ ea que ad celū ꝑtinent. a terra ⁊ ab his que a terra producunt̉. Si v̓o dicat̉ materia ī qua eſt formaꝝ diſtinctio anteꝙͣ diſtinguant̉. ẜm hͦ cōmuis materia potuit eē celi aquei: ⁊ celi qd̓ dicit̉ firmamentū. ⁊ celoꝝ inferioruꝫ ẜm ſtrabi diſtinctōeꝫ. ¶ Ad obiecta aūt. ſcd̓o ad hoc ꝙ ſit vna ma teria ꝯmunis oīm corpoꝝ dicendū eſt ꝙ nō. ẜm qd̓ dicit̉ materia ſubiectū trāſmutatōis formaꝝ. ⁊ reſpondēduꝫ eſt ad hoc ꝙ dicit̉. ꝙ ſicut rari ⁊ denſi. ⁊ grauis ⁊ leuis vna eſt materia. ita ⁊ luminoſi ⁊ ſui oppoſiti: dicendū ꝙ nō eſt ſimile. Rarum em̄ ⁊ denſū cōmunicāt in materia trāſmutabili. ⁊ ſimiliter graue ⁊ leue. luminoſū at̄ ⁊ ſu um oppoſitū nō niſi dicat̉ lumen ⁊ tenebra. ẜm ꝙ ſunt ī aere ⁊ in aqua. que receptabilia ſunt vtriuſqꝫ. ẜm aūt q luminoſitas eſt in celo empirreo. opacitas aūt in terr. nō cōmunicāt in materia tranſmutabili. Dicunt tn̄ alij materiam quodāmō eſſe vnā. ⁊ ꝯtinuitatem habere a ce lo empirreo vſqꝫ ad terram: ſed nō video qualiter hoc eē poſſit. eo ꝙ moueat̉ orbicularit̓ vnū corpꝰ altero nō mo to orbiculariter. qd̓ in eo ꝯtinet̉. hoc aūt nō accidit in cō tinuis. quoꝝ natura eſt vna ⁊ homogenia. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ diuiſio lucis a tenebris attendit̉ ꝙͣtū ad viciſ ſitudinē temꝑis. vt dies a nocte diſtingueret̉: nō quin p̄ us vere diſtinguerent̉. quibꝰ hec pͥmo cōpetunt. ſcꝫ celū ⁊ terra: celo em̄ ꝯpetit luminoſitas. terre opacitas. Ab his aūt dicunt̉ media vt aer ⁊ aqua. lucida ⁊ tenebroſa. ⁊ ẜm alios expoſitores illa lux que facta fuit. ẜm ſui re uelatōꝫ diſtinguebat diem ac noctē. ¶ Ad quartū dicen dum ꝙ cum ꝑ celū ⁊ terraꝫ intelligit̉ materia vtriuſqꝫ. repetendū eſt vt dicat̉ materia celi. ⁊ materia terre. vt ſi cut ſunt duo corꝑa nō adinuicē tranſmutabilia. ita diffi rentē habeāt materiā. ¶ Ad quintū dicendū eſt. ꝙ licet materia ſit veſtigiū diuīe potentie. tn̄ hoc eſt ẜm multi plicem imꝑfectionē ⁊ diminutōeꝫ. Diuīa eī potētia vna eſt ad oēm formā faciendā. Materia v̓o diuidit̉. vt vna ſit ad formas corꝑales. ſicut ad formas elemētares. Al tera ad formas corꝑm ſuꝑceleſtiū. ⁊ ideo dixit ſub dupli ci noīe celi ⁊ terre. Itē diuina potētia eſt actiua potētia v̓o materie eſt ſuſceptiua. Itē in deo idē eſt potētia ⁊ eſ ſentia. In materia v̓on eſt idē. cū ſit creatura: eſt ere materia veſtigiū. nō coequatū ei cuius eſt veſtigiuꝫ. ſed in parte ẜm diminutionem reſpondet. ¶ Ad ſextum v̓o
dicendum. ꝙ incorruptibile poteſt dici qd̓ nō poteſt de ſinere eē. ⁊ ẜm hoc deus eſt incorruptibil̓. materia v̓o ſi ue corpoꝝ celeſtiuꝫ. ſiue inferiorum corruptibilis eſt vt creatura. Alio mō dicit̉ incorruptibile quod nō corrū pit̉. ⁊ ẜm hoc vtraqꝫ materia dicit̉ incorruptibilis. Erit em̄ celum nouum ⁊ terra noua. nec tn̄ oꝑtet ꝓpter hoc ē vna ſit ſubſtātia materie huiꝰ ⁊ illius. Tercio mō dici incorruptibile. quod nō eſt ſubiectuꝫ corruptōi. ⁊ hͦ mō materia corpoꝝ ſuꝑceleſtium. dicit̉ incorruptibilis: in ea em̄ nō tranſmutant̉ forme. Materia v̓o corpoꝝ elem̄ toꝝ nō dicit̉ incorruptibilis iſlo mō. cū ſit ſubiectū for maꝝ trāſmutabiliū: dicit̉ aūt incorruptibilis. qꝛ nō co rumpit̉ rōne forme que fuit in ea. ¶ Ad ſeptimū dicēdi ꝙ licet materia nō ſpoliet̉ a magnitudine. tn̄ diſtinguit̉ nateria ſuꝑiorum corꝑm ⁊ materia inferioꝝ. vt nō di cat̉ vnā eſſe corꝑalē materiā horum ⁊ illoꝝ. nec ſequū ſi corporeitas formaꝝ eſt vna in genere. ꝙ ſit vna in nu mero. ꝓut materiā dicimus eſſe vnā. ¶ Ad octauū dice dū eſt. ꝙ negat̉ aliquo modo vnā materiā eſſe celi aquei ⁊ terre. ſiue etiā firmamēti. ſed nō illo modo quo mate ria dicit̉ eē ſubiectū trāſmutatiōis formaꝝ adinuicem. ¶ Deīde reſpondēdū eſt ad illud quod querebat̉. Utrū vtrūqꝫ. celum ſcꝫ ⁊ terra creata eſſent in forma. aut vnuꝫ formatū. ⁊ alterum informe. Reſpondendum ꝙ ẜm ꝙ habet̉ in li. de eccleſiaſticis dogmatibꝰ. angeli creati in telligunt̉. cum creatum erat celum: ⁊ ita videtur ꝙ celū empirreū creatū ſit cū forma ſua. qꝛ āgel̓ ē repletū: nihil omīꝰ tn̄ pt̄ dici informe quia nōdū acceꝑat formā firma mēti. ⁊ ita d̓ alijs. Rō at̄ ꝓpt̓ quā dr̄ terra vacua. celū at̄ n̄. qꝛ terra ſic̄ nūc ht̄. vt fiāt aliqua ex illa. nō tūc habuit. nūc em̄ eſt quaſi mater que grauida eſt multoꝝ fetuum celum aūt licet poſt ornatum ſit. nō tn̄ dictum eſt vacuū reſpectu alioruꝫ ex ipſo naſcentium. ⁊ iō non dicit̉ de ce lo ſicut de terra. Uel poteſt dici. ꝙ cum dicit̉. In princi pio creauit deus celū ⁊ terrā ꝑ celū ⁊ terram deſignatur materia informis. ex qua facta ſūt celū ⁊ terra. ⁊ quodā mō vna. Unde aug. ꝯtra manicheos. pͥmo materia facta eſt ꝯfuſa ⁊ informis. vn̄ om̄ia fierent. que diſtincta atqꝫ formata ſūt: qd̓ credo a grecis chaos appellari: ſic em̄ ⁊ ī alio loco diximꝰ dictū in laudibꝰ dei. ꝗ feciſti mundū de materia informi ꝙ aliꝗ codices hn̄t de materia inuiſa ⁊ iō rectiſſime credit̉ deꝰ oīa de nihi lofeciſſe. qꝛ etiam ſi om̄ia formata de prima materia facta ſunt. hecip̄a tn̄ materia d̓ oīno nihilo facta eſt. ¶ Itē infra. Informis gͦ materia illa quā de nihilo deus fecit. appellata eſt prīo celum ⁊ terra et dictum eſt. In principio fecit celum et terrā. n̄ qꝛ hͦ iā erat. ſꝫ qꝛ hoc eē poterat: ⁊ celum poſtea legitur factū. quēadmoduꝫ ſi ſemē arboris ꝯſiderantes ibi dicamꝰ eſſe radices. ⁊ robur. ⁊ ramos. ⁊ fructus. et folia. nō qꝛ iam ſunt. ſed qꝛ inde futura ſunt: ſic dictū ē. In principio fecit deꝰ celū ⁊ terram. q. ſemen celi et ter re. cum in cōfuſo adhuc eſſet ⁊ celi ⁊ terre materia. Sed quia certum erat inde futuruꝫ eſſe celum ⁊ terram. iam ⁊ in ipſa materia celum ⁊ terra appellata eſt. ¶ Item in fra. hanc autē informeꝫ materiam etiā terraꝫ inuiſibilē atqꝫ incompoſitam voluit appellari. quia inter om̄ia ele menta mundi. terra videt̉ minus ſpecioſa ꝙͣ cetera. Inui ſibilem aūt dixit ꝓpter obſcuritateꝫ. ⁊ incompoſitam ꝓ pter informitateꝫ. Eandem etiā materiaꝫ aquam appel lauit. ſuper quā ferebatur ſpiritus dei. ſicut ſuperfertur rebus fabricandis voluntas artificis: propterea v̓o non abſurde etiam aqua dicta eſt iſta materia. quia om̄ia q̄ interra naſcunt̉. ſiue aīalia. ſiue arbores vel herba. ⁊ ſiqͣ ſūt ſimilia. ab humore incipiunt formari atqꝫ nutriri: hec gͦ noīa oīa. ſiue celū et terra. ſiue terra inuiſibil̓. ſiue terra incompoſita. ⁊ abyſſus cum tenebris. ſiue aqua ſu per quaꝫ ſpiritus ferebat̉: nomīa ſunt informis mate rie. vt res ignota notis vocabulis inſinuaretur. Dictuꝫ eſt ergo celum et terra inuiſibilis ⁊ incompoſita. et tene bre ſuper abyſſum: quia informis erat. et nulla ſpecie

cerni aut tractari poterat. etiam ſi homo eſſet qui vide ret atqꝫ tractaret. Dicta eſt aqua. quia facilis et ductil ſubiacebat operanti. vt de illa omnia formarentur. Sed ſub his noībus om̄ibus materia erat inuiſa ⁊ informis de qua deus condidit mundum. De empireo aūt non fit ibi mentio. niſi hoc ſit cuꝫ dictum eſt. fiat lux ⁊ facta eſt lux. ſꝫ tūc oporteret diē ⁊ noctē aliter dicere ꝙͣ ex reuolu tione luminoſi ꝯtra opacum vt dies diceret diſtinctiōeꝫ lucis a tenebris. nox aūt ecōuerſo. ¶ Sed ẜm hoc quali ter fieret pͥmus dies ⁊ ſcd̓us. niſi ꝓpter differentiā rerū factarū nō ꝑ reuolutionē luminoſi corꝑis circa terram ¶ Ad hoc aūt ꝙ vna fuit materia informis. nō tn̄ oīno ſine forma. ſed ſine formaꝝ corꝑaliuꝫ diſtinctione. facit qd̓ dicit hugo de ſancto victore. qui querit ſi mundꝰ cre atus eſt ex materia informi. ſicut dicit̉ in libro ſapientie quare placuit dn̄o primo creare informe. et poſtea forma re. cum diuine potentie ſit eque facile totum ſub forma diſtincta condere. ¶ Reſponſio. In ceteris rebus a rati onali creatura ſcꝫ intellectuali. informis materia facta eſt ac deinde formata: vt eo ipſo demōſtraretur ꝙ ab ip ſo prius nō exiſtentia accepiſſent eſſentiam. ſine quo for mam et ordinem non poterant habere confuſa. Eodem modo rationalis creatura quodāmō prius informis fa cta eſt. ⁊ poſtmodū ad creatorem ſuum conuerſa forma da erat ⁊ ideo foris prius eſt ea demonſtrata informis materia poſt formata: vt quanta foret inter eſſe ⁊ pulch rum eſſe diſtantia diſcerneret. per hoc amonita eſt ne cō tenta eſſet eo ꝙ per conditionem acceperat eſſe. donec pulchrum eſſe ac bene adipiſceretur. quod per amoris conuerſionem a creatore acceptura erat. ¶ Item queri tur ſi omnino ſine forma creata eſt. ⁊ reſpondeo. Non puto primā illarum rerum materiam ita informē eē. vt nullam oīno formaꝫ habuerit. ita tn̄ informem appella ri poſſe. ꝙ in confuſione ⁊ permixtione quadam ſubſi ſtens. nondum hanc in qua nūc creditur diſpoſitōeꝫ ap tam ⁊ pulchram recepiſſꝫ. Hoc etiam videtur ꝑ hoc qd̓ ſequitur. ꝙ nō eſt abſurdum. ſi vno momento tꝑis cun cta creata ſunt ſimul rerum viſibilium ⁊ corporalium materia. ⁊ inuiſibilium in angelica eſſentia: ex quibus omnibus colligitur. ꝙ creata eſt vna materia omnium corporalium ⁊ viſibilium. in quibus ſi contineatur celū empirreum. nō contradico. in his em̄ nihil te mere eſt dif finiendum. ¶ Scd̓m hec ergo rn̄dendū eēt ad obiecta ī ꝯtrariū ex altera ꝑte. ꝙ licꝫ vna eēt materia īformis celi ⁊ terre. n̄ tn̄ ſic eēt vna. vt ī ea fieret tͣnſmutatō formaꝝ ce li ⁊ terre. ¶ Ad ſcd̓m dicendum. ꝙ licet celum ſit incor ruptibile. quia non corrumpit̉. tn̄ poſſe in eo prius diffe rebat ab eſſe: prius enim potuit eſſe in materia informi ⁊ deinde materia diſtincta. Ꝙ aūt dicit̉ ꝙ poſſe ⁊ eē nō differūt in ꝑpetuis. in ꝯtingētibꝰ aūt differant hoc eſt. qꝛ cuꝫ ſunt ꝑpetua. potētia eſt ſimul cū actu. licꝫ in eſſen tia differat in ꝯtingētibꝰ aūt potētia eſt an̄ actu. ita ī cor ruptibilibꝰ. cū iā eſſe ꝑ forma acceperūt ſil̓ ē eſſe ⁊ poſſe In corruptibilibꝰ v̓o inqͣtū hmōi poteſt eē poſſe priuſꝙͣ eſt eē. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ licet duo nominent̉. hoc nō eſt qꝛ tūc eſſet celū ⁊ terra. ſed qꝛ futura erāt poſt. ẜm ꝙ dicit Aug. ꝯtra manicheos. Un̄ nō ꝓpter hoc oꝑtet dice re duplice eē materiā. ¶ Ad quartū dicēdū. ꝙ illa rō ꝓ cedit ẜm ſtatū in quo mō eſt celū ⁊ terra. nō ẜm ſtatū in quo tūc fuerūt. Nūc em̄ ex terra poteſt fieri aqua vl̓ aer nō ſic aūt fit aliqd̓ aliud ex materia celi. Sil̓r rn̄dendū eſt ad quintū. ¶ Ad hoc v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ ſi vna eēt mate ria ꝯtinua celi ⁊ eoꝝ que ſūt īfra celū. moto illo illa mō uerent̉. dicendū eſt. ꝙ vel ī diſtinctōe formaꝝ facta eſt di ſtinctio materiaꝝ vel nō: ſequit̉ ꝙ ſi vna eēt materia. ꝙ ꝯtinuitatē hr̄ent nature. ei que fierēt ex illa. ¶ Ad illud v̓o quod querit̉. Utꝝ vtrūqꝫ eēt informe vel nō. Rnden dū ẜm hoc. ꝙ vtrūqꝫ eēt informe ſed nō ſil̓r oīno: plus ei accedebat ad eē forme vnū ꝙͣ alteꝝ. ſed in hoc ſil̓r. ꝙ in forme erat.i. indiſtinctū: ſꝫ ẜm Hugo. terra erat ip̄m terre elemētū. ꝑ celū v̓o mobilis ꝯfuſio reliquoꝝ triū: ⁊ lo ꝗt̉ ẜm opiniōeꝫ illoꝝ. ꝗ dicebat oīa fieri ex quatuor ele mētis. ſed huic opiniōi non acquieſcit̉ ẜm ph̓os. nec ẜm aug. terra dicit̉ ibi elemētū. ſed elemētoꝝ materia. ¶ Membrum tercium I D terciū quo querit̉. Utꝝ om̄ia eēt ſim creata. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ Ecc̄i. xviij Qui viuit ineternū creauit oīa ſimul. Itē dr̄ in pͥncipio gen̄. Iſte ſūt generatōes celi ⁊ terre in die quo creauit deꝰ celū ⁊ terrā gͦ vno die. gͦ ſi ¶ Cōtra. mēſura rn̄det mēſurato: ſed res mēſurate ī ſua natura erāt ordīate. gͦ ⁊ mēſure ẜm priꝰ ⁊ poſteriꝰ. Si gͦ creatū eſt firmamētū. ⁊ ea que ſūt ī terra ẜm priꝰ ⁊ po ſteriꝰ erūt creata. ¶ Preterea. facta erunt in diuerſis die bꝰ. ⁊ ita in diuerſis tꝑibꝰ. vt ordo ī mēſura rn̄deret ordi ni ī mēſurato: gͦ pari rōne dicerent̉ creata ẜm priꝰ ⁊ po ſteriꝰ ſicut facta. Si v̓o ſimul dicat indifferētiaꝫ vt cum dr̄. Qui viuit ineternū ⁊cͣ. hoc nō videt̉. cū vnuꝫ nō dica tur creatū in pͥncipio ſed duo. ⁊ ita nō om̄ia dicant̉ ſi mul creata. qꝛ in vna materia que de nō eē ꝓdijt in eſſe. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ſimul dicit indifferētiā mēſure ex ꝑ te creatoꝝ. que tn̄ creata ſūt ī duplici rōe matē̓ie ſcꝫ celi ⁊ terre. Ad hāc em̄ duplicē materiā oīa corꝑalia reducū tur. differēter aūt dicunt̉ materia. celū em̄ dicit̉ materia vt in qua facta ſūt. terra aūt vt ex qua duxerūt originē ⁊ adhuc ducūt. ¶ Ad obiectū aūt dicēdū. ꝙ nō eſt ſimi de creatōe ⁊ factōe. factō em̄ reſpicit formas diſtinctas vbi ordo deſignat̉. ⁊ ita pt̄ deſignari dies. ẜm ꝙ dies eſt ex reuolutiōe luminoſi. creato v̓o vt diſtinguit̉ a facere reſpicit materiā. ⁊ ita nō dr̄ ibi prius ⁊ poſteriꝰ qd̓ reſpi cit formā ſed ſimul. nec oꝑtet ſi mēſurata ſūt ī natura or dinata. ꝙ ꝓpter hoc ſit ordo ex ꝑte mēſure: ad priꝰ em̄ et poſteriꝰ natura. n̄ ſeꝗt̉ priꝰ ⁊ poſteriꝰ in duratōe. ⁊ ſic pꝫ rn̄ſio ad pͥmū obiectu. ¶ Huiꝰ rei gr̄a querit̉. Utꝝ crea tio fuit ſimul cū factōe. qua ſingl̓a facta ſūt. ꝙ nō arguit ex hoc. ꝙ nō ſimul oīa facta ſūt. ẜm dieꝝ diſtinctōꝫ ⁊ ſi mul creata ſūt. ergo creatō nō fuit ſil̓ cū factiōe. ¶ Item creatō an̄ oēm die. factio nō an̄ oēm diē gͦ ⁊cͣ. ¶ Si d̓o n̄ ſimul. tūc querit̉ quāta fuit diſtātia. ⁊ quā neceſſitate fu it mora. Rn̄det hugo mihi videt̉ quātū ꝯnicere valeo. ī ter creatiōꝫ ⁊ diſpoſitiōꝫ reꝝ. ordinē quidē tꝑis. ſed nul lam fuiſſe morā interiectā: ita vt vere quidē dici poſſit. hͦ poſt illud factū fuiſſe. ſed inter hoc factū ⁊ illud. nullaꝫ oīno dilatōꝫ interueniſſe. ¶ Suppoſito igit̉ ex p̄dictis ꝙ oīa facta ſūt ſimul. ꝓut.ſ. differētia ſit inter creatōeꝫ ⁊ factionē. ⁊ ꝙ li ſimul dicit indifferentiā mēſure nō ſub ſtancie vel materie querit̉ d̓ iſta differētia mēſure vtꝝ.ſ. ſit partibilis vel impartibilis. ⁊ hoc eſt querere. vtrum omnia creata fuerunt in vno nunc indiuiſibili. aut in pluribus. ſiue ſingula in ſingulis nunc. ⁊ nunc non lo quamur de potentia dei. Non enim eſt dubium quin de us potuit in vno nunc creare omnia. ſed de congruentia actionis. vtrum ſcilicet congruentius crearet in vno nūc ꝙͣ in pluribus. videtur ꝙ ſic. quia creatio eſt ad manife ſtationem potentie diuine. ſed magis manifeſtatur dei potentia creando multa in vno nunc. ꝙͣ multa in mul tis nunc hoc per ſe patet. ergo creare in vno nūc. magis congruebat potentie diuine ⁊ actioni eius. que eſt ex po tentia. Item creata exeunt a primo per aſſimilationen ad ipſum vnde congruit ꝙ illo modo exeant quo maior habent aſſimilationem. prout competit creature. ſed pri mum eſt vnicum ⁊ ſimplex ⁊ indiuiſum eſſentia ⁊ dura tione. hoc totum non poteſt conuenire creature niſi per diminutionem: cum vero exeunt multa a primo in vni co nunc. eſt ibi vnitas in duratione ſuo modo. ⁊ eſt mul titudo vel diueriſtas in eſſentia. Si autem exirent mul ta in multis. nunc eſſet ibi diuerſitas ⁊ durationis ⁊ eſ ſentie. ergo magis aſſimulantur creata primo. ſi crean tur in vnico nunc. ꝙͣ ſi in multis: ergo ⁊ illud magis cō

Queſtio .xlv.
gruit. ¶ Item ſingulare eſt quod cōcernit hic ⁊ nūc vt di cit ph̓us vniuerſale aūt vel ꝯmune inqͣtum huiuſmodi ꝯͣ ꝯcernit hic ⁊ nūc loquamur ergo ẜm opinionē gre. om̄ia creata ſūt ſimul in quadam ꝯmunitate ⁊ vniuer ſalitate. ⁊ nō in indiuiduatiōe que poſt ſecuta eſt. hoc eī eſt quod dicit gre. Om̄ia ſimul in ſubſtantia facta ſūt ⁊ in ſpecie. ergo ip̄is creatis ſic in ꝯmunitate ſe habētibus nō competit diuerſitas in nūc: que tamē diuerſitas ꝯpe teret. ſi crearentur in ſua indiuiduatione. ¶ Quod cō cedimus. ꝙ om̄ia creata ſunt in vnico nūc. ⁊ illud nunc nō eſt eternitatis nec nūc temporis. ſed nūc eui: ⁊ hoc di cimus. tū qꝛ magis manifeſtatur dei potētia creando in vno nūc multa. tum quia creata hoc mō plus ꝯueniunt cū primo ſicut obijciebat̉. ¶ Sed adhuc obijcitur. quia maior adhuc videretur aſſimilatio. ſi tm̄ vnū ī vno nūc crearet ꝙͣ ſi multa: quia tunc eſſet aſſimilatio ⁊ in eſſen tia ⁊ in duratione. Reſponſio ꝙ verum eſt ꝙ tūc magis ſiue maior eſſet aſſimilatio. ſed nō intantū manifeſtare tur dei potentia. vnde adhuc plus ꝯgruit multa creare in vno nunc ꝙͣ vnum in vno nunc ⁊cͣ. ¶ Nembrum quartum D quartum quo queritur. vtrū creatio ce li ⁊ terre fuit ante om̄em diem: ꝙ nō videt̉ nerationes celi ⁊ terre. quando create ſūt per hoc quod dicitur Gen̄. ij. Iſte ſunt ge in die quo fecit deus celū ⁊ terram. ergo in die fecit celū ⁊ terrā: ſed ſuū facere nihil aliud eſt ꝙͣ creare. ergo ī die creauit. ¶ Item obijcit manicheus. nūquid creauit deꝰ ī tenebris aliquid? ꝙ ſi creauit. erat in tenebris. quomo do ergo inhabitat lucē inacceſſibileꝫ? ꝙ ſi habitat in lu ce fecit om̄ia in luce. ergo celuꝫ ⁊ terrā. ergo ī die. ¶ Cō tra. dies eſt pn̄tia lucis ſuper terraꝫ. ſed nodum facta eſt lux. ergo nōdum fuit dies. ¶ Item aug. xij. confeſ. infor mem materiā feciſti ante omneꝫ diem. ſed informis ma teria celi ⁊ terre deſignantur noīe ergo celum ⁊ terra fa cta ſunt ante om̄em diem. ¶ Ad quod reſpondet̉. ꝑ hoc quod dicit Aug. ſuper gen̄. v. Nō eſt hic inquit liber cre ature celi ⁊ terre. cum factus eſt dies. ſatis vt opinor on̄ dens nō hic ſe cōmemoraſſe celum ⁊ terram ſicut in prī cipio anteꝙͣ fieret dies cum tenebre eſſent ſuꝑ abijſſum. Sed quomodo factum eſt celum ⁊ terra cū factus ē di es id eſt iaꝫ formatis ⁊ diſtinctis partibus et generibus quibus vniuerſa creatura diſpoſita atqꝫ cōpoſita reddi dit hanc ſpeciem que mundus vocatur. Per quod patꝫ ꝙ creare celum ⁊ terraꝫ dicitur dupliciter. Uel informe nateriaꝫ facere. vel ꝑ ſpecies ⁊ formas diſtinguere: hoc vltimo modo dicitur dies cū dicit in die ⁊cͣ. Alio v̓o mo do accipitur in li. confeſ. cum dicitur informeꝫ materiā feciſti ante om̄eꝫ diem. Hugo illud primuꝫ momentū tē poris quo creata oīm viſibilium ⁊ inuiſibilium natura neqꝫ nox fuit neqꝫ dies. ⁊ tamen tempus fuit. quia mu tabilitas fuit. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur deum feciſſe in luce ſicut habitat in luce. Reſpondendum ꝙ lux dici tur. vel lux intelligibilis que ipſe eſt. ⁊ in hac luce facit. vel lux corporalis. ⁊ in hac vel hac exiſtente. nō creauit celum ⁊ terram. cum dicatur tenebre erant ſuper faciem abijſſi. ¶ Querit etiam hugo d̓ celo ⁊ terra creatis. vbi materies illa informis ſubſtitit. an vbi modo formata ſubſtitit. an in alio loco vel minori. ¶ Ad quod reſpon dendum ſine preiudicio ꝙ ibi ſubſtitit terra vbi nunc eſt Alia v̓o que nomine celi deſignantur vel aque circum/ quaqꝫ. vt non poſſet terra apparere quod erat. Unde di cit hugo. ꝙ erat terrenum hoc elementum medio eodem ꝫ loco vno ſubſidens ceteris in confuſione permixtis orma meliore preditum. ſed iſdem circumquaqꝫ in mo dum nebule ob pauſis ita inuolutum. vt apparere non poſſet quod erat. Illa v̓o tria ſicut dictum eſt. adhuc in vna cōfuſione permixta. ſiue potius in vna ꝯfuſa permi xtione circumquaqꝫ ſuſpenſa eo vſqꝫ in altum porrigebā
tur quouſqꝫ nunc ſummum corporee creature pertingit iotum hoc ſpacium. quod a ſuperficie terre medio iacen tis loco. vſqꝫ ad extremum ſupremumqꝫ ambitus celi li mitem patet. illa nebule ⁊ caligine replebatur. circa v̓o iſta que nihil certum habent ex ſcriptura: nihil temere diffiniendum eſt. ¶ Queſtio quadrageſima quinta de creatione rerum corporalium in ſpeciali. Icto de his que cō uniter pertinent ad creationem. Cō ſequenter dicendum eſt de his que per tinent ſpecialiter. Et circa hoc querun tur quinque. ¶ Primo queritur. Quid vocetur principium. cum di citur. In principio creauit deus celum ⁊ terram. ¶ Scd̓o quid intelligitur nomine celi ⁊ terre. cum dici tur creauit celum ⁊ terram. ¶ Tercio quare non fiat mentio de alijs elementis. ſed tm̄ de terra: cum ſint nobiliora. ¶ Quarto de hoc quod dicitur. Tenebre erant ſuper fa ciem abijſſi. ¶ Quinto de hoc quod dicitur. Spiritus domini fereba tur ſuper aquas. ¶ Nembruꝫ primuꝫ D primū quo querit̉ de hoc quod dicit̉ in prīcipio. quid vocet̉ principiū: ⁊ ẜm au in glo.ſ. in filio vel d̓bo. vel ī prīcipio tꝑis in li. ꝯfeſ. duplex eſt expoſitō. ⁊ hoc idē hr̄ ¶ Scd̓m aūt primā expoſitōꝫ querit̉. Uidet̉ em̄ ꝙ nō de beat ſupponere ꝓ filio. Nā creare eſt ꝯmūe toti trinitati filiꝰ aūt nō in filio creat. nec ſpūſſāctus in filio. ¶ Prete rea. ī prīcipio dicunt̉ creata. in v̓bo aūt facta. dr̄ eī dixit ⁊ facta ſūt. ⁊ ioh̓is.j. oīa ꝑ ip̄m facta ſūt. que differentia eſt. ¶ Si v̓o ſumat̉ ꝓ principio tꝑis. nō videt̉ veꝝ. tp̄us em̄ ꝯcreatū eſt. tp̄us aūt nō eſt in ſui initio ſcꝫ in inſtāti. ¶ Ad primū dicēdū. ꝙ licet creare ſit ꝯmune toti trinita ti. tn̄ hic pt̄ appropriari vt ſit ſenſus. Deus pr̄ in pͥncipio .i. in filio. qui eſt prīcipiū de prīcipio creauit: ſicut em̄ cū dr̄. om̄ia in ſapīa feciſti. ſapīa licꝫ ꝯmuniter dicat̉ de tri bꝰ ꝑſonis. tn̄ appropriat̉ ꝑſone filij. ⁊ fit directio ad pr̄eꝫ ſic ⁊ hic principiū poteſt appropriari. Ioh̓. viij. dic̄ filiꝰ d̓ ſe. Ego prīcipiū ꝗ ⁊ loquor vob̓. ¶ Ad ſcd̓m dicēduꝫ. prīcipiū aptat̉ creatōi. v̓bū v̓o ei qd̓ eſt fieri. lꝫ vtrūqꝫ cō munit̓ reſpiciat vtrūqꝫ. qꝛ prīcipiū reſpicit actū pͥmum. actꝰ aūt p̄mꝰ eſt ꝓducere res de nihilo. hoc em̄ ꝯueīt prī cipio diuīo ⁊ nulli alteri. Un̄ ſi prīcipiū r̄ſpicit fieri ẜm yappropriat̉. hͦ ē ẜm poſteriꝰ. v̓bū d̓o cū ſit declaratiuū diſtīctiuū. declarato aūt ⁊ diſtinctō formā aūt ſpēm r̄ ſpiciūt: recte vbi agit̉ de formatōe vl̓ diſtīctōe. vſꝰ ē v̓bo dicēdi vel noīe v̓bi. ſic̄ hr̄ in psͣ. Uerbo dn̄i celi formati ſūt. ¶ Ad vltimū dd̓m ꝙ lꝫ prīcipiū dicat initiū tꝑis.n. hilomīꝰ pt̄ dici tp̄s eē creatū.i. ꝙ mēſurat mutatōꝫ nōdū eī erat motꝰ. mutatō at̄ poterat eē ī initio tꝑis. de īde v̓o fct̄o mobili. factꝰ ē motꝰ: ⁊ ſi īueīat̉ motꝰ eē coeq̄uꝰ mate rie pͥme. dd̓m ē. ꝙ motꝰ accipit̉ ꝓ mutatōe. baſiliꝰ tn̄ ī ex amerō. aliter exponit dicēs. ꝙ alia tͣnſlatō ht̄ pͥmo ⁊ ẜm hoc ē ſenſꝰ. ante celum ⁊ terra nihil creauit. ¶ Nembrum ſecundum D ſcd̓m quo querit̉. d̓ hoc ꝙ dicit̉ creauit celū. Diuidit̉ em̄ celum ꝯtra terram ⁊ loꝗ I tur de corꝑibꝰ. ergo celum nō ꝯtinebitur ī noīe terre. ¶ Cōtra noīe terre notat̉ mate ria informis. de qua fecit celū ⁊ terrā. dr̄ em̄ terra erat ī anis ⁊ vacua. vel ẜm aliā lr̄am inuiſibilis ⁊ incōpoſita ⁊ hoc idē eſt ꝙ terra. ergo celum continetur in noīe ter

re. ¶ Itē dicit̉ in psͣ. Celū celi dn̄o ⁊cͣ. Ibi diſtinguit ce lū ⁊ terrā tanꝙͣ diuerſā habitatōꝫ. Et dicit ꝙ ꝑ celū in telligit̉ celū empirreū qd̓ ſtatim ſct̄is āgelis eſt repletū ſed ꝯſtat ꝙ āgeli ſic̄ dicit Aug. creati erāt ſimul cū ma teria inferni. Un̄ dicit in li. ꝯfeſ. Duo reꝑio que feciſti carētia tꝑibꝰ. cū tn̄ neutꝝ tibi coeternū ſit. Unuꝫ ꝙ ita formatū eſt. ⁊ ſine vllo defectu ꝯtēplatōis. ſiue vllo inter uallo mutatōis: ꝙͣuis mutabile. tn̄ nō mutatū. tua eter nitate atqꝫ īmutabilitate ꝑfruat̉. Alteꝝ qd̓ ita informe erat vt ex qua forma in qua formā vel motōis vel ſtatio nis mutaret̉. quo tꝑi ſubdaret̉ nō haberet: gͦ āgeli ad ce lū ꝑtinebāt. Reſtat gͦ ꝙ noīe celi intelligit̉ empirreū et āgeli: ⁊ ita nō videt̉ ꝑtinere ad informē materia. que no mīe celi vel aque deſignat̉. ¶ Itē videt̉ ꝙ celū empirreū cū ſit corpus. ꝑtineat ad materiā informē: celū eī empir reū ꝑs eſt mūdi. ꝓut mūdus dicit̉ machina mūdana: ſꝫ ex materia īfromi factꝰ eſt mūdꝰ. ergo celū empirreum. ¶ Itē dicit hugo. ꝙ ꝑ celū intelligit̉ quicꝗd eſt mūdi ſē ſibil̓ p̄ter terrā. Un̄ dicit ī altū porrigit̉. quouſqꝫ ſūmū nature corporee ꝑtingat: ergo celū empirreū ꝯtinebat̉ in materia informi. celi. ¶ Cōtra. celuꝫ celi dr̄ empirreū ꝙ ſct̄is āgelis eſt repletū: ſed eis nō ꝯgruit habitatō infor mis iā formā hn̄tibꝰ. ergo illd̓ celū erat formatū. ¶ Ad pͥmū dicēduꝫ. ꝙ licet celū diuidat̉ ꝯtra terrā.i. materiaꝫ informē de qua hec fierēt inter ſe diuidūt̉. nihilominus cū dicit̉. terra erat inanis ⁊cͣ. ibi celū ꝯtinet̉ ſub infor mitate terre. alit̓ em̄ quodāmō accipit̉ nomē terre. Pri mō accipit̉ ꝓ materia īꝙͣtū ex ea futura erat terra: ſecū do d̓o accipit̉ ꝯmūiter. ¶ Ad ſcd̓m dicēdū eſt. ꝙ celū em pirreū ꝯtinet̉ noīe celi. ⁊ ſicut āgeli quodāmo dicebant̉ informes. pͥuſꝙͣ reciꝑēt formā gr̄e: q̄ noīe lucis deſignat̉ ita ⁊ celū empirreū poterit dici informe. quouſqꝫ dn̄s in formā ꝑfectā redigeret. dicēdo fiat lux ⁊cͣ. ⁊ ẜm hoc nō mīe lucis nō intelligit̉ tm̄ lux q̄ diſtinguit ꝑ reuolutōeꝫ ſui noctē ⁊ diē: ſed etiā lux diſtīcta a tenebris. quō celū empirreū eſt lux diſtīcta: tenebre em̄ hic fiūt ī aere. aqua ⁊ terra. ibi aūt nō. ¶ Ad aliud v̓o dicēdū. ꝙ licet ꝑtīeat celuꝫ empirreū ad āgelos. nihilominꝰ tn̄ potuit aliqͦ mō ad materiā informē ꝑtinere. Et ſic videt̉ hugo ſentire. In talibus aūt nō eſt temere diffiniēdum. ¶ Nembruꝫ terciuꝫ D terciū quo querit̉ rōe eiꝰ ꝙ dicit̉ terra 6 creata. quare nō fit mētio de alijs elemen tis ī creatōe. cū ſint nobiliora. ¶ Preterea ſit mētio de aqua. ⁊ ẜm vnā expoſitiōꝫ de aere. de igne v̓o nulla fit mētio. cū ſit inter elemēta nobi liſſimū. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ nūeratis extremis corꝑi bus. dat intelligere media: ⁊ poſſet dici ꝙ nomīe celi in telligit̉ ignis. eſt ē celū igneū: ⁊ ſil̓r aer. eſt em̄ celū ae reū. terra v̓o eſt alteꝝ extremoꝝ. aqua v̓o tenet mediuꝫ. Uel ꝑ terrā ⁊ aquā ſic̄ dicit aug. ꝯtra manicheos. intel ligit̉ materia informis que ſe ht̄ ad oīa. noīe aūt terre ⁊ aque noīant̉. qꝛ hec ſūt nobis ꝓpīquiora ⁊ manifeſtiora. ¶ Sed quid eſt. ꝙ dicit terrā eē inanē ⁊ vacuā. vel inui ſibilē ⁊ incōpoſita ẜm aliā trāſlatōꝫ. nōne terra.i. mate ria formas habuit. ⁊ ita nō vacua fuit. ¶ Itē inane dici tur qd̓ eſt ſine ſoliditate. nōne terra tūc hūit ſoliditateꝫ corꝑalē. ¶ Item viſibil̓ erat. cū eēt corpꝰ ꝯpoſitioneꝫ ha bebat. cū nō eſſet ſimplex vt deꝰ ſed creatura. quare gͦ d̓ incōpoſita. ¶ Preterea. erat ibi forma cū materia. ¶ Itē quid noīe abyſſi deſignat̉. Si em̄ abiſſus idē eſt qd̓ ter ra. ſicut dicit Aug. quare potiꝰ dr̄ ꝙ tenebre erāt ſuꝑ fa ciē abiſſi. ꝙͣ ſuꝑ faciē terre. ¶ Item querit̉. quare ſi idem eſt terra. abijſſus. ⁊ aqua: diuerſis noībꝰ ita nominetur. ¶ Ad primū dicēduꝫ. ꝙ inane dr̄ reſpectu forme.ſ. diſtin cte: vacuū d̓o dicit̉ reſpectu ornatus: ſimilit̓ ẜm alia ex poſitōꝫ inuiſibilis dr̄ reſpectu forme ſiue ſpēi. ẜm quā ī del ī viſu. ſita v̓o dicit̉.i. ſine ꝯpoſitione rnatu. Ad o ectu aūt in cōtrariū reſpond um ē
ꝙ nō dicit̉ inane quia nō habet ſoliditatē vel corpulētiā pterea vacua nō dicit̉. quia nullā habuit formā: ſed ꝗa iō habuit formā replētem ⁊ ornātem eaꝫ. Item inuiſibꝰ lis dicit̉: nō quia nō poſſet videri. ſed quia nō poterat videri vt ſpecioſa. Item incōpoſita nō dicit̉. quia nō ha buit compoſitioneꝫ. ſed quia nō habuit decētiam orna tus. ¶ Ad illud quod obijcit̉ de abijſſo ⁊ alijs nomini que cōcidūt in eandē rem. Reſpōdēdum ꝙ ex diuerſis ratiōibꝰ materia informis tria ſortit̉ vocabula. Eſt em̄ potētia materie receptiue. que deficit ī genere potētie re mīus habet de ratiōe actiui. Item dicit̉ abijſſus id eſt ſi ne cādore. quia ſine ſpecie et pulchritudine. vt oſtendat̉ defectus ex parte ſpecioſitatis. Dicta eſt aqua. quia aqͣ male terminabilis termino proprio. bn̄ alieno. Ita ma teria bene terminabilis per formam ⁊ debitam diſpoſi tiōem: ex defectu ergo terminatōis dicta eſt aqua. quia defacili ductilis ⁊ fluxibilis ſubiacebat operāti. vt de ea om̄ia formarētur. ⁊ a primo agēte daret̉ eidem virtus formaꝫ. ſpecies per diſtinctionem. terminatio per or tum. a ſūma.ſ. potētia. ſapiētia ⁊ bonitate. ¶ Membrum quartum F D quartum quo querit̉ de hoc. ꝙ dicit̉ te nebre erāt ſuper faciem abijſfi. tenebra em̄ dicitur priuatio lucis. priuatio aūt ſequi habitum. lumē autē nō preceſſit. ergo non erant tenebre. ¶ Preterea queritur quare nō dicitur te nebra creari ſicut ⁊ lumē cōſequēter fieri. ¶ Reſpondeo ꝙ tenebra antecedenter nō dicit priuationem ordine na turali rei cōſequētis. ſed negationem eius quod nōdu factum eſt. ⁊ eſt fiendum. Unde nō eſt neceſſe prius fui ſe lumē. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendum. ꝙ tenebra nō dicitur creari vel fieri a deo. quia ex priuatione luminis cōſequi tur nec eſt aliquid ſimpliciter. ſed defectus eius quod deo cōditum eſt: ⁊ hoc videtur per hoc quod dicit Aug in libro. cōtra epiſtolam. fundamenti. Silētium em̄ no eſt aliquid ſed defectus ſoni. tenebra ſimiliter: hoc aut nihil aliud dicitur. quia nōdum erat lumē. Hugo autē vult diſtinguere inter terram ⁊ abyſſum. ⁊ ꝙ dicitur terra erat inanis ⁊ vacua. ⁊ tenebre erāt ⁊cͣ. quia duo ꝓ poſuerat ſupra celum ſcilicet et terram. modo alia ſubiū git duo. vt abijſſus ad terrā. tenebre v̓o ad celum referā tur: ſed hoc non video expoſitionibus ſanctorum conue nire. ¶ Membrum quintum Dquintum quo queritur ratione eius ꝙ F dicitur. ſpiritus dn̄i ferebatur ſuꝑ aquas N Poteſt em̄ queri quid nomine aquarum gnatur. ⁊ qualiter ſpiritꝰ dn̄i ſuꝑ eas ferebatur: ⁊ quare potius ſuper aquas ī hac ratione ꝙͣ ſuper terram. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ nomine aquari notatur materia receptibilis debite forme. ⁊ localitatis ei reſpōdentis. ſpiritus aūt dn̄i magis dicitur ferri ſuꝑ aquas. quia bonitas dei que appropriatur ſpirituiſācto eſt principium huius terminatiōis. ꝑ formam diſtinctā ⁊ locum terminatuꝫ. Sed ſi queratur. quare ſuꝑ potius dicitur ferri. ꝙͣ in aquis eſſe. cum ſpiritus vbiqꝫ. Reſpondetur. ꝙ loquitur de ſpiritu dn̄i qui ſuꝑ rior eſt natura ī ratione agentis. ⁊ ſic agitur de illo. li. in ratione quadam dicatur continere partes inuicem q ſi eſſet intra. ¶ Queſtio quadrageſima ſexta de rebus corporalibus ꝙͣtum ad diſtinctionem eſ ornatum in communi.

Queſtio .xlvj.
Abita ꝯſideratōne de rebꝰ corꝑalibꝰ ꝙͣtuꝫ ad creatōeꝫ. cō equēter dicendū eſt de rebꝰ corꝑalibꝰ ꝙͣtuꝫ ad diſtinctōneꝫ vel ornatū ſiue fa ctionē. qd̓ generale eſt ad vtrūqꝫ. Et p̄ mo quedā ꝯſiderada ſunt in ꝯmūi. deinde ẜm diſtinctio nem dierū in his que ꝑtinēt ad diſtinctōeꝫ vel ornatum rerū ſpecialit̓. ¶ Conſiderāda aūt in ꝯmūi ſūt. ¶ Prīo vtꝝ oīa facta eſſent in illo tꝑe in materia vel nō. ¶ Se cūdo ſi facta ſunt ī materia tūc. vtꝝ in gene̓ vel ī ſpecie ſint oīa facta tūc. vel nō: vel q̄dā ſic. ⁊ quedā nō. ¶ Ter cio ſi naturalia facta ſunt ī genere vel ī ſpecie. vel non. ¶ Qu ſi iul facta ſūt. vel nō ſimul. ¶ Quīto ſi n̄ ſil̓. ſꝫ ī diebꝰ differētibꝰ. ẜm qd̓ fiebat. tūc dies ⁊ qͣre tot. ¶ Nembrum primum Dprimū ſic. oīa creata ſūt ſimul ⁊ hoc ſi mul eſt ratōe materie. creare aūt eſt face re ſub ꝯmūi ratōe. ergo oīa facta ſūt ſiml̓ ¶ Ad ideꝫ facit qd̓ dicit augu. ꝯtra mani cheos. introduces auctoritatē d̓ li. ſapi. Qui feciſti mū dum de materia inuiſa. vbi nos habemꝰ qui creauit or bem terraꝝ d̓ materia inuiſa. gͦ ſicut dicunt̉ ſil̓ creata ī materia. ſic dicent̉ oīa facta tūc ratōe materie. ¶ Con tra. ſcriptura li. gen̄. ⁊ pſalmoꝝ diſtinguit int̓ creare ⁊ face̓. pͣs. Dixit ⁊ facta ſūt. mādauit ⁊ creata ſūt: vt crea tio reſpiciat ad exitū de nō eſſe in eſſe. factio aūt reſpici at ad formā in materia: nō aūt oīa tūc facta ſūt in ꝓpria materia ⁊ forma. gͦ nō oīa tūc dicunt̉ eſſe facta. ¶ Pre terea. res mirabiles nō tūc facte ſūt in ſua forma. vt in carnatō nō tūc facta fuit in ſua forma. licet eſſet hūana natura. ⁊ ita de alijs mirabilibꝰ ⁊ artificibꝰ. gͦ nō om̄ia tūc erant facta. ¶ Ad qd̓ videt̉ dicēduꝫ. ꝙ ſiue factum dicat̉ coīter ad creatum ſiue ꝓprie ſicut diſtinguit̉ in li. Gen̄. oīa dicunt̉ facta ſimul ratōne materie. ⁊ qꝛ mate ria nō fuit denudata ſiue nuda a forma aliqua. dicūtur oīa eſſe facta. ſꝫ nō in ꝓpria forma. neqꝫ in nūero. ſꝫ in ali qua forma. que ratōe materie ſue ⁊ ratōne ſui. habuit poſſibilitatē obediētie ad om̄e quod voluit deꝰ facere de illa creatura. Unde augu. poſt queſtionē motā ſuꝑ gen̄ dicit. Reſtat ꝙ ad vtrūqꝫ habiles ſūt creature. ad iſtuꝫ modū quo vſitatiſſime tꝑalia tranſcurrūt. ſiue ad illum quo rara ⁊ mirabilia fiunt. ſicut placuit deo face̓: facte ergo ſūt res in materia ⁊ in aliqua forma. vt de qua poſ ſit deꝰ facere illd̓ qd̓ ei placuit. ¶ Ad hoc aūt qd̓ dicit̉ de incarnatōe. dicēduꝫ ꝙ hūana natura tūc facta ē. que ha buit poſſibilitatē obediētie. vt indiuiduo ī qͦ placuit deo vniret̉. vel vniri poſſet diuīe nature. Nō eſt aūt aliqua cauſa in creatura vt fiat. ſꝫ in deo. cui nihil eſt impoſſi bile. De artificialibꝰ aūt dicēduꝫ eſt. ꝙ ip̄a tūc facta ſūt in materia. que tūc nuda fuit a forma ¶ Nembrū ſecūduꝫ D ſecūduꝫ ſuppoſito ꝙ oīa corꝑalia facta ſunt ī materia. que tn̄ nō fuit ſine aliqua forma. ⁊ hoc eſt fieri in materia. Unde di cit hugo. Nihil poſtea factū eſt. cuiꝰ mate ria vt in corꝑibꝰ. aut ſil̓itudo vt ī ſpiritibꝰ nō p̄ceſſerit. Querit̉ tūc. vtꝝ oīa tūc dicāt̉ facta ī genere vel ī ſpecie aut nō. Et videt̉ ꝙ nō. multa em̄ facta ſunt ꝑ artificium multa etiā ex putrefactōne. multa etiā ex ꝯmixtione ele mentoꝝ. multa ex copulatōne rerū diuerſarū ſpecierū. ſicut accidit in burdone ⁊ ꝯſimilibꝰ. ¶ Contra. ſuper il lud requieuit ab om̄i opere quod patrarat. glo. Requie uit a condendis generibꝰ ⁊ ſpeciebꝰ. ergo nullū genus nouū vel noua ſpecies poſt condita. ¶ Ad quod dicen dum. ꝙ nō om̄ia facta ſunt in genere. aut in ſpecie ꝓpri vt artificialia ⁊ ſimilia. ¶ Ad um aūt in ꝯtrariū gloſe dicendum ꝙ quieuit a g ieribus ⁊ ſpeciebus qui
erant cauſe ad ꝓducendū iſta naturalia ⁊ artificialia ī ſuis ꝓprijs ſpeciebꝰ ſufficiēter ſub ip̄o. Nlembrū terciū D terciū quo querit̉. ſi naturalia tūc oīa facta ſunt ī genere ⁊ ſpecie vel nō. Et vide Quid eſt qd̓ futurū eſt. ip̄m quod fuit. ni tur ꝙ ſic: de talibꝰ em̄ dictum eſt Eccͣs.j. hil ſub ſole nouuꝫ. ¶ Preterea. oꝑa dei ꝑfecta erāt. ſicut dicit̉ in can. deū. Et dicit̉ gen̄. ij. Perfecti ſūt celi ⁊ ter ra ⁊ oīs ornatꝰ eoꝝ. Perfectū aūt dicit̉ cui nihil deeſt. ergo nihil defuit in celo vel in terra ꝙͣtuꝫ ad ornatū. Cū ergo genera ⁊ ſpecies rerū naturaliū fuerūt ad ornatū omīa naturalia tūc facta ſūt ī generibꝰ ⁊ ſpeciebꝰ. ¶ Itē vidit deus cūcta que fecerat ⁊ erāt valde bona: ſed val de bonū dicit̉ in termīo intēſionis boni ī ſuo genere: er go res naturales tūc erāt facte ī ſuis generibꝰ ⁊ ſpecie bus. Nam ſi aliqua nō eſſent facte. nō eſſet tūc poſitus terminꝰ bonitatis ī genere. ¶ Cōtra. multa genera ver mium ꝓducūtur ex carnibꝰ aīaliū: ſed nōdum erāt ca dauera. ergo nec dū erāt hmōi ſpecies. Similit̓ pt̄ obij ci de his que fiūt ex alationibꝰ vapoꝝ. cū nōdum eſſent ¶ Rn̄dendū. videt̉ ꝙ oīa facta ſunt ſcꝫ naturalia ī ſuis generibꝰ ⁊ ſpeciebꝰ.i. principijs generationū ſuarū: licꝫ ergo vermes. tūc nō eſſent ⁊ hmoi que fiūt ꝯſequēter. ni hilominꝰ principia generatōnū erat. vt cū eſſet materia ꝯueniens ꝓducerent̉ in eſſe. Unde iſta facta ſunt mate rialiter ⁊ cauſaliter. non ꝙ in ſe habeant naturam pro ducendi ſimile ex ſimili. ¶ Nembrū quartum F Dquartū quo querit̉. vtꝝ oīa naturalia facta ſūt ſimul ī genere vel ſpecie: qd̓ vide tur ꝑ hoc qd̓ dicit augu. in li. ꝯfeſſio. Uer bo tuo ſimul ⁊ ſempit̓no dicis que dicis: nec aliter ꝙͣ dicēdo facit. gͦ ip̄a ſūt ſimul facta. ¶ Prete rea. equalis facilitatis ē deo oīa ſimul facere. ſicut ſiml oīa creare: ſꝫ ſimul oīa creauit. ergo ſimul oīa fecit: cū hͦ magis ꝯgruat om̄ipotētie. ¶ Preterea. ratio quare arti fex vnū facit poſt alteꝝ ē. qꝛ nō ſimul pōt ꝯuerti ad mul ta ẜm eandē ꝑtem oīno. ¶ Pret̓ea. materia nō ē aptata ſed oꝑtet eā aptare. hoc aūt imꝑfectōis eſt. In deo autē eſt ſūma ꝑfectio. gͦ ſimul oīa fecit. ¶ Pret̓ea. dicit̉ gen. ij. Iſte ſūt generatōes celi ⁊ terre in die quo fecit deꝰ ce lū ⁊ terrā. gͦ in vno die fecit oīa. ⁊ pari rōne ī vno nunc vel ī modico tꝑe. ¶ Cōtra. ī gen̄. dicit̉. pͥmꝰ dies. ſcd̓s di es ⁊ ita de alijs. gͦ plures erat dies: nō gͦ ſimul oīa ſunt facta. ¶ Itē greg. oīa ſimul creata ſūt. qꝛ ī materia ſiml̓ ſūt. q̄ d̓ eis habēt originē. ſꝫ nō ī ſpecie. q̄ ſequētibꝰ diebꝰ ē on̄ſa. ¶ Pret̓ea. videt̉ ꝙ inter ſct̄os nullatenꝰ debe̓t eē diſcrepātia opinionū qͦ ad creatōeꝫ. ſꝫ qͦ ad factōꝫ Eccͣi. xviij. Qui viuit ineternū. creauit oīa ſimul. nō dicit fe cit. ¶ Itē niſi dictū fuiſſet. pͥmꝰ. ſcd̓s. terciꝰ dies. nō eſſꝫ diuerſitas opinionū. vt videt̉: in hoc tm̄ eſt ꝯtrouerſia. ꝗdaꝫ dicūt oīa in vno die. Un̄ augu. ꝗdā in.vj. vt gre . ⁊ hiero. ſꝫ ante oēm diem fuit creatō. vt patꝫ ex textu Gen̄. j. dicit̉. In pͥncipio creauit deꝰ celū ⁊ terram. ſatis aūt poſtmodū ſubiūgit de pͥmo die. ¶ Itē augu. vbi nul la ſpēs. nullꝰ ordo. nec etiā dies ē. ſꝫ ſpēs ⁊ ordo pͥmo di cunt̉ in factōe lucis. Sꝫ ante hͦ fuit creatō. gͦ penes crea tionē nulla debet eē diuerſitas inter opiniones ſanctoꝝ quin ſcꝫ dicāt oēs. ꝙ oīa ſimul creata ſūt: ſꝫ de factōe re rū pōt eē ꝯtrouerſia. ⁊ hͦ deſignat greg. qui dicit oīa ſil̓ eſſe facta ī ſubſtātia: fieri em̄ ī ſubſtātia ē fieri ī materia ⁊ hoc ē creari: qd̓ ꝯcedimꝰ. ¶ Ad pͥmū dicēduꝫ. ꝙ licꝫ ſi mul ſit dice̓ ꝙͣtuꝫ eſt ex ꝑte dicētis. nō tn̄ eſt ſimul ꝙͣtum eſt ex ꝑte eius quod dicit̉. n̄ ſumit̉ multipliciter vno mō ē eternū. ẜm ꝙ pa Ilio mō idē eſt eſt ſi ꝙ creare ⁊ ẜm hoc ex ꝑte e .ſꝫ p eſſe ẜm prius ⁊ poſ z. ⁊ ſic accipitur hic ẜm ſenten

tiam ſanctoꝝ. qui pluralitatē dierū ponūt ad litteram. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ licet equalis facilitatis ſit ſiml̓ creare ⁊ facere. ꝓut creare diſtinguit̉ a face̓: tn̄ creatio qꝛ reſpicit materiā informē. ⁊ facere reſpicit formas in materia diſtinctas. in quibꝰ pōt eſſe prius ⁊ poſteriꝰ tē pore. ſicut eſt prius ⁊ poſteriꝰ natura: ideo diſſimile eſt ꝙͣtuꝫ eſt ex ꝑte creati ⁊ facti. Et ſicut inſtruit̉ homo ad quē ordinate ſunt corꝑales creature. in hoc ꝙ prius cō didit informe. ⁊ poſt formauit ⁊ diſtinxit. ⁊ ita inſtruit̉ in hoc qd̓ fecit ẜm prius ⁊ poſterius in tempore. ¶ Nembrū quintū Uinto querit̉. ẜm quid fiebat ibi dies. et quare tot. Dicit̉ aūt fieri dies dupliciter. ¶ Uel ex pn̄tia lucis corꝑalis. ſicut teſtant̉ ego. Beda ⁊ hiero. Uel ex pn̄tia lucis ſpūalis. ſicut teſtat̉ aug. Primo gͦ ꝓcedendū eſt ẜm pri mam expoſitōneꝫ. ſcꝫ ẜm ꝙ dies habet fieri ex pn̄tia lu cis corꝑalis. Scd̓o ẜm ſcd̓aꝫ expoſitōeꝫ. ¶ Circa pͥmū primo querit̉ que fuit lux corꝑalis. ex cuiꝰ pn̄tia fiebat dies. ¶ Scd̓o qualiter illa lux faciebat diem. ¶ Tercō vtruꝫ illa lux ſit adhuc. an deſierit eſſe facto ſole. Aut ſi mutat̉ in aliud: in quid mutata eſt. ¶ Quarto vtrum in vno die facta ſunt illa oꝑa. de quibꝰ agit̉ Gen̄. j. an̄ pli ribus diebꝰ. ¶ Quinto quare nō dicit̉ nox facta eſſe ſic̄ dies cum dicitur factum veſpere ⁊cͣ. ¶ Articulus primus D primū ſic. ex pn̄tia luminariū ſuꝑ terrā vl̓ abſentia videt̉ fieri dies ⁊ nox. dies em̄ eſt la ¶ tio ſolis ſuꝑ terrā. ſed cū nōdum erant lumi naria nō poterāt ita ferri ſuꝑ terrā vel ſubtus. ergo nec ex eoꝝ allatōne poterat fieri dies: ſed quarto die primo facta ſunt lumīaria. vt ptꝫ. Gen̄. ergo nō fuit dies do nec ad tempus quarte diei. ergo male dicit̉ ibi pͥmꝰ dies vel ſcd̓us vel tercius. ¶ Ad qd̓ dicendū. ẜm iſtā opinio nem. ꝙ lux iſta nō fuit lux ſolis vel alioꝝ lumīariuꝫ. qꝛ reuera facta ſunt quarto die: ſed fuit quoddā corpꝰ luci dum formatū ex p̄iacenti materia. ex cuiꝰ pn̄tia ſuꝑ ter ram fiebat dies. ex occaſu aūt eius ſuꝑ terra nox. ⁊ hoc plene in. ij. li. ſentē. xiij. di. c. j. ¶ Si aut querit̉ qualiter lux iſta facta fuit. accipit̉ a Beda qui dicit. ꝙ ī nubecu la lucida que hic vocat̉ lux ab initio fecit diem ⁊ nocteꝫ diem cū apparebat. noctē cū erat abſcondita: ⁊ deſcēdēs ad occaſuꝫ fecit veſpere. ⁊ reuocatuꝫ ad ortum mane: ⁊ hoc eſt qd̓ dicit̉. diuiſit lucem a tenebris. Unde dicimꝰ ꝙ ab illuſtratōne lucis hmōi fiebant tres primi dies. ſi cut ſequentes ab illuſtratōne lucis ſolis. ¶ Articulus ſecundus D ſecunduꝫ quo querit̉. qualiter lux illa fa ciebat diem. aut em̄ illa lux erat ſparſa circū quaqꝫ ex om̄i ꝑte terre. aut in aliqua ꝑte ma gis coadunata ꝙ in alia. Si ſꝑſa circūquaqꝫ. gͦ ex omni ꝑte illumīabat. ergo vndiqꝫ erat dies. ergo nō erat diſtī ctio dierū ⁊ noctis. quid ergo dicit diuiſit lucem a tene bris. ¶ Si ꝓpter hoc dicatur ꝙ erat coadunata lux illa magis in vna ꝑte illius corporis ꝙͣ in alia. ⁊ quādo iſta pars illiꝰ in quo erat lux iſta coadunata erat ſuꝑ terraꝫ erat dies. quādo v̓o occidebat ſub terra erat nox. Con tra ꝓbat̉ ꝙ erat ſparſa. Nam quādo dictū eſt. In pͥnci pio creauit deꝰ celum ⁊ terrā. ibi dicit̉ materia in confu ſione formaꝝ corꝑalium. que primo indiſtincte ⁊ ptꝰ di ſtincte ſunt. vnde in ſe includebat lucē illā predictaꝫ terra habebat in ſe ratōeꝫ opacitatis ⁊ lumioſitatis: poſt cum facta eſt lux. diuiſa ē actualiter opacitas a lu minoſitate. ſiue opacum a lumīoſo. ⁊ ceſſit opacitas ex ꝑte terre. lumīoſitas ex ꝑte celi: ⁊ hec duo exigunt̉ ad hͦ vt eſſet dies vel nox: ſi em̄ nō eſſet aliquod corpus potēs proijcere vmbrā. qd̓ ſit ratōe opacitatis. nō eſſꝫ tenebra
ergo a ſimili ſi opacitas que ceſſit in ꝑtem terre. equali ter erat ex om̄i ꝑte terre. videret̉ ꝙ ſimilit̓ luminoſita que ceſſit in ꝑtem celi. equaliter erat ex om̄i parte. ergo lux p̄dicta ſparſa erat. ergo reſtat vt prius. ꝙ ꝑ eam nō erat diſtinctio diei ⁊ noctis. ¶ Item intelligamꝰ ꝙ nul la ſit ſtella. ſed tm̄ celū vniforme ꝑ totum reuoluat̉ circa corꝑa inferiora: tūc nō erit effectus generatōis ⁊ cori ptionis in inferioribꝰ. qꝛ iſte effectus eſt ī eis a planetis maxime. ⁊ etiā ab alijs ſtellis ẜm elongatōeꝫ earum vel approximatōeꝫ: erit tn̄ effectus ꝯſeruatōnis rerū in eſſe ab ip̄o celo. Iſte em̄ effectus qui eſt ꝯſeruare in eſſe. vni formis eſt. Unde bene eſt ab eo qd̓ vniforme eſt. Cum. in tribꝰ primis diebꝰ nōdum facte eſſent ſtelle. non era generatio ⁊ corruptio in inferioribꝰ: erat tn̄ in eis cōſer uatio. qꝛ de factis tūc nihil deperijt: ⁊ nō erat ponere a quo eſſet hmōi ꝯſeruatio. a quo ſcꝫ creato. niſi ab illa lu ce p̄dicta: lucis ergo illius erat ꝯſeruare res iam entes ſed nō ꝯſeruaret vniformiter niſi eſſet ſparſa ex om̄i p̄ti quia nō eque diſtaret ſemꝑ ab omnibꝰ ſi coadunata eē in aliqua ꝑtę. ſicut ſol. ergo nō faciebat diſtinctōeꝫ diei ⁊ noctis. ¶ Rn̄deo. licet aug. videat̉ dicere de luce ſpi ri tuali. tn̄ ſupponamus ad pn̄s. ꝙ lux iſta ſit corꝑalis ſi cut exponit Beda. grego. ⁊ hiero. Dicimꝰ ergo. ꝙ in prī cipio quādo creatū eſt celū ⁊ terra. in terra que erat on nium materia corpoꝝ mutabiliū. ꝯtinebant̉ ꝑ confuſio nem ꝑſpicuitas ⁊ opacitas: poſtmodū v̓o cum dictū eſt fiat lux. diuiſa eſt actualiter ꝑſpicuitas ab opacitate. et tunc opacū cum ceſſit ex ꝑte terre ꝓpter ſui reſiſtentiam quia ſcꝫ nō erat peruiū luci. ꝓiecit vmbrā. ꝑſpicuuꝫ d̓o quod ceſſit in ꝑtem ſuperiorē ſui giratōne circa opacū fe cit diem ⁊ noctē. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ lux iſta ſpar ſa erat. ⁊ ſic nō poterat diſtinguere diem ⁊ noctem: dici mus ꝙ reuera lux erat ſparſa. qꝛ vndiqꝫ ex ꝑte t̓re erat illud ꝑſpicuuꝫ: tn̄ nihilominꝰ ex ꝑte terre erat coaduna ta magis in vna ꝑte ꝙͣ in alijs. Unde dicimꝰ ꝙ illud cor pus in quo erat lux iſta. duplicē habebat effectū: ratōe em̄ ꝑſpicuitatis que erat vniformis ꝑ totū. habebat effe ctum ꝯſeruandi res corꝑales inferiores: ratōne v̓o lucis que coadunata erat in aliqua parte illius corꝑis. habe bat effectum declarandi ⁊ multiplicandi: ſicut em̄ dicit augu. ſuꝑ Ioh̓. ⁊ Ambro. in exame. lux habet virtutem declarādi ſe ⁊ alia. ⁊ multiplicādi ſe ⁊ alia: ſed poſtmo dum cū facti ſūt planete. ẜm alatōeꝫ ſuā in aliquo circū lo. ẜm ꝓpinquiꝰ ⁊ remotiꝰ fuit generatō ⁊ corruptō in re bus: bn̄ gͦ ꝯcedimꝰ ꝙ lux ī eo ꝙ ſparſa erat. nō faciebat diē ⁊ nocte. ſꝫ ẜm ꝙ adunata. vtrūqꝫ em̄ erat ibi reꝑire. ſcꝫ ⁊ ſparſionē vno modo. ⁊ coadunatōeꝫ alio modo. ¶ Articulus tercius D terciū qͦ querit̉. vtrū iſta lux ſit adhuc. ar deſierit eē facto ſole. ſic̄ videt̉ dice̓ q̄dā opīo dicit eī ꝙ lux iſta erat imꝑfecta ſiue diminu ta reſpectu lumis ſolis: ⁊ ſole adueniēte: ceſſit ī materiā ex qͣ ip̄a facta erat. ¶ Si dicat̉ ꝙ deſijt eē penitꝰ. ex hͦ vi det̉ ſequi incōueniēs. ſcꝫ ꝙ deꝰ aliqd̓ fecerit. qd̓ ſtatim de ſinēt eē: ⁊ ſic nō videret̉ ſūme ſapiēs. ¶ Itē ꝓbat̉ adh ꝙ nō ceſſit ſoli. qꝛ ꝯpletiꝰ nō cedit minꝰ ꝯpleto: ſꝫ illa lu ꝯpletior erat luce ſolis. gͦ nō ceſſit luci ſolis. ꝓbation die dicit dama. ꝙ opera prime diei ⁊ ſeptime ꝯpletio ſunt oꝑbꝰ ceteroꝝ dieꝝ: gͦ cū iſta lux eēt opꝰ prime diet ſol v̓o quarte diei. iſta lux nobilior erat ſole. ¶ Itē a nō biliori cā nobilior ē effectꝰ. ſꝫ dies ē effectꝰ lucis. gͦ a nol̓ liori luce nobilior dies: ſꝫ primꝰ dies ē nobilior quarto gͦ a nobiliore luce. gͦ nobilior eſt lux predicta luce ſolis ¶ Itē artifices iſti inferiores nō ſtatim faciūt res pe ctas ſꝫ ꝑ ſucceſſionē ꝓcedūt. oꝑando ab incōpleto ad pletū. ⁊ hͦ eſt ꝓpter ſui inſufficiētiā: gͦ cū deꝰ ſit ſufficiētiſ ſimꝰ. nō ē in eo vt ꝓcedat ab incōpleto ad ꝯpletū. ſed ſte tim facit rem ꝑfectā: cuꝫ gͦ lux iſta fuit opus dei. conſtat ꝙ facta eſt in ſua ꝑfectione. go non ceſſit lumini ſolis

.xlvj. Queſtio
tanꝙͣ incōpletū cōpleto. ſic̄ ponit nūc dicta opīo. ¶ Si dicat̉ ꝙ adhuc manet. querit̉ vtꝝ ita manet ꝙ ē ſub ea dem forma in qua tūc erat. aut ita ꝙ mutat̉ in aliud. v. y ex ea aliqd̓ factū ē. Si dicat̉ ꝙ ſub eadē forma. gͦ nū mul cū ſole radiaret qd̓ tn̄ nō videmꝰ. ¶ Pret̓ea cū eſ ſet ad idē opus ad qd̓ ſol. ſcꝫ ad diſtinguēdum diē ⁊ no ctem. videret̉ alterū illoꝝ ſuꝑflue̓. cū vnū ſuffice̓t. ¶ Si dicat̉ ꝙ mutat̉ in aliud. querit̉ in quid. Si in ſolē qꝛ de eo factꝰ eſt ſol. Contra hoc pn̄t adduci tres ratōes nuꝑ dicte. qꝛ ꝯpletiꝰ nō ē materiale ad minꝰ ꝯpletū. ¶ Prete rea ſi ex ea factꝰ eſt ſol. querit̉ vnde facte ſint cetere ſtel le: ſil̓r ſi ex ea facta eſt luna vel alia ſtella. querit̉ ex quo factꝰ eſt ſol. ⁊ ſic pōt queri de ſingulis: ꝓpt̓ hoc dicit̉. ꝙ illa lux diuiſa eſt. ita ꝙ ex vna ꝑte factꝰ eſt ſol ex alia lu na ⁊ ex alia ⁊ alia ſingule ſtelle. Sed tūc querit̉ in quo ſitu erat an̄ diuiſionē. Utꝝ ſcꝫ in inferiori aut in ſuꝑio ri. ꝙͣ ſol vel alie ſtelle: quomo aūt dicat̉. oportēt in aliqͣ ꝑte illius lucis fieri trāſmutatōeꝫ ẜm rectu: trāſmutato aūt ẜm rectū nō eſt naturalit̉. niſi vbi eſt natura leuis vel grauis. aut ſcꝫ fieri violētiaꝫ circa eā ſi moueret̉ ẜm rectū. quoꝝ vtrūqꝫ eſt falſuꝫ: ergo nō videt̉ diuidi poſſe modo p̄dicto. ¶ Item eſto ita: altera ꝑs eius cedit in ꝑ fectōeꝫ ſaturni. altera in ꝑfectōeꝫ ſolis. cū ergo ſaturnꝰ ſit ſup̄mus planetarū. leuior gͦ prius cedit in ſaturnum: ergo ẜm hoc citiꝰ moueret̉ ꝙͣ reliqui planete. ſicut eſt in iſtis inferioribꝰ. qd̓ leuiꝰ eſt. citiꝰ mouet̉. vt ignis ꝙͣ aer: hoc aūt eſt falſuꝫ. īmo tardiꝰ videt̉ ſaturnꝰ moueri ꝙͣ re liqui. quia nō ꝑficit curſuꝫ ſuū ante xxviij. ānis. ¶ Ad quod dicēduꝫ. ꝙ iſta lux nō deſijt eſſe ẜm ip̄a que prius fuerāt ad quēdaꝫ vſum. ſcꝫ ꝯſeruatōeꝫ rerū corruptibi lium ⁊ multiplicatōꝫ. ⁊ adhuc ad ampliorē vſuꝫ. ſcꝫ ad generatōeꝫ ⁊ ad corruptōeꝫ: dicimꝰ ergo ꝙ ex iſta luce ꝑ eius diuiſioneꝫ facta ſunt oīa lumīaria: nō tn̄ oꝑtet po nere in ea naturā grauis ⁊ leuis. quia lux d̓ natura ſua ē diffuſiua ſui. nde difi dit ſe vndiqꝫ. niſi habeat ob ſtaculū ẜm rectū ⁊ ẜm latus ⁊ circularit̓: ſicut ptꝫ in lu mine candele in domo: cōcedimꝰ ergo ꝙ etſi in ꝑtibꝰ eiꝰ nō eſt ponere grauiꝰ ⁊ leuiꝰ. tn̄ ibi erat ponere ſimpliciꝰ ⁊ minꝰ ſimplex. ẜm ꝙ plus ⁊ minꝰ elongabat̉ ab his in ferioribꝰ. ſicut eſt etiā in elemētis. Unde plus dicit̉ ẜm hoc eſſe de natura ſimplicitatis ⁊ ꝑſpicacitatis in ſatur no: qui eſt ſuꝑior planeta. ꝙͣ in alijs. ¶ Qd̓ ergo obijcit̉ ꝙ ẜm hoc citiꝰ moueret̉. dicimꝰ ꝙ ſi mouerēt̉ planete mo tu ꝓprio. preter motū ſuaꝝ ſperaꝝ. ſicut poſuit ꝗdā ph̓s bene poſſet hoc eſſe. ꝙ ſaturnꝰ citiꝰ moueret̉. ſꝫ nō ſic eſt. īmo ſperaꝝ motū mouet̉. ſpere aūt nō citiꝰ mouēt̉. ¶ Ad id aūt qd̓ obijcit̉. ꝙ ſaturnꝰ tardior eſt. intelligit̉ non qꝛ roſſius corpꝰ ſit: nec qꝛ tardior vel remiſſior ſit motus ius. ſed qꝛ maiꝰ ſpaciū deſcribit ꝑtrāſeūdo ꝙͣ alij. ideo plus exigit de tꝑe: ſicut ſi aliqd̓ moueret̉ circa vnā ro tam. ⁊ aliqd̓ eque cito moueret̉ circa axem: multo plus exigeret de tꝑe ad ꝑficiēduꝫ motū circuli ꝙͣ illud qd̓ cir ca arem. ¶ Ad illud qd̓ obijcit de ꝑfectōne ⁊ nobilitate prime diei. dicimꝰ ꝙ reuera lux illa facta eſt nō diminu ta ſed ꝑfecta. ẜm ꝙ ꝯpetebat vſui ad quem tūc erat: nec oportebat aliquā trāſmutatōeꝫ fieri circa eā. ad hoc vt ad illū vſuꝫ eſſet. ſcꝫ ad ꝯſeruatōeꝫ ⁊ declaratōneꝫ vt di ctum eſt. ſed ꝓpter vlteriorē vſuꝫ. ſcꝫ vt eſſet cauſa ꝑfecta generatōis ⁊ corruptōis ī inferioribꝰ: ꝯpetebat vt ex ea fierēt lumīaria. Un̄ ꝯcedimꝰ. ꝙ a pͥmo nihil egredit̉ in cōpletū ⁊ imꝑfectū: qd̓ ſcꝫ nō ſit ſufficiēs ad pſū ad que ordinatū ē. ¶ Sed adhuc reſtat obiectō priꝰ facta. ſi em̄ erat lux iſta ꝑfectior luce ſolis. gͦ nō erat materialis ad illā: ꝑfectior aūt erat qꝛ erat opꝰ prime diei ⁊cͣ. Solutio ſi ꝯſideremꝰ lucē iſtā quo ad ſuū effectū. ⁊ ſolē qͦ ad ſuuꝫ circūſcripto ſcꝫ effectu illiꝰ lucis quaꝫ in ſe includit ſol: dici ꝙ effectꝰ illiꝰ lucis erat ꝯſeruare res ⁊ declarare. ſolis aūt effectꝰ ꝓprius eſt facere generatōeꝫ ⁊ corruptō nem: ꝙ em̄ ſeruat ⁊ declarat hoc accipit ab iſta luce: ẜm ergo hanc ꝯꝑatōeꝫ nobilior eſt effectꝰ lucis ꝙͣ ſolis. quia
nobiliꝰ eſt ꝯſeruare ⁊ declarare ꝙͣ face̓ generatōeꝫ ⁊ cor ruptōeꝫ. h. tꝫ. ⁊ idē ad hͦ nobilior eſt lux iſta ꝙͣ lux ſolis ī ſo leret̉ ſol ẜm ꝙ in ſe includit effectū illi : ſic eſt dicere. ꝙ ⁊eſt ſe illa lux reſpe ctuī s planetis: ⁊ per ¶ Articulus quartus D quartū quo querit̉. vtꝝ vno die facta ſunt illa prima oꝑa: an in pluribꝰ. Uidet̉ ꝙ ī plu ribꝰ. qꝛ in textu dicit̉. primꝰ dies. ſcd̓s. terciꝰ ⁊ ſic deinceps. ¶ Contra gen̄. ij. Iſte ſunt generatōes ce li ⁊ terre in die quo fecit deꝰ celū ⁊ terrā ⁊c̄. ergo vnicus fuit dies in quo facta ſunt illa prima oꝑa. Sil̓r dicit̉ in tranſlatōe ſeptuaginta. Hic ē liber creature celi ⁊ terre. ⁊ ſubdit̉. cū factꝰ ē dies: nō dīc cū facti ſūt dies. ¶ Solu tio ẜm opīonē aug. patebit infra: ſꝫ ẜm alios pōt dici. ꝙ hͦ ē intellectꝰ lr̄e Gen̄. ij. In die i. ī tꝑe. vt īportet ī ſe oēs dies: ⁊ iſtę modꝰ loquēdi reꝑitur alubi ī ſcriptura. ¶ Articulus quintus Dquintū quo querit̉. cum prima die diuiſa ſit lux a tenebris. ⁊ dies a nocte. cū dicat ſcri ꝑtura de diuiſione iſtoꝝ. ⁊ dicat etiā diē fa ctum. dicit em̄ factū eſt veſpere ⁊ mane dies vnus. qua re ſimilit̓ nō dicit noctē? ⁊ queſtio eſt ꝯmūis ẜm vtrāqꝫ opinionem. ¶ Rn̄ſio. hoc fuit. qꝛ dies ẜm ꝙ hmōi. dicit poſitōeꝫ: ſed nox inꝙͣtum hmōi dicit entis defectū vnde eius ꝓprie nō eſt factio ſed potiꝰ defectō. ⁊ ideo inter fa cturas nō ꝯputat̉ ſicut dies tn̄ nox bene ꝑtinet ad diui ſionē. quia priuatōes bene diſtinguūt inter entia. ⁊ id̓o de eiꝰ diuiſione a luce ſiue die loquit̉ ſcriptura. nō de fa ctione. Hec ſolutō ſil̓r coīs pōt eſſe vtriqꝫ opinioni. Ta men ẜm opinionē aug. aliter dicendum eſt. dicit em̄ ſic. Dies ille quā fecit deus primitꝰ. eſt cognitō angelorum pn̄tata oībꝰ oꝑbꝰ diei hͦ ordine pn̄tie. quo ordīe ſciētie. Eſt aūt duplex cognitō angeli. q̄daꝫ matutina in verbo alia veſꝑtina in rerū natura: ⁊ in vtraqꝫ ſupponit̉ cogni tio ⁊ dies. qꝛ ſꝑ fit relatō creature ad ip̄m faciētem: ⁊ p̄ ponit̉ ab angelo cognitō que ē in v̓bo. cognitōi que ē in ꝓprio gene. ⁊ ideo dic aug. ꝙ angeli creaturā in ip̄a cre atura ſic ſciūt. vt illi ſciētie p̄ponūt ſciētiaꝫ que ē in v̓bo Si aūt p̄ponerēt cognitōi que ē in v̓bo. illā que ē in pro lo genere: tūc eſſet ibi nox ſcꝫ peccati. ſꝫ illa nox nō eēt deo ſꝫ ab angelo. nō ſic aūt eſt. ⁊ ideo nō fit ibi mentio de noctis factura. ¶ Iuxta hec nota expoſitōꝫ. ꝙ ibi dr̄ factū ē veſꝑe. ⁊ mane diuerſā. ẜm diuerſos expoſitores. Scd̓m aug. veſꝑe dr̄ cognitō creature ī ꝓprio gene̓. q̄ dr̄ veſꝑtina: qꝛ ſicut veſꝑa declinat ad occaſuꝫ vel ad tene bras. ita hec cognito declinat ad nō eſſe.i. ad creaturaꝫ q̄ de nihilo eſt. ¶ Scd̓m Bedā ⁊ alios expoſitores. dicē dū. ꝙ illud lumīoſuꝫ corpꝰ primo factū reuoluebat̉ cir ca terrā. ⁊ de terminabat ꝑtes diei. Mane aūt faciebat ẜm ꝙ d̓ ſubtꝰ accedebat ad orizonta nr̄m: veſꝑe ẜm ꝙ de clinabat ab orizonte nr̄o ad inferiores ꝑtes. ſic̄ ⁊ mō fa cit ſol. Scd̓m alios adhuc mane deſignat ibi pͥncipiū vl̓ initiū rei fiēde. veſꝑe t̓minū rei facte. ¶ Circa ſcd̓aꝫ ex poſitōeꝫ q̄ ē aug. Notādū ꝙ ẜm aug. videt̉ ꝙ illa lux fu erit radiato ſuꝑ ītellectū angeli ad cognoſcēduꝫ ī v̓bo. ⁊ ſic dicēt̉ mane: vel ī ꝓprio gene̓. ⁊ ſic veſꝑe. Iſte at̄ irradi atōes diſtinguūt̉ ẜm oꝑata: in oꝑe em̄ diſtinctōnis erat triplex diſtīctio. lucis a tenebris. aqͣruꝫ ſuꝑioꝝ ab infe rioribꝰ. ⁊ inferioꝝ ab arida: ⁊ ſic tria oꝑata. Sil̓r in or natu erāt tria. ornatꝰ celi. aeris ⁊ aque. ⁊ ornatꝰ terre. ⁊ ſic alij tres dies. Unꝰ aūt determīat̉ ẜm ꝯſeruatōeꝫ reꝝ factaꝝ Nō. em̄ ſolū oꝑtet ꝓducere. ſed ꝯſeruare. ¶ Queſtio. xlvij. de oꝑe pͥ me diei.ſ. de celo empirreo.

Icto de oꝑe diſtin ctionis in generali. ꝯſequēter agendū eſt de ip̄a in ſpāli. Et primo de oꝑe pri me diei. in quo diſtīcta ē lux a tenebris ⁊ eſt prima ꝯſideratō de luce corꝑali. d inde de luce ſpūali. De luce autē corꝑali. ẜm ꝙ erat co adunata. dictū eſt iam: nūc aūt de ip̄a agendū eſt ẜm ꝙ erat ſparſa. Prima aūt ſparſio lucis corꝑalis fuit in ce lo empirreo. de quo querūt̉ hec. ¶ Primo an ſit. ¶ Se cundo an ſit corpꝰ. ¶ Tercio an moueat̉. ¶ Quarto an ſit celū. ¶ Quinto de comꝑatōe illiꝰ ad alios celos. ¶ Membrum primum D primū ſic. videt̉ ꝙ illud quod dicit̉ ce lum empirreū nō ſit: nihil em̄ fit ſine cau ſa a deo. ſed hmōi celū nō videt̉ habe̓ cau ſam aliquā: nō em̄ ꝓpter ꝯtinuādam gene rationē ⁊ corruptione in inferioribꝰ. cum huiꝰ ſit cauſa ſufficiens firmamētuꝫ cū ſtellis ⁊ planetis. Neqꝫ ſit ad ꝯſeruationē rerū in eſſe. cū cauſa cōſeruatōis in eſſe ip̄o rum corpoꝝ. dicat̉ eſſe ẜm ph̓os in illa ſpera que moue tur motu diurno. ergo nō videt̉ cauſa eſſe ex comꝑatōe ad corpora. Nec ex comꝑatōne ad ſpūs. cum ſpūs natu ra ſint ſeꝑati a corporibꝰ. nec indigeant ip̄a corpoꝝ cō tinētia ad hoc ꝙ ſint. Nec illa videt̉ eſſe cauſa. quā qui dam ponūt dicentes. ꝙ ad ꝯiunctōeꝫ corꝑis ⁊ anime re quirit̉ lux. Unde ad ꝯiunctōeꝫ anime vegetabilis cū cor pore. exigit̉ lumē quoddam ꝓueniēs ex firmamēto ſiue celo ſydereo. Ad ꝯiunctōeꝫ v̓o anime ſenſibilis cum co pore. lumē ꝓueniēs ex celo criſtallino. Ad ꝯiunctōꝫ d̓o anime ratōnalis cū corꝑe. lumē ꝓueniēs ex celo empir reo. Cum em̄ anima ratōnalis ſit ſubſtātia incorporea. cognoſcitiua ſeꝑabilis a corꝑe: ſi ꝯiungit̉ corpori ex ele mentis ꝯpoſito. nō requirit niſi tot media quot ſunt me dia ī gene. nō quot ſunt media determīata ī ſpecie. Me dium aūt in gene̓ inter corpꝰ corruptibile ꝯpoſituꝫ. ⁊ in corporeū. eſt corpꝰ corruptibile ſimplex. ⁊ corpꝰ incorru ptibile ſimplex: nec poſſibile eſt plura inuenire media: ſed corpꝰ corruptibile ſimplex eſt elemētum. corpꝰ incor ruptibile ſimplex.i. nō reſolutū in alia corpora eſt lux: ergo inter incorporeū ⁊ ſuū corpꝰ nō intercidūt niſi illa duo media in gene̓. ex ꝑte d̓o incorporei. nō intercidum niſi duo inter aīaꝫ ratōnalē ⁊ ſuū corpus: eſt em̄ incor poreū motiuū nō cognoſcitiuū. ⁊ eſt incorporeū motiuū cognoſcitiuū. ſed nō ſeꝑabile: ſic ergo ex ꝑte incorporei nō erūt niſi ſenſibilis ⁊ vegetabilis. Si v̓o acciperentur media ẜm differētias in ſpecie ex ꝑte corpoꝝ. quot eēnt differētie lucis inter elemētuꝫ. qd̓ eſt corpus corruptibi le ſimplex ⁊ incorporeuꝫ. tot acciperent̉ media: ſed ſunt differētie lucis diuerſe ẜm differētias ſperaꝝ. ſpere aūt ponūtur nouē ẜm ph̓os. ſpere ſeptē planetaꝝ. ſpera ſtel larū que dicūtur fixe. ⁊ ſpera motꝰ diurni. ⁊ ẜm quoſdā ph̓os dicit̉ eſſe alia a ſpera ſyderū: ẜm hoc ergo addito celo empirreo qd̓ nullū illoꝝ eſt. eſſent decē differētie lu minū. ⁊ ita eſſent decē media. ¶ Preterea. ſi determīan tur media ex ꝑte corpoꝝ. inter incorporeū ⁊ corpꝰ cōpo ſitum. eſſet pari ratōe lux. a celo empirreo ꝓueniēs. me dium inter animā vegetabilē ⁊ ſuū corpus. vel animaꝫ ſenſibilē ſicut inter aīaꝫ rationalē ⁊ ſuū corpus. Incor poreū em̄ licet corruptibile nobiliꝰ eſt corpore. licet ſit in corruptibile.i. qd̓ nō corrumpit̉ nec ẜm ſe. nec ẜm ꝑtem Item anima ratōnalis nō eſt actꝰ cuiuſdaꝫ ꝑtis corpo ris. nec eſt ita actꝰ vt neceſſario oꝑetur ꝑ corpus: gͦ me dium qd̓ ſibi eligit inter ip̄am ⁊ ſuū corpꝰ. nō eſt neceſſa rio corpꝰ ſed incorporeū. qd̓ eſt mīoris nobilitatis: ſic gͦ nō requirit aliqd̓ lumē ꝓueniēs ab empirreo. ¶ Prete rea. tres dicunt̉ ſpūs eſſe. naturalis. aīalis. ⁊ vitalis: et ẜm aliquē ph̓m dicunt̉ eſſe lumīa. ẜm medicos ſubſtan tia aer ea digeſta in corde: nec aliud ponit̉ mediuꝫ inter
aīaꝫ ⁊ corpꝰ ſuū. niſi ſpūs: ſi gͦ eſt ſubſtātia aerea. par nō requirit̉ ibi mediū aliqd̓ a corꝑe celeſti. ⁊ ita nec empirreo: nō ſolū ꝙͣtum ad aīaꝫ ratōnalē. etiā ꝙͣtuꝫ ad alia. Si v̓o ſunt lumīa. conſtat ꝙ inter ſe ordinē habent nam ſine vitali alij nō oꝑant̉. vitalis aūt medium eſt ad aīaꝫ ſenſibilē. ⁊ aīalis ſimilit̓: quicūqꝫ gͦ illoꝝ dicat̉ no bilior. erit lumē illud qd̓ nobiliꝰ eſt mediū ad ſenſibili ⁊ ita lumē ꝓcedēs ab empirreo. cū nō ſit mediū ad ſer ſibilē vt dr̄. nō reꝗꝛet̉ aliqd̓ mediū ex illa ꝑte int̓ aīaꝫ ra tionalē ⁊ ſuū corpꝰ. ¶ Si forte dice̓t̉. ꝙ vital̓ ⁊ aīal̓ dif ferūt ẜm maiorē nobilitatē ⁊ mīorē. reſpectu aīe veget bilis ⁊ ſenſibil̓. hͦ nō videt̉ veꝝ. cū eī ſit īmutatō in o nō ſenſus. deinde ꝓuenit īmutatō ad ſpm̄ aīaleꝫ. ab illo v̓o ad ꝑtē ſenſibilē. a ꝑte v̓o ſenſibili ad rōnalē. nec plu ra ponūt̉ media: gͦ n̄ ē ncc̄e duplicē ſpm̄ aīalē pone̓. vnū ꝗ nihil oꝑat̉ ad ſer ilē. alteꝝ ꝗ oꝑat̉: ⁊ tūc tm̄ fit oꝑa tio vtriuſqꝫ ſpūs. cū trāſferri debꝫ forma ſenſibil̓ intellectū: qd̓ cū n̄ inueniat̉. nō erit aīa īdigēs alio ſꝑ ꝙͣ illo. ꝗ mīſrat aīe ſenſibili: ⁊ ita n̄ indiget aliqͦ ſumie a celo empirreo ꝓueniēte. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ celū qd̓ d̓ empirreū ē. ⁊ ꝓpt̓ aliquā cām: cā v̓o illa nō ē rōne ꝯti atōnis ī generatōe ⁊ corruptōe vl̓ ꝯẜuatōis ī eſſe reri corruptibiliū. ſꝫ vt ꝯpleat̉ vniuerſū ī gene̓ corpoꝝ: ſꝫ det mīata extrema ⁊ mediū. ad oſtēſionē ſūme potētie tie ⁊ bonitatis: extrema v̓o ſūt lumīoſuꝫ ī fine ⁊ opacū fine. lumīoſuꝫ aūt ī fine dicit̉ empirreū. ¶ Pret̓er ſpūs ſeꝑati a corꝑibꝰ n̄ indigeāt ꝙͣtū ad ſuū eē pore. tn̄ eſt ꝯgruētia alicꝰ corꝑis ad ip̄os ſpūs. ꝓpt̓ gnā ꝯueniētia. ¶ Pret̓ea ſpūs rōnales ꝗ ꝯiūgūt̉ co cū ꝑueniet̉ ad incorruptōꝫ corpoꝝ. ꝯgruēt̓ corꝑe. qd̓ ē vltime nobilitatis ī vniue pora illa maximā nobilitatē: ⁊ an̄ illā ꝯiūctōeꝫ cū corꝑibꝰ ibi ꝓpt̓ meritū ſuū ꝯgruēter collocātur ¶ Membrum ſecūdum D ſecūdū qͦ q̄rit̉. vtꝝ celū empirrcū ſit co § pus. ad qd̓ ſic. om̄e ꝯtinēs ſimpliciꝰ ē natu ra ꝯtēto. ſꝫ celū ē ꝯtinēs angelos ⁊ aīas ſā ctas. cū gͦ nullū corpꝰ ſit ſimpliciꝰ aut no biliꝰ angelis ⁊ aīabꝰ ſct̄is. gͦ celū empirreū n̄ erit corpꝰ ¶ Cōtra dama. ſolꝰ deꝰ ē incircūſcriptꝰ cet̓a circūſcpta gͦ circūſcripti ſūt angeli. ⁊ aīe ſct̄e vbicūqꝫ oꝑant̉. gͦ ſi nō tm̄ h̓ inferiꝰ oꝑant̉ ſꝫ etiā ſuꝑiꝰ vbi ꝯtēplāt̉. gͦ ibi circūſcri būt̉. gͦ ibi ſūt vt ī loco: ſꝫ locꝰ ē finis corꝑal̓ eiꝰ qd̓ ꝯtinet̉. vel ē ī eo. gͦ celū empirreū ē finis corꝑalis āgeloꝝ. gͦ ē co pus. ¶ Itē ꝑfectꝰ ē ordo ī vniuerſitate corpoꝝ. ꝗ̄ attēdit̉ ẜm maxima nobilitatē ⁊ mīmaꝫ: gͦ ſi ē corpꝰ hn̄s mīmaꝫ nobilitatē. ſic̄ corpꝰ maxīe habudas ī opacitate. ſil̓r erit aliquod corpꝰ habēs maximā nobilitatē. ſic̄ corpꝰ qd̓ de vniſor natura ſua hꝫ lumīoſitatē. ⁊ ita erit aliqd̓ cor me in lumīoſitate. ¶ Itē plus ē eſſe nō motū ꝙ motū. qꝛ illo ſcꝫ nō moueri. remūerabunt̉ q̄ nūc mouent̉. gͦ aliqd̓ corpꝰ ē lumīoſuꝫ vniforme nō motū: ſꝫ hoc nō eſt celū a queū. qꝛ illud eſt ex aqua. qd̓ aūt eſt ex aqua. mobile eſt ⁊ mutabile. ergo eſt aliquod corpus ſuper illud. ſed hoc nō eſt niſi celum empirreū. ergo celum empirreū eſt cor pus. ¶ Item dicit dama. ꝙ celum eſt ſine ſtellis ſemꝑi forme. de quo dicit̉. In principio creauit deꝰ celuꝫ ⁊ ter ram: ſed hoc nō eſt firmamentuꝫ. qꝛ poſt dicit̉ ſpūs dn̄i ferebat̉ ſuꝑ aquas quas diuidit firmamētū. ⁊ ita firma mentū fuit inferiꝰ eo. Item nec fuit celū criſtallinum. ꝙꝛ poſtmodū fuit diuiſio aquaꝝ. ergo eſt celū empirret ergo celum empirreū eſt corpus ſperi forme. gͦ eſt corp ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ celū empirreū eſt corpꝰ: ⁊ eſt quo dam celum qd̓ ꝯtinet res corꝑales. ſicut eſt celū infertꝰ: quoddā v̓o quod ꝯtinet res incorꝑales ſiue ſpirituales ſicut celum ſuperiꝰ. ¶ Ad primo obiectū dicendū. ꝙ du plex eſt natura loci. loci em̄ eſt ſaluare ⁊ continere: celo empirreo conuenit ꝯtinere reſpectu angeloꝝ ⁊ aliorum ſpirituum. ſꝫ nō ſaluare. qꝛ ſi nō eſſet celum empirreum

Queſtio .xlvij.
adhuc ſtarēt. v nō depēdet eoꝝ eſſe ab eſſe illius. ſed hoc modo ſpū t ꝯtinēs reſpectu ſpirituū creato rum. qꝛ ſaluat. de eſt ꝯtinēs vt ſaluās. Celum v̓o empirreū qꝛ ꝯtinet ſubſtātiaꝫ angeloꝝ. eſt ꝯtinēs ſolū ⁊ nō ſaluās. ¶ Et qd̓ obijcit̉ ꝙ ꝯtines ſimpliciꝰ eſt ꝯtento. dicendū ꝙ hoc nō exigit̉. niſi vbi eſt vtraqꝫ predictaruꝫ m. ꝙ ſcꝫ contineat ⁊ ſaluet. ¶ Nembrū terciū D terciū quo querit̉. vtꝝ celū empirreuꝫ moueat̉. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. qꝛ dicit̉ in glo. ſuꝑ illud. Ineternū verbū tuū dn̄e ꝑmanet in celo. celuꝫ illud mutat̉ in quo ſunt angeli creati: aut gͦ intelligit̉ de mutatōe ẜm ſitu. vel ẜm qͣlita tem. vel ẜm ſubſtātiaꝫ. Si ẜm qualitatē vel ſubſtātiaꝫ. ſed maior ē illa mutatō que ē ẜm qualitatē vel ſubſtātiā ꝙͣ illa que eſt ẜm ſitū: gͦ ſi mutat̉ ẜm ſubſtātiā vel quali tatē. multo fortiꝰ ẜm ſitū. ¶ Itē ſi firmamētū ⁊ corꝑa in feriora merent̉ ꝑ motū ſuū. nā ꝯſequēt̉ premiū ꝑ motuꝫ ſuū. ⁊ celū empirreū ſil̓r premiabit̉. gͦ mouet̉ ad illud p̄ mium: ergo mouet̉. ¶ Item Ro. viij. Oīs creatura ſub iecta eſt vanitati. ibi glo. dicit. ꝙ ſol ⁊ luna poſt motum habebūt ſtatū in premiū: gͦ ſi celū empirreū ſil̓r ſit pre miabile. videt̉ ꝙ moueat̉. Ꝙ aūt nō moueat̉. videtur qꝛ magis aſſimilat̉ primo quod nō mouet̉. ꝙͣ quod mo uetur: cū ergo nō repugnet corꝑi lumīoſo nō moueri. ſꝫ magis determīet̉ ad hoc. videt̉ ꝙ celū empirreū nō mo ueatur. ¶ Item ſpūs ẜm ꝙ ſunt ī celo empirreo. ſunt in quiete ꝯtemplatōis. ſed quādo mittūt̉ ad nos oꝑantur. nō tamē deſiſtūt ab intimo ꝯtemplatōis vt dicit greg. ſi eis eſt les quādo ibi ſunt. cōuenit eis locꝰ quietis. hꝫ mobile nō enit eſſe locū quietis. gͦ nō mouet̉. ¶ Pre terea. corpꝰ lumīoſuꝫ eſt d̓ natura ſua. ⁊ lumīoſitas ma gis determīat̉ ad quietē ꝙͣ ad motū. ergo nō mouetur. ¶ Qd̓ ꝯcedendū eſt. ¶ Ad hoc qd̓ dicit̉ in glo. ꝙ muta tur. Dicendū ꝙ illud intelligit̉ de illa mutatōe que erit in fine. ẜm ꝙ mutabit̉ a mīori luce in maiorē. ꝯpleto mi niſterio angeloꝝ: hec aūt mutatō nō eſt ẜm naturā. vn de nō ſequit̉. mutat̉ ẜm qualitatē. gͦ ẜm ſitū: ſed in infe rioribꝰ bene ſequit̉. in his aūt que ſupra naturam non. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉. ꝙ meret̉ ſicut ⁊ alia corꝑa. qꝛ pre miabit̉ a maiori lumīoſitate: dicēdū ꝙ alia ſuꝑiora cor pora ſeruiūt generatōni ⁊ corruptōni in corꝑibꝰ huma nis. Unde Iob. xiiij. Nō reſurget homo donec atteratur celū. ꝙ illa ergo mouēt̉ hoc eſt ꝓpter hominē. Unde non bene ſenſerūt ph̓i qui dixerūt illud corpus ſemꝑ moue ri. cū em̄ ordinet̉ ad finē ſcꝫ ad hominē. neceſſe eſt ꝙ finē accipiat motus eius cū homine: ſꝫ ſic nō eſt de empirreo in quo ſunt angeli creati. qꝛ ꝯtentiuū eſt bonoꝝ ſpiritu um. vnde ẜm motū nō ordinat̉ ad aſſequēdū aliquid. ſꝫ ꝑ ꝯtinentiā angeloꝝ ordinat̉ ad hoc ꝑ miniſteriū ange lorū qui merent̉ ei ꝙ aſſequat̉ illud. ¶ Sed adhuc obij citur ꝙ moueat̉. qꝛ aut eſt corpꝰ graue ⁊ ſic mouet̉ deor ſum. aut leue ⁊ ſic ſurſū. aut nec graue nec leue ⁊ ſic mo uetur circulariter: ⁊ ita videt̉ ꝙ moueat̉. Rn̄ſio ꝙ non ſequit̉. Nam deberet addere ⁊ eſt nō vniforme: ad motū em̄ exigunt̉ he differētie dextrorſuꝫ ſiniſtrorſum. Unde non ſequit̉ nō eſt graue nec leue. ergo mouet̉ ſperaliter ſiue circulariter. ſed deberet inferre. ergo ſi mouet̉. mo uetur circulariter: ſed cum ſit vniforme. ⁊ ita nō ſit ī eo hec differentia dextrorſuꝫ ſiniſtrorſuꝫ. nō eſt in eo natu ra princi ij ⁊ medij. ⁊ ideo non mouetur. Membrū quartum D quartū quo querit̉. vtꝝ empirreū dicē dum ſit celū. Quod videt̉: celū em̄ eſt con tinentia viſibiliū ⁊ inuiſibiliū creaturaꝝ ſicut dicit damaſ. ſed hoc nulli pōt ita cō uenire ſicut empirreo. ꝯtinet em̄ angelos ⁊ aīas ſāctas ⁊ preter hoc ꝯtinet alia corꝑa. gͦ dicēduꝫ eſt maxime celum. ¶ Item in pͣs. celū celi domino. ẜm vnā expoſitōeꝫ dicit̉ empirreū. gͦ dicit̉ celū iſtud eminētiꝰ alijs. ¶ Item deutro. x. En dn̄i dei tui celū eſt ⁊ celū celi: celū celi dici tur empirreū. ergo eminētiſſimū eſt celū. ¶ Ꝙ aūt non ſit celū ẜm p̄dicta ratōeꝫ videt̉: cū em̄ dicit ꝯtinētia vi ſibiliū ⁊ inuiſibiliū. intelligit̉ generaliter: ⁊ ita celū em pirreū dicit̉ ꝯtinere xp̄m ẜm aīaꝫ ⁊ corpꝰ. Cōtra Ephe. ij. ip̄m dedit caput ſuꝑ omne qd̓ nomīat̉ in hoc ſeculo et in futuro: ſed celū empirreū nomīat̉ in hoc ſeculo. ergo eſt ſuꝑ celū empirreū. ergo nō ꝯtinet̉ ab illo. ⁊ loquitur ẜm vnā expoſitōeꝫ de xp̄o ẜm humanā naturā. ¶ Item yſidorꝰ. celū dicit̉. eo ꝙ tanꝙͣ vas celatū habeat lumina ſtellarū veluti ſigna. ſed hec nō habet empirreuꝫ. gͦ non eſt dicendū celū. ¶ Rn̄det̉ ꝙ empirreū celū eſt ꝑ eminē tiam dictū. ¶ Ad obiectū aūt dicendū. ꝙ xp̄c ẜm huma nam naturā eſt ſuꝑ celū empirreū dignitate: nihilomi nus humana natura xp̄i.i. aīa ⁊ corpus cōtinet̉ ab illo localiter: diffinitiue aīa. circūſcriptiue corpꝰ: eſſe em̄ ſu per. dicit̉ dupliciter: vel in loco. vel dignitate: xp̄c ſuꝑ ē dignitate. ꝯtinet̉ loco. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ loquitur ibi nō de celo empirreo ſed ſidereo. ẜm opinionē ph̓orū qui nō aſcenderūt vſqꝫ ad celū empirreū. nec vſqꝫ ad ce lum criſtallinū. ⁊ ſic ethimologizat. ¶ Nembrum quintum D quintū quo querit̉ de comꝑatōne huiꝰ celi ad alios celos. Querit̉ ergo vtꝝ oēs ¶ celi habeāt aliquā naturā ꝯmunē. ẜm quā dicant̉ celi: ⁊ ſi ſic. que ſit illa. ¶ Ꝙ autē habeant videt̉. quia nō erūt niſi duo genera locoꝝ poſt diem iudicij. ſcꝫ damnādoꝝ ⁊ ſaluādoꝝ Apoca. xxj. Ec ce ego creo celū nouū ⁊ terrā nouā: ⁊. ij. pe. verſus finē. Aer calore ſoluet̉: ſed eadē erit natura celi tūc que nūc in meliꝰ mutabit̉. erit ergo eadē natura ẜm quā dicetur tūc celū ⁊ nūc: ſed tūc natura lumīoſitatis erit in celo. ⁊ in terra erit ꝯtraria qualitas ſcꝫ opacitas: ⁊ ſi opaci tas eſt qualitas determiata dānatis. relinquit̉ ꝙ ꝑſpicu um erit in loco oppoſito qualitas determīata: videt̉ gͦ ꝙ lumīoſitas ſit natura illa coīs. in qua coīcant. ¶ Et nō tandū ꝙ ſi aer dicat̉ nūc penalis. hͦ ē ꝓpt̓ opacitatē q̄ eſt in inferiori ꝑte. ſꝫ ꝓpt̓ ꝑſpicuū dr̄ celū: cū gͦ ꝑſpicuū ſit il la natura cōis. gͦ qͦt modis dicet̉ ꝑſpicuū dicet̉ celū: ſꝫ ꝑ ſpicuū duas hꝫ differētias. vel datiuū lumīs vl̓ recepti uū: datiuū lumīs ex ꝑte ſuꝑioꝝ. receptiuū ex ꝑte īferio rū. vn̄ in pͥncipio gen. cū dr̄. In pͥncipio creauit deꝰ celū ⁊ terrā. t̓ra vocat̉ ibi nat̉a opaca. celū lumīoſa. aqͣ rece ptiuū vtriuſqꝫ: ſꝫ datiuū lumīs pt̄ eē dupl̓r. vel vniforme ⁊ ſine motu. vl̓ nō vniforme ⁊ cū motu: vl̓ mediū ſcꝫ non vniforme ⁊ ſine motu. vl̓ vniforme ⁊ cū motū: ſi oīno vni forme nō motū. ſic ē celū empirreū: ſi oīno vniforme mo tū. ſic ē celū criſtallinū: ſi n̄ oīno vniforme ⁊ motuꝫ. ſic ē celū ſtellatū. qd̓ nō ī oībꝰ ꝑtibꝰ ſuis hꝫ lumīoſitatē eqͣlē quarta differētia nō potuit eē ſcꝫ nō vniforme nō motū. qꝛ ſi nō ē vniforme. neceſſe ē vt moueat̉: ⁊ ordo patꝫ. di gnius eī ē qd̓ ē vniforme nō motū. ꝙͣ motū. Itē dignius eſt vniforme motū. ꝙͣ nō vniforme motū. Si v̓o ē recepti uū lumīoſitatis. hꝫ in ſe lumē. vel ꝯtinue recipit: ſi ha bet in ſe lumē. hoc ē vel cū ardore. vel nō ardore: ſi cū ar dore. tūc ē igneū: ſi v̓o hꝫ lumīoſitatē ſine ardore. tūc eſt olimpiū: ordo iſtoꝝ ptꝫ. prius em̄ eſt olimpꝰ qui eſt ſupͣ igneuꝫ. qꝛ magis ꝑticipat de natura lumīs ꝙ igneum. Si v̓o receptiuū. ita vt ꝯtinue recipiat: tūc vel eſt ꝯiun ctum inferiori parti. ⁊ ſic eſt aereum: vel ſuꝑiori. ⁊ ſic ē ethereū. ⁊ ptꝫ ordo. hec eſt ratō quare ſepteꝫ ſunt. Aqua aūt celū eſſe nō potuit. qꝛ natura celi eſt eſſe ſurſum. qd̓ aque nō ꝯuenit. Item natura celi eſt ex omni parte cir cudare. quod aque non conuenit. ¶ Queſtio. xlviij. de luce corporali coadunata.

Ictum eſt de luce parſa ꝙͣtuꝫ ꝑtinet ad primū diem. Ad huc aūt reſtat aliquid de luce coaduna ta qd̓ nō fuit ſupra determīatū. Et cir ca hoc querūt̉ duo. ¶ Primo an ꝑ totā diem fecerit lucē vel in principio diei. ¶ Scd̓o vbi illa lux coadunata ſit ꝯdita ⁊ qͣre a luce incepit opus ſuuꝫ. ¶ Nlembrum primum D primū. cuꝫ em̄ in hoc pͥmo die facta ſit lux. ⁊ diuiſio a tenebris: nunqd̓ ꝑ totā dic fecit lucem aut in principio diei: ⁊ ꝯſtato in principio diei. ⁊ lucē ſparſam ⁊ lucē cō adunatā. Nam aliter nō inciꝑet facere diē: ſi aūt facie bat diē ꝑ ſui rotatōeꝫ. gͦ in principio diei facta eſt: cuꝫ gͦ nihil aliud factū legat̉ in hac die. videt̉ dei bonitas qui euiſſe in reſiduo huiꝰ diei. ⁊ ita nō tantūmō die ſeptimo requieuit deꝰ. ¶ Item ſi ī initio diei eſſet lux creata. tūc feciſſet mane ⁊ veſperā: ſed nō dictū eſt factū eſt veſꝑe et mane dies vnꝰ. gͦ ve p̄ceſſit. gͦ nō in initio diei facta ē lux. ¶ Ad qd̓ di lū eſt. ꝙ in pͥmo die fecit lucē ⁊ ꝯti nuauit is ſuū iendo. eſſe eī diei ſicut tꝑis eſt in fieri. ⁊ ita quieuit ab oꝑe. Eodē modo dicendū eſt de ſcd̓o die ⁊ tercio ⁊ ſic de alijs vſqꝫ ad ſeptimū. ¶ Ad hoc v̓o qd̓ querit̉ vtrū fecit lucē in initio diei. videt̉ dicē dum. ꝙ lux creata ſit in ſua plenitudine. ⁊ ꝑ hoc ꝙ de clinauit in veſperā. quia dictū eſt factū eſt veſꝑe ⁊ mane dies vnus. Unde hugo quādo naturalit̓ dies noctē p̄ce dat. ⁊ finis diei veſperā. Dicimꝰ finē noctis aurorā: cō ſtat ꝙ aurora ad die p̄cedentē ſit referenda. Eodē modo dicendū eſt de conditōe ſolis. Sol em̄ conditꝰ eſt in ſua plena luce ⁊ ꝑfecta. ⁊ poſt declinauit in occaſuꝫ: ⁊ dein de iterū ortꝰ eſt. ⁊ ita factꝰ eſt veſꝑe ⁊ mane dies vnus. ¶ Nembrum ſecundū D ſecūduꝫ quo querit̉ de illa luce coadu nata. vbi ſit cōdita. Si em̄ cōdita eſſet in loco firmamēti. vel mō vbi ē ſaturnꝰ. ⁊ ita de alijs planetis: face̓t multo longiorē diē ꝑ ſui rotatōeꝫ. cū nō moueret̉ motu firmamēti. ⁊ ita lō gior eēt primꝰ dies ⁊ ſcd̓us ꝙͣ quartꝰ. qd̓ eſt falſum: gͦ in odē loco in qͦ nūc ē ſol. creata ē lux illa. ¶ Qd̓ videt̉ cō cedendū. ⁊ factio ſolis nō videt̉ eē. niſi aut maior coadu natio lucis. aut illiꝰ lucis diuiſio ꝑ lumīaria q̄ ſunt pla nete: de hͦ infra magis patebit. cū fiet ẜmo d̓ quarto die ¶ Itē querit̉ quare a luce incepit opꝰ ſuū. Rndet Baſi liꝰ. qꝛ lux ē pͥncipiū manifeſtādi ſe ⁊ alia. ¶ Pret̓ea. in ſacramētis ſic̄ vult hugo dicēs. Ego puto magnū eē ſa cramētū aliqd̓ ꝯmēdari. qꝛ aīa ꝙͣdiu in pct̄o eſt. qͣſi in ꝙ buſdā tenebris ē ⁊ ꝯfuſionē: ſꝫ nō pōt euadē ꝯfuſionē ſua ⁊ ad ordinē iuſticie formāqꝫ diſponi. niſi illumīet̉ pͥmū. vt poſſit vide̓ mala ſua. ⁊ diſcernē lucē a tenebris.i. v̓tu tem a vitijs. vt ſe diſponat ad ordinē. ⁊ ꝯformet veritati. ¶ Queſtio. xlix. de luce ſpi rituali que dicitur angelica intelligentia. Abito de luce cor orali. ꝯſequēter agēduꝫ ē de luce ſpūa li. q̄ dicit̉ eē intelligētia angelica: cuiꝰ diuiſio facta eſt cū dictū eſt: diuiſit deꝰ Vlucē a tenebris. Unde dīc hugo. Mihi videt̉ eodem prorſus temꝑis momēto. quo viſibiliter ⁊ corꝑaliter diuiſa eſt lux a tenebris. inuiſibilit̓ diſtincti ſunt boni angeli a malis: illis in tenebris cadentibus. ⁊ iſtis ad lucem iuſticie conuerſis. illuminatiſqꝫ a luce. vt lux eſſent ⁊ non tenebre. Circa quod queruntur duo. ¶ Primo vtrum cum dicitur fiat lux ⁊cͣ. intelligatur fa ctio prima angelice nature naturalis aut gratuita.
¶ Scd̓o de ordine verboꝝ ⁊ quibuſdā eoꝝ dubijs. ¶ Nembrum primum Ueritur ergo primo. vtruꝫ cum dicit̉ fiat lux ⁊cͣ. ibi intelligat̉ prima factio angeli ce creature. ſcꝫ naturalis que ꝯmunis eſt bonis ⁊ malis. aut gratuita que ſoluꝫ eſt bonoꝝ. Et videt̉ primo ꝙ de factōe naturali que ꝯmi nis eſt intelligat̉. Dicit em̄ augu. ꝙ ſil̓is eſt creatō ⁊ di ſtinctio rerū: ſꝫ iſta diſtinctō angeloꝝ que fuit ꝑ que dam ꝯfirmatōeꝫ. vel ꝑ alioꝝ caſuꝫ. ſiue ꝑ ꝯuerſionem ⁊ auerſionē. nō ſimul fuit cū creatōe: qꝛ oporteret priꝰ an gelū eſſe. ꝙͣ ꝯuerti vel auerti: nō ſolū natura ſed etiā tem pore vel duratōe. gͦ iſta diſtinctio quā dicit augu. ſim eſſe cū creatōne. nō intelligit̉ de factōne gratuita. q̄ fuit in diſtinguēdo bonos a malis. ſꝫ de factōne naturali qu ꝯmunis eſt. ¶ Item idē aug. querit. vtꝝ ꝑ hoc ꝙ facta ē veſpera. intelligat̉ peccatū ratōnalis creature: ꝑ hoc q factū eſt mane. eiuſdē renouatō: ⁊ ſubdit. ꝙ iſta expoſi tio allegorice ꝓph̓ie eſt: gͦ ptꝫ ꝙ intelligit̉ de factōe an lice creature q̄ eſt ꝑ gr̄aꝫ. ¶ Iteꝫ ibidē. Nō ſicut nos ad ꝑticipādaꝫ ſapientia ꝓficiebāt angeli. vt inuiſibilia dei ⁊cͣ. qui exquo facti ſunt. ip̄a eternitate ſancta ⁊ pia ꝯtē platōne ꝑfruūtur. ꝑfrui aūt nō eſt niſi bonoꝝ. ergo ne factio iſta de qua loquit̉. ¶ Itē ꝑ mane intelligit̉ cog tio ī verbo. dies aūt ꝯprehēdit mane ⁊ veſꝑe: cū gͦ mane illud.i. cognitō in v̓bo videat̉ tm̄ bonoꝝ fuiſſe. gͦ ⁊ die cuiꝰ mane eſt ꝑs: gͦ iſte dies qui ibi determīat̉. vel illa cō gnitō que determinat̉ ꝑ lucē. cū dicit̉ fiat lux. tm̄ ꝑtine ad bonos angelos. ¶ Itē ꝙ intelligat̉ de factōe gratuita videt̉ ꝑ aug. iiij. ſuꝑ Gen̄. qui ſic dicit. Tūc nox ad dic ꝑtinet. nō dies ad noctē: cū ſublimes ⁊ ſancti āgeli illd̓ ꝙ creaturā in ip̄a creatura nouerūt. referūt ad illū in qͦ eternas ratōes quibꝰ creata ē ꝯtemplat̉. eaqꝫ ꝯcordiſſi ma ꝯtēplatōe ſunt vnꝰ dies que fecit dn̄s. cui ꝯiūget̉ ec cleſia de hac ꝑegrinatōe liberata. ¶ Ad qd̓ dicendū. q intelligit̉ de ꝯditōne gratuita. vt pͥmo creati eſſent. cum dicit̉ creauit celū. ſic̄ vult aug. in. xj. ꝯfeſſ. Facti at̄.i. for mati formatōe gr̄e. cū ꝯuerſi ſunt ꝑ intellectū ⁊ affectū. ⁊ hͦ intelligit̉ vbi fiat lux ⁊cͣ. ¶ Ad obiectū aūt in cōtra riū dicēdū. ꝙ creatō ⁊ factō ſimul erāt ẜm opīonē aug hoc ē indiſtāter. vel hͦ potuit intelligi de ꝯditōe pͥma. qꝛ ꝙͣtuꝫ ad eē. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdū ē. ꝙ illud opinādo. vl̓ ilꝗrēdo dīc aug. qd̓ patꝫ ꝑ hͦ qd̓ ip̄emet dic in. iiij. li. ſuꝑ gen̄. Nec quiſꝙͣ arbitret̉ illd̓ qd̓ dixi de luce ſpūali. ⁊ de ꝯdito die ſpūali. ⁊ angelica creatura. ⁊ de ꝯtēplatōe qua hꝫ in v̓bo dei. ⁊ de cognitōne qͣ in ſeip̄a cognoſcit̉ eiuſ relatōe ad laudē incōmutabil̓ veritatis. vbi priꝰ videſ tur rō rei faciēde. q̄ cognita ē facta. nō iā ꝓprie. ſꝫ ꝙ figu rate vel allegorice ꝯuenire. ad intelligēduꝫ diē ⁊ veſꝑaꝫ ⁊ mane. Sꝫ alit̓ quidē ꝙͣ ī hac ꝯſuetudīe quottidiane lu cis hꝰ ⁊ corꝑalis: nō tn̄ tanꝙͣ h̓ ꝓprie ibi figurate vbi em̄ melior ⁊ certior lux. ibi verior etiā dies. qͣre nō ⁊ verior veſꝑa ⁊ veriꝰ mane? Nā ſi ī iſtis diebꝰ hꝫ quādaꝫ de natōeꝫ ſuā lux ī occaſuꝫ. quā noīe veſꝑe nūcupamꝰ ⁊ ad ortū iterū reditū. qd̓ mane dicimꝰ: cur ⁊ illic veſꝑam no dicamꝰ. cū creatura a ꝯtēplatōe creatoris deſpicit̉. ⁊ mi ne cū a ꝯgnitōe creature ī laudē creatoris aſſurgatur. ¶ Alembruꝫ ſecunduꝫ I Dſecūdū quo q̄rit̉ de ordīe v̓boꝝ. querit̉ qͣre nō dicit̉ fiat celū ⁊ t̓ra. ſic̄ dici tur fiat lux ⁊cͣ. Rn̄det̉ ẜm augu. ſuꝑ ꝙ tā in oꝑe creatōis. ꝙͣ ī oꝑe ꝯditōis ſiue factōis intelligit̉ tota trinitas. Cū eī dr̄. ī pͥncipio cre uit deꝰ. ꝑ hͦ ꝙ dicit̉ deꝰ. intelligit̉ pr̄: ꝑ pͥncipiū d̓o intell git̉ filiꝰ. ꝗ ē pͥncipiuꝫ de pͥncipio: ſpūſſct̄us intelligit̉ ꝑ d̓ dicit̉. ſpūs dn̄i ferebat̉ ⁊cͣ. Sil̓r cū dicit̉. dixit deus fiat ⁊cͣ. ꝑ hoc ꝙ dicit̉ deꝰ intelligit̉ deus pater: ꝑ hoc? dicitur dixit. intelligit̉ filius. qui eſt verbum. Per hoc

Queſtio Quinquageſima
v̓o ꝙ dicit̉. vidit deus lucē ꝙ eſſet bona: intelligit̉ ſpūſſā etus eūt atc. ipiū. in oꝑe diſtinctiōis ponit̉ verbū. di xionaut..; Priatur bonitas: quare d̓o in oꝑe creatio ctū eſt ſupͣ. ¶ Itē querit̉ de hoc qd̓ dicit̉. vidit deꝰ lucem ꝙ eēt bona. quare nō ſil̓r dictū eſt in creatōe. vidit deus celū ⁊ terrā ꝙ eēnt bona. ¶ Itē querit̉ de hoc qd̓ dicit̉. vidit. nūqd̓ em̄ priꝰ nō viderat. ¶ Ad primū rn̄det aug ſuꝑ Gen̄. ad lit. ita dicēs. Duo ſunt ꝓpter que amat de creatarā ſuā.ſ. vt ſit. ⁊ vt maneat. vt gͦ eſſet qd̓ mane̓t. ſpūs dei ſuꝑferebat̉ ſuꝑ aquā. vt aūt maneret. vidit deꝰ ꝙ bona eſt: ⁊ qd̓ de luce dictū eſt. hoc de oībꝰ. ¶ Ad ſcd̓ꝫ v̓o rn̄det Aug. in li. ꝯtra manicheos ita dicēs. nūqd̓ qꝛ placet ei. iō nō nouerat bonū. ꝓrſus nouerat intꝰ in aīo vbi ars ip̄a pulcrior eſt ꝙͣ illa que arte fabricant̉. ſed qd̓ videt artifex intꝰ in arte. hoc ꝓbat foris in oꝑe. ⁊ hoc eſt ꝑfectū quod artifici ſuo placet. vidit gͦ deus lucē qꝛ bona eſt. quibꝰ v̓bis nō on̄dit̉ nō eluxiſſe deo ꝙ bonū eſt. ſed placuiſſe ꝑfectū. quid ſi dictū eſſet miratꝰ eſt deus luce qꝛ bona eſt quantū clamarēt quātū litigarēt. admiratō em̄ reuera de rebꝰ inſpiratis naſci ſolet. ⁊ tn̄ legūt iſti ⁊ laudāt in euāgelio dn̄m nr̄m ih̓m xp̄m admiratū eē fidē credētiū. quis aūt illis fecerat ip̄am fidē niſi ille ꝗ eam mirabat̉. ¶ Itē querit̉ de hoc ꝙ dr̄ diuiſit deꝰ luce ⁊ te nebras: quare nō ſuꝑiꝰ dicte ſūt tenebre facte ſicut dicun tur diſtincte. ¶ Ad qd̓ augu. ꝯtra manicheos ſic rn̄det h̓ nō dictū eſt. fecit deꝰ tenebras. qꝛ tenebra ſicut dictū ē. lu cis abſētia eſt. diſtinctō tn̄ facta ē inter lucē ⁊ tenebras. quēadmodū nos clamādo facimꝰ vocē. ſileutiū aūt non ſonādo facimꝰ. qꝛ ceſſatio vocis ſilētiū eſt. diſtinguimꝰ tn̄ ſenſu quidē inter vocē ⁊ ſilentiū. ⁊ illud vocamꝰ vocē ⁊ illud ſilētiū: quē admodū gͦ recte dicimur facere ſilēti um. ſic recte multis diuīaꝝ ſcripturaꝝ locis deꝰ dr̄ face re tenebras. qꝛ lucē quibꝰ vult tꝑibꝰ ⁊ locis. vel nō dat. vl̓ detrahit. ¶ Itē querit̉ de hoc qd̓ dr̄. factū eſt veſꝑe ⁊ mane ⁊cͣ. videt̉ em̄ ꝙ deberet mane p̄ordinari veſꝑi. qͣ nobiliꝰ eſt: nobilior em̄ ꝯgnitio in v̓bo. ꝯgnitōe in ꝓpria natura. ⁊ ita pͥor eſt natura vl̓ dignitate. ¶ Itē priª na tural̓r ꝯgnouit angelꝰ ī v̓bo. ꝙͣ in ꝓpria natura. In ꝓprio gͦ genere mane p̄ordinari dt̄ veſꝑi. ¶ Rn̄det̉. ibi accipit aug. mane ꝓprie. ꝓ ꝯgnitōe āgeli. q̄ eſt de re faciēda inꝙͣ tū hmōi. ⁊ qꝛ nō ꝯgnouit ſe faciendū. iō ꝓprie nō habuit ꝯgnitōꝫ matutinā de ſe. ſed de alijs. Ueſꝑe aūt intelligit aug. ꝓ cognitōe de re facta in ꝓprio genere. ⁊ hāc bn̄ ha buit agelus de ſe. qꝛ ergo āgelus priꝰ ꝯgnouit ſe factum ꝙͣ cetera faciēda.(priꝰ dico ẜm naturā) iō veſꝑe ibi p̄or dinat̉ mane. Un̄ ibi eſt duplex modꝰ ordinādi. vnꝰ quo ad ꝯgnita. ⁊ ſic ordinat̉ veſꝑe an̄ mane. vt nūc dictū eſt. Aliꝰ quo ad modos ꝯgnoſcendi. ⁊ ſic deberet p̄ordinari mane. ẜm ꝙ ꝓbat obiectio pͥma. ¶ Ad ſcd̓m aūt dicēduꝫ ꝙ reuera ꝯgnouit ſe angelꝰ in v̓bo. ſed nō eo mō quo ac cipit̉. qꝛ nō ꝯgnouit nec ꝯgnoſcere potuit. ſe faciendū. ſꝫ iam exiſtentē ſe. ¶ Itē querit̉ vtruꝫ vnus erat dies aut pl̓es. videt̉ ꝙ vnꝰ: dies em̄ diſtinguit̉ vt dictū eſt ẜm co nitōꝫ āgeli. ſed ꝯſtat ꝙ ẜm aug. oīa ſimul facta ſūt. ſꝫ ā clus nō ꝯgnoſcit ꝑ ſucceſſione ſicut aīa. ſicut dic̄ aug. ſupͣ. nō ſic ad ꝑcipiēdā ſapīam ꝓficiebant ⁊cͣ. gͦ ſi intelli git quecūqꝫ ſunt. vt videt̉. gͦ ſimul ꝯgnoſcebat oīa cuꝫ ſil̓ facta eēt. gͦ nō erat niſi vnicꝰ dies. ¶ Contra attingere ad multa ſimul. ita ꝙ nō ad vnū poſt aliud. ꝓpriū eſt ſa pientie increate. de qua ſapi. viij. attingit vbiqꝫ ꝓpter ſui mūditiā. ergo nō ꝯuenit āgelo: ſed attingere āgeli eſt per ꝯgnitōeꝫ. ergo nō ſimul multa ꝯgnoſcit. ¶ Solutō dicen dum ꝙ multi ſūt dies ſpūales ẜm aug. ⁊ accipit̉ eoꝝ di ſtinctio a ꝑte cognitoꝝ. que diuerſa erāt in genere vel ī ſpecie. ⁊ ordinē naturalē habebāt. Un̄ ꝓpter preſentiam ſitionis ſignate ſuꝑ res factas. ꝯputant̉ dies diuerſi Accipit̉ etiā diſtinctio a parte cognitōis āgelice. ſicut eī nūc vltimo ꝓbatū eſt. nō ſimul.i. nō in vno nūc. ſil̓ inte ligebat multa. ſed vnum poſt aliud. ꝙͣuis oīa ſimul fa cta eſſent: niſi dicat̉ ſimul. id eſt repente. quia nō apparꝫ
I differentia inter ꝯgnitiōeꝫ ⁊ ꝯgnitionē. ſicut apparet in homīe. ⁊ hoc dicit aug. ponēs exemplum de viſu nr̄o ẜm opinionē. que dicit. ꝙ videmus extra mittētes. Radius viſibilis in ictu ꝑtrāſit. ꝓpinquiora ⁊ remotiora ſpacia ſimul.i. repēte. nō oīno eque cito vel ſubito. qꝛ impoſſi bile eſt corpus aliquod ſubito ꝑtrāſire ⁊ accipit illud ꝓ concordātia..j. theſ. iiij. in ictu oculi ⁊cͣ. In diuerſis em̄ locis erūt corꝑa reſurgētia. ⁊ nō eque diſtabāt a loco iu dicij. ⁊ tn̄ in ictu oculi.i. repēte ꝯuenient. Ml̓to aūt ma ior celeritas eſt in cognitōe āgelica. ꝙͣ in hmōi corꝑibꝰ vel ꝙͣ in radio viſibili. Unde dicit aug. ſi oculoꝝ carna lium acies celeritate tantū pt̄. qd̓ mētis acies humane. ꝙͣtomagis āgelice. Unde multomagis ponēdum eſt. q̄ repente multa ꝯgnoſcit: nō tamē ſubito. ſed ibi eſt poſte rioritas. de nūc in ꝯgnoſcēdo vnum. ad nūc in ꝯgnoſcē do aliud. ⁊ ob hoc eſt diuerſitas in diebus. ¶ Queſtio quīquageſima de opere ſcd̓e Equitur de opere ſcd̓e diei in qua facta eſt diuiſio aqua ſuꝑioꝝ ab inferioribꝰ. ⁊ firmamenti in medio eaꝝ ꝯditio. Dicendum eſt ergo pͥmo d̓ aquis ſuꝑioribꝰ. circa quas que rendū eſt. ¶ Primo vtꝝ ſint alique aque ſuꝑiores. q̄ ſin ſuꝑ firmamētū. ⁊ dicat̉ firmamētū celū ſtellatū: exponi tur em̄ vno mō firmam̄tū ꝓ celo aereo. quod etiā diuidit inter aquas que ſurſū vaporal̓r ferunt̉. ⁊ aquas que in ferioribꝰ ꝯgregant̉. ¶ Scd̓o vtꝝ ꝯgregēt̉ aque ſuꝑiores ī modū orbis. ¶ Tercio vtꝝ moueāt̉ orbicularit̓. ¶ Quar to qua neceſſitate ꝯſtitute ſint ſupra firmamētū. ¶ Quī to qualiter dicat̉ eſſe celum criſtallinū. ¶ Sexto de ordi ne verborum. ¶ Membrum pri muꝫ D primū ſic aug. ſuꝑ Gen̄. j. ī glo. Exigit aquaꝝ pondꝰ. vt ſuꝑ terrā fluant. vl̓ in ae re vaporal̓r ferant̉. nec ꝗs dicat oīpotētia dei hoc fieri. Quō em̄ deꝰ naturas fecerit querit̉ nō ꝙ ex eis ad miraculū potētia dei oꝑet̉. Oēs q aque. vl̓ ferunt̉ ſuꝑ terrā. vl̓ ferūt̉ vaꝑal̓r in aere: gͦ nul le aq̄ ſūt ſuꝑ celū ſtellatū. ¶ Si dicat̉ ꝙ d̓ natura aqua rū ibi nō ſūt ſꝫ de oīpotētia dei. ꝯtra hoc ē ſcd̓a ꝑs aucto ritatis. dic̄ em̄. quō deꝰ naturas fecerit q̄rit̉ nō ꝙ eis ad miraculū fecerit potētia dei. q. d. pͥmo faciēdo res. n̄ fec̄ eas deꝰ miraculoſe ſꝫ nat̉al̓r. ⁊ pꝰ illis natural̓r factis. fe cit aliqͣ mira culoſa. p̄ter ſolitū curſū nature faciēdo: gͦ querimꝰ oꝑa ſex dieꝝ. querimꝰ ordinē reꝝ naturalē: n̄ gͦ debet dici. ꝙ ibi ſūt oīpotētia dei. ſꝫ ẜm ſapīaꝫ ordinā tē leuia ſurſū. grauia deorſū: gͦ hoc celū criſtallinū n̄ erit ex aꝗs. ¶ Si dicat̉ ꝙ ille aq̄ nō hn̄t naturā ponderoſita tis. Cōtra baſiliꝰ. aqͣs deꝰ diſpoſuit ꝓpt̓ ſol̓ ⁊ etheris ca lidiſſimū feruorē. pꝰ firmamētū em̄ ether expāſus ē. ⁊ ni ſi ſuꝑiaceret aqͣ. inflāmatū eēt a calore firmamētū. Sol em̄ ⁊ luna ⁊ ſtelle ī firmamēto ſūt. videt̉ ergo ꝙ aq̄ ſint ibi gͣues. ¶ Preterea. criſtallꝰ ē aqͣ ꝯgelata ī ſūmo. ſꝫ non pt̄ habere ꝯgelatōꝫ niſi humidū. ⁊ n qd̓libet hūidū. ſic̄ aereuꝫ. vt oleū. ergo oꝑtet ꝙ ſit aquoſū. relinꝗt̉ ergo ꝙ ſit ibi humidū aquoſū. ⁊ ita pōderoſū. ¶ Si dicat̉ ꝙ nō accipiūt̉ ibi aque ſic̄ hic infra. ſꝫ ſicut ibi. ſpūs dn̄i fere bat̉ ſuꝑ aquas. ¶ Cōtra. diuiſio fuit aquaꝝ ī die. ſed n̄ niſi illaꝝ de quibus dicit̉. ſpiritus dn̄i ferebatur ſuper aquas: ſed illa aqua dicitur quedam maſſa confuſa. nō tm̄ ex humidis. ſed ex humido ⁊ ſicco. frigido et calido. luce et tenebris. et ita aqͣ importat ibi ꝯfuſiōꝫ qͣlitatū et rei deferētis. eas diuide̓ gͦ aqͣs fuit diuidere qͣlitates cuꝫ materia ꝯtinente qualitates. ita ꝙ aliqua materia cum

aliquibꝰ qualitatibꝰ ſit ſuꝑius. alia inferius: poſſumus ergo dicere. ꝙ diuidere aquas ab aꝗs ē. ꝙ qualitas lu cis cū materia fuit in ꝑte ſuꝑiori. ſed hoc nullā ht̄ dubi tatōꝫ. Sācti ergo circa hoc dubitauerūt: gͦ voluit plus deꝰ dicere ꝑ illud.ſ. diuidat aquas ab aꝗs ꝙ diuidat̉ na tura lucis cuꝫ materia.i. ignis vel luminoſi ab aquis. ¶ Itē querit̉ vtꝝ aque ille que ſunt ſuꝑ firmamētū ha beat aliquā naturaꝫ ꝯmunē cū aꝗs inferioribꝰ ⁊ que ſit illa natura ꝯmunis. ¶ Ad qd̓ volūt ꝗdā dicere. ꝙ habēt ꝯmū frigidū ⁊ humidū. ꝑ hanc rōeꝫ celū ꝯtinet ignē. ig nis aerē. ⁊ aer aquā. gͦ aquā ſimilit̓ debuit circūdare ter rā ex om̄i ꝑte: ſed nō potuit ꝓpter aīantia q̄ ſunt ſuꝑ ter rā. ergo neceſſe fuit illā eleuari alibi vbi poſſet circūda re tota terrā. gͦ cum eleuāte ſint ſuꝑ firmamētū ibi habe būt naturā frigidi ⁊ humidi. ¶ Alij volunt on̄dere ꝙ tm̄ ſūt ibi ẜm naturā humiditatis. ſic ī aqua eſt frigiditas ⁊ humiditas: ſed humiditas eſt fluxibil̓ ⁊ ꝯtinuata. ꝗa terra q̄ ſicca eſt. nō hr̄et ꝯtinuitatē ſine aqua: ⁊ ꝙ humi dū ſit ꝯtīuitiuū ſiue ꝯiūctiuū dr̄ ī medicīa: dr̄ eī huiditaſ ē glutiuū mēbroꝝ. Cōſtat at̄ ꝙ ẜm illā ꝓpͥetatē ẜm quā fluxibilis eſt. nō ſunt ibi aque. qꝛ ſic flueret deorſū. ergo remanēt ibi ẜm naturā ꝯtinuatōis. ¶ Itē ꝙ ẜm naturā ꝯtinuatōis ſint ibi ꝓbato. qꝛ hic infra nobilior natura ī hoc mūdo eſt ꝯtinuatio vl̓ ꝯiūctio: ſed cuꝫ ibi eleuet̉ ſuꝑ alienā natura. nō eſt niſi ẜm ꝓprietatē eiꝰ nobiliorē. Re linꝗt̉ ergo. ꝙ hūidū ſit ibi ẜm ꝙ ꝯiūctiuū. ſed quoꝝ eſt ꝯiūctio. ꝯſtat em̄ ꝙ ibi eſt natura ſuꝑceleſtiū ⁊ inferioꝝ ⁊ oꝑtuit ꝙ ꝯiungerēt̉. Un̄ neceſſe fuit eē ẜm hāc ꝓprieta tē. ¶ Alij dicūt ꝙ ſunt ibi ẜm naturā ꝑſpicui. Eſt aūt ꝑ ſpicuū illud qd̓ ht̄ aliquā diſpoſitōꝫ ad accipiendū lucē ꝑ totū. Sed iſte qualitates ordinate ſunt. qꝛ nihil eſt in vrdinatū a ſūma ſapiētia. Una gͦ qͣlitas alia nobilior. ſꝫ ẜm nobiliſſimā qualitatē ibi collocant̉: ſed ꝑſpicuū eſt nobiliſſima. ꝓbatō. Aqua em̄ cū terra ⁊ aere ⁊ celo ſtel lato ⁊ igneo ht̄ ꝯueniētiaꝫ. ſed celū ſtellatū ⁊ igneū nobi liora ſūt terra ⁊ aere. gͦ natura illa ẜm quā ꝯueīt cū celo ſtellato. nobilior ē ꝙͣ ille ẜm qͣs ꝯueīt cū aere ⁊ terra: ſed cū terra ꝯueīt ꝑ naturā ſicci. cū aqua ꝑ naturā hūidi. cū celo ſtellato ꝑ naturā ꝑſpicui: relinꝗt̉ gͦ. ꝙ ꝑſpicuū erit nobilior forma int̓ formas aq̄: gͦ ſi aque debeat eē ſuꝑiꝰ. ⁊ ꝯueīt eas eē ibi ẜm naturā eoꝝ nobiliorē. ꝑ natura ꝑ ſpicui erūt ibi. ¶ Ad idē ꝑſpicuū n̄ē pura qͣlitas. qn̄ ad miſcet̉ cū qͣlitatibꝰ hn̄tibꝰ ꝯriū ſic̄ humido gui ⁊ ſiccō ⁊ calido. gͦ alicubi ē pura qͣlitas. qꝛ ex ordinatōe ſūme ſap entie eſt. ſi aliqd̓ impuꝝ ſit alicubi. ꝙ illud idē ſit in ſua puritate alibi. ſed in oī corꝑe inferiori aqueo celo ē hec qͣlitas impura. In aqͣ em̄ cum frigido ⁊ hūido: in aere cū hūido. in igne cū caliditate. ⁊ iteꝝ ī celo ſtellato. ꝗa ibi nō eſt vniforme ꝑſpicuū. ergo locꝰ hꝰ qd̓ dico ꝑſpicui ẜm ꝙ pura natura ē. erit ſupͣ celū ſtellatū. ⁊ infra empi reū. In empirreo em̄ eē nō poteſt. qꝛ empirreū eſt datiui lumis: illud aūt corpꝰ in qͦ eſt ꝑſpicuū puꝝ. ē receptiuuꝫ lumīs: relinꝗt̉ ergo. ꝙ ī celo ſtellato ſit ꝑſpicuū ẜm ſuam puritatē. gͦ aqͣ ẜm hac naturā.ſ. ꝑſpicuū erūt ibi. ¶ Item ij. petri vlti. Elemēta calore ſoluēt̉. ⁊ glo. ibi dic̄. ꝙ duo elemēta.ſ. aqua ⁊ ignis abſūment̉. celū aūt ⁊ terra ī me liꝰ ꝯmutabunt̉. Probatō aūt ꝙ impoſſibile eſt ꝙ celū cri ſtallinū hēat aquas. vel cū ponderoſitate vl̓ frigiditate vel hūiditate. qꝛ ille magnꝰ ignis n̄ aſcēdet vltra ꝙͣ aſcen dit aqͣ diluuij. ſꝫ aqͣ diluuij n̄ aſcēdit vltͣ celū aereū. ergo nec ē ille ignis. gͦ ille ignis magnꝰ nō poterit aſſumere il las qͣlitates. niſi ponāt̉ ī celo criſtallino.ſ. gͣuitatē ſuꝑi oritatē humiditatē. ſed talis erit renouato duoꝝ elemē toꝝ q̄ manebūt. ꝙ oēs qͣlitates ꝯͣrietatē hn̄tes. cedēt ī pe nā damnādoꝝ. ſi ergo eēnt ī celo ſtellato hmōi qͣlitates cederēt in penā dānandoꝝ: ſed hoc n̄ erit ꝑ magnū igne qꝛ nō poterit attingere neqꝫ ꝑ naturā ſuā. qꝛ qd̓ in aliqͦ toto ē. ꝑ naturā ſua nō recedit ab eo. ¶ Si dicat̉ ꝙ diſpō ſitō diuīa ſeꝑabit. Contra. Ip̄a nō facit hoc ī celo ſtella to qd̓ inferiꝰ. Ut aliqua ꝑs cedat in locū dānandoꝝ. ergo multo fortiꝰ ī celo ſuꝑiori nō faciet diuiſionē. Reſtat ergo. ꝙ ſi ſint ibi aque ẜm has qualitates.ſ. frigidū h midū ponderoſū. ꝙ hoc nō erit ꝯueniēs loco gl̓ificando rū. ergo ſic nō ſūt ibi. ¶ Item aug. xiij. ꝯfeſ. ſūt alie īmortales. a terrena corruptōe ſeꝑate. ergo aq̄ ille ſūt ſe ꝑate a qͣlitatibꝰ corruptibilibꝰ: ſed he ſūt qualitates ha bētes ꝯͣrietatē. ⁊ ita videt̉ ꝙ ille aque ẜm hāc ꝓprietateꝫ que eſt ꝑſpicuū ſint ibi. ¶ Rn̄ſio opinio circa hoc ē. ſan cti em̄ nihil certū diffinierūt. Un̄ opinādo ꝯcedo ꝯcluſio nē. ꝙ celū aqueū vel criſtallinū ſit ex luce ſicut ex ꝯplem̄ to ſui ⁊ ꝑſpicuitate materiali. ¶ Ad hoc ergo ꝙ dic̄ a exigit aquaꝝ pondus ⁊cͣ. dicēdū ꝙ hoc veꝝ eſt. qn̄ a ſunt hn̄tes hmōi ꝓprietates. ponderoſitatē. humidita ⁊ frigiditatē. ſed has nō hn̄t ibi ſicut ꝓbatū ē. ¶ Si aū obijcit̉ ex hoc qd̓ dicit Aug. in li. de ci. dei. ꝙ ſicut humi dū eſt ī cerebro ⁊ manet ibi. cum tn̄ ſit ſuꝑior ꝑs corꝑis ita humidū nihil ꝓhibet eē ibi. dico ꝙ nō eſt ſil̓e. Aliter em̄ eſt d̓ corꝑe nr̄o. aliter de corꝑe ſuꝑiori. Nr̄m em̄ q pus ꝯmixtū eſt ex quatuor qualitatibꝰ. Un̄ n̄ or mēbra nr̄a ẜm ordinē qualitatū. ſed ẜm relatōꝫ ad aīaꝫ que diuerſimode in diuerſis mēbris oꝑat̉. hoc mō nō re pugnat ꝙ humidū ſit in cerebro. qꝛ aīa oꝑat̉ in cerebro oꝑatione aīali. qd̓ ꝯuenit in humido fieri. in corde aut ſpūali oꝑatōe. in inferiori ꝑte naturalioꝑatōe: ſed ẜm has diuerſas oꝑatōes. neceſſe ē habere differētes vires miniſtrātes oꝑationibꝰ his diuerſis: receptiuū aūt for maꝝ ē hūidū. Un̄ cū impreſſiones ſēſibiles fiant ī cere bro. nō eſt mirū ibi eē humidū. calidū v̓o in corde ꝓpter oꝑationes ſpūales. ꝑ calidū eſt em̄ maxima oꝑatio ſpi ritꝰ. Spūs em̄ mediū eſt inter corpus ⁊ aīaꝫ. In vniue ſo v̓o aliter eſt. qꝛ corꝑa ſeꝑata ſunt ⁊ nō ſunt ꝯmixta. vn̄ ẜm qualitatū nobilitates ordinant̉. Un̄ illud verbū nō dicit aſſerēdo aug. ⁊cͣ. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉. ꝙ criſtalluꝫ ē ꝯgelatio humidi: dicendū. ꝙ celū illud n̄ dr̄ criſtallinū ẜm oēm ꝓprietatē criſtalli. ſed ẜm ꝓprietatē hāc que ē ꝑ ſpicuū. qn̄ em̄ aqua ꝯgelata tota eſt ꝑſpicua: iō ad deſi gnandū ꝙ r̄māſit ibi aqua ẜm natura ꝑſpicuitatis dicit̉ criſtallinū. ¶ Ad hoc qd̓ dicit Baſiliꝰ. ꝙ aquas deus di ſpoſuit ꝓpter ſolis feruentiſſimū calorē: dico ꝙ ſaturnꝰ ē ſtella frigida. ſicut ibi ꝯtingit dicere frigidū. ⁊ hoc nō eſt niſi eꝗuoce. Notādū aūt eſt ꝙ calidū quoddā eſt ſaluati uū. vt calidū qd̓ in ſole. ⁊ ē calidū deſtructiuū quoddā. ſi cut qn̄ fit coadunatō radioꝝ ⁊ accēdit ad naturā igni ſicut in ſpeculo ſi fiat coadunatō radioꝝ. pt̄ incēdi ſtu pa ex reflectōe radiorum. Un̄ dico ꝙ calor ſolis non eſt abſumptiuꝰ ſed generatiuꝰ. vn̄ generant̉ rane ex calo celeſti. in vere. ſed rōne radioꝝ ꝗ ſunt ex reflexione ē cō ſūptiuꝰ. Un̄ dicendū. ꝙ opinio eſt. vt intelligat̉ de ethe re inferiori illa auctoritas. vt firmamentū dicat̉ illud in terſticiū. qd̓ eſt inter vapores que ſūt in aere. ⁊ aquas in feriores. ⁊ illi vapores ſūt medij inter nos ⁊ ſolis feruo rē. quem temperant aliquando. ¶ Membruꝫ ſecunduꝫ D ſcd̓m quo querit̉. vtꝝ cōgregate ſūt aq̄ § uꝑiores in modū orbis. quod videt̉. ſuꝑ ponit̉ em̄ vacuū nō eſſe. ergo totū ſpaciū a admodū ⁊ corpoꝝ. verbigratia. Celū empirreū nō occu pat ſiderij celi. nec ecōuerſo. ⁊ ita de alijs. nec in ꝑte nec in toto minꝰ em̄ mobile corpus nō occupat locū nobilio ris. nec ecōuerſo in ſuꝑioribꝰ. quēadmodū hic inferius accidit de aere. ꝙ ſubintrat cauernas terre. cuꝫ erg ſuꝑiores ſint in medio celi empirrei ⁊ celi ſiderei. cō tur in orbē ex om̄i parte. aut aliqua ꝑs celi empirret celi ſiderei occupabit aliquā ꝑtem ſpacij illiꝰ. ſcꝫ celi a quei. Sed ſi occuparet aliquā ſpacij illiꝰ. nō eſſet celum empirreū ex om̄i ꝑte ſua orbiculare. vel celum ſidereum: cum ergo vtrunqꝫ ſit orbiculare. nulla ꝑs alteriꝰ corꝑis

Queſtio Quinquageſima
ingrediet̉ ſpaciū intermediū. ergo aque ſuꝑiores ex om̄i ꝑte ⁊ quo ad ſuꝑius ⁊ quo ad inferiꝰ occupabūt ſpaciuꝫ intermediū. ergo colligent̉ in orbē. nō em̄ intercipit̉ ali qd̓ corpus minꝰ nobile vt ignis vel ether. cū minꝰ nobile in ſuꝑioribꝰ. nō occupet locū nobilioris: ẜm ordinē etiā locoꝝ eſt ordo corꝑm in nobilitate. ⁊ ecōuerſo: erit ergo vnꝰ orbis mediꝰ inter celū empirreū ⁊ ſtellatū. ¶ Ꝙ aūt aque ille nobiliores ſint ī dignitate nature ꝙͣ firmam̄tū videt̉ ex v̓bis aug. ꝯtra manic heos. qm̄ naturā illā dice bamꝰ noīe aque appellatā. credo firmamēto celi materiā corꝑalē reꝝ viſibiliū fuiſſe diſcretā. cū em̄ ſit celū corꝑ pulcerrimū. om̄is inuiſibilis creat̉a excedit etiā pulcri tudinē celi. ⁊ iō fortaſſe ſuꝑ celū dicunt̉ eſſe aque inuiſi biles. que a paucis intelligunt̉. nō locoꝝ ſedibꝰ ſed di nitate nature ſuꝑare celū: quāꝙͣ nihil de hac re temere affirmādū eſt. obſcura em̄ eſt ⁊ remota a ſenſibꝰ hoīm. ſꝫ quō ſe habeat anteꝙͣ intelligat̉ credēda eſt. ¶ Uidet̉ at̄ ꝯtrariū. ꝙ nō ex illis fit orbiculare naturalit̓. ſed ſi eſt ꝙ fit orbiculare ex accidēti. ſicut aqua in cipho rotundo cū em̄ aque an̄ diuiſionē. ſuꝑiores ſcꝫ ⁊ inferiores eſſent eiuſdē nature. facta diuiſione adhuc remanebūt ꝯſimil̓ nature. ſed aque inferiores nō ꝯſtituūt natural̓r corpus orbiculare ſed accidētal̓r. qꝛ imitant̉ figuraꝫ ꝯtinētis. gͦ nec aque ſuꝑiores cū ſint ꝯſil̓is narure. ¶ Preterea dic̄ ph̓us. ꝙ corꝑi recto natural̓r debet̉ motus rectꝰ. Unde quis inferioribꝰ debet̉ motꝰ rectꝰ. ⁊ ille ſūt ꝯſimil̓ nat̉e: go ſi colligunt̉. colligent̉ in corpꝰ rectū nat̉aliter. orbi culare accidētal̓r. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ nihil in hac ꝑte eſt diffiniēdū. ſed opinādo ſine preiudicio melioris ſen tētie pt̄ dici. ꝙ aque ille colligunt̉ in corpus naturaliter orbiculare. ¶ Ad obiectū dicēdū ꝙ eē ꝯſimil̓ nature. teſt dici multipl̓r. vel ita ꝙ ſint eiuſdē nature in ſpē ⁊ hͦ nō videt̉ ex v̓bis aug: vel ꝙ habeāt aliquā ꝯueniētiā. vt vtrobiqꝫ inueniat̉ natura ꝑſpicui. ſꝫ aque inferiores ſūt corruptibiles ille v̓o īmortales. que nō corrumpunt̉. ſic̄ dicit aug. Si tn̄ ſunt ille aque ꝯſil̓is nature in ſpē. quō ibi ſunt. diuīe diſpoſitōi relinquendū ſic̄ dic̄ dama. ¶ Membruꝫ tercium I Dterciū quo querit̉. vtꝝ illud corpus mo ueat̄ orbiculariter. ⁊ videt̉ ꝙ non. qꝛ illud corpus fit ex aquis. ſed aque naturaliter ferunt̉ deorſū: ergo ⁊ illud corpus natura liter fert̉ deorſū. gͦ nō mouet̉ motu orbiculari ſed recto. ¶ Cōtra iſtud corpꝰ eſt nobiliꝰ ꝙͣ ſit firmamentū ſiue ce lū ſtellatū. cū ordinet̉ ſupra illud. gͦ mouet̉ motu nobili ori: ſed firmamētū mouet̉ motu orbiculari. gͦ multo forti us celū aqueū ſi mouet̉. mouet̉ motu orbiculari. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dicendū. ꝙ aqua dr̄ dupl̓r. Uno mō aqua dr̄ elementū inferiꝰ ꝯiunctū terre. ⁊ huiꝰ eſt mo tus rectꝰ natural̓r tendēs deorſū. ⁊ ẜm hanc rōem aque nō dicit̉ celū aqueū. Alio mō dr̄ aqua ꝯmunit̓. ſcꝫ mate ria corꝑm. nō tm̄ inferioꝝ ſed etiaꝫ ſuꝑioꝝ ẜm qd̓ dicit̉ Gen̄. j. Spūs dn̄i ferebat̉ ſuꝑ aquas. ⁊ ẜm hanc rōem dr̄ iſtud celū aqueū lꝫ maioris ſit iā nobilitatis ſiue ſpe ciei nobilio ¶ Nembrum quartum Dquartū quo querit̉. qͣ neceſſitate ſint a ſuꝑ illud firmamentū ſiue celū aqueū. cū em̄ ſit multitudo celoꝝ. quodlibet celū ht̄ ſuū locabile ẜm ſuā naturā. Empirreū an gelos. firmamētū ſtellas: aereū ⁊ ethereū volatilia. aqͣ aquatilia. terra aīantia. gͦ aqueū celū ſuuꝫ locale debet hr̄e: ſi ergo nō habet. videt̉ natura ſuꝑuacua. ¶ Si dica tur ꝙ eſt ad tꝑandū calorē. Contra ſolū humidū inflam mabile eſt. ẜm ꝙ potentiā habet ad ſiccū. relinquit̉ er go. ſi celū ſtellatū nō habet naturam ſicci. qꝛ non habet naturā leuis vel grauis. videt̉ ꝙ nō habet naturā inflā mabilē. ⁊ ita nō indiget aliquo qd̓ temꝑet eius calorem
¶ Sed videtur ꝙ ſit ad ſeruandū eſſe in rebꝰ generabili bus ⁊ corruptibilibus. quia corꝑa citra celum ſtellatuꝫ cōtrarietatem habēt. ſed vnū ꝯtrariū corruptiuū eſt alte rius. om̄ia ergo hmōi ẜm qualitatē ſunt actiua ⁊ paſſi ua. ergo nullū hoꝝ eſt vniformit̉ hoꝝ ſaluatiuū. ¶ Iteꝫ neqꝫ ſtellatū. quia ibi eſt diuerſitas ſtellaꝝ. q̄ ẜm radio ſitateꝫ habent maiorem ꝯſeruatōꝫ vnius rei ꝙͣ alterius ergo ſtellatū nō eſt vniformiter hoꝝ ꝯſeruatiuū. gͦ oꝑtet aliud eſſe qd̓ vniformiter om̄ia ꝯſeruat. ſed hoc nō ē em pirreū. qꝛ hoc eſt angelis deputatū ⁊ glorificatis corpo ribus: ⁊ nō ad actionē. qꝛ nullū motum. ergo aqueū ce lum cū habeat motū vniformē. facit vniformitatē in in ferioribus. ¶ Ꝙ aūt moueat̉ ꝓbatio. In principio crea uit deus īmobilia. ſcꝫ celū quod nō eſt motū. et terram q̄ nō ẜm ſui totalitatem mouetur. ⁊ media natura flexibi lis. fuit ⁊ mutabilis. ⁊ inſuper habens naturam flexibi litatis. Cum aūt dicit̉ ſpiritus domini ferebat̉ ſuꝑ aqͣs per aquas deſignantur media que habent naturam fle xibilitatis. quia om̄is mutatō rerū debebat fieri ex eis: principaliter em̄ fiunt mutationes circa naturam aque ⁊ aeris. in terra aūt nulla fit niſi aer vel aqua ingrediat̉ Sed dupliciter dicitur mutabile vl̓ quod in ꝓpinquā di ſpoſitiōe eſt ad motum. vel quod eſt ad motum: ſed con ſtat quod actu mouetur. nobilius eſt eo quod mobile ē. actus em̄ qui nō corrumpit nobilior eſt potentia. Unde motus in mobili nō corrumpēs ſubiectum ſuum. nobili or eſt ſubiecto ſcꝫ inꝙͣtuꝫ mobile eſt: illa ergo aquoſa na tura media. duplicem habuit naturam. vna que ſemper fuit in motu. aliaꝫ que in potentia fuit in motū: ⁊ ille ꝙ actu ſemꝑ eſt. nobilior eſt. Cum ergo celum criſtallinuꝫ ⁊ ſtellatum ſuꝑiora corpora ſint alijs corporibꝰ medijs. relinquit̉ ꝙ ſemper mouebunt̉. ¶ Itē eſt motus diurnus qui ꝯſeruat res in eſſe. conſtat ergo ꝙ ille erit alicuiꝰ cor poris. ⁊ nō niſi vniformis in toto ⁊ in ꝑte: ſed hoc nō eſt celū ſtellatū. ergo erit aqueū. ¶ Reſponſio ꝯcedo ꝙ ſic eſt. ⁊ hoc fuit vtilitas ⁊ neceſſitas ponendi ip̄m. qꝛ cum alia corpora ſint principia generatiōis ⁊ corruptionis ẜm diuerſitates motuum. ille v̓o ẜm ꝯformitatem motꝰ ſui facit cōſeruationē rerū in eſſe. Eſt em̄ quedam conti nuitas inter celos. vn̄ cum ip̄m continue mouet̉. mouet celum proximi. ⁊ illud vlterius ꝓximum. ⁊ ita facit que poſſibilia fuerunt ad motum actu moueri. ⁊ ita conſer uatiuuꝫ eſt rerum in eſſe. ¶ Ad hoc qd̓ obijcitur d̓ orna tu. dicendum eſt. quod nō eſt neceſſe quodlibet celuꝫ ha bere ſuū ornatū a ſe ſeparatū vt celum olimpium ⁊ igne um. eodem modo criſtallinū n̄ eſt neceſſe ꝙ habeat orna tum a ſe ſeꝑatum. ſed neceſſe eſt. ꝙ alicuius ſit vtilitatis ⁊ propter aliquid factum. In his aūt nō eſt diffinienduꝫ ſed quantū dicit ſcriptura accipiendum. vn̄ aug. quō ⁊ qualeſlibet aque ibi ſint. eas eē minime dubitamur: ma ior eſt huius ſcripture auctoritas. ꝙͣ omnis humani in genij capacitas. ¶ Nembrum quintum Dquintū quo q̄rit̉. qual̓r dicat̉ celū. cū eī ſcriptura veteris ⁊ noui teſt. nō nominet aquas illas celū. ꝓpter ꝗd ſancti expoſito res aquas illas celū aliqn̄ nomīauerūt: cū ſcriptura ſacra ſꝑ dicat aquas ſuꝑ celos. Empirreū em̄ dr̄ celū celi. ⁊ firmamētū dr̄ celū. ⁊ ether dr̄ celū. ⁊ ita d̓ alijs. ¶ Rn̄ſio ꝙ cū celū qd̓ eſt firmamētū ex om̄i ꝑte cir cūdabat terram. qua ratōe eēt aque ſuꝑ vnā ꝑtē eius eadē rōe eēt ſuꝑ aliam. ⁊ ita indifferent̉ ſuꝑ oēm. ⁊ ita in modū celi eſſent expāſe. ⁊ videbāt differentē naturam ab empirreo ⁊ firmamēto. vnde celum intermedium de nominauerūt. denominando a materia aqueū. a diſpo ſitione v̓o materiali criſtallinum. quia ſic̄ criſtallus ha bet perſpicuitatem cum luce. ⁊ ita illud celum. non ꝙ ſit ibi congelatio aquarum ſicut in criſtallo ẜm curſum nature. ¶ Queritur etiam quare non ſit mentio

de hoc celo. vbi enumerant̉ celi in pͥncipio Gen̄ ecōuer ſo. x. deutro. nūerat̉ cū alijs. ⁊ nō fit mētio d̓ celo trinita tis. ¶ Rn̄ſio ordinādo corꝑa ẜm naturā corꝑm. vltimuꝫ debet eē empirreū. qꝛ celū trinitatis nō eſt corpꝰ. Un̄ qꝛ in li. deutro. loquit̉ ſenſibilibꝰ de duobꝰ celis.ſ. de celo aqueo. ⁊ de celo āgeloꝝ facit mētiōꝫ. q. d. tu ſenſibil̓ es. ſi queris locū d̓i. nō queris niſi ī ſenſibilibꝰ. ⁊ nō in inſe ſibilibꝰ. In principio em̄ Gen̄. nō loquit̉ de celo aqueo qꝛ illa ordinatō eſt ẜm quaꝫ facti ſūt celi: ſed adhuc fuit qqua ibi ſub natura poſſibilis. ⁊ nō fuit vnūquodqꝫ di ſpōſitū ẜm differētiaꝫ actualē. Un̄ nō inuenit̉ ibi de aqͣ ꝙ ſit celū. qꝛ aqua refert̉ ad illas aquas que hn̄t poſſibi litatē. vt ex eis fiāt res. Ex his que dicta ſūt patet ſitus celi criſtallini. quia proximo poſt empirreum. ¶ Membrum ſextum Bſextū quo querit̉ de ordine verboꝝ cō currūt quatuor articuli. ¶ Primꝰ cū mul totiēs dictū ſit dixit deꝰ. v. tot ſint verba. ¶ Scd̓us quare in oꝑe ſcd̓e diei additū eſt fecit deus ⁊ nō in oꝑe pͥme diei. ¶ Tercius vtꝝ firmam̄ tum quod eſt in medio aquaꝝ factū ſit ex eadē materia vel ex aqua. ¶ Quartꝰ vtꝝ cum vocauit firmamētū celū dixit celum infirmatum. ¶ Articulus primus D primū quo querit̉. cuꝫ multotiēs dictū ſit dixit deꝰ vtꝝ tot ſint v̓ba. qd̓ videt̉: factis eī r̄ ſpondēt verba. ſed diuerſa fuerūt facta. gͦ et diuerſa v̓ba. ¶ Itē quotiēs dic̄ hō totiēs multiplicant̉ d̓ ba. gͦ a ſil̓i quotiēs dicit deꝰ tot ſūt v̓ba. ¶ Contra. Iob xxxiij. ſemel loquit̉ deꝰ ⁊ ſcd̓o idip̄m non repetit. ¶ Item verbū dei eſt ꝯſubſtātiale. dicēti. ſed nō ſunt pl̓a ꝯſubſtā tialia. gͦ nō ſunt pl̓a verba. ¶ Rn̄ſio ꝑ hoc ꝙ dicit aug ſuꝑ Gen̄. vnū verbū ille ꝗ genuit in quo dixit oīa priuꝰ ꝙͣ facta ſūt ſingula. ſed eloquiū ſcribetis deſcendens ad paruuloꝝ capacitatē. dū inſinuat. ſigillatim genera cre aturaꝝ ꝑ ſingula reſpicit vniꝰ cuiuſqꝫ generis eternā ra tionē ī v̓bo dei. nec illa repetita. ille tn̄ repetit ⁊ dixit de us. ¶ Dicendū eſt gͦ ꝙ veꝝ eſt ꝙ vnū ē verbū dei quo di cunt̉ oīa. ⁊ illud nō multiplicat̉. licꝫ multiplicant̉ facta ꝑ ip̄m. Dicere tn̄ ſumit̉ multipl̓r. Nā aliqn̄ ſumit̉ ꝓ ge nerare. ⁊ ſic ē vnū dicere ſic̄ vnū verbū. Aliqn̄ accipit̉ ꝓ creare. ⁊ ſic ſucceſſiue creata ſunt ⁊ facta. diuerſis factis rn̄dēt diuerſe dictōes ex ꝑte eoꝝ que dicunt̉: v̓bū tn̄ qd̓ dicit.i. creat. nō multiplicat̉. nō em̄ ex ꝑte dicētis eſt illa multiplicatō. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ nō eſt ſimile d̓ deo ⁊ hoīe in dicēdo. verbū em̄ hoīs eſt extrinſecū a ſubſtan tia hoīs. vn̄ ex alia ꝑte recipit multiplicatōꝫ. v̓bū auteꝫ dei ē ꝯſubſtātiale: vn̄ nō ml̓tiplicat̉ ẜm ſubſtātiam. ¶ Articulus ſecundus Dſcd̓m quo querit̉. cū in oꝑe pͥme dici ſit po ſitū fiat lux ⁊ facta eſt lux. ⁊ nō additū eſt fec̄ deꝰ: quare in oꝑe ſcd̓e diei additū eſt fecit deꝰ Uidet̉ em̄ ſuꝑuacuū. Nā ꝙ dicit̉ factū eſt ꝯpletionē ope ris ſignat. ꝯpletōi aūt nihil addit̉. ¶ Ad qd̓ videt̉ ſic re pōdere aug. dicēs. ꝙ alit̓ fuit de luce ſpūali.ſ. angelica creatura. ⁊ aliter de firmamēto. Naꝫ āgelica creat̉a co gnouit in v̓bo priꝰ firmamētū. deinde ī ſeip̄o. tercio in ꝓ prio. Un̄ cū dicit̉ fiat. ⁊ factū eſt. ⁊ fecit: triplex eē notat̉ ī v̓bo. in ꝯgnitōe āgelica in quo ꝯgnoſcebat̉. ⁊ ī ꝓprio ge nere. Aug. ſuꝑ Gen̄. ꝯditio celi priꝰ erat ī v̓bo dei ẜm ge nitā ſapīaꝫ. deinde facta eſt in creatura ſpūali. hoc ē in ꝯgnitōe āgeloꝝ ẜm creatā in illis ſapīaꝫ. deinde ꝙ celū factū eſt vt eēt etiā ip̄a creatura in genere ꝓprio. Non ſic aūt fuit de eē lucis ſpūalis ſcꝫ āgeli. vt pͥmo eēt in deo. ⁊ deinde in ꝓprio genere. tercio eēt in ſuip̄ius ꝯgnitōe de fa ciēdo. ¶ Sed tūc obijcit̉ ẜm hoc. ꝙ tūc in tercio die vl̓ in quarto deberet eē ꝯſimilis modꝰ loquēdi. ꝗ nō inuenit̉. gͦ
nō eſt hec rō. Ad qd̓ rn̄det aug. vtens trāſlatiōe. lxx. di cens. ⁊ ſi hec v̓ba nō ſint ibi. tn̄ ibi eſt equipollēs. vn̄ po nit hāc lr̄aꝫ in tercio die dixit deꝰ ꝯgregent̉ ⁊ factū eſt. et ꝯgregate ſūt aque. ¶ Sed adhuc poſſet obijci ꝯͣ hoc qd̓ dicit aug. ſi eī eē in ꝓprio genere eēt ꝯmune oībꝰ. ſicut eē in v̓bo. ⁊ eē in verbo ꝑ hoc qd̓ dr̄ fiat intelligat̉: eſſe p̓o ī ꝓprio genere in pͥma die intelligat̉ ꝑ hoc ⁊ factū eſt. gͦ in ſcd̓a die ſil̓r ⁊ in tercia. gͦ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ ⁊ fecit. oꝑtet in telligere eē in ꝯgnitiōe angeli. ⁊ ita his eēt ordo vt pͥmo notaret̉ eē in v̓bo. deinde in ꝓprio genere. vltimo ī ageli ca ꝯgnitōe. ſed ẜm hoc ſicut agelus ꝯgnouit in ſe firma mentū factū. ita in ſe ꝯgnouit ſe factu. gͦ nulla eſt differē tia. iō videt̉. ꝙ qꝛ alius eſt modꝰ loquēdi in hoc ſcd̓o die ꝙͣ in alijs. ꝓpter hoc dico ſine p̄iudicio melioris ſnīe. in om̄ibꝰ oꝑbꝰ intelligit̉ triplex eē. in deo tanꝙͣ in pͥnci pio. eē in ꝓprio genere. ⁊ eē ad ip̄m inqͣtū eſt finis. ⁊ ita notat̉ ꝑfectio. Sed duplex eſt eē ad ip̄m inqͣtū eſt finis vt in ſe ſit ad ip̄m vt ad finē. ⁊ vt rōnalis creatura ſe et alia referat ad deū tāꝙͣ fine. ⁊ hec vocat̉ ꝑfectō ſcd̓a. vt gͦ on̄deret ꝙ hec ꝑfectio ſcd̓a nō fuit in rōnali creatura agelica quo ad oēm āgelū. ⁊ hoc ꝓpter oꝑa eoꝝ que fue rūt ī ſcd̓a die. vn̄ n̄ dixit vidit deꝰ qꝛ bonū ē. ſꝫ vt on̄dere ꝙ nō defuit pͥma ꝑfectio. ꝓut res in ſe refert̉ ad deū tar ꝙ finē. dictū eſt. ⁊ fecit deꝰ. Un̄ hugo fortaſſe qꝛ binariꝰ ſignū eſt diuiſiōis. ꝗ primꝰ ab vnitate ꝓcedit. ſacramētū magnū ꝯmēdat̉. ⁊ nō ſūt laudata oꝑa ſcd̓a. nō qꝛ bone nō eēt. ſed qꝛ maloꝝ ſignū eēt: prīa em̄ oꝑa fecit deus ⁊ illa oīa valde bona erant. ꝗbꝰ v̓o inerat corruptio. nō deerat ꝑfectō. ſed venit deinde dyabolꝰ ⁊ hō. ⁊ fecerunt ip̄i oꝑa ſua. ⁊ erāt oꝑa ſcd̓a poſt pͥma. mala poſt bona: ⁊ noluit deꝰ videre oꝑa iſta qꝛ mala erāt. ſed que ꝑ ſapīaꝫ vidit. ꝑ iudiciū approbabit. ¶ Si d̓o obijciat̉. ꝙ in alij. diebꝰ nō eſt dictū ⁊ fecit. Rn̄dendū eſt. ꝙ in illo qd̓ dicit ⁊ vidit deꝰ ꝙ eēt bonū. intelligi etiā dat̉ ⁊ fecit: ꝑfectō et ſcd̓a ponit primā. ⁊ nō ecōuerſo. ⁊ iō cū dr̄ vidit deꝰ ꝙ eſ ſet bonū. intelligit̉ ⁊ fec̄. ī quo notat̉ p̄ma ꝑfectio. ¶ Articulus tercius D terciū quo querit̉ de ip̄o firmamēto ꝙ fa ctū eſt ī medio aquaꝝ. Utꝝ ex eadē materia factū eſt. Ꝙ ſi factū eſt ex eadē materia. quō dr̄ firmamētū? cū natura aque ſit fluxibilis. Si v̓o non ex eadē materia ſed ex alia. quō dictū eſt ꝙ factū ſit ī me dio. mediū em̄ ꝯmūicat cū extremis. ¶ Preterea q̄rit̉ de figura firmamēti. vtꝝ ſpericā hēat figurā. ⁊ videt̉ ꝙ ſic ꝑ hoc ꝙ orbicularit̓ mouet̉. ⁊ hoc ex ip̄is ſtellis depheo tur. ¶ Preterea. ſi poſſet ex oī ꝑte radiꝰ ocl̓i dirigi notū eēt ꝙ ex oī ꝑte ꝯnexū videret̉. Sed ſi hoc ē. ꝗd eſt qd̓ di psͣ. Extendēs celū ſicut pellē. Alibi v̓o ſic̄ dicit Aug. ſi per Gen̄. ponit̉ ꝙ celū ſit ſic̄ camera. ¶ Preterea. ſi fir mamētū mobile eſt. quō dr̄ ꝙ eſt firmamētū. firmamē em̄ noīe firmū ꝗd intelligere videt̉. ¶ Ad qd̓ dicēdū. celū qd̓ dr̄ firmamētū videt̉ eē ex eadē materiā inform de quā dr̄. ſpūs dn̄i ferebat̉ ſuꝑ aqͣs nō tn̄ ex eadē mate ria ꝓpria. īmo ſic̄ differt celū criſtallinū a firmamēto. et aque inferiores ꝯgregate ī vnū locū. differūt a firman to ita differunt materie ſingulorum. ¶ Ad ſcd̓m dicēdū ꝙ ſperice eſt figure ſicut atteſtant̉ ph̓i: ⁊ deprehendunt hoc ex motu. Ꝙ aūt dicit̉ eē ſicut pellis hoc nō eſt ſicut pellis extenſa in rectum. ſed ſicut pellis veſice que exte dit̉ in connexū. Unde nō eſt ꝯtrariū in illa littera qua ponit Augu. ꝙ extenditur ſicut camera: camera em̄ co tegit exiſtētes ī ea. ita celum ex om̄i parte ꝯtegit. ¶ Ad tercium dicendum. ꝙ non eſt contrariuꝫ firmamento et mobile ex om̄i parte vel moueri. firmamentum em̄ dici non propter ſtationem. ſed propter firmitatem. ⁊ intraſ greſſibilem terminum aquarum ſuperiorum.

Queſtio .lj.
¶ Articulus quartus Ati tꝰ occurrit hͦ qd̓ ſeꝗt̉. Uocauit fir mamētū celū. Pt̄ eī q̄ri. ſi ī pͥncipio dixit celū īformit̉. ſicut exponūt ſācti. nūc aūt vt plene formatū. Uidet̉ ꝙ nullū aliud ſit celū in forma ꝑfecta niſi firmamētū. ⁊ ita nec celū empirreū nec aqueū. cū tn̄ ſint ſuꝑiores celi. ¶ Ad qd̓ videt̉ dicendū. ꝙ ſicut ſuꝑiꝰ ꝑ celū ⁊ terrā(que ſūt magis ſenſibilia) voluit manudu cere ītellectū nr̄m ad īſenſibilia. ⁊ nō tm̄ ad alia ſenſibi lia: Ita cū nūc vocat firmamētū celū. hoc nō eſt vt exclu dat̉ intētio celi ab empirreo. ſed vt on̄dat ꝙ hoc eſt illd̓ celū de ſuꝑioribꝰ. qd̓ primo apꝑet nobis. vtrūqꝫ aūt ſcꝫ empirreū ⁊ aqueū eſt nobis inuiſibile. vn̄ ⁊ iſtud poteſt dici celū. qd̓ celat nobis ſuperiores celos. ¶ Queſtio quiquageſima opere tercie diei. Einde queritur de ꝑe tercie diei. Circa quod querūt̉ tria ¶ Primo de ordīe verboꝝ. ¶ Scd̓o d̓ or natu terre. ¶ Tercio vtꝝ ſpine ⁊ arbo res infructuoſe tunc ſunt producte. ¶ Membrum primum D primū querit̉ ꝓpter qd̓ ſic̄ in p̄cedētibꝰ diebꝰ dictū eſt fiat lux ⁊ ſiat firmamētum hoc verbū fiendi nō ponit̉: nūquid hoc eſt terra facta fuit pͥus ⁊ aque ſil̓r cū dicit̉ creauit celū ⁊ terrā. ⁊ ſpūs dn̄i ferebat̉ ſuꝑ aquas. qd̓ſi eſſet tūc celū cum diceret̉ factū. nō opteret dicere fiat fir mamentū. ¶ Preterea. tūc locutꝰ eſt de terra incōpoſita ⁊ inuiſibili ⁊ ita de informi materia. ſil̓r de aquis. vnd̓ neceſſe fuit hic loꝗ̄ de factura aque ⁊ terre. ¶ Itē ornatꝰ terre ⁊ aquaꝝ in duobꝰ diebꝰ diſtinguebat̉. ſicut ornatꝰ celi ꝑ ſe: deberēt ergo duo dies ſpectare ad facturā terre ⁊ aque. ¶ Preterea. celum ht̄ ſuum diē ꝑ ſe in quo factū eſt. ergo pari rōe terra que eſt aliud extremū deberet hr̄e ſuū die ꝑ ſe ⁊ ſil̓r mediū ſcꝫ aquā. ¶ Preterea. cū infra fi at mētio de ornatu aeris. quare ſil̓r nō fit mētio de factu ra aeris ſicut de aꝗs. ¶ Itē aque erāt ꝑ totū. quō gͦ potu erūt ꝯgregari in vnū: cū nō videamꝰ aquā ꝯdēſari in ſe. ſicut ē de aere. ¶ Itē de aquis inferioribꝰ dr̄. ꝙ ꝯgregent̉ in locū vnū. de aquis aūt ſuꝑioribꝰ nō eſt hoc dictū. cuꝫ tn̄ ⁊ aque ſuꝑiores ſuū habebūt locū ſicut ⁊ aque inferio res. ¶ Ad primū dicendum ẜm aug. ꝙ nō fuit ſimile de aꝗs ⁊ terra. ſicut de luce ⁊ firmamēto. cū eī factio ad ſpe cie ꝑtineat. lux aūt ⁊ firmamētū ſpeciē habeāt valde di ſtantē a materia informi. recte voluit hoc ꝑ verbū fiēdi demōſtrari. aqua aūt ⁊ terra licꝫ ſpēs receperūt ī tercio die. tn̄ qꝛ maxime accedūt ad materiā informē. que priꝰ dicta fuit noīe terre vel aquaꝝ. iō voluit ſub aliquo mō loquēdi eoꝝ facturā deſignare. dicēdo ꝯgregēt̉. vt notet̉ ꝙ priꝰ erāt in ꝯfuſione tūc aūt diſtingueret̉: ⁊ ſic in vno quoqꝫ iteꝝ dieꝝ. vna notaret̉ diſtinctio. Un̄ aug. ſuper Gen̄. acceperūt hec duo ſpēs illas ꝓprias ⁊ notiſſimas nobis ⁊ tractabiles. aquā mobilē terra īmobilē. Et iō d̓ aquis dictū ē ꝯgregent̉ aque. d̓ terra appareat arida. a em eſt labiliter fluxa. terra ſtabiliter fixa. ¶ Ad ſcd̓m v̓ dicendū. ꝙ aliter fit diſtinctio dieꝝ triū p̄cedentiū. ⁊ ali ter triū ſubſequētiū. Nā tres p̄cedētes ſumūt̉ ẜm tripli cem diſtinctōeꝫ lucis a tenebris. aquaꝝ ſuꝑioꝝ ab infe rioribꝰ. ꝑ mediū firmamētū diſtinctaꝝ. ⁊ aquaꝝ ab ari da.i. terra. tres aūt ſequētes ꝗ ꝑtinēt ad ornatū nō ſic. cū em̄ lux p̄mo reſideret in celo empirreo. celū aūt empir reū nullū habuit ornatū corꝑalē. ſed ſpūaleꝫ.ſ. āgelos. nō ad factōꝫ corꝑm ꝑtinebāt. nō em̄ ſūt ex celo empirreo ꝓpter hoc ſuppoſito iſto ornatu. tacuit de illo in illis die bꝰ in quibꝰ loquit̉ de ornatu ꝯnaturali. Sidera enim ex
eadem materia cū firmamēto natabilia ex aqua. ⁊ vola tilia. beſtie vero ex terra ⁊ reptilia. ⁊ hō ſil̓r. Omiſſo er go celo ⁊ empirreo ⁊ aqueo in diebꝰ ornatus locutꝰ eſt d̓ firmamēto qd̓ poīt̉ in genere ornabilis. ⁊ terra aliud ex tremū. aqua v̓o cū aere mediū: ⁊ ẜm hec fit diſtinctio ex ꝑte ornatꝰ hͦ aūt eſt quia celū empirreū cū ſit vniforme totū ⁊ ſup̄mū corꝑm. nō indiguit habere ornatū ex par te corꝑm. cū ſit corpus ꝑfectiſſimū ex ꝑte corꝑm in pͥma ꝯpoſitōe vniuerſi. ſed habuit ornatū ſpūale. reſpectu em̄ illiꝰ habuit ⁊ habet ꝑfectōeꝫ. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ ter ra ⁊ aqua plus appropinquāt ſibi in materia ⁊ forma. ꝙͣ celū cū altero illorum: eadē eſt eī materia ẜm trāſmu tatōeꝫ aque ⁊ terre. celi aūt materia eſt ingenerabilis ⁊ incorruptibilis.i. que nō corumpet̉. nec ẜm ꝑtē nec ẜm totū. ⁊ iō in vno die ꝯiunxit iſta duo que inſeinuicē erāt ꝯfuſa. ¶ Ad quartum v̓o dicendū. ꝙ ſub aeris ratione n̄ fit mētio: ſed ſub ratione aquaꝝ ⁊ dicit̉. aues multipli cent̉ ſuꝑ terram. nō dicit in aere ⁊ ita ſicut ibi tm̄ loqui tur de aquis. ita ⁊ hic. ¶ Si v̓o querat̉. quare nō fit mē tio de factura aeris. ſicut aque ⁊ terre. Rn̄ſio ꝙ loquit̉ vt app̄hendentibꝰ ſenſibilia. ⁊ ideo loquit̉ de aqua ⁊ ter ra que videri qoſſūt: aer aūt nō videt̉. ⁊ ideo nō fit mētio nec in oꝑe diſtinctōis nec ornatus de aere. ſed totū noti ficat ꝑ celum ⁊ terram ⁊ aquam. dat̉ em̄ intelligi aeris diſtinctio a terra. in diſtinctōe aquarum. cū em̄ ꝯgregā tur aque cum nō ſit vacuum. neceſſe eſt aliquod corpus replere ſpaciū. ¶ Ad illud d̓o quod quinto obijcit̉. Rn̄ det Aug. ꝯtra manicheos. ꝙ cū dicit̉ ꝯgreget̉ aqua que ſub celo eſt in congregationē vnaꝫ. hoc dicit̉ vt illa ma teria corꝑalis formetur in eaꝫ ſpeciem quaꝫ habent iſte aque viſibiles. ip̄a em̄ cōgregatio in vnū. ip̄a eſt aquaꝝ formatio. iſtaꝝ quas videmus ⁊ tangimus. om̄is em̄ for ma ad vnitatis regulā cogit̉. Et quod dicit̉ appareat ari da. quid aliud dici intelligendū eſt. niſi vt illa materies accipiat viſibilē formā quaꝫ habet nunc terra iſla quaꝫ videmus ⁊ tāgimus. Superius ergo quod nominabat̉ terra. inuiſibil̓ ⁊ incompoſita materie cōfuſio ⁊ obſcuri tas nominabat̉: ⁊ etiā noīabat̉ aqua ſuꝑ quā ferebatur ſpūs dei. eadē rurſus materia noīabat̉: nūc v̓o aqua iſta ⁊ terra formant̉ ex ip̄a materia. que ip̄is noībꝰ appellaba tur anteꝙͣ formas iſtas quas nūc videmꝰ acciꝑet̉. Ul̓ pr̄ dici ſic̄ alij ſentiūt. ꝙ illa ꝯgregatō fuit ꝯdēſato in parte vna. ⁊ rarefactio ex ꝑte altera: vt ex ꝑte aeris eēt rarefa ctio ⁊ maioris loci occupatio. ex ꝑte aque ꝯdēſatō ⁊ mi noris loci occupatō. ¶ Ad ſextū dicendū eſt. ꝙ de aquis inferioribꝰ dictū ē. ꝙ ꝯgregent̉. qꝛ mīorē locū occupabāt in ſpē aque ſuꝑiores no. qꝛ magis dilatabant̉. hugo v̓o ad mīſteriū refert. Un̄ dicit eſt in illo ꝗ interiꝰ fabricatꝰ eſt mūdo quidā huiꝰ oꝑis formā ⁊ exēplar hn̄s vbi terra quedā deorſū poſita ꝯſiſtit ſenſualis natura hoīs: celum aūt ſurſū puritas intelligētie. ⁊ quaſi quedā immortal̓ vite motu vegetata rō. duas v̓o tādiſſimiles in vno hoīe naturas magna quedā. deſiderioꝝ moles hincīde fluctu antiū. ⁊ in ꝯtrario motu ſepe alterno tendentium ober rat. quia ⁊ aliud eſt qd̓ ſubtus caro ex infirmitate preſſa appetit. ⁊ aliud qd̓ ſpūs ſurſu ꝑ contemplatōꝫ veritatis eleuatus intendit: ſed fit aliquotiens. vt contrarij motꝰ ꝯfuſioneꝫ gignant. niſi ratio media interueniēs. diuidat abinuicē ⁊ diſcernat volūtates ⁊ appetitus. deſideriaqꝫ diſiudicet. quid ſit vicꝫ quod ex carne deorſuꝫ trahit. qd̓ quod ex ſpiritu in ſuꝑna inhiat. ſummū illud ⁊ immor tale bonū ambiens. nam ip̄a ratio quaſi quedā iudicij ſenſura in medio ſe collocat. atqꝫ hinc ſuꝑceleſtes aqͣs. illinc aūt eas que ſub celo ſunt ſeꝑatim diſponit. nō po teſt inferior corruptela ſuꝑiorem partem anime interfice re. neqꝫ ip̄a que ſurſum eſt ſinceritas. ad ea que ſubt̄ ſūt abiecta ⁊ vilia ſeſe inclinare.

¶ Nembruꝫ ſecunduꝫ Dſecundū membꝝ quia dixit deus germi net terra ⁊cͣ. queſtio eſt. propter quid iſte V ornatꝰ terre. nō ꝑtinet ad die ſeꝑatū. ſicut eſt de animātibꝰ formatis d̓ terra ¶ Prete rea. ſicut in pͥma die dicit̉ fiat ⁊ factū eſt. ⁊ vidit deꝰ ꝙ eſ ſet bonū. in alijs diebꝰ ꝑ equipollētiaꝫ p̄terꝙͣ ī ſcd̓o. ita ⁊ hic dr̄ germīet terra ⁊cͣ. ⁊ poſt dr̄ ⁊ factū eſt. ⁊ vidit de us ꝙ eēt bonū: ⁊ ita videt̉. ꝙ ad vnū diem ſeꝑatū ꝑtine at. ¶ Forte dr̄ ſicut dicit aug. ꝙ ille ornatꝰ ad eundē dieꝫ ꝑtineat. qꝛ herbe ⁊ arbores fixe ſunt radicibꝰ. ⁊ ita ꝯnu merant̉ cū terra: nō ſic aūt de aīantibꝰ que facta ſūt ī ſex to die vl̓ quinto die. Sed obijcit̉ in ꝯtrariū ꝑ ornatū fa ctū in quarto die: ſol em̄ ⁊ luna ⁊ ſidera facta ſunt ī quar to die. ⁊ ꝑtinent ad ornatū firmamēti. ⁊ fixa ſūt ī firma mēto. ſic̄ dicunt ph̓i. ergo ꝑ p̄dictā rōeꝫ deberēt in ſcd̓o die cū firmamēto ꝯputari. ſed nō ꝯputant̉. ergo n̄ eſt hec rō ꝓpter quā arbores ⁊ herbe ſub vno die cū terra ꝯputāt̉ ¶ Rn̄deri pt̄ vl̓ ẜm opinionē illoꝝ qui dicūt ſydera ha bere ꝓpriū motū. quā oppinionē recitat Aug. vel ſi fixa ſūt in ſuo orbe ſicut dicit ph̓us. diſtinguendū eſt inter fi xū ⁊ fixū. Eſt em̄ quoddā fixū. qd̓ orit̉ ex illo cui eſt infi xū. ⁊ eſt aliud fixū qd̓ factū eſt in illo cuiꝰ eſt ornatus: pri mo mō dr̄ de herbis ⁊ arboribꝰ. ſcd̓o mō dicit̉ d̓ ſideribꝰ Un̄ pͥmo mō germinet terra ⁊cͣ. Scd̓o dicit fiāt lumina ria in firmamēto celi ⁊cͣ. fixū ergo qd̓ orit̉ ex terra ſicut dicit ph̓us. ꝙ terra eſt mater herbaꝝ. ꝯputat̉ ī eodē die cū illa: aliud d̓o fixū nō ꝯputat̉. Et licet dicat̉ ꝙ terra ꝓ ducat reptile. hec ꝓductio aīantiū eſt. vt aīantia accipi ant materiā quodāmō elongatā ab ip̄a terra: elementa em̄ ꝯmixta cū terra ſūt materia aīantium. ⁊ vltra ꝯmix tionē hn̄t quandā aliā ꝑmixtionē. In herbis v̓o eſt ꝯmi xtio. ⁊ hn̄t naturā ꝓpinquā terre. hoc aūt ē alterius ꝯſi deratōis. ¶ Ad aliud dicēdum ꝙ licet dicat̉ hoc ꝑ eꝗpo lentiā. fecit ⁊ factū eſt. ⁊ vidit ꝙ eēt bonū. nō tn̄ ꝓpter hoc debebat dici ſeꝑatio diei. ſed vnū factū dupl̓r approbat̉ terra em̄ fuit ſub duplici rōe cum apparuit. habebat eī ꝓ priā naturā ẜm quā dicebat̉ arida. habebat etiā in huo re ꝯmixtā: rōe cuiꝰ germinabat herbas ⁊cͣ. ⁊ ſic vnū fa ctu dupl̓r ꝯmēdat̉. ¶ Sed quare de materialibꝰ nō ē fa cta mētio vt lapidibꝰ ⁊ hmoi. Rn̄ſio videt̉ ꝙ hec in terra latebat. vel forte metalla ⁊ lapides p̄cioſi poſt ꝑ oꝑatio nē ſuꝑioꝝ corꝑm hn̄tiū efficatiā ī terra hic ꝓduxerūt. ¶ Nlembrum tercium D terciū quo querit̉ de hoc ꝙ dicit ẜm ali am trāſlationē. germinet terra herbaꝫ pa ſunt. ſimilit̓ de arboribꝰ infructuoſis: qd̓ n̄ buli. Querit̉ em̄ de ſpinis. vtꝝ tūc ꝓducte videt̉ ex ip̄a virtute lr̄e. dicit̉ em̄ herbā pabuliˡ. ſimilit̓ gnū faciēs fructū ẜm genꝰ ſuū. ¶ Ad quod rn̄det aug. tra manicheos ita dicēs. Ergo dicēdum eſt. ꝙ ꝑ pecca tū hoīs terra maledicta ſit. At ſpinas pareret. nō vt ip̄a penas ſentiret. que ſine ſenſu eſt: ſed vt peccati humani crimē. ſemꝑ hoībꝰ an̄ oculos poneret quo admonerent̉ aliqn̄ a pct̄is auerti ⁊ ad dei p̄cepta ꝯuerti. herbe aūt ve nenoſe ad penā vel ad exercitiū mortaliū create ſunt. et hoc totū ꝓpter pct̄m. qꝛ mortales pꝰ peccatū facti ſumꝰ. ꝑ infructuoſas v̓o arbores inſultat̉ hoībꝰ. vt intelligant ꝙ ſit erubeſcendū hoībꝰ. ſine oꝑibus bonis in agro dei eſſe hoc eſt in eccl̓ia. ⁊ timeāt ne deſerat illos deꝰ: ꝗa et ip̄i in agris ſuis in fructuoſas arbores deſerūt. nec ali quā culturā eis adhibēt. An̄ pct̄m ergo hoīs nō eſt ſcri ptū. ꝙ terra ꝓtulerit niſi herbā pabuli ⁊ ligna fructuoſa poſt pct̄m v̓o videmꝰ horrida ⁊ infructuoſa de terra na ſci credo ꝓpter eā cauſā quā diximꝰ. Poſſet tn̄ dici alit̓. y ſpine ⁊ hn̄t iocūditatē rōe floꝝ ⁊ fructuū. ⁊ hn̄t pun tionē. rōne ergo iocunditatis ⁊ fructuoſitatis pn̄t dici facte in tercio die. ⁊ ita videt̉ dicere damaſcenus: ratōe
v̓o punctionis ⁊ infructuoſitatis poſt peccatum ſic ſūt conuerſę. ¶ Queſtio quīquageſinia ſecunda. de dpere quarte diei de ornatu celi. Equitur de his que ꝑtinent ad ornatū. Ornatus aūt eſt tri plex. ẜm tria genera locoꝝ: celū ⁊ terrā ⁊ corpus mediū qd̓ ꝯtinet aerē ⁊ agua Prīo ergo agit de ornatu celi. Scd̓o d̓ ornatu corꝑis medij. Tercio de ornatu corꝑis vltimi. Sic em̄ ordināt̉ ẜm gradū nobilitatis. ⁊ ſic determina bant̉ in ſua factōe. pͥmo firmamētū quod dictū eſt celū. deinde aqua in ſua ſpē. tercio terra que dicta eſt arida Agit aūt ſic d̓ ornatū celi ſiue firmamēti. Prīo on̄dit ꝓ greſſū luminariū. q̄ ad ornatū ſpectāt a ſua cā. cum dic fiāt lumīaria. Scd̓o deſignat ea in ꝓprio genere. ⁊ factū eſt. Tercio ꝑfectōꝫ ẜm ſua genera. Quarto ꝯpoſitōꝫ ad finē. Et poſſunt hec quatuor diſtingui ẜm qͣtuor cauſa Primū ad efficientē. Scd̓m ad materialē cauſā diſpoſi tam. Terciū ad formā ꝯpletā. Quartū ad cām finalem ¶ Primo ergo on̄dit facturā luminariū. ¶ Scd̓o ad quē vſu. ⁊ on̄dit multiplicē vſum. diſtinctōꝫ diei ac noctis ſignatōꝫ impreſſionū quorundā inferiorū. diſtinctioneꝫ tempͥorum. ornatum celi. Męmbrum primuꝫ Irca primū querit̉ de hoc. ꝙ in alijs die ꝑtinētibꝰ ad ornatū dic̄ ꝓducat ⁊cͣ. in hac aūt die fiāt luminaria: nec dicit ex firma mēto ſed in firmamēto. iō pt̄ queri. exquo facta ſūt lumīaria tanꝙͣ ex ꝓpinqua materia. Ad qd̓ fac ꝙ lux q̄ facta eſt ī primo die nō deſierit eē. hec em̄ magi videt̉ ꝯuerſa in lumīaria: vt q̄ prius diſtinguebat diē ē noctē. nūc ampliori mō viſui accōmodata. ⁊ eidē mō ꝑfe ctiori. eo ꝙ in eo fit lumē ꝑfectius ⁊ diſtinctiꝰ: recte gͦ vi det̉ dictū. ꝙ lumīaria ſint ꝑfecta ī firmam̄to n̄ ex firma mēto: ſic̄ dr̄ ī ſequētibꝰ. ꝓducāt aq̄. ꝓducat terra. ⁊ ē mo dus talis loquēdi. quēadmodū ſi poneret̉ gēma p̄cioſaī anulo ad decorē anuli. Un̄ īfra ſeꝗt̉ ⁊ poſuit ea ī firma mēto. ¶ In firmamēto celi. De hoc querit̉ qd̓ dicat̉ hic firmamētū. Solemꝰ em̄ dicere firmamētū in qͦ ſūt ſtelle fixe: ſed ſic nō pt̄ accipi. Nā loquit̉ hic de lumīaribꝰ ſole ⁊ luna. hec aūt lumīaria nō ſūt in firmamēto.i. celo ſtel laꝝ fixaꝝ. ergo ſic nō pt̄ accipi firmamentū. ¶ Preterea ad quid dixit firmamētū celi ⁊ n̄ celo. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ firmamētū h̓ accipit̉ ꝓ toto corꝑe ī quo ſūt ſtelle fixe ⁊ q̄ dicunt̉ erratice. vn̄ ꝯtinet h̓ ſeptē ſperas ẜm ph̓os.ſ. ce lū ſtellatū. ⁊ celos in ꝗbꝰ ſūt ſeptē planēte. ¶ Ad alid̓ di cēdū. ꝙ ſignant̉ dixit in firmamēto celi. vt deſignaret il lam ꝑtē celi que eſt ſupra celū ethereū.i. in illa ꝑte q̄ di uidit aquas ſuꝑiores et inferiores. ¶ Membruꝫ ſecunduꝫ D ſcd̓m quo querit̉ ad quē vſū facta ſin lumīaria ⁊ circa hͦ querūt̉ totidē articul̓. ¶ Primꝰ eſt de primo actu lucis ⁊ ad quid terminat̉. ¶ Scd̓us de diſtinctōe temp⁊ qualiter ſint in ſigna ⁊ de āno lunari ⁊ ſolari. ¶ Ter cius de magnis luminaribꝰ ſole vicꝫ ⁊ luna. ¶ Quart de ornatu celi cū addit̉ ⁊ ſtellas ⁊ de quibus ſtellis inte ligit̉. vtꝝ d̓ fixis tm̄ an et̄ d̓ erraticis ⁊ qͦ motū moueat. Articulus prinius Einde ſequit̉ vt luceāt ſuꝑ terrā. Notat̉ hic primus actꝰ lucis. ⁊ ad ꝗd terminat̉. reflectit em̄ radiꝰ lucis ex reſiſtētia terre vl̓ corꝑis ter reſtris: ⁊ lꝫ luceat ſuꝑ aerē vel ſuꝑ aquā. tn̄ nō dr̄ hoc. qꝛ virtꝰ ī ſuo vltimo terminat̉ ⁊ ī illo alia dant̉ intelligi

Oneſtiꝯ
Queſtio .lij.
¶ Et p̄ſint diei ac nocti: alia lr̄a habet. ſint in inchoatō nem diei ac noctis: ratōe cuius obijcit̉. Nōne ex preſen tia ſolis ſuꝑ terrā eſt dies. ex abſentia eiꝰ eſt nox: gͦ ſol eſt ad vtrūqꝫ cū ꝑ ip̄m diſtinguat̉ veſꝑe et mane. ¶ Pre terea. ꝯtingit ꝙ luna nō ſemꝑ lucet in noſtro emiſperio in initio noctis. qd̓ ergo erat dicere. et ſint in inchoatio nē diei et noctis. tanꝙͣ luna eſſet in inchoatōem noctis. ſemꝑ lucēs in noſtro emiſperio. ¶ Ad quod dicenduꝫ. ꝙ noſtra tranſlatō aꝑtius deſignat. que dicit vt preſint diei ⁊ nocti: ſol em̄ preeſt diei in lumīe. et luna preeſt no cti: nō ꝙ ſꝑ luceat luna in nocte(cū em̄ ꝯiungit̉ ſoli. non tūc apparet lu nē eius) ſed hoc eſt. qꝛ domīato in die ⁊ in nocte quo ad effectus. maxime penes iſta luminaria di ſtinguant̉: ſed ip̄a eſſentia noctis ꝑ defectū ſolis in nr̄o emiſperio determinat̉. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ licet dic aug. ꝑ inchoatōem deſignat̉ principiū. nomine v̓o prīci pij deſignat̉ prīcipatus: ſic em̄ eſt in greco. ꝙ dr̄ archin. vnde notat̉ principatus ſolis tanꝙͣ luminaris in die. et lune tanꝙͣ lumīaris in nocte. Unde augꝰ. ꝯtra maniche os. ſi ꝑ inchoatōem principiū intelligas. et prīcipiū pri cipatū: manifeſtū eſt quoniā ſol ꝑ dieꝫ principatū tenet luna ꝑ noctē: qꝛ et ſi cetera ſidera tūc appareant illa tn̄ ſuo fulgore omīa ſuꝑat. et ideo princeps eorū rectiſſime dicitur. Adhuc etiā querit̉ de hoc qd̓ dicit̉. diuidant diem ⁊ noctē: cū prius facta fuit diuiſio diei ⁊ noctis. ¶ Ad quod dicit aug. contra manicheū. ꝙ licꝫ prius fu erit diuiſio diei et noctis. nō tn̄ ꝑ diuerſitatē luminari um. vt vnū luceat de die aliud de nocte. Unde dicit au guſti. ꝯtra manicheū ſicut dictū eſt: diuidāt diē ⁊ noctē. tanꝙͣ ſi diceret̉. ſic inter ſe diuidāt diem. vt ſoli dies det̉ nox v̓o lune ⁊ ſideribꝰ ceteris: que duo iam diuiſa erāt ſed nōdum inter ſidera. vt iam certū eſſet de ſideruꝫ nu mero. quid per diem. quid per noctem appareret homi ¶ Articulus ſecundus. Einde querit̉. de hoc qd̓ dicit̉. in tꝑa. dies ⁊ annos. ⁊ ſigna. qualiter em̄ ſunt in ſigna. nō ne preter ſolem et lunā ⁊ planetas ſunt poſi ta ſigna in celo. Unde zodiacus ſignifer dicit̉. ¶ Prete rea. nōne ſunt ſigna plurima in celo preter illa duodecī ſicut dicūt ph̓i. que vergūt ad auſtrum vel aquilonem. Quid ergo eſt qd̓ dicit̉ de ſole ⁊ luna et planētis. ¶ Itē ſi ſol ⁊ luna ⁊ planete ſunt ſigna eoꝝ q̄ fiunt in inferiori bus. nūqd̓ determināt cauſas aliqͦꝝ: ⁊ ſi ſunt cauſe aliqͦ rum vel ſigna. quoꝝ ſunt cauſe vel ſigna: nunqd̓ oīm? Ꝙ aūt ſint cauſe pluuie ⁊ ſiccitatis caloris ⁊ frigoris. videt̉ ꝑ hoc. ꝙ cū ſol appropinqͣt ad cancrū. maior ē fer uor frequenter: tūc em̄ eſt quaſi ſuꝑ cenit capitū noſtro rū. cū aut vergit ad capricornū. maior eſt intēperies fre quenter: eodē mō magis videmus tonitrua fieri in vere vel eſtate ꝙͣ in hyeme. dicit em̄ ph̓s inꝗrēs cām genera tōnis et corruptōis. ꝙ ſol ꝑ ſui allatōem ⁊ ablatōeꝫ cā eſt vniuerſalis hoꝝ. licet alie ſint cāe ꝑticulares. ¶ Pre terea. ex rōe cāe arguit̉. Cauſa em̄ eſt cuius eē ſcꝗt̉ ali ud̓ ꝑ ſe ⁊ nō ẜm accidēs: ſꝫ motū lumīariū ꝑ ſe et nō ẜm accidēs ſeꝗt̉ iſta variatō.ſ. excellētia frigoris caloris ⁊cͣ gͦ hec luminaria ſunt cā horū. Contra. dama. Nos aūt dicimus. qm̄ nō ip̄a ſunt cauſa alicuius eoꝝ q̄ corrūpū tur. Signa magis ſunt ymbriū ⁊ trāſmutatōis aeris. ¶ Item ſuppoſito ꝙ aliqͦ mō dicāt̉ eē cauſe aliqͦꝝ. in in ferioribꝰ. pōt queri. vtꝝ oīm? Et videt̉ ꝙ ſit variatō in mineralibꝰ. ẜm hoc lumīaria. vn̄ dicūt ẜm aſpectū lu minariū metalla fieri diuerſa in diuerſis terris: quedā em̄ abundāt in auro. quedā in argēto ⁊cͣ. Similit ma nifeſtū eſt. ꝙ diuerſitas planetaꝝ eſt in diuerſis regiōi bus ẜm aſpectū iſtoꝝ lumīariū maxime ſolis ⁊ lune: eodem mō diuerſitas in aīalibꝰ. quedā em̄ plus abūdāt in vna regiōe ꝙͣ in alia. et vnde hͦ eēt. niſi ꝙ quedā cali diores ſunt alijs. q̄dā frigidiores. In hoīe etiaꝫ videmꝰ variatōeꝫ ex ꝑte corꝑm. ꝗdā em̄ ſunt vniꝰ caloris magis
quidā alterius. quidā paſſibiliores. quidā minus paſſi biles: ex ꝑte v̓o aīe quidā ſunt iraſcibiliores. ꝗdā tꝑatio res. quidā ꝓmptiores ad vnū peccatū ꝙͣ ad aliud: ex qͦ videt̉. ꝙ cauſatō illoꝝ lumīariū extēdat ſe ad oīa inferi ora. Cōtra. dama. ponit rōes ꝙ nō ſunt cāe eoꝝ q̄ ſunt in nobis. Un̄ dicit. nos dicimꝰ qm̄ ſigna quedaꝫ ex ip̄is ſunt ymbris ⁊ ſiccitatis. frigiditatis. caliditatis ⁊ hūi ditatis. et hoꝝ taliū: nr̄oꝝ aūt actuū nequaꝙͣ. nos em̄ li beri arbitrij a ꝯditore facti. nr̄oꝝ dn̄i exiſtimus actuū. ſi em̄ ex aſtroꝝ alatōe agimus. ẜm neceſſitatē agimꝰ qd̓ imus. qd̓ aūt neceſſitate fit. neqꝫ virtus neqꝫ malicia eſt: ſi aūt neqꝫ virtutē neqꝫ malicia habemus. neqꝫ laudi bus neqꝫ vituꝑationibꝰ exiſtimꝰ digni vel tormētis. In ueniret̉ aūt ⁊ deus iniuſtus. his quidē bona. illis tribu latōes dās: ſꝫ neqꝫ gubernatōeꝫ neqꝫ ſuaꝝ creaturarū deus faciet ꝓuidētia. ſꝫ ⁊ ratōnale ſuꝑfluū in nobis erit nullius em̄ exn̄tes. actꝰ dn̄i ſuꝑflue ꝯſiliamur. rōnale aī oīno ꝯſilij gr̄a datuꝫ eſt nobis. Un̄ oē rōnale ⁊ arbitrio liberū eſt. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ oīa ſigna q̄ ſunt in celo. ſunt vel prī palia q̄ ſunt in zodiaco. vel vergētia ad au ſtrū vel aꝗlonē. ⁊ oīa determināt̉ ꝑ ſtellas. ⁊ vocāt̉ ima gines ex pluriū ſtellaꝝ ꝯiūctōe. Dicūt̉ aūt ſigna. qꝛ ali quā ſignificatōem prebent ſuꝑ iſta inferiora: ſimilit̓ ꝗn ꝫ planete. hn̄t ſignificatōem aliquā ẜm differentiā ſui notus vel aſpectus ſuꝑ iſta inferiora. principaliter v̓o ſol ⁊ luna ſunt in ſigna. et ideo in alia trāſlatōe dicit̉. fi ant ſidera in firmamēto celi. vt ꝑ ſidera hec oīa ꝯn̄iter intelligant̉. In nr̄a v̓o trāſlatōne dicit̉. fiāt lumīaria. et etiā ꝯmūe eſt. licꝫ magis ſpecificet de ſole et luna. ¶ Ad aliud videt̉ dicēdū ſine p̄iudicō melioris ſnīe. ꝙ cā dicit̉ duobꝰ modis. Uno mō illd̓ qd̓ infallibiliter ⁊ ſꝑ ꝓducit ſuū effectū. vel adminꝰ ſine quo nō ꝓducit̉ effectꝰ. Alio v̓o mō dicit̉ cā illd̓. quo mediāte pluries ꝓducit̉ effectꝰ Primo mō nō credo luminaria eſſe cām iſtoꝝ effectuū: nō em̄ ſꝑ ẜm ſuā diſpoſitōem hos effectus ꝓducūt. ſine em̄ hoꝝ ꝓpria diſpoſitōne volūtas dei cū expedit aliqn̄ hos effectus ꝓducit. his etiā exn̄tibꝰ in ꝯtraria diſpoſi tōne. Secūdo mō poſſunt dici cā. qꝛ cooꝑant̉ ad genera tionē ⁊ corruptōem quorūdā rerū. ꝑ hoc pōt ſolui ꝯtra rietas inter ioh̓em damā. ⁊ ph̓os. Damaſ. em̄ loquit̉ de cā ſimpliciter. Ip̄i v̓o loquūt̉ de cā ꝓpinqua vt frequen ter. Cōtingit em̄ ſiccitas in hyeme ⁊ abūdātia pluuiaꝫ in eſtate. ⁊ ſimiliter ꝯtingit de calore et frigore. ¶ Ad ſe cūdū dicēdū. ꝙ nō oīm dicūt̉ ſigna vel cauſe. ſꝫ ſic̄ dicit ioh̓es damā. Signa ſunt frigiditatis ſiccitatis ⁊cͣ. Nō aūt ſunt ſigna eoꝝ q̄ ꝓprie ſunt ab aīa rōnali. ſic̄ dic̄ io hānes dama. in auctoritate ſupradicta. Un̄ cū inuenit̉ a ph̓is ꝙ ſunt ſigna iracūdie vel furoris vel furti. ⁊ ita de quibuſdā alijs hoībꝰ. Reſpōſio. ꝙ cū luminaria faci ant immutatōem in aere ⁊ alijs corꝑibꝰ. ꝑ hoc etiā faci unt immutatōeꝫ in nr̄is corꝑibꝰ: aīa v̓o ratōnalis incli nat̉ ꝑ liberū arbitriū ad ſequēdū īmutatōeꝫ factā in cor pore. tūc pn̄t ſequi diſpoſitōes ex ꝑte aīe. ſꝫ haꝝ diſpoſi tionū cā eſt ip̄a aīa. nō em̄ ncc̄e eſt ip̄am inclinari vel ſe qui imp̄ſſiōes vel paſſiōes factas in corꝑibꝰ. ¶ Deinde querit̉ de hͦ ꝙ dicit̉ in tꝑa et dies. cū tp̄s et dies p̄ceſſerīt ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ tꝑa p̄ceſſerūt ⁊ dies: ſꝫ nō erat lumi naria. que ita manifeſte diſcernerēt dies prius. ſicut tūc tꝑa v̓o p̄n̄t dici. ver. eſtas. autūnus ⁊ hyems: q̄ ꝑ motū ſolis diſcernūtur. q̄ prius nō diſcernebant̉. Et hoc dic̄ Ioh̓. Dama. Similiter ſolſticiū eſtiuale et hyemale. et equinoxiuꝫ vernale ⁊ autumnale. ꝑ hͦ diſtinguunt̉ dies. etiā licꝫ priꝰ hr̄ent diſtinctōem. nō tn̄ quā mō hn̄t. Mō em̄ longiores ſunt dies in eſtate ⁊ breutores noctes. In hyeme v̓o ecōuerſo: et ideo recte dixit in temꝑa et dies. ¶ De anno aūt ptꝫ. ꝙ eſt annus ſolaris ⁊ annus luna ris: ꝗ determīant̉ ẜm motū lumīariū ſolis ⁊ lune. Unde aug. ꝯtra manicheū. In ſigna ⁊ tꝑa dictū eſt. vt ꝑ hec ſi dera tꝑa diſtinguātur. ⁊ ab homībꝰ dinoſcant̉: qꝛ ſi cur rāt tꝑa. ⁊ in illis diſtinguāt̉ articulis. ꝗ articuli ꝑ ſideꝝ curſum denotant̉. poſſunt quidā currere temꝑa atqꝫ p̄

terire. ſed intelligi et diſcerni ab hoībꝰ nō pn̄t: ſicut ho re qn̄ nubilus dies ē. ⁊ trāſeūt ꝗdē et ſua ſpacia ꝑagūt ſꝫ diſtingui a nobis et notari nō pn̄t. ¶ Sꝫ obijcit̉. ſi lūa fuit ꝯdita cū ſole. ꝓpter qd̓ annus lunaris nō ꝯtinet tot dies qͦt ſolaris? Annus em̄ ſolaris ꝯtinet tricētos ſexa gintaꝗnqꝫ dies cū qͣdrante. vn̄ ꝯputant̉ in āno biſextili ricēti ⁊ ſexagintaſex. Annus v̓o lunaris ꝯtinet tricen tos ꝗnqͣgintaqͣtuor. Ad qd̓ rn̄det. ꝙ fuit ꝯditus in qͣrto die mūdi. luna v̓o fuit cōdita ꝑfecta ſiue plena. ſic̄ dicit dama. decebat em̄ eā ꝯpletā in lumīe fieri. Auguſt. tn̄ n̄ hoc diffinit. ſcꝫ ꝙ in plenilunio. ſꝫ ꝙ ꝑfecta ſic arguit. q a ꝑfectiſſimo ꝯditore ꝯdita: cū gͦ luna eſſet ꝯdita plena ſol aūt in quarto die md̓i oportuit ꝙ anticiparet cū ſole vndecim diebꝰ. vt ſic eēt quīt adecima. ⁊ ſic eēt qͣſi in op poſitōe ſolis. ⁊ ex hoc ꝓceſſu tꝑis accidit. ꝙ annꝰ luna ris excedebat̉ ab anno ſolari. ſicut dicit damaſ. ¶ Articulus quartus D quartū articulū qͦ agit̉ de hoc qd̓ ſequit̉. Fecit duo magna lumīaria. maius ſolis. mi nus lune. ¶ Sꝫ obijcit̉ ꝙ aliqͣ alia lumīaria ſunt maiora luna. et hͦ ꝓbant ꝑ diſtantiā corpoꝝ ⁊ ap paritōem. qͣre gͦ dixit de luna potius ꝙͣ de aliqͦ alio lumi nari. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝑ hoc qd̓ dr̄ vt p̄eſſet nocti. nl̓ lum em̄ lumīare quātūcūqꝫ ſit. in nocte tantū dominat̉ ī illumīatōe. quātū luna dn̄at̉. Preterea ꝓpinꝗor ē nob̓. Unde ampliorē inducit effectu ⁊ plures ⁊cͣ. ¶ De hͦ qd̓ addit̉ ⁊ ſtellas et de quibꝰ ſtellis. ¶ Articulus quintus D quintū vbi agit̉ de ornatu celi. cū addit̉ ⁊ ſtellas: q̄rit̉ em̄ de ꝗbꝰ ſtellis intelligit̉. Utꝝ ¶ tm̄ de fixis. aut de erraticis. Et videt̉ ꝙ de er raticis. qꝛ ꝯnumerat cū ſole et luna. ¶ Ecōtra videt̉ de fixis. qꝛ dixit. ꝙ poſuit ea in firmamēto. ¶ Ad qd̓ rn̄dꝫ ꝙ ꝯn̄iter loꝗt̉ de ſtellis. ſiue q̄ dicunt̉ fixe. ſiue q̄ dicunt̉ erratice. ¶ Ad illud qd̓ dr̄ poſuiſſe eas in firmam̄to. di cēdū. ꝙ firmamētū ibi accipit̉ ꝓ tota ꝑte ꝗnte eſſentie. q̄ ꝯtinet oīa lumīaria. ¶ Sꝫ adhuc querit̉ rōe huiꝰ v̓bi oſuit. vtꝝ lumīaria moueāt̉ ſuo motu. an motu ſui or bis. Si em̄ poſitū dicit̉ illud qd̓ eſt fixū. videt̉ ꝙ nō ſuo motu moueant̉. ſꝫ motu ſue ſpere. ¶ Preterea. ſi ꝓprio motu mouerent̉. aut diuident corpus ſue ſpere aut non diuiderēt. Si nō diuiderēt. tunc duo corpora eēt ſil̓ in eodē loco. qd̓ ē incōueniēs. Si v̓o diuiderēt. tūc reciꝑet inta eēntia ſectionē. quēadmoū aer et aqͣ. et ita eſſet cor us rarefactibile ⁊ denſabile: ſꝫ qd̓ tale ē. corruptibile ē. ū gͦ ſuꝑiora corꝑa de volūtate dei ſunt. q̄ nō corrūpun̉ nō rarefiūt nec denſant̉. ¶ Preterea. hoc atteſtat̉ plꝰ ha bere de materia vl̓ minꝰ. Nā raꝝ ē qd̓ plus de loco hꝫ ⁊ minus de materia. denſuꝫ ecōuerſo: gͦ cū hec nō ꝯueniāt illi corꝑi. nō eſt illud corpus rarefactibile aut denſabile Reſtat gͦ ex his rōibꝰ. et alijs qͣs ponit ph̓s in li. de celo et mū. ꝙ nō mouēt̉ ꝓprio motu. ſꝫ motu ſui orbis. ¶ Pre terea. ſuꝑfluū eēt pone̓ ip̄a ꝑ ſe moueri. cū nihil alid̓ fa cerēt ſuo motu. ꝙͣ ea q̄ fit a motu orbiū ſuoꝝ. ¶ Alij v̓o volūt ex oppoſito dice̓. ꝙ ſi mouerent̉ tm̄ motu ſui orbis aut mouerent̉ orbes motu firmamēti ꝓpter ꝯtinuitatē. ⁊ tūc ncc̄e eēt ꝙ planete eēt in vna diſpoſitōne. cū fir mamētū ſꝑ vno motu moueat̉: aut ꝙ eoꝝ orbes habent ꝓpriū motū. et ſi hn̄t ꝓpriū motū. aut mouēt̉ ab oriēte ī occidētē ſicut firmamētū. et tūc cū ẜm maiorē nobilita tē corꝑum ⁊ minorē ſit motꝰ naturalis. in qͣ diſtantia ſe brent orbes planetaꝝ a firmamēto. in illa ſiue ẜm illaꝫ portōnalit̓ eēt motus: et ita ꝙͣcito firmamētū qd̓ ē ſu us ⁊ nobilius feciſſet ſuā reuolutōeꝫ. tācito alij orbes facerēt ſuā. et ſic accidēt illud qd̓ prius. Reſtat gͦ ꝙ mo ueant̉ ꝯtra firmamētū: ſꝫ ſi mouerent̉ ecōtrario. cū forti us motū vincat ſuꝑ minus potēs: ncc̄e eſt vt firmamen tū reuolutōe ſua faciat illos orbes reuolui ab oriente in occidētē. et hoc apparet ex hoc ꝙ ſol in motu diurno reuoluit̉ ab oriēte in occidētē. et ita de alijs: niſi gͦ aliquis eſſet ꝓprius motus ip̄oꝝ. cū hͦ nō acciderēt. ille variati ones q̄ mō accidūt. Inueniūt̉ em̄ planete in qualibet re uolutōe ſub alio puncto. ꝙͣ fuerūt in p̄cedēti reuolutōne cū gͦ he variatōes ſint manifeſte in planetis: ncc̄e ē ali quē motū orbiū eſſe ꝯtra firmamētū. Quid ē gͦ ꝙ dicit̉. poſuit ea in firmamēto: īmo in alio corꝑe poſita ſunt il la ſydera. qd̓ naturā hꝫ mouēdi ecōtra ip̄i firmamento ¶ Preterea. ẜm hec tollerent̉ motus lune q dicūt̉ diffe rentes eē ẜm aſtrologos. ẜm ecentricū ⁊ epiciclū. et ali os circulos qͦs ip̄i aſſignāt: tollerent̉ etiā retrograditio nes ⁊ ꝓgreſſiones ⁊ alie variatōes q̄ in illis aſſignant̉. ſi motū ꝓpriū nō habeāt. nec hoc obſtat qd̓ dr̄. ꝙ celū n̄ recipit diuiſionē. et ita nō poſſit planeta moueri ꝑſpa ciū celi. cū videat̉ moueri ꝑ aera ſine diuiſiōe aeris. ne accidēs pōt eē cū moueat̉ de loco ad locū. nō moto aere in qͦ eſt. nec eſt alia ſub̓a ꝙͣ corporea. gͦ erit corpus motū ꝑ corpus aliud nō diuiſum. qd̓ nō eſt eqͣlis ſpūalitatis ita dicūt planetā cū ſit maioris lumīoſitatis. mouerit ſpaciū corꝑis celi. tn̄ celo nō diuiſo. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ ſiue ſic ſiue ſic poſita ſunt lumīaria in firmam̄to. ẜm intentōꝫ ſupͣdicta: ſiue ſint fixa in ſuo orbe. ſiue ꝑ ſe mo bilia: ꝑſcrutatō hoꝝ relinquēda eſt eis. ꝗ circa hec nego ciant̉. hoc ſuppoſito qd̓ dicit ſcriptura: ſi v̓o altera ꝑs documēta ſacre ſcripture poſſit ꝯfirmari. illi ꝑti ē adhe rendū. ¶ Et qꝛ mouent̉ orbiculariter corpora ſupradi cta. queri ſimilit̓ ſole:. vtꝝ moueant̉ a ſe vel ab alio cor pore. vel ab aliqͦ incorporeo. qd̓ nō eſt ncc̄e moueri: lum aūt corpus a ſe mouet̉. cū neceſſe ſit diſtare ſi tiaꝫ mouētis a ſubſtātia moti: nec ab aliquo alio corꝑ oporteret em̄ ſtatū eſſe: ergo ab incorporeo eſt primꝰ mo tus. Huius gratia ponebat quidā ſuꝑiora corpora eſſe animata. vt quēadmodū aīalia mouent̉ e diuerſo a prī cipio nature quod eſt anima. ita ē diuerſo moueant̉ illa corpora. que quātū eſt de ſua natura vel figura. nō plus mouent̉ ab oriente in occidentē. ꝙͣ ecōuerſo: niſi eſſet in clinatō motoris quo moueret̉ ſic vel ſic. Alij poſuerun intelligētias ſeꝑatas. ꝗbꝰ mouent̉ iſta corꝑa celeſtia ſic vel ſic: et diuerſas eſſe. ẜm quas diuerſi orbes mouent̉ ¶ Ad quod dicendū ē ẜm expoſitores ſacre ſcripture. nō dicenda ſunt corꝑa aīata. Unde Ioh̓. damaſ. nulli aīatos celos vel luminaria exiſtimet. Inanimati enim ſunt ⁊ inſenſibiles. quare et ſi dicat diuina ſcriptura. le tent̉ celi ⁊ exultet terra. eos ꝗ in celo ſunt angelos. et qꝙ in terra ſunt homines ad leticiā vocat. Nouit autē ſcri ptura ⁊ ꝓſopopeya. id eſt perſonaꝝ fictōne vti. vt de aīa tis et inanimatis loqui. ſicut illic. Mare vidit ⁊ fugi iordanis cōuerſus eſt retrorſuꝫ. Quid eſt tibi mare ⁊cͣ et montes et colles interrogantur ſermones exultatōi ſicut ⁊ nobis ꝯſuetuꝫ eſt dicere. congregata eſt ciuitas nō edificia ſignificare volentibus ſed ciuitatis habita toribus. Et celi enarrant gloriā dei. nō vocē que aurib̓ ſenſibilibꝰ auditur emittere. ſed ex magnitudine ꝯdito ris nobis virtutē oſtendentes. quoꝝ pulchritudine excō gitantes. factorem ſicut optimū artificem admiramu ⁊ glorificamus. nec ex eis elicitur ꝙ oporteat eē tot mō tores. quot ſunt orbes qui mouētur. poſſunt em̄ ab vno motore recipere diuerſas inclinatōes. et maxime ab li lo motore quem non eſt neceſſe agere ẜm conditionen materie ¶ Queſtio. liij. De opere quinte diei. Ixit quoqꝫ deꝰ ⁊cͣ. Deinde procedendum eſt ad opu te diei. qd̓ eſt corꝑis medij inter celū ⁊ terrā. et deſcribit prīo diſpoſitōeꝫ tis de faciēdo. Scd̓o ē ꝯſideratō eiꝰ vt ē a cā ꝓpine neris. Tercō approbatō notat̉ pͥmi agētis. ⁊ pͥmo eē y

Queſtio .liij.
finē ſummū. qui eſt alpha in ratōe agentis. et o in ratō ne finis. vt ſic ꝯpleat̉ illud qd̓ ꝓuer. xvj. dicit̉. Uniuer ſa ꝓpter ſemetip̄m oꝑatus eſt dn̄s. Circa hoc duo tra ctanda ſunt. ¶ Primo circa lr̄am quedā queſtiones de ꝑductōe reptiliū. ⁊ mō ꝓductōis ſub ſuis ꝑagͣphis. Scd̓o quare facta ſit bn̄dictō ſuꝑ ꝓductis de aquis nō aūt primo ſuꝑ terre animantia. Nembrum primum Rimo querit̉. Cū faciat mentionē de aqͣ. vt ꝓducat animantia aquaꝝ: quare non facit mentionē de aere. vt ꝓducat aīantia aeris ſcꝫ volatilia. ¶ Iteꝫ cū aer et aqua ſuū habeat ornatū ⁊ corpus ignis qd̓ dicit̉ ẜm ſtrabum celū olimpiū ⁊ igneū nō habeant ſuū ornatū. cū hec ꝑti ueant ad corpus mediū: dictus em̄ erat ornatus celi. ꝓ pter qd̓ recte ſequi videbat̉ ornatus ignis. vel celi ignei que ſunt corꝑa ꝓxima. ¶ Item aer hꝫ duas differētias quaꝝ vtraqꝫ dicta eſt celū. Una celū ethereū. altera ce lū aereū. Poteſt gͦ queri. quare celi etherei nō dixit or natū ſicut celi aerei. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ noīe aque in telligit̉ aer. ꝗ ſua vicinitate hꝫ humiditatē aquoſaꝫ. vn̄ aliqn̄ rorat. Un̄ aug. ꝯtra manicheū. Sciāt oēs ꝗ h̓ mo uent̉ iſlū aerē nebuloſuꝫ ⁊ humidū in quo aues volant a doctiſſimis hoībꝰ ꝗ hoc diligēter inꝗrūt. cū aquis ſo lere deputari. Concreſcit em̄ et craſſus efficit̉ exalatio nibꝰ. et quaſi vaporibꝰ maris ⁊ terre. ⁊ de ip̄o humore pingueſcit qd̓āmō. vt volatus auiū portare poſſit: ideo ꝑ noctes ſi as etiaꝫ rorat. cuius roris gutte mane in herbis inueniūt̉. Nā mons ille macedonie ꝗ olīpus vo cat̉. tāte altitudinis eſſe dicit̉ vt in eius cacumīe nec vē tꝰ ſentiat̉ nec nubes ſe colligāt. qꝛ excedit altitudīe ſua totū iſtū aerē humidū. in quo aues volant: et ideo neqꝫ aues ibi volare aſſeuerant̉ qd̓ ab eis poſitū dicit̉. qui ꝑ ſingulos annos ſolebāt(neſcio quoꝝ ſacrificioꝝ ca) me morati montis acumē aſcēdere. et aliquas notas in pul uere ſcribere. qͣs integras alio mō inueniebant: qd̓ fieri nō poſſet. ſi ventū aut pluuiā ille locus pateret̉. Deni qꝫ tenuitas aeris ꝗ ibi erat. nō eis inſpirabat. vnde du rare ibi nō poterāt. niſi ſpongias hūectas naribꝰ appli carēt. vn̄ craſſiorē ⁊ ſpiſſiorē ſpm̄ ducerēt. h̓ gͦ iudicaue rūt ſe nullaꝫ auē in eo loco aliqn̄ vidiſſe. et in idem ꝯſo nat qd̓ dicit idē aug. ſuꝑ gen̄. ¶ Sed ſi querat̉. quare il la ꝯmūis origo. magis noīe aque ꝙͣ noīe aeris ītelligat̉ Dicēdū. ꝙ aqua plus eſt ordinata ad generatōꝫ aīan tiū ꝙͣ aer. licet in aere multe fiant imp̄ſſiōes ꝓpter aſcen ſum aquaꝝ: ꝯmixtiōes em̄ ex quibꝰ fiūt generatōes ani mantiū. circa mediū locū fiūt. ⁊ ideo rectius noīe aque deſignauit. ¶ Preterea. ſupra dictū eſt. ſpūs dn̄i fereba tur ſuꝑ aquas. et deinde dicit de ꝯgregatōe aquaꝝ vt ap pareat arida.: ideo ꝯtinuando recte hic noīauit aquaꝫ tanꝙͣ originale. ¶ Ad ſcd̓m dicēdū. ꝙ licet ignis ꝑtine at ad mediā naturā inter celū ⁊ terra. nō habuit ornatū diſtinctū. nec ẜm ſui ſuꝑiorē ꝑtem q̄ dicit̉ olimpiū celuꝫ nec ẜm inferiorē q̄ dicit̉ igneū. quia nō eſt locus in quo piuere poſſent aīantia. Si em̄ nō poſſunt viuere aīantia in ſuꝑiori ꝑte aeris que dicit̉ ether. ſicut dicit aug. ī au ctoritate ſupͣdicta. eo ꝙ ad ip̄m nō poſſunt aſcēdere va pores. et ita nulla fit ibi ꝯmixtio. ergo nec poſſent ſalua ri. quia ex eiſdeꝫ ſaluat̉ ex quibꝰ generat̉: multo fortius in celo olimpio vel igneo nō eſſet hmōi ornatus. ¶ Pre terea. natura ignis eſt deſtruere alienū corpꝰ qd̓ deſtru ctibile eſt. Unde nō poſſunt ibi eſſe corpora aliena. Re ſtat ergo. ꝙ ip̄a lux in vtroqꝫ celo eſt ornatus corꝑis fui ſufficiens ſuo corꝑi. vt ſicut celū aqueū nullū habet or natū corporeū preter ſui ꝑſpicuitatē luminoſaꝫ. nec celū empirreū hꝫ ornatū corporeū. preter ſuaꝫ lucem: ita nec habent iſta corꝑa in ſuo genere alium ornatū ꝙͣ lucem. Hoc idē poteſt dici de celo ethęreo. celū em̄ ethereuꝫ hꝫ ſuā ꝑſpicuitatē luminoſaꝫ. ¶ Sed poſſet quis querere quare nō fit aliqua mētio de igne. ſicut fit de alijs tribꝰ
elemētis implicite vel explicite: Reſponſio ꝙ dat̉ intel ligi ẜm ſuā ſuꝑiorem partē nomīe celi: ẜm d̓o inferioreꝫ ꝑtem. noīe alterius extremi. Unde aug. ſuꝑ gen̄. In ter re nomine hoc totū vniuerſaliter ſignatur. donec ꝑueni atur ad aridam que ꝓprio noīe terra dicit̉. Queritur deinde de.§. j. hoc ꝙ dicit̉. ꝓducāt aque reptile anime viuentis: cum reptilia dicant̉ illa que ſunt in terra. ¶ Itē in aꝗs ſunt multa que nō repūt ſed natant. vt ſunt cete et hmoi ma gni piſces: quare nō eſt dictū ⁊ om̄e natatile. ¶ Prete̓a. qualiter ꝓducunt̉ ex aquis natatilia vel volatilia. nam ex his ꝓducunt̉ ex quibꝰ ſaluant̉: ſaluant̉ aūt ꝑ elemēta ꝯmixta. ¶ Reſponſio. hec ꝓductō erat ex elemētis cō mixtis. nihilominus tn̄ ẜm dominās in ip̄is. magis fit hic ſermo. et ideo dixit ꝓducant aque. ¶ Ad aliud dice dū. ꝙ reptile dicit̉. qd̓ toto corꝑe incumbit ſuꝑ corpꝰ de ferens. ad differētia volatiliū ⁊ greſſibilū. que ſe ſuppor tāt vel in parte vel in toto. Unde natatile deſignat̉ ꝑ re ptile. hic nanqꝫ ſumit̉ illud corpus reptile in aquis. qd̓ nō habet pennas quibꝰ ſecet aquā. ſed pedibꝰ tm̄ aquā diuidit. Deīde queritur proᵐ.§. ij. pter quid dictū eſt reptile anime viuētis. qͣſi eſſet aliud reptile qd̓ nō haberet aīam viuentē. ¶ Ad quod dicen dum. ꝙ nō addit̉ vt differentia. ſed vt ſit ſenſus. reptile qd̓ inter animā viuentē habentia ꝯputat̉. Hoc em̄ eſt ꝙ quantū eſt de modo motus. ignobilius eſt inter anima tia: toto em̄ corꝑe incumbit ſuꝑ corpus deferens. nō ſic greſſibilia que pedibꝰ terrā ꝯtingūt. nec volatilia q̄ ſup portant̉ ſua agilitate. Deinde queritur§. iij. ꝓpter quid dicit̉ ſequit̉ ſub firmamēto celi. vel ẜm fir namentū celi ẜm tranſlatōem ſeptuaginta: et nō dicit̉ ſupra in firmamēto vel in celo. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ hoc vult oſtēdere minorē nobilitatē quo ad quid vola liū ꝙͣ lumīariū: et ꝙ motus volatiliū eſt in medio inter celū et terrā. ⁊ ideo dictū ē ſub firmamēto ⁊ ſuꝑ terrā. Deinde queriturᵐ.§. iiij. de hoc ꝙ dicit̉. fecit deus cete grandia ⁊cͣ. ẜm ſpecies ſu as. ⁊ alia littera habet ẜm genus ſuū. Querit̉ ꝓpter ꝗd facit mentōem de genere aut de ſpecie. nō aūt ſuꝑius cū dixit. producāt aque ⁊cͣ. cum tamē ibi loquatur de factu ra volatilium et natatilium. que nō erāt ſine genere aut ſpecie. ¶ Item poteſt queri. cū fiebat ſermo de terrena ſcentibus. locutus eſt de ſemīe dicēs: germīet terra her bam virentē ⁊ faciētem ſemē. et plura locutus eſt de ſe mine in herbis ⁊ arboribus: cum aūt locutus eſt de an malibꝰ in aquis vel terra. nō locutus eſt de ſemīe: cū tn̄ et hec habeant ſemen ẜm ꝙ procedit generatio. ¶ Pre terea in trāſlatōe ſeptuaginta nō loquitur de genere ſed tm̄ de ſpecie in animalibꝰ que ſunt ex aquis. In noſtra d̓o tranſlatōe loquit̉ de ſpeciebꝰ cum ſit ſermo de natati libus. ¶ Item in noſtra tranſlatōne dicit̉. creauit deus cete grandia: cum tamen agatur hic de oꝑe cōditionis. ſupra v̓o dictum eſt de opere creatōnis. ¶ Ad primum dicendū eſt. ꝙ cum locutus eſt de ꝓductione animaliū in aquis vel aere ex ſua origine. nō fit mentio de genere vel ſpecie: quia aliud eſt ꝯtrahere eſſe in ſua origine. et aliud eſt vt ſit principiū fieri vel generatōnis in alijs. li cet ergo ſimul tꝑe accipiāt eſſe. ⁊ virtutē ẜm quaꝫ aliud poſſit eſſe ex illo. tamen vnum eſt naturaliter prius alte ro: et ad hoc deſignandum. primo dixit ſine diſtinctōe. producant aque ⁊cͣ. ſecundo diſtinxit dicēs. creauit vel fecit ẜm genus ſuum. ¶ Preterea. ex parte materie nō eſt principium generatōis. ſed ex parte forme: et ideo cū locutus eſt de exitu ẜm eſſe materiale. nō locutus eſt de genere vel ſpecie. ¶ Ad aliud dicendum eſt. ꝙ aliud eſt

de terrenaſcentibꝰ et aīalibꝰ. Nam in terrenaſcentibus eſt ſemꝑ virtꝰ ſemīs. vt fiat aliud ex ip̄o: nō ſic ē vniuer ſaliter in aīantibꝰ aque vel terre. ſꝫ vis ſemīatiua eſt in elementis. Nō em̄ om̄ia que ſunt in aꝗs generāt̉ ex ſibi ſimilibꝰ. ẜm ꝙ natura eſt principiū ex ſil̓ibꝰ ſimilia ꝓcre andi. ſimiliter nec oīa ea q̄ ſunt in terris: vnde ml̓ta ani malia moriunt̉ in hyeme. et poſt ī eſtate ſemē hn̄t ī ip̄is elemētis ꝯmixtis vt ꝓcreent̉: herbe v̓o in terra viuunt ẜm virtutē radicis. licet extra moriant̉. et ſemīa herbaꝝ cadūt in terrā. et poſt multiplicant̉ tꝑe ꝓducēte oportu nō: et hoc eſt qd̓ dicit ſuꝑ Gen̄. aug. ſeme nō vbiqꝫ repe tūt. cū tā herbis ⁊ lignis inſit ꝙͣ aīalibꝰ. ⁊ ſi nō oībꝰ: ob ſeruatū eſt em̄ quedā ita naſci. ex aqua ſiue terra. vt ſe rus eoꝝ nullus ſit. et ideo ſemē eoꝝ nullū ſit in eis. ſꝫ in elemētis ex ꝗbꝰ oriunt̉. gͦ hͦ eſt ẜm genus. vbi et ſeminuꝫ vis ⁊ ſimilitudo intelligit̉ ſuccedētiū de ſuccedētibꝰ. qꝛ nihil eoꝝ ita creatū eſt. vt ſemel exiſteret. vl̓ ꝑmanſuruꝫ vel nullo ſuccedēte deceſſuꝝ. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ cre are in nr̄a tranſlatōe accipit̉ ꝓ facere. Unde accipit̉ a liter creare hic. et cū dr̄. In principio creauit deus celū et terrā. ¶ Ad quartū dicendū ꝙ in nr̄a trāſlatōe. ꝙ d̓ cit̉ ſpēs accipit̉ ꝓ genere.i. in principio generādi: vl̓ for te ꝓpter multiplicitatē ſpēꝝ in aquis dictū eſt ẜm ſpēs ſuas. Scd̓m aut volatilia quedā q̄ multe ſunt generati onis in diuerſis ꝑtibꝰ anni. dixit ẜm genus ſuū: magis aūt videtur primo mō dicendum. ¶ Membrum ſecūdum D ſcd̓m quo querit̉. ꝓpter qd̓ facta eſt be nedictio ſuꝑ ea q̄ ſunt ꝓducta ex aꝗs. nō aūt primo ſuꝑ terrena aīantia. Nam ſi be nedictio fuit incremento qd̓ ꝑtinet ad au gmētatōem in multiplicatōe q̄ ad generatiuā ꝑtinet. et hoc videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicitur. Creſcite et multiplicamini: videt̉ prima benedictio fuiſſe faciēda ſuꝑ terre animan tia. Nā ibi eſt primū cremētū ⁊ generato. ¶ Preterea. cū aīantia terre creſcāt ⁊ multiplicent̉ ſuꝑ terrā. ſic̄ illa multiplicant̉ in aꝗs: ꝓpter qd̓ nō eſt facta bn̄dictio ani mātiū terreſtriū. ſicut aqͣtiliū. ¶ Ad primū videt̉ rn̄de re aug. dicēs. ꝙ terrenaſcētia qꝛ nō habuerūt affectū ꝓ lis ꝓpagande et ſine ſenſu generabāt̉: indigni videbant̉ benedictōe. ideo incipit benedictio ab aqͣtilibꝰ. ¶ Ad ſe cundū v̓o rn̄deo. ꝙ ꝑ bn̄dictōeꝫ datā ip̄is. intelligi potu it benedictio illis dari. cū habeāt ſimilē ratōem cremen ti ⁊ ml̓tiplicatōis. ¶ Sꝫ ꝯtra primū pōt obijci. licꝫ em̄ precedēte ſenſu ⁊ appetitū ſine ꝯcomitate generēt aīalia terrenaſcētia nō: nūqd̓ ꝓpter hͦ carere debeāt benedicto ne. cū ꝯſimilis ſit effectus bn̄dictōnis vtrobiqꝫ. ¶ Con tra ſcd̓m v̓o obijcit̉. ſi eī hec eēt rō qꝛ bn̄dicto ī priori da ret̉ intelligi in poſteriori: nō oportuit tūc poſt benedicti onē exp̄ſſaꝫ in aqͣtilibꝰ poſuiſſe ⁊ exp̄ſſiſſe bn̄dictōem. de illo terreſtri qd̓ eſt hō. ſed exp̄ſſa eſt. gͦ ⁊ alia ſubeſt ratō ¶ Itē querit̉ cū principiū generatōis vnū ſit natātiliū volatiliū ſcꝫ aqͣ. ꝓpter qd̓ fiat diſtinctio locoꝝ ad in habitandū: dicit em̄ aues multiplicent̉ ſuꝑ terrā. innu ens aerē locū habitatōis: et ſuꝑ dixit volatile ſuꝑ terrā ſub firmamēto celi. vel ꝙ acciꝑent volatilia origineꝫ ex aere. ¶ Ad hoc rn̄det hugo dicēs. ꝙ qͣre factū ſit non vt ad ſimilitudinē alioꝝ. q̄ ad ornatū mūdi elemētoꝝ crea ta ſunt. ex ip̄o materiā ſumerēt. in qͦ locū ſortiri debuer̄t forte ꝗs ad ip̄ius elemēti materiā referat. duo ſunt ge nera aīantiū q̄ ex vna materia ꝓcedūt. ſꝫ nō vnā manſio nē ſortiunt̉: piſces ī originali ſede ꝑmanēt. volatilia ſur ſum tollunt̉. et ſunt qͣſi ſupra id qd̓ facta ſunt: ſic de vna maſſa corruptibilis nature. et ſua mutabilitate defluen tis vniuerſi generis humani ꝓpago trahit̉: ſꝫ alijs deor ſum. in ea qua nati ſunt corruptōe iuſte derelictis: alijs ſurſum dono gratie ad ſortē celeſtis patrie eleuantur. ¶ Itē querit̉ adhuc qͣre nō dixit aues multiplicent̉ in aere. cū ille ſit locus habitatōis volatiliū. ¶ Ad qd̓ di cendū. ꝙ licet ſit locus volatiliū ad mouendū vel ſpaciandum. terra tn̄ dicit̉ locus ſuꝑ quo ꝓducunt̉. vel ea q̄ terre radicitus herent vt arbores: et hoc ē. qꝛ ibi quie etiā accipiūt ⁊ nutrimētū vt in pluribꝰ. ⁊ ideo dicit̉ ſut terrā nō in aere vel in terra. ſicut quedā aīalia genera onē accipiūt in cauernis terre ⁊cͣ. ¶ Queſtio. liiij. De opere ſexte die Irit quoqꝫ deus ducat terra ⁊cͣ. ſequit̉ ornatꝰ ꝗ factuꝫ eſt ſexta die. in qͣ prīo agit de aīantibus terreſtribꝰ irratōnabilibꝰ. deinde de a nimāte rōnali. et ait. faciamus hoīem Et tangit tria q̄ pn̄t reduci ad quatuor genera cauſa rum: cū em̄ dicit̉ dixit deꝰ. notat̉ cauſa efficiēs: ꝓducat terra. cauſa materialis: et fecit deus ⁊cͣ. notatur cauſa formalis. ẜm quā p̄ceſſit ꝑ ꝯditōem a deo: cauſa finali cū dicit̉. et vidit deus ⁊cͣ. hoc idē poſſet prius eſſe dicti in aquatilibꝰ. Uel poſſumus predicto mō in tria diſtin guere ẜm eſſe a cauſa et in ꝓprio genere. ⁊ referri ad cau ſam tanꝙͣ finē. ¶ Huius gratia querunt̉ duo. ¶ Prīo quare dicit in ſingulari ꝓducat terra. dicit aūt in plu rali ꝓducāt aque. ¶ Secundo vtrum omnia minutiſſima animātia facta erant in operibꝰ ſex dierum. ¶ Nlēbrū primū F D primum quo querit̉ ꝓpter qd̓ dictū eſt ſingulariter de terrenaſcētibꝰ: nō ſic ar dictū eſt ſingulariter de aqͣ ſꝫ pluraliter ꝓducāt aque: cū tn̄ ẜm diuerſitatē terraꝫ ſit dſuerſitas ꝓductōis ī aīalibꝰ. ¶ Itē cū dictū ē de ter renaſcētibꝰ. dictū eſt germīet terra ⁊cͣ. cū aūt dictū eſt de aīantibꝰ dictū ē ꝓducat terra ⁊cͣ. ¶ Preterea. tria gene ra notat terreſtriū ſcꝫ reptilia. iumeta et beſtias: ꝓpter qd̓ deſignat illa ſub illis tribꝰ ratōnibꝰ. cū oīa ſint pro pter hoīem: ꝓpter qd̓ dicunt̉ quedā iumēta. oīa em̄ ſū vt hō eliciat ex illis vtilitatē aliquā. ¶ Pretēa. ī trāſla tōe ſeptuaginta addit̉. quadrupedia ⁊ reptilia ⁊ peco ra et feras: ⁊ ita vnū membrū videt̉ ſuꝑaddi. Similite fere pecora dicunt̉. qͣre ergo ex diuerſo diuidunt̉. Simi liter pecora et quadrupedia nō recte diuidunt̉. ¶ Ar qd̓ dicēdū. ꝙ ſingulariter dr̄ de terra. pluraliter de age vt notet̉ aquaꝝ in ſuis receptaculis diſtinctio: terre vo eſt ꝯtinuitas. licet pluraliter dicant̉ terre ꝓpter regio nū diuerſitates. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ de terrer tibꝰ dictū ē germīet: germē em̄ eſt in radice que adheret terre: ꝓductio v̓o dicit̉.i. ꝓcul ductio. qꝛ aīantia a tra ſeꝑant̉. et ideo alia tranſlatio habet. eijciat terra. id eſt ex ſe iaceat qͣſi ſeꝑatum ab ip̄a ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ tria genera enumerat. q̄ ſic diſtinguūt̉. vt iumēta dicat̉ q̄ ſunt in adiutoriū hoīm ad laborandū in terra. Un iu mētū dr̄ qͣi iuuamētū. Iuuamētū v̓o accipit̉ h̓ tm̄ ī e reptilia v̓o et beſtie terre ſunt. q̄ ſunt ad terrorē. Un̄ aug. ꝙ quedā ſunt vtilia. quedā deterrentia. Uel aliter. Eoꝝ q̄ ſunt in adiutoriū ad laborādū. q̄dā ſunt rept q̄daꝫ greſſibilia. et illa dicunt̉ beſtie terre. ¶ Ad qua dicendū. ꝙ hͦ membꝝ qͣdrupedia. nō ponit drn̄tiā ꝯͣ alia tria. ſꝫ ꝯnūerat̉ cū reptilibꝰ ꝓpter hͦ. ꝙ reptilia multo ſunt pēdū. et ita ponit ꝑtē ꝓ toto. vt intelligant̉ ml̓tipe dia. et hͦ pꝫ ꝑ hͦ. ꝙ cū iteꝝ reſumit illa mēbra. non ponit drn̄tiaꝫ qͣdrupēdū. ſꝫ poīt tm̄ drn̄tiaꝫ reptilium. Uel poſ dici ꝙ illd̓ ē ꝯn̄e ad illa tria. qͣdrupedia em̄ q̄dā ſunt re ptilia. q̄dā pecora ſiue iumēta. Cū at̄ dic̄ pecora ī traſla tōe ſeptugīta ad illa fit coartatō q̄ ſūt ī adiutoriū hoīm Mlēbrū ſecundū D ſcd̓m qͦ q̄rit aug. de minutiſſimis aīa tibꝰ. vtꝝ oīa facta eēnt ī oꝑbꝰ ſex dieꝝ. an ex ꝯſequētibꝰ reꝝ mortalium corꝑibꝰ. ſicut mō apparet

Queſtio .lv.
fieri. et tamen eſt deus oīm creator. Unde aug. ſuꝑ gen̄. Ineſt om̄ibꝰ quoddā nature ſui generis decus. vt ī his maior ſit admiratō ꝯſiderantibꝰ. etiā laus vberior om̄i potentis artificis. ꝗ omīa in ſapīa fecit: ꝗ a fine vſqꝫ ad finē ꝑtendēs. ⁊ ſuauiter cuncta diſponēs. nec eaip̄a reꝝ nouiſſima. que ꝓ ſui generis ordine diſſoluunt̉. ⁊ quaꝝ diſſolutōnem ex pena nr̄e mortalitatis horremus relin quit informia. ſꝫ creat mīma corꝑe acuta ſenſu animā tia. vt maiori attentōe ſtupeamus agilitatē muſce valā tis. ꝙͣ magnitudinē iumēti gradientis. ampliuſqꝫ mira mur oꝑa formicaꝝ ꝙͣ onera cameloꝝ. Et poſſunt dici ea minutiſſima. que vel ex aꝗs vel ex terra oriunt̉ tūc crea ta: in ꝗbꝰ illa nō abſurde intelligunt̉. q̄ naſcunt̉ ex his. q̄ terre germināte orta ſunt. et quia preceſſerāt ꝯditōem nōſolū aīaliū ſꝫ etiā lumīariū. Unde illo die qua appa ruit arida. exorta ſunt. vt potius ad ſupplemētū habita tōnis ꝙͣ ad numeꝝ habitatoꝝ ꝑtinere intelligerent̉. Ce tera v̓o que de aīaliū gignūt̉ corꝑibꝰ. et maxīe mortuo rū: abſurdiſſimū eſt dicere tūc creata. cū aīalia ip̄a crea ta ſunt. niſi inerat iā om̄ibꝰ anīatis corꝑibꝰ. vis q̄dam naturalis. et quaſi preſemīata ⁊ qͦddāmo initiata p̄mo dia futuroꝝ aīaliū: que de corruptōibꝰ taliū corpoꝝ ſuo queqꝫ genere ac differētijs erāt exortura. ꝑ admir ſtratōem ineſtimabilē oīa mouente ineffabili creatore. ¶ Querit etiā manicheus. qd̓ opꝰ erat. vt tāmulta ani malia deus faceret. ſiue in aquis ſiue in terra. q̄ hoībꝰ nō ſunt nccͣria: multa etiā ꝑnicioſa et īmūda. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉ ẜm aug. ꝯtra manicheos. qm̄ iſta oīa pulchra ſūt ꝯditori et artifici ſuo. ꝗ oībꝰ vtit̉ ad gubernatōnem vni uerſitatis. cui ſumma lege dn̄at̉. Si em̄ in alicuius opi ficis officinā intrauerit imꝑitus. videt ibi multa inſtru mēta. qͦꝝ cauſas ignorat. et ſi eſt inſipiēs ſuꝑflua putat Iā d̓o ſi in fornacē incautus ceciderit. aut ferramēto ali quo cū id tractat ſeip̄m vulnerauerit. etiā ꝑnicioſa ⁊ no xia eſtimat ibi eē multa. quoꝝ tn̄ vſuꝫ qm̄ nouit artifex inſipiētiaꝫ eius irridet. et v̓ba inepta nō curās. officinā ſuā inſtant̓ exercet: ⁊ tn̄ tam ſtulti ſunt hoīes. vt apd̓ ar tificē audeāt vituꝑare que ignorāt: ſꝫ cū ea viderint cre dēt nccͣria. ꝓpter aliqͦs vſus inſtituta. In hoc aūt mun do cuius ꝯditor et admīſtrator p̄dicator deꝰ audēt mul ta rep̄hendere. quoꝝ cauſas nō vidēt. et in oꝑbꝰ atqꝫ ī ſtrumētis artificis volūt ſe videri ſcire qd̓ neſciūt. Ego d̓o fateor me neſcire. qͣre rane create ſunt aut muſce aut vermiculi: video tn̄ oīa in ſuo genere pulcra eſſe. ꝙͣuis ꝓpter noſtra peccata multa nobis aduerſa videant̉: nō em̄ cū alicuius hoīs corpus ⁊ membra ꝯſidero. vbi non mēſuras et numeꝝ ordinē ⁊ veniā ad vnitatē ꝑtinere: q̄ oīa vnde veniāt nō intelligo niſi a ſumma mēſura ⁊ nu mero ⁊ ordine. q̄ in ip̄a dei ſublimitate. atqꝫ incōmutabi li et eterna veritate ꝯſiſtūt aduerſus vtilia. nō hn̄t quid dicāt. De ꝑnicioſis aūt vel punimur vel exercemur vel terremur. vt nō iſtā vitā ꝑiculoſis ſubditā. ſꝫ aliā melio rem vbi ſumma eſt ſecuritas. diligamus ⁊ deſideremus ⁊ eā nobis pietatis meritis ꝯꝑemus. De ſuꝑfluis auteꝫ qd̓ nobis eſt quere̓: ſi tibi diſplicet ꝙ nō ꝓſunt. placeat ꝙ nō obſunt. qꝛ ⁊ ſi domui nr̄e nō ſūt nccͣria. eis tn̄ ꝯple tur hmōi vniuerſitatis integritas. que multomaior eſt ꝙͣ domus nr̄a ⁊ multo melior. Hanc em̄ multo melius admīſtrat deus ꝙͣ vnuſꝗſqꝫ nr̄m domū ſuā. vſurpa ergo vtilia. caue ꝑnicioſa. relinque ſuꝑflua. In oībꝰ tn̄ cū mē ſuras et numeros ⁊ ordinē vides. artificē quere: nec ali um inuenies. niſi vbi ſumma mēſura. ſūmus numerus. ſummus ordo.i. deū de qͦ veriſſime dictū eſt. ꝙ omīno in menſura et in numero ⁊ ponde̓ diſpoſuit. De hoc Ioh̓. dama. ſic ait. Eduxit terre ꝯditore iubente genera oīm aīaliū ⁊ reptiliū ⁊ feraꝝ et iumentoꝝ. oīa quidē ad ho mis optimū vſum. Sed hoꝝ hec quidē ad eſcā. puta cer uos. oues. dorcādes. ⁊ q̄ talia. Alia d̓o ad miniſteriū pu ta camelos equos. aſinos. et que talia. Alia v̓o ad iocū ditatē. puta ſimias. ⁊ volucꝝ pſiacos. picas. et quedaꝫ talia. Sꝫ et plantaꝝ et herbaꝝ. he ꝗdē fructifere ⁊ cōmeſtibiles. alie d̓o odorifere ⁊ floride. ad iocunditatē no bis tribute: puta roſe et quedam talia: alie d̓o ad egritu dinū ſanatōem. Non em̄ eſt neqꝫ aīal neqꝫ planta. in qͦ nō oꝑatōem quandam hoīm vtilitati ⁊ vſui ꝯferentem. conditor impoſuerit. ¶ Queſtio. bo. de animāte rationali. Aciamus homine ⁊cͣ. Primo loquit̉ de homīe ẜm ſe. dein de de homīe in vniuerſo. cū dicit̉: vidit deus ⁊cͣ. De ip̄o aūt in ſe agit duplicit̓ vel vt ꝯſtendat̉ vel vt in ꝯſeruatōe. cuꝫ dr̄. dixit deꝰ. Ecce dedi vob̓ ⁊cͣ. In eē v̓o duplicit̓. aut ꝓ ut ꝯſiderat̉ in egreſſu a cauſa. aut ꝓut ꝯſiderat̉ ī ꝓprio genere. et hoc vltimū notat̉ cū dicit̉. et creauit deus ⁊cͣ. Primū v̓o cū dicit̉ faciamus. vel vnū ꝑtinet ad de libe ratōem ſiue diſpoſitōem de faciendo. alteꝝ v̓o ad ip̄m fieri. et hoc eſt in om̄i rationaliter oꝑante. ad differētiā nature que nō prius eligit ꝙͣ oꝑat̉. In prima v̓o parte primo notat̉ eſſe eius in comꝑatōe ad deū: deinde in cō ꝑatōe ad creaturas irrationales ſubiectas. Unde prīo ad ſuꝑius. deinde ad inferius cum dicitur. vt preſit pi ſcibꝰ ⁊cͣ. Penes hec ſex mēbra erūt huius queſtionis. ¶ Primo querit̉ vtꝝ ꝯuenienter mutet̉ ordo loquēdi cū prius dicebat̉ fiat. modo dicit̉ in purali faciamus. ¶ Scd̓o vtrū cū dicit̉ faciamus dictum ſit ad angelos vel ad filium ⁊ ſpiritūſanctum. ¶ Tercio vtrū imago et ſimilitudo ad quam factus eſt bō ſupponat creatū vel increatū. ¶ Quarto ꝓpter quid dicit̉ ad imaginē dei creauit illū poſtꝙͣ dictū eſt. creauit deus homine ad imaginē ⁊ ſimi litudinem ſuam. ¶ Quinto de diſtinctōne ſexus cū dicit̉ maſculū et femi nā creauit illos. ⁊ ſi an̄ pct̄m carnalit̓ ſint copulati. ¶ Sexto queſtiones quedā ad litterā. Ecce dedi vobis eſcam: Et factuꝫ eſt ita: Et vidit deus cūcta que fecerat et erāt valde bona: Et de qua ꝑfectiōe intelligat̉ littera Igit̉ ꝑfecti ſunt celi ⁊cͣ. ſub.§. ſuis. ¶ Nlembrum primum I D pͥmū qͦ q̄rit̉ de hoc ꝙ modꝰ loquēdi mu tatus eſt. ⁊ cū prius in tercia ꝑſona dictū ſit fiat ⁊cͣ. nūc aūt dicit̉ faciamus. ¶ Pre terea. dicit nūc pluraliter. priꝰ aūt ſingu lariter. ¶ Preterea. quare diſtinguit opus ſexti diei in duo. nō ꝯiūgendo facturā ſiue ꝯditōem hoīs cum alijs animalibꝰ terreſtribꝰ. ¶ Ad primū dicit̉. ꝙ in prima ꝑ ſona loquit̉. vt on̄deret̉ facere ꝑſonam potentē loqui ad ſuā ſimilitudinē. In alijs v̓o locutus eſt in tercia ꝑſona vt on̄ſio fiat ꝯditōis eius rei de qͣ fit ſermo. nō q̄ hꝫ po teſtatē ꝓpriā loquēdi. ¶ Preterea. dirigit̉ h̓ ſermo ad a lias ꝑſonas. vt on̄dat̉ ꝙ hō factus ē ad imaginē trinita tis. qd̓ nō eſt alterius creature. ¶ Singularit̓ v̓o loꝗt̉. nō ꝙ ſolꝰ pr̄ fecerit alias creat̉as. cū īdiuiſa ſint oꝑa tri nitatis. ſꝫ vt on̄dat̉ hr̄e qͣndaꝫ ſimilitudinē in eſſe. vt ab ente prīo. qd̓ indiuiſibile eſt in eēntia. fiāt entia vel fiat vnūqd̓qꝫ ens. ¶ Ad terciū v̓o dicēdū. ꝙ nō ꝯiūxit ꝯditio nē hoīs cū alijs aīantibꝰ terreſtribꝰ. vt on̄dēt nobilitatē huius creature ſuꝑ alias: licꝫ em̄ ꝯueniat eū alijs aīan tibꝰ in hoc ꝙ hꝫ aīam ſenſibilem. excellit tn̄ in hoc ꝙ hꝫ animam rationalem. ¶ Nembrū. ij. Dſcd̓m qͦ querit̉ cū pluralit̓ dicat̉ facia mus. Utrum ad angelos factꝰ ſit ſermo: I lus p̄ter deū: ſꝫ illud obuiat. ꝙ nō indiget nulla em̄ nat̉a alia videt̉ fuiſſe. niſi ange deus in creatōe hoīs adiutorio angeloꝝ plus ꝙͣ in crea tōne alteriꝰ creature: nō gͦ ꝓpter hͦ dr̄ faciamus. ¶ Pre

terea. ſequit̉ faciamus ad imaginē nr̄am. nulla aūt eſt imago vna dei ⁊ angeloꝝ. ¶ Preterea. illd̓ obuiat qd̓ ſe ꝗtur. creauit deus hoīem ad imaginē ſuā. et alia eſt lr̄a creauit deus ad imaginē dei: nō gͦ cū dr̄ faciamꝰ. vel no ſtrā. ad angl̓os fit ſermo: ſic̄ ꝗdā heretici dicūt. ſꝫ triuꝫ ꝑſonaꝝ eſt ſermo. ¶ Sꝫ obijcit̉. ſicut hō eſt ad imagine dei. ita alie creature ſunt in veſtigiū trinitatis: tn̄ nō dr̄ pluralit̓ in alijs faciamꝰ. nec videt̉ trītas deſignari ex preſſe. ¶ Ad qd̓ videt̉ dd̓m. ꝙ vtrobiqꝫ exprimit̉ trini tas. ſꝫ ī ꝯditōne veſtigij obſcure ⁊ implicite trinitas de ſignat̉. in ꝯditōe v̓o imaginis exp̄ſſe. Dictū em̄ eſt ſuꝑiꝰ dixit deus. in qͦ intelligit̉ pr̄ dicēs: et v̓bū qͦ dixit ⁊ facta ſunt: ſpūs aūt ſct̄s intelligit̉ cū dr̄. vidit deꝰ ꝙ eēt bonū. vl̓ ſub alia rōe. ſic̄ cū dictū eſt et fecit deꝰ ſcꝫ in ſcd̓o die. vbi noīe ꝑfectōnis intelligit̉ ſpūſſanctus: hic aūt exp̄ſſe pluralitas ꝑſonaꝝ expͥmit̉. cū dr̄ faciamꝰ. ⁊ recte: qꝛ ve ſtigiū eſt ſimilitudo obſcura. imago v̓o ē ſil̓itudo exp̄ſſa ¶ Nlembrū tercium ¶Dtercīū qͦ querit̉. cū dr̄. faciamus hoīem ad imaginē ⁊ ſil̓itudinē nr̄aꝫ. vtrū imago creatū aut increatū ſuppōat. Si v̓o increa tū ⁊ ſingulariter. cū nihil increatū ſingu arit̓ ⁊ ꝯn̄iter dictū ſit. niſi diuīa eēntia: ſupponit gͦ eēn tiā diuinā. gͦ idē ē ac ſi dice̓t̉ ad eēntiā nr̄am: ſꝫ ſi hō fa ctus eēt ad eēntiā dei oppoſitō notaret̉. Nā in eo ꝙ eſſet ad eſſentiā. eſſet deus: in eo ꝙ eſſet factus. non eſſet de us: ergo non idem eſt eſſe ad imaginem quod eſſe ad eſ ſentiā. Neqꝫ ſupponit aliqd̓ creatū. nihil em̄ creatū in hͦ gene̓ dignius ē rōnali creatura: gͦ nō ſuppone̓t aliud ꝙͣ ip̄m hoīem. Tūc gͦ ſenſus eēt. faciamꝰ hoīem ad ſeip̄m. Nec ſic pōt dici ſicut filiꝰ ē imago pr̄is. vt abel ad ima inē ade. qꝛ hō: ſicut em̄ rediret vt diceret̉ ꝗſlibet hō deꝰ Itē cū hō ꝯditus ſit ad imaginē dei eo ꝙ habeat mēo riā. intelligētiā volūtatē: ꝓpter qd̓ nō ē dictū in primo die vbi agit̉ de ꝯditōe angeli. faciamꝰ lucē vl̓ angelū ad imaginē nr̄am. ¶ Preterea. vult aug. ꝙ in hͦ ſit ad ima ginē dei qꝛ preeſt piſcibꝰ ⁊cͣ. Un̄ dicit. iij. ſuꝑ gen̄. Nō eſt p̄tereundū. qꝛ cū dixiſſet ad imaginē nr̄aꝫ. ſtatim ſubiū xit: ⁊ habeat ptātem piſciū maris ⁊ volatiliū celi. et ce teroꝝ animātiū rōnis exꝑtiū. vt vicꝫ intelligamꝰ in eo factū hoīem ad imaginē dei. qͦ irrōnabilibꝰ aīalibꝰ an tecellit. ſꝫ hͦ nō videt̉ veꝝ. Nā intellecto hoīe nō cū rōne iſtius potētie. nihilominus eēt ad imaginē dei. ſicut ip̄o on̄dit in li. de trini. vbi inueſtigat. ꝙ ẜm mētē ⁊ intelli gentiā ⁊ volūtatē ē hec imago accipiēda. ¶ Ad primū di cēdū. ꝙ vno mō pōt increatū ſuppone̓. alio mō creatum: ẜm ꝙ ſupponit increatū dic̄ eēntiaꝫ diuinā in rōe mētis intelligētie ⁊ volūtatis: ⁊ tūc imago dr̄. ad cuius imita tōem ſit aliud ⁊ ſumit̉ ꝓ exemplari. Nec ex hͦ ſeꝗt̉ ꝙ hō ſit deus. ſꝫ ꝙ habeat memoriā intelligētiā ⁊ volūtatē. in ꝗbꝰ imitat̉ eſſentiā increatā. Si v̓o ſupponat creatū. tūc eſt ſenſus. ꝯditus ē hō. vt in hac trinitatis rōne virium īmitet̉ ſummā trinitatē. Sic gͦ ſupponit̉ trinitas creata q̄ ad imaginē ſumme trnitatis eſt ꝯdita. Nec ex hͦ ſeꝗt̉. gͦ creatꝰ eſt ad ſeip̄m: nā ſub hac rōe dicit reſpectū ad ſu mā trinitatē in quā tēdit. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdū eſt. ꝙ d hoīe dictū ē nō de angelo. licet angelus gerat illā imagi nē dei. ꝓut ē ſignaculū ſil̓itudinis dei. Nā ſicut dic̄ gre go. nazanze. hō totius creature dn̄s. ad imaginē ſui ꝯdi toris effectus. nihil aliud indicat. niſi ꝙ mox ī eo regia natura formata ſit. ſicut em̄ iuxta hūanā ꝯſuetudine. ꝙ principū imagines fingūt. nō ſolū imp̄ſſioneꝫ forme eiꝰ īmitant̉. verūetiā amictu picture regiā exp̄mūt dignita tē. et imago ip̄a iā ꝓ ꝯſuetudīe dicit̉ imꝑator: ſic et hūa na ſub̓a. qn̄ ad alioꝝ regnū ꝯdebat̉. ꝓpter regis vniuer ſoꝝ ſil̓itudinē. velut imago aīata ꝯponit̉. ꝓ picture ve lamīe veſtita ē virtute. ꝓ ſceptro beatitudine et īmorta litate ſuſtollit̉. ꝓ regali ſerto iuſticie corona decoratur. Idē vult dama. dicēs. ꝯditurus erat deus hoīem ẜm ꝓ priā imaginē et ſil̓itudinē. velut quēdā regē et principē
terre. ⁊ oīm q̄ ſūt ī ea. In idē videt̉ aug. ꝯſentire ꝯͣ mani cheū: et hoc ꝯfirmat̉ ꝑ hoc. ꝙ ſtatim cū dixit ad im nē. ſubiūgit. p̄ſit piſcibꝰ ⁊cͣ. licet gͦ angelus prncipet̉ his terrenis: tn̄ nō ſic ꝯditꝰ eſt. vt tanꝙͣ rex corꝑaliū creatu raꝝ ꝯſtitueret̉. quēadmodū hō. Pōt gͦ dici ad imaginē vno mō. alio v̓o mō nō ad imaginē: de hͦ inferius dicet̉ diffuſius in ꝓprio tractatu. Addit etiā greg. ꝙ nō tm̄ hō dignior eſt aīantibꝰ alijſqꝫ terrenaſcētibꝰ ẜm aīaꝫ ſꝫ eti am ẜm corpus. ¶ Ad vltimū v̓o dicendū ē. ꝙ eē ad ima ginē pōt vno mō abſtrahi ab illa potētia. inqͣtū ꝯueni cū angelis ẜm trinitatē interiorē. Alio v̓o mō n̄ abſtra hit̉ inqͣtū ẜm potētiā iſtā ſapīaꝫ ⁊ bonitatē det̓mīatur. ¶ Nembrum quartu D quartū qͦ querit̉. ꝓpter qd̓ dr̄ ad imag nē dei creauit illū. poſtꝙͣ dictum ē. creauit deus ad imaginē et ſil̓itudinē ſuaꝫ. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ primo dixit pluraliter vt expͥ meret̉ trinitas. ſcd̓o ſingulariter vt exprimeret̉ vnitas eēntie. vt imago rn̄det vnitati eēntie in trinitate ꝑſona rū: ſꝫ vnitas eēntie eſt in duplici ratōe. inꝙͣtuꝫ eſt forma exēplaris. et inqͣtū eſt finis: et ideo exprimēdo exēplarē dixit. creauit deus ad imaginē ſuā: exprimēdo ꝯuerſio nem iteꝝ ad ip̄am tanꝙͣ finē. dr̄ ad imaginē dei creaui illū. Et hͦ eſt qd̓ dr̄ in eccleſiaſtico. xvij. ẜm imaginē de fecit illū: et iterū ꝯuertit illū in ip̄am. vbi loquit̉ de ꝯdi tōne primi hominis. ¶ Nembꝝ quintū I Dꝗntū vbi agit̉ de diſtinctōe ſexus. nam maſculū et feminā creauit illos. prim ritur cū hic loqͣt̉ de hoīe ẜm rōeꝫ ẜm quā ꝯditus eſt ad imaginē dei. ⁊ hͦ ē ẜm eminē tiorē ꝑtē aīe: ẜm aūt illā nō dr̄ maſculus vel feīa. qͣre de diſtinctōe ſexus h̓ agit. ¶ Preterea. nōdū erat format hō de limo terre. nōdū erat formata eua de latere viri. Ad qd̓ facta ē gͦ diſtinctō illa. ꝓpter qd̓ gͦ h̓ de maſculo ⁊ femīa facit mētōem. ¶ Ad qd̓ dicendū ē. ꝙ licet ẜm alt̓ rā ⁊ alterā rōeꝫ accipiat̉ eē ad imaginē ⁊ ſexū diſtingui nihilominus hec facta ē mentō de diſtinctōe ſexus. vt o ſtēdat̉ ꝙ ꝯditō imagīs nō ſit ꝓpria maſculi. ſꝫ vtriuſqꝫ licꝫ dicat apo. Uir ē imago dei. mulier eſt gloria viri: ſꝫ ip̄e accipit hͨ imaginē ꝓpter hoc ꝙ hō fuit qͦddāmō prin cipiū oīm hoīm. etiā euā fuit formata de late̓ eius. ⁊ ita quādā imaginē tenet dei. q eſt principiū oīs creature. ſi cut in glo. hēt̉ ibi. Nō ſic at̄ fuit de muliere. et iō nō di cebat̉ imago. ¶ Ad aliud v̓o dicēdū ē. ꝙ licꝫ nōdū eſſet exp̄ſſa formatō viri ⁊ mulieris ẜm corpus: nihilominus qͣndā anticipatōꝫ dictū eſt de corꝑe mulieris: ſꝫ de cor ore viri fuit facta mētō in oꝑbꝰ ſexte diei. lꝫ poſtea ex prime̓t̉: nō em̄ ſpūs rōnalis ſiue aīa ꝯdita fuit ſine cor pore. ſꝫ creādo infundebat̉: ſꝫ vt on̄dēt̉ de qͦ factū ē corpꝰ q̄dā deinceps facta eſt exp̄ſſio. ¶ Et bn̄dixit illis dices creſcite et multiplicamī ⁊cͣ. Querit̉ de ꝯiūctōe viri ⁊ fe mīe. vtrū fuit an̄ pct̄m: ⁊ arguit̉ ſic. Concubitꝰ ſic̄ dicit aug. nō eſt niſi mortaliuꝫ corꝑum: ſi em̄ īmortalia eſſent corꝑa. nō eēt deciſio. ſic̄ nec deciſio a ſole ⁊ luna ⁊ hmo corꝑibꝰ: q̄ eī corꝑa recipiūt diminutōem. recipiūt ꝑ ques corruptōeꝫ: ſꝫ an̄ pct̄m hēbāt corꝑa īmortalia fuit nccͣria ꝯiūctō maris ⁊ feīe. ¶ Pretea. ſufficiēt ſalua ret̉ ſpēs in illis duobꝰ indiuiduis. gͦ cū generatō ſit ad ꝯſeruatōem ſpēꝝ. n̄ erat generatō nccria. et ita nec ꝯiun ctio. ¶ Itē hō hꝫ qͦdammō ꝯn̄em naturam cū aīalibꝰ e vna ꝑte. cū angelis ex alia ꝑte: ſꝫ ẜm illd̓ ꝯmū qd̓ hꝫ ci aīalibꝰ. ē generatō ſiue ꝯiunctō ad generādū. ẜm aūt ſi lud qd̓ ꝯn̄e ē cū angelis. nō ē generatō ſꝫ multiplicatō aliū modū. ad ꝯpletōem numeri electoꝝ. Si gͦ hō ī ſi tu innocentie eſſet ꝯfirmatus ſicut angelus. nō eſſet in illo ſtatu generatō. ſed alia multiplicatō. ¶ Item hic ar guūt̉ ex hoc. ꝙ nō erat coitus maris et femine. niſi poſ ꝙ peccauerūt. ex qͦ apparet tūc introduci prīo neceſſitatē

Queſtio .lv.
ē de hoīe poſtꝙͣ peccauit dictū ē. hō cuꝫ generatōis. in honore eēt n̄ tellexit. ꝯꝑatus ē iumētis inſipiētibꝰ. ꝑ qd̓ innuit̉ peccauit. declinauit ad ea que Itē math̓. xxij. legitur qualiter erat cōn dn̄s rn̄dit Erratis neſciētes ſcripturas. in re bēt ne ſurrectōe nec nubent̉. ſꝫ erūt ſicut angeli dei quid gͦ aliud innuit̉ in reſurrectōe. niſi ꝙ reuocabūtur hoīes ad ſtatū innocētie ⁊ multonobiliore. ꝙͣtū gͦ de ſta tu innocētie. ſi hō cōfirmatus eēt. nō videretur niſi ꝙ hō duceret vitā angelicā. ¶ Itē ad idem grego. nazāzenus. Uere iumētis ſimilis factꝰ ē hō. qui hanc aīalem gene ratōem in ſua natura ſuſcepit. ꝓpter cōuerſionis caſum qui ei ex ꝯfirmatōe materie ꝯtigit. ¶ Cōtra. ꝯſtat ꝙ an̄ peccatū habuerūt virtutē generatiuā. et a potētia pote rat egredi actus ſine libidine cū libido ſit pena peccati. ergo in ſtatu innocētie manētes poterāt generare. ¶ Itē ſi multiplicatio fieret alio mō. ad quid eēt diſcretio ſexꝰ cū diſcretio ſexus ꝑ ſe ordinet̉ ad ꝯiunctōem. ⁊ ꝯiunctio ad generatōem filioꝝ ad cultū dei. ¶ Itē cū corpus ad huc eēt animale nō ſpūale. ẜm ꝙ dr̄. jͣ. coꝝ. xv. Prius qd̓ aīale deinde qd̓ ſpūale. ad aīale d̓o ꝑtinet generatō. re gͦ ꝙ ſi māſiſſet in ſtatu innocētie. eēt generatō. ¶ Itē .de ciui. dei. quiſꝗs dicit nō fuiſſe coyturos nec gene raturos niſi peccaſſent. quid dicit niſi ꝓpt̓ numeroſita tē hoīm neceſſariū fuiſſe peccatū. ſi em̄ nō peccando ſoli remanerēt. quia ſicut putāt niſi peccaſſent generare nō poſſent. ꝓfecto vt nō ſoli eēt duo iuſti hoīes ſꝫ multi. necceſſariū peccatū fuit. quod ſi credere abſurdū ē. illd̓ potius eſt credendū. ꝙ ſanctoꝝ numerus ꝙͣtum ſupplen de ſufficit illi beatiſſime ciuitati. tantꝰ exiſteret. et ſi ne mo peccaſſet. quouſqꝫ filij huius ſeculi generāt et gene rant̉. ⁊ iō ille nuptie digne felicitate ꝑadiſi. ſi peccatuꝫ nō fuiſſet et diligendā ꝓlem gignerēt. et pudendā libidi nē nō haberēt. Ex quibꝰ oībus cōcluditur. ꝙ eēt ꝯiūctō maris et femine. etiā ſi nō peccaſſent. vt multiplicaretur numerꝰ predeſtinatorū. ¶ Quod cōcedimus. ¶ Ad ob iectū aūt in cōtrariū. rn̄det̉. ꝙ cū dr̄ cōcubitus mortali um. intelligēdum ē illoꝝ qui de natura habuerūt poſſi bilitatē moriēdi. licet nūꝙͣ morerētur. Un̄ adam licꝫ eēt immortalis.i. potēs nō mori. tn̄ erat mortalis.i. potens. mori.i. poſſibilis. nō auteꝫ dr̄ ꝙ ꝯcubitus neceſſario ſit norta um.i. eoꝝ qui habet neceſſitatē moriendi. ¶ Ad ſecūdū dicēdū. ꝙ licet haberēt corꝑa immortalia que nū ꝙͣ eēt morti ſubiecta. nihilominus poſſet in eis eē deci ſio ſeminis ex vi ſeminatiua. nec ex hoc ſequit̉ corruptō licet em̄ de corꝑe minueret̉. nō tn̄ eēt illa diminutio ẜm quā dicimus. ꝙ poſt augmētū corꝑis eēt diminutō. que ſenium induceret. ⁊ ꝯſequēter diſſolutōem. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ licet poſſet ſpēs hoīs ſaluari in illis duabus ꝑſonis ꝯditis. nō tn̄ ſic ſaluaret̉ vt fieret multiplicato p̄ deſtinatoꝝ vſqꝫ ad determinatū numeꝝ. fic̄ dicit aug. ꝙ ſanctoꝝ numerus ꝙͣtum ꝯplende ſufficit illi beatiſſime ciuitati tūc exiſteret. et ſi nemo peccaſſet. quātus nunc ꝑ dei gr̄am colligit̉. de multiplicatōe pecccatoꝝ. quouſ qꝫ filij huius lucis generāt et generātur. ¶ Ad quartuꝫ dicēdū. ꝙ licet generare ſit ex ꝑte nature cōmunis cum brutis. nō tn̄ generare filios ad cultū dei. generatio em̄ reſpicit ꝯſeruatōem ſpeciei. et ſic ē cōmune. reſpicit etiā multiplicatōem rerū ſpeciei ad cultū dei. et ſic nō ē com mune ſꝫ ꝓpriū. ⁊ hoc mō eēt hoīs ſi ſtētiſſet in ſtatu inno cētie. ¶ Ad quintū dicēdū. ꝙ differēs erit ſtatus glorie. mn̄ neqꝫ nubēt neqꝫ nubētur. ſꝫ erūt ſicut angeli dei. a ſta ū innocētie etiā ꝯfirmato. multo em̄ nobilior erit. vbi nō erit nutrimentū corꝑale neceſſariū nec generatio. ſic fuiſſet in ſtatu innocētie. In ſtatu em̄ innocentie primo eēt corpus anīale. In ſtatu v̓o glorie eēt corpus ſpūale. Un̄ reſurrectio glorioſa nō reuocat ad ſtatū primū inno cētie. ſꝫ ꝓducit ad nobiliorē. ¶ Ad vltimū dicēdum. ꝙ li cet illud hō cū in honore eēt ⁊cͣ. intelligat̉ d̓ ſtatu pꝰ pec catū in quo neratio libidinoſa. nihilominꝰ an̄ pecca tū ꝯueniebat aliquo mō cū iumētis. inqͣtū eī hō habuit
corpus animale. et ẜm hoc poſſet generare ſine peccato. ¶ Deinde etiā querit̉. d̓ rōe eius ꝙ ſupra poſuit. quaſi quīqꝫ differētias.ſ. olatilia. beſtias. et creaturā ſuꝑ terrā. ⁊ reptile iouet̉ in terra. hic aūt nō ponit niſi tres differētias. ¶ Ad qd̓ dīcēdum. ꝙ ſupra deſigna uit. ẜm differētias mobiliū ſiue motuū in locis. vn̄ quī qꝫ erāt. Nā ſunt mobilia in aqua. que ſuū habent motū Pobilia in aere qꝛ ſi Mobilia v̓o in terra quedam ſunt ambulātia in ſiluis. quedā in agris. et hec ſignant̉ ꝑ iumēta ſiue ꝑ creaturā que mouet̉ ſuꝑ terrā. quedam v̓o repūt ſuꝑ terrā. Alio v̓o mō diuiſio accipit̉ ẜm diffe rētias locoꝝ.ſ. aeris et aque et terre. vt aeris ſint volati lia. aque piſces. animātia terre deputentur ipſi terre. ¶ Nembrum ſextū Ixitqꝫ deus ecce dedi vobis eſcaꝫ ⁊cͣ. Hic pōt queri quare poſt cōditōem hoīs reca pitulat omnia vitam habētia. ad hoīeꝫ re ferēdo ſiue ordinādo. nō aūt facit mentōꝫ de luminaribꝰ. cū tn̄ et ip̄a ꝓpter hoīeꝫ facta ſint. ¶ Pre terea. cū oīa vitā hn̄tia inꝙͣtum hmōi. ꝯſimiliter ad ho minē referūt̉. ꝓpter quid diſtincte agit de terrenaſcenti bus ⁊ aīalibꝰ. ẜm ꝙ hic ad hoīem ordinant̉. ¶ De tercō queritur. ſi prius dixit de productōe terrenaſcentiuꝫ ꝙͣ aīantiū. quare nō prius hic ad hoīem retulit ſed poſteri us. prius em̄ dixit dominamini piſcibus. ⁊ poſt ſequitur Ecce dedi vobis ⁊cͣ. ¶ Ad quod dicēdum. ꝙ d̓ ordine lu minariū nō facit hic mentōem. nō quia nō ordinētur ad hoīem. ſꝫ quia nō ordinata ſunt ẜm ſubiectōem. hic autē loquitur de ordine ſubiectōis. quo ſubiecta fuerūt ani matia ⁊ terrenaſcētia hoī. ſꝫ luminaria nō ſic. ſed ſubij ciūtur deo. vt ẜm nutū eius moueantur. referūtur autē ad hominē in hoc. ꝙ dr̄. erūt in ſigna ⁊ tꝑa ⁊cͣ. ¶ Ad ſe cundū dicēdū. ꝙ licet cōueniāt animātia cū terrenaſcē tibus in vita. nihilominus diſtinguūt̉ in hoc. ꝙ animā tia ſuperaddūt ꝑfectōem anime ſenſibilis. Un̄ et aīan ti a dicūtur. terre v̓o naſcentia. licet aīam habeāt vege tabilē. nō dicūtur aīantia. nō em̄ animā habēt ẜm acce ptōnem ſumptaꝫ cōmuniter. ſꝫ dicitur a ph̓o ꝑs partis anime. eo ꝙ non percipitur motus aliquis localis. ⁊ iō aliter ordinātur ad hominē terrenaſcētia. ꝙͣ aīantia. na terrenaſcentia ordinātur ad vtrūqꝫ: aīantia ad hominē tm̄. Unde greg. nazāzenus. poſt gramina et animantia factus ē homo quadam via ad perfectionē. cōſequenter natura ꝓficiens. omniū nāqꝫ ſpecierum creſcentis ⁊ ſen ſibilis hō participat. ¶ Ad tercium dicendū eſt. ꝙ ordo mutatus ē in fieri ip̄arum rerū. ⁊ in relatōne ip̄aruꝫ ad hominē. quia progreſſus in fieri erat ẜm imperfectū ⁊ ꝑ fectuꝫ. quouſqꝫ ad perfectōeꝫ eēt deuentuꝫ. ordo v̓o ī ſb̓ iectōne ad hoīeꝫ. a magis perfecto tendit ad minus per fectuꝫ. animātia em̄ ſubijciuntur homini. terrenaſcētia homini et animantibus. ⁊ ideo dixit ecce dedi vobis in eſcā et cunctis animantibus terre. ¶ Sed adhuc reſtat queſtio. quare non loquitur hic de piſcibus. ⁊ preter hec volatilia interſerit inter aīantia terre. ⁊ ea q̄ mouētur in terra in quibus ē anima viuēs. cū hec decantur animan tia terre. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ de piſcibꝰ nō fecit men tionē diſtincte. quia nutrimētū ſuum accipiunt ī aqua. licꝫ aliqui piſces nutriātur ex his que ſunt in terra. ſꝫ il la de quibꝰ hic facit mentōeꝫ. nutriūtur ex his que d̓ ter ra ortu habent. vt volatilia ⁊ cetera que mouētur in ter ra. ¶ Ad aliud v̓o dicēdum eſt. ꝙ differētia eſt inter ani mantia terre. ⁊ ea que mouētur in terra. Per animantia em̄ terre ambulantia deſignātur. Per ea v̓o que mouen tur in terra reptilia. ⁊ hoc patꝫ in alia trāſlatōe. ⁊ omni reptili reptāti ſuper terrā quod habet ſpiritum vite. ordi nantur gͦ ẜm nobilius ⁊ minus nobile. ⁊ inqͣtum plus proſunt homini. ¶ Sꝫ adhuc querit̉ de hoc. ꝙ hic da ta ſunt terrenaſcētia in eſcā hoī. infra v̓o ip̄a animātia et nō hic. cum tn̄ vtraqꝫ natura materialis et poſſibilis

ad nutrimētū reſpectu hoīs. in ſtatu tn̄ innocētie nō eſt data eſca niſi de terrenaſcētibꝰ. ¶ Rn̄ſio. quanto maior erat fortitudo viuētis. tāto cibus cōpetebat auſterior. quāto v̓o maior erat fragilitas. tāto cibus ad nutrimē tū ꝯpetentior. vt fieret infirmitatis releuatō. ⁊ ꝙ maior eēt fragilitas poſt patuit ex hoc. ꝙ abbreuiata fuit vita hominis poſt diluuium. Peinde queritur de.§. j. hoc ꝙ dr̄. et factū ē ita. ⁊ nō ponit̉ fecit ⁊cͣ. ſicut in p̄ce dētibꝰ. vel equipollēs. ſicut in primo die. vbi dictū ē con ſimiliter. Na ſi ſic intelligeret̉ ⁊ factū ē ita vt poneretur ſicut ī p̄cedentibꝰ. tūc eēt ſenſus. vel creuerūt ⁊ ml̓tipli cati ſunt. Uel ad primū ederūt de fructibꝰ ⁊ herbis ter re. quoꝝ adhuc neutrū intelligit̉ veruꝫ. Reſtat ergo. ꝙ ſenſus erat ⁊ factū ē in cognitōe hoīs. ꝙ hō hahebat fa cultatē edēdi de illis. Et ideo attendendū ē. ꝙ alius eſt modus loquendi hic et in primo die. ⁊ alius in alijs die bus. vt notetur lux eſſe facta. qn̄ data ē cognitio angeli ce nature. hic aūt data eſt cognitio angelice creature. vt ꝯuertat ſe ſuꝑ illa que erāt ordinata ad ip̄m. Vidit deus cunctaᵐ.§. ij. que fecerat ⁊ erāt valde bona. Querit̉ quare nō dixit ſi gillatim de hoīe. et vidit deus ꝙ eēt bonū. cū multo for tius melior ſit in genere ſuo rōnalis creatura. ꝙͣ vegeta bilis vl̓ ſenſibilis. ¶ Itē quare hic poſt primā cōmenda tōem in fine ſexte diei dixit. vidit deus cūcta que fecerat ⁊ erāt valde bona. ¶ Ad primū rn̄det aug. multipliciter ꝙ nō de hoīe dixit ſigillatī. vt innueret quid futurū eēt de hoīe ſigillatim accepto. ī vniuerſo tn̄ ſꝑ habuit boni tatē ⁊ habet. ¶ Sed pari rōe dicēdū eēt de luce. ꝑ quam ſignat̉ angelus. cū deus p̄uideret peccatū ip̄ius. Ad qd̓ rn̄deri pōt. ꝙ factura lucis licet taceret̉ eiꝰ ꝯmēdatio ꝓ pter hāc rōem quo ad angelos apoſtatas. nō tn̄ taceret̉ quo ad ꝯmēdatōem corꝑalis lucis. nō ſic aūt de homīe qui totus peccauit. Alia etiā aſſignāt rōem quare tm̄ aſ ſignat bonū hoīs ī vniuerſitate. hō em̄ ē quaſi oīs crea tura. ⁊ iō facta cōmendatōe alioꝝ. ꝯmēdatur hō in illis ⁊ p̄ter hoc in vniuerſitate. eo ꝙ ſuꝑaddit ꝑfectōem vni uerſi reſpectu illoꝝ. ¶ Ad ſecūdū dicēdū ē. ꝙ ad cōpletō nē ſinguloꝝ ꝯueniebat quādā bonitateꝫ vniuerſo attri buere. vt nihil remaneret qd̓ nō ordinaret̉ ad bonū. vn̄ aug. iiij. li. ſuꝑ gen̄. Deus naturarū optimꝰ ꝯditor. pec cantiū v̓o iuſtiſſimus ordinator ē. vt etiā ſi qua ſigillatī fiūt delinquēdo deformia. ſemꝑ tamē cū eis vniuerſitas pulchra ſit. Igitur perfecti ſunt.§. iij. ⁊cͣ. cōcluſio ē ex predictis. Sꝫ pōt queri de qua ꝑfectō loquit̉. prima.ſ. vl̓ ſecūda. ⁊ quare dicit pluraliter celos ſingulariter v̓o terrā. ¶ Rn̄ſio ꝑfectio deſignat ꝯditōeꝫ hoꝝ. et ꝙͣtū ad materiā ⁊ ꝙͣtum ad formā: ꝙͣtū ad mate riā cū dictū ē in prīcipio creauit ⁊cͣ. ꝙͣtum ad formā cuꝫ dictū ē fiat lux ⁊cͣ. Celos aūt dixit pl̓aliter. terrā ſingu lariter. qꝛ terra ē ad modū centri. celi v̓o ad modū ſpera rū. que voluūtur circa centrū. centrū v̓o ē vnum. plures v̓o ſunt orbes circa illud cētrū. maiores ⁊ minores. ſic ē etiā de celis. vt circa terrā ſit celoꝝ diuerſitas. vt vnum ab alio cōtineatur. Queſtio. lvj. de ornatu ſe ptime diei. et primo de oꝑe gubernatōnis. Ompleuit deꝰ die ſeptimo et cetera. Completa conſide ratōne de opere creationis ⁊ de opere diſtinctōnis ī tribꝰ diebꝰ. et ornatus in tribꝰ alijs ſequētibꝰ. Sequit̉ ꝯſideratō de oꝑe gubernatōis. multiplicatōis et ⁊ collocationis. Opus gubernatōis notat̉ cū dr̄ ꝯpleuit deus die ſeptīo
pus multiplicatōis innuit̉ ꝑ hoc ꝙ dr̄ ibidē. creauit eus vt faceret. fecit em̄ res in ꝓprijs generibꝰ ⁊ ſpecie bus vt poſt multiplicaret vbi neceſſaria erat multiplic tio. Opus v̓o collocatōis. notat̉ cū ſi zit̉. Plāta rat aūt dn̄s deꝰ ꝑadiſū voluptat ꝑtes patebū ca opus gubernatōis primo mouētur quēd circa lr̄am ſub ſuis ꝑagraphis. ¶ S dixit diei ſeptime ⁊ ſanctificauit illā p̄ ceteris. ¶ Tercō ꝗd noīe celi ⁊ terre datur intelligi. ¶ Nembrū primum Irca illd̓ qd̓ ē ſeptime diei. Querit̉ pͥmo quare ſeptimo die cōpleuit. cū cōpletio ſi ue ꝑfectio ī ſex diebꝰ intelligeret̉. Un̄ p̄m ſum ē ꝑfecti ſunt celi ⁊cͣ. Rn̄dendū ē ꝯpl̓ tio ẜm materiā et formā. et hec fuit in ſex diebus. ē ꝯpli tio in fine. et hec intelligit̉ ī ſeptimo die. ẜm ꝙ oīa oꝑa acceperāt quietē in eo qui ē finis oīm. ꝓut dixit. xvj. ꝓ uer. Uniuerſa ꝓpter ſemetip̄m oꝑatus ē dn̄s. Uel ꝑfec in ſeptimo die fuit ꝙͣtum ad genera ⁊ ſpēs rerū. hec aū ꝯpletio ꝙͣtum ad gubernatōem ⁊ ml̓tiplicatōem Queritur etiā quareᵐ.§. j. iſto die nō dr̄ ſicut in p̄cedētibꝰ. factū ē veſꝑe ⁊ mane d es ſeptimꝰ. nūquid iſta dies nō habuit mane nec veſpe ¶ Ideo ita vidr̄ aug. ꝑtiri dies iſtos. vt prima dies ha beret veſꝑam ⁊ nō mane. Medij mane et veſꝑam. vlti mus v̓o mane et nō veſperā. Nā ẜm ꝙ dies deſignat cō gnitōem angelice creature. angelica aūt creatura nō terat ꝯgnoſcere an̄ꝙͣ eēt. nō poterat cognoſcere ſe faciē dū in verbo qd̓ ad mane pertinet. ſꝫ ſe factā in ꝓprio nere: ⁊ ita veſpere habuit. ei cōputat̉ cū illo mane ſ tis diei. quia ꝯgnouit in verbo firmamētū faciēdū ⁊ de inceps. Cū aūt deuētū ē ad ſeptimū diē. veſpere eiu fuit cognitio creaturaꝝ ſenſibiliū. et ip̄ius hoīs in ꝓpri genere. mane v̓o ꝑtinebat ad cognitōem gubernatōis. ꝯtinuatōis rerū in eē ꝑ multiplicatōem. ⁊ quia illd̓ qua tū ē de ſe nō habet finē. niſi cū adeſt volūtas cōditoris iō nō habꝫ veſpere ſꝫ mane. Un̄ aug. ſuꝑ gen̄. Et ſi vna queqꝫ ꝑs pōt eē ī toto cuius ꝑs ē. ip̄m tn̄ totū nō ē niſi ī illo a quo ꝯditū ē. ⁊ iō nō abſurde intelligit̉ ſeptimo d̓ ꝯpleto ꝑ eius veſperā factū mane. quo ſignificaret̉ non initiū cōdende alterius creature ſicut in ceteris. ſꝫ qu ſignificaret̉ initiū manēdi ⁊ quieſcēdi totius qd̓ cōditū ē. in illius quiete qui ꝯdidit que quies deo nō initiū ha bet nec terminū. creature aūt hꝫ initiū ſꝫ nō habet termi nū. ⁊ iō ſeptimus dies cepit a mane. ſꝫ nullo veſpere ter minatur. Un̄ quia mane ſeptime diei ꝯputat̉ ī ſexto di nō ſeptimo. nulla fit mētio nec de mane nec de veſpere Neqꝫ em̄ de initio vel fine alicuius creature diſtīcte ibi agit̉. ¶ Si v̓o nō ad diē ſpūalem hec referamus. ꝗd dicē duꝫ ē de die ſeptimo que ſub alia forma deſignat̉ ꝙͣ alij. cū em̄ dies dicat̉ ad modū alioꝝ. dies aūt ſic ẜm reuo lutōem alicuius lucis ſuꝑ terra. neceſſe ē ꝙ habeat ī ne et veſꝑam: quare gͦ nō dr̄ ſeptimo die de mane ⁊ ſpere ſicut ī p̄cedētibꝰ. Ad qd̓ vidr̄ dicēdū. ꝙ licet iſſe di es ſicut ⁊ p̄cedēs habeat mane ⁊ veſꝑe. tn̄ in iſto die nō ſit expreſſio ſicut in p̄cedētibꝰ: ne credat̉ requies dei ī ſe ip̄o habere prīcipiū et finē. ſicut creature de ꝗbꝰ actun ē ī alijs diebꝰ habuerūt prīcipiū et finē. ⁊ iō dies dr̄ ſint aliqua diſtinctōe. vt notet̉ plena illius requiei illumina tio. in qua nihil orit̉ nihil occidit. SSed adhuc queri.§. ij. tur. Si dies vnꝰ dr̄ dies ẜm vnā rōeꝫ cū alijs. ⁊ alij di es ꝯditi ſunt. gͦ ⁊ iſte ꝯditꝰ ē. gͦ aliꝗd ꝯditū ē ī ſeptīo die Qualiter gͦ dicta ſunt oīa facta eē ī ſex diebꝰ. ⁊ ī ſepti quieuiſſe. ¶ Rn̄deo cū dr̄ ꝗeuiſſe intelligit̉ ceſſaſſe a co dēdis generibꝰ ⁊ ſpeciebꝰ rerū. ⁊ huic nō ē ꝯtrariū ꝙ em ꝯdidit. qꝛ hec ē ꝯditō ẜm numerū. a rebꝰ at̄ ꝑman bus quieuit. ſic̄ ſunt ſpēs et genera rerū ſubſiſſētiū.

Queſtio .lvj.
Sed quid ē ꝙ dici.§. iij. tur ioh̓. v. Pater meus vſqꝫ mō oꝑatur ⁊ ego operor. nō videt̉ quieuiſſe ab oī oꝑe. ¶ Preterea. nō ē quies ali qua creatoris vel cōditoris ſummi in re cōdita. gͦ nihil eſt qd̓ dr̄ ī ſeptimo ⁊cͣ. cū ſtabile nullatenus quieſcat in vano. ¶ Itē dr̄ ꝙ ceſſauit ab oī oꝑe qd̓ creauit vl̓ face̓t. ⁊ illud facere ē oꝑari. gͦ nō quieuit ab oī oꝑe. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ illud oꝑari de quo dr̄ ioh̓. v. intelligit̉ de oꝑe gubernatōis ⁊ ml̓tiplicatōis. nō de oꝑe ꝯditōis generū ⁊ ſpecierū. a qͦ.ſ. quieuit. ¶ Ad ſecūdum dicēdū. ꝙ licet quieuerit ab oꝑe iā dicto. nō tn̄ in illo quieuit: ſꝫ magis ecōuerſo opus quieuit in illo inqͣtū ē finis. De hͦ aug. gen̄. Ip̄a vniuerſitas creature q̄ ſex diebus cōſūma ta e. aliud habet in ſua natura. aliud in ſuo ordine quo in deo eſt nō ſicut deus. ſꝫ tn̄ ita vt ei quies ꝓprie ſtabili tatis nō ſit. niſi ī illius quiete qui ꝓprie nihil p̄ter ſe ap petit. quo adepto requieſcat. et iō dū ip̄e manet ī ſe ꝗc uid ē ex illo. retorquet ad ſe. vt oīs creatura in ſe habe at nature ſue terminū. ī quo nō ſit qd̓ ip̄e ē. in illo aūt ꝙ etis locū quo ſeruet qd̓ ip̄a ē. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ cu dr̄ creauit vt faceret. creare ſumit̉ ibi ꝓ ꝯdere. Duplex ē aūt cōdere.ſ. in eē generis ſui vel ſpei. ⁊ in ꝑmanentia rōe multiplicatōis indiuiduoꝝ. vbi neceſſaria ē multi plicatio ad ꝯſeruatōem. cōdidit ergo deus vt ſic faceret ⁊ multiplicaret ad ꝯſeruatōem. ¶ Nembrum ſecundum Equit̉ de hoc ꝙ benedixit diei ſeptimo et ſanctificauit illū. Pōt eī queri. quare hu ic diei data ē benedictio nō aūt aliqua cū creauit celū ⁊ terrā. vel cū fecit et ornauit aut cū hoīe facto ꝯſūmauit. ¶ Itē que ē differētia int̓ be nedictōem ⁊ ſanctificatōem. cū de benedictōe fecerit mē tionē ī aliquibꝰ diebꝰ p̄cedētibꝰ. vt in quīto et die ſexto. d̓ ſanctificatōe v̓o nō fecerit mentōꝫ. ¶ Rn̄ſio ẜm aug gen̄. ꝙ nō ē data benedictio. nec an̄ diē nec ī die aliqͦ e benedictio ſit cū ſanctificatōe. qꝛ creature in ſe non ſanctificātur. ſꝫ in ip̄o ad quē referēda ſunt oīa bona. et hoc in hoc ſeptimo die deſignat̉. ⁊ iō hec ſolū diei datur benedictio. Un̄ aug. qꝛ em̄ ex illo ita ē. quicꝗd ex illo ē. vt illi debeat quod ē. ip̄e aūt nulli qd̓ ex ip̄o ē. de beat ꝙ beatus ē. ſe rebus quas fecit diligēdo p̄poſuit. nō ſancti ficans diē quo ea faciēdo inchoauit. nec illū quo ea ꝑfe cit. nec illis vel faciēdis vel factis. actū eius gaudiū vi deret̉. ſꝫ eū quo ab ip̄is ī ſeip̄o requieuit. et ip̄e quidē nū nē et ſanctificatōem. qꝛ benedictio magis ē ꝙͣ ſanctifica tio. Nā ē benedictio quedā tꝑalis. ſicut que ꝯſiſtit ī re rū multiplicatōe. et talis bene fuit ī quīto ⁊ in ſexto die ⁊ ē benedictio ſpūalis. ⁊ illa ē duplex: gratie. ⁊ in hac ē appropriata benedictō homī. ⁊ ē ꝗetis eterne. ⁊ hec rct̄e dicitur benedictio cū ſanctificatōe. ¶ Nlembrum terciū Dterciū quo ſubiūgit̉. Hic ē liber creatu re celi et terre. Pt̄ queri. Utꝝ ſic accipiaī̉ h̓ celū et terra. ſicut ſupra cū dr̄. In prīci pio creauit deus celū ⁊ terrā ⁊cͣ. an̄ ſic ſic̄ cū fuit firmamētū ⁊ diſtīxit aridā ab aquis. Et videtur primo mō. ꝓpter hoc ꝙ dicit. creature celi et terre. tūc n creauit celū et terrā. ¶ Preterea. videt̉ illud ex hͦ ꝙ ſequit̉ om̄e viride agri. an̄ꝙͣ eēt ſuꝑ terrā. cuꝫ em̄ tercio die factū eēt iſtud ⁊ hoc ē cū facta eēt terra. n̄ ſic accepit hic diē ſicut in tercio die. gͦ ſic ſicut in prīcipio. ¶ Itē cū factū ē firmamētū. ⁊ facta ē terra. tūc erat dies. Hic at̄ dr̄ cū factus ē dies.i. cū fieret. gͦ vidr̄ potius ad primuꝫ referēdū. ¶ Sed vidr̄ ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ ſequit̉. cū factꝰ ē dies. fecit deus celū et terrā. cū em̄ nō ſimul factus ē ſer mo de die cū crearet celū et terrā in prīcipio. ⁊ fecit mētionē de die cū fuit firmamētū ſecūdo die. ⁊ terra tercio die. relinquit̉ gͦ ꝙ ſic accipit celū ⁊ terrā. ſicut cū facta ſunt in diebꝰ. eterea. pōt queri de hoc qd̓ dicit cum factus ē dies. N lā em̄ fecit mentōem diſtincte de aliqͦ die. cum fecit celum ⁊ terrā. celū em̄ factū ē ſecūdo die. terra tercia die. gͦ cū dies nō ſit ſimul cum die. nō facta ſunt celū et terra cū factꝰ ē dies. Aut cꝫ hic intellige̓ diē coīter. vt ſimul fieret tp̄us cū tꝑali. ¶ Tercio queritur quid nomine celi dat̉ intelligi. cū dr̄ celum et terra. An tm̄ firmamētum ⁊ arida que duobꝰ diebꝰ facta ſunt. an ip̄a cū natura media.ſ. aquarū que ſimul facte ſunt: fa cta eī ē diuiſio aquaꝝ ſuꝑioꝝ ab inferioribꝰ. ſecūdo die cū firmamēto. in tercio ē aquaꝝ a terrā diuiſio. ⁊ ī vni locū cōgregatio. Si aūt dant̉ intelligi ꝑ ſe. quare nō fit mētio de aquis. ſi em̄ aque dant̉ intelligi ꝑ illa duo. ml̓ to fortius viride agri intelligi potuit. et tn̄ eſt expreſſum gͦ n̄ videt̉ ꝑ hoc intelligi. ¶ Preterea. nūꝗd nomīe celi ⁊ terre intelligit̉ lux que facta ē primo die. ⁊ ea que facta ſunt in illis vltimis diebꝰ. Ꝙ nō lux intelligat. videtur ꝑ hoc ꝙ dr̄. fecit celū et terrā. loquens de eo qd̓ vocauit celū. ⁊ hoc fuit firmamētū. Un̄ dixit vocauit firmamen tū celū. Nō ergo videt̉ intelligi lux illa ꝑ celū et terram ¶ Preterea. ea que facta ſunt in tribꝰ vltimis diebꝰ. nō vidētur intelligi. nā nō ſunt facta an̄qͣ viride agri eēnt ſuꝑ terrā. ergo nō ꝑ celū et terrā intelligūtur. ¶ Sꝫ ob uiare videtur. vt nomine celi et terre oīa que facta ſunt in illis diebus intelligātur. Nam cū factus eſt dies fe cit celum et terrā. ſed factio diei intelligitur in oꝑibus ſex dierū. ergo celū ⁊ terra debent cōtinere ſuis deſigna tōibus illa omnia. et preterea quare recapitularet ipſe ea que in ſecundo die et tercio facta ſunt. ⁊ nō illud qd̓ ī primo die factum eſt. et vltimis tribus diebus. ¶ Ad primū dicendum. ꝙ accipitur hic celum et terra ſicut fa cta ſunt. Unde cum dr̄ creature celi et terre. aut ſimul ī telligitur creatio et factio. aut nomine creature factura deſignatur. Nec hoc obuiat qd̓ dicitur. om̄e viride agri anteꝙͣ eſſet. quia illud poſt facturam terre nominatur. licet in die eodem. Unde poſtꝙͣ facta eſt terra. dictum ē gerninet terra ⁊cͣ. vt primo ſit eē terre. et poſt generatō ex ea. Nec illud obuiat quod dictum eſt. cum factus eſt dies. Aliter em̄ fiunt tꝑa. et aliter fiunt res permanen tes. temporum em̄ eē eſt cum fiunt. rerum v̓o ꝑmanentiū eſſe nō ſemper eſt cum fiunt. Unde cum dicitur cum fa ctus eſt dies. et cum fuerunt dies.i. fuerit dies. tunc ce lum et terra facta ſunt. quia in die facta ſunt. ſed creata ante diem: et ideo ſermo ille.ſ. cum factus eſt dies. ad hͦ inducitur. vt de factura celi et terre intelligatur. ¶ Ad ſecūdū v̓o dicendum dupliciter ẜm expoſitionem Aug. Aut ꝙ nomine diei intelligatur vnus dies repetitꝰ. ẜm ꝙ fit expoſitio d̓ die. i. de cognitōe angelica. aut dies ac cipitur ibi coīter ⁊ indiſtīcte. ꝗlibet em̄ dies factus ē. et ſimul cū tꝑali. Un̄ aug. ſuꝑ gen. facte creature motibus ceperūt curre̓ tꝑa. Un̄ an̄ creaturā fruſtra tꝑa requirū tur. quaſi poſſint inueniri an̄ tꝑa. motus eī ſi nullus eſ ſet vel corꝑalis vel ſpūalis creature. quo ꝑ pn̄s p̄teritis futura ſuccederēt. nullū eēt tꝑus oīno. moueri aūt crea tura nō vtiqꝫ poſſet ſi nō eēt. potius gͦ tp̄us a creatura. ꝙͣ creatura cepit a tꝑe. vtrūqꝫ aūt a deo. ex ip̄o em̄ ꝑ ip̄m ⁊ in ip̄o ſunt oīa. Nec ſic accipiatur ꝙ dictū eſt. tp̄us a creatura cepit. quaſi tp̄us creatura nō ſit. cū ſit creatu re motus ex alio in aliud. ꝯſequētibus rebus ẜm ordinē adminiſtrātis dei cūcta que creauit. ¶ Ad terciū dicen dum. ꝙ nomine celi et terre intelligitur natura media. ſcꝫ aquarum. et per extrema dat intelligere mediū. me dium em̄ ſimul factū eſt cum extremis. Similiter ꝑ ce lum et terram intelliguntur. et illud quod factuꝫ eſt pri mo die. ⁊ pn̄t intelligi ea que facta ſunt in tribꝰ vltimis diebꝰ. alia em̄ que in ſequētibꝰ diebꝰ ad ornatum illorū referūtur. Et licet celū ꝑ quendā dicatur firmamētū. ni hilominus celum empireum apud intelligētes noīe celi etiam intelligitur.

¶ Queſtio. lvij. de opere multiplicationis. Einde procedēdū ad opus multiplicatōnis. et circa ho querūtur tria. ¶ Primo rōe eius ꝙ dic̄ ¶ Anteꝙͣ fenū agri exortū eēt. ſi etiā intel ligatur de ſeminibus herbarū ⁊ fructi bus lignorū. ¶ Secūdo rōe eius ꝙ dr̄. Non em̄ pluerat deus ſuper terram et homo nō erat qui oꝑaretur eam. ¶ Tercio rōe eius ꝙ ſubiūgitur fons aſcededat de ter ra. quare incipit ab origīe ex ꝑte aquē. ⁊ n̄ ex ꝑte terre. ¶ Nembrum primum D primū quo querit̉ rōe eiꝰ ꝙ dicit anteꝙͣ fenū agri exortū eēt. ſicut habet̉ in trāſla tōe ſeptuagīta. nr̄a v̓o trāſlatio habet. an teꝙͣ virgultū agri oriret̉ ī terra. Aut enī hoc intelligit̉ de ſeminibꝰ herbarū et fructuū ſiue ligno rū. aūt d̓ ip̄is herbis ⁊ arboribꝰ. ¶ Ꝙ rōe ſeminū hͦ vi detur. cū em̄ terrā facta ē. grauida erat ſeminū. lignorū et herbarū. et ad facturā terre hoc ꝑtinebat. ſꝫ aliud ē fi eri terre. ⁊ aliud herbarū et arboꝝ ex terra naſcentium gͦ cū in illo die nō fieret niſi qd̓ ꝑtinebat ad terrā graui dā fetuū. nō aliud intelligit̉ cū dr̄. an̄qͣ fenū agri oriret̉ niſi ꝙ eēt rō ſeminalis in ip̄a admixta cū aqua. ¶ Sed videt̉ cōtrariū. ꝑ hoc quod ibidē dr̄. ꝓducat terra her bā pabuli ⁊cͣ. hoc eī nō ad rōem ſeminalē tm̄ ꝑtinet. ſed etiā ad formā herbarū et arboꝝ. nō ergo hoc fuit anteꝙͣ fenū agri exortū eēt. ⁊ hoc ex verbis aug. ſuꝑ gen̄. innui tur cū dr̄. ꝓducat terra herbā pabuli ſeminatem ſemen ẜm genꝰ ſuū ⁊ lignū fructuoſum. Unde dicit his verbis magis apparet ſemina orta eē ex herbis ſiue lignis. nō aūt illa ex ſeminibus ſed ex terra. preſertim qꝛ et verba dei ſic ſe habent. nō em̄ ait. germinet ſemina in terra her bam feni et lignū fructuoſum. ſꝫ ait. germinet terra her ba ligni. vt ſeminās ſemē vt ſemē ex herba. nō herbā ex ſemine inſinuaret. ¶ Ad qd̓ videt̉ rn̄deri ꝑ hoc qd̓ dīc aug. Aliter nota ē angelis creatura dei. ⁊ aliter nobis. angelis em̄ primordialiter vt ita dicā vel originaliter. ſi cut eā deus primitꝰ cōdidit. ⁊ poſt eā cōditōꝫ a ſuis ope ribus requieuit. nō cōdendo aliꝗd amplius. nobis aūt ẜm ꝯditarū rerū adminiſtratōem. iā ꝑ ordines tꝑm. ẜm qua iā deus illis rebus ꝑ ſenariā ꝑfectōem ꝯſūmatis vi qꝫ mō oꝑatur. ex ꝗbꝰ verbis dat̉ intelligi. ꝙ cū dr̄ terra erminet herbā virētem ⁊cͣ. hoc attendit̉. ꝙ in oꝑe ꝯdi tōis herbarū ⁊ lignoꝝ ex terra. nō attendit̉ tm̄ ſeminum grauidatio. ſꝫ ip̄arū ſpecierū ꝓductio. que habebat in ſ rōem ſeminalē. cū aūt dr̄ anꝙͣ fenū agri eēt exortuꝫ. h. intelligitur ẜm curſum nature. quomodo herba ex ſemi ne producitur naturaliter. et planta ex planta vl̓ ſemīe. ¶ Nembrum ſeundum D ſecundum quo queritur rōne eius qd̓ ſequit̉. Nō em̄ pluerat deus ſuꝑ terraꝫ et hō nō erat qui oꝑaret̉ eā. Uidet̉ em̄ ꝙ in telligat̉ factura celi ⁊ terre cū herbis in cludi. p̄ter ea que erāt ī tribꝰ diebꝰ ſequētibꝰ. Nā ſi illa includerētur. tūc iā erat hō ꝗ ſexto die creatus ē. ꝙ ſi ſic dicat̉. tūc ad quid dr̄ nōdum uerat deus ſuper terraꝫ hoc em̄ factū ē poſt oꝑa ſex dierū. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ il lud ur. et homo nō erat qui operaretur eam. nega totum extenditur. vt ſit ſenſus. nondū erat homo operatus terram. vt ſic vtrumqꝫ referatur ad ea que facta ſunt. poſt opera ſex dierum. Unde Auguſt. v. ſuper Gen̄. tanꝙͣ ſi diceret. non ea ſic fecit deus. quem admodum nunc facit talia. cum pluit et cum operantur homines. hec enim iam per moras temporum fiunt que tunc non erant cum fecit omnia ſimul. vnde etiam temMembrum tercium D terciū quo querit̉ circa illā lr̄am. Fō aſcēdebat de terra ⁊cͣ. Hic cū incipiat di cere de cā multiplicatōis ⁊ collocatōe h minis ī paradiſo. quare primo incipit ꝗ origine ex ꝑte aque. ⁊ nō ex ꝑte terre. ¶ Ad quod rn̄de aug. ſuꝑ gen̄. Recte ab eo incipit elemēto. ex quo cūc genera naſcūtur. vel aīalium vel herbarū atqꝫ ligno vt agāt tꝑales numeros ſuos. naturis ꝓprijs diſtribu tos. om̄ia quippe primordia ſeminuꝫ. ſiue oīs caro. ſiu vn̄ oīa frutecta gignūtur. humida ſunt. ⁊ ex humore c creſcūt. Utrūqꝫ tn̄ dat̉ intelligi. nā ea que fiūt. ex cō xtōe fiūt aque et terre adiūctis alijs elemētis. ſꝫ hec d ſunt manifeſtiora. iō de his duobus facit mentōem. nē etiā corpulētie(nō dico corporeitatis) accipiūt ab ele mētis iſtis prīcipaliter. ſꝫ terra ē vn̄ plus accipiūt de n teria. humor v̓o qui ē ex aqua ē. vn̄ plus accipit̉ ml̓tipli catio. ¶ Sed quia duplex ē humor. vnus qui deſcen ex nubibus aeris. alius qui orit̉ in terra. pōt queri. qu re cām ml̓tiplicatōis deſignat penes fontalē hun primo ⁊ nō penes pluuialē. cū videamus mō manifeſti cāꝫ ml̓tiplicatōis eē ex humore pluuiali. ꝙͣ fontali ī vn uerſa terra. ¶ Pret̓ea. cū fit humor pluuial̓ fit mi im terre irrigatio. vn̄ magis videat̉ ꝯuenire a prīcip ¶ Ad qd̓ videtur dicēdum. ꝙ cū nō legat̉ de pluuia ni ſi cū introductū ē diluuiū. nec de arcu ſiue iride. niſi ī ſi ꝗnū recōciliatōis. videt̉ quodāmō in penā poſt pluuiaꝫ introducta. pluuia aūt fit ex vapore aquoſo eleuato ī nubibus. In vapore aūt ē queda ꝯfuſio elemētoꝝ. vno introductio vaporis videt̉ eē ſignuꝫ ꝯfuſionis creatur humane. que iā venerat in ꝯfuſionē peccatoꝝ: priu erat aer ſerenus ī ꝯditōe operū primoꝝ. ſꝫ poſt factus nubiloſus: recto gͦ ē primo facta multiplicatio ex hum re fontali. irrigāte ſuꝑ faciē terre. Si cui aūt videt̉ pr fuiſſe pluuia. licet de hoc nō faciat mentōem ſacra ſcri ptura. nihilominꝰ oportet eū intellige̓ primo. ꝙ hur aquoſus inbibatur terre. an̄qͣ fiat vapoꝝ eleuatio. ⁊ cō ſequēter pluuiaꝝ deſcenſio. Ꝙ em̄ dicitur ligatō aqu rū. vt nō pariter erūpant deorſum. nō videt̉ ad pri ſtatum referri. ¶ Suppoſito aūt ex ſcriptura. ꝙ humc aquoſus qui ī terra orit̉ ſit prīcipiū irrigatōis prime: pꝰ queri quare dicat̉ eē fontalis. cū ex ꝯditōe operū ſex di rū habeamꝰ. ꝙ aque inferiores ꝯgregate ſunt. ⁊ ꝯgrec tōes dicte ſunt maria. Un̄ videt̉ ꝙ irrigatio totius te re ſit ex illis maribꝰ. mare em̄ accipit̉ cōmuniter ꝓ Ar gatōe aquaꝝ dulciū ⁊ amaraꝝ. ꝗd ē gͦ ꝙ dic̄ fons debat ⁊c̄. ¶ Itē ſuppoſito ꝙ fons ẜm rōeꝫ aliquā font irrigaret. cū nō videat̉ de alio fōte facē̓ mentōem. niſi illo fonte paradiſi. ꝗ diuidit̉ ī quatuor capita. videt̉ in poſſibile ꝙ totam ſuꝑficiē terre irrigauerit. cū nō le de illis quatuor capitibꝰ. niſi ꝙ ꝑ terras currūt dete natas. ⁊ illas irrigēt: alie v̓o ſunt terre ad quas nō exte dit̉ eaꝝ irrigatio. Si v̓o fuerit aliꝰ fons maior illo. miꝫ ē vbi mō ſit. Si em̄ obſtruſus ē ꝓpter primoꝝ ꝑentū catū. videret̉ alicubi ī ſcriptura fieri mētio d̓ iſta obſ ſione. ¶ Preterea. multiplici genere peccati peccauit ho an̄ diluuiū. ⁊ tn̄ nō legit̉ ꝙ an̄ diluuiū fuit aliud ge irrigatōis. gͦ relinquit̉ ꝙ ſi obſtruſus eēt. hoc nō cet peccatū primoꝝ ꝑentū. ¶ Ad qd̓ pōt dici opinādo. vt illud qd̓ introducit aug. dicēs. ꝙ potuit ꝑ fontē intell occeanꝰ. inqͣtū ꝑ diuerſas ꝑtes ramis ſuis extendit̉. et diuerſi ſunt meatus ſubterranei. ꝑ quos fiūt excolatōes igabat ꝑadiſu aquarū. cuius vnꝰ ramus fuit fons ꝗ ⁊ dr̄ fons irrigare ſuꝑficiē terre. n̄ ꝙ ir ndauerit ſupe eā. ſꝫ ꝙ ī maiori ꝑte irrigauerit. vel qꝛ dixit fons aſced bat ⁊c. ⁊ n̄ dr̄ vnꝰ fons pt̄ intelligi. vt vniuerſaliter ꝯpr hēdat̉ oīs fons ſiue aqueductꝰ. Unde aug. ſuꝑ Ali ip̄ius abijſſi magnitudinē. ea ꝑte excepta q̄ mar euidēti amplitudine aqͣ maris fluctibꝰ teras ambit. ij ea ſola ꝑte quā recōditis finibꝰ terra ꝯtinet. vnde ſe oēs

.lviij. Queſtio
fontes. oēs aque diuerſis tractibꝰ veniſqꝫ diſtribuūt. et ſuis queqꝫ locis erūpūt. fontem voluit a ꝓellare ſcriptu ra. nō fontes ꝓpter nature vnitatē. cūqꝫ ꝑ innumerabi les vias antrorum atqꝫ rimaꝝ aſcēdente de terra. ⁊ vbi qꝫ diſptitis quaſi crinibꝰ irrigātem oēm ſuꝑficiē terre. nō cōtinua ſpecie tāꝙͣ maris aut ſtagni. ſꝫ ſicut videmꝰ ire aquas ꝑ alueas fluminū. fluxūqꝫ riuoꝝ. et eoꝝ exceſ ſu vicina ꝑfundere quis nō accipiat. niſi ꝗ ꝯtentioſo ſpi ritu laborat. Et iterū ibidē. Pro numero plurali poſuit ſingularē. vt intelligamꝰ fontes multos ꝑ vniuerſaꝫ ter rā. loca vel regiones ꝓprias irrigātes. ſicut dr̄: miles et multi intelligūtur. ſicut dicta ē locuſta ⁊ rana in plagis quibꝰ egiptij ꝑcuſſi ſunt. cū eēt innumerabilis locuſtaꝝ numerus et ranarū. iā nō diutius laboremus. quidā at putauerūt ſic fieri irrigatōem. quēadmodum nilus quo dā tꝑe anni irrigat terrā. vt aliquo tꝑe effundat̉ ſuꝑ ſu perficiē terre. aliquo v̓o tꝑe ꝯtrahat̉. ¶ Queſtio. lviij. de opere īis videlicet de ꝑadiſo terreſtri. Lantauerat domi nus deꝰ ꝑadiſum ⁊cͣ. Sicut dic dama. hō erat ꝯpoſitus ex viſibili ⁊ inuiſi bili creatura. p̄parauit ei deꝰ locū deli ciaꝝ ꝑadiſum. qui qd̓ammō dictus eſt intelligibilis. qd̓ammo ſenſibilis. ſicut ꝯſentiūt aug. et dama. ꝓmptuariū vniuerſi gaudij et exultatōis. d̓ qͥ ꝑa diſo ⁊ vniuerſis ꝯtentis ī eo primo agit̉. deinde de mul tiplicatōe animātiū rōnaliū qd̓ notat̉ ibi formatis gͦ ⁊cͣ ẜm ꝙ ad adā hic referūt̉. ¶ Primo igr̄ deſcribit̉ paradi ſus. ¶ Secūdo ad quid hō ī eo collocet̉. ¶ Tercio de or natu et fructibꝰ ꝑadiſi ⁊ de ligno vite. ¶ De factōne eue ex coſta ade ⁊ quibuſdam alijs circa hmōi ſub.§. ſuis. Mouētur quedā queſtiones de multiplicatōe animā tiū irrōnabiliū. ⁊ de impoſitōe nominū eoꝝ. ¶ De prece ptis diſcipline hoī traditis infra aget̉. cū de rōnali crea tura erit tractatus. q̄ ꝯponit̉ ex ſenſibili et intelligibi hͦ tm̄ ſufficit hic on̄de net ad corꝑalē creaturā. ¶ Nembrum primuꝫ Ueritur gͦ de ꝑadiſo. vtrū tm̄ ſit ſenſibil̓. vel tm̄ intelligibilis. vel quodāmō ſenſibi lis qd̓ammō intelligibilis. Ꝙ em̄ ſit ſen ſibilis. videt̉ ꝑ hoc qd̓ dictū ē a dn̄o latro ni. hodie mecū eris ī paradiſo. ⁊ ꝯſtat ꝙ aīe ip̄ius latro nis a dextris cū eēt ſpūalis. ⁊ xp̄i aīe ſimil̓r nō ꝑmitte bat̉ delectatio corꝑalis. ſꝫ ſpūalis. gͦ nomē paradiſi in telligit̉ locus ſpūalis ſiue intelligibilis. ¶ Sed cōtrari um videt̉ per hoc. ꝙ loquit̉ de platatōe. de arboribus et hmōi. q̄ oīa ad corporalē creaturā referūtur. gͦ paradiſꝰ locꝰ erat corꝑalis. Ad hͦ fac̄ qd̓ dic̄ aug. ī li. e thīologia rū. parudiſus ē locus ī ꝑtibꝰ oriētis ꝯſtitutus. cuiꝰ voca bulū ex greco ī latinū vertitur ortus ⁊cͣ. ¶ Rn̄det ioh̓. dama. Mihi videt̉ ꝙ ſicut hō ſenſibilis ſimul et intelli gibilis ꝯditꝰ ſic etiā ꝙ huiꝰ ſacratiſſimū templū ſenſibi le ſimul et intelligibile. et duplicē hn̄s oſtenſionē. coꝑe em̄ in diuiniſſima regione et ſuꝑpulchra(ſicut hyſtori ce diximus) ditatus cōmorās. aīa v̓o in ſuꝑiori ⁊ incō perabiliter pulchriori loco ꝯuerſabat̉. deū hn̄s inhabi tantē. ⁊ eū ferēs glorioſum oꝑatoriuꝫ. et eius circūami ctus gr̄am. ⁊ ſolo dulciſſimo fructu ꝯtemplatōis laſciui ens. velud quidā angelus alius. ⁊ hac nutritus. vtiqꝫ li gnū vite digne nominatū ē. Simil̓r aug. ſuꝑ gen̄. Tres de paradiſo ſunt generales ſnīe. Una eoꝝ qui paradi ſum tm̄ modo corꝑaliter intelligi volūt. alia eoꝝ ꝗ ſpiri tualiter tm̄. alia eoꝝ qui vtroqꝫ mō ꝑadiſum accipiunt al̓s corꝑaliter. al̓s ſpūaliter. breuiter gͦ vt dicā terciam mihi fateor place̓ ſnīam. vt hō factus de limo. qd̓ vtiqꝫ corpus humanū ē. In paradiſo aūt collocatꝰ intelliga tur. vt quēadmodū ip̄e adā. ⁊ ſi aliquid aliud ſignat. ẜm
id ꝙ eū formā futuri dixit eē apl̓us. hō tn̄ in ꝓpria natu ra expreſſus accipit̉. Ita ⁊ paradiſus ī qͦ eū collocauit deus. nihil alid̓ ꝙ locus quidā intelligatur. terra.ſ. vbi habitaret hō terręnus. ¶ Ad obiectū aūt dd̓m. ꝙ para diſꝰ ml̓tiplicit̓ accipit̉. alit̓ eī accipit̉ cū dr̄ hodie mecū eris ī paradiſo ⁊cͣ. et cū dr̄ plantauerat deus ⁊cͣ. para diſus aūt ī ſua generali rōe dr̄. vbicūqꝫ feliciter viuit̉. ſicut habet̉ ex li. aug. ad dardanum. ¶ Nembrum ſecundū Einde querit̉ de hoc ꝙ adā primus hō po ſitus ē ī paradiſo vt oꝑaret̉ et cuſtodiret. nūquid voluit deꝰ vt oꝑaret̉ agriculturaꝫ Q nō videt̉. qꝛ poſt peccatū dānauit ip̄m ad labore. vt habet̉ gen̄. iij. In ſudore vultꝰ tui veſceris pane tuo. ¶ Ad qd̓ rn̄det aug. dicens ita ſane arbitror. niſi videamꝰ quoſdā cū tāta voluptate agricolare. vt eis pena magna ſit ad aliud vocari. Quicꝗd gͦ hꝫ deliciaꝝ agricultura. tūc vtiqꝫ longeampliꝰ erat. qn̄ nihil accide bat aduerſi vel terre vel celo. nō em̄ erat laboris afflictō ſꝫ exhilaratio volūtatis. cū ea que creauerat deꝰ humani oꝑis letiꝰ veratiuſqꝫ ꝓuenirēt. ¶ Et circa illud qd̓ ſeꝗt̉ ⁊ cuſtodiret illū. Obijcit ſic aug. Nullus vicinꝰ metue bat̉ inuaſor. ⁊ nullus limitis ꝑturbator. nullus fur nul lus aggreſſor. quō igit̉ intellecturi ſumus corꝑalē ꝑadi ſum potuiſſe ab hoīe corꝑaliter cuſtodiri. Sꝫ nec vt cu ſtodiret a beſtijs. cū oēs beſtie eēt ei ſubiecte. ¶ Pret̓ea adducta ei erāt aīalia vt eis noīa imponeret. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝑ hoc qd̓ dicit aug. in ſequētibꝰ cuꝫ dixit. poſuit eū vt cuſtodiret ꝑadiſuꝫ. ſibip̄i ne aliꝗd āmitteret. deni qꝫ accepit ⁊ p̄ceptū. vt ſit ꝑ qd̓ ſibi cuſtodiat ꝑadiſum. id ē qͦ ꝯuerſato nō inde ꝓijciat̉. recte em̄ quiſqꝫ dr̄ nō cu ſtodire rē ſuā. ꝗ ſic agit vt āmitteret eā. etiā ſi alteri ſal ua ſit. ꝗ eā inuenit vel acciꝑe meruit. Eſt aliꝰ ī his v̓bis ſenſus. quē puto nō ī merito ꝓponēdū. vt ip̄m hoīe ret̉ deꝰ et cuſtodiret. ſicut em̄ oꝑat̉ hō terrā. nō vt eā fa ciat eē terrā. ſꝫ vt cultā atqꝫ fructuoſam. ſic deꝰ hoīeꝫ ml̓ tomagis quē ip̄e creauit vt hō ſit. eūqꝫ ip̄e operat̉ vt iu ſtus ſit. ſi hō ab illo ꝑ ſuꝑbiā nō abſcedit. ¶ Sed ꝓpter quid ſicut dicit aug. primo ponit̉ hic dn̄s ẜm trāſla. ſe ptua. In nr̄a em̄ trāſlatōe prius ponit̉.ſ. ibi. formauit igit̉ dn̄s deꝰ hoīem ⁊cͣ. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ꝑ hoc dat̉ in telligi. ꝙ cū poſuit hoīem ī paradiſo ad cuſtodiēdū eū. voluit rōem innue̓. per quā poſſet ſe cuſtodire. videlicet ſi maneat ſub dn̄atōe dei ⁊ eā ſequat̉. ꝙͣcito em̄ nō appe tijt eē ſub dn̄atōne. tācito meruit expuli a paradiſo. nec oꝑatus ē ꝑadiſum. ſꝫ in ſudore ⁊ labore ⁊cͣ. ¶ Alembrum tercium D terciū qͦ querit̉ de ornatu ꝑadiſi in quo poſitus erat. dr̄ em̄ ꝙ deus ꝓduxit de hu mo oē lignū pulchrū viſu ⁊cͣ. Et per quic fiebat multiplicatio. on̄dit̉ ꝑ hoc qd̓ ſeꝗt̉ Fluuius egrediebat̉ ⁊cͣ. Differētie aūt arboꝝ tres no tant̉. lignū qd̓ fuit ad ꝓbatōem obediētie. ⁊ hoc ē lignū ſciētie boni ⁊ mali. lignū qd̓ fuit ad ſuſtentatōnem vite ꝑ nutrimētū: et lignū ad īmortalitatē vite.ſ. lignuꝫ vite qd̓ erat in medio paradiſi. Pn̄t gͦ ad litterā diſtingui vt vnū reſpiceret ſuſtentatōeꝫ corꝑis. alterū īmortalita tē ꝯiuncti. terciū ad ꝓbatōꝫ obediētie ex ꝑte aīe. ¶ Pōt aūt queri de hoc ꝙ dicitur. ꝓduxitqꝫ deus de humo ⁊cͣ. Nūquid hec pruductio facta eſt. cum dictum eſt germi net terra herbam virentem et lignum faciens fructum. Quod videtur. Nam ibi dicitur. protulit terra. Si er go terra dr̄ ibi generaliter. intelligit̉ de ꝑadiſo. ⁊ ita ter cia die fuit hec ꝓductio ligni paradiſi. et multomagis paradiſi ꝙͣ alioꝝ locoꝝ. cū iſte locꝰ deputatꝰ eēt hoī ſi ſte tiſſet. nō gͦ ꝯgruebat ꝙ alia ꝑs terre ornaret̉ herbis vi rentibus ⁊ lignis facientibus fructum. ⁊ hec remaneret ſine ornatu. Si v̓o tunc facta eſt hec productio et iſte or natus. ad quid ergo dicitur. produxit deus d̓ humo ⁊cͣ.

Preterea. cū herbe virentes ſint ad ornatū terre. ⁊ ī ſuſtentatōem vite ſicut habetur. vj. die. ꝓpter quid non fit mentio de vtroqꝫ. ſꝫ de altero illoꝝ tm̄.ſ. de ligno fru ctifero. ¶ Preterea. cū fructus n̄ ſit tm̄ delectabilis quo ad viſum vel guſtum. ſꝫ quo ad olfatum. quare nō facit mentionem de delectatōne quo ad olfatum. ¶ Preterea ignū vite poſitum erat in medio paradiſi. et per id erat iutrimētū. īmo videtur ꝙ tm̄ lignum illud ſufficiebat. Nā cū lignū illud haberet hāc virtutē. vt homo immor talitate corporis aīalis cōſeruaretur. nō fuit neceſſe vt li gnū aliud adiūgeretur ad ꝯſeruatōeꝫ vite. ¶ Queritur aūt ꝓpter quoddam verbū. quod dicitur in li. de ciui. dei tanꝙͣ cetera ligna eēt alimeto. iſtud eēt ſacramēto. In hoc em̄ innuitur ꝙ fructus alioꝝ cedebāt ī alimētū nō in ſacramētum. fructus aūt iſtius in ſacramētum nō in alimētum. Cū ergo fructus ligni vite ſumebatur. nōne ꝯuertebatur ī corpus hominis. ⁊ ita erat alimētuꝫ: aut ſi nō ꝯuertebat̉ ſicut eſt de medicina. que tm̄ eſt medici na nō cibus. quomodo conſeruabatur corpus hominis ne veteraſceret. ſi ſtatim in ſeceſſum emittebatur. nec fie bat aliqua immutatio. ¶ Preterea. ſicut dicit aug. in li. de ciui. dei. cū loquit̉ de paradiſo ſpirituali quod eſt ec cleſia. exponēs illd̓ canti. Emiſſiones tue paradiſus ⁊c per lignū vite ſignatur xp̄c. ꝑ ligna v̓o fructifera ſancti per lignū ſciētie boni et mali liberū arbitriū volūtatis. ergo pari rōe cetera ligna paradiſi erant ſacramento. ſi cut lignū vite. ¶ Preterea. lignū vite nūꝗd habuit hanc vim. vt qui guſtaret ex eo. immortalitateꝫ corporis ani malis cōſequeretur: tūc homo poſt peccatum ſi ſumpſiſ ſet de ligno vite fieret immortalis. ⁊ hoc videt̉ per hoc quod dr̄ gen̄. iij. Uidete ne forte ſumat de vite ligno ⁊ vi uat ineternum. Quod ſi eſt. in cōtrariū eſt quod in lege data a domino habebatur. ꝙ quacūqꝫ die comederet de ligno ſciētie boni et mali. morte moreretur.i. ſubiectus eſſet mortalitati. ⁊ ita neceſſitatē haberet moriendi. nec ergo lignum vite hūc habꝫ effectū. ¶ Preterea. nōne ſic dictū eſt. lignum ſciētie boni ⁊ mali ſicut dictū eſt. lignū eſt vite: ſꝫ lignū vite dicebatur ab effectu. ergo et lignuꝫ illud habuit virtutem dandi ſciētiam. ¶ Cōtra ſcientia eſt forma ſpiritualis. forma aūt ſpiritualis nō efficitur ex corpore. ergo cū immortalitas efficeretur ex eſu ligni vite. nō ſimiliter accipitur appellatio hic et ibi. ¶ Que ritur ꝓpter quid de ligno vite fuit expreſſum ꝙ plantatū ſit in medio paradiſi. de alijs aūt nihil determinat̉ niſi ꝙ erant in paradiſo. ¶ Preterea. queritur de ligno ſciē tie boni et mali. vtrū eſſet in medio paradiſi. littera enī ad vtrūqꝫ ſe videtur habere. Dicitur em̄ lignum vite in medio paradiſi. lignūqꝫ ſciētie boni et mali. Nā ſi ad ꝓ ximū ſit copulatio. tūc erat in medio paradiſi cū ligno vite. ſi v̓o nō ad ꝓximū ſed ad remotū. n̄ dat̉ intelligi ni ſi ꝙ lignū ſciētie boni et mali erat in paradiſo. cū lignis ad eſum datis. et cū ligno vite. ¶ Ad primo dicēduꝫ. ꝙ iſtud dicitur ꝓ recapitulatōne. vt deſcribatur in quo lo co voluptatis ſit homo poſitus. nō ꝙ nunc primo facta ſit ꝓductō ligni paradiſi. Un̄ poteſt intelligi. vt notetur ille modus ꝓductōis. quo mediāte humore naturali. de us mediāte natura. ligna fructifera ꝓducit. ⁊ in hoc ſit differētia ab illa ꝓductōe. quā facit deus ꝯdendo ligna fructifera de terra. et hoc vidētur iſta duo verba ſonare terra ſiue arida. ⁊ humꝰ. ſupra em̄ dictum eſt germinet terra herbā virentē. hic v̓o dicitur formauit deus de hu mo. Humus em̄ ab humore dicitur. vt notet̉ origo mul titudinis ẜm modū iſtum ex humore. et tn̄ differeter tūc et nūc. nūc em̄ ẜm prius et poſterius creſcunt arbores. tūc em̄ ꝓducebantur ad cōpletam quātitateꝫ deo oꝑan te. ſupra aūt deſignatur operatio diuina. nō niſi de ter ra materialiter. ¶ Ad ſecundū v̓o dicendū. ꝙ de herbis virētibus(licet ſint ad delectatōem viſus et guſtus) nō fit mentio. quia intendit hic tangere illud genus rei. in cuius differētia fuit primo datū preceptum. ⁊ ꝯſequēte. trāſgreſſio. Unde primo tangit differentias ligni. et vn̄
potuit eſſe rō multiplicatōis.ſ. ex fluuio paradiſi. deiu de ad quid collocatus fuit in paradiſo. reſpiciens pre cta ligna. preceptū affirmatiuū reſpiciebat lignū ad eſ ⁊ lignū vite: preceptum v̓o negatiuū lignū ſciētię boni q mali. Unde cum ſupra cōceſſerit ad eſum tā herbas vi rentes ꝙͣ fructus lignorū. hic addidit ꝯſequēter p̄cepti circa fructus ligni. in quo innuitur. ꝙ magis aptaba in cibū hominis a principio fructus ligni. ꝙͣ ip̄e herbe herbe v̓o magis in cibū animantiū irrationaliū. 4A terciū dicēduꝫ. ꝙ de delectabili ẜm duplicem ſenſum fi hic mentio.ſ. ẜm viſum ⁊ guſtum. viſus em̄ apprehen delonge et diſcernit delectabile in nutrimēto. guſtus qī de prope ſiue ꝑ immediatōem. olfatus em̄ ē quaſi cōſil̓ um differentiarum cū guſtu. vel ad preſignanduꝫ. ꝙ hō nō tātū vigere debebat in olfatu. quātum in alijs ſenſi bus. Tactus aūt licet oſtēdat differētias rei nutribilis nō fuit hic enumeratus: ſufficiebat em̄ guſtus qui eſt oc dam tactus. ſicut dicit ph̓s. ¶ Ad quartū dicēduꝫ. ꝙ li gnum vite ad hoc ſpecialiter erat ſicut dicit aug. in li. j ciui. dei. ne mors vndecūqꝫ ſurriperet. vel ſenectute cōfe cta decurſis ſpacijs temporū interiret. nihilominus m̄ erat in ſacramētum et ſignificatōnem ligni vite. de quo dicit̉ ꝓuerb̓. lignum vite apprehēdentibꝰ eā. Si v̓o obij citur ꝙ eēt ī alimētū. Rn̄deri pōt. ꝙ ſicut medicina in ꝙͣtum hmōi ē ad p̄ſeruādum vel curandum. ſic hmōi li gnum fuit ad p̄ſeruādum cōtra defectum qui ꝓuenit ex agentibus extra. Nec hec ē principalis differētia inte alia ligna. et iſtud ꝙ cetera eēt ī alimentū. iſtud in ſa cramentum. niſi intelligamus ꝙ hoc plus erat in ſacra mētum. cetera plus in alimētum. ¶ Ad illud quod obij citur. ꝯſequēter dicēdum eſt. ꝙ lignū vite ad hoc diſpo nebat. vt cōſequeretur immortalitas vite in adam ſun te: ſed hoc non fuit tota cauſa. ſed cauſa intrinſeca fui vis cōtentiua ip̄ius anime. quā habuit a deo vita in ſta tu innocētie: extrīſeca v̓o fuit eſus ligni vite. ¶ Ad ob iectum aūt in cōtrarium dicēdum. cuꝫ dicitur videte ne forte ſumat ⁊cͣ. datur intelligi. ꝙ ſi ſibi ſubtraxit cauſaꝫ intrinſecam immortalitatis. iuſtū fuit vt ab eo ſubtra heretur cauſa extrinſeca immortalitatis. ¶ Ad illud qd̓ queritur de ligno ſciētie boni et mali. dicēdum ꝙ dictū eſt ſic quia in eſu eius expertus eſt homo quātuꝫ ſit ma lum inobediētie. et ꝑ oppoſitū quātū eēt bonum obediē tie. ab euentu ergo nomē accepit: prius ergo poterat co gnoſcere bonū obediētie. et per priuatōem malū inobe diētie per ſimplicem noticiam. deinde v̓o cognoſcere per pene experiētiam. ¶ Ad illud quod obijcitur de ligno vi te. ꝙ poſitum eſt in medio paradiſi. poteſt dici ꝙ hoc ad litteram cōgruebat. vt ex om̄i parte facilior eēt acceſſuꝫ Et ſicut primū receptiuū vite.ſ. corporalis poſitum ē in medio hominis ſiue aīale habentis corpus. ſic illud ex quo accipiebatur vite vniformitas. eēt in medio lignor nutrimento aptorum. In figura etiam ē factum.ſ. ligr̄ vite ſpiritualis. quod in medio fuit paradiſi.i. eccl̓ie. d̓ us em̄ ſalutem oꝑatus ē in medio teꝝe. vel adhuc ē ẜm illud. vbi duo vel tres cōgregati fuerint ī noīe ⁊cͣ. ¶ Ad hoc ꝙ queritur de ligno ſciētie boni et mali. vtrū eēt in medio. quia ambigue videtur dicere ſcriptura. Rnden dum eſt per hoc qd̓ dicit aug. de ciui. dei. Adhuc ania lia corꝑa terrena geſtabant: que licet ſenio nō veteraſce rēt. vt neceſſitate ꝓducerētur ad mortē. ꝗ ſtatus eis de li gno vite. qd̓ in medio paradiſo cum arbore vetita ſimu erat mirabili dei gratia preſtabatur. tn̄ ⁊ alios ſumebat cibos que preter vnā arborē que fuerat interdicta. ¶ Membrum quartum D quartū quo agitur de factōe eue penes litterā. Dixit quoqꝫ deus. nō ē bonum ho minē eē ſolum ⁊cͣ. Oſtēſa multiplication terre naſcētium ī paradiſo. et quo ad cau ſam cū locutus ē de fluuio. ⁊ quō ad fine cū dicitur ex omni ligno qd̓ ē in paradiſo ⁊c̄. ſubditur d̓

Queſtio .lviij.
multiplicatione ex ꝑte animātis ratōnalis. Et qꝛ multi plicatio eſt ꝑ ſimile in ſpē. hoc aūt nō inuentū fuit ī ml̓ tiplicatōne aīantiuꝫ. Un̄ ſeꝗtur. finxit deus ⁊cͣ. vbi nos habemus: formatis de humo ⁊cͣ. Seꝗtur formatio euc de latere ade. et in hoc ꝯcluditur ꝑs iſta que eſt de mul tiplicatione. Pōt autem queri .§. j. ordinē. pͥmo ꝓpter quid dictū eſt. nō eſt bonū homineꝫ eſſe ſolū: cū iam dixit maſculum et feminā creauit eos. ¶ Preterea. nōne ratio ſpēi bn̄ ſalua eſſet in illo ſolo. ſi ſtētiſſꝫ in īmortalitate. ¶ Prete̓a. ſi oportuit multiplica tionē fieri. qͣre nō fuit facta admodū quo multiplicatio facta eſt in angelis: vt fierēt duo mares a deo vel pl̓es. ſicut facti ſunt angeli: eque em̄ ꝑticiparēt gloriaꝫ dei ad quā creati eſſent. ¶ Item quare nō fecit virū de mare. ſi cut feminā de viro. et ſic ꝯnter. ¶ Item ſi ꝯgruit face̓ ma ſculū ⁊ feminā: qͣre feminā fecit de viro et nō de limo te re ſicut adam: cū in hoc magis notaret̉ humiliatō hoīs ex ꝑte originis ẜm materiā. Si v̓o oportuit de aliqͣ par te viri. qͣre de latere plus ꝙͣ de alia ꝑte: cuꝫ ſint nobilio res ꝑtes in homīe ⁊ minꝰ nobiles. Si v̓o de latere viri. cū ſint ꝑtes alie ꝯſimiles ꝙͣ os ⁊ caro. os aūt factū eſt ex oſſe caro ex carne. Un̄ ergo vermis vel cartiloga ⁊ ita de alijs ꝑtibꝰ ꝯſil̓ibꝰ. ¶ Itē cū ſint ꝑtes officiales pl̓ime. ⁊ ꝑtes ꝯſimiles dicunt̉ fieri ẜm qͣndaꝫ ſil̓itudinem. ꝓpter uid nō ꝑtes officiales. ex latere em̄ factꝰ eſt pes. facta ē anꝰ ⁊ ita de alijs ꝑtibꝰ officialibꝰ ſiue organicis. ¶ De mō aūt formatōis qͣrit̉. vtrū mīſterio alicuiꝰ vel aliqͦruꝫ dn̄s oꝑatus fuerit: his habitis ꝓcedendū eſt ad aīalia q̄ dicunt̉ de alijs aīantibꝰ. ¶ Ad primū dicendū. ꝙ illud qd̓ dicit̉ de maſculo ⁊ femīa ꝑ anticipatōeꝫ dictū eſt: nō quia tūc ſimul facte ſunt in oꝑibꝰ ſex dierū. ſꝫ vt on̄dere tur: ꝙ tam maſculꝰ ꝙͣ femīa cū ꝯdebant̉. ad imaginē dei ꝯdebant̉: quā imaginē nō accipiebat mulier a viro. ſed vterqꝫ a deo. ẜm ſpm̄ ꝗ a deo ꝯditus ē. Uidet̉ etiā dicere aug. de hoīe ꝯdito in oꝑbꝰ ſex dierū. ꝙ in illa pͥma con ditōne mūdi cū deus oīa creauit ſimul. hō factꝰ eſt. ꝗ eēt futurus rō creandi hoīes nō actio creati: ⁊ ſeꝗtur. Alit̓ erāt in elementis mūdi vbi oīa facta ſimul futura ſunt: aliter in rebꝰ q̄ ẜm cauſas ſil̓ creatas. nō iaꝫ ſimul ſꝫ ſuo tꝑe creent̉. ex quibꝰ adā cum formatꝰ eſt ex limo ⁊ flatu dicit̉ aīatus. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ lꝫ ratō ſpēi ſufficiē ter poſſit ſaluari in vno homīe īmortalitatē hn̄tem: non tn̄ ꝯſecutus eēt finis vltimꝰ. ꝓpter qd̓ ꝯdidit deꝰ hoīem: gͦ ſicut eſſet vnꝰ ſolus angelꝰ poſſet ꝑticipare gloriā. ſꝫ nō ſic glorificaret̉ diuīa potentia in vno ꝑticipante ſicut in multis. Si etiā loq̄mur ꝓ ſtatu angeloꝝ pꝰ caſum. con gruebat vt eſſet multitudo hoīm. ad reꝑatiōeꝫ multitu dinis ruine angelice. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ nō facta fu it multiplicatō admodū multiplicatiōis in angel̓. vt fie ret multitudo ī maſculino ſexū a deo ita ꝙ nullꝰ ab alio In hoc em̄ nō on̄deret̉ homo ꝯditus ad imagineꝫ trini tatis. In trinitate eniꝫ eſt ꝑſona vna ab altera. ⁊ ꝑſona ſpūſſctī ab vtraqꝫ ꝑſona. ſcꝫ pr̄is et filij. Un̄ ordo nature on̄dit̉ ſicut dicit aug. qd̓ nō fieret in homīe. ſi om̄es ho mines īmediate ꝯditi eſſent a deo: vt gͦ ſignificetur ꝙ hō ꝯditus eſt ad imaginē trinitatis: recte dr̄ multiplicatio in genere hoīm. vt vnꝰ ſit ex alio. et ſic deinceps. ¶ Ad il lud qd̓ obijcitur. ꝙ ſicut femīa format̉ ex viro. ſic poſſet em̄ vir ex viro formari ſi deo placuiſſet. et ſic fieri multi plicatio ẜm priꝰ ⁊ poſteriꝰ. Rn̄dendo ꝙ ſi ſic fieret ordo nature: in ꝑte oſtenderet̉ quo ad hoc. ꝙ vnus ſcꝫ eſſet ab alio. led nō oſtenderet̉ ꝙ tercius ex duobꝰ: vt ergo totū ſeruetur: mulier ē ex viro. ex viro aūt ⁊ muliere tercia ꝓ cedit ꝑſona. ¶ Sꝫ hic aduertendū eſt. ꝙ ꝑ quandā āthi teſim eſt in creatura ẜm ꝙ ē in creatore. In creatura eī ſcd̓a ꝑſona ꝓcedit a prima non ẜm generatōnem: tercia v̓o ꝓcedit ẜm generatiōem ex vtraqꝫ. In diuinis autem ꝑſona filij procedit a patre ꝑgeneratōnem. ꝑſona ſpiri tulſancti procedit a patre et filio non per generatōnem.
Et ratio huius videtur eſſe. quia creatura deficit a crea tore: generatio em̄ eſt in creatura ẜm deciſionem partis ſubſtantie in diuinis v̓o eſt ẜm totam ſubſtantiam: et io prima ꝓceſſio in diuinis fuit generatio. ſcd̓a v̓o in hūa nis. vt de ꝑte vtriuſqꝫ fieret generatō.ſ. nat̉alis: mirabi lis v̓o de ꝑte ſubſtantie alterius. ſicut fuit xp̄c hō de bt̄a virgine. vt ſic ꝯpleret̉ ordo ẜm generatōneꝫ de tota ſub̓a filius a patre in diuinis de ꝑte ſub̓e matris xp̄c homo d̓ bt̄a virgine de ꝑte ſub̓e vtriuſqꝫ. homo ꝗ eſt natural̓r ꝑ generatōem. In hoīe qui tm̄ eſt hō: mirabilis ꝓductō ꝓ cedit natural̓r. mirabilis em̄ fuit illa que fuit eue de co ſta ade: naturalis abel ab vtroqꝫ. In xp̄o v̓o deo et hoīe naturalis p̄ceſſit mirabile. Nam filiꝰ eſt a pr̄e ẜm natu ram. a matre v̓o mō mirabili. ¶ Ad illud v̓o quod obij citur ꝙ mulier potiꝰ deberet fieri de limo ꝙͣ de aliqua ꝑ te viri. Rn̄ſio ꝙ non ita ꝯuenienter: facta em̄ eſt de aliqͣ ꝑte viri. vt on̄deretur ꝙ ſicut originem ſumpſit ex viro: ta debeat eſſe viro ſubdita ẜm ꝯditōem nature. ¶ Ad il lud qd̓ querit̉. quare de latere potius ꝙͣ de alia ꝑte. dicē dum ꝙ in hoc innuit̉. ꝙ nō tm̄ eſt ſubiectio mulieris ad virum. ſꝫ etiā quedā paritas innuit̉: ſolemus em̄ dicere quod ē iuxta latus inꝙͣtum hmōi paritatē hr̄e quandā. Et dicit aug. ꝓpter ꝯiuctōnis ipſiꝰ vim ꝯmendandā hoc factū eſſe credimus. SSed adhuc poſſet.§. ij. eſſe queſtio quare de adam dormiente facta eſt mulier. ¶ Ad hoc rn̄det aug. ſuꝑ pſalteriuꝫ dicens. ꝙ dormiente adam facta eſt eua de latere. ⁊ dormiente xp̄o de aqua et ſanguīe q̄ de latere fluxerūt: ꝓfluxerūt ſacramēta quibꝰ formata ē eccl̓ia: q̄ per euā ſignatur aqua in ablutōnem ſanguis in redemptōnem. Sed quid ē ꝙ dici.§. iij. tur ꝙ ꝓ coſta repleuit carne. quare nō repleuit coſtaꝫ ꝓ coſta. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ in hoc notari poterat teneri tudo ꝯpaſſionis quā hꝫ vir ad muliereꝫ. vt carnalis fiat ꝑ ꝯpaſſionem mulieris. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit quare caro de carne ⁊ os de oſſe. ⁊ nō ſic dicit̉ neruus de neruo ⁊ ſic de alijs. Reſpon. videt̉ ꝙ in latere ſunt illa duo manife ſte. et hec ſunt qͣſi extrema ꝑtiū ꝯſimiliū: os tanꝙͣ funda mentū machine hūane. caro cū cute aliud extremū: ⁊ in his erat poſſibilitas materialis ad omīa fienda. nō ẜm modū naturalē generatōis. ſꝫ diuīe formatōnis. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ obijcitur de ꝑtibꝰ officialibꝰ. dicendū eſt. ꝙ ſi cut os et caro habuerūt poſſibilitatem vt ex illis fierent alie ꝑtes oꝑatōne diuīa. ſic coſta habuit poſſibilitatem reſpectu aliaꝝ ꝑtiū officialiū: iſte em̄ modus nō fuit ꝓ ducendi ſimile ex ſimili. ſꝫ indifferenter ſimile membrū ex ſimili: et diſſimile ex diſſimili. Queritur etiā qua.§. iiij. re dictū eſt. edificauit deus coſta. cū de homīe dictuꝫ eſt. formauit deus hoīem de limo terre. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ de hoīe dictū eſt. formauit deꝰ hoīem de limo terre. ꝗa cū eſſet limꝰ. nōdū venerat ad formā corꝑis hūani: vel ī ꝑte vel in toto: cū aūt iā erat coſta iaꝫ aliꝗd forme cori ris hūani hēbat. ſꝫ qͣſi edificiū ꝑabat̉ a ſummo artifio pedes em̄ qͣſi rōeꝫ fundamēti tenēt. coſte qͣſi latera edifi cij ſunt: caput v̓o gerit vicē tecti. Et ſuccedit hec oꝑatio q̄ facta ē de coſta illi q̄ fit ex limo. quaruꝫ vtraqꝫ ē a deo īmediate. oꝑatio artificis ī artificialibꝰ ſuꝑaddit̉ oꝑati oni nature: pͥmo em̄ natural̓r ꝓducit̉ lignū ⁊ formatur. ſcd̓o ex lignis domꝰ edificat̉ qd̓ammō ergo eſt ſimilititu do. licet ex alia ꝑte eſt diſſimilitudo. Deinde queritur.§. v. de hͦ qd̓ ſeꝗtur. edificauit deꝰ: nunꝗd artifex ſummꝰ fecit hec mediātibꝰ mīſtris aut ꝑ ſeip̄m. ¶ Ad qd̓ rn̄det aug ſuꝑ gen̄. dicēs: qͣle mīſteriū d̓o exhibuer̄t angl̓i ī illa mi lieris formatōe. ꝗs audeat affirmare: certiſſime tn̄ dixe

rim ſupplementū illud carnis in coſte locū. ipſiuſqꝫ femi ne corpꝰ ⁊ aīaꝫ: ꝯformatōemqꝫ mēbroꝝ. oīa viſcera. ſen ſus oēs. et ꝗcꝗd erat quo illa. et creatura. ⁊ hō. ⁊ femina erat: nō niſi in illo oꝑe dei factuꝫ. qd̓ deus nō ꝑ angelos ſed ꝑ ſeip̄m operatus eſt. ¶ Nembrū quintuꝫ Stenſa multiplicatiōe ex ꝑte hoīs. addit multiplicatō facta ex ꝑte aīantiuꝫ irrōna biliū: cum dr̄ formatis de humo ⁊cͣ. ⁊ alia tranſlatō hꝫ finxit deꝰ de humo: ⁊ vtrobiqꝫ notat̉ nominuꝫ impoſitō. ⁊ adductio eoꝝ quibꝰ nomen imponebat̉. ¶ Sꝫ querit̉ d̓ hoc ꝙ mō dicit volatilia for mata de humo: ſupͣ v̓o in oꝑbꝰ ꝗnte diei dictū ē. ꝙ ꝓdu cant aq̄ reptile et volatile ſuꝑ terrā: nunꝗd hec ē vna ꝓ ductō differēs ab illa. vt pͥma fieret de aꝗs. ſcd̓a fieret d̓ humo. Si v̓o ꝓductō elemētati. facta ē ex elemētis: non fuit ibi aqͣ tm̄ nec terra tm̄. ſꝫ aqͣ ꝯmixta t̓re et ecōuerſo. et hͦ nomē humi deſignat̉: tūc ad minꝰ q̄rit̉: ꝓpter ꝗd ibi plus noīauit aquā. h̓ v̓o plus noīauit terrā: humꝰ vō ter ra ē madefacta. ¶ Ad qd̓ vr̄ dicendū. ꝙ volatilia quedā reſpiciūt naturam mediā.ſ. q̄ coīs eſt aeri ⁊ aq̄ ad nutri mentū acꝗ̄rendū. ſicut aues aqͣtice: et q̄ in aere paſcunt̉ vt hyrūdines: q̄daꝫ v̓o reſpiciūt natura vltimā.ſ. terraꝫ ad nutrimētū obtinēdū: ex qͦ deſignat̉. ꝙ lꝫ ex vtroqꝫ cō ponant̉. tn̄ plus aliqn̄ reſpiciūt hͦ principiū. aliqn̄ illud ¶ Preterea. aqͣ ex ꝑte qͣ ꝯuenit cū aere. magis fuit pͥnci piū motꝰ localis ī eis: ex ꝑte v̓o qͣ ꝯuenientia hꝫ cū terra. vt humꝰ dicat̉ terra aqͦſa: magis fuit pͥncipiū motꝰ nutri mētalis. ideo dupl̓r tetigit ibi originē dicēdo: ꝓducant aque ⁊cͣ. hic v̓o formatis ex humo ⁊cͣ. Secundo queriturᵐ..§. j. qͣre non ē facta mētio de piſcibꝰ ſic̄ de volatilibꝰ. Rn̄ſio piſces ex aꝗs originē ducūt ⁊ ī eis ꝯſeruantur: volatilia aūt etſi ex aꝗs originē duxerunt. nūc ampliꝰ in terra vel ſuꝑ terrā vitā ducut. et habitatōeꝫ hn̄t in arboribꝰ vel ſu per terrā: q̄ ſcꝫ arbores ad terrā referūtur. Rn̄det tamē aug. q̄ſtioni facte de volatilibꝰ ſub diſtinctōe: dicēs vno mo ꝙ humꝰ n̄ refert̉ ad vtrūqꝫ. ad aīantia ſcꝫ terre et vo latilia. ſꝫ tm̄ ad alterū: alio v̓o mō ad vtrūqꝫ cuiꝰ ſūt hec verba. Si queꝫ v̓o mouet. qͣre nō dixit finxit deꝰ de terra om̄s beſtias agri. ⁊ de aꝗs oīa volatilia celi: videat duo bꝰ modis eē intelligendū: aut tacuiſſe nūc vn̄ finxerit vo latilia celi. qꝛ ⁊ tacitū poſſet occurre̓. vt nō de terra vtrū qꝫ accipiat̉ deū finxiſſe ſꝫ tm̄ modo beſtias agri. ⁊ vola tilia celi: etiā tacente ſcpͥtura intelligamꝰ vn̄ finxerit. ve lut qui ſciamꝰ in ꝑſona taliū rationū ꝯditōne ex aꝗs ea eſſe ꝓducta. aut terrā vniuerſal̓r ſic appellatā. cū aꝗs ſil̓: ſicut appellata ē in illo pͣs. vbi celeſtiū laudibꝰ termīans ad terra facta ē ꝯuerſio ſermoīs. ⁊ dictū. laudate dn̄m d̓ terra dracones ⁊ oēs abiſſi ⁊cͣ. nec poſtea dictū ē lauda te dn̄m de aꝗs. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicit. ꝙ tūc noīa impoſita erāt volatilibꝰ: piſcibꝰ v̓o ẜm genera ſua ꝯgnitis ſucceſ ſiue noīa impoſuiſſe: et ideo nō fecit ibi mentōeꝫ de piſci bus. Un̄ dīc aug. Credendū ē paulatī cognitis piſcium generibꝰ noīa impoſuiſſe. tūc aūt pecoribꝰ: cū pecora et beſtie ⁊ volatilia ad hoīeꝫ adducta ſūt. vt eis ad ſe ꝯgre gatis: gͣdatimqꝫ diſtinctis noīa impone̓t: ꝗbꝰ etiā ipſis paulatim ml̓tocitiꝰ ꝙͣ piſcibꝰ ſi hoc factum n̄ eſſet poſſet nomina imponere. Deinde queritur de.§. ij. hoc qd̓ dr̄. Et adduxit ea dn̄s ad adā: nunꝗd em̄ addu cta ſūt volatilia aut greſſibilia. ſicut venator adducit ad retia. Nunꝗd hͦ fecit aliquoꝝ mīſterio: aut ſola voce iuſ ſionis. Iuſſionis voce nō videt̉ cū nō hēant hmōi aīma lia intellectū ad ꝑcipiendū. Mīſterio etiā nō videt̉. ne qꝫ em̄ hoīm cū nōdū eſſꝫ adhuc multiplicatō: neqꝫ mini ſterio alioꝝ aīantiū. quoꝝ em̄ mīſterio tūc hec adducta eſſent. ¶ Ad qd̓ videt̉ aug. dicere. beſtie vel aues in ſuc genere obtemperāt deo: non ratōnali voluntatis arbitrio. ſed ſicut mouet ille om̄ia temꝑibꝰ oportunis: nō ip̄e tꝑaliter motus. ꝑ angelica mīſteria q̄ capiūt in v̓bo eiꝰ. quid qͦ tꝑe fieri debeat. ⁊ illo in temꝑaliter moto. mo tur ip̄a tꝑaliter. vt in his q̄ ſibi ſubiecta ſunt iuſſa eiꝰ eſ ficiant. Om̄is em̄ aīa viua. nōſolū rōnalis ſicut ī homi nibꝰ. verūetiā irratōnalis ſicut in pecoribꝰ ⁊ volatilibꝰ iuſſis mouetur: ſed anima ratōnalis voluntatis arbit vel ꝯſentit iuſſis vel nō ꝯſentit. irrōnalis aūt nō hꝫ hͦ iu dicium. ꝓ ſuo tn̄ genere atqꝫ natura aliqͦ tactu ꝓpelliti ¶ Sed ẜm hͦ poſſet obijci de piſcibꝰ qui ſil̓r obediūt: qͣre gͦ nō dr̄ ꝙ adduxit eoſdem. Ad hoc dr̄. ꝙ in hͦ innuitu ꝙ quedaꝫ ſunt aīalia adducibilia ad hoīem exn̄tem ſui errā: ſic̄ ſunt volatilia ⁊ beſtie terre. q̄ pn̄t viue̓ ⁊ ꝯſeru ri in terra: quedā v̓o nō. ſic̄ piſces. Unde ex hͦ colligit̉. hec adductio fuit localis. nō tm̄ ſpūalis vt pn̄taret̉ inte lectui ſuo: ẜm hec em̄ adductō poſſet fieri piſciū ſic̄ beſti arū aut volatiliū. poterant em̄ cognitōi humane preſen tari: hec ſicut illa. Iteꝫ queritur de.§. iij. hoc qd̓ dr̄. Om̄e qd̓ vocauit adaꝫ nomē aīe viuētis. ip. eſt nomen eiꝰ: nō em̄ videt̉ hoc veruꝫ. īmo multa ē facta mutatio illoꝝ nominū ẜm diuerſitatē gentiū: ſic̄ apud nos apparet. quidā em̄ vno modo vocabulis ꝓprijs deſi gnant: quidā v̓o alijs. ¶ Ad qd̓ videt̉ rn̄dere aug. dicēs ꝙ etſi mō facta ſit mutatio apud eos ꝗ fuerūt in diuiſio ne linguaꝝ: tn̄ in pͥma lingua q̄ fuit apud om̄es. hoc no men potuit remāſiſſe in ip̄o. Uel aliter dicendū. ꝙ adaꝫ idē dīc ꝙ hō ⁊ ẜm hͦ eſt ſenſus. Sic hō vocauit. ſic ē no men aīantis. vt notet̉ ꝙ homīs eſt impone̓ noīa. Unde aug. Si lingue humane ꝯſulātur. ſic appellātur hec oīa quēadmodū eis homīes loquēdo noīa poſuerūt: nōſoli hec que ſunt in aꝗs ⁊ terris. verumētiaꝫ ip̄a aqͣ et celum ⁊ terra. ⁊ q̄ vidētur in celo. ⁊ q̄ nō vident̉ ſꝫ credūtur. pro diuerſitate linguaꝝ gentiliū diuerſis noībus appellant Unā ſane linguā pͥmitꝰ fuiſſe didicimꝰ: anteꝙͣ ſuperbia turris illiꝰ pꝰ diluuium fabricate. in diuerſos ſignoꝝ ſo nos humani diuiderēt ſocietatē. Quecunqꝫ aūt illa li gua fuerit. ꝗd attinet q̄rere: illa terre tūc loq̄batur adaꝫ ⁊ in ea lingua(ſi adhuc vſqꝫ ꝑmanet) ſunt voces articu late quibꝰ primꝰ hō aīmalibꝰ volatilibꝰ ⁊ terreſtribꝰ nō mina impoſuit. Pōt etiaꝫ queri.§. iiij. re hec noīa dixerit fuiſſe īpoſita viuēti. qͣre nō herbis ⁊ arboribꝰ: cū ⁊ hec noīa hēant. ⁊ noībus indiguerit ad ſignandū effectū ⁊ coīcandū intellectuꝫ. ¶ Rn̄ſio. videt ꝙ licet his ſint mō noīa impoſita. tūc non dr̄ de illis. vt notet̉ ꝙ nō ꝑ ſe eſſent mobilia. vt ſe ei poſſent pn̄tare. ſec radiatꝰ terre affixa: vnde per acceſſum hominis ad ipſa ſucceſſiue fiebat nominum impoſitio. Queſtio. lix. de aīe entitate et quidditate. Diuuante gra ih̓u xp̄i. pꝰ ꝯſideratōeꝫ ſpūalis ſub̓e.ſ. an li. ⁊ corꝑalis q̄ ꝑ celuꝫ ⁊ terrā deſignat ẜm vnā expoſitōeꝫ. Procedendum ē ad ꝯſideratōeꝫ hoīs. ꝗ e ſub̓a compoſita ex ſpūali ſiue ītellectuali ſub̓a ſcꝫ aīa ⁊ corꝑe. Prīo gͦ dice dū ē de aīa: qꝛ plꝰ ꝑtinet ad ꝯſideratōeꝫ theologica: deli de de corꝑe aliqͣ ſūt dicēda. ꝙͣtū ad hͦ ꝙ ſb̓iacet eideꝫ ſ culatōni. Tercio de ꝯiūcto. De aīma v̓o pͥma ꝯſider. reſpicit ſub̓aꝫ ſiue eēntiā eiꝰ. Scd̓a vires eiꝰ ⁊ actꝰ. hͦ em̄ totū ad naturā aīe refert̉. ¶ Circa ſub̓aꝫ at̄ aīme qͣdru plex ē ꝯſideratō. ¶ Prīa an̄ ſit. ¶ Scd̓a ꝗd ſit. ¶ Tercia ꝓpt̓ ꝗd ſit vel fiat. ¶ Quarta ꝗd inſit. hͦ ē de entitate. ditate. cālitate eēntiali ꝓprietate ſiue diſpoſitōe. Dico eēntiale ſcd̓o mō nō primo. hͦ em̄ refert̉ ad ꝗdditateꝫ vel cālitatē de pͥmis duobꝰ ī hac qōe ſub duobꝰ membris. d̓ reliquis duobꝰ in queſtionibꝰ ſequentibus.

Queſtio .lix.
Membrum primum Uod aūt ſit anima rōnalis. de qua princi palit̓ intendimꝰ.ſ. aīa hoīs. accipit̉ ex ac tibus manifeſtis: actꝰ eī p̄mi ſunt ẜm rōnē potentijs. potētie v̓o ipſi eſſentie. Rōcina Iri em̄ diſcernere verū a falſo et bonū a malo. artes inue nire et īterp̄tari libere velle ⁊ hmōi. indicāt aliqd̓ eē pͥn cipiū in homīe: quod nō eſt in aīantibꝰ vel vitā habētibꝰ figura etiā corꝑis indiciū eſt: ꝙ differēs eſt forma q̄ ꝑfi cit corpꝰ humanū. Cū em̄ alia corꝑa aīaliū ſint inclina ta ad terrā naturaliter. corpꝰ humanū eſt natural̓r ere ctum ad celū: ex qͦ principiū formale indicat̉ eſſe intrin ſecū: qd̓ ad ſuꝑiora ⁊ celeſtia ordinat̉. hoc aūt eſt aīa ra tionalis ſola ꝯꝑatōne aliaꝝ. gͦ anima rōnalis ē. Ex ip̄a etiā dr̄ia membroꝝ. hoc dep̄henditur: ex lingua q̄ eſt in ſtrumentū locutōis. manū q̄ ē organū organoꝝ ⁊ hmōi. ī greg. nazanſenꝰ: ꝙ v̓o rectꝰ ē homīs habitꝰ. et ad ce n̄ ſeſe ſuſtollēs. ſurſumqꝫ reſpiciēs. et hec dona eſſe cer tiſſimū eſt approbātia regia pt̄atem: deniqꝫ ꝙ ſolꝰ ita for matus ē: ceterorūqꝫ oīm prona ſunt corꝑa. ⁊ indeorſum pcliuius inclinata. manifeſtata differētia honoris eius nditur. dum ꝯſtet illa quideꝫ huiꝰ eē ſubiecta potentie. hūc aūt ſuꝑeminētis exiſtē dignitatis. Nā alijs quideꝫ om̄ibꝰ anteriora mēbra corꝑis pedes ſunt. in hoīs auteꝫ ꝯditōne hec mēbra manꝰ effecte ſunt: qꝛ rectitudini eius habitꝰ eius vnꝰ egreſſus videbat̉ eſſe ſufficiēs. ꝗ geminis pedibꝰ ſtandi ꝯſtantiam cauta ꝓuiſione firmaret. al̓s qͦꝫ ad vſuꝫ rōnis officia manus aptata ſunt: et ſi ꝗs rōnali nature mīſteriū manuū ꝓpriū ꝗd eſſe dixerit. mīme delī quit: nōſolū em̄ ad hoc qd̓ ꝯmune et ꝓmptū eſt intelligē tie nr̄e reſpitio. q̄ ſcꝫ manꝰ lr̄is adminiſtratōe ſignamꝰ. Et quidē nec iſta gr̄a rōnalis impar ē dignitatis. ꝙ lit teris quidē loꝗ poſſumꝰ. et manibꝰ diſputamꝰ. in elemē toꝝ figuris nr̄m reponētes eloquiū. Ex ip̄a etiaꝫ diſtin ctōne corꝑis. ẜm dexterā ⁊ ſiniſtrā an̄ et retro. ſurſum et deorſum in corꝑe hūano dep̄hendit̉ motor interior: q̄ eſt ꝑfectio eſſe intellectualis: ſolū em̄ celū et corpꝰ hūanum hꝫ hāc diſpoſitiōeꝫ. vnde vtrūqꝫ corpꝰ hꝫ motorē intelle ctualem ſiue rōnaleꝫ. Ex ip̄a etiā noticia naturali q̄ ni hil nouit tantū quantum deum eſſe ⁊ ſe. ſicut dicit aug. colligitur ipſam eſſe. ¶ Nlembrum ſecundum Uo ſuppoſito ꝯn̄ter ꝓcedendū eſt ad quid ditatem ſiue diffinitōeꝫ: ſꝫ ꝗa diffinitionū eiꝰ quedā ꝑtinet ad alia ſcīam. qͣntū ꝯueni unt huic ſcīe diſſerendū ē. ¶ Diffinit̉ autē ꝯꝑatōne ad cām efficientē cū dr̄. Anima ē dei forme ſpi raculū vite. et hͦ accipitur ex eo ꝙ dr̄ Gen̄. ij. Inſpirauit in ip̄m deꝰ ſpiraculū vite. ¶ Diffinit̉ etiaꝫ in ꝯꝑatōne ad corpꝰ qd̓ ſuſcipit ip̄a. Un̄ augꝰ. de aīa et ſpū. Anima eſt ſub̓a quedā rōnis ꝑticeps. regēdo corpori accōmodata. ¶ Diffinitur etiā reſpectu vtriuſqꝫ a caſſiodoro cum dr̄. Aīa eſt ſub̓a ſpiritalis a deo creata. ꝓpria ſui corꝑis vi uificatrix. ¶ Diffinitur etiā ꝯꝑatōne ad ſuū finē cū dicit ſeneca. Aīa eſt ſpūs intellectualis ad br̄itudinem in ſe ⁊ in corꝑe ordinatꝰ. ¶ Diffinitur etiā in ꝯꝑatōne ad vires quibꝰ agit in corꝑe cū dr̄. Aīa eſt ſpūs intellectualis. ra tionalis. ſemꝑ viuens. ſemꝑ in motu. bone maleqꝫ volū tatis capax. hec autem diffinitio eſt in libro de anima ⁊ ſpiritu. et conſonat cum quadam ratōne Ioh̓is damaſ. quam hic tangit. ¶ Diffinitur etiam ẜm quādam conua nientiam eius ad om̄e. ẜm ꝙ dicitur. Anima eſt omniū ſimilitudo: quam exponit augꝰ. in libro de anima et ſpi ritu cum dicit. habet enim vires quibus omnia compre hendit ſiue inueſtigat. et omnibus ſimilis exiſtit. cuꝫ ſit vna. ſimilis eſt terre per ſenſum: aque per imaginē. aeri per ratōnem. firmamento per intellectum: celorum celo per intelligentiam: ſimilis eſt lapidibus per eſſentiaꝫ.
arboribus per vitam. animalibus per ſenſum et imagi natōnem. hominibus per ratōnem. angelis per intelle ctum. deo per intelligentiam. ¶ Diffinitur etiam inꝙͣ tum eſt ſeꝑabilis a corpore. Anima eſt ſubſtantia ſpiri tualis ſimplex et indiſſolubilis incorporea paſſibilis. Circa iſtas diffini .§. j. tōnes poſſet obijci ad explanatōnem earū. Nam cū dei forme ⁊cͣ. nonne hoc totū poſſet conuenire angelo deifor mis em̄ eſt: et ſpiratur a deo ẜm ratōnem vite. ¶ Ad q dicendum. ꝙ deiforme dicitur ad differentiaꝫ anime i ratōnalis. ſpiraculum vite dicitur ad differentiam āge li. Angelus em̄ etſi ſpiratur a deo vt vita. non tn̄ eſt ſpi raculum vite corporis: et hoc mō intelligitur in diffini tione aīe: et diſtinguit ab angelo. ¶ Similiter pōt obijci ꝯtra illam diffinitōnem. Anima eſt ſub̓a incorporea ⁊cͣ. dicitur em̄ ꝯtrarium vt videtur in li. de eccleſiaſticis do gmnatibꝰ. Solus deus eſt iucorporeus. creaturas autē alias dicimꝰ corporeas. Rn̄ſio. corporeuꝫ dicitur dupli citer. vel abſolute. vel rōne alicuius ꝯditōnis ſiue reſpe ctiue. Si abſolute. ẜm hoc non eſt anima homīs corpo rea. īmo incorporea: dicitur tn̄ corporea. quia aliquam habet circūſcriptōneꝫ vel diffinitionē localē ꝯparatione ad deum. qui oīno incircūſcriptus eſt. In hoc ergo ꝙ di citur ſubſtantia differt ab accidente. In hoc autē ꝙ in corporea. differt ab eſſentia corꝑis qd̓ habet trinam di menſionē. In hoc autē ꝙ eſt rōnis particeps. differt ab irratōnali. In hoc aūt ꝙ ē regendo corpori accōmodata differt ab angelo. qui dicitur ſub̓a incorporea. rōnis ꝑti ceps: regendo corꝑi accōmodata. ¶ Sꝫ obijcitur nonn cū angelus aſſumit corpꝰ regit illud. gͦ accōmodat̉ corꝑi regendo. gͦ nō differt ẜm hāc rōnem ab angelo. Rn̄det̉. ꝙ eſt regē corpꝰ duplicit̓. vel vt ꝑ illud moueat̉. ⁊ ſic eti am ꝯuenit angelo vt regat corpꝰ: vel vt ꝑ illud viuificet̉ ⁊ ſic ꝯuenit aīe: ex hoc em̄ dicta eſt aīa. qꝛ corpꝰ viuificat nō ſic dicitur angelꝰ. ¶ Reſtat ad explanatōem ipſiꝰ dif finitōnis on̄dere aīam eſſe ſub̓am ⁊ incorporeā. Ꝙ autē ſit ſubſtantia. nō tm̄ vt forma ſubſtantialis. ſꝫ vt ꝗd ens in ſe. p̄ter hoc ꝙ eſt actꝰ corꝑis on̄ditur. Om̄e enim mo uens alterū ꝑ ſe. diſtinctū eſt ꝑ eſſentiaꝫ ab illo. Nam ſi nō eſſet ꝑ eſſentiam diſtinctū. ſeip̄m moueret: quod ē im poſſibile. eo ꝙ mouens ē actu: mobile v̓o ī potētia reſpe ctu ipſiꝰ. Reſtat ergo ꝙ mouens ꝑ ſe eſt diſtinctum per eſſentiam a mobili. ſꝫ aīa mouet corpꝰ: ergo eſt diſtincta ꝑ eſſentiam a corpore. gͦ eſt ſub̓a preter ſuſtantiam corpo ris. ¶ Forte diceret aliquis. ꝙ mouens non exigit diſtī ctionem a moto ẜm eſſentiam ſed qualem habet for̄a re ſpectu materie. Contra forma nullum habet actum niſi in materia. et mouens aliquem habet actum preter illd̓ ꝙ mouetur. ergo non eſt tm̄ forma materie. et hoc patet per exemplum. Igneitas em̄ non mouet materiam cuiᵍ eſt actus. ſed materiam aeris vt extrahat in actu quod fuit in potentia eodem modo ponderoſum quod mouet̉ a remouente ꝓhibens mouetur. et producente ad ſuum locuꝫ. Reſtat ergo cum anima per ſe moueat corpus. ꝙ erit aliquid p̄ter hoc ꝙ eſt forma ſiue actus corporis: er go erit forma ſiue actꝰ corporis: ergo erit ſubſtātia ſim pliciter. ¶ Item anima ſe habet ad corpus ſicut nauta ad nauim. ſꝫ nauta ẜm ſub̓am diuidit̉ a naui cuꝫ mouet nauim et ẜm accidens mouet̉. ergo aīa ẜm ſubſtantiam diuiditur a corꝑe: etſi mouet̉. ẜm accidens mouetur: er go anima eſt ſub̓a preter corpus. ¶ Item forma q̄ ſoluꝫ eſt eſſe materie in ꝑficiendo totū. ꝑficit om̄es partes ma terie. et ꝯſimili ratōne. vt eſt dicere quelibet ꝑs ignis eſt ignis: ſꝫ anima ꝑficit totum cuiꝰ eſt anima. nō ꝯſimili ra tione: ergo nō eſt tm̄ actus vel eſſe materie. Ꝙ autē non perficiat aīa vnāquāqꝫ ꝑtem conſimili ratōne. patet per hoc ꝙ nulla pars aīalis eſt aīal. nam in anuloſis corpo ribus de quibus magis videtur nulla illaꝝ dicitur ani mal. licet quelibet ꝑ ſe habeat motū. ¶ Ꝙ aūt ſit incor porea videt̉. quia nulla forma corporea ē in diuerſis lo

cis tota: ſed aīa ſimul eſt in diuerſis ꝑtibus tota. gͦ non eſt forma corporea ſꝫ incorporea. ¶ Preterea. ſil̓itudīes corpoꝝ ſunt in aīa et nō dimenſiue: ſi em̄ eſſent dimenſi ue. cū infinite pn̄t eſſe ſil̓itudines. oīno eſſet infinite di menſiōis: nō gͦ ſūt ibi dimēſiue: gͦ mō ſimplici. gͦ neceſſe eſt ip̄am eſſe incorporeā. ¶ Item om̄e corporeū hꝫ ꝑtem extra ꝑtem. ſed aīa in corꝑe nō habꝫ ꝑtem extra ꝑtem. gͦ nō eſt q ea. eſt gͦ ſubſtantia incorporea. Item obijcitur de.§. ij. diffinitōne caſſiodori. ꝙ aīa eſt ſub̓a ſpiritalis ⁊cͣ. Cum eniꝫ apponat̉ hec differētia a deo creata. reſpectu alicuiꝰ debet facere dr̄iam: queritur gͦ reſpectu cuiꝰ: cū quelibꝫ forma creature ſit creata a deo. ẜm quendaꝫ modū acci piendo creatuꝫ: ꝓut dicimꝰ quicꝗd eſt vel eſt creator vel creatura. ¶ Preterea. dr̄ ꝓpria ſub̓a viuificatrix. gͦ ali quā ſub̓am hꝫ a qua ē vita corꝑis. et vita corꝑis ē primꝰ motus: pōt gͦ queri. ꝗs eſt illę actus ꝑ queꝫ diſcernimus vitā homīs a nō viuente. ¶ Ad primū dicendum. ꝙ hec dr̄ia a deo creata: ponit̉ ad excludendum errorē illoꝝ. ꝙ dicebant aīam eſſe de ſub̓a dei: et maxime de aīa rōnali Cū em̄ inſpirauit deꝰ ſpiraculū vite. et nō de aliena ſub ſtantia. cum nulliꝰ indigeret: ſicut nos ſpiramus d̓ ſub̓a aeris. inſpirauit de ſub̓a ſua. gͦ aīa eſt de ſubſtantia dei. Ad hūc gͦ excludendo erroreꝫ de quo infra dicet̉. diceba tur aīa a deo eſſe creata ita ꝙ differentiaꝫ faceret reſpe ctu ſubſtātie de deo genite ſcꝫ filij. et de deo ꝓcedentis.ſ. ſpūſict̄i. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ in hoc diſcernit̉ vitā ha bens a non viuente: ꝙ motꝰ vitalis eſt in ꝯtrariū motui nature: videmꝰ em̄ ꝙ ẜm motū nature graue fertur deor ſum et leue ſurſum. ſicut apparet in platis: ⁊ qd̓ igneum eſt. vt colera fertur deorſuꝫ in aīalibꝰ: cū nutritur ſimile ſimili. Item motu naturali fertur aliqd̓ ſurſum vel de orſum vel orbicularit̓. ſꝫ motu aīali fertur in an̄ ⁊ retro. vel dextrorſum vel ſiniſtrorſuꝫ ſicut in aīalibꝰ. gͦ diſcer nitur motꝰ vitalis a naturali. Item ẜm intellectū fit ab ſtractio ſpēi a materia vel ſubiecto: ẜm naturā v̓o nō. qͦ differentia eſt inter eſſe vitale ⁊ naturale. ⁊ ideo dr̄ pro pria ſubſtantia ſui corꝑis viuificare. Item illa diffinitō.§. iij. um dr̄. Aīa eſt ſpūs intellectualis ad bt̄itudīnem in ſe ⁊ in corꝑe ordinatꝰ. ſic explanat̉. Primo on̄ditur ꝙ non eſt diffinitō ꝯueniēs om̄i aīe: nō em̄ aīe brutali: ſcd̓o ꝙ ſuꝑuacuū videtur qd̓ ſequit̉. ꝙ in corꝑe ordinata ſit ad bt̄itudinē: bt̄itudo em̄ eſt gaudiū de veritate ſumma: ad gaudiū aūt de veritate ſumma nō ordinat̉ rōne corꝑis. gͦ nō ordinat̉ ad bt̄itudinē. ¶ Preterea. ſi ponit̉ in diffi nitōne. ad differentiā alicuiꝰ ponitur: querit̉ ergo cuius ¶ Ad primū dicendū. ꝙ diffinitō eſt ꝓpria aīe rōnalis: de qua nos hic intendimꝰ: et licet quedā alie diffinitōes ꝯueniat aīe ſenſibili vel vegetabili: magis ꝓprie ꝯueniūt rōnali. ¶ Ad ſcd̓m dicenduꝫ: ꝙ bt̄itudo dr̄ dupl̓r. Uno mō gaudiū de ſumma veritate: ſiue de veris ⁊ certis bo nis gaude̓: ⁊ ſic ꝯueniūt tm̄ aīe. Alio mō ſicut dīc anſel. bt̄itudinis ꝑtes ſunt: et ea q̄ ꝑtinēt ad ꝑfectōeꝫ aīe. ⁊ ea q̄ ꝑtinent ad ꝑfectōeꝫ corꝑis: et ẜm hͦ pōt accipi qd̓ dicit̉ in diffinitōne ſupͣpoſita. Uel pōt dici. ꝙ aīa ordinat̉ in ſe ⁊ in corꝑe: vt notetur qͣliter hꝫ aīa pͥmaꝫ ſtolā ⁊ ſcd̓aꝫ quaꝝ vtraqꝫ eſt ordinata ad bt̄itudinē: primā hꝫ ratōne ſui. ſcd̓am hꝫ in corꝑe. Et dicenduꝫ ꝙ hec differentia in corꝑe diſtinguit inter aīam rōnalem ⁊ angelū: angelus em̄ eſt ſpūs in ſe ordinatus ad bt̄itudinem. anima v̓o eſt ſpūs. in ſe et in corꝑe ad bt̄itudinē ordinatus. Deinde queriturᵐ.§. iiij. rōne ꝯn̄tio diffinitōis in li. de aīa ⁊ ſpū. Aīa eſt ſpūs in tellectualis rōnalis: ſꝑ viuens. ſꝑ in motu. bone ⁊ male volūtatis capax. Fōt em̄ q̄ri cum hec dr̄ia intellectual̓ ſit appoſita: ad quid apponitur ꝙ dr̄ ratōnalis. ¶ Prete rea. ſemꝑ viuēs videtur ꝯmunior eſſe dr̄ia ꝙͣ intellectua
lis. ergo preponenda eſſet. ¶ Preterea. qd̓ eſt dictu. eſt in motu. Pōt ergo queri de quo motu intelliga Non em̄ ſemꝑ eſt in motu locali. ⁊ ita de alijs motibus non gͦ bene dr̄ ſemꝑ in motu. ¶ Preterea. ſi motus eius dicitur volūtas. illa differentia intelligitur ꝑ hͦ ꝙ dicit̉. bone et male volūtatis capax. ¶ Ad primū rn̄detur. ꝙ due differentie ꝑtinent ad cognitōnem. et tres ꝑtinēt ac motum. Ad cognitōem em̄ ꝑtinēt he due differentie: in tellectualis et rōnalis: ſꝫ intellectualis ꝯmunis eſt ange lo. ratōnalis v̓o ꝓprie dicta eſt ꝓpria aīme hūane. ẜm ꝙ rōnis eſt ratiocinatō. Ex altera v̓o ꝑte ſunt tres differe tie. quaꝝ prima dicit ꝯtinuam influentiā ad mouenduꝫ a primo ſcꝫ a deo: ſcd̓a v̓o ꝯtinuā motōeꝫ nature. tercia motōem volūtatis. Uel prima ⁊ ſcd̓a ꝑtinent ad eſſe. ter cia v̓o ad bene eſſe: que v̓o eſt ad eſſe. eſt ſub duabꝰ diffe rentijs. Nam pͥma ꝙͣtum ad eſſe ꝓpriū. ſcd̓a ꝙͣtum ad hͦ: ꝙ pōt influere ſuꝑ corpꝰ. licet nō ſemꝑ influat rōne cor ruptibilitatis in corꝑe. Unde ſemꝑ. in motu dicitur: n quia ſemꝑ moueat corpꝰ. ꝓpter corꝑis defectū. ſꝫ qꝛ ſemꝑ moueret ſi corpꝰ ſibi ſemper ꝯiunctu eſſet. Deinde queritur.§. v. de hac diffinitōne. Anima eſt oīm ſimilitudo. Aut eniꝫ hoc intelligitur ẜm eſſe. aut ẜm cognitōeꝫ. Si ẜm ꝯgni tionē ẜm ꝙ cognoſcens ſpeciē omniuꝫ habere pōt. ẜm angelus eſt oīm ſimilitudo: pōt eniꝫ habere oīm ſpēs. et ita ꝑ hoc aſſimilari. Si d̓o dr̄ ẜm eſſe. tūc diceretur ar ma om̄is creatura. quemadmoduꝫ dicitur de homine in euāgelio p̄dicante euāgeliū om̄i creature: qd̓ nō inueni mus. ¶ Preterea. hr̄et tūc ꝯuenientiā in genere cū omī bus. et ita cū corporeis ſubſtātijs. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ dicit̉ oīm ſimilitudo ſicut exponit̉ ꝓpter vtrūqꝫ. Nam ꝙ dr̄ ſimilis ē ꝑ eſſentiā lapidibꝰ ⁊cͣ. hoc refertur ad conu nientiā eſſe: qd̓ aūt p̄mittitur. ꝙ hꝫ vires quibꝰ oīa app̄ hendit. hoc ꝑtinet ad ſil̓atōem ẜm cognitiōeꝫ: nec ſil̓e eſt de angelo. qꝛ angelꝰ non cognoſcit omīa niſi intelligibi liter. aīa v̓o cognoſcit ſenſibilia ſenſibil̓r. intelligibilia ī telligibiliter. ¶ Ad aliud dicendū eſt. ꝙ licet habeat cō uenientiā cum om̄ibꝰ in genere. non tn̄ in omnibꝰ: con uenit em̄ cum ſubſtantijs corporeis inanimatis in eſſe. licet non in corporeitate: cum animatis in vita: cuꝫ ſen ſibilibꝰ in ſenſu: et ex ꝑte incorporeaꝝ. cū angelis in in tellectu: cum deo ſiue dr̄ ſubſtantia ſiue ſupͣ ſubſtantiaꝫ ẜm dyoniſiū in intelligentia. Nec oꝑtet ꝓpter hoc. ꝙ di catur om̄is creatura ſicut homo. quia homo habet per qd̓ cōuenit cum incorporeis rōne anime: cum corporeis rōne corporis. qd̓ non habet anima. Diffinitur iterumᵐ.§. vj. aīa ꝙ eſt ſub̓a ſpiritalis ſimplex et in diſſolubilis: ī cor pore paſſibilis atqꝫ mutabilis. Rōne cuiꝰ obijcit̉. ad ponūtur tot differentie. Nam ꝑ hͦ ꝙ dr̄ ſpiritalis. vio dare intellectū ſimplicis. ¶ Pretēa. incorporea ē de pri mis differētijs. qͣre hic ponit̉ de vltimis. ¶ Iteꝫ paſſibi lis nō videt̉ eſſe dr̄ia: cum hō nō ꝯueniat aīe glorificate. q̄ impaſſibilitatē habebit. ¶ Simil̓r indiſſolubilis non videtur eſſe dr̄ia. cū diſſolubilitas ꝯueniat om̄i creatue. ¶ Rn̄ſio. ꝙ aīa humana in medio eſt: ſub̓e ſcꝫ ſuꝑioris angelice. ⁊ inferioꝝ ſub̓aꝝ. reſpectu inferioꝝ ſub̓aꝝ po nitur illud qd̓ dr̄. aīa eſt ſub̓a ſpūalis ⁊cͣ. reſpectu v̓ perioꝝ dr̄ incorporea paſſibilis atqꝫ mutabilis. Qaꝫ in hoc ꝙ dr̄ ſpūalis. ſeꝑatur a corpulētia q̄ eſt inferior. In hoc aūt ꝙ dr̄ ſimplex. ſe ꝑatur a ſubſtantia ſpūali que ē compoſita. ſicut eſt ſpūs. qui dr̄ naturalis aūt vitalis in corpore: per hoc autē ꝙ dicitur indiſſolubilis. ſeꝑatur a vegetabili in plātis: ⁊ ſenſibili in brutis. quaruꝫ vtraqꝫ eſt ſubſtantia ſpiritualis ſimplex ſed eſt diſſolubilis. Ex alia parte incorporea eſt communis differentia ani me ⁊ angelo ſed paſſibile ſeparat: licet eniꝫ aliquo mo do mali angeli poſſint pati. et boni de naura poteran

.lx. Queſtio
.lx.
mutari. tn̄ non hn̄t angeli hanc paſſibilitatem vel muta bilitateꝫ. vt corpore patienti ꝯpatiant̉ vel ſimul trāſmu tentur: et hoc eſt de quo loꝗtur hic de hac paſſibilitate ⁊ mutabilitate in ordine ad corpus ꝓprium. ¶ Per hͦ ptꝫ qualiter rn̄dendū eſt ad obiectū primo. Nam ſi ſpiritua le coartaret̉ ad ſpūs incorporeos: ſimplicitatē quandaꝫ importaret: ſed hic accipit̉ ꝯmuniter. vnde ſimplex in il lo genere ſuꝑaddit. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur de hac differentia incorporea. dicendū ꝙ licet ꝓpterea ſit ponē da animā in genere et diffiniendo ꝑ differentias ſpecifi cas: non tn̄ eſt ꝓpterea in hac diffinitōne. in qua oſtendi tur qualiter eſt inuariabilis aīa. et qualiter variabilis ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ paſſibile accipit̉ ex natura ordi nata ad corpus. ⁊ mutabile ſimiliter. paſſibile auteꝫ in demonibꝰ eſt ad penam. impaſſibile aūt quod ꝯuenit aīe glorificate: eſt ex gratia. ¶ Ad quartū dicendū. ꝙ lꝫ ani na vt eſt creatura poſſit deſinere eſſe ſi ſibi relinqueret̉. tn̄ indiſſolubilis eſt: quia nō habet vnde diſſoluat̉. quia eſt ſeꝑabilis a corpore: quod nō fuit in vegetabili planta rum ⁊ ſenſibili brutoꝝ: et ratio huiꝰ eſt. ꝗa aīa ordinata eſt ad ſummā īmortalitatē ſcꝫ deū. Alie v̓o ordinate ſunt ad corpus mortale inꝙͣtuꝫ huiuſmodi ſiue corruptibile ¶ Queſtio. lx. de cauſa ma teriali ipſius anime Iſa quidditate aī e. ẜm ꝙ ꝑtinet ad ſpeculatōem theol gicam: ſeꝗtur de cauſalitate ipſius. Et primo de cauſalitate materiali quo ac Ffieri: et etiā quo ad eſſe. Deinde de cau ſa formali. Tercio de efficiente. Quarto de finali. Tūc em̄ dicimꝰ ſcire vnūquodqꝫ cuꝫ cauſas eiꝰ cognoſcimus. Ꝙtum autē ad fieri. ¶ Primo oſtendendum eſt ꝙ non ſit de diuina ſubſtantia. ſicut quidam heretici ſomnia uerunt. ¶ Scd̓o ꝙ non eſt de materia ſpirituali. ¶ Ter cio ꝙ non eſt de materia corꝑali: ſicut quidam ph̓i poſu erunt a veritate oberrantes: ſed eſt creata a deo. ſicut ſu pra habitum eſt. ¶ Membrum primum Dprimū. Ꝙ non ſit vel fiat de dei ſubſtā tia. ⁊ de deo: oſtenditur. Si eſſet de ſubſtā tia dei: ſubſtantia dei vel eſſet ipſa aīa vel ¶ ꝑs anime: ita ꝙ anima de ſub̓a dei produ ceretur. Si v̓o ſubſtantia dei anima eſſet. non eſſet ani ma mutabilis a bonitate in maliciā: a veritate in errorē a gaudeo ad triſticiam: ſubſtantia em̄ dei incommuta bilis eſt. ſicut ꝯmunis animi ꝯceptio docet. Preterea di ceretur tunc. ꝙ anima eſſet ad ipſum ꝙ deus. et ita vna queqꝫ aīa: et ita vna aīa eſſet id ip̄m qd̓ alia. que om̄ino abſurda ſunt. Si v̓o ſubſtantia dei eſſꝫ ſicut materia aī me. et alterū eſſet forma: cū forma ſit nobilior materia. eſſet aliquid digniꝰ deo. Quod cū ſit impoſſibile: neceſſe eſt dei ſub̓am non eſſe ſicut materiam reſpectu creature vnde nō ē de ſub̓a dei vt de materia. ¶ Preterea. ẜm ma teriam fit rei tranſmutatō ſi eſt in re mutabilitas: ſꝫ ẜm ſubſtantiam dei non ē tranſmutatio ſiue in ſubſtātia dei ergo nō eſt dei ſub̓a materia reſpectu anime. ergo nō d ſubſtantia dei. ¶ Item non eſt anima genita d̓ deo vel ꝓ cedens. ſicut ſpirituſſanctꝰ: ſic em̄ eſſet ipſum quod deꝰ ergo eſt creata a deo vel facta: ſed dicit aug. ad petrū de fide: non vniꝰ nature poſſunt eſſe qui fecit et factuꝫ: non gͦ anima ē de ſub̓a dei. ſiue de deo. ſiue a deo. ¶ In ꝯtrari um obijciūt quidā heretici ſic. Formauit deus homineꝫ de limo terre et inſpirauit in eū ſpiraculū vite: ſed ſpira culum vite nō eſt niſi anima. gͦ inſpirauit animam: erg anima eſt ſpiritus vel flatus dei. ſed ſpiritus dei non eſt niſi de deo. ¶ Preterea. Ioh̓. vlti. Inſufflauit in eos di cens. Accipite ſpiritū ⁊cͣ. nihil aliud aūt eſt ſpiritꝰ queꝫ ſufflauit niſiſ ritus ꝓcedens de ſi lantia dei ſcilꝫ patris et filij: ergo pari ratōne cum dicitur inſpirauit ⁊cͣ. dicitur flatus ille de ſubſtantia dei. ¶ Preterea. non in diget deus extrinſeco ad hoc ꝙ inſufflet vel inſpiret: ſic̄ homo vel anima indigꝫ elemēto ſuppoſito corporis. Si aūt non indigeret anima aliquo extrinſeco ad ſpirandū diceretur ſpirare de ſeipſa: ergo pari ratōne īmo multo excellentiori. ſi deus non indiget alio extra ſe ad ſpiran dum flatum in corpus. erit ſpiritus ille vel flatus d̓ deo vel de ſubſtantia dei. ¶ Item lumen eſt de lumīe ſine di minutōne lucis a quo eſt. vel ex ꝑte forme vel materie. et ita ſine om̄i diminutiōe. nec tn̄ hoc lumen eſt illud: ergo cum diuina virtus multomagis ſit potens ꝙͣ virtus lu minis: gͦ multo fortiꝰ de deo pōt eſſe aliquis ſpiritus. qui non eſt eiuſdem ſub̓e cum deo. ſine aliqua mutatōne ex ꝑte dei. ¶ Item in genere corporeoruꝫ eſt accipere aliqd̓ primū materiale: gͦ in genere ī corporeoꝝ videt̉ ꝙ poſſit accipi aliquod primū materiale: ſed ſi hoc ē. cum incor poreum non ſit materiale corporeū: neceſſe eſt eſſe incor poreum: et quod eſt primum materiale eſt primum in il lo genere. ergo illud erit primum genere in corporeoꝝ ergo vel creatum vel increatum: ſed creatum non poteſt eſſe cum de illoſimiliter poſſit queri. ergo neceſſe eſt eſſe increatum. ergo deum: ergo de deo eſt anima. et alie in corporee ſubſtantie. Et ita fuit vna hereſis que dicebat ꝙ quemadmodū yle fuit materia corporuꝫ: ita deus fu it materia animaꝝ. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ aīa non eſt de deo. ſꝫ eſt creata de nihilo: ſicut habet̉ ab aug. et alijs ſanctis in pluribꝰ locis ſacre ſcripture. Ꝙ aūt ſit a deo facta. habet̉ ꝑ hoc quod dicit̉ Eccͣs. vlt. reuertatur pul uis in terrā de qua ſumptus eſt. et ſpiritus ad deuꝫ qui dedit illū: vel fecit ẜm aliam lr̄am. Ꝙ autē ſit ex nihilo: euidentibꝰ ratōnibꝰ colliget̉ infra. ¶ Ad ea v̓o que obie cta ſunt. Rn̄det̉. ꝙ licet inſufflatio illa ſpūalis ſit d̓ deo qua filius dei inſufflauit ſpm̄ſanctū. qꝛ flare ſpm̄ſanctū eſt ſpirare ip̄m. cuꝫ ſigno tn̄ aliquo: qui flatus potuit di ci corꝑalis et corꝑaliter ꝓcedens ab ore xp̄i homīs: tam̄ cum dicit̉ in Gen̄. ꝙ deus inſufflauit ẜm litterā. lxx. vel inſpirauit: nō ē intelligendū ꝙ ſit flatus aliquis corpo ralis. ſed nec ſpūalis qui ſit de deo vel de dei ſubſtantia ſed a deo de nihilo. Hic em̄ loquit̉ de ſpiritu rōnali cre ato. ibi d̓o de ſpiritu eterno increato ꝓcedente īuiſibilit̓ in corda fidelium: licet aliquando eſſet ſignum aliquod ad oſtenſionem. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ licet deus nō in digeat aliquo extra ſe ad inſufflandum vel ad inſpiran dum: ſicut aīa que indiget elemento ſuppoſito: tn̄ non de ſe eſt ille flatus. ſꝫ de nihilo factus: et ideo dicit̉ yſa. lvij. Om̄eꝫ flatum ego feci et in. xlij. Hec dicit dn̄s creans et extendens eos firmans terraꝫ et dans flatum populo ꝙ eſt ſuꝑ terrā. et ſpiritū om̄ibꝰ calcantibꝰ ſuꝑ eam: ex qui bus colligitur: ꝙ anima eſt ſpiritus vel flatus a deo cre atus vel factus. non de ipſo exiſtens. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur. ꝙ lumen de ſumine eſt ſine diminutōne ſubie cti a quo eſt. et ita poſſit anima eſſe de deo vel dei ſubſtā tia. Dicendum ꝙ illa multiplicatio locum habet in for mis habentibus communem materiam: que in hoc ha bent quandam virtutem ſpiritualem. vt poſſint ſe mul tiplicare. et vnum non erit alterum: vbi v̓o non eſt com munis materia. nullatenus poterit eſſe multiplicatō vel pluralitas: ita ꝙ vnum non ſit id quod alterum: vnde enim veniret pluralitas ſubſtantie. non ab ipſa forma que vna eſt: nec ab ipſa materia eſt. cum nulla ſit: ⁊ id̓o de dei ſubſtantia non poteſt eſſe. niſi ꝙ deus eſt: filiꝰ em̄ dei deus eſt. et ſpirituſſanctus eſt de deo et eſt deꝰ. ¶ Ad vltimum v̓o dicendum. ꝙ licet reducantur omnia cor poralia ad materiam. ſicut habetur in expoſitione eius quod dicitur. In principio creauit deus celum et terrā ⁊cͣ. non tamen ſic eſt in ſpiritualibus et in corporeis ſub ſtantijs: vt ad vnam reducantur materiam. ſed vel non reducuntur ad materiam. vel diſtinguuntur in materie bus: et in hoc decepti erant illi heretici: qui vnam pone bant ꝯmunem materiam ſpirituū: eo eniꝫ ꝙ corporeitas

remouetur a ſpiritibus. eo remouet̉ ꝯtinuitas: et ꝑ ꝯſe quens ineſt diſcretō: gͦ nec eſt vnitas materie. neqꝫ eniꝫ eſt vnitas materie vt fiat vnū ex altero. Reſtat gͦ. ꝙ non eſt ꝯmunis illa materia in ſpiritibꝰ. ſicut heretici poſue runt tendētes ad hͦ ꝙ om̄ia eſſent vnū. ¶ Sꝫ adhuc obij ciunt heretici ſic. ꝯſtat ꝙ aīa eſt ad imaginē dei ſic̄ ima go. et non ſicut hec figura eſt imago herculis: gͦ eo mō ē imago dicit̉ ẜm ph̓m: cuiꝰ generatio eſt ꝑ imitatōeꝫ. ſed in generatōne eſt generatū de ſub̓a generati. gͦ aīa eſt de ſubſtantia dei. Ad qd̓ rn̄detur ꝑ hoc quod dicit aug. in li. de decē cord̓. ꝙ aliter eſt imago tua in filio tuo: alit̓ in ſpeculo. In ſpeculo aūt imago tua nō eſt illud quod tu. In filio v̓o eſt imago tua ẜm equalitatē ſub̓e. In ſpecu lo aūt qͣntuꝫ longe eſt a ſub̓a tua. et tn̄ eſt imago tua. ꝙͣ uis nō talis ſicut in filio tuo ẜm ſub̓am: ſic in creatura nō eſt hec imago dei quod ē in filio. quia hͦ eſt qd̓ pater id ē. verbū dei ꝑ qd̓ facta ſunt om̄ia: ſicut em̄ in nummo aliter eſt imago imꝑatoris. et aliter ē in filio: ſic et tu nū mus dei es: ex hoc melior. quia cū intellectu ⁊ cū quadā vita nūmus dei es. vt ſcias etiā cuiꝰ imaginem geras: et ad cuiꝰ imaginē factus ſis: nōne nūmus neſcit ſe habere imaginem imꝑatoris? ¶ Nlembrum ſecundum Uppoſito gͦ ꝙ aīe nō ſunt de ſub̓a dei que ritur. Si anime habeāt materiā ſpiritali ex qua fiant. ¶ Et primo querit̉ de anima ade. vtrū habuit materiā ſpūalem ex qͣ fie ret. ¶ Scd̓o de anima eue. vtrū fuerit creata in oꝑe ſexte diei. ¶ Tercio de animabus alijs in principali membro huius queſtōnis. ¶ Articulus primus D primū quo querit̉. Utrum anima ade ha buit materiā ſpūalem ex qͣ facta ſit. videtur: cum em̄ aīa creando infundat̉. ⁊ infundendo creetur corpꝰ aūt ade non fuit formatū vt videt̉ niſi poſt oꝑa ſex dierum. ſicut apparet ex textu Gen̄. formauit ho minē de limo terre: gͦ nec anima ade creata fuit prius ſi creata fuit in operibꝰ ſex dierū. eo ꝙ deꝰ quieuit ab om ni oꝑe ſuo. quo ad genera ⁊ ſpēs ꝯdendas. ⁊ quo ad ma teriam: oportuit ꝙ aīa ade ꝯdita eſſet in operibꝰ ſex die rum. vel rōne ſui generis vel ſpēi. vel rōne materie ſue: ſꝫ nō rōne generis tm̄. nō em̄ dicitur creatum genus ſine ſpecie. nec ſpēs ſine aliquo indiuiduo: qd̓ ſi diceretur. ꝙ om̄ia iam creata erāt et ita genꝰ. ꝯſtat ꝙ nō ꝓpter hoc cō dita erat ratio multiplicandi: non em̄ habet̉ ꝙ plāte ha beant pt̄atem multiplicandi: niſi in rebꝰ ſui generis. ſi militer nec om̄ia bruta pt̄atem multiplicandi hn̄t niſi in rebꝰ ſui generis. Reſtat gͦ ꝙ non dr̄ anima hūana crea ta. ꝓpter creatōeꝫ generis aīe in plantis vel in brutis. gͦ oportuit ꝙ aliqͣ ratō aīe humane ꝯdita eſſet vel materia quia ſi nulla ratio ꝯdita erat: non eium ꝓpter rōnem an geli dicta eſt aīa in ſua rōne creari. ẜm hoc em̄ haberet aīa hūana ẜm eſſe ſuū depēdentiaꝫ ab āgelo. Reſtat gͦ ꝙ aīa hūana non ē ꝯdita vel creata inter oꝑa ſex dierū. ni ſi rōne materie ſpūalis: gͦ cum pꝰ facta ſit. facta eſt ex il la materia. ¶ Preterea. hoc videt̉ per ſimile: qꝛ dicit̉ ꝙ om̄ia corꝑalia ꝯdita erant in oꝑbꝰ ſex dierū in ſua ma teria: gͦ pari rōne aīa(cū nō ſit oīno ſimplex) ꝯdita fuit in ſua materia: illa aūt non eſt niſi ſpūalis. gͦ in materia ſpūali. ¶ Contͣ obijcit augu. Si illa materia ſpūalis a liqn̄ fuerit in ſua forma cū eſſet incorporea. aut erat cuꝫ rōne aut ſine: ſi ſine rōne. gͦ irrationalis: ex irratōnali gͦ facta eſt aīa rōnalis qd̓ abſurdū eſt. Si v̓o erat cū rōne iam formā habebat ꝯplentē. gͦ nō fiebat aīma hūana ex ip̄a. ¶ Preterea. alie res nō tm̄ erant ꝯdite in materia. ſꝫ in rōne formali. In hͦ em̄ diſtinguit̉ face̓ a creare: gͦ aīa hūana ꝯdita ē in rōne formali in oꝑe ſexte diei: ſꝫ nō eſt ratio formalis niſi ip̄a ſit in ſua forma cōdita. ergo an ma ade fuit in ſua forma condita. non ergo facta eſt ex
materia. ¶ Ad primum dicendum. ꝙ anima ade que fuit prima anima: condita fuit in oꝑe ſexte diei ſimpli citer ꝑfecta. Unde non dicendū eſt. ꝙ tūc ẜm materiaꝫ ſpiritalem fuit ibi ꝯdita. nec ẜm rōneꝫ generis aīme in plantis. vel aīantibꝰ: nec ẜm ſimilitudinem in angelis: eo ꝙ vtrobiqꝫ eſt ratō ſpūalis. ¶ Ad qd̓ obijcit̉. ꝙ crea ta fuit poſt opus ſex dierū. videt̉ ex ſuꝑficie littere. cum dicitur inſpirauit in faciē eius ⁊cͣ. Rndet̉. ꝙ nō ꝑ hͦ vo luit intelligere ꝙ tūc pͥmo eſſet aīa ꝯdita: cum prius dix erit creauit hoīem ad imaginē et ſimilitudinē ſuā. ⁊ hoc eſt ẜm aīam: nō em̄ ſi materia aīe creata diceretur per hͦ ꝯuenienter dici poſſet: ꝙ aīa creata eſt ad imaginē: nam imago attenditur ẜm formā. Si v̓o attendit̉ ꝙ aīa creā do infundit̉ ⁊cͣ. dicenduꝫ eſt. altero duoꝝ modoꝝ: vel ꝙ anima hūana priꝰ eſt ꝯdita. ⁊ tūc eſt ꝯiūcta ſicut forma ſeꝑabilis cū ſua materia: cū dictum eſt. inſpirauit ⁊cͣ. et tūc differētia eſt in ꝑte inter aīam ade et aīas noſtras: qͦ ad hoc ꝙ noſtre creando infundunt̉. ¶ Et ſi querat̉. qͣre anima hūana ſic creata eſſet et poſt ꝯiuncta. non autem ita dicat̉ de animabꝰ brutoꝝ. Rn̄det̉. ꝙ ꝑ hoc voluit d us deſignare dr̄iam aīe humane ad alias: ꝙ ip̄a eſt ſepa bilis tanꝙͣ hn̄s modū exiſtendi ꝑ ſe. alie aūt anime non habent. Uel potiꝰ dicendū eſt. ꝙ ſicut aīa noſtra creād infundit̉. ita fuit de aīa ade. Unde in oꝑe ſexte diei for matus eſt homo de limo terre: ⁊ ꝯdita eſt aīa et creando infuſa. ¶ Si aūt querat̉ ad quid tūc faciat mentōeꝫ poſ oꝑa ſex dierū. Rnderi pōt. ꝙ exp̄ſſio facta eſt. ne crede retur ſic eſſe creatū hoīem ſicut aīalia. vt nō haberet ani ma eſſe ſuum aliqͦ modo p̄ter corpꝰ: quēadmodū nec ha bet anima bruti. Preterea. vt on̄deret̉ ꝑ recapitulatōeꝫ ꝙ de homine ſpāliter erat ſermo. et de alijs ꝓpter ipſum vt exp̄ſſione facta. notaret̉ ꝙ homo factꝰ eſt de limo ter re extra ꝑadiſum. ⁊ poſitꝰ ſit in delitijs ꝑadiſi ad operā dum et cuſtodiendū. In his aūt om̄ibꝰ nihil temere aſ ſerendum eſt. ſed ꝓbabiliter ẜm ratōnem ſcripturarum dicendum. Articulus ſecundus D ſcd̓m quo querit̉ de anima eue. Utrū fue rit creata in oꝑe ſexte diei. qd̓ videtur ꝑ hoc ꝙ dicit̉. creauit hoīem ad imaginē ⁊ ſimilitu dinem ſuā. maſculū et feminā creauit eos: gͦ tm̄ ꝯditus ē adam ſed et eua. Si v̓o eua creata eſt. hoc nō eſt niſi ẜm animam. ẜm enim corpus qualiter poſſet intelligi vt ſi mul fierent adam et euā ẜm corpus: cum vnum corpu ſcilicet eue. eſſet de coſta ade. Si enim erat de coſta for matum. tunc coſta preceſſit: quare adam ante euam eſt formatus. non ergo ſimul ẜm corpus ergo ſi erat ibi ſi multasᵇ quod videtur per hoc ꝙ ſub quadam indiſtin ctōne dicitur. erat anima eue condita in opere ſexte dieſ ¶ Contra. per ſupradictam ratōnem. Anima creando infunditur ⁊cͣ. ergo cum corpus eue ſit de coſta ade. ne ceſſe fuit vt anima eue poſterius eſſet cōdita: ergo ſi cor pus eue formatum eſt poſt opera ſex dierum ergo ⁊ ani ma eius creata eſt poſt opera ſex dierum. ¶ Reſponſio. ꝙ ſi ẜm rationem maris ⁊ femine factus eſt homo ī ope ribus ſex dierum. non tm̄ adam factus eſt ẜm animam et corpus. ſed et eua ſimiliter in opere ſexte diei: ſed non ſimul in parte indiuiſibili diei illius. vt non ſit contrari um quod dicitur conſequenter. ꝙ eua formata eſt de la tere viri. et quod dicitur in eccleſiaſtico. ex ipſo creauit adiutorium ſimile ſibi: et ſic omnia illa dicerentur ꝑ capitulationem quandam. vt maior fieret expreſſio. Cu enim fecit herbas et plantas in opere tercie diei. nonſic tunc et ligna paradiſi. ergo pari ratione de alijs. Ul po teſt dici. ꝙ adam factus fuit in operibus ſexte diei. tamē ẜm corpus quia adam fuit ratio condendi humani ę neris de latere em̄ eius facia eſt eua. de ipſo auteꝫ ⁊ eſ humanum genus. et ita fuit principium humani gene ris. propter hoc potuit includi in illis operibus a ꝗbus deus requieuit condendo rationes rerum. Et ẜm hͦ re

Queſtio .lxx.
ſponſio eſſꝫ ad hoc ꝙ dicit̉. maſculū et femīam fecit eos id ē. ẜm corpus ade materialiter. ex quo poſt formauit corpus eue. vel fecit hoīem ad hoc vt eſſet maſculus ⁊ fe mina. et ꝑ illa genꝰ hūanum multiplicaret̉. ¶ Aliꝗ dici bant ꝙ aīma vtriuſqꝫ erat creata in oꝑe ſexte diei. vt eēt ſenſus. maſculum et femīam fecit eos.i. aīmas cōdidi ad imaginē ſuam tam maris ꝙͣ femīe. corꝑa v̓o poſt for mata ſicut recitat ſcriptura. ¶ Sꝫ tūc querit̉. quare nō dictū eſt. de eua ſicut de adam: de adam em̄ dicit̉. ꝙ for mauit hoīem de limo terre et inſpirauit ⁊cͣ. de eua v̓o ni hil dicitur quo ad cōiunctōem aīme cū corꝑe. Si v̓o aī ma eue eſſet ꝑ ſe primo creata. et poſt ſuo corꝑi cōiūcta. videret̉ ſil̓r dicēdū: nō aūt ſil̓r eſt dictū. aliter gͦ videtur ratio ex ꝑte eue et ex parte ade. Mihi veriſimiliꝰ videt̉ ẜm primū modum dicenduꝫ. ſaluo tn̄ iudicio melioris ententie. ¶ Nembrum terciuꝫ prin cipale s queſtionis. ¶Dmembrū terciū huiꝰ qōnis vbi agit̉ de aīabꝰ alijs. Si habeāt materiā corꝑalem de qua fiāt. ¶ Circa hͦ q̄rit̉ prīo de aīabus getabilibꝰ ī plātis. ¶ Secūdo de aīabꝰ Ienſitiuis in aīalibꝰ. ¶ Tercio et prīcipalit̓ de aīabꝰ ra tionabilibꝰ. Fuerūt em̄ quidā ꝗ dixerūt aīaꝫ eſſe ex aīa. ſicut corpꝰ ex corꝑe eſt. et hoc extendebāt ad aīaꝫ rōnalē ſed alijs dicetur prius. Articulus primus. Uod auteꝫ aīa ex aīma ſit. videt̉ tū in plan tis tū in quibuſdā aīmalibꝰ. Cū eī deſcindit̉ planta a planta ſiue ab arbore. corpꝰ deciſuꝫ nō eſt ſine aīma: ſic̄ ergo ꝑs corꝑis deſcindit̉ a toto cor pore. ita aīma ꝑtis corporis erit ex aīa totius corporis. ¶ Preterea. ſi totū corpus arboris fuit aīatū. aīma ē ꝑ totū corpus. ſic̄ forma imp̄ſſa: ſꝫ forma imp̄ſſa recipit di uiſionē ẜm diuiſionē corꝑis. gͦ aīma erit ex aīa. ¶ Pre terea. ſuppoſito ꝙ aīma nō diuidat̉ ꝑ partes. erit ī qua libet ꝑte. facta gͦ deciſione. erit tota in ꝑte deciſa. ⁊ tota ī eo a qͦ ſit deciſio ſiue ſeꝑatio: cū ergo ꝑs deciſa nō ſit aī mata niſi ꝑ hoc ꝙ fuit in corꝑe tota. erit aīa ꝑtis origi nem ſumēs ab aīma totiꝰ. ¶ Preterea. in rebꝰ que fiunt ẜm naturā cū ignis ē ex igne. dicimꝰ formā in generato igne eſſe ex forma: gignētis natura em̄ ē principiū ex ſi milibꝰ ſil̓ia ꝓducēdi. gͦ a ſimili. cū hec ꝓductio ſit ẜm na turā. diceret̉ aīa ex aīma eſſe. ¶ Cōtra arguit̉. ꝙ aīa n̄ eſt ex aīma ſꝫ tm̄ aīatū ex aīato: et primo ꝓbat̉ ꝙ aīa nō diuidit̉ ꝑ diuiſionē corporis. nec ꝑ ſeip̄am. Solū em̄ il lud qd̓ hꝫ partē extra partē diuidi pt̄. gͦ qd̓ nō hꝫ parteꝫ extra partē nec ꝑ ſe nec ꝑ accidēs. nō p̄t diuidi nec ꝑ ſe ubſtātia incorpo nec ꝑ accidens: ſed aīa eſt hmōi. cū ſit rea. gͦ n̄ pt̄ diuidi nec ꝑ ſe nec per accidēs. ¶ Forte dice̓t aliquis. ꝙ habet pr̄atem extra ꝑtem ẜm accidēs. cuꝫ ſit actus corꝑis inſeꝑabilis a corꝑe. Cōtra cū ſit actꝰ cor poris nō eſt in ſingulis ꝑtibꝰ ẜm diuerſas partes ſub ſtantie ſue. ſꝫ totaliter ẜm ſui ſubſtātiaꝫ. qꝛ tota ē ī qua libet ꝑte ſui: gͦ nō diuidit̉ ẜm ꝑtes ꝑ accidēs. eo ꝙ ē actꝰ corꝑis: cū ergo aīa nō diuidat̉ per ſe vel per accidens in partes. nō eſt ſui multiplicatiua. ergo aīma non erit ex aīma. ¶ Preterea. in āguilla et hmoi corporibꝰ. cū diui duntur. nō dicitur aīma eſſe ex aīma. ſed compoſitum quod eſt diuiſibile in potētia. eſt diuiſū actu: gͦ cū totuꝫ eſſet aīatū anteꝙͣ decideret̉. nō eſt ibi. niſi multiplicatio actu eius qd̓ fuit prius in potētia. et nō eſt aīma ex aīa. Item aīma erat vna ẜm ſubſtātiā ī capite anguille. et in cauda et ſimiliter in prīcipali parte plante et ſecūda ria: ergo cum diuiſa eſt cauda a capite. nec noua ſubſtā tia anime ibi fiat: neceſſe erit ꝙ vna ſubſtātia anime ſit in cauda deciſa et in capite a quo ſeparat̉: ergo nō dicet̉ ꝙ aīma ſit ex aīma. ſꝫ vna multe: qꝛ eſt in diuerſis ſb̓ſtā tijs: nūquid ſil̓r eſt ꝙ vnū generat̉ ex altero. vt plāta ex
plata. et aīmal ex aīmali. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ diui ſio corporis aīmati ī partes actu ſeparatas. nō facit ꝙ aīa ſit ex aīma. nec ꝙ vnū aīmatū ſit ex alio vel de alio: ſed qd̓ eſt multū in potentia. iam ē multū in actu. ⁊ aīa vna ē multoꝝ. et multe per accidens. ſicut in diuiſion anguille cōtingit ⁊ in corporibꝰ anuloſis: ſꝫ ſecus ē ī his que fint per generatōem. ibi em̄ ē dicere ꝙ aīatū ex aīa to eſt. et multe ſūt aīme ẜm illud ꝙ ſunt ⁊ ẜm illd̓ ꝙ ſūt actus: qꝛ aīatū pt̄atem habet multiplicādi in ml̓tiplica tione ſui ſuſceptibilis naturalit̓. differt aūt in parte hec multiplicatio. ab illa que ē ī formis corporalibꝰ. vt ignei tate. qꝛ ibi forma ſequit̉ diuiſionē materie vtroqꝫ modo vt poſſit per ſe ſubſiſte. hic at̄ n̄ niſi vno mō vt ſimplicit̓ ſb̓ſiſtet: nō em̄ cauda pt̄ per ſe ſubſiſtere in aīmatōe licet ad horā: ignis v̓o diuiſus per ſe pt̄ ſubſiſtere. ¶ Prete rea. igneitas partem habet extra partem in igne. vnde et maior dicitur in maiori igne. etiā mīor in mīori: aīma v̓o nō ſic. neqꝫ em̄ habet partē extra partē. neqꝫ ē maior in maiori neqꝫ mīor in mīori. In hoc aūt ē cōueniētia. ꝙ vtrobiqꝫ eſt ſimiliū de ſimilibꝰ ꝓductio. Unde aīatum dicit̉ ex aīto: aīma v̓o ex aīma nō ita ꝓprie dicit̉: qd̓ ſi di ceretur in plantis et quibuſdā aīalibꝰ. nō tn̄ diceretur in omnibꝰ. nullatenus aūt in homīe ſicut infra oſtende tur ⁊cͣ. Irticulus ſecundus Ecundo ꝓcedendum eſt ad inquiſitōꝫ origi nis aīme in aīmalibꝰ. que fiūt ex putrefacti one ſic̄ in vermibꝰ. Dixerūt em̄ quidā. ꝙ cor pora celeſtia inducūt aīam ſenſibilē ī hmōi aīalibꝰ. Alij v̓o dixerūt ꝙ ſpūales ſubſtātie q̄ mouēt corꝑa celeſtia: inducūt illā in hmōi corporibꝰ. Tercij v̓o dicūt eā a deo eſſe creatā. ¶ Primi v̓o inducūt̉ ad hͦ. ꝙ corpora ſuperce leſtia per ſe ſint cauſe. qꝛ ẜm mutatōꝫ ī ſuperioribꝰ fct̄aꝫ fit mutatio ſiue generatō hmōi aīaliū. vn̄ ī vere cum ſol accēdit tūc maxīe generāt̉: ſil̓r ī eſtate ⁊ autumno: mini me aūt in hyeme. ¶ Sꝫ cōtra ē ꝙ corporalis virtꝰ non eſt principiū rei īcorporee. cū res incorporea ſit eſſentie nobilioris virtute corporali: ergo nō ſunt ſuperceleſtia corpora ſufficiēs prīcipiū generatōis iā dicte. qua fiant aīe ſenſibiles. ¶ Si v̓o dicat̉. ꝙ ſubſtātie ſpiritales. mo uētes corpora ſuꝑceleſtia ſūt prīcipia aīaꝝ. ita ꝙ corpo ra celeſtia diſponūt materiā: ſꝫ perfectō inducitur a mo tore ſuꝑceleſti. et ſic corporeū a corporeo. et incorporeū ab incorporeo. Cōtra hͦ ē. qd̓ dicūt ſancti. ſolū deum eē creatorē. Si v̓o hmōi aīme ꝓducūt̉ in eē a v̓tute ſuper celeſti incorporea: aut de nihilo fierēt. et tūc diceret̉ ꝙ ē creatrix illa virtus ſuperceleſtis. qd̓ eſt impoſſibile: aut ex aliqͦ p̄exiſtenti. et illud nō eſſet corporeū. cū ex corpo reo incorporeū nō ꝓducat̉. Si v̓o ex incorporeo. eadem eſt queſtio de illa: et ſic in infinitum. Nec ex ſe natura liter producit. cum virtus incorporea celeſtis ſit ſepara ta a corpore. Hic autem eſt inſeparabilis a corpore: nō ergo ꝓducitur hmōi anima ſenſibilis a virtute incor porea ſuperceleſti que ſic creata ē. ¶ Si v̓o dicat̉ vltimo ꝓpt̓ iā dicta. ꝙ adaptatō ē materie a corporibꝰ ſuꝑcele ſtibꝰ vel ip̄is mediātibꝰ: ſꝫ aīa ſenſibilis q̄ ē cōplementū ē a deo. ẜm hoc obijcit̉. ꝙ nō erit verū ꝙ ſolꝰ ītellectꝰ.i. ſubſtātia habēs intellectū. ſit ab extrinſeco. ſicut habet̉ ī li. de aīalibꝰ. ¶ Preterea. ſi eēt ab extrīſeco hec aīa ſen ſibilis. a nobiliori prīcipio eēt forma in his q̄ fiūt putre factōe. ꝙͣ ī his q̄ fint generatōe: ⁊ ita eēnt entia nobilio ra: quod cum nō ſit. non erunt aīme in hmōi corporibꝰ īmediate a deo. ¶ Preterea. quare n̄ eſſent ſeparabiles hmōi aīe. cū ꝓueniāt ab extrinſeco oīno. nec dependent niſi a deo ꝙͣtum ad ſuum eſſe. ¶ Ad qd̓ poteſt reſponde ri. ꝙ ſicut in ſemine deciſo ẜm naturam eſt quidam mo tor incorporeus. quo mediante. diſpoſitio fuit ad per fectionem que eſt anima. ita in his que fiunt putre factione. eſt quidam motor incorporeus. quo medi ante fit diſpoſitio ad perfectionem que eſt anima: nec

tn̄ ab illo motore creato dicit̉ creari. qꝛ creatio eſt de ni hilo. hoc aūt eſt ꝓductio de exiſtēti ẜm quādā ſil̓itudi nem licet remotā. Si v̓o dicit̉ creari a deo forma vltima ſic diſpoſitio materie ab actione corpoꝝ celeſtium. non ꝓpter hoc ē nobilior forma ī putrefacto. ꝙͣ ī his que fiūt ẜm vniuocā rōem: qꝛ et ibi dicit̉ fieri forma vltīa a deo diſponēte. mouēte naturaliter materiā. Sic em̄ vr̄ aug. dicere in li. de trini. cū ponit agricolā diſponentē mate riam. deū aūt creatorē.i. cōditorem forme. et motorē in ſuꝑceleſtibꝰ. diſponentē materiā. deū aūt forme cōdito rem. Nec ꝓpter hoc eſſet forma ſeꝑabilis. qꝛ nō cōdidit eam deus. niſi dependentē ineſſe et oꝑatione a ſuſcepti bili: nō ſic aūt eſt in aīma rōnali. ¶ Ꝙ aūt ph̓s dicit aī mā ītellectiuā eſſe ab extrinſeco. hoc eſt nō tm̄ ꝓpt̓ agētē vltimū ꝗ eſt extrinſecꝰ. ſic em̄ eſt informis primo creatis que tn̄ nō ſunt ſeꝑabiles. et hoc ē qꝛ nō dependet ſuū eē ab extrinſeca cauſa: fatendū eſt ergo vel vltimā formam eſſe a motore creato. nō tn̄ creari: ſꝫ fieri in exiſtēte. ꝑ ſil̓i tudīem remotā. vel a deo creari.i. condi. diſpoſitōꝫ v̓o tam ī his que fiūt ẜm vniuocā rōem. ꝙͣ n̄ vniuocaꝫ fieri ab agentibꝰ creatis. Articulus tercius D terciū quo querit̉ de origine aīmaꝝ nr̄aꝝ rōnaliū. Utrū poſſunt dici aīme ex aīma. et vocauit hūc modū eſſendi eſſe ex traduce. qd̓ quidā aſtruūt ꝓpter originale peccatū qd̓ a patribꝰ de ſcēdit ad filios: originale aūt cū ſit peccatū erit in aīma et ideo dicebāt: ꝙ ſicut de carne paterna caro pueri ori ginaliter ꝓducitur. ita de gignētis aīma. aīma geniti de duci eſtimet̉. ¶ Sed cōtra hoc obijcit̉ ſicut obijcit hugo. ratio prima ē. ꝙ ſpūali nature nō cōuenit neqꝫ ex mate ria eſſe. qm̄ eſſentialiter ſimplex eſt. ſꝫ neqꝫ mater iā eſſe. qm̄ in vnitatis ſue ſimplicitate indiuidue ſemꝑ cōſiſtēs augeri vel multiplicari oīno nō pt̄: ſimplex em̄ nat̉a pro pagatōem nō facit. niſi ad id qd̓ ꝓpagandū eſt ab ipſo. a quo ꝓpagandū eſt. ꝑs ſummi nō pt̄ niſi totū trāſierit: uod gͦ vnū eſt inter duo. ſi totū trāſierit. nihil ex eo re nanet illi a quo eſt: ſi aūt totū ꝑmanet nihil confert̉ illi ad qd̓ eſt. Si gͦ aīa ex aīa gignit̉ ſic̄ caro ex carne. dicāt qūo ſimplex illa ſubſtātia. aut tota ī gignēte remaneat. Si ingenitū trāſierit. aut tota in genitū trāſeat. ſi in gi gnēte remāſerit. niſi forte om̄s aīas cōſubſtātiales dice re velint. ⁊ illā naturā ſimplicē ī ꝓpagatōꝫ filioꝝ ꝑſona liter multiplicari. ſꝫ eēntialit̓ n̄ diuidi. nō attēdētes quā ta incōueniētia hāc aſſertōꝫ ꝯſequāt̉. ſi vna et eadē eēn tia ſil̓ bt̄itudīeꝫ et dānatōꝫ gl̓ie ⁊ pene addicta credat̉. Poſtremo. cū dicat aucͣtas reuertat̉ puluis ī terrā de qͣ ſumptꝰ ē. ⁊ ſpūs redeat ad dn̄m ꝗ fecit illū. maīfeſte on̄ dit̉. ꝙ nō ſpūs de ſpū. ſꝫ caro de carne trāſducat̉ materi aliter: ꝙͣuis em̄ nr̄a materialit̓ corꝑa prīo loco de terra nō ſint. idcirco tn̄ nō incōuenient̉ de t̓ra ſūpta eē dicūt̉. qꝛ pͥmi hoīs corpꝰ a qͦ nr̄a corꝑa materialit̓ deſcēderūt: de terra ꝑ materiā ſūptū ē. Qd̓ licꝫ ſub eodē qͦꝫ ītellectu de ſpiritibꝰ qͦꝫ nr̄is nō ex traduce eē credēt̉. poſſit dici ꝙ a dn̄o dati ſunt. ī eo ꝙ a dn̄o datꝰ ē primꝰ ſpūs. ſcꝫ a qͦ ꝑ materiā deſcēderūt. tn̄ ī hͦ ꝓbabiliꝰ ꝯſtat aīas ex tradu ce nō eē. ꝙ ſic̄ ī prīo hoīe corpꝰ de terra ſumptū. ſpūs v̓o a deo datꝰ legit̉. ita et rō expoſtulat vt ī ſeq̄ntibꝰ quideꝫ om̄ibꝰ caro ꝗdē ex carne deſcēde̓. ſpūs at̄ a dn̄o credat̉ venire. ¶ Preterea. cū ī lege ſcriptū ē. Si ꝗs ꝑcuſſerit mulierē p̄gnātē ⁊ illa abortiuū fecerit: ſi nō fuit forma tū mulctet̉ pecuīa. Si at̄ formatū fuit. reddat aīaꝫ ꝓ aīa aꝑte declarat̉ qꝛ cū caro de carne ſemīat̉. aīa ſil̓r ex aīa nō trahit̉. Si em̄ cū carne aīa ſemīat̉. qͣre in abortiuo n̄ formato aīa ꝓ aīa n̄ redderet̉: cū gͦ inabortino tn̄ forma to. aīa ꝓ aīa reddi iubet̉. ꝗd niſi ī eo ꝙ nec dū formatuꝫ eſt. adhuc aīaꝫ nō eē on̄dit̉. vt vicꝫ quēadmodū ī primo hoīe priꝰ corpꝰ formatū. deinde aīam infuſaꝫ legimꝰ ita etiā in oībꝰ ſubſequētibꝰ priꝰ in vulua corpus hūanū for mari. de inde aīaꝫ infūdi credamꝰ: qd̓ ſi cui forte videat̉
qūo paternū ſemē in vulua ante aīmatōem. vel creſcere poſſit aut vegetari: vel etiā vſqꝫ ad hūani corꝑis effigit̉ pmoueri. videat qūo arbuſta et plāte et gramīa vniuer ſa eiuſmōi aīam nō habētia. ſola viriditate vegetent̉ et creſcant. et motu ſuo in formā ꝓprio generi ꝯuenientem ꝓducūtur. His et hmōi gͦ rōnibꝰ. ꝓbabile factū ē. aīas ex traducte n̄ eſſe ſꝫ nouas de nihilo creatas. nouis quo tidie corꝑibꝰ. de paterno ſemīe in vulua formatis ad vi uificatōem infundi. ¶ Item in li. q̄ſtionū no. teſ. Inho neſtū puto ſi dicant̉ aīme corꝑibꝰ generari vt aīma na ſcat̉ ex aīma. qd̓ nec ip̄i aīme cōpetit: aut ſi certe ſingule celeſtes pt̄ates facte ſint. ⁊ ex ip̄is cetere nate ſunt. pt̄ ex vna ade aīma credibile videri ceteros naſci: ſꝫ nō cōue nit. quia ſoli deo hoc poſſibile fuit. vt ſimpliciter genera ret. nec ceteris cōcedetur qd̓ tam miſticū eſt in cauſa ſal uatoris: vt nō ſolum a ſolis gentilibꝰ vel iudeis. verun etiā ab ip̄is qui xp̄ianos ſe dicūt incredibile putet̉. Naꝫ ſi eo temꝑe quo ſemīatur corpꝰ. et aīma generat̉ ex aīa de adam coſta legimꝰ ſublata: nō tn̄ aīam natam ex aīa ſꝫ ſi coſta ſecū habuit aīam. iam nō nata eſt ſꝫ detracta ī ꝑtem. Sed nec hoc ſcriptū eſt: ꝓpheta em̄ zacharias ait inter cetera. Qui inꝗt plaſmauit aīam homīs in eum Nec yſaias ab his diſſentiens ait. ꝗ fecit et finxit te in vtero. Si gͦ in vtero fingit̉. iā formato corꝑe tribuit̉. Cū em̄ om̄ia membra implet corꝑis. figurata dicit̉ in corpo re: vt ſicut aqua cum ſit ſine effigie miſſa tamē in vaſis: figurata videtur. ita et aīma cū ſit natura incōporea et ſimplex formatur in corpus ſingula membra viuificās ¶ Item in li. de eccleſiaſticis dogmatibus. anime nō cū corporibꝰ ſeminantur. vt luciferani dicunt. ¶ Item gen̄. ij. Hoc nūc os ex oſſibus meis ⁊ caro de carne mea: ⁊ n̄ eſt dictum. quia anima ſit de anima: ꝑ quod datur intel ligi ꝙ anime rationales nō ſunt d̓ aīma primi homini nec originem habent ẜm modum iſtum. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur de originali peccato. Reſpōdetur ꝙ tradu ctio originalis peccati nō eſt ꝑ hunc modum. ſed mediā te carne corruptionem libidi noſam ſecum deſferente. aī ma v̓o cōiuncta carni ſic corrupte trahit corruptionem ẜm modum ſuum primo culpabilem. et deinde penalē: non quia anima ꝑuuli ſit de anima ade. ſed quia anima ade nō ſeruauit ſibi et poſteritati rectitudinem origina lem. ¶ Preterea. ſi diceretur indifferenter de vnaquaqͣ anima rationali. ꝙ fieret de materia ſpirituali preexiſtē te. Tunc obijcit aug. ſuꝑ gen̄. quia illa anima. aut eſt viuens. aut vitam non habens. Si non eſt vitam habēs qūo ergo eſt materia viuentis ſubſtātie vt ex qua fiat. Si v̓o eſt viuens. aut tm̄ regetabili vita. aut tm̄ ſenſibili aut tm̄ rationali vita. Si tm̄ vegetabili eſſet planta. et anima rationalis fieret ex planta. Si v̓o ex ſenſibili tm̄ eſſet materia rationalis aīme brutum. Si v̓o habet vi tam anime rationalis. ergo eſſet aīma: et ita pari rōne fieret hoc ex illo. ſicut econuerſo. cuꝫ eſſet eque comple tum: nō ergo aīma rōnalis facta ē vel fit ex materia ſpi rituali p̄exiſtēte. eſt gͦ ex nihilo facta ⁊ ita creata. Sꝫ adhuc ē q̄ſtio. vtrum aīma facta ſit ex materia corꝑali iacēte vel alia aīa. Qd̓ pͥmū nō videt̉. qꝛ corporeū mi nobile ē in genere incorporeo. ſꝫ principiū inꝙͣtum hmōi nobilius eſt eo cuiꝰ eſt principiū vel adminꝰ eque nobi le. ergo incorporeū nō habebit materiā corꝑalem ex qua fiat. ¶ Preterea. ſi materia eſſet corporea. aut forma ſi militer eſſꝫ corporea. aut incorporea: ſi eſſet corporea. g nō ꝓduceretur niſi corporeum cōpoſitum. nō gͦ aīa cuꝫ ſit res incorporea. Si v̓o forma eſſet incorporea compo ſitum ex illis. aut nec eſſet corporeū nec incorporeum. et ſic nec in genere ſubſtantie. quod eſt impoſſibile: aut cō poſitum eſſet corporeum. et ita aīma eſſet corporea ſicut homo qui cōponitur ex aīma et corꝑe. gͦ nō eſt poſſibile aīam fieri ex materia corꝑaliter. ¶ Queſtio. lxj. de tribus cauſis alijs. ſcꝫ formali. efficienti. et finali.

Que ſtio .lxj.
Ictū eſt de aīa hu na. ꝙ nō eſt de ſubſtātia dei ſꝫ a deo. nec ſit d̓ ſubſtātia corꝑali nec de intelle ctuali p̄ex iſtēte. cōſequēter ꝓſequēdū ī de ceteris tribꝰ cauſis ſcꝫ formali. effici enti. et finali. ¶ Primo querit̉ de cā formali vtrū aīa hu mana ſit cōpoſita ex materia et forma. ¶ Secundo q̄rit̉ de cā efficiēte. vtrū aīme habeāt aliā cām efficiētē ꝙͣ deū ¶ Tercio querit̉ de cā finali. An aīma hūana facta ſit pter reꝑatōem ruine angelice. ¶ Nembrum primum D pͥmū qͦ q̄rit̉. vtrū aīa hūana hēat cāꝫ for malē. ⁊. v̓. hēat cāꝫ materialē. ẜm ꝙ forma ē illd̓ qd̓ cū materia cōſtituit totū. hͦ ē q̄re. vtrū aīa hūana ꝯpoſita ſit ex mat̓ia et for ma. De illa em̄ eſt nr̄a intētio prīcipalis. Qd̓ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dicit Boctiꝰ in li. de trini. In om̄i eo qd̓ ē citra prī cipiū. eſt hoc et hoc: et loquit̉ de his que ſunt ſubſtātie ꝑ ſe. ad differētiā forme et materie: qꝛ alit̓ eſſet abire ī infi nitū: ſꝫ aīma hūana eſt talis. qꝛ ē ꝑ ſe exiſtēs. qd̓ pꝫ ex ſe patione et ex motu. gͦ hꝫ in ſe hoc et hoc: ſꝫ hͦ nō erit ma teria et materia. vel forma et forma. alterū em̄ eēt ſuꝑua cuū. gͦ erūt illa duo materia et forma. gͦ aīma habꝫ ma teriā et formā. ¶ Itē dyoniſiꝰ poſt monadē ſequit̉ bina rius. ſꝫ prima monas ē deus. gͦ cū ſequat̉ primꝰ binariꝰ et nō loquit̉ de binario ꝯpoſito ex illa vnitate. ſꝫ ex rebꝰ ſe habētibꝰ ꝑ modū numeroꝝ. ſic em̄ dīc Boetiꝰ ꝙ oīa q̄ ſunt a prima arte numeroꝝ rōne vident̉ eſſe formata. gͦ cū n̄ ſit niſi primus binarius reſpectu materie et forme erūt ſubſtātie ſpiritales q̄ īmediate ſunt poſt primā ſb̓ ſtantiā q̄ eſt deꝰ. vt angelꝰ et aīa. habētes materiā ⁊ for mā. ¶ Item nihil ē ages et recipiēs ẜm idem in ſe oīno cū ergo agere cōueniat forme ⁊ reciꝑe materie. erit aīa hūana habēs vtrūqꝫ. et ita ꝯpoſita. ⁊ hec rō cuꝫ p̄dictis extēdit ſe ad alias aīmas. ¶ Itē in aīa hūana ē intellectꝰ qͦ eſt oīa face̓. et quo ē om̄ia fieri. ſiue agēs et poſſibilis. et iſte nō eſt ille: gͦ cū intellectꝰ poſſibilis ſit potētia re ſpondēs ꝑti receptiue: intellectꝰ agens ꝑti actiue. neceſ ſe eſt ante iſtā pluralitatē potētiaꝝ. eē pluralitatē ꝑtiuꝫ eēntialiū. ¶ Item om̄e agēs. cuiꝰ actio nō ē ſua ſubſtan tia. eſt agēs n̄ ꝑ ſe totū ſꝫ ꝑ aliꝗd ſui: ⁊ loquit̉ de ꝑ ſe agē tibꝰ: ſꝫ oīs agētis p̄ter deū eſt actō nō ſua ſubſtātia. gͦ aīe ergo aīa habꝫ aliquid ſui ꝑ qd̓ agit: gͦ non eſt oīno ſim plex ſꝫ cōpoſita. ¶ Item aīa eſt mouēs corpꝰ. et nihil idē ẜm ſb̓am eſt mouēs et motū. gͦ aīma ē ſubſtātia p̄ter cor pus. et maxīe hūana: ſꝫ cū ip̄a ſit ſubſtātia p̄ter corpꝰ ha bet qd̓ patit̉. ſic̄ cū punit̉. et ꝙ agit ſic̄ cū cōuertit̉ ſe ſuꝑ gnoſcibilia: gͦ cū actio et paſſio dicāt multiplicitateꝫ poſitoꝝ accidētiū. neceſſe erit oppoſitōem prīcipioruꝫ p̄cedere. ¶ Cōtra. aug. in li. de quātitate aīme. ſimplex natura aīe dici pt̄. qꝛ ex alijs nat̉is ē. ¶ Itē aug. in li. de aīma et ſpū. Aīma ē ſubſtātia ſpiritalis ſimplex indiſſo lubilis. ¶ Item om̄is eēntia nobilior eſt ꝙͣ ſua potētia. vel adminꝰ eque nobilis. ſꝫ ītellectꝰ eſt potētia aīe. et ē ſimplex. gͦ eius eēntia eſt ſimplex. ¶ Item aīa hūana eſt ad imaginē dei ſic̄ dicit aug. qꝛ hūana aīa habet vires ſuas ad quādā imaginē trinitatis ſūme. vt ſūt memoria intelligētia volūtas. vna mēs. vna eēntia. vna vita. ſicut pater et filiꝰ et ſpūſſct̄us ſūt vna eēntia: ſic̄ gͦ pluralitas ꝑſonaꝝ nō repugnat ſimplicitati eſſentie diuīe. ita nec pluralitas viriū repugnat ſimplicitati aīe hūane. ¶ Itē ſi formā cōtingit eē ſimplicē nō ꝯpoſitā ſcꝫ ex materia ⁊ forma. et ibi eē ſtatū: ꝓpt̓ ꝗd nō p̄t aīa hūana eē ſimplex. nō hn̄s formā ꝑtem ſui: ſꝫ ꝙ ip̄a ſit forma. ¶ Iteꝫ angelꝰ et aīa hūana cōueniūt ī genere. ⁊ differūt in ſpē: ſꝫ omia ſic ꝯueniētia et differentia hn̄t genꝰ et differētiā. gͦ hāc ꝯpoſitōem hn̄t. et ꝓpt̓ hoc licꝫ habeāt hāc cōpoſitōeꝫ ni hil ꝓhibet ſimplicitatem hr̄e. ¶ Sed huic videt̉ obui are. ꝙ dicit̉ illi cōpoſitōi rōnali altera cōpoſitio reſpon
dere in natura. ſcꝫ que eſt ex materia et forma. Aliqui etiā volebant dicere. ꝙ aīa habet cōpoſitōem in hͦ tm̄ ꝙ ip̄a eſt. nō ſeip̄a. ſꝫ dependēs ẜm ſuū eſſe a deo: et id̓o di inqurimus hic catur in ea differre qd̓ eſt et quo eſ hanc differentiā. ſic em̄ forme eēt ꝯpoſite que ſūt cre ate ī materia: ſꝫ nos loꝗmur de ꝯpoſitione ex materia et forma: ꝓut dicit̉ forma materie nō ꝑ ſe ſubſiſtere. ſꝫ ī ma teria: aīam v̓o ꝑ ſe ſubſiſtere. nō tm̄ in materia et ita fo mā nō hr̄e cōpoſitōem. ſꝫ aīa. Eodē mō. forma non mo uet ſuā materiā localiter. qꝛ nō eſt quid actu p̄ter ſuam materiam: aīma v̓o mouet ip̄m corpus qd̓ eſt ꝑfectū ab ea. et ideo nō dicit̉ tm̄ forma. ſꝫ ī ſe ſubſtātia. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ aīma hūana dicit̉ cōpoſita ex forma ⁊ mate ria intellectuali. nullatenꝰ aūt ſic habꝫ materiaꝫ et for mā. ſic̄ dicūt̉ corꝑa habere materiā et formā. ſiue ſint ce leſtia ſiue inferiora: materie em̄ corporalis terminus eſt magnitudo. ſpūalis aūt materie nō eſt terminꝰ. et ideo in libro de generatōe dicit ph̓us. Impoſſibile ē materiā eſſe ſine magnitudīe. loques d̓ materia corporali. ¶ Ad obiecta aūt in cōtrariū dicēdū eſt. ꝙ ſimplex cū dicit̉ de aīma et de angelo. intelligit̉ in comꝑatōe ſcꝫ ad corpora que hn̄t cōpoſitōem ex ꝑtibus quātitatiuis. ꝓut dicitur ꝙ corpus eſt ex corporibꝰ vt ē diuiſibile ī infinitū: ſꝫ non dicit̉ ſimplex abſoſute. ſic em̄ ꝯuenit deū eſſe ſimplicem. ¶ Ad illud aūt ꝙ dicit aug. aīam eſſe indiſſolubilē. ⁊ ita nō incōpoſitā. Dicendū ꝙ cōpoſitū ē diſſolubile ẜm in tellectū. ſꝫ nō ꝙ pars ſtet extra ꝑtem: ſꝫ aīma dicit̉ indiſ ſolubilis. qꝛ nō deſinit eſſe. fit em̄ ibi ſermo de aīma rati onali. et ideo nō eſt hic de rōne aīme. ¶ Ad terciū dicen dum. ꝙ licꝫ eēntia dicat̉ nobilior ꝙͣ ſua potētia. ī hoc q potētia depēdet ab eēntia et nō ecōuerſo: nō tn̄ ſimplici tate oppoſita ꝯpoſitōi principioꝝ oportet eē nobilioreꝫ qꝛ ſicut intellectꝰ eſt ſimplex ꝯpoſitōe ad vires ſenſibi les. ita aīa ſimplex ē cōꝑationē ad ſenſibilē et ad vege tabilem. ¶ Ad quartū dicēdū. ꝙ licet aīa dicat̉ ad ima ginē diuīe trinitatis. qꝛ pluralitas viriū eſt vniꝰ eēntie. An̄ſio. ꝙ hec nō eſt tota ratio. ſꝫ qꝛ pluralitas eſt taliū viriū memorie intelligētie et volūtatis. q̄ ſic ſe habēt. vt intelligētia ſit a memoria. et volūtas ab vtroqꝫ. ẜm aūt intellectū poſſibileꝫ et agentē. nō eſt aīma hūana ad ima ginē. nō em̄ in deo eſt intellectꝰ poſſibilis ſiue material̓. et ideo recte loquendo. licet illa pluralitas non atteſtetͣ multiplicati ſiue cōpoſitioni eēntie. hec pluralitas atte ſtatur ꝯpoſitōi eēntie. ¶ Ad quītū dicendū. ꝙ nō eſt ſil̓e de forma et aīa. forma em̄ p̄ter hoc ꝙ ē materie forma. n̄ habet aliquā actualitatē: ſꝫ aīa p̄ter hoc ꝙ ē aīa. hꝫ vir tutem quadā. ẜm quā dicit̉ hr̄e ꝯpoſitōꝫ ꝓpriā. cui rn̄dꝫ agere et pati. etiā cū ē ſeꝑata. ¶ Nembrum ſecundum Oc habito. conſequenter dicendū ē de cau ſa efficiēti aīe hūane et aīe ſenſibilis. ꝓpt̓ errorē quorūdā. ꝗ deinceps recitabit̉. et in ꝑte ſupͣ tāgebat̉. On̄dit̉ at̄ ꝙ aīa nō pt̄ ha bere aliā cauſam efficientē ꝙͣ deū. licet ꝗdā dicere velint angelicas intelligētias effectrices aīaꝝ rōnalium. ex hͦ innuētes argumētū ꝙ medie ſunt int̓ deū et aīam rōna lē. et hn̄t poſſe ſuꝑ illā. ꝯſulēdo. mouēdo. ẜm aliqd̓ genꝰ motꝰ. S videt̉ ſe hr̄e actꝰ ad actū. ita potētia ad po tentiā et ſubſtātia ad ſb̓am. ¶ Preterea. ꝑ lucē prīo die factā ītelligit̉ eēntia angelica. Sꝫ ī luce corꝑali videmꝰ ꝙ ip̄a ē motor ꝑ quā fit aer ex aqͣ et mutua elemētoꝝ cō ierſio. Si gͦ ſic ſe hꝫ ip̄a lux ſpūalis ad ſpūales ſb̓as. ualibꝰ ſubſtātijs. ¶ Sꝫ obuiat qd̓ erit ſās eē ordā eoꝝ. fingē at̄ ītelligr̄ dr̄ ī p illatir face̓. rda at̄ īt ūt̉ aīe. gͦ aīa hūana hꝫ deū cāꝫ effi cientē. ¶ Item de ſola na dr̄ inſpirauit in ip̄ꝫ ſp raculū vite: gͦ ip̄a atiuā dicit̉ facta a deo. nō habēs aliud prir ū: nō uin alie habeāt cām ab ip̄o. ¶ Itē in libro dee ſia. ęma. Aīe hoīm n̄ cū corꝑibꝰ ſemīant̉. ſic̄ luciferani ⁊ cirillus. et aliqui latinc

ſumptores affirmāt. qͣſi nature cōſequētia ſeruiēte. Sꝫ dicimꝰ corpus tuū ꝑ cōiugij copulā ſemīari. creatōꝫ v̓o aīe ſolū creatoreꝫ oīm noſſe. dei v̓o iudicio coagulari in vulua atꝫ formari. ac formatꝰ iam corꝑe aīam creari et infundi. vt viuat in vtero hō ex aīma cōſtans et corꝑe. ⁊ egrediat̉ viuus ex vtero plenꝰ hūana ſubſtātia. ¶ Item aīa rōnalis ſicut ſupra habitū ē. de nihilo creata eſt: gͦ nō pt̄ hr̄e aliquā creaturā efficientē. cū creature ſit eſſe de nihilo. et ita eſſe terminū creatōis nō principiū ſicut ſupra habitū eſt. ¶ Preterea. aīma rōnalis. ſicut ange lica intelligētia in hoc ꝑficit̉. ꝙ nō habet finē cū habeat principiū. gͦ neutrū eſt ab altero. cū ſint equales cōditi onis ī eſſe: falſa eſt gͦ ſentētia cuiuſdā ph̓i dicētis. ꝙ prī cipiū cuiuſlibet motꝰ qui ē in mūdo. eſt motꝰ celi et cuiꝰ libet aīme cuiuſcūqꝫ aīati principiū eſt aīma celi: vn̄ dīc ꝙ om̄es virtutes que ꝓueniūt a celo ad mūdū iſtū. ſunt uatuor. prima eſt aptatrix ꝯpoſitōis et cōiūctōis. q̄ ſuf ficit in cōpoſitōe liq̄biliū. Secūda dat aīam augmētati uā. Tercia dat aīam viuā cuilibet viuo. ⁊ vocat aīam viuam ſenſibilē. Quarta v̓o dat aīam rōnalem cuilibꝰ loquēti. hec v̓o om̄ia fiūt mediāte luce et mediāte circui tu celi ſuꝑ terrā: et ſicut ſi quieſceret cor a motu ſuo. qͣſi in ictu oculi moriret̉ homo et deſtruerētur om̄ia q̄ ī ip̄o ſunt: et ſicut hūanū corpꝰ cōſtitutū ex mēbris habꝫ vnā aīam. ita celum cū ſuis cōtentis habet vnā aīam. que dr̄ aīma mūdi: nō em̄ intelligit ꝙ iſta corꝑalia facta fuerūt ꝓpt̓ ſubſtātiā aīe ratōnalis. que eſt ſeꝑabilis et nō econ uerſo: nec ꝙ tūc erit veriſſimū eſſe celi et ſuꝑioꝝ et ip̄ius homīs. cū nullus erit motꝰ ſicut erit poſt iudiciū. et ꝙ ī hoīe eſt principiū mouēdi ẜm volūtatē. nō dependens a motu celi. Nullatenꝰ gͦ cām efficientē eſt pone̓ aīe rōna lis niſi deū. gͦ nec angelus nec aīa mūdi. niſi deus dicat̉ aīa mūdi. Un̄ licet angelꝰ rōꝫ habeat aliqͦ mō mouendi aīam. nō habet ꝑ modū imperij. ſꝫ ꝑ modū cōſilij: ⁊ ſic̄ ē in oꝑatōe eius cui ꝯſulit̉ ꝯſentire vel nō conſentire. ita ē in oꝑatōe aīe cōſentire vel nō ꝯſentire angelo ꝯſulenti. Falſa aūt eſt poſitio antiqͦꝝ ph̓oꝝ. ꝑ quā ꝑuenerūt ad hoc vt dicerēt mediātibꝰ intelligētijs fieri aīas rationa les. qua dicebāt ab vno ſimplici nō ꝓuenire īmediate ni ſi vnū ſimplex. Un̄ intelligētia angelica fuit īmediate a deo. aīa v̓o rōnalis mediāte angl̓o. Nec ē ſil̓e de motore corꝑali ad ſua mota. et motore ſpūali ꝗ eſt angelꝰ ad ſb̓ ſtātias ſpūales. qꝛ motor corꝑalis ꝗ ē lux. mouet corꝑa ẜm naturā. motor v̓o ſpūalis mouet ſubſtātias ſpūales vt angelos īferiores vel aīas ratōnales. excitādo ꝯſenſū nō ꝯpellēdo vel nccītatē inducēdo: ſꝫ quātū ē volūtas di uina tātū pn̄t ſuꝑ ſubſtātias inferiores ſpūales. ¶ Si v̓o q̄rat̉ qͣre nō dicit̉ aīma rōnalis ab aīa tāꝙͣ efficienti cū ſit vniuoca generatio in homībꝰ. quēadmodū ē ī bru tis vel vegetabilibꝰ ſiue alijs generabilibus. ¶ Reſpon dendū eſt ẜm auctoritatē in li. de dogma. eccleſia. ꝙ vna queqꝫ aīa. quo ad hͦ ꝯſimilē habet modū ꝓcedēdi in eē: vt ſic̄ aīma ade infuſa eſt creādo ip̄i corꝑi formato de li mo terre. ita aīma petri creādo infuſa eſt corꝑi formato de ſemīe viri: vniuocatō aūt generatōis nō ꝓpter hoc ē in hoīe. qꝛ aīma fit ab aīma: ſꝫ qꝛ corpus ꝯſimile ꝓduci tur. cui datur forma a deo creatore. In formis aūt inſe ꝑabilibꝰ a materia alit̓ eſt. vt forma depēdeat a forma ẜm naturā. cū ſit oꝑatio naturalis. ¶ Pariformit̉ dicē dum eſt de cauſa efficiēte in plantis et brutis. quā nō eſ ponēdum eſſe corꝑalem. cū rei incorporee non ſit corꝑ cauſa efficiēs: nobilius eī eſt efficiēs effectu. Un̄ lux cor poralis non eſt cauſa efficiēs in his. licet diſponēs ſit ex ꝑte materie. qua diſpoſitōe exiſtēte ſufficienter cōſequit̉ forma. Sed ſicut a principio create ſūt hmōi forme. ita deinceps mediate exiſtenti aliquo ſunt ꝓducte. Et ideo dicitur in li. de eccleſia. dogma. ſolum hoīem credimuꝫ habere aīam ſubſtātiuā. que exuto corpore viuit. et ſenſꝰ ſuos atꝫ ingenia tenet viuaciter. neqꝫ cū corpore mor vt arabs aſſerit. neqꝫ poſtmodū interitura ſic̄ zenon dīc quia ſubſtātialiter viuit. animalium v̓o ſubſtātie ſunt:
ſed cum carne ip̄a carnis viuacitate naſcuntur. et cum carnis morte finiuntur: ideo nec ratione regūtur ſicu plato et alexander putant. ſed ad om̄ia incitamenta na ture inducūtur. Membrum tercium. D terciū quo queritur de cauſa finali aīe rationalis. Et videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicitur in encheridion. ꝙ finis ſit reꝑatio ruine an gelice. Et ſimiliter dicit anſel. in li. de ca ſu dyaboli et cur deus homo. et videt̉ accipi ex illo ver bo deutro. ſtatuit terminos gentiū iuxta numerū ange lorum dei. ẜm aliam tranſlationem. ¶ Sed obijcitur cō tra hoc. Si em̄ hoc eſſet ratio finalis. nō exiſtente caſu angelorum. non eſſet creatio animarum rationalium Sed contrarium cernitur. cum alterius ſpeciei ſit illa eſſentia ꝙͣ iſta. et congruebat creatori ad ꝑfectioneꝫ vni uerſitatis. vniuerſitatem generum et ſpecierum conde re. vt in quo manifeſtetur ſapientia potentia et bonitas dei: ergo nō eſt ille finis cōditōis aīe rationalis. ¶ Pre terea. ſi eſſet finis principalis. aut ergo eſſet ꝓpter bo nos angelos. aut ꝓpter malos. Non ꝓpter bonos. cum non indigeant ratione. nec ꝓpter malos. cū impoſſibi lis ſit eoꝝ reꝑatio. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ finis principa lis eſt ꝑticipatio beatitudīs. ẜm ꝙ dr̄. jͣ. thi. ij. qui vult om̄es homīes ſaluos fieri. ⁊ ad cognitōꝫ veritatis veni re. Finis v̓o ſecūdarius ē reꝑatio angelice ruine. ¶ Ad obiectū ergo primū reſpondēdum. ꝙ cum ſit finis ſeci darius. licet ſtarēt angeli et ſic nō minueret̉ nūerꝰ lorum fruentiū. et ſic nō eſſet finis ſecūda hilominus eſſet finis prīci dum. ꝙ ē finis prīcipalis angeloꝝ. e reꝑatio ruine angelice: et ē finis ſecūdariꝰ. multitudine ꝯſortij angeloꝝ fruētiū. et ꝙͣtum ad nem. ſicut minuebatur numerꝰ fruētiū numerū a lorum. ita augetur ꝑ ꝓfectū bonoꝝ hoīm. Aſſignet ite rū magiſter in li. ſenten. finem aīne rationalis dicens. ꝙ creata eſt vt intelligerēt ſummam bonitatem. et inte ligendo amaret ⁊ amando poſſideret. ⁊ poſſidendo fru eretur. Aīme v̓o aſſignatur finis in tribꝰ differentijs. vt ſcꝫ laudaret. ſeruiret. et frueret̉. ¶ Alubi etiā ẜm au vt videret laudaret atꝫ gauderet ſiue diligeret. Qu differentiaꝝ ratio ſic poteſt attendi. vt intelligere ſit re ſpectu prime veritatis. et ꝑtineat ad intelligentiā: ama re v̓o reſpectu ſumme bonitatis. ⁊ ꝑtineat ad volūtatē poſſidere v̓o ſit reſpectu eternitatis ⁊ ꝑtineat ad menti ſiue memoriam. ẜm ꝙ trinitas eſt in anima penes in ligentiam voluntatem et memoriam. quam memori quidā premittunt duabꝰ alijs. quidā ſubiūgūt ẜm diue ſam ſuā intentionem. Frui v̓o ꝑtineat ad ip̄am eſſentia diuinitatis. vel ex tribus predictis relinquatur. Tres aūt differentie ſic poſſunt diſtingui. vt frui pertineat ad actum cordis. ſeruire v̓o ad actum oꝑis exterioris. lau dare v̓o ad actum oris. Alie v̓o tres differentie ſic diſti guuntur. vt videre pertineat ad actum rationis. amar vo ad actum volūtatis ſiue gaudere. laudare v̓o ad actu ſermonis: vt fiat ꝓteſtatio ſumme maieſtatis ſapientie et bonitatis. ¶ Queſtio. lxij. de ſimplici tate aīme ẜm eſſe abſ Eterminatis his j̄ ꝑtinēt ad cauſalitatē ip̄iꝰ aīe. ſeq de his q̄ īſūt ei ẜm eē abſolutū prīo. De inde de his q̄ ꝑtinēt ad eē eiꝰ ꝯꝑatū re ſpectu corꝑis. ¶ Prīo agēdū gͦ ē de ſim plicitate eiꝰ. ¶ Scd̓o de vniuerſitate ⁊ pluralitate ip̄iꝰ. ¶ Tercō de ſimultate origīs. vel nō ſimultate. ¶ Quar to de localitate. ¶ Quīto vtꝝ ſit ad imagīem ⁊ ſil̓itudi nē dīnā: ⁊ hec q̄ſtio ꝑtinet qͣſi ad qͣlitatē. p̄cedētes v̓o ad

Queſtio .lxij.
quantitatem. ¶ Sexto de ordine eius in vniuerſo ⁊cͣ. ¶ Alembrū primū. Irca ſimplicitatē d̓o que attēdit̉ ꝙͣtuꝫ ad ꝑtes quātitatiuas. querit̉. vtrū ſit ſimplex in cōpoſita. Et videt̉ ꝙ ſit ſimplex: quāti tas em̄ terminꝰ eſt corꝑis. Aīa v̓o ē ſubſtā tia incorporea: gͦ quātitate caret. ¶ Iteꝫ aug. in li. d̓ aīa et ſpū. ſi ꝑtes hr̄e aīma dicit̉. rōne potius ſil̓itudinis ꝙͣ veritate cōpoſitōis eſt intelligēdū. Simplex ſubſtātia ē aīma. nec aliud minus eſt ratō ſubſtātia ꝙͣ aīma. ¶ Itē om̄e qd̓ recipit̉ eſt in recipiēte ẜm modum recipientis. cū ergo in aīa fuit ſpēs rerū corꝑaliuꝫ et cōpoſitaꝝ mō ſimplicitatis. ergo natura aīme ſimplex eſt. vbi eī ē vna ſpēs ibi et alia. ¶ Item ſi aīa eēt quāta maior eſſet ī ma iori corꝑe. et mīor in mīori. ⁊ ꝑ cōſequēs maiores corꝑe eēt ſapiētiores et īgenioſiores: qd̓ cū n̄ ſit nō erit aīa cō poſita ſꝫ ſimplex. ¶ Cōtra aīa tota toti corꝑi infundit̉ vt ꝑfectio ꝑfectibili: extendit̉ ergo ẜm extenſionē corꝑis gͦ corpꝰ ſit cōpoſitū. et ita quātū erit. aīma quātitateꝫ is. ¶ Iteꝫ aīa hꝫ ꝑtes virtuales ſiue potētiales. ⁊ ẜm illas eſt ī diuerſis ꝑtibꝰ corꝑis. et nō ẜm oēs in qualibꝫ ꝑte: nō em̄ vidit in auribꝰ. neqꝫ audit in oculo. Ubi aūt aliquā ꝑtiū eſt. ibi et ip̄a aīma eſt: erit ergo aīa quātita tem hn̄s rōne ſuaꝝ ꝑtiū. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ẜm aug. ī li. de quātitate aīe. ꝙ quātū dicit̉ aliꝗd duobꝰ mōis. vir tualiter et dimenſiue. vt cū querit̉ quātus ſit hercules. pt̄ queri vel quātitas dimēſiua ſcꝫ qͦt ſit pedū: vel quan titas virtualis. ſcꝫ quāte ſit v̓tutis: aīa ergo hꝫ quātita tem virtualē: ſꝫ nō habet dimēſiuā. Sil̓r hꝫ v̓tualē extē ſiōem in corꝑe. nō hꝫ extēſionē dimēſiuā. ſicut albedo vel forma materialis. que diſtendit̉ ẜm corꝑis diſtinctōem ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ licet in aīa ſint ꝑtes virtua les. que determīatas hn̄t oꝑatōes. ẜm ꝑtes corꝑis diuer ſas: nō tn̄ ip̄a eſt ꝑtibilis ẜm quātitatē. vt in ſe recipiat diuiſionē. vel ẜm ſubſtātiā corꝑis eius ſubſtantia diui datur: ſꝫ ẜm ꝓportōem organoꝝ eſt oꝑatio v̓tutū. quibꝰ mediātibꝰ aīa in diuerſis corꝑis ꝑtibꝰ oꝑat̉. et ſicut per diuerſum ſitum diuerſe ꝑtes corꝑis diſtinguūt̉. ita ꝑ di uerſum actū. diuerſe ꝑtes v̓tuales cognoſcut̉. nec ē ſitus cauſa multiplicatōis ꝑtiū in corꝑe. nec actꝰ cauſa multi plicatōis viriū ī aīa: nec eſt maior aīa in duabꝰ vel ī tri bꝰ potētijs ꝙͣ in vna. tota aūt dicit̉ eſſe ī qualibet part corꝑis vno mō. vt totalitas ad ꝑfectōem eſſentie aīe re feratur. nō at̄ tota dicit̉ in qualibet ꝑte corꝑis ẜm tota litatem virium. Nlembrum ſecundum. D ſecūdū quo q̄rit̉. vtrū aīa ſit vna vl̓ plu res in tribꝰ potētijs vegetabili ſenſibili et rōnali. Ꝙ aūt ſit vna ſic on̄dit̉. Sic̄ ſe hꝫ ꝑfectibile ad ꝑfectibile. ſic ꝑfectio ad ꝑfe ctum. ſꝫ nō differt ī hoīe ꝑfectibile a vegetabili ſenſibili et rōnali. qꝛ vnus hō ẜm rē eſt vegetabilis. ſenſibilis. et rōnalis. gͦ vna erit ꝑfectio ẜm ſubſtātiā. ¶ Itē ſi eēt ml̓ ta. et ẜm ſubſtātiā. et ẜm potētiā: actꝰ vniꝰ nō impedire tur ꝑ actū alteriꝰ: ſꝫ cōtrariū videmꝰ. ꝙ aīma occupata circa actū vnius: impedit̉ ab actu alteriꝰ: gͦ ſunt eadem ſubſtātia. vegetabilis ſenſibilis et rōnalis. ¶ Itē ſi eſſēt differētes ẜm ſubſtātiā et potētiā et oꝑatōem ī nullo cō uenirēt. et ſic īpoſſibilis eſſet vnitio ī hoīe. nō em̄ vniūt̉ q̄ in aliqͦ nō cōueniūt. ¶ Item ſi hͦ eēt. eſſet hō diuerſarū ſpēꝝ: differētiā em̄ ſpēi facit diuerſitas ſubſtātialis ꝑfe ctōis. ¶ Item arguit̉ hͦ ex rōe. Cū em̄ nō dicat̉ aīa reſur gere ſꝫ corpus. aīma aūt corꝑi reſurgēti cōiungit̉: ſi ſenſi bilis in hoīe eſſet alteriꝰ ſubſtātie ꝙͣ rōnalis. et ſil̓r ve getabilis: aut deſinerēt eſſe. et ita nō eſſet idem totum ī reſurrectōe qd̓ prius erat. Si v̓o nō deſinerent eſſe. eēt tres ſubſtantie ſeꝑabiles. quarum nulla aſſet altera. et ita localiter diuiſe: et ita vegetabilis ꝙͣtum ē de ſe ī hoīe eēt ſubſtātia ſeꝑabilis: qd̓ cū nō ſit. neceſſe eſt eē vnā ſb̓ſtātiam in his tribꝰ. ¶ Item aug. in li. de eccleſia. do Neqꝫ duas aīas in vno hoīe eſſe dicimꝰ. ſicut iaco bu et alij ſyroꝝ ſcribūt. vnam aīalem qua aīet̉ corpꝰ et im mixta ſit ſan ine. et aliam ſpūalem que rōem mīſtret. Sꝫ dicimus vnā eandēqꝫ aīam in hoīe. que et corpꝰ ſua ſocietate viuificet. et ſemetip̄am ſua rōne diſponat. hn̄s in ſe libertatem arbitrij. ¶ Cōtra in ſemīe ſiue in embri on an̄ infuſionē aīme rōnalis. p̄cedit quedā potentiaq vegetat̉ et ſentit: ſed illa potētia nō eſt ſine ſubſtātia. gͦ aīam rōnalem precedit ſubſtātia aīe vegetabilis et ſenſi bilis. ergo d ierſe ſunt ſubſtantie aīme vegetabilis ſen ſibilis et rōnalis. ¶ Item nō eſt eadē ſubſtātia corrupti bilis et incorruptibilis: ſed corruptibilis eſt ſenſitiua incorruptibilis rōnalis. gͦ nō ſunt idem ẜm ſubſtātiam ¶ Item ſeꝑabilis et inſeꝑabilis. mixta corꝑi et n̄ mixta nō ſunt eadē ſubſtātia. ¶ Ad qd̓ pt̄ rn̄deri. ꝙ vna ē ſub ſtātia in homīe. hn̄s has virtutes: vn̄ aīma rōnalis cuꝫ ſeꝑatur ſecū trahit ſenſum et imaginem. ſicut dr̄ in li. d̓ aīa et ſpū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de embrione. dicēdū eſt. ꝙ illa ſubſtātia cuiꝰ eſt illa virtus. nō ſe hꝫ ꝑ moduꝫ ꝑficientis. ſed ꝑ modū artificis p̄parātis ip̄m corpꝰ. qd̓ debet eſſe organū ip̄ius aīe. que eſt ꝑfectio: nec dicet̉ eſſe aīal ante vltimaꝫ ꝑfectōem. Aīmal em̄ a ꝑfectione dici tur nō a p̄paratione. Et ſi dicat̉ a ph̓o eē animal. hoc nō eſt niſi vt diſtinguat̉ a corꝑe hmōi in quo nō eſt virtus talis p̄paratoria. nō vt deſignet̉ ꝑ hoc eſſe in ſpecie: non em̄ vt hmōi poſſet in ſe ſubſiſtere. ¶ Ad aliud v̓o dicen dum. ꝙ nō eſt eadē ſubſtātia corruptibilis ⁊ incorrupti bilis. Subſtātia eī illa q̄ ita p̄parat et ē corruptibilis. n̄ ē eadē cū ip̄a ſb̓a aīe re lis: v̓tus aūt ſētiēdi quā dicit aug. ſeꝑari cū vniꝰ ſubſtātie eſt cū potētia intelle ctiua. et licet nō ſit ſeꝑabilis ex rōne qͣ eſt ſenſibilis. eſ tn̄ ſeꝑabilis rōne ſubſtātie in qua fur iſta v̓o ſenſib lis. licet in genere cōueniat cū īiſibili in brutis. In b tis aūt ſit corruptibilis. nō ꝓpter hoc ē in hoīe corrupti bilis: qꝛ in brutis nō ordinat̉ niſi ad neceſſitatem corpo ris corruptibiliſ. ẜm tp̄ꝰ determīatū cōſeruādi. et ideo cū eorpore corrūpit̉: nō ſic aūt ē de hoīe: ſua eī ordīatio ē nō tm̄ ad ꝑfectōꝫ nccītatis corꝑalis. ſꝫ ad mīſterrū vir tutis ītellectualis. et vlteriꝰ ad hͦ vt ſic̄ meret̉ cū v̓tute ī tellectuali. vel demeret̉. ita p̄miet̉ vel puniat̉. ¶ Conſil̓r pt̄ rn̄deri ad tercio obiectū. ſic̄ em̄ ſeꝑabile ⁊ inſeꝑabile nō ꝯueniūt eidē ſb̓e. ita nec mixtū ⁊ īmixtū. ſꝫ nihil ꝓhi bet ſb̓am ẜm vnā potētiā oꝑari p̄ter corpꝰ. ẜm aliā oꝑa ri in corpore ſiue ꝑ corpꝰ ¶ Membrū terciū D terciū qͦ q̄rit̉. vtrū om̄es aīe create ſint ſimul vel nō ſil̓. Ꝙ aūt ſint ſil̓ create obij citur. qꝛ dr̄ ī Gen̄. ij. ꝙ reꝗeuit dn̄s ab vni uerſo oꝑe die ſeptīo. Et expoit aug. ꝙ ī il is ſex diebus omnia erant creata: in primordialibꝰ ra tionibus faciendis. non a creatis que ex ip̄is producun tur. cum ergo in animabus non ſic ſit. ꝙ vna anima ſit cauſa alterius materialis vel effectiua: nec vnam habe ant cauſam. ſicut corpora habent vnam materialē cau ſaꝫ: oportet ꝙ omnes anime ſint ſimul create aut nō re quieuit deus ab vniuerſo. Si em̄ animam faceret ſicut alia. ex primordialibus rationibus producit: non obſtā te hoc. quieſcere diceretur: ſed faciens aliquid nouum cuius non preceſſit ratio cauſalis. quieſcere non vide tur. Preterea videtur oſtendi per ſimile. Sic enim ē de ſubſtantijs ſpiritualibus que ſunt angeli. ꝙ omnes ſūt ſimul. pari ergo ratione videtur de ſpiritualibus ſub ſtantijs. que ſunt anime rationales: nō em̄ eſſe eoꝝ depē det a corpore cui ꝯiungūt̉. ſicut eſſe anime ſenſibilis au vegetabilis. ¶ Item iob penul. Ecce vehemoth quem fe ci tecum. Et apoc. xx. Eadem eſt menſura homīs. que⁊ angeli. quod intelligitur ꝙͣtum ad aīam. gͦ cuꝫ angelis creati dicende ſunt. ¶ Preterea. cū habeāt eē ſuſiſtēs p corꝑis corruptōeꝫ. quare ſimiliter nō haberēt eē ſb̓ſiſtēs

ante corꝑis generatōem: que em̄ eſt cōꝑatio eius eſſe qd̓ eſt poſt corꝑis corruptōem ea eſt cōꝑatio eius eſſe quod eſt ante generatōem. ¶ Itē quedā ſunt ſpūales ſubſlātie in corꝑibꝰ. et nō ante nec poſt corꝑa. vt in vegetabilibus et brutis: hinc modo opponit̉. ꝙ ſint alique ſubſtātie in yrꝑibꝰ et ſunt ante corꝑa et poſt. Item quedā ſunt ī co oribꝰ. et ſunt etiā poſt corꝑa et nō ante. hinc opponit̉. ꝙ ſunt quedā in corꝑibꝰ et ſunt ante corꝑa et nō poſt. Sꝫ ille due cōiūctōes ſunt. quare iſte due oppoſite illis: ⁊ ſic eſſent quatuor cōiūctōes. ¶ Itē dicit aug. in li. de aīa et ſpū. ꝙ aīa habꝫ iſtas potētias: ratōnabilē. iraſcibilem. et cōcupiſcibilem. anteꝙͣ corꝑi miſceat̉. ¶ In cōtrariū v̓o ſic opponit̉. psͣ. Qui finxit ſigillatim corda eoꝝ. et ꝑ corda intelligūtur aīme. et glo. ibidē dicit. ꝙ aīas ſeꝑa tim deus creauit et nō om̄es in adā. Et hoc pt̄ intellig dupliciter. vel ꝙ nō om̄es ſint create cū aīma ade. vel ꝙ nō om̄s ex aīma ade. ſicut quedā hereſis dicebat. ¶ Itē aug. in li. de eccleſia. dogma. credēdū eſt et firmiter tenē dum. ꝙ nō om̄es aīe ſint ab initio create vt origenes fin xit: neqꝫ cū corꝑibꝰ inueniātur ſicut luciferani et cyrillꝰ et quidā latinoꝝ affirmāt: ſꝫ dicimꝰ aīam ſimul creari et infundi in corꝑe ꝯpacto et formato. vt viuat in vtero homo. ¶ Item augu. in epl̓a ad Ephe. j. ibi. ſicut eligit nos in ip̄o ⁊cͣ. Ne ꝗs putet aīas cū deo fuiſſe eternas. et tūc aliquid meruiſſe iuxta errorē eoꝝ qui an̄ hec viſibi lia dicūt quaſdā aīmas fuiſſe factas. et iō tūc fuiſſe ele ctas. ¶ Preterea. ſi ante eſſent create ab initio. cōſtat ꝙ haberēt potentiā eligēdi et volēdi. et he potētie nō eēnt ocioſe in eis ſicut nō ſunt in angelis: gͦ merent̉ vel deme rent̉ ꝑ cōuerſionē ad deū vel auerſione ab eo. gͦ cōfirma rent̉ in malicia vel in boītate ſicut angeli. cū ſint ſubſtā tie nō vnite corpori et ita irremediabile eoꝝ peccatuꝫ et inſeꝑabilis bonitas: ſi em̄ cōfirmate ſint in malicia vel in bonitate. iniuſtū eſſet eas vniri corꝑi ad merēdū vel demerēdū: qd̓ cū falſū ſit. reſtat primū falſū eē. ¶ Itē ad ro. ix. cū nōdū nati eſſent. aut aliquid boī vel mali egiſ ſent. vt ẜm electōem p̄poſitū dei maneret ⁊cͣ. ex quo ptꝫ ꝙ nō fuerūt prius create. vt aliꝗd boni vel mali egerent ¶ Item cū habeāt potētiā cognoſcēdi ⁊ volēdi. et cogno ſcant corruptā maſſaꝫ carnis cui vniūtur aut volūtarie vniūt̉. aut inuolūtarie. Si volūtarie. eſſet gͦ pct̄m actua le. cū peccatū actuale diuidat̉ cōtra pct̄m originale. Si v̓o inuolūtarie. īiuſticia eſt vt pct̄m ꝯtrahat. ex eo ꝙ ſim plex ē cōtra volūtatē eiꝰ actualē: reſtat gͦ creādo īfundit̉ ¶ Qd̓ cōcedēdū ē. ¶ Ad prīo obiectū dicēdū. ꝙ reꝗeuit deus ab vniuerſo oꝑe qd̓ patrarat. ꝙͣtum ad genera et ſpecies: et hoc haberi pt̄ ex glo. bede ſuꝑ gen̄. dicit enim prīo reꝗeuiſſe a generibꝰ rerū faciēdaꝝ. qua vltra noua genera nō cōdidit vſqꝫ nūc. cū oꝑat̉ admīſtratōem illoꝝ generū q̄ tūc ꝯſtituta ſunt. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ nō ē ſimile de angelis et aīabꝰ: qꝛ angeli ſunt ſubſtātie n̄ vni biles corꝑibꝰ. aīe v̓o ſunt corpoꝝ ꝑfectōes: cōuenit gͦ vt idē ſit tēpus ꝑfectōis et ꝑfecti. Cū em̄ ſint quedam q̄ ita ſint ſubſtātie. ꝙ nō ꝑfectōes ſcꝫ ītelligētie angelice: q̄dā que ita ꝑfectōes ꝙ nō ſubſtātie vt ꝑfectōes imp̄ſſe corꝑi bus: q̄dā medio mō ſe habēt ſubſtātie ſil̓ et ꝑfectōes: ⁊ in ꝙͣtum ꝑfectōes idē tempꝰ ꝑfectōis et ꝑfecti. Auctoritas aūt iob ſoluit̉ in glo. vbi dicit̉. ſimul factꝰ ē. nō vnitate ſꝫ cognitōe rōnis. et alia glo. ſil̓ ꝑ imaginē ſapiētie. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ ille cōinctōes nō debuerūt eē. Aut eī eſ ſent ſpūs rōnalis aut irrōnalis. Sꝫ irrōnalis nō. quia interit cū corꝑe. et nō eſt ſubſtātia ſeꝑata. Si rōnalis. h̓ eſſe nō pt̄. quia ſic finaliter nō ꝑticiꝑet beatitudinem. ſcꝫ ſi eſſet ante corpus. et poſt interiret cum corꝑe. Iteꝫ ali us ſtatus nō cōpeteret ꝓ prima ꝑte. quia ſi cōpeteret eē poſt ad ꝑticipandam beatitudinem. ante eſſet inutile qͦ ad hoc. Item exiſtenti ante melius eſſet nō cōiungi ꝙͣ cō iungi poſt. quia cōiungeretur carni peccatrici ⁊ vaſi cor rupto. Secundo. quia cum prius libere oꝑaretur. liga tur vt tunc operari nō poſſit vt infans: deus autem in vnaquaqꝫ creatura facit quod melius eſt. Reſtat ergo.
ꝙ hoc cum non ſit melius non faciat. ¶ Item nō dicimꝰ y que eſt comꝑatio eſſe poſt ad corruptionem. eque ē eī nte ad generationeꝫ: quia in primo eſt progreſſus aī me de minus bono ad melioreꝫ. ⁊ de meliori ad optimū cum corpori redditur glorificatio in eis qui bene merue runt. In alio eſt declinatio de bono ſtatu ad deteriorem vt dictum eſt. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit aug. ꝙ anima ha bet iſtas potentias. rationalem. iraſcibilem. et concupi ſcibilem. anteꝙͣ corpori miſceatur. dicendum ꝙ hoc di citur. quia non habet eas ex cōiunctione ad corpus. ſed habet eas cum cōiungitur corpori. intelligitur ergo pri oritas non temꝑis ſed nature. ¶ Membrum quartum D quartum quo agitur de localitate aīe ẜm ſeip̄am accepte. Circa hoc queruntū duo ſub articulis. ¶ Primus. vtrū anima habeat locum ſpiritualem. ¶ Secundus vtrum anima ſit in loco corporali. Irticulus primus D primū. ꝙ aīma habeat locum ſpūalem ar guitur ex hoc. ꝙ ꝓportionalia ſunt cōtinens ⁊ cōtentum: ſed locus corꝑalis eſt corpo ergo ꝓportionaliter locꝰ ſpūalis erit ſpūum. et ita locus ſpūalis aīaꝝ. ¶ Itē ioh̓. damaſ. ij. c. iij. dicit. An geli ſūt ītelligētie ī locis ſpūalibꝰ exn̄tes. ¶ Itē hiero. ī li. de ſpūſct̄o. Licet nō ꝯtineāt̉ finibꝰ corꝑalibꝰ circūſcri ptōe. tn̄ ſubſtātie ſue nō carēt. ¶ Itē aug. ī li. de quātita te aīe. locꝰ aīe deꝰ ē. gͦ ē ei locus ſpūalis. ¶ Cōtra vnū et idē nō pt̄ eē locꝰ reſpectu diuerſoꝝ. primū at̄ ꝯtinet īme diate ml̓ta. gͦ nō ē ꝯtinēs vt locꝰ. ¶ Itē aug. ī li. lxxxiij. q. nō dicūt̉ res eē ī deo ſic̄ ī loco: nō em̄ ſunt ita res ī eo. vt dicat̉ locꝰ ea Locꝰ em̄ lōgitudīe et altitudīe et latitu dine cōtinet̉. ¶ Itē ſi aliꝗs eſſet locꝰ ſpūalis īmediate cō tinēs aīam: aut fūdaret̉ ī ſubſtātia ꝯtinēte ſpūali. aut ī ſubſtātia cōtēta: ſi fūdaret̉ in ſubſtātia ꝯtinēte. eadē rōe q̄reret̉ de illa ſubſtātia cōtinēte. in qͦ loco eēt: et ita eſſet abire ī infinitū. aut oportet ſtare ī prīo: et ita eſſet vnus locus īmediate cōtinēs multa. Si v̓o in ſubſtātia ꝯtēta tūc nō hr̄et rōem loci: locꝰ em̄ eſt terminꝰ ꝯtinētis īmo bilis. ¶ Rn̄ſio locꝰ ītelligibilis dr̄ duplicit̓. ſimpliciter et ẜm ꝗd. Uno mō dr̄ increatꝰ ſpūs. ẜm ꝙ dat̉ eis ꝯtinē tia: vt ī ip̄o quieſcāt. et ad ip̄m moueant̉. ⁊ in qͦ hn̄t ſalua ri ſubſtātie ſpūales: et ſic dicūt̉ a greḡ. curre̓ ſpūs circū ſcripti. infra ſpm̄ incircūſcriptū. Alio mō dicit̉ termina tio v̓tutis ī vi uaqꝫ re ſpūali: extra em̄ illā termīatōeꝫ nihil ē de re ūali. Et ſic dicit aug. in li. d̓ fide ad petꝝ In e ūalibꝰ nat̉alit̓ deꝰ. qͦ ad ſeīuicē diſcer a ē ī alieno termīo. ¶ Ad obiectū at̄ rn̄ nūt̉. ī hūc vltimū modū eſt dice̓. ꝙ ꝓportōnalia dendi pūal̓. ⁊ locatū. ſic̄ locꝰ corꝑalis ⁊ locatū. ſil̓r qd̓ ſūt lo dīc dama. tn̄ illd̓ poſſet ītelligi alit̓. vt ꝯtīet̉ v̓tꝰ ītellige tie vniꝰ ab alia. quouſqꝫ ad deū vniret̉. ꝗ ē oīm ꝯti Illd̓ v̓o qd̓ hiero. dīc ſic plane ītelligit̉. Illud at̄ qd̓ di aug. in li. de quātitate aīe. ītelligit̉ de loco pͥmo et cōmu ¶ Articulus ſecundus. D ſecūdū qͦ q̄rit̉ de loco corꝑali. Utrū aīme habeāt locū corꝑalem in quo ſint ẜm ſeip̄us Et videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hoc ꝙ dīc aug. in li. de aīa ⁊ ſpū. Ex eo intellectuales nat̉as corꝑeas dicīꝰ. ꝙ loco circūſcribūt̉. In loco at̄ dr̄ aīa. qꝛ alicubi pn̄s ē ⁊ alubi n̄ ē. ¶ Itē dama. Aīa circūſcriptibil̓ ē. qꝛ loco vel tꝑe vel cōprehēſione cōcludit̉. ¶ Cōtra. Om̄e locatū habꝫ ali quā depēdentiā a loco. vel rōne quietis. vl̓ rōne cōſerua tōis. vel ratōe oꝑatōis: ſpūalis aūt ſubſtātia ẜm ſeip̄aꝫ nullā habet dependentiā. gͦ nō eſt in loco. ¶ Itē oē qd̓ ē ī loco corꝑali. ꝑ ſe hꝫ determīataꝫ rōeꝫ ad locū. vt gͣue ad deorſū. et leue ad ſurſum. ſꝫ aīa nullā hꝫ hmōi rōem ẜm

Queſtio .lxij.
iō eſt in loco corꝑali. ¶ Rn̄ſio. in loco cor ſeipſam. ꝑali dicit̉ eſſe tripl̓r. ꝓprie. minꝰ ꝓprie. ⁊ coīter. Pro prie ꝑ cir ie ꝑ diffinitōꝫ. ꝯmuniter ꝑ pn̄tiā. Et t in loco ẜm hos tres modos diſtingui tur. vt eſſe ꝑ pn̄tiaꝫ p itiaꝫ rei ⁊ loci: eſſe d̓o per diffinitōꝫ ponat coexn̄tiā ⁊ ſuꝑaddat terminatōꝫ: eſſe v̓o ꝑ circumſcriptōeꝫ ponat duo predicta. ⁊ ſuꝑaddat enſuratōꝫ in loco ẜm principiū medium ⁊ finem. c poteſt rn̄deri ad obiecta. Si.n. dicat̉ aīa F ꝑ circūſcriptōꝫ ẜm ſe. cū n̄ rōnalis in loco. hͦ nō ē hꝫ ꝑtes iuas. Poteſt aūt dici eſſe ī loco diffini tiu rōne is cui vnit̉: pn̄tialiter auteꝫ qꝛ adeſt loco etiā cum adeſt ſeꝑata. ¶ Nembruꝫ quintum Dquītū quo agit̉ de imagine que dr̄ ſpe ctare ad qualitatē in quātitate. dicit̉ enī imago expreſſa ſil̓itudo alicuiꝰ. Circa hͦ querūt̉ ſepteꝫ. ſub totideꝫ articulis ſpeci fice diſtinctis. ¶ Primo querit̉. an aīa rōnalis debeat dici imago. an tm̄ ad imagineꝫ. ¶ Secūdo. ſi dr̄ vtroqꝫ mō. ſꝫ tn̄ magis ꝓprie ad imaginē. vtꝝ ꝯueniat hͦ ſoli ra tōnali. aut ꝯueniat alteri creature. ¶ Tercio. ſi ꝯueīt rōnali aīe ꝓprijſſime qua ratōne dicit̉ eſſe ad imagin dei. ¶ Quarto. que ſit differētia inter imaginē ⁊ ſimili tudineꝫ. ¶ Quinto. ẜm quid ꝯueniat ip̄i aīe. ¶ Sexto ſi ꝯueīat ẜm ſuꝑioreꝫ ꝑtem. vtꝝ tm̄ ẜm naturalia illiꝰ ꝑtis. aut cū additōne gratuitoꝝ. ¶ Septīo. qūo ſit rō nalis aīa repn̄tatiua īmaginis diuine penes mentem. intelligentiaꝫ. ⁊ volūtateꝫ. ¶ Articulus primus D primū articulū ꝙ ſit imago. videt̉ per hͦ quod dic̄ aug. in li. lxxxiij. qōnū. ꝙ hō dicit̉ imago ⁊ ad imaginē. ⁊ hͦ nō eſt niſi ẜm aīaꝫ rōnaleꝫ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ Hugo. imago ẜm rōneꝫ. ſil̓itudo ẜm dilectōꝫ. gͦ aīa rōnalis dicit̉ imago dei. ¶ Itē Caſ ſiodorꝰ. qūo poſſet eē imago dei. ſi aīe hoīm mortis ter mīo clauderēt̉: ex quo accipit̉ ꝙ aīa hūana ẜm immor talitatē imago dr̄ dei. ⁊ ita ē imago det. ¶ Cōtra. Hy larius. imago ē ſpēs indifferēs ⁊ indiſtincta ſil̓itudo: ſꝫ hec ratio n̄ ꝯueīt homī. gͦ n̄ ē hō vel aīa rōnalis ima go dei. ¶ Itē dicit hugo. imago ꝑtinet ad figurā. ⁊ hoc videt̉ ꝑ ſil̓itudinē ſumptā in creaturis corꝑalibꝰ: ſꝫ nō eſt figura in deo. nec ꝯmunis aīe vel homī cū deo. gͦ nō dicet̉ imago. ¶ Itē imago dicit̉ ſil̓itudo. ſic̄ dic̄ aug. in li. lxxxiij. q. ſꝫ ſil̓itudo attendit̉ in forma ſub̓ali vel acci dentali: nulla v̓o forma talis coīs eſt deo ⁊ rōnali aīe. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ imago dr̄ expreſſiſſima ſil̓itudo: ſꝫ n̄ p̄t eſſe exp̄ſſiſſima ſil̓itudo dei niſi ī vnitate nature. ſic̄ hoīs n̄ p̄t eē exp̄ſſiſſima ſil̓itudo niſi hō: gͦ n̄ dicet̉ hō vel aīa rō nalis imago dei. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ imago dr̄ ꝓprijſſi me ⁊ n̄ ꝓprijſſime: ſi ꝓprijſſime. ſic accipit̉ ẜm ratōneꝫ hylarij: ⁊ ita n̄ ꝯueīt homī aūt aīe rōnali reſpectu dei. Si n̄ ꝓprijſſime ꝓut dr̄ expreſſiſſima ſil̓itudo in crea tura ſic dici p̄t. ¶ Rn̄dendū ē ad obiecta. ꝙ rō hylarij accipit̉ ꝓut ꝯueīt filio dei ꝙ ſit imago reſpectu pr̄is. ⁊ accipit̉ ꝑſonalit̓. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m ē. ꝙ illud qd̓ dic hugo. imagi igurā. ſi figura accipit̉ ꝓprie ꝓut ē in cō ō̄ dicet̉ imago dei. Dr̄.n. deut̉ iiij. Nō vi uā ſil̓itudinē in die qͣ locutꝰ ē dn̄s. ne forte itis vobis ſculptā ſil̓itudinem aut imaginē. it̉ figura ꝓportōnal̓r. ꝓ diſtīctōe cū q̄ . ſic aliqͦ mō dici poſſꝫ. ꝙ imago di cat̉ dei. Imitat̉.n. aīa rōnalis deū ī quadā diſtinctiōe viriū. rōne diſtinctōis ꝑſonaꝝ. ⁊ ē qͣntitas v̓tutis ꝯn̄is viribꝰ. ad quandā ſil̓itudinē qͣntitatis v̓tutis ſiue eqͣli tatis ī ꝑſonis dīnis. eſt tn̄ ibi magna drn̄tia ex alia ꝑte ⁊ lꝫ nomē in inis ſ eamꝰ hic acciꝑe. nō tn̄ figure ſo let trā id h cū dr̄ figura ſub̓e. vbi ẜm aliā
tranſlatōꝫ ꝓ imagine p̄t acci i. cū dr̄ filiꝰ ē imago pa tris. ¶ Ad terciū lꝫ n̄ ſit ꝯueniētia ī forma ſpi rituali cū accn̄tal̓ ꝯueniētia ẜm ꝓportōꝫ ī ef fectu: ſic̄ deꝰ git. ſic aīa ẜm ſuum modū. ſil̓itud ati ad primā cām. ¶ Ad quarti n̄ p̄t eē ſi o ad primā cām. ꝙͣtuꝫ ac exp̄ ature vel eēntie: p̄t tn̄ hr̄e quandā ſi militudi xp̄ſſaꝫ ſic̄ poſſibile ē in creatura Irticulus ſecundus Dſecūdū quo querit̉. cū dr̄ eē imago coīt̓ ⁊ nō ꝓprijſſime. nihilominꝰ tn̄ ad imaginem. Utꝝ ꝯueīat tm̄ aīe hūane ⁊ homī ẜm aīaꝫ. an alie re. Et videt̉ ꝙ alie creature. ꝑ hͦ ꝙ ſil̓itu do a it eē creature. ī vnitate. v̓itate. ⁊ bo uitatꝭ ſenſibil̓ ē ſil̓itudo cū deo. ī potētia cō lteriꝰ ī potētia diligēdi. Inueīt̉ etiaꝫ lo trinitas illa viriū. ẜm quā dr̄ attēdi imago. ¶ Pret̓ea. dicit b. Greg. exponēs illud. tu es ſigͣculū ꝙ n̄ ad ſil̓itudinē dei tm̄ factus dr̄. ſꝫ ſignaculū ſ nis. vt qͦ ī eo ē ſu ior nat̉a. eo ī illo ſubtiliꝰ imago dei inſinuet̉ e ſa: ⁊ oſt ſubdit. De ſ illo anuli talis ſi militudo ex lis ī ſigillo eēnt abet̉. Ex qͦ ac cipit̉. ꝙ an tis debet dici go dei vel ad ima ginē. ꝙ hō vel aīa rōnalis. ¶ Cōtra. aug. ī ſermone de ima ulli alij creature dedit ꝙ ſit ad imaginem niſi ho Itē cū imago ſit exp̄ſſa ſil̓itudo. magis aī vnibilia ſu exp̄ſſe ſunt ſil̓ia. ⁊ ecōuerſo: videt̉ magͣ de aīa rōnali ꝙͣ de angelo ꝙ ſit ad imaginē ꝑ ratōꝫ vni bilitatis. ¶ Itē rō imagīs deſcēdit. vbi fit ꝯfirmatō ẜm ratōꝫ ꝓceſſiōis vniꝰ ab altero. ſꝫ in hoīe p̄t eē rō ꝓceſſi onis vnius ab altero ꝑ generatōꝫ. in angelis aut n̄. magis videt̉ dici hō ad imaginē ꝙͣ angelꝰ. ¶ Pret̓e. ſicut dr̄ in ſermone de imagīe. ⁊ ī li. de aīa ⁊ ſpū: ſic̄ deꝰ eſt oīa viuificās ⁊ gubernas. ita aīa ſe hꝫ in ſuo corꝑe. ⁊ ita hꝫ exp̄ſſaꝫ ſil̓itudinē. ¶ Rn̄dēdū. ꝙ n̄ ꝯueīt ratio imagīs om̄i creature. qꝛ ne exp̄ſſa ſil̓itudo. ſic̄ ꝯtīgit eē in creatura. In alijs.n. creaturis remanet rō veſtigij ẜm vnitatē. veritatē. ⁊ bonitatē. In ſenſibili aūt creat̉a lꝫ ſit potētia ꝯgnoſcēdi. n̄ tn̄ ē potētia ꝯgnoſcēdi ip̄m ⁊ diligēdi: ⁊ iō nē ī hͦ ꝯueniētia cū deo. deus.n. ſeip̄m co gnoſcit ⁊ diligit. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ de angelo dd̓m ꝙ imago p̄t dici coīter. ⁊ p̄t dici ꝓprie. Coīter ſic dicit̉ de angelo. ꝓprie ſic dr̄ de aīa rōnali ⁊ de hoīe ẜm aīaꝫ: ꝯuenit.n. angelo ẜm ſimplicitatē eēntie ⁊ trinita tē viriū. quibꝰ memīt intelligit ⁊ diligit: ⁊ ẜm hͦ etiā cō uenit aīe rōnali: abundat aūt aīa rōnalis in hͦ ꝙ ē ima go dei ẜm hͦ. ꝙ ſicut deus mouet ⁊ gubernat vniuerſuꝫ ſic ⁊ aīa rōalis mouet ⁊ gubernat ſuū vniuerſuꝫ. terea. ſimi litudo virtutis ē in hoīe in hoc ꝙ pōt ꝓ in natura ſil̓e: ex alia v̓o ꝑte euidentiꝰ diſtinguit̉ ī aīa rō memorie intelligētie ⁊ volūtatis. inqͣtū ex memoria ꝓcedit intelligētia. ex memoria ⁊ intelligētia volūtas. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dd̓m. ꝙ imago lꝫ dicat̉ de ngelo. ⁊ ſit maior expreſſio rōne ſimplicitatis: non tn̄ ōne eoꝝ in quibꝰ conſiſtit principalis ratio imaginis vel ꝙͣtū ad quantitatē vnitatis ex ꝑte eēntie ⁊ ꝑſone. ſi cut ſupͣ dictū eſt: ex ꝑte.n. eſſentie eſt ambitus guberna tōnis ⁊ viuificatōis: ex ꝑte ꝑſone virtus ꝓductōis. ⁊ ī actibꝰ yiriū eſt euidens ꝓceſſio. ¶ Articulus tercius D terciū quo querit̉. qua rōe dicat̉ ad ima ginē dei. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū eſt. Eſſe ad ima ginē dei vt notet̉ rōne p̄poſitōis q̄ ē tranſiti ua drn̄tia nature. ⁊ in hͦ oſtendat̉ differēs rō reſpectu filij. ꝗ dicit̉ imago. nō ad imaginē. Et ponit aug. ſimi litudinē in li. de deceꝫ cordis. ſicut in nūmo imago im ꝑatoris aliter eſt. ⁊ aliter in filio. In filio.n. impreſſa ẜm ꝯuenientiaꝫ nature. in nūmo aūt nō ſic. ⁊ tu nūmꝰ

dei es ex hͦ melior. qꝛ cū intellectu ⁊ cum qͣdā vita es vt ſcias cuiꝰ geras imaginē. nūmus aūt neſcit ſe hr̄e ima ginē imꝑatoris. Sil̓r ponit exemplū de filio ⁊ ſpeculo. In filio homīs eſt imago hoīs. ⁊ eſt hͦ qd̓ pr̄. In ſpecu lo aūt imago n̄ eſt hͦ quod ipſe. In filio ē imago ẜm eqͣ litatē ſub̓e. In ſpeculo aūt ꝙͣlonge eſt a ſub̓a: ⁊ iō ꝓprie dicit̉ eē in hoīe ad imagine. ꝓpter nature diuerſitateꝫ. De hͦ ꝙ de hoīe dicit̉ ad imaginē noſtrā. ſupͣ dictū eſt. vtꝝ ſupponat ꝓ creato vel increato. ⁊ vtꝝ ꝓ ꝑſona vel ꝓ eēntia. Magr̄ aūt in ſentētijs de hͦ tāgit. vn̄ ſatis ꝙͣ tum ad pn̄s tranſeūduꝫ ē. ¶ Sꝫ vtꝝ hō poſſit dici ad imagine filij. querit̉. Dicit.n. aug. ſuꝑ gen. que ē ima go dei ad cuiꝰ ſimilitudīeꝫ factus ē ho. niſi ſaluator nr̄ eſt pͥmogenitus omīs nature. ¶ Item. ij. corint̉. iij. Trafformamur in eandē imaginē tāꝙͣ ad deuꝫ ſpū. Et Ro. viij. quos p̄deſtinauit cōformes fieri imagini fili ſui. Conformitas aūt qd̓ aliud eſt ꝙͣ ẜm ratōꝫ imagis gͦ hō dicit̉ ad imaginē filij. Sed ſi hͦ. qualit̓ diceret̉ et ad imaginē noſtrā. cū ibi imago deſignet̉ coīs triū ꝑſo naꝝ. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ vtrūqꝫ pōt ꝯueniēt̉ dici. ⁊ ꝙ hō eſt ad filij imaginē ꝗ ē imago pr̄is. qꝛ ꝑ ip̄m tā ꝙͣ me diatorē ordinat̉ ad patrē ꝑ grāꝫ in pn̄ti. ⁊ ꝑ gl̓iaꝫ ordi nabit̉ in futuro: dicit̉ aūt ad imaginē trinitatis ꝓpt̓ ra tōeꝫ ſupͣdictā. qꝛ ſicut vnitas eēntie dīne eſt in tribꝰ ꝑ ſonis. quaꝝ vna ꝓcedit ab altera: ita vnitas ē eſſentia aīe in tribꝰ viribꝰ. qͦꝝ viriū vna depēdet ꝑ intellectum ab alia. ⁊ actus mediante actu elicit̉. ¶ Articulus quartus D quartū articulū quo querit̉. q̄ ſit drn̄tia int̓ eē ad imaginē ⁊ ſil̓itudinē. vel facere ad imaginē ⁊ ſil̓itudinē. Uidet̉.n. ꝑ aug. ī li. lxxxiij. q. ꝙ vbi ē imago. ibi ē ſil̓itudo. ſꝫ n̄ ecōuerſo. In bꝰ.n. oīs ſil̓itudo ē. neutꝝ tn̄ alteriꝰ imago. Et. ij. corint̉. iiij. Illuīatō euāgelij glorie xp̄i ꝗ ē imago. Glo. vbi imago. cōtinuo ⁊ ſil̓itudo. gͦ ſil̓itudo ē generale ad imagine. ¶ Contra. in glo. ſuꝑ gen̄. imago ꝙͣtū ad na turalia. ſilitudo ꝙͣtū ad gͣtuita. ¶ Iteꝫ aug. in li. d̓ aīa ſpū. Imago in ꝯgnitōne. ſil̓itudo in dilectōe. ¶ Iteꝫ Hugo. imago qꝛ oīa in ipſa aīa ſunt ẜm ſapīaꝫ: ſil̓itu do. qꝛ vna ⁊ ſimplex eē dicit̉ ẜm eēntiā. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ſil̓itudo accipit̉ coīter ꝓ ꝯueniētia ſiue ẜm ſub̓aꝫ. ſi ue ẜm rē alteriꝰ generis: ⁊ hͦ mō pōt eē generale imagi ni ⁊ ſil̓itudini ꝓprie ſumpti. Uel pōt accipi ſil̓itudo cō uenientia ẜm qualitatē. ⁊ hͦ mō lꝫ diſtinguat̉ ab imagi ne. nihilominꝰ pōt vnū eē ꝯcomitās aliud general̓r ⁊ n ecōuerſo: cū gͦ dicit̉. ꝙ vbi ē imago. ibi ē ſil̓itudo: hͦ pōt eē duabꝰ rōnibꝰ. vel qꝛ ſil̓itudo ſit generale. vel ſil̓itudo inſeꝑabilit̓ ꝯcomitat̉ imaginē. ⁊ necōuerſo. Si ſecūdo mo accipiat̉. n̄ opponit̉ diſtinctōni ẜm ratōꝫ. ⁊ ita acci pit aug. Cū dicit̉ aūt ꝙ ſil̓itudo accipit̉ qͦ ad gratuita immo qͦ ad nat̉alia. diſtīctio accipit̉ n̄ tm̄ rōe ſꝫetiā re. Poteſt aūt queri .§. j. adhuc de illa drn̄tia quā poīt aug. ꝙ imago attendit̉ ī potētia cognoſcēdi. ſil̓itudo in potētia diligēdi: ⁊ alibi dicit̉. imago in ꝯgnitōne. ſil̓itudo in dilectōe: ꝓpt̓ quid magis imago ad ꝯgnitōꝫ referat̉ ꝙͣ ſil̓itudo. cū cognitō dicat̉ aſſil̓atio cognoſcētis ad ꝯgnitū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ cognitio pōt dici coīter. ⁊ ſic dr̄ ꝯgnitio aſſil̓atio co gnoſcētis ad ꝯgnitū. Uel pōt dici ꝓprie. cū ī qualitate ꝯueīt. ſicut diligēs cū diligēte in dilectōe ꝯueīt. ⁊ hͦ fac̄ coīs volūtas. Et hec dr̄ ſil̓itudo in dilectōe. cū diligēs ipſa vi dilectōnis in quandā ſil̓itudinē dilecti tranſfor mat̉. Un̄ Hugo in li. de arra ſponſe. Scio aīa ꝙ ꝗcqd̓ diligis. ipſa vi dilectōis ī eius ſil̓itudinē trāſformaris. Pret̓ea. in ꝯgnitone eſt quedā diſcretio ꝯgnoſcibil̓ ꝓpt̓ uā eſt quēdā ꝯfiguratio. Pret̓ea. potētia cognoſcēdi inꝙͣtum hmōi. ſiue cognitio p̄cedit potētiā diligendi ī ꝙͣtuꝫ huiꝰ ⁊ dilectōeꝫ. cū gͦ imago plus adhereat nat̉e
ꝙͣ ſimilitudo. ⁊ ſit prior naturalit̓ ꝙͣ ſimilitudo ſuꝑin ducta imagini. recte penes potētiaꝫ ꝯgnoſcēdi dete natur imago. ſil̓itudo penes potentiaꝫ diligendi. ſic̄ re corꝑali prior ē imago ꝙͣ color ꝗ ſuꝑinducit̉. Peinde queritur.§. ij. de multis differentijs que ponūt̉ inter imaginē ⁊ ſimi litudinē. ꝗa ſicut dicit Caſſiod̓. imago attendit̉ ẜm im mortalitatē. ſimilitudo ẜm ſimplicitateꝫ: ⁊ ita videt̉ ſi militudo eſſe prior ꝙͣ imago. Simplicitas.n. videt̉ eſſe prior immortalitate. ¶ Rnſio. Similitudo accipit̉ ge neralit̓ vt etiā ẜm immortalitatē dicat̉ ſil̓itudo. vn̄ ẜm que attendit̉ imago. ẜm illa attendit̉ ſimilitudo: ⁊ ẜm aliqͣ attēdit̉ ſil̓itudo ẜm q̄ nō attēdit̉ imago. vtpote ẜm ſimplicitatē: tn̄ aīa dicit̉ ad imaginē ꝓpter vitā eterni tatis. in qua imitat̉ deū: ẜm aūt ſimplicitatē n̄ dr̄. qꝛ hͦ pōt eſſe ꝯmune rebꝰ corꝑalibꝰ. q̄ n̄ dicūt̉ eē ad imaginē dei. ¶ Similiter intelligendū eſt qd̓ dicit Hugo. ima go ꝑtinet ad figurā. ſil̓itudo ad naturā: natura.n. prior eſt figura. Unde attendendū eſt ꝙ loquit̉ de ſil̓itudine ꝓut ſimilitudo eſt ꝯuenientia quaſi in forma. vt cū dꝫ ꝙ filius eſt ſimilis patri. in hͦ ꝙ eſt eiuſdē ſpēi. ſꝫ ſic nō attendit̉ ſil̓itudo ꝓut ſequit̉ imaginē. inqͣtū dicimꝰ homo eſt cōditus ad imaginē ⁊ ſil̓itudine dei. ⁊ nō d̓r̄ ad ſil̓itudinē ⁊ imaginē. ¶ Similit̓ vident̉ eſſe plures differentie quas ponit ipſe. vt cū dr̄ imago qꝛ rōnalis ſil̓itudo qꝛ ſpiritualis. Similiter cū dicit̉ ꝙ imago ſit qꝛ oīa in ipſa ſunt ẜm ſapientiā. ſimilitudo qꝛ ſimplex ẜm eſſentiā. Unde generaliter attendēdū eſt ꝙ duobꝰ modis attendūt̉ differētie. vel vt ſil̓itudo ſuꝑintelliga imagini. ⁊ ſic ꝓprie accipit̉: vel ẜm ꝙ ſil̓itudo extendit̉ vt qͦ ad priora imagine vel ꝯcomitātiā accipiat̉. ¶ Articulus quintus D quintū quo querit̉. ẜm quid ꝯueniat aīe vel homī. vtꝝ dicat̉ ꝯuenire ẜm corpꝰ. quia ſicut aug. dicit: hꝫ ptāteꝫ qua pōt. veritatē qua dei ſunt. bonitatē quā in ip̄m tendit. In hͦ etiā vi det̉ quod dicit aug. ꝙ in exteriori hoīe quedā trinitas inuenit̉: etſi nō ita expreſſa vt in interiori hoīe. vn̄ dicit in interiori hoīe ꝗ corrumpit̉. queramꝰ qūo poſſumus quandā trinitatis effigieꝫ. et ſin exp̄ſſiore. tn̄ ad dino ſcendū facilioreꝫ. Ex qͦ colligit̉. ꝙ homo ẜm corpꝰ dicit̉ ad imaginē. ¶ Pret̓ea. videt̉ ꝑ hoc quod dicit̉ in gen̄. ad imaginē ſua creauit illū: maſculū ⁊ feminā creauit illos: ſꝫ hec diſtinctio nō eſt niſi ẜm corpꝰ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ aug. in li. lxxxiij. q. qꝛ tale eſt vt ad ꝯtemplandū celum ſit aptius. magis in hoc ad imagineꝫ ⁊ ſimilitudinem dei ꝙͣ cetera corꝑa aīalium facta iure videri pōt. ¶ Itē ẜm ſenſibileꝫ videt̉ eſſe quedā trinitatis imitatio. ſicut on̄dit aug. ī li. de trini. Eſt.n. ſpēs memoralis ſiue me moria. ⁊ ꝯuerſio ſuꝑ ipſam reꝫ ꝑ noticiā. ⁊ dilecto que ſurgit ex his: gͦ cuꝫ in his ſil̓itudo trinitatis oſtendat. erit in ſenſibili ꝑte ꝯditus ad imaginē. ¶ Contra. Be da in glo. ad imaginē dicit̉ eē ẜm illaꝫ ꝑteꝫ quā irrati onalibus antecellit. ¶ Iteꝫ Caſſiod̓. quo poſſꝫ imago aut ſil̓itudo dei eē. ſi aīe hoīm mortis termīo includē rent̉. ¶ Iteꝫ ideꝫ. nec recte dicit̉ imago dei. niſi illd̓ qd̓ inheret ꝯtemplande incōmutabili veritati. ¶ Iteꝫ au guſti. Illa ꝑs imago dicit̉ eē. ẜm quaꝫ ꝑticeps eiꝰ eſſe poteſt: ꝑticipatio aūt hec eſt ẜm cognitōeꝫ ⁊ dilectōeꝫ: cum gͦ ẜm ſenſibilem vel corꝑalem non habeat hꝰ mol ꝑticipationem. non dicet̉ imago dei ¶ Rn̄ſio ſumpta ꝓprie ratione imaginis. non dicet̉ homo ad īmagin dei. nec ẜm corpus nec ẜm partem ſenſibilem. ſed ẜm partem intelligibilem vel rationalem. vnde lꝫ inueni atur quedam ſimilitudo trinitatis. non tamen dicetur imago: imago enim eſt expreſſa ſimilitudo. ſicut poſſi bile eſt in creatura.

.lxij. Queſtio
Deinde queritur. .§. j. Utꝝ aīa rōnalis ẜm inferiorē ꝑteꝫ dicat̉ ad imagineꝫ vel imago. an tm̄ ẜm ſuꝑioreꝫ. quod videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dicit aug. in li. de tri. Cum in natura mētis hūane querimꝰ trinitatē. in tota querimꝰ. nō ſeꝑantes actōꝫ rōnal̓ ī tē palibꝰ a ꝯtemplatōne eternoꝝ. ⁊ ẜm trinitatē dr̄ ima z0. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ſic ē in interiori hoīe ſic̄ in exteriori: ſꝫ ī xteriori ſic eſt. ꝙ taꝫ mulier ꝙͣ vir dr̄ eē ad imaginē: ſic erit in interiori hoīe: cū gͦ inferior ꝑs rōnis dicat mulier. erit ipſa dicta ad imaginē. ¶ Contra. aug. ī li. de tri. ex qua ꝑte ꝯſpectā ꝯſulit veritatē eſt imago dei. ex qua v̓o intēdit̉ ad inferiora agenda. nō ē imago dei. ¶ Iteꝫ in eodē. Eo ꝓprie imago eius ē. quo capax eiꝰ ē eiuſqꝫ ꝑticeps eē p̄t. qd̓ tāmagnū bonū niſi ꝑ hͦ ꝙ ima go eſt eius eſſe nō pōt. ¶ Item in eodeꝫ. In hac diſtri butōe nō recte dicit̉ imago dei. niſi illud qd̓ inheret cō templāde incōmutabili veritati. ¶ Ad hͦ dd̓m. ꝙ ꝓprie loquēdo imago dr̄ ẜm ſuꝑiorē ꝑteꝫ. ¶ Ad pͥmo obiectū dd̓m ē. ꝙ trinitas quedaꝫ attēdat̉ ẜm ꝑtē inferiorē. ſcꝫ ẜm ꝙ memīt intelligit ⁊ diligit hec inferiora: n̄ tn̄ ẜm illā dr̄ imago: nō.n. ẜm quālibet trinitatē viriū dr̄ ima go. ſꝫ ſolū ẜm illā qua memīt intelligit ⁊ diligit deum. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ hō exterior pōt dici ſenſualitas ſiue ꝑs ſenſibilis. ⁊ ſic nō ē ꝯueniētia vel ſil̓itudo inte rioris ⁊ exterioris hoīs: vel pōt dici exterior hō ꝓgreſ ſus temptatōis ẜm ꝙ fuit in pͥmis parentibꝰ. ⁊ ꝙͣtū ad hͦ quo ad ꝗd eſt ſil̓itudo in interiori hoīe ⁊ exteriori: qͦ ad hͦ.n. ē ſil̓itudo. ꝙ ſicut ī exteriori hoīe eſt triplex mō tus.ſ. ſerpētis. mulieris. ⁊ viri. ita ⁊ in interiori.ſ. ſen ſualitatis inferioris ꝑtis rōnis ⁊ ſuꝑioris. Quo ad hͦ aūt eſt diſſil̓itudo. quia in hoīe exteriori ē imago ex ꝑte viri ⁊ etiā ex ꝑte mulieris. nō tn̄ ita ē in hoīe interiori. ſꝫ ſolū attēdit̉ imago ex ꝑte viri.ſ. ſuꝑioris ꝑtis rōis. Deinde queritur..§. ij. Si eſt imago vel ad imaginē ẜm ſuꝑioreꝫ ꝑtē rōis. vtꝫ ẜm ꝙ trinitas inuenit̉ ī ea reſpectu dei. vel reſpectu ſui Et videt̉ ꝙ reſpectu ſui: ſicut.n. deꝰ memīt intelligit ⁊ diligit ſe. ⁊ ẜm hͦ dicit̉ trinitas. ad cuiꝰ imagineꝫ cōdi ta eſt aīa rōnalis. vt ſic ſit ſꝑ reditio ſuꝑ ſuā eēntiaꝫ. ⁊ ita videt̉ eē in aīa. cum aīa memīt ſe. intelligit ſe. ⁊ di ligit ſe: gͦ ẜm hec attendit̉ eē imaginis. ¶ Itē aug. ī li. de tri. Ecce mēs memīt ſui. intelligit ſe. ⁊ diligit ſe. hec ſi cernimꝰ. cernimus trinitatē: nōdū ꝗdē deū. ſꝫ iā ima ginē dei. gͦ aīa ẜm hec eſt ad imaginē dei. ¶ Cōtra. au guſti. ī li. eo. Hec trinitas mētis nō ꝓpterea imago dei eſt. qꝛ ſui memīt mens. ⁊ intelligit ⁊ diligit ſe. ſꝫ quia p̄t memīſſe intelligere ⁊ amare a quo facta ē: gͦ tm̄ dicetur imago inqͣtū hec in deū ꝯuertit̉. Quod ꝯcedenduꝫ eſt. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū primo dd̓m ē. ꝙ lꝫ in hoc ſit quedā ſil̓itudo. tn̄ qꝛ fit reditio ſuꝑ creaturaꝫ. ⁊ ita ſuꝑ defectibile. nō eſt imago ſumme trinitatis: iō oꝑtet vt vires ⁊ aīa ẜm ip̄as in deū ꝯuertant̉. ¶ Ad ſcd̓m au teꝫ dd̓m ē. ꝙ in p̄dicta aucͣte nō ſit relatio ad ip̄aꝫ an mā intelligentē. ſꝫ fit relatio ad deū. de qͦ prius habitꝰ ſermo. ſicut lr̄a precedēs ⁊ ſubſequēs on̄dit. lꝫ ab ali bus male intelligat̉. Articulus ſextus Dſextū quo querit̉. cū ꝯueniat ẜm ſuꝑiorē ꝑteꝫ. vtꝝ penes naturalia vel gͣtuita. ⁊ vtꝝ ẜm potentiā an̄ ẜm actū. Et videt̉ ꝙ tm̄ ẜm naturalia. qꝛ imago inſeꝑabile ē ab aīa. ſic̄ hēt̉ in glo. verū tn̄ in imagine ꝑtranſit hō. ¶ Itē augꝰ. xiiij. de tri. Nō vanitatē imagini dei tribueret. niſi deformē cerne̓t factā: nec tantū valere deformitatē. vt ſic auferat ꝙ ima zo ē. ¶ Cōtra. ſuꝑ illud pͣs. Signatū ē ſuꝑ nos ⁊cͣ. di t̉ triplex imago. creatōis. recreatōis. ⁊ ſil̓itudi nis. vnde innuit̉. ꝙ ẜm imaginē recreatōnis reformat̉
imago creatōis. vt ſimpl̓r ſit imago. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ imago attendit̉ penes vtrūqꝫ.ſ. penes nat̉alia ⁊ penes gͣtuita. ſꝫ different̉. Naꝫ eſt imago creatōis. ⁊ ē imago recreatōis. imago aūt creatōis attendit̉ penes potēti as naturales.ſ. memoriā. intelligētiā. ⁊ volūtate. Ima go v̓o recreatiōis attēdit̉ penes gratiā reformātē illas potētias. Prima eſt indifferent̉ in pct̄oribꝰ ⁊ in iuſtis alia aūt eſt tm̄ in iuſtis. Item queritur. .§. j. Utꝝ imago attendat̉ penes potētias vel penes actꝰ po tentiaꝝ. Et videt̉ ꝙ penes actꝰ. Nā ſicut dic̄ auguſti. imago in aīa attendit̉ penes iſta tria.ſ. mens noticia ⁊ amor: ſꝫ iſta tria n̄ ſunt potētie ſͦ actus potētiaꝝ. gͦ pe nes actus attendit̉ imago. ¶ Itē rō imaginis attendit̉ penes tria. ẜm ꝙ vnū ꝓcedit ex alio: vt ſic̄ filiꝰ ē a pr̄e ⁊ ſpūſſanctꝰ ab vtroqꝫ. ita ex memoria intelligētia. ⁊ ex vtroqꝫ volūtas. Sꝫ ꝯſtat ꝙ potētia nō ꝓcedit de poten tia. ſꝫ actus ex actu: gͦ imago attendit̉ penes actꝰ ⁊ non penes potētias. ¶ Cōtra. ſi imago attēdit̉ penes actꝰ. ⁊ nō penes quoſlibꝫ actꝰ. ſꝫ penes illos ẜm qͦs hꝫ ꝯuer ti in deū: nō eēt in hoīe niſi ẜm ꝙ actualit̓ ꝯuerteret̉ in deū. gͦ in pct̄oribꝰ nō eēt rō imaginis. cū nō ꝯuertunt̉ ī deū actualit̓. ¶ Itē dicit aug. ꝙ aīa dr̄ ad imaginē dei. nō qꝛ memīt. intelligit. diligit: ſꝫ qꝛ pōt memīſſe intelli gere ⁊ diligere: gͦ imago attendit̉ penes potētias. n̄ pe nes actus. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ imago attendit̉ penes potētias. tn̄ ẜm ꝙ ex illis hn̄t ęlici actus. Un̄ cum dic̄ aug. ꝙ imago attendit̉ ẜm mentē noticiā ⁊ amorē: n̄ ꝑ hͦ negat̉ ꝗn attendat̉ ẜm potētias. ¶ Ad hͦ qd̓ obijcit̉. potentia n̄ eſt ex potētia dd̓m. ꝙ lꝫ potētia ꝑ ſe abſo te ꝯſiderata nō ſit ex potētia. tn̄ in eliciēdo actū ſuū vna potentia dependet ab alia. ⁊ ita quodāmodo ē ex illa. Un̄ in eliciendo actū p̄intelligit̉ memoria an̄ intelligē tiā. vn̄ ꝙͣtū ad hͦ imitat̉ principal̓r memoria trinitateꝫ ꝑſonaꝝ ꝙͣtū ad ꝓceſſionē. Articulꝰ ſeptim Onſequēt̉ querit̉. qual̓r eſt repn̄tatiua ima ginis ipſa aīa. Dubitabit tn̄ aliꝗs. qūo ẜm predicta. memoriā intelligentia ⁊ volūtatē Fiat coaptatio ad trinitatē ꝑſonaꝝ. Dicit.n. augꝰ. me moria patri. intelligētia filio. volūtas ſpūiſancto ada ptatur: ⁊ rō hꝰ eſt. qꝛ ex memoria pͥme veritatis genera tur intelligētia eius. ex vtroqꝫ v̓o ꝓcedit amor prīe ve ritatis: memoria gͦ ē generās. intelligētia genita. amor ꝓcedēs: memoria gͦ patri. intelligētia filio. amor ſpūi ſancto. ¶ Contra. Ecc̄i.xvij. ẜm imaginē ſuā fecit illū Glo. ſicut ex pr̄e filiꝰ ⁊ ex vtroqꝫ ſpūſſanctꝰ. ita ex ītel lectu volūtas ⁊ ex vtroqꝫ memoria: gͦ intellectꝰ pr̄i. vo ln̄tas filio. memoria ſpūiſancto adaptabit̉. ¶ Itē aug. ī ſermone de imagine. Ex his qͣi excellētioribꝰ aīe digni tatibꝰ iubemur deū diligere. deut̄. vj. At qͣntuꝫ intelli gat̉. tantū ſꝑ in memoria habeat̉: nec ſolꝰ ſuffic̄ intelle ctus. niſi ſit volūtas ī amore eiꝰ: nec hec duo ſufficiunt niſi addat̉ memoria. qua ſꝑ ī mēte intelligētis ⁊ diligē tis maneat deꝰ: memoria gͦ ꝓcedit ex intelligētia ⁊ vo lūtate. nō gͦ aptabit̉ patri. ¶ Rn̄dendū. Eſt memoria innata. ⁊ acꝗſita: memoria veritatis innata ē pͥncipiū intelligētie ⁊ volūtatis. Eſt.n. ſic̄ dictū ē. vis ꝯẜuatiua ſil̓itudinis pͥme v̓itatis imp̄ſſe a creatōe: ⁊ ẜm hoc me moria attribuit̉ pr̄i. intelligētia filio. volūtas ſpūiſct̄o Memoria v̓o acꝗſita pͥme v̓itatis p̄t ꝯſiderari duobus modis. qꝛ ꝙͣtū ad fieri. aut ꝙͣtū ad eē: ꝙͣtū ad fieri natu ralit̓ ꝓcedit memoria acꝗſita ex intellectu ⁊ volūtate. ⁊ ẜm hͦ intellectꝰ ꝗ ē generas v̓itatē. attribuit̉ pr̄i. volun tas q̄ ē genita filio. memoria ex vtroqꝫ ꝓcedēs ſpūiſct̄o Ꝙtū ad eē v̓o memoria v̓itatis acꝗſita. p̄t eē pͥncipiuꝫ v̓itatis intelligētie ⁊ volūtatis. ẜm hec fiat aſſigͣtio ſic̄ priꝰ. memoria pr̄i ⁊cͣ. ¶ Item dubitabit aliꝗs de hͦ qd̓

dicit aug. in li. de tri. ꝙ actus iſti ſeſe ſunt circūcidētes memīſſe. intelligere. velle: vt ſit ſil̓itudo potētiaꝝ ad ꝑ ſonas dīnas. ſicut dicit dama. v̓bigr̄a. qd̓ memī intelli o volo. ⁊ qd̓ intelligo memī ⁊ volo. ⁊ qd̓ volo memī ⁊ ītelligo. ¶ Contra. intelligētia eſt reſpectu aliquorū. reſpectu quoꝝ nō eſt volūtas ⁊ etiā memoria. memīmꝰ enī ⁊ intelligimꝰ mala. ⁊ nō volumꝰ ea: nō gͦ qd̓ intelli mus ⁊ memīmꝰ. volumꝰ. ¶ Rn̄det̉. nō dicūt̉ ſeſe cir cūcedere. niſi cū ſunt ſuꝑioris ꝑtis rōnis reſpectu pͥme veritatis: ⁊ tūc ſeſe niſi circūcedūt. vel cū ſunt inferio ris ꝑtis rōnis reſpectu ſuipſius. que memīt ſe. intelli git ſe. ⁊ diligit ſe: vel reſpectu eius ad qd̓ nata ē. q̄ n̄ p̄t nō amari. nec etiā ignorari habitu. Reſpectu v̓o alio rū que nō ſunt. vel illud a quo ipſa ē. vel illud qd̓ ip̄a ē vel ea ad que nata ē. ſicut ſunt tꝑalia ⁊ oꝑatōes volun tarie n̄ ſę circū incedūt ſiue nccͣio ꝯcomitant̉. ¶ Mēbruꝫ. vj. principale huius D ſextum principale mēbrū quo querit̉ de ordine aīe rōnalis in vniuerſitate cre aturaꝝ. videt̉.n. ꝙ poſt ordinē intelligen tie angelice debeat eſſe ordo aīe rōnalis. Intelligētia.n. angelica ē ſub̓a incorporea ſeꝑata a cor pore: cū gͦ incorporeū ſit prius dignitate corporeo. ⁊ ſe ꝑatū a corꝑe inſeꝑabili a corpore: ſeꝑabilis v̓o ſub̓a di gnior inſeꝑabili: aīa v̓o rōnalis ſit ſub̓a inſeꝑabilis a corꝑe. nō dependēs ẜm eſſentiaꝫ a corꝑe. ſenſibilis v̓o aīa ⁊ regetabilis ſit inſeꝑabilis a corꝑe: recte aīa rati onalis collocari debet in vniuerſo poſt angelicā intelli gentiā. ⁊ ante ſenſibilē aīaꝫ ⁊ vegetabileꝫ. ⁊ hec oīa an̄ corporeā ſub̓aꝫ. ſicut p̄habitū eſt. ¶ Iteꝫ principiū mo tus nobilius eſt ꝙͣ illud cuiꝰ eſt principiū.ſ. mobile. cū gͦ corpꝰ ſit mobile. ⁊ aīa ſit principiū motiuū. ⁊ maxīe rōnalis: recte erit prior in vniuerſo corꝑe: recte gͦ poſt lucē. hͦ eſt intelligētiā angelicā. que pͥmo die ꝯditae. de beret eſſe ordo aīe rōnalis. ¶ Iteꝫ aīa rōnalis ē cōdita ad imaginē. cū gͦ res deberet habere ordinē ẜm maiorē ⁊ minorē appropinquatōꝫ ad deū. debet aīa rōnalis vl̓ immediate ordīari poſt deū. vel poſt intelligētiā ang licā que aliquā facit influentiā ſuꝑ aīaꝫ rōnalē.ſ. ꝯſili orū ⁊ illuīatōnū. ¶ Contra. aīa rōnalis hꝫ eēntialē cō ꝑatōꝫ ad corpꝰ. corpꝰ aūt ſuū poſterius ē alijs corꝑibꝰ: oīa.n. corꝑa ordinant̉ ad illud tanꝙͣ vltimū rōne qͣ vni tur aīe rōnali. In corꝑe.n. hūano eſt potētia ad actum ꝑfectiorē. ꝙͣ ſit in corꝑe hn̄te tm̄ potentiā ad aīaꝫ ſenſi bilē vel vegetabilē. Eſt.n. in corꝑe hūano potētia ad a ctū locutōis ꝑ quā eſt oīm ſignatio. ¶ Preterea. ī cor pore hūano ē vis ordinata ad ꝓductōꝫ corꝑis aīabilis ꝑ aīam rōnalē. qd̓ nō eſt in alio corꝑe: gͦ corpꝰ ē digni quo ad hͦ alijs corꝑibꝰ. ¶ Forte dicet̉. ꝙ hͦ ē veꝝ in cor poribꝰ inferioribꝰ. ſꝫ hͦ nō eſt in corꝑibꝰ ſuꝑceleſtibꝰ: nā illa corꝑa digniora vident̉ eſſe hoc corꝑe. eo ꝙ ſunt prī cipiū trāſmutatōis in hͦ corꝑe. ſicut etiā ī alijs corꝑibꝰ. ¶ Sꝫ huic obuiat. ꝙ etiā corpꝰ ſuꝑceleſte ad hͦ corpus ordinat̉. Dicit̉.n. aob. xiiij. Nō reſurget hō donec atte rat̉ celū. gͦ attritio celi ē p̄ambula ex dina diſpoſitione ad reſurrectōꝫ corꝑis hūani: ſꝫ attritio celi n̄ aliud ē ꝙͣ ſtatus eiꝰ inqͣtū eſt mobile. gͦ ſtabit celū an̄: hͦ aūt non eſſꝫ niſi motus eius ordinaret̉ ad mutatōꝫ. ⁊ innoua tio eius ad innouatōꝫ. gͦ ſuꝑiora corꝑa ſunt ordīata ad corpꝰ hūanū tāꝙͣ ſuū vltimū. ¶ Pretea. dicit̉ Ro. viij. expectatio creature reuelatōeꝫ filioꝝ dei expectat. Et poſt ſeꝗt̉. oīs creatura ingemiſcit ⁊ ꝑturit vſqꝫ adhuc. vbi dicit glo. Oīa elemēta cū labore ſua explēt officia: ſicut ſol ⁊ luna n̄ ſine labore ſtatuta ſibi implēt ſpacia quod ē cauſa noſtri. Un̄ quieſcent nobis aſſumptis: gͦ etiā illa corꝑa ordinata ſunt ad corpꝰ hūanū: gͦ cuꝫ cor pus hūanū ſit ordinatū ad aīaꝫ rōnalē. erit aīa rōnal̓ vltimū in vniuerſo. Hoc etiā on̄dit ipſa ꝯditio ī oꝑbꝰ
pͥmis. Nā poſt omīa dicit̉ ꝙ fecit hoīeꝫ: ⁊ exprimit̉ ſua ꝯditio ⁊ ẜm corpꝰ ⁊ ẜm aīaꝫ. ꝑ hͦ qd̓ ſeꝗt̉. formauit ho rinē de limo terre. ⁊ inſpirauit ī eo ſpiraculum vite ¶ Forte diceret̉. ꝙ eē aīe rōnalis. īqͣtū ē aīa. ē ẜm hūc modū. ſꝫ n̄ ẜm ꝙ ſpūs: ꝓut.n. eſt ſpūs. n̄ viderit depen dentiā hr̄e nature nec ꝯꝑatōꝫ ad corpꝰ: ⁊ ita ꝙ aliū or dinē habere debeat. ¶ Cōtra hͦ ē qd̓ dicit aug. ſuꝑ gen̄. ꝙ ſꝑ hꝫ ſpūs rōnalis intentōꝫ ad corpꝰ vel inclinatōꝫ: gͦ aīa rōnalis etiā ꝓut ē ſpūs. cū adhuc hēat aliquā in clinatōꝫ ad corpꝰ ⁊ poſſibilitatē. vt ſit ꝑs hoīs eēntial̓. ordinabit̉ in vniuerſo. ea ordinatōe qͣ hō ordinat̉. ergo erit finis ſiue terminꝰ creaturaꝝ. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ aīa rōnalis hͦ mō ordinabit̉. tanꝙͣ vltimū in vniuerſo: ⁊ ſicut ſuū eē nō habuit anteꝙͣ ꝯiūgeret̉ cū corꝑe. immo creat̉ ⁊ creando infundit̉. etiā ẜm ꝙ ſpūs. ita nō habe aliquē ordinē niſi in oꝑe ſexte diei. ¶ Ad obiecta autē in ꝯtrariū dd̓m eſt. ꝙ lꝫ incorporeū ſit digniꝰ corporeo. ⁊ ſeꝑabile inſeꝑabili: nō tn̄ ẜm hͦ accipit̉ ordo ī vniuer ſo. qꝛ nec habuit eē anteꝙͣ eēt in corꝑe: ⁊ ſi hr̄et eēntial̓r reſpiceret corpꝰ. ⁊ ideo totalit̓ ordinat̉ ẜm eē totius in vniuerſo. ſicut etiā ſenſibilia ⁊ vegetabilia. ¶ Ad illd̓ qd̓ ſecūdo obijcit̉. ꝙ eſt principiū motꝰ ⁊ ita digniꝰ. di cendū ꝙ hͦ eſt verū. ꝙ ſcꝫ dignior ē corꝑe: ſꝫ lꝫ fructꝰ ſit dignior nō tn̄ p̄cedit floreꝫ: ſic nec aīa rōnalis precedit ſuū corpꝰ. ſꝫ eſt ꝑfectio corꝑis organici potētia vitā ha bentis. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ lꝫ ꝯdita ſit ad imaginē dei ⁊ ita quandā habeat immediatōꝫ ad deū: nō tn̄ in vni uerſo ordinat̉ ꝓpt̓ hītudinē eēntialeꝫ ad corpꝰ. ẜm quā ꝯſtituta eſt quaſi mediū quoddā inter corpus ⁊ deū. vt ipſa ꝑ ſe ordinaret̉ ī deū. corpꝰ v̓o mediāte ip̄a aīa: aīa enī ꝑ ꝯtemplatōꝫ ⁊ dilectōꝫ ſurſuꝫ fert̉ naturalit̓: cor pus v̓o lꝫ ex quadā materia tēdat deorſuꝫ. hꝫ tn̄ ex ꝑte aīe rōnalis vt trahat̉ ſurſuꝫ ad immortalitatē. in qua ꝑ aīam quo. lāmodo deo aſſil̓atur. ¶ Queſtio. lxiij. de anima in comꝑatione ad corpus. Ictum eſt de ani a ẜm ſe ⁊ ꝯditōnibꝰ ſuis. Nūc dd̓m eſt de ea ẜm ꝯꝑatōꝫ ad corpꝰ. Primo qͣtū ad ꝯiūctōꝫ. Scd̓o ꝙͣtū ad eē eiꝰ in ſeꝑabilitate autē erit ſermo in vltima ꝑte q̄ ſpectat ad corꝑe. Tercō ꝙͣtū ad ſeꝑabilitatē. De retributōꝫ ꝙͣtū ad ꝯiūctōꝫ. ¶ Primo q̄rit̉. ſi ſint ꝯiūg bilia. ¶ Scd̓o. ſi ꝯiūgūt̉. vtꝝ ſine medio an ꝑ mediuꝫ ¶ Tercio. ſi ꝑ mediū. vtꝝ ꝑ vnū an ꝑ plura. ¶ Quarto qūo ꝯiūgunt̉ ſiue vniūt̉. ¶ Nembruꝫ primū Rimo q̄rit̉. vtꝝ ſint ꝯiūgibilia. Q n̄: vi det̉. qͦꝝ.n. maior ē ꝯueniētia. n̄ ꝯiūgūt̉ v vnū fiat ex ill̓. gͦ ml̓tofortiꝰ qͦꝝ mīorē cō corpꝰ celeſte ⁊ corpꝰ elemētatū. ꝙͣ int̓ corpꝰ elemētatuꝫ ueniētia. Sꝫ maior ē ꝯueniētia ī nat̉a int̓ ⁊ incorporeū. Sil̓r maior ē ꝯueniētia int̓ corpꝰ celeſte ⁊ ſelemētatū. ꝙͣ int̓ incorporeū ⁊ corpꝰ: ſꝫ corpꝰ celeſte no ꝯiūgit̉ vt faciat vnū ī nat̉a cū elemēto vel elemētato. nec ineo reū facit vnū cū elemēto vl̓ elemētato: ſꝫ aīa rōnal̓ ꝰ hūanū ſic ſe hn̄t. ſic̄ incorporeuꝫ ⁊ cor ēt̉ vt fiat vnū ī nat̉a ex ill̓. Ꝙ autē n̄ ꝯij ī nat̉a cū elemēto vel elemēta eēt ſimplex. gͦ eēt ꝯpoſitū ex corpoꝝ: ſꝫ nullū ē tale niſi elemētatū naturi gͦ eēt ele zelemētatum n̄ ꝯpoīt̉ niſi ex elemētis. t celeſte n̄ ē elemētū. gͦ n̄ ē ex qͦ ꝯpoīt̉ elemētatū rō aūt elemēti ē. ex qͦ cū alio tētia fit aliꝗd in actu. Cū gͦ hec ratō remoueat̉a ore celeſti. celeſte pre inferiori: nō eſt faciēs vnū ī natura cū aliquo cō

Queſtio .lxiij.
ꝫdiſtent aīa rōnalis ⁊ corpꝰ elemētum vel cum elemētatū. n̄ facient vnū in natura. ¶ Pret̓ea. corpꝰ ce leſte nō eſt ī ral̓r diuiſibile. gͦ nec ſegregabile vel cō gregabil od n̄ eſt tale n̄ eſt vnibile cū alio corꝑe. corpꝰ celeſte nō eſt vnibile. gͦ nec eſt aīa rōnal̓ ꝑ hunc iodu mu fortius. ¶ Itē quecūqꝫ ſunt ꝯpleta ſuo ge nere. nō etiā hn̄t poſſibilitatē ꝓut hmōi ad vlteriꝰ ens. Un̄ ignis ⁊ aer vt ſunt in ſua ſpera. ꝯpleta ſunt in quo zenere. nec hn̄t poſſibilitatē ꝓut hmōi ad aliꝗd vnū in atura: cū gͦ aīa rōnalis ⁊ corpꝰ hūanū ſe habeāt vt en tia ꝯpleta in ſuo genere. In genere.n. corporeoꝝ eſt cō pletiſſimū corpꝰ: in incorporeoꝝ genere valde ꝯpletū ē aīa rōnalis vt ꝑ ſe potēs ſubſiſtere. gͦ ꝓut hmoi n̄ hn̄t poſſibilitatē ad vlterius ens in natura: ſꝫ oīa ꝯiūgibi lia ī vnū natura ſunt poſſibilia. gͦ aīa rōnalis ⁊ corpꝰ illud n̄ ſunt ꝯiūgibilia. ¶ Itē videt̉ ex ſil̓itudine micro coſmi ⁊ mecracoſmi: nā nō fit vnū ex motore celi ⁊ ce lo: gͦ pari rōne ex motore corꝑis hūani ⁊ corꝑe hūano. Itē quecūqꝫ ſub̓e nō hn̄t ꝯn̄eꝫ materiā. nō vniūt̉ ad uicē in vnā naturā: ſꝫ aīa rōnalis ⁊ corpꝰ hūanū ſūt hmōi. gͦ nō vniūt̉ vt ꝯiūgant̉ in vna natura. ¶ Contra g. in li. de aīa ⁊ ſpū. ſunt corꝑis ⁊ aīe quedā ſil̓ia ſcꝫ premū corꝑis ⁊ infimū aīe. quibꝰ ſine naturali cōfu ſione ꝑſonali tn̄ vnionē facile ꝯiūgi pn̄t: ſil̓ia eī gaudēt ſimilibꝰ: ſꝫ aīa que vere ſpūs ⁊ caro q̄ vere corpꝰ ē. ī ſuis extremitatibꝰ ꝯuenient̉ ⁊ facile vniūt̉ in fantaſtico aīe quod corpꝰ nō eſt. ſꝫ ſil̓e corꝑi. ⁊ ſenſualitate carnis que vere ſpūs eſt. qꝛ ſine aīa fieri nō p̄t. ¶ Iteꝫ in eodeꝫ. cō ueniētiſſima media ſunt carnis ⁊ aīe. ſenſualitas car nis que maxime ignis ē ⁊ fantaſticus ſpūs. qd̓ igneus or dicit̉. ⁊ celeſtis origo. mira ſocietas carnis ⁊ aīe ſpūs vite ⁊ limi terre. Sic.n. ſcriptū eſt. Fecit deus ho minē de limo terre ⁊ inſpirauit in faciē eius ſpiraculū vite. ¶ Iteꝫ ex rōne quā ponit ph̓s arguit̉. aīa ē ꝑfectō corꝑis phyſici organici ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ome id quod coīcat alteri in paſſionibꝰ. ꝯuenit in vnū cū illo: ſꝫ aīa ⁊ corpꝰ coīcant in paſſionibꝰ. gͦ ⁊cͣ. Ꝙ aūt coīcant in paſſioni bus pꝫ ꝑ hoc. ꝙ ad mutatōꝫ factā ī corꝑibꝰ ſeꝗt̉ imme diate mutatio in aīalibꝰ. ⁊ ecōuerſo. vt in gaudio ⁊ tri ſticia ⁊ hmōi paſſionibꝰ. ¶ Iteꝫ om̄e quod ꝯtinet alteꝝ ⁊ ſaluat ꝑ modū forme. facit vnū cum illo quod ꝯtinet̉ ⁊ ſaluat̉. ſꝫ aīa eſt hmōi: ipſa.n. ꝯtinet ⁊ ſaluat corpus ens in corꝑe: recedente v̓o deſtruit̉ ⁊ diſſoluit̉ corpꝰ. ipſa ē ꝑfectio corꝑis. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ꝯiūgibilia ſun aīa ⁊ corpꝰ. ⁊ vniūt̉ in vnū vt fiat vna natura. ¶ Ad ob iectū aūt in ꝯtrariū dd̓m eſt. ꝙ lꝫ minꝰ diſtent ī natura corpꝰ celeſte ⁊ corpꝰ elementū vel elementatuꝫ ꝙͣ aīa ⁊ corpꝰ hūanū. ⁊ illa nō faciūt vnū ꝑ ꝯpoſitōꝫ. nihilomīꝰ hec faciūt vnū ꝑ ꝯpoſitōꝫ. qꝛ vnū illoꝝ eſt poſſibile re ſpectu alteriꝰ. nō tm̄ vt mobile reſpectu motoris. ſed vt materiale reſpectu ſue ꝑfectōis. ¶ Pret̓ea. vt different̉ cliciat̉ actꝰ a potētia aīe hꝫ ꝯpoſitōꝫ cū corꝑe orgaīco: lꝫ.n. aīa intellectiua rōne intellectꝰ n̄ determīet ſibi or ganū. nihilominꝰ rōne aliquoꝝ actuū ꝗ ꝑtinēt ad ſenſi bile vel vegetabile. vel eoꝝ qui ꝯſequēt̉ ad intellectuꝫ. de termīant ſibi organū. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m. ꝙ lꝫ vtrūqꝫ in ſuo genere ſit completū. nec reſpiciat vlterius perfe ctionē ſui generis. vt corpꝰ n̄ reſpiciat vlteriꝰ ꝑfectōeꝫ corꝑaleꝫ in natura: nihilominꝰ reſpicit corpꝰ vlteriora ꝑfectōꝫ ſpūaleꝫ ſiue aīalē. que ē mediāte vita: ⁊ hec eſt ꝑfectio nobilior p̄dicta. Nec eſt ſimile de alijs duobus ꝑfectis. quoꝝ vnū eſt natū ꝑ ſe ſubſiſtere ſine alteriꝰ ad tuuamēto: talia.n. duo nō dicūt̉ in natura vnibilia. vt ignis in ſua ſpera. ⁊ firmamentū in ſua ſpera: tn̄ vnuꝫ ab altero ꝙͣtū ad termīatōꝫ figure. vel ꝙͣtū ad ratōneꝫ motus. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ de ꝯꝑatōne macro coſmi ⁊ mecracoſmi. dd̓m eſt. ꝙ in mecracoſmo n̄ ē cō ꝑatio corporei ad incorporeū. niſi ẜm ratōꝫ mouentis ⁊ moti: corpꝰ.n. illud nō indiget vt ſubſiſtat ꝑ creaturā illā. ſꝫ tm̄ vt moueat̉: corpꝰ v̓o hūanū indiget aīa. n̄ tm̄
vt moueat̉ hetiā vt in eē in quo ē ſubſiſtat ⁊ ꝑmaneat: ⁊ ideo duplicē hꝫ o atōꝫ. vt mobilis ad motorē. ⁊ ꝑfe ctibilis ad ꝑfectōꝫ ſuā: vn̄ vnū ī nat̉a ꝯſtituūt.ſ. hoīeꝫ. ¶ Ad vltimū rn̄dēdū ꝑ interp̄tatōꝫ maioris. hec.n. eſt falſa. quecūqꝫ n̄ hn̄t ꝯn̄eꝫ naturā. nō vniūt̉ inſtātia in compoſito ex materia ⁊ forma. ¶ Nembꝝ ſecūdū D ſecūdū ſuppoſito ꝙ ꝯiūgant̉ vel vniāt̉ in natura. querit̉. vtꝝ ꝯiūgāt̉ ſine medio aut ꝑ mediuꝫ. Et videt̉ ꝙ ſine medio. ꝗa nibilitas vt videt̉ ē drn̄tia eēntialis int̓ aīaꝫ ⁊ angelū: gͦ cū aīa vniat̉ corpori vnibilitate vnit̉ ſua eēntia. ſꝫ quod vnit̉ ſua eēntia. vnit̉ ſine medio: vni tur gͦ aīa corpori ſine medio. ¶ Itē ſi ꝯiūgant̉ ꝑ mediū cū vnū ſit corporeū ⁊ alteꝝ incorporeū. neceſſe ē mediu eē corporeū ⁊ incorporeū ī ꝑte: quod cū impoſſibile ſit ſcꝫ aliꝗd eē in his duobꝰ generibꝰ. ſꝫ tm̄ eſt in altero: n̄ habebūt iſta duo mediū aliqd̓. ¶ Sil̓r obijcit̉. cum aīa ſit ſimplex ſicut dicit aug. in qōne veteris ⁊ no. teſta. ⁊ corpꝰ ſit ꝯpoſitū: nihil aūt mediū ſit inter ſimplex ⁊ cō poſitū: n̄ erit mediū int̓ aīam ⁊ corpꝰ cui ꝯiūgit̉. ¶ Pre terea. inter materiā ⁊ formā que ei vnit̉. nō intercidit mediū: cū gͦ corpꝰ ſit ſicut materia. aīa v̓o ſicut forma. nō eſt ncc̄e intercidere mediuꝫ ī natura. ¶ Pretea. int̓ aīaꝫ vegetabileꝫ ⁊ ſuū corpꝰ n̄ eſt ncc̄e intercide̓ mediū in plantis: cū gͦ aīa rōnalis ſe habeat ad ſuū corpꝰ ꝯſi milit̓. nō eſt ncc̄e intercidere mediuꝫ. ¶ Forte diceret̉. ꝙ aīa ſuis potētijs vnit̉ corpori. ſicut videt̉ dicere augͥ. in li. de aīa ⁊ ſpū: ſꝫ hͦ nō remouet qn̄ ꝑ ſe ꝯiūgāt̉. Nam cū eſſe ꝑ prius attribuit̉ eēntie ꝙͣ ip̄i potentie: ⁊ ſimil̓r eēntie corꝑis ꝙͣ potētijs eiꝰ: corpꝰ aūt ⁊ aīa ſe reſpiciūt natural̓r. gͦ prior ē reſpectu eēntie aīe ⁊ corꝑis ꝙͣ viriū inter ſe: gͦ ꝯiunctio eēntie aīe cū corꝑis eēntia. eſt natu raliter prior. lꝫ ſit tꝑe ſil̓: gͦ ſine medio ī eē vniūt̉. ¶ Cō tra obijcit̉ ꝑ ſimilitudinē ſumptaꝫ ex verbis ph̓oꝝ. Ea enī q̄ magis ſunt diſtantia. vt ignis ⁊ terra. n̄ ꝯueniūt niſi ꝑ mediū: aqͣ v̓o ⁊ terra dicūt̉ ꝯueīre ī vnū aliquod ſine alijs q̄ n̄ int̓ ſe diſtāt. Nā ſi diceret̉ ignis immedi ate ꝯuenit cū terra in carbone. hͦ nō eſt veꝝ: materia ei illa n̄ eſt pure terra. ſꝫ ē ꝯpoſituꝫ ex alijs. lꝫ plus dicat̉ denomīari ab illo: gͦ q̄ diſtāt adinuicē. quāto magis di ſtant. tanto magis indigēt medio vt ꝯueniāt ī vnuꝫ na tura. ¶ Pret̓ea. aīa rōnalis ad hͦ ꝙ ꝯiūgat̉ corpori exi git diſpoſitōes aptātes. quibꝰ fit aptatio corꝑis ad re ceptōꝫ ip̄ius. hoc aūt n̄ ē niſi ꝓpter maximā diſſimilitu dinē eius ad corpꝰ. gͦ aīa rōnalis ⁊ corpꝰ q̄rūt mediuꝫ. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ aīa rōnalis ꝯiūgit̉ ſuo corpori. vt motor mobili. ⁊ vt ꝑfectio formalis ſuo ꝑfectibili: ꝓut aūt eſt motor hꝫ potētias medias quibꝰ mouet̉ corpus ꝓut eſt organū aīe. ⁊ illa via dicit̉ hr̄e potētias ꝓ me dio. ¶ Preterea. ſpūs qui dicūt̉ vitalis ⁊ aīalis. defe rūt tanꝙͣ mīſfrantes actū viriū ꝑ corpus: eo aūt modo quo eſt ꝑfectio ⁊ corpꝰ ꝑfectibile. lꝫ habeat diſpoſitio nes p̄ambulas que dicūt̉ quodāmodo media: nō tn̄ ex igit̉ mediū ī vnione. immo ſeipſa vnit̉ aīa corpori. Ꝙ aut habeat diſpoſitōnes medias in aptatōne. pꝫ per hͦ quod dic̄ aug. ꝙ vegetat̉ ⁊ creſcit ⁊ organizat̉ ⁊ forma tur: hͦ aūt n̄ poſſꝫ eē. niſi eēt aliq̄ v̓tutes ſpūales q̄ iſta facerēt. ⁊ ideo in aptatōe ſunt media. ī ipſa d̓o vnione ſeipſa ꝯiūgit̉ corpori. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ rōne pri me ꝑtis. dd̓m ꝙ eēntia ip̄iꝰ aīe n̄ ē ſua vnibilitas. lꝫ ſe ipſa vniat̉. ¶ Ad ſcd̓m d̓o dd̓m ē. ꝙ lꝫ aīa ſit incorpo rea. ⁊ ip̄m cui vnit̉ ſit corpꝰ: n̄ ꝓhibet illa hr̄e mediuꝫ. pōt.n. eſſe tanta diſtātia vniꝰ ab altero. vt incorporeuꝫ ex ꝑte ſua hr̄et mediū. ſic̄ aīa hꝫ media ex ꝑte ſua vires aīales ⁊ vitales ⁊ nat̉ales: ⁊ corpꝰ ex alia ꝑte hꝫ mediū ſpūs tres rn̄dētes. ⁊ illud ex viā qͣ motor ⁊ organuꝫ qd̓ eſt mobile ꝯiūgūt̉. ¶ Sil̓r rn̄dendū eſt ad terciuꝫ. quia enī aīa eſt ſimplex reſpectu corꝑis. ⁊ corpꝰ hꝫ ꝯpoſitōꝫ

nō eſt neceſſe ꝙ ſit immediatio: pōt.n. corpus habe̓ ma ximā ꝯpoſitōꝫ. rōne cuiꝰ pōt minꝰ ꝯpoſitū eē mediuꝫ: ⁊ aīa rōnalis cū ſit ſimplex. pōt hr̄e mediū in gene̓ inco porei quod ē mīoris ſimplicitatis. ſic̄ eſt vis ſenſibil̓ ⁊ vegetabilis: ⁊ ita ex vtraqꝫ ꝑte p̄t hr̄e mediū ad prepa ratōeꝫ. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ de materia ⁊ forma dd̓m ꝙ illo mō ſine medio vniūt̉. lꝫ alio mō mediū ha beāt. ¶ Ad aliud d̓o qd̓ obijcit̉ de aīa vegetabili ⁊ ſuo corꝑe dd̓m eſt. ꝙ ad vnionē ꝑfectōis cū ſuo ꝑfectibili ſi mile ē ī mediatōne. ſꝫ nō quō ad ꝯꝑatōꝫ in corꝑe. aīa eī vegetabilis immediate oꝑat̉. rōnalis v̓o oꝑat̉ median te ſenſibili. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ex alia ꝑte. ꝙ reꝗ rit̉ mediū. hͦ nō eſt niſi in quadā ꝯgruitate rei vtriuſqꝫ generis adinuicē diſtātis. n̄ quo ad ratōꝫ vnionis: ſic̄ enī ignis ⁊ terra in ſuo genere entia. reqͥrūt aquam ⁊ aereꝫ ꝓ medijs. cū aūt veniūt ad mixtionē. vnūquodq alteri miſcet̉ ⁊ fit vnū cū illo. vt ꝙ int̓ ignē remiſſum a ſua virtute ⁊ terrā remiſſaꝫ a ſua v̓tute. nō ē mediū po nere ī mixto. lꝫ ſit ī mixtōne: ita ē int̓ aīaꝫ rōnalē qͦda mō ⁊ ſuū corpꝰ. In aptatōe.n. ip̄a media vtrobiqꝫ int̓ cidūt. in vnione v̓o ī termīo n̄ ē mediū int̓ aīaꝫ ⁊ corp Hec aūt on̄dit alia rō ſupͣdicta ſumpta ex illa ꝑte. loꝗ tur.n. de medio in adaptatōne. ¶ Membrum tercium D terciū quo querit̉. vtꝝ eo mō qͦ hn̄t me diū. hēant vnū vel plura. ꝓpter maximā diſtantiā: nō.n. aīa rōnalis ē vltimū ī ge nere incorporeoꝝ: nec corpꝰ primū in ge nere corporeoꝝ. ſꝫ vltimū. Querit̉ gͦ. vtꝝ vnū tm̄ ſit ex ꝑte aīe. ⁊ alteꝝ ex ꝑte corꝑis: an plura vtrobiqꝫ. Et vi det̉ ꝙ vnū tm̄ ex ꝑte aīe. ⁊ vnū ex ꝑte corꝑis. ꝑ hͦ qd̓ dic̄ aug. in ſupͣdictis aucͣtibꝰ in li. de aīa ⁊ ſpū. ¶ Pret̓ea inter aīaꝫ rōnalē ⁊ corpꝰ ex ꝑte aīe rōnalis eſt vis ſen ſibilis vl̓ vegetabil̓. ex ꝑte corꝑis ſpūs. gͦ vtrobiqꝫ ſuffi cit vnū mediū. ¶ Cōtra. aīa rōnalis eſt ſub̓a incorpo rea motiua cognoſcitiua ſeꝑabilis ſiue nō dependēs a corꝑe: corpꝰ v̓o cui vnit̉ tanꝙͣ organo ſiue ꝑfectibili. eſt corpus ꝯpoſitū ex elemētis ꝯplexionatū. Ex ꝑte d̓o in corporei eſt ſub̓a incorporea motiua. n̄ ꝯgnoſcitiua. in ſe ꝑabilis a corꝑe.ſ. vegetabili. ⁊ ſub̓a incorporea moti ua ⁊ cognoſcitiua inſeꝑabilis.ſ. ſenſibil̓: ⁊ ita duo ſūt media. Ex altera v̓o parte eſt corpꝰ ꝯpoſitū ex elemen tis. n̄ ꝯplexionatū ⁊ corpꝰ n̄ ꝯpoſitū ex elemētis. ⁊ iſta duo ſunt media. ⁊ iſta qͣtuor erūt media int̓ aīaꝫ rati onaleꝫ ⁊ ſuū corpꝰ: duo ex vna ꝑte. ⁊ duo ex altera: ſpi ritus.n. eſt corpus nō ꝯpoſitū ex elemētis. humor v̓o ē corpꝰ ꝯpoſitū ex elemētis ſꝫ n̄ ꝯplexionatū. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ eo mō quo ꝯtingit eſſe media qͣtuor. hꝫ media ſupͣdicta. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dd̓m ē. ꝙ aug. ī li. de aīa ⁊ ſpū loquit̉ de his medijs que ꝑtinēt ad ꝯgni tionē vel motū ſenſualeꝫ. vbi tm̄ requirit̉ vnū medium ex ꝑte aīe. alteꝝ ex ꝑte corꝑis: ex ꝑte aīe ſenſualitas. ex ꝑte corꝑis ſpūs aīalis ꝗ vocat̉ fantaſticꝰ: ⁊ tūc dr̄ fan taſticū n̄ corpꝰ. qꝛ n̄ eſt corpulētū: ſenſualitas v̓o dicit̉ ſpūs. ꝗ n̄ hꝫ oꝑatōꝫ p̄ter corpꝰ quēadmodū aīa ẜm in tellecti ¶ Nembrū quartuꝫ D quartū quo querit̉ de mō vnionis aīe rōnalis cū corꝑe. Cū.n. multi ſint modi ¶ ꝯiūctionū. Eſt.n. vnū ꝯꝑatōne. quo ma teria ⁊ forma vniūt̉: vnū ꝯtinuatōe. ſicut ꝑtes quātitatis ꝯtinue: vnū ꝯtiguatōe. ſicut ligna ⁊ la pides in domo: vnū colligatōne. ſicut membra ī corꝑe: vnū ꝯmixtōne. ſicut elemēta ī elemētato: vnū ꝯplexiōe. ſicut hūores in corꝑe ꝯplexionato: vnū imp̄ſſione. ſic̄ fi gura ⁊ cera: vnū inſertu. ſic̄ ſurculi in ſtipite. Pōt q̄ri. vtꝝ aliquo iſtoꝝ modoꝝ dicat̉ aīa vniri corpori. Et vi det̉ ꝙ nō pͥmo mō. qꝛ forma n̄ hꝫ eſſe p̄ter materiā. ſed
aīa hꝫ eſſe p̄ter corpus: gͦ nō dicūt̉ vnū illo mō. Nec di cūt̉ vnū ꝯtinuatiōe. qꝛ ꝯtinua terminū hn̄t vnū. ſed in corꝑale nō hꝫ terminū. gͦ nō eſt vnū ꝯtiguatōne. cū eo rū ſunt termini ſimul. Quod aūt quantū nō eſt. termi nū nō hꝫ. Unū aūt colligatōne n̄ erit. quia ea que ſunt vnū colligatōne. habēt cōgrue ligamentū corꝑale. In corporeū aūt nō hꝫ ligamentū corꝑale. gͦ ⁊cͣ. Non ſunt vnū ꝯmixtione. qꝛ illa diuidūt̉ vſqꝫ ad mīma: indiuiſi bile v̓o quod eſt aīa nō recipit diuiſionē. gͦ nō n̄ ē vnuꝫ mixtione. Nec eſt vnuꝫ complexione. quia illud funda tur ſuꝑ vnum mixtione. gͦ ⁊cͣ. Nec eſt vnum imp̄ſſione quia forma nō eſt principiū mouendi in illis. Pret̓ea diuidit̉ ẜm diuiſioneꝫ materie. nō ſic aūt eſt in aīa. qͦ nō eſt vnitas impreſſionis. Nec eſt vnū inſertu. qꝛ qd̓ inſerit̉ dependet ab eo cui inſerit̉. ⁊ vtrunqꝫ vitaꝫ hꝫ. Nec aūt dependet corpus ab aīa quo ad vitam: reſtat gͦ ꝙ nullo modo dicet̉ vnio aīe ⁊ corꝑis. ¶ Pret̓ea. for ma habet vnitatē cum corꝑe. ⁊ aīa rōnalis cuꝫ ſuo cor pore. ⁊ anima ſenſibilis in brutis. ⁊ regetabilis in plā tis. Poteſt queri. in quo attendit̉ differentia iſtarū ꝑ fectionum inter ſe. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ eſt. ꝙ hec vnio que eſt anime ⁊ corporis. a beato Bern̄. dicit̉ natiua: ⁊ ſe habet ad moduꝫ forme cum materia. Sed diſtin guendum eſt. ꝙ eſt forma prima que ꝑficit materiā. ſic̄ ſunt forme elemētares. ⁊ in talibus forma ꝑficit ſimil̓r totā materiaꝫ ⁊ quālibet ꝑteꝫ. vt totus ignis ē ignis. ⁊ quelibet ꝑs eius eſt ignis: ⁊ ad hūc modū ſunt forme naturales. que ſunt prime ꝯmixtōnis. ſicut ē ī metallo ⁊ hmōi mineralibꝰ: totū.n. auꝝ eſt aurū. ⁊ quelibet ꝑs auri eſt auꝝ: ſicut eſt de omībꝰ formis materialibus q̄ plurimū appropinquāt ad ſuā materiaꝫ. Eſt iteruꝫ for ma naturalis que ꝑficit totum ⁊ ꝑtem. ſed non ſimilit̓ ſicut eſt aīa ſenſibilis in brutis. ⁊ vegetabilis in plan tis. In hoc.n. habent ꝯuenientiā: totū.n. aīal eſt aīal. ſꝫ nulla ꝑs aīalis eſt aīal. ſꝫ plurime ꝑtes ſentiūt. Sil̓r quelibꝫ ꝑs plante vegetat̉. ſꝫ nō quelibꝫ eſt plāta. Sic gͦ nō ſimilit̓ ꝑficit̉ totū ⁊ quelibꝫ ꝑs: ⁊ hec forma plus elongat̉ a materia. hꝫ.n. aliquā indiuiduatōꝫ p̄t̓ ma teria. Eſt aūt tercia forma que ꝑficit totum. ita ꝙ nul lam eius ꝑteꝫ: ſicut aīa rōnalis totū.n. eſt hō. null̓a at̄ ꝑs hoīs eſt homo. nec etiā intelligit: totuꝫ gͦ intellectm̄ eſt. ita ꝙ nulla ꝑs. vn̄ nulliꝰ ꝑtis dicit̉ actus. In plan tis aūt ⁊ ſenſibilibꝰ nō ſic erat. ſꝫ ꝑs vegetabat̉ aūt ſen tiebat: ⁊ ideo iſta forma que ꝑficit ita totū. ꝙ nullaꝫ tem. eſt vltima in genere formaꝝ naturaliū. ¶ Adhu etiā addēdū eſt. ad drn̄tiaꝫ vegetatiue ⁊ ſenſitiue. Naꝫ aīa vegetatiua etſi nō ſil̓r ꝑficit totū vt ꝑteꝫ. tn̄ partici pat quelibet ꝑs vegetatōꝫ ⁊ hec ꝑtes aīalis hn̄t. Sen ſitiuā v̓o aīa nō ſic ꝑficit quālibet ꝑteꝫ vt ſentiat. ſicut ſunt oſſa. pili. ⁊ hmoi. ideo accedit plus ad diſtinctōꝫ: mēbra v̓o organica hoīs ſenſuꝫ hn̄t ⁊ vegetatōꝫ. ⁊ nul lū hn̄t intellectū: h̓ gͦ eſt finis diſtinctōis ⁊ indiuidua tōnis naturalis. ¶ Per hec pōt patere qual̓r rn̄dēdū eſt ad obiecta. lꝫ.n. quedā ſit ſil̓itudo aīe ⁊ corporis ⁊ forme ad materiā. tn̄ eſt ſimilitudo ẜm modū iā dictū. Eſt.n. aīa h̓ aliꝗd p̄ter ſuā materiā. qd̓ nō ē dice̓ in for ma naturali ſimpl̓r: vn̄ n̄ eſt ibi ꝓprie actus materie. ſꝫ actus naturalis corꝑis ꝯpleti in forma naturali. q forma dicit̉ forma corꝑalis: ſic gͦ hꝫ ꝓpriū modū vnio nis. ⁊ iō vocat b. Bern̄. iſtaꝫ vnionē ꝓprio noīe vnita tem natiuam. in li. ad eugeniū. v. Patet etiā ex iā di ctis. ꝙ ſit drn̄tia ꝑfectionū inter animā rōnaleꝫ ſenſi bileꝫ ⁊ vegetabileꝫ. Aliꝗ v̓o volūt pone̓ drn̄tiaꝫ in mo vnionis. ẜm diuerſa media vnientia. vt ponerent ſu men celeſte ẜm triplicem differentiam medium inter perfectionem ⁊ ſubiectum: quod ſi verum eſt tranſceſ dit noſtram ſpeculatōeꝫ.

Queſtio .lxiiij.
¶ Queſtio. lxiiij. de modo eſſendi anime rationalis in corpore. Onſequenter dicē dum ē de mō eſſendi in corꝑe. vtrum ſit ita ī toto corꝑe. ꝙ ī nulla ꝑte ẜm eſſenti am. aut ī vna ẜm eſſentiā. ī alijs ẜm vir tutē. ¶. Ꝙ autē ſit ī toto. ita ꝙ ī nulla ꝑ te. videt̉ ꝑ hoc ꝙ actꝰ aīe rationalis nulli ꝑti conuenit. nulla enī ꝑs corꝑis dicit̉ ītelligere. nulla ꝑs dicit̉ hō. ſꝫ totū dicit̉ hō. totū dicit̉ ītellectus. ¶ Preterea. ph̓s dic̄. ꝙ nulliꝰ ꝑtis corꝑis dicit̉ actꝰ. ſed nec etiā corꝑis. cū ī telligere ſit p̄ter corpꝰ. quomō diceret̉ eſſe in qualibet ꝑ te vel in aliqua ꝑte. ¶ Preterea. anima ſenſibilis ẜm po tentiā ſuā. determīat ꝑtem corꝑis. vt ẜm vim auditiuā determīat aures. ẜm viſiuā oculos. ⁊ ſic de alijs. non ſic autē ē de ītellectīa. que ē actus aīe rōnalis. ergo aīa rō nalis nō dicit̉ eſſe ī aliqua ꝑte corꝑis. ergo ē in toto con iuncto. Similiter dicit ph̓s. ꝙ ſimiliter ē de ītelligere. ⁊ de texere vel edificare. ſed texere vel edificare ſunt ip cōiuncti totiꝰ. ergo ītelligere. ¶ Cōtra. aīa ē ſubſtātia īcorporea. ⁊ iō nō ē ſitualis. ⁊ ē in corpore. ⁊ ideo aliquo modo localis. cū ergo mouet̉ corpus. erit ẜm ꝑteꝫ ī vno loco. ⁊ ẜm ꝑtem in alio. ergo aīa cū ſit ꝑ accides in loco erit ẜm ꝑtem in loco huiꝰ ꝑtis. ⁊ ẜm ꝑtem ī loco illiꝰ ꝑ tis. ergo pari rōne ī locis aliarū ꝑtium. ⁊ ita erit vbiqꝫī rꝑe. ſed eſſe in loco corꝑali nō dicit̉ niſi rōne corꝑis go erit in qualibet ꝑte corꝑis. ¶ Preterea. dicit̉ in li. de aīa ⁊ ſpiritu. ꝙ ē in qualibet ꝑte corꝑis. nec in maio ri maior. nec in minori minor. ¶ Itē aīa ē ſimplex. ergo nō habet ꝑtem extra ꝑtem. ⁊ ẜm ſubſtantiā eſt in corꝑe. cū ergo ſimiliter ſe habet ad ꝑtem corꝑis. erit ī qualibet ꝑte corꝑis tota. ¶ Ꝙ autē ſit prīcipaliter in aliqua ꝑte corꝑis. videt̉ ꝑ hoc. ꝙ a corde fit expāſio caloris vitalis ꝑ totū corpꝰ. in vigilia ⁊ ī ſomno fit reditio ad interiꝰ. ¶ Preterea. in mouēte fit reditio caloris ad cor. ſpiritꝰ etiā vitalis dicit̉ eſſe prīcipaliter ī corde. Ex quibꝰ colli gitur. ꝙ aīa q̄ eſt principiū vite ſit ī corde. ¶ Preterea. ꝑ ſimile accipit̉ hic. ſicut enī rex ī vna ꝑte regni ſui ē ꝑ eſ ſentiā ⁊ ī alijs ꝑ virtutē. aīa autē ſic ē in corꝑe ſicut rex ī regno. ergo ī vna ꝑte corꝑis ē ꝑ eſſentiā. in alijs ꝑ virtu tem. ſed hͦ nō ē niſi in prīcipali. prīcipalis autē ꝑs a qͣ ē motꝰ ē cor. ergo ē in corde. Cōtra. virtꝰ aīe ē ſimplex ſicut ſubſtātia eiꝰ. ergo cū ſit ī qualibet ꝑte eiꝰ. erit ſim plex ī pluribꝰ locis ſimul. ⁊ virtꝰ ſua nō ſeꝑatur ab eſſē tia ſua. ergo erit ſimul in ſingulis ꝑtibus corꝑis. ergo n̄ eſt tm̄ eſſentialiter ī corde. ¶ Preterea. ſi eſſet ī corde ẜm eſſentiā tm̄. cōmetiret̉ ſe toti corꝑi vel alicui ꝑti eiꝰ. ſꝫ ſi ue ſic ſiue ſic. eſſet ſitualis. quod cū nō ſit. nō erit eſſen tialiter ī corde. ¶ Preterea. videamꝰ animā īpediri ī oꝑi bus ſuis. prīcipaliter que ꝑtinēt ad cognitionē rationa lem ꝑ īpedimentū exiſſēs ī capite aut ī cerebro. ergo ſi ē alicui prīcipaliter. dꝫ dici eſſe ī cerebro. ¶ Hoc etiam vi detur ꝑſimile. ſicut enī deꝰ dr̄ eſſe ī mūdo vbiqꝫ. prīcipa liter tn̄ ī celo. q̄ ē eminētiſſima ꝑs. ita aīa ī corꝑe. princi paliter v̓o ī eminētiſſima ꝑte. ſed hͦ ē caput. ergo aīa ē in capite. hoc etiā vr̄. qꝛ ſitꝰ organorū ſenſibiliū ſunt ī capi te. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ē loꝗ̄ de aīa rōnali. vel rōne ſue eſſentie. vel rōne quarundā viriū. ſimilit̓ ē loꝗ de ea vt ē ꝑfectio. ⁊ vt eſt agēs in corꝑe. Si ergo fiat ſermo de aīa rōnali ꝓut ē ꝑfectio. dicendū ē. ꝙ ita ē totiꝰ perfectio. ꝙ nulliꝰ ꝑtis. ſi v̓o fiat ſermo de ea in rōne agētis. dicēduꝫ eſt. ꝙ diuerſa ē eiꝰ actio. hꝫ enī actionē ꝑtis ītellectiue ⁊ ẜm hoc duplicit̓ accipit̉. Eſt enī quoddā ītelligere nō dependēs aliquo mō a corꝑe. ⁊ ꝙͣtum ad illū actu nec di citur eſſe ī ꝑte corꝑis nec ī toto. Alio v̓o mō dicit̉ intelli gere cuꝫ fantaſmate. ⁊ ẜm hoc dicit̉ media cellula capi tis logiſtica ſiue rōnalis. ⁊ hoc mō dicit̉ determinare ſi bi ꝑtem corporis in ꝑte capitis. Et ſic videt̉ illud intel ligi quod dicit ph̓s. ꝙ ſimiliter videt̉ de texere vel edificare ⁊ intelligere. Alio v̓o mō erat ītelligere aīe nō con iuncti. inꝙͣtum coniunctū habet iterū actionē ꝑtis mo tiue. ⁊ ẜm hoc pōt ītelligi. vel ratione motꝰ affectionis. vel motus vitalis. vel motꝰ localis. Si ratiōe motꝰ vita lis. ſic primo in corde. Si ratione motus localis. ſic eſt vbiqꝫ in corpore. Si ergo querat̉ de aīa. ratione eſſentie diſtimguendū eſt ẜm modos dictos. tamē eſt vbiqꝫ eſſen tialiter. ⁊ nō ē in maiori maior. vel in mīori mīor. Hoc autē indicat motꝰ vitalis ⁊ motꝰ localis. ꝙ ſit vbiqꝫ in corꝑe. Intelligere autē primo mō dictū. ⁊ velle quod et reſpōdet. ⁊ ſi ſint anime rationalis exiſtētis per eſſentiā in corꝑe. nō tn̄ hoc declarāt. cum ipſiꝰ aīe ſeꝑate ſint hi actus. ⁊ fortaſſe verius ⁊ ꝑfectius. Ex iam dictis poſſūt ſolui ea q̄ ſupra differenter ſunt obiecta. ¶ Queſtio. lxv. de conſide ratione virium anime rationalis. Ompleto tractatu ꝑtinente ad cōſiderationē ẜm ſe. ꝓcedē dū ē cū adiutorio iheſu xp̄i. ad cōſidera tionē viriū. ¶ Prīo ergo querēduꝫ ē. an aīa ſit ſua potētia. ¶ Scd̓o. vn̄ ſit diſtin ctio viriū ſiue potētiarū. ¶ Deīde de ſingul̓ viribꝰ ī ſpe cie. in queſtionibus ſequenti ¶ Nembrum primuꝫ Do primū ſic. auguſti. in lib. d̓ anima ⁊ ſpi ritu. Anima ẜm ſui oꝑis officiū. varijs nū cupat̉ nomībꝰ. dr̄ nāqꝫ aīa dum vegetat. ſen ſus dū ſentit. animꝰ dū ſapit. mēs dū intel ligit. rō dū diſcernit. memoria dū recordat̉. dū vult vo lūtas. iſta tn̄ nō differūt ī ſubſtātia quēadmodū ī nomi nibꝰ. qm̄ oīa iſta vna ſunt aīa. ꝓprietates quidē diuerſe ſꝫ eſſentia vna. ex quo relinꝗtur ꝙ aīa ē ſue vires. ¶ Itē Aug. ī eodē. hꝫ aīa naturalia. ⁊ illa oīa ē. potentia nāqꝫ eiꝰ atqꝫ vires idē ſūt. ꝙ ip̄a hꝫ accidētia ⁊ illa nō ē. ſue vi res ē. ſue virtutes nō ē. nō ē enī ſua prudētia. ſua temꝑā tia. ſua iuſtitia. ſua fortitudo. potētie aīe ſunt rōnabili tas ⁊ irrationabilitas. potentia tn̄ pn̄t dici vires ⁊ vires potētie. Ex his verbis Aug. videt̉. ꝙ aīa ſit ſue potētie. ¶ Itē ſicut materia prīa poſſibilis ē ad ſuſceptionē oīm formaꝝ naturaliū. ſic aīa hꝫ potētiā ad ſuſceptionē oīm ſpecierū. ſꝫ materia prīa ē ſua potētia. qua eſt ſuſceptiua oīm formarū naturaliū. gͦ potētia ſuſceptīa ſpecierū ītel ligibiliū ⁊ īſenſibiliū ē ip̄a aīa. ergo aīa eſt ſue potentie. ¶ Si neget̉. ꝙ materia prīa nō eſſet ſua potētia. Cōtra. In omnibꝰ materialibꝰ ē potētia recipiētis ꝑ aliud. ⁊ il lud ē materia prīa. ergo materia prima ē receptibil̓ for marū ꝑ ſeipſam. nō ergo ī ea ē differēs id qd̓ ē ipſa ⁊ ip̄a potētia. ergo ſimilit̓ erit ex ꝑte ſpūalis ſubſtantie. ꝙ ip̄a erit receptibilis formarū ꝑ ſeipſam. ¶ Cōtra nō ē idem anime ſuū eſſe ⁊ ſuū oꝑari. ergo nō eſt idē quo eſt. ⁊ quo oꝑatur. ſꝫ quo ē. eſt a ſua eſſentia. quo oꝑatur. eſt a ſua potētia. ergo nō ē idē ⁊cͣ. ¶ Itē ī deo qꝛ nō differt eſſe ab oꝑatione(ōperationū dico qua oꝑatur) idē eſt nō diffe rens eſſentia ⁊ potētia. gͦ cū in aīa nō ſit idē eſſe ⁊ oꝑari. nō erit idē ī aīa eſſentia ⁊ ſua potētia. ¶ Itē potētia ani me eſt ꝑs virtualis ipſiꝰ. aīa v̓o totū virtuale. ē ī pluribꝰ potētijs. nō ē gͦ aīa q̄libet ſuarū potētiarū. ¶ Itē ſi eſſen tia aīe nō ē differēs a potētia. cū aīa ſit ſimplex. nō vide bit̉ niſi vna potētia. q̄cūqꝫ enī vni ⁊ eidē ſūt eadeꝫ. īter ſe habēt eadē. nec ē ita dice̓ ſicut ī trinitate. vbi nō ē poten tiarū diſtīctio ſiue viriū. ¶ Itē ſi eſſet vna virtus anime. cōſequeret̉ ꝙ vna oꝑatio. qꝛ omnis vis creata. cū ſit di ſcreta. t̓mīata ē ad oꝑatōnē diſcretā ⁊ ſingularē prīo ⁊ ꝑ ſe. videbit̉ ergo idē eſſe ſentire ⁊ ītellige̓ apprehēde̓ ⁊ mo uēi. vl̓ ad ſe īuicē ꝯſeꝗ. ¶ Adhuc dicūt qͥdā ꝙ ī nll̓o aliqͣ oꝑaº ē idē eēntia r̄i qd̓ ſua potētia. vn̄ dic̄t ꝙ aīa n̄ ē idē ī

eſſentia qd̓ ſua potētia. dicūt tn̄ ꝙ ſunt idē in ſubſtātia. ſicut enī nō ē idē eſſe ⁊ oꝑari. ita nec eſſētia ⁊ potētia. eſ ſentia enī anime ē illud ꝑ qd̓ aīa ad aliud ē efficiēdū vel recipiendū. dicunt tn̄ ꝙ idē ē ī ſubſtātia. eo ꝙ aīa n̄ ſub ſi ſtat ſine ſuis potētijs. nec etiā ītelligat̉. nec ipſe poten tie ſine aīa. ydēptitas ergo quā ponit aug. referēda ē ad ſubſtātiā nō ad eſſentiā. ¶ Ad hͦ qd̓ obijcit̉ dicēdū ē. ꝙ ⁊ ſi prīa materia ē receptibilis formarū ꝑ ſeipſaꝫ ⁊ non aliud. ex hoc nō ſequit̉. ꝙ ſit ſua potētia. ſicut nec ſequi aīa ſeipſa viuit. gͦ eſt ſua vita. Preterea. ⁊ ſi matēia prīa eſſet ſua potētia. non ꝓpter hoc ſequeret̉. ꝙ aīa eſſet ſua potētia. qꝛ materia prīa ē illud ī quo ē vltīa reſolutio ex ꝑte corporaliū. ſiue ſuſceptibiliū formarū corꝑaliū. aīa autē nō ē id ī qd̓ ē reſolutio ex ꝑte ſpiritualiū. ſiue ſuſce ptibiliū formarū ſpūaliū. aīa enī ē reſolubilis in ſuā for nam ⁊ materiā. ſiue ī ſuū qd̓ ē ⁊ quo ē. ¶ Nembrū ſecunduꝫ Cnſequēter ſuppoſito. ꝙ aīa nō ē ſue vires ẜm eſſentiā. licet aliquo mō ẜm ſubſtātiam. ¶ Querit̉. vtruꝫ vna ſit vis tm̄. aut plures. ¶ Secūdo. ſi plures. vtrū omēs debet dici ꝑ tes anime. an quedā ſic. quedā nō. ¶ Tercio ẜm qd̓ ac ci piatur diuiſio virium. Irticulus primus D primū. Ꝙ vna ſit vis tm̄. arguit̉ ex hoc. ꝙ te. ergo forme ſeꝗtur vnitas virtutis. ſicut.n. virtus in ſpūalibꝰ ſeq̄ videt̉ formā ab vnita ī corꝑalibꝰ vnitatem forme ſequit̉ vnitas nature. forma autē dr̄ inqͣtū ꝑficit eſſe. natura inqͣtū ē prīcipiū motꝰ. ſic ī ſpūalibꝰ forma dr̄ inqͣtū ꝑficit eſſe. motꝰ v̓o inꝙͣtuꝫ ē prīcipiū actꝰ. Ex hoc ergo vr̄. ꝙ vna deberet eſſe virtꝰ aīe. cū ſit vna forma. vel ſi aīa rōnalis ē vna forma ꝓui autē ē ſenſibilis ē alia forma. ꝓut ē vegetabilis alia. ſic dicūt quidā. adhuc nō dicerent̉ niſi tres vires. ẜm terna riū formarū. ¶ Preterea. ī prīo ē vnitas virtutis ſic̄ vni tas eſſentie. ī creatura autē cū nō ſit repugnātia. vt vna ſit virtꝰ ſicut vna ē eſſentia. quēadmodū repugnat crea ture vt virtꝰ ſit idē oīno qd̓ eſſentia. hoc enī dr̄ ꝓpriū dei poſſibile ē ergo creaturā aliquā ī hoc aſſimilari prīo. il la autē cōſequēter ē ſpūalis. vt angelꝰ aut aīa rōnalis. habebit ergo vnitatē virtutis quēadmodū vnitatē eſſen tie. ¶ Cōtra. diuiſio entis ꝑ vnū ⁊ multa. prior ē ꝙͣ per idē ⁊ diuerſum. Si ergo dꝫ accipi differētia īter creatu rā ⁊ creatorē ꝙͣtū ad virtutē. accipiet̉ priꝰ penes vnita tē ⁊ pluralitate. ꝙͣ penes ydēptitatē ⁊ diuerſitatem. ſic̄ creatura differt a creatore ī hoc. ꝙ virtꝰ ī creatura nō ē oīno idē qd̓ ſua eſſentia. ſic differt ī hoc. ꝙ hꝫ ꝑ plurali tatē virtutis. qd̓ hꝫ creator ꝑ virtutis indiuitionē. vt cre ator agit vna virtute omē qd̓ agit. creatura d̓o agat plu ribus virtutibꝰ differentia. ¶ Preterea. aīa rōnalis ad imaginē cōdita. ē ipſiꝰ creatoris. ſꝫ ī creatore eſt vnitas eſſentie ⁊ virtutis. ⁊ differētia ꝑſonalis. ergo in aīa erit p̄ter vnitatē eſſentie aliqua pluralitas. nō niſi viriuꝫ. er go aīa hꝫ pluralitatē viriū aūt virtutū. ¶ Ad qd̓ dicen dū. ꝙ aīa hꝫ pluralitatē viriū. ¶ Ad obiectū autē in cō trariū dicēdū ē. ꝙ non ē ſimile de virtute reſpectu ſorme que ē ſubſtātia. ⁊ de natura. Natura enī ꝓprie. ⁊ primo reſpicit multiplicationē forme ī materia. ī ꝗbus ē poſſibi le multiplicari. ſicut natura ignis vt multiplicaret for mam ignis. ⁊ ſi reſpicit aliū modū. hoc ē inqͣtū ad hunc ordinat̉. In illis autē ī ꝗbus nō ē multiplicatio forme. vt ī ſole ⁊ huiꝰ mōi. determīat ſpeciē motꝰ. vt vni nature vnꝰ reſpōdeat motꝰ. virtꝰ autē reſpicit actū. actꝰ autem diuerſi ſunt eſſentie cōpoſite. oꝫ gͦ intercidere diuerſita tem viriū. ¶ Ad ſcd̓m vo dicendū ē. ꝙ differētia creatu re ad creatorē. nō tm̄ attendit̉ ī hoc ꝙ ē idē motꝰ qd̓ eſſē tia. ſꝫ in hoc ꝙ vniꝰ eſſentie ꝑfecte ſunt plures virtutes. ꝑticulariter agūt. cū primū ipſum vna virtute natura ter agat.
¶ Articulus ſecundus. Dſecundū articulū quo querit̉. vtrū omnes vires debeāt dici ꝑtes. aut quedā ſic. quedaꝫ nō. Ꝙ omēs. videt̉ ꝑ hͦ. ꝙ aīa dr̄ eſſe totū vir tuale. ꝑtes autē eiꝰ ſunt vires vel virtutes. toti enī reſpō det ꝑs. ergo quelibet potētia dꝫ dici ꝑs aīe. ¶ Cōtra qn qꝫ ſenſus nō ſūt quinqꝫ ꝑtes aīe. ſimilit̓ in vegetabili au gmētatiua nutritīa generatīa nō dicunt̉ tres partes aīe quēadmodū dicimꝰ ꝑtem intellectiuā ſenſitiuā ⁊ vegeta tiuā. ergo nō oīs potētia ꝑs ē anime. ¶ Preterea videt̉. ꝙ nulla potētia ſit ꝑs anime. Dicit aug. tota eſſētia aīe ī ſuis potētijs cōſiſtit. nec ꝑ ꝑtes diuidit̉ cuꝫ ſit ſimplex ⁊ īdiuidua. gͦ potētie nō ſunt ꝑtes. ¶ Ad qd̓ dicendū ē. ꝙ nō omnes vires debēt dici ꝑtes anime. ꝓprie accipiē do vocabulū. Si d̓o extendat̉ ꝙ ꝑtes dicant̉. eo ꝙ ꝑticu lant poſſe anime ꝑ actꝰ differētes. ẜm hͦ poſſunt dici par tes. ⁊ hͦ mō dicit aug. quadā ſimilitudīe dr̄ habere ꝑtes. Ille v̓o ꝓprie dicunt̉ ꝑtes. que ꝑticulāt ſubſtātiaꝫ aīe vl̓ multiplicatā oſtendūt. verbigr̄a. Sēſibilis in brutis. ve getabilis ī plātis rōnalis: vel ītellectiua in hominibus multiplicāt ſubſtantiā anime vel multiplicataꝫ oſtēdūt Alia ē enī ſubſtātia anime rōnalis ī homīe. alia ſenſibi lis ī bruto. alia vegetabilis ī plāta. vnde iſte tres poten tie ꝑtes aīe dicunt̉ ẜm ph̓os. etiā ī homīe he tres poten tie fundant̉ ī tribꝰ ſubſtātijs. nō ſic autē de qnqꝫ viribus ſenſuū. vel alijs differētijs potētiarū. Si v̓o dicant̉ ꝑtes q̄ cōſtituūt ſubſtātiaꝫ. ẜm hoc aīa nō dr̄ hr̄e has vires ꝑtibꝰ. nō enī ex aliꝗbus viribꝰ. ſubſtātia anime cōſtit tur. Sꝫ nec aīa dr̄ hr̄e ꝑtes eo mō quo cōtinuū dicit̉ ha bere ꝑtes dr̄ vel diſcretū. ⁊ hͦ mō dicit aug. ꝙ aīa cuꝫ ſit ſimplex. nō dr̄ habere ꝑtes veritate cōpoſitiōis. ¶ Per iādicta patet qualit̓ reſpōdendū ē ad obiecta. ꝑs enī dr̄ triplex. ingrediēs cōpoſitionē. ⁊ ſic non dr̄ habere ꝑtes veritatis cōpoſitiōis ad modū cōtinui vel diſcreti. vl̓ cō comitās multiplicationē ſubſtātie. ⁊ ſic dicunt̉ rōnalis ſenſibilis ⁊ vegetabilis ꝑtes. vel q̄ ꝑticulāt poſſe anime ꝑ actꝰ differētes. ⁊ ſic alie vires dicunt̉ ꝑtes. ⁊ he ꝓprie dicunt̉ ꝑtes virtuales. q̄ ī vna ſubſtātia aīe cōueniūt et differūt ꝑ actꝰ differētes in ſpecie. ¶ Articulus tercius D terciū quo querit̉. ẜm ꝗd accipit̉ diuiſio ꝑ tiū anime vel diſtīctio viriū. aut enī diſtīguu tur ꝑ actꝰ. vel ꝑ organa. aut ꝑ obiecta. Si ꝑ actꝰ tūc q̄ ſunt differētie actuū. he eſſent differētie viriū. ſꝫ opīo ⁊ ſciētia ſūt duo actꝰ. ergo ītellectꝰ a quo ꝓcedit ſciētia. ⁊ a quo ꝓcedit opinio. ſūt due vires. qd̓ cū n̄ ſit. nō attēdit̉ oīno diuiſio virium ẜm differētias actuum. ¶ Preterea. differūt actꝰ ī actu. ẜm ꝙ ſunt reſpectu di uerſorū qualitatū. Eſt enī aliꝰ actꝰ ī actu reſpectu cali di ⁊ frigidi. ⁊ reſpectu mollis ⁊ duri. ⁊ reſpectu humidi ⁊ ſicci. ⁊ ita de alijs. ⁊ tn̄ ſenſum dicimꝰ eſſe vnū ī ſpecie ſiue tactū. gͦ nō ē differētia viriū. ꝙ autē nō differant ẜm differentiā organorū. patet ꝑ hͦ. qꝛ nō omnes vires ani me vtunt̉ organis ad eliciendū actū ſicut ē ītellectīa. er go penes differētias organorū. nō attēdit̉ pluralitas vi riū. ¶ Preterea. ī memoria ītelligētia ⁊ volūtate hͦ offē dit̉. he enī nō differūt ẜm differentiā organorū. ergo ẜm hec nō attēdit̉ differētia. nec hoc ē ẜm differētias obie ctorū. cū vnū ⁊ bonū ſint diuerſa obiecta. in ſpecie intel lectiua ſpeculatīa ⁊ practica eſſent due vires tm̄. qd̓ nō videt̉. ꝑ verba ph̓i dicētis. extendēte ſe ītellectiua ſpecu latiua fit practica. ¶ Preterea. idē eſt obiectū ſenſus cō munis ⁊ ꝑticularis. vt viſus ē albi. guſtꝰ dulcis. ſenſus cōis albi dulcis. Similit̓ ītellectus agēs habet pro ob iecto ſpecies abſtractas a materia intellectus poſſibil. ſimiliter. ⁊ tamen ſunt due vires. nō ergo ẜm differen tias obiectorum ſunt differentie virium. ¶ Preterea. di uerſa ſunt obiecta in tactu ẜm differentias contrarieta tis. eadem autē potentia tangibilis. ergo nō attenditul

Queſtio .lxv.
differētia viriū vel ydēptitas ẜm differētias obiectorū. Ad primū dicendū. ꝙ prīa differētia ē in ſeipſis. cōſe quenter autē quedā differūt ꝑ actꝰ differētes ī ſpē. que dam differūt ꝑ organa. quedā ꝑ obiecta. quedā ẜm ma terias. Differētia autē viriū qua dicit̉. ꝙ alia ē natura lis. alia vitalis. alia aīalis ē ꝑ ſeipſas. dinoſci tū pōt ꝑ r̄gana. Organū enī naturalis virtutis ē ep̄ar. vel qd̓ te et locū eꝑatis. vitalis v̓o ē cor vel qd̓ tenet locū cordis. aīalis v̓o aliqd̓ organū ē cerebrū vel aliqd̓ loco cerebri. rōnalis v̓o ⁊ ſenſibilis ⁊ vegetabilis ſunt vires que ẜm ſe differūt. nihilominꝰ tn̄ dinoſcit̉ eaꝝ differētia ex acti bus ſpecie differētibꝰ. Tres autē vires aīe vegetabilis. nutritiua augmētatīa generatiua. differētes ſūt ī ſeip̄is ⁊ ſunt cōſequētes adinuicē ẜm cōueniētiā materiaruꝫ. NNā nutritīa oꝑatur ſuꝑ alimētū. augmētatīa ſuꝑ quātū ī alimēto. generatīa ſuꝑ reſiduū vtriuſqꝫ naturalit̓ con tingit tn̄ alit̓. verūtame nō ſemꝑ oꝑatur augmētatīa cuꝫ īuenit quantū ī alimēto. qꝛ qd̓ affert nutritīa aliqn̄ ē eqͣ le ei qd̓ diſſoluit̉. aliquādo minꝰ. aliqn̄ plus. Cū autem fuerit minꝰ vel eqͣle. nō oꝑatur augmētatīa. ſꝫ cū fuerit plus. hoc autē nō quocūqꝫ mō. nā impīguari eſt de eo ꝙ plus exiſtit. ſꝫ cū ẜm naturalē quātitate ī omnibꝰ exiſtit diamētris. vt ꝑducat̉ ad cōplementū. tūc ē augmētatīa. ſemē autē ē de ſuꝑfluo eiꝰ qd̓ ꝑtinet ad eſſe determīatuꝫ in quātitate. ſenſus autē diſtinguunt̉ ẜm organa vl̓ ẜm obiecta. vis autē cognitīa ītellectiua ⁊ motiua penes ob iecta. vires etiā cognitiue penes obiecta. vires etiā mo tiue penes obiecta. que etiā nullo genere dicuntur obie cta. Sic patet ergo. ꝙ differētia viriū non ē tm̄ cognitīa penes actiones ī oī differētia actionū. nec penes organa tm̄ nec penes obiecta tm̄. nec penes materias tm̄. nec pe nes mouētia tm̄. ſꝫ ē quedā differētia viriū īter ſe. que p̄ cedit omnē differentiā iā dictā. Ut auteꝫ manifeſtiꝰ fiat ad differētias viriū deſcēdemus. ¶ Habet autē aīa ſic̄ dicit Aug. vires. ꝗbus corꝑi cōmiſcet̉. ⁊ hͦ eſt. qꝛ his nō oꝑatur ſine corꝑe. q̄ ſunt naturalis. vitalis. aīalis. que differūt ī aīali ẜm differētias organorū. Natural̓ ī epa te. vitalis in corde. aīalis ī cerebro. Naturalis oꝑat̉ per ſpiritū naturalē. vitalis ꝑ vitaleꝫ. aīalis v̓o per aīalem. Naturali reſpōdēt vene ꝑ quas trāſmittit̉ humor. vita li reſpondēt arterie ꝑ quas trāſmittit̉ motꝰ vitalis. aīa li v̓o reſpondēt nerui ꝑ quos trāſmittit̉ ſenſus. ⁊ nihilo minus motus ꝑ neruos motiuos. ſꝫ hi cū arterijs cōue niunt ī aliqua ꝑte. ¶ Eſt autē queſtio de comꝑatione ha rum viriū inter ſe. Uidet̉ enī naturalis eſſe prior. cuꝫ.n. reſpōdeat vegetatiue. quod patet ex viribꝰ vegetatīe. ve tē p̄cedat ſenſitiuā ⁊ ītellectiuā. vitalis auteꝫ que eſt ī corde. reſpōdeat vite ſenſibili. p̄cedit ergo natu ralis vitalē. ¶ Preterea. videt̉ ex hoc qd̓ dicit ph̓s. ſicut apud medicos epar. prime generatiōis eſt principium. ita apud eos cor ſcd̓e generatiōis ē principiū. cum ergo prima generatio ſit membrorū ex hūoribus. ſcd̓a v̓o fi at ſpirituū ſicut dicit Auicē. mēbra autē oportet eſſe priꝰ vt differāt ſpiritꝰ. erit ergo operatio virtutis naturalis ante operationē vitalē. ergo virtꝰ ante virtutē. ¶ Sed vi det̉ contrariū per hoc. ꝙ vita eſt primus actꝰ aīe in cor pore. alij autē ſunt actus cōſequētes. vita autē tranſmit titur deſerēte ſpiritu vitali per mēbra. erit ergo virtꝰ vi talis primo operās ⁊ cōſequenter natural̓ ⁊ alie. ¶ Pre te rea. cor ē ẜm ph̓m primū membrū formatuꝫ in corpo re. ⁊ ꝑficitur virtute vitali. ergo virtꝰ vitalis ē prima in ter virtutes. ¶ Similiter. querit̉ de virtute vitali com ꝑatione ad animalē. videt̉ enim cū animalis virtus ſit nobilior. ꝙ minus indigeat alijs. ipſa enī abſtrahit for mas a materia. quod nō faciunt alie. eductio ergo po tentie huius ad actū poteſt fieri ſine alijs. ¶ Preterea. virtutis vitalis motus qui ē ẜm dilationē ⁊ conſtrictio nem. iſto autē motu non videtur indigere vis aīalis. ad hoc. ꝙ exeat in actum. ergo nō dependet aīalis a vitali. ¶ Preterea. animalis plus appropinquat ad intellecti uam que oꝑatur preter corpus. ergo minus depēdet ab operatione corporali. ¶ Sed contrariū videtur per hoc
quod dicit ph̓s. ꝙ cor eſt primū recipiens motū ab ani ma. ⁊ influens ſuper alia. omnes ergo motus in corpore fiunt pre exiſtente motu cordis. ¶ Preterea. ſenſas non ſit ſine calore ſicut dicit ph̓s. cum enim expandit̉ calor ad exterius. fit ſenſus ꝑticularis. cū autē fit reditio calo ris ad interius. operatur ſenſus īterior. ſic ergo ſenſus non ſit ſine calore. Caloris autē fons eſt cor. ergo opera tio aīalis dependet ab operatione vitali. ergo virtus in ꝙͣtum huiuſmodi inclinata ad actū. eſt poſterior virtute illa inclinante ad actū. Hoc etiam īdicatur ex hoc ꝙ re manet motus vitalis vbi nō eſt ſenſus vel motus. ſicut ē in membro ꝑalitico. ⁊ ſicut eſt in apoplexia. ex quo patꝫ ꝙ prior eſt vitalis ſpiritus ī ſua operatione ī animali ꝙͣ animalis. ¶ Ad quod videtur dicendū. ꝙ per hoc dicit Auicē. oſtendens differentiam naturalis ph̓i ⁊ medici. Dicit enim. ꝙ medicus iudicat. ẜm id quod apparet. et ex propoſitionibus ſufficiētibus procedit. naturalis d̓o ph̓s qui conſiderat primam cauſam. nō tm̄ propinquā. dicit omnium operationum principum eſſe cor. ſicut vi ſum fuit ariſto. Secūdū hoc ergo dicendum. ꝙ primus actus in animali. eſt mediante virtute vitali. ⁊ licet priꝰ operetur in ſemine virtus naturalis. nō tamen in aīali. ſed vitali. vt calor ſpiritalis influat ſuper naturalem. et ſic vis naturalis operetur in nutrimento. Similiter vt calor ſpiritualis influat ſuper membra. per q̄ miniſtra tur ſenſus ⁊ motus. ⁊ ſic fiant ſenſus ⁊ motus. ⁊ hoc eſt quod dicit ph̓s. In ſanguinem habentibus hec pars eſt circa cor. vniuerſa enim ſanguinem habentia. cor habēt ⁊ principium motus. ⁊ proprij ſenſus. motus ergo ⁊ ſpi ritus. manifeſtum eſt qm̄ cor eſt principium. ¶ Ad obre cta autem reſpondēdum eſt. ꝙ proprietas vegetatīe ad ſenſitiuam attenditur duobus modis. vel quo ad ſenſuꝫ ⁊ ſic eſt verū ꝙ procedit. vel quo ad vitam in animali. ⁊ ſic licet vegetatina operetur prius in ſemine ꝙͣ illa. cum tn̄ factum eſt animal. operatur prius illa vitalis q̄ eſt corde. ꝙͣ vegetatiua in animali. prius eniꝫ viuit animal ꝙͣ nutriatur. ¶ Ad ſcd̓m dicendum eſt. ꝙ aliter loquen dum eſt de virtute vitali prout perficit cor. ⁊ aliud ꝓut perficit membra alia. Prout enim perficit cor. ſic eſt pri or alijs. prout autē defertur calor ille ſpiritualis ad alia membra oportet primo membra eſſe. ⁊ deinde expandi calorem vitalem ſuper illa. ¶ Ex his ergo poteſt patere. qualiter reſpōdendū ē ad illud qd̓ ſcd̓o querebat̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de comꝑatiōe virtutis aīalis ad vita lē. dicēdū. ꝙ prior ē vitalis aīali. ſicut oſtēſuꝫ ē ī ſua oꝑa tiōe. ¶ Ad obiectū autē ī cōtrariū dicendū ē. ꝙ lꝫ ſit no bilior aīalis vis vno mō. alio tn̄ mō vis vitalis ē nobili or. quo ad hoc enī. ꝙ aīalis cōpulat̉ organo. vt ꝑ iſtum oꝑet̉ mediāte calore vitali. ſicut ē īdignior vitali. finis tn̄ ſue oꝑatiōis ē nobilior. vt.ſ. ſpēs magis ⁊ magis ab ſtrahat̉ a ſubiecta materia. ¶ Ad ſcd̓m vo ſoluendū ē ꝑ īteremptionē. motꝰ enī in ꝑte ſenſibili īdiget motū qui e ẜm dilatationē ⁊ conſtrictionē. indiget enim caloris ex panſione ad mēbra ſenſibilia. qd̓ nō ſit ſine his motibꝰ. ¶ Ad terciū dicendū eſt. ꝙ licet animalis plꝰ ꝓpinquat ad ītelligentiā ex ꝑte finis ī ſuo motu. tn̄ ex ꝑte prīcipij motus depēdet ab oꝑatione virtutis vitalis. ¶ Queſtio. lxvj. de viribꝰ aīe ī ſpāli. Et prīo d̓ v̓tute aīali exteriori ipſiꝰ aīe Is habitis omiſſis illis q̄ ꝑtinēt ad cōſiderationeꝫ natural̓ v̓tutis ⁊ vital̓. eo ꝙ ſūt altēiꝰ ꝯſideratō nis. trāſeūdū ē ad ea q̄ ſūt v̓tutis aīal̓. Et prīo d̓ v̓tute aīali extēiori. ſcd̓o d̓ īte riori. ⁊ iterū de cognitia. deīde d̓ matēia. ¶ Quia v̓o ꝑ ſē ſus exteriores cognitō īgredit̉. ⁊ ꝑ cōſequēs affectō. di cēdū ē prīo d̓ nūero ſenſuū. Si vna tm̄ ſit dis ſenſibilis. aut plures. ¶ Scd̓o ſuppoſito ꝙ ſint plures. queritur. an qn̄qꝫ aut pautiores vel plures. ¶ Tercio penes quid ac cipiatur numerus virium ſenſibilium.

Menibruꝫ primuꝫ D primuꝫ videt̉. ꝙ ſi tm̄ vna vis ſenſibilis. Dicit enī Aug. in li. d̓ aīa ⁊ ſpiritu. ſenſus vnus ē ī aīa. ⁊ ē id qd̓ ipſa. ⁊ cū corpꝰ nō ſit. corporeꝰ dr̄ cū ītus nō ſit niſi vnꝰ. Ex qͦ ac cipit̉. ꝙ nō ſit niſi vna ſenſibilis tm̄. ¶ Preterea. hͦ vide tur ꝑ ſimile. ſicut enī ſe hꝫ ītellectꝰ ad ītelligibilia. ita ſē ſus ad ſenſibilia. ſꝫ ītellectꝰ nō multiplicat̉ ẜm vires di uerſas reſpectu ītelligibiliū. ſꝫ ē vna vis. ergo nec ſēſus multiplicat̉ ẜm pluralitatē viriū reſpectu ſenſibiliū di uerſoꝝ. vt alia ſit vis ſenſibilis coloris. alia ſoni. alia ſa poris. ⁊ ita de alijs. ¶ Cōtra anima ē ꝑfectio corꝑis. et ẜm diuerſitatē ꝑfectiōis ē diuerſitas ꝑfectibilis. vt alia ē ꝑfectio corꝑis hūani. alia brutalis. ꝓpter qd̓. ⁊ aliud ē corpꝰ ī ſpecie. ſimilit̓ alia ſenſibilis ẜm vires ꝑficit ꝑtes corꝑis. erūt ergo diuerſe vires ꝑficientes diuerſas ꝑtes corꝑis. vt ſicut videmꝰ differētia organorū. ita ſit diffe rētia viriū. nō enī aīa facta ē ꝓpter corpꝰ. ſꝫ corpꝰ ꝓpter animā. Si ergo quereret̉ rō diuerſitatis ī organis. neceſ ſe eſſet redde̓ rationē a ꝑte aīe. nō niſi rōe viriū. ¶ Prete rea. ſi ꝓpter vnitatē eſſentie anime. eſſet vnitas potentie ſiue virtutis. ẜm hͦ nō eſſet niſi vna vis ī aīa. ⁊ ita nō eſ ſet diſtīctio eſſentialis viriū. ꝑ apprehēdentē extrīſecꝰ et intrīſecus. nec eſſet differētia anime que ē creatura ratio nalis quo ad hͦ ad deū. Dei enī eſt vna potētia ſicut vnā eſſentia. nec multiplicat̉ ex comꝑatiōe ad aliqd̓ alteruꝫ. ꝙ cū ſit differētia inter animā ⁊ deū quo ad hͦ nō accipi etur vnitas ſenſus. penes vnitatē ſenſibil̓ aīe ī eſſentia. ¶ Ad qd̓ dicendū. potētia ſenſitiua media ē īter eſſenti am aīe ⁊ actū. ꝗ fit indifferēti ꝑti corꝑis ſiue differēti or gano. dicendū ergo ē. ꝙ diuerſe ſunt vires q̄ ſunt ꝑfecti ones diuerſorū organorū. dicūtur tn̄ vnꝰ ſenſus ꝓpter hͦ ꝙ ſentiēti nō apparet differētia viriū ītra. ⁊ ꝓpter hͦ dicit Aug. ꝙ vnꝰ ſenſus ē ītra. varij tamē dicunt̉.i. dinoſcun tur ꝓpter exercitia. ſꝫ nō ſic apparet intelligēti cuiꝰ ē cō gnoſce̓ differētias īteriores. Preterea. vnꝰ dr̄ ſenſus pter vnitatē ſubſtātie in qͣ radicat̉. ¶ Ad illud qd̓ obijci tur de ītellectu. dicendū ē. ꝙ nō ē ſimile. ītellectꝰ enī non vtit̉ organo. nec hꝫ ꝓportionē ad differētiā ītelligibiliū. vt ꝑ hec minꝰ videat. quēadmodū ē ī ſenſu ꝗ corrūpitur ex excellētia ſenſibilis. vt nō videat minꝰ ſenſibile. ⁊ pro portionē hꝫ ad medietatē ī ſenſibilibꝰ. ⁊ iō licet ītellectꝰ ſit idē ꝗ recipit omēs formas ītelligibiles. nō tn̄ idē ſen ſus ꝗ recipit omēs formas ſenſibiles extrīſecus. rō aūt ē. qꝛ ītellectus cōuertit ſe ad formas abſtractas a mate ria. ſenſus autē cōuertit ſe ad formas ī materia. forme d̓o exiſſētes ī materia habēt diſꝑationē ſiue operationē in ſpecie. ¶ Nembꝝ ſecūdum Eīde ſuppoſito. ꝙ ſint plures ſenſus ſiue vi res ſenſibiles. Querit̉. vtrum ſint ꝗn̄qꝫ. au pautiores. aut plures. ⁊ videt̉ ꝙ octo. cū enī ¶ ſenſus natꝰ ſit ad ſenſibilia. octo autē ſunt medietates formarū ſenſibiliū. qͣre erūt octo vires. octo dutē medietates ſunt. Eſt enī medietas in coloribꝰ. vna albi ⁊ nigri. In ſonis vna acuti ⁊ grauis. In odoribꝰ. vna fetidi ⁊ ſui oppoſiti. In tactu v̓o medietas. vna cali di ⁊ frigidi. alia humidi ⁊ ſicci. Eſt iterū leuis ⁊ grauis eſt iterū lenis ⁊ aſꝑa. qdā etiā addūt mollis ⁊ duri. Re ſtat gͦ. ꝙ octo ſunt medietates vel nouē. ꝓpter qd̓ octo vi debunt̉ vires eſſe differētes ī ſpecie vl̓ nouē. vt ſic̄ penes vnā medietatē vna vis ſenſitīa ī ſpecie accipit̉. ita acci piat̉ penes alias. ⁊ hoc videt̉ ph̓s dice̓. dicēdo. ꝙ tactꝰ ē plures ſenſus. ⁊ Auic. dicit. ꝙ ẜm quoſdā octo ſunt ſen ſus. ¶ Uident̉ iterū eſſe pauciores ſenſibiles vires. gu ſtus enī nō ē niſi quidā tactꝰ ī ꝑte corporis determīata ¶ Preterea. aīa ſenſibilis ē ꝑfectio ī oībus aīalibꝰ. ſicut ergo eque ꝑticipāt genꝰ. ita eque ꝑticipāt ea q̄ cōſequun tur eſſentialit̓ ꝑfectio ē. ſed nō ī omnibꝰ aīalibꝰ ſunt ho
differētie ſenſuū. ſꝫ tactꝰ ē ī omnibꝰ. ſimilit̓ ⁊ guſtꝰ ī plu ribus. Reſtat ergo. ꝙ hi ſolū ſūt eſſentialit̓ ſenſus. ⁊ ita nō tot erūt vires ſenſibiles. Qā oporteret dice̓. ꝙ aliqua vis ſenſibilis eſſet fruſtra. aut ꝙ vna aīa haberet plures vires ꝙͣ alia. ⁊ ſequeret̉ imꝑfectio aīe ad imꝑfectionem corꝑis. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſūt ꝗnqꝫ ſenſus ꝗbus reſpō dent ꝗn̄qꝫ differētie organorū. ⁊ ſunt eſſentialit̓ ſenſus ī aīali perfecto. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de hoc ꝙ plures ſūt ſenſus ꝙͣ quinqꝫ. dicēdū ꝙ ẜm numerū medietatū in obiectis. nō accipit̉ numerꝰ ſenſuū. ſꝫ ẜm numerū medi etatū ī organis. Una autē medietas ē in organo ſenſus ex pluribꝰ medietatibꝰ cōpoſita. ex oībus enī cōtrarieta tibus primis ⁊ cōſequētibꝰ actiuis ⁊ paſſiuis. ſit medie tas ī organo tactꝰ. vt ẜm illā fiat diiudicatio excellētis. ⁊ diminuti ⁊ medij in obiecto. ẜm differētias cōtrarieta tū. ⁊ hoc ē. qꝛ tactꝰ ē ſenſus ꝗ adheret ipſi eſſe aīalis. ⁊ iō ẜm ea q̄ ꝑtinent ad cōpoſitionē aīalis accipitur imedia te. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de munitiōe viriū ſenſibiliū reſpōdendū ē. ꝙ licet viſus ⁊ auditꝰ ⁊ olfatꝰ nō ſint ī oī bus aīalibus. nihilominꝰ ſunt eſſentialit̓ ſenſus. ſꝫ non ẜm que determinat̉ eſſe aīalis. ſꝫ bn̄ eſſe. ⁊ requirunt̉ in aīali perfecto. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ eque ſunt an malia. ⁊ ita eque habēt vires aīe ſenſibilis. reſpōdend eſt. ꝙ animal dr̄ eque. vt ē genꝰ in rōne. ſed nō eque vt genꝰ in naturaº. qd̓ ſi aliquo mō eque ī natura. nō tn̄ il le vires inerūt. niſi que cōſe aunt̉ vniuerſaliter eſſe ani me ſenſibilis ¶ Nembruꝫ terciuꝫ Dterciū quo querit̉. penes ꝗd accipiat̉ nu merꝰ viriū ſenſibiliū apprehedentiū extrīſ cus. dixerūt enī quidā. ꝙ ẜm differētiā me diorū. qd̓ nō videt̉. ſunt enī tm̄ tres differen Itie mediorū. caro in tactu ⁊ ī guſtu. vel ẜm quoſdā hūor ſaliuaris. In alijs v̓o aer vel aqͣ. Reſtat ergo. ꝙ non eſ ſent ẜm hec niſi tres ſenſus. Si v̓o ẜm differētias obie ctorū. ẜm hec cū plura ſint obiecta(nō enī omīa que di ſcernunt̉ tactu. ad vnū eſſe ī genere reducūtur) eēt plu res ſenſus. Si v̓o ẜm differētias principiorū vel mouē tiū. ſicut dixerūt quidā. vt viſus penes naturā lucis. o dor penes natura ignis facientē vaporē. ſonꝰ penes na tura aeris. guſtꝰ penes naturā aque. tactꝰ penes natu rā terre. Cōtra hoc. ꝙ aer cōis ē in viſu ⁊ auditu ⁊ olfa tu. ¶ Preterea. aer nō ē cā effectiua ſoni ſꝫ materialis. ſicut lux effectiua erat ſenſibilis ī viſu. humidū autē ī gu ſtu nō ē ab aqua tanꝙͣ ab efficiēte. in tactū autē accipit̉ medietas ex oībus elemētis. cū ergo tactꝰ nō attēdit̉ tm̄ ẜm terre naturā. ſꝫ ẜm cōplexionē ex oībus elemētis fa ctā. reſtat ergo. ꝙ nō ẜm numerū prīcipiorū accipiat̉ h mō numerꝰ quinqꝫ ſenſuū. ¶ Uidet̉ tn̄ Augu. ſuꝑ Gen̄. ad litt. iſto mō aſſignare reducēda ad prīcipia. quadam trāſmutatiōe cū dicit. Inchoat motū ī oībꝰ ſenſibꝰ a ſub tilitate ignis. ſꝫ nō in oībus ad idē ꝓuenit. In viſu eniꝫ ꝓuenit rep̄ſſo colore vſqꝫ ad eiꝰ luce. In auditu vſqꝫ ad liꝗdiorē aerē calore ignis penetrat. In olfatu enī traſit aerē purū. ⁊ ꝑuenit ad humidā exalationem. vn̄ craſſio hec aura ſubſiſtit ī guſtu. ⁊ hāc trāſit ⁊ ꝑuēit vſqꝫ ad cor pulentiā. qͦ etiā penetrato atqꝫ traiecto. cū ad terrena gͦ uitatē ꝑuenit. tangēdi vltimū ſenſum agit. ¶ Ad qd̓ po teſt dici. ꝙ ſi debeat accipi diuiſio ẜm rationē mediorū. accipit̉ ẜm rōnē mediorū corporū īter extrema. Extres autē corꝑa in comꝑatione corꝑis animal̓ ſūt ignis ⁊ ter ra. media autē ſunt aer ⁊ aqua ⁊ cōmixtū. Aer autē tri plicē habet diſpoſitionē. ex īfluētia lucis. ex influētia ca loris ignei que fit ex vapore. ex ipſa cōmotiōe raritatis q̄ eſt ꝓpria eiꝰ diſpō. Aqua v̓o habet diſpoſitionē vna ex influētia lucis. alterā ex cōi diſpoſitiōe cū aere. que ē ra ritas. terciā ex ſe. cōmixtū autē habet vnicā. Cū ergo he nō ſunt niſi quinqꝫ. erūt quinqꝫ differētie mediorū ſenſi biliū. Nā ex cōi diſpoſitiōe influēte ſuꝑ aerē ⁊ aqua. eſt mediū in viſu. ex diſpoſitiōe v̓o influēte ex calido igneo

Queſtio .lxvij.
eſt mediū in olfatu. q̄ diſpoſitio eſt aer vaporoſus. ex di ſpoſitione v̓o tercia que cōmunis eſt aeri ⁊ aque.ſ. ra ritate. ē medium in auditu ſicut dicit ph̓s. ex diſpōe v̓o humoris aquoſi ē mediū ī guſtu. Ex diſpoſitiōe v̓o com mixtiōis omniū q̄ ē in carne. ē mediū in tactu. ⁊ ꝑ hͦ pōt patere ſolutio eius. ꝙ dicit̉ de differētia ſenſuū acceptā ẜm mediū. ¶ Si v̓o accipiat̉ diuiſio ẜm differentiā effe ctuū. ſic enī accipit Augu. ponēs differētias lucis aut ignis. vt influat ẜm rationē lucis ⁊ caloris ī ſe. vt in vi ſu. deīde ẜm rationē eiꝰ ꝑueniētis a calore ignis ad aerē liquidiorē. ſicut in auditu. deīde ẜm rationē eiꝰ ꝑueniē tis ad aurā flabilē. ſicut ī olfatu. deīde ẜm rationē eius ꝑueniētis ad humorē labilē ſicut ī guſtu. vltimo ꝑuenit ad terrenā grauitatē. ⁊ ſic ē ī tactu. ſic ergo ſicut ītra ni hil eſt ſine calore ſenſitiuuꝫ. ſic extra fit diſpō ſenſibilis ad hoc ꝙ ſentiat̉. ¶ Scd̓m autē diſpoſitione obiectorum pōt aliter rō diſpoſitiōis accipi. Nā qualitas ſenſibilis vel ē de his q̄ cōueniūt ad eſſe. ſicut ē qualitas elemēta ris. vel que ꝑſe cōſequit̉ eā. ⁊ ẜm hoc ē obiectū tactꝰ. ta ctus enī eſt elemētaris qualitatis vel īmediate ꝯtinētis. vel ē de his q̄ cōſequunt̉ cōpoſitionē. qualitas v̓o conſe quēs cōpoſitionē relinꝗtur ẜm virtutē dominātis alicꝰ ſunt tamē cōtrarietates quatuor q̄ requirunt̉ ad cōpoſi tionē in corꝑe elemētato. in ꝗbus quatuor. qualitas vna dicit̉ dominās. verbigͣ. lucidū ⁊ opacū dicit̉ vna cōtra rietas in qua dominat̉ lucidū ſiue p̄cellit. altera cōtrari etas ē calidū ⁊ frigidū. in qͣ p̄cellit calidū. tercia cōtrari etas ē humidū ⁊ ſiccū. ī qua p̄cellit humidū. quarta con trarietas ē rarū ⁊ dēſum ī qua p̄cellit rarū. Ꝙ aūt oēs he neceſſe ſint ad cōpoſitionē. pꝫ ꝑ hoc ꝙ caliduꝫ ⁊ frigi dū. humidū ⁊ ſiccū ſunt que miſcent̉. rarū autē ⁊ dēſum ſicut dicit ph̓s diſponūt materiā ad hoc. lucidū v̓o ē qd̓ efficit. lux enī mediāte calore celeſti efficit mixtioneꝫ. ſic gͦ ſūt oīa hec neceſſaria ad cōpoſitionē elemētati. Sūt qͦ quatuor qualitates dominātes. Nā calidū ē dominans reſpectu frigidi ī agēdo īteriꝰ. humidū v̓o reſpectu ſicci in recipiēdo interiꝰ. rarū v̓o reſpectu dēſi ī diſponendo materiā. lucidū v̓o ſuꝑ oꝑacū inducēdo formā. cū gͦ ſicut dictū ſi ualitas ſenſibilis cōſequēs cōpoſitionē rōne dominātis. aut cōſequet̉ rōne dominātis inducētis for mā. ⁊ hoc ē calor ꝗ cōſequit̉ lucē. ē enī extremitas ꝑſpicui ī corꝑe termīato. aut rōne dominātis diſponētis princi paliꝰ formā. ⁊ hec qualitas ē ſonꝰ. ꝗ cōſequit̉ rarefactio nē aeris vel aque. aut rōne qͣlitatis dominātis ī actione interiꝰ. ⁊ hec qͣlitas ē odor. ꝗ cōſeꝗtur caliditatē faciēteꝫ vaporē. aut rōne qͣlitatis dominatis ī receptiōe. ⁊ hec ē ſapor. ꝗ cōſequit̉ humiditatē aquoſaꝫ. ſic ergo patꝫ nūe rus ẜm diſtinctionē obiectorū. ¶ Addūt etiā aliꝗ accipi entes ex doctrina ph̓i diſtinctionē ex ꝑte mōi ſentiendi. aut enī ē ſentire ꝓpter approximatione. aut ẜm diſtātiā. Si v̓o ẜm approximationē. aut appropriat ſenſibile cor pori potēti ſentire cōtingēdo aut ꝓfundēdo. ſi cōtingen do ẜm ꝙ cōtigua dicunt̉ quorū termī ſunt ſimul. ẜm hec ē ſentire ī tactu. Si ꝓfundēdo ſic ē ī guſtu. guſtabile.n. ꝓuenit ad cōcauitatē lingue in qua ꝓfundat̉. Si v̓o fit ẜm diſtantiā. aut ē īmutatio ſenſibilis tm̄ ẜm vnā ꝑtem. ⁊ ſic ē viſus. viſuꝫ enī neceſſe ē eſſe īdirectū. aut ẜm plu res ꝑtes. ⁊ ſic fit odoratꝰ. Odoratꝰ enī fit ẜm attractio nem odoris ī naribꝰ ex oī ꝑte īterius. aut ē ẜm omnē ꝑ tem immutatio. ⁊ ſic fit auditꝰ. ſonꝰ enī eſt ex aeris mo tu rarefacti poſſibilis moueri uſqꝫ ad auditū. ¶ Queſtio. lxvij. de virtu te ſenſibili interiori ꝑtinente ad cognitionē ſenſibilē. Onſequenter dicē dū ē de virtute ſenſibili īteriori ad ꝯgni tionē ſenſibilē ꝑtinēte q̄ ẜm Aug. poni tur imaginatio. vbi ponunt̉ qn̄qꝫ diffe rentie viriū cognitiuarū.ſ. ſenſus. imaginatio. rō. intellectus. ⁊ ītelligētia. due auteꝫ.ſ. ſenſus ⁊ imaginatio ad ſenſitiuā ꝑtem ꝑtinent. ẜm Ioh̓. dam. videt̉. ꝙ tres ſint.ſ. imaginatiua. excogitatiua. ⁊ memo ria. ẜm Auicē. ponunt̉ ꝗn̄qꝫ. Senſus cōis. fantaſia īma ginatīa. eſtimatiua. memoratiua. ¶ Poteſt ergo queri. primo de comꝑatione viriū quas ponit Dama. reſpectu imaginis quā ponit Aug. ⁊ ſimul de comꝑatione viriū quas ponit Auicē. reſpectu vtriuſqꝫ. an omnes cōtineā tur ſub imagine. aut quedā ⁊ quēdā nō. ¶ Itē queritur. vtrū omnes vires quas ponit Dama. cōtineant̉ ſub ꝑte ſenſitiua aut nō. ¶ Deīde. vtrū omnes vtant̉ organo. et que ſunt organa. ¶ Quarto. que ſit ratio diſtinctiōis vi rium intrīſecus cognoſcentiū ſenſitiuarum. ¶ Nembrum primuꝫ Rimo autē querendū. vtrū oēs vires quas ponit Bama. cōtineant̉ ſub virtute ſenſitīa videt̉. ꝑ hoc ꝙ determīat omnibꝰ organū de terminatū in corꝑis ꝑte dicēs. ꝙ inſtrumen tū huiꝰ ē mediꝰ vētriculꝰ cerebri.i. aīalis ſpiritꝰ. ꝗ eſt ī ipſo. ꝑs autē ītellectiua nō determīat ſibi parteꝫ corꝑis ꝓ organo. ergo nō eſt illa excogitatīa. quā ponit Dama ſcenꝰ. ītellectiua ſꝫ ſenſitīa. ¶ Preterea. determinat ſibi locū mediū īter imaginatiuā ⁊ memoratiuā. vt imagīa tiua ſit in anteriori ꝑte. memoratiua in poſteriori ꝑte ce rebri. excogitatiua ī medio. Cū ergo memoria ſic̄ ip̄e di cit ſit fantaſia derelicta ab aliquo actu. ẜm ſenſuꝫ appa rete. ꝑtinebit ad ſenſitiuā interiorē. ergo extrema ꝑtine bunt. quare excogitatīa q̄ ē media īter illas. ¶ Itē diui ſit ipſe irrationale ꝑ hoc qd̓ ſuadet̉ rōne. ⁊ nō ſuadetur. qd̓ autē nō ſuadet̉. diuidit ꝑ nutrimentū augmentatiuū generatiuū ⁊ vitale. relinquit̉ ergo. ꝙ ille tres vires ſci licet imaginatiua excogitatiua ⁊ memoratiua. ꝑtinent ad irrationale quod ſuadet̉ rōne. Nā nō videtur ꝑtine re ad rationale. cū diuidat rationale ꝑ interius diſpōſi tum ſermonē ⁊ prolatū. Si v̓o ꝑtinet ad irrationale qd̓ ꝑſuadet̉ ratiōe ꝑtinet ad ſenſitiuā. erit ergo excogitatīa ſub ſenſitiua īteriori. ¶ Cōtra dicit. ꝙ excogitatie ſunt iudicia ⁊ cōpoſitiōes ⁊ īceſſiōes. ſꝫ hec ꝑtinet ad rōnalē ꝑtem.ſ. iudicare cōponere ⁊ diuidere. ergo nō ē ꝑtis ſen ſitiue. ¶ Preterea. dicit Auicē. ꝗ explanat ampliꝰ. ꝙ hͦ ē cōponens ⁊ diuidēs ẜm imperiū rōnis. ⁊ dicit̉ cogita tiua. Ex quo videt̉ ꝙ ꝑtineat ad ꝑtem rationalē. cū cogi tare ſit actꝰ rōnis. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ẜm ꝙ dicit Aui cē. hec vis duo ſortit vocabula. vt dicat̉ quādoqꝫ imagi natiua. quādoqꝫ excogitatiua. In hoc aūt eſt differētia. ꝙ cū imꝑauerit eſtimatiua animalis. tūc dicit̉ imagina tiua. ſi v̓o virtus rationalis imꝑauerit ei. ⁊ reduxerit eā ad id qd̓ ei ꝓdeſt. dicit̉ cogitiua. ſiue ergo imꝑet eſtima tiua ſiue rōnalis ſemꝑ ē cōputata in ꝑte ſenſitiua. ſicut ipſe dicit. ¶ Id obiectū autē in cōtrariū dicendū ē. ꝙ iu dicia ⁊ cōpoſitiōs q̄ fiūt in ea. pn̄t fieri imꝑio rōnis. ſi cut habet̉ ab Auicē. dicit enī. ꝙ habet poteſtatē cōponē di ⁊ dicēdi formas relictas in ſenſu ⁊ retētas. ⁊ ita qͦ ad vim in qua fiūt. dicent̉ ꝑtes ſenſitiue. quo ad imꝑatiua ꝑtis rōnalis. ⁊ ꝙ duplex ſit genꝰ cōpoſitiōis ī ꝑte ſen bili. ⁊ in ꝑte ītelligibili. pꝫ ꝑ hoc qd̓ diſtīguit Ioh̓. Da maſ. dicēs. ꝙ excogitatīe ſunt iudicia ⁊ cōpoſitiōes ⁊cͣ. ꝓprie v̓o intelligētie ītelligibiliū ⁊ virtutes ⁊ doctrine ⁊ artiū rōnes. ¶ Ad ẜm dicendū. ꝙ licet fiat ẜm imperiū rōnis. nō tn̄ in ꝑte ītellectiua. ſꝫ ī ꝑte ſenſitiua q̄ ſuadet̉ rōne. ⁊ licet cogitare ẜm appropriationē dictū ſit ꝑtis ra tionalis. nihilominꝰ ꝑ extenſionē illiꝰ ꝑtis q̄ rem cōpu lat̉. vn̄ cellula media dr̄ logiſtica.i. rōnalis. in qͣ oꝑatur illa excogitatiua. ¶ Membrum ſecundū Dſecundū quo querit̉. vtrum omnes diffe rentie diuiſionis facte ẜm Auic. ⁊ Dama. contineantur ſub imaginatiue. quaꝫ ponit Augu. in lib. de ſpū ⁊ aīa. Ꝙ non videtur

imaginatio enim ſiue imaginatiua ē vna de illis. Si er go illa diuidit cōtra ſenſum cōmunē. ⁊ excogitatiuā. et ita de alijs. non erit imaginatio cōis ad illas. ¶ Prete rea. ẜm rationē poſitā ab Aug. imaginatio ē vis anime q̄ formas corporeas rerū corporearū ꝑcipit. ſed abſētes ſine abſente materia. cū ergo ꝑceptiua diuidat̉ cōtra cu ſtoditiuā ⁊ compoſitiuā. nō cōtinebit memoratiuā ⁊ co gitatiuā. que cōpoſitiua eſt. ¶ Cōtra. Omnes īteriores vires potētie ſenſitiue cogitatiue. ꝑticipāt formas ſenſi biles abſente materia. ergo ad illā differētiā reducunt̉. ¶ Quod cōcedendū ē. ¶ Ad obiectū autē reſpōdendū. ꝙ imaginatiua accipit̉ duplicit̓. vel generaliter ꝓ omī vi. attingēte formas ſenſibiles abſente materia. ⁊ ſic acci pit augu. ⁊ hoc mō omnes cōtinent̉ ſub imagine. Si v̓o accipiat̉ imaginatio tm̄ ꝓ virtute q̄ operat̉ tm̄ ſuꝑ huiꝰ formas ī anteriori ꝑte cerebri. ſic accipit Dama. dicēs. ꝙ organū imaginatiui ē interior vētriculꝰ cerebri. ⁊ ẜm hoc diuidit cōtra cogitatiuā q̄ cōponit. ⁊ memoratiuaꝫ que cōſeruat. Preterea imaginatio ẜm Auicē. dicit̉ illa que oꝑatur ī medio vētriculo cerebri. ⁊ ē cōpoſitiua vel diuiſiua. ⁊ ſic ſpecialiter accipitur. Membrum tercium D terciū quo querit̉. vtrū omnes intrīſecꝰ cognitiue ſenſibiles vtant̉ organo. ⁊ quo or gano vtātur ſingule. ⁊ videt̉ ꝙ habeāt orga num. Unaqueqꝫ enī ē vis ſenſibilis. vis au tem ſenſibilis nō operat̉ niſi ī corꝑe. vt videt̉. que cū nō oꝑatur niſi ī corpore. determīat ſibi aliquā partē ī qua operat̉. Reſtat ergo. ꝙ vnaquēqꝫ illaꝝ habebit organū. ¶ Preterea. ſicut dicit Auicen. ledūtur aliquādo ī ſuis oꝑationibꝰ. ꝑ leſionē alicuiꝰ ꝑtis ī corpore. hoc autē nō eſſet niſi aliqua eſſet colligātia reſpectu illiꝰ ꝑtis. eri vnaqueqꝫ habēs organū determinatū. vel ad minꝰ ꝑt determinatā in qua oꝑetur. Hoc etiā videt̉ ꝑ verba Io hānis Dam. diſtinguētis vires ſenſitiuas intrinſecꝰ co gnitiuas. Ponit enī imaginatiuā cuiꝰ organū ē interior vētriculus cerebri. ponit etiā excogitatiua cuiꝰ īſtrumē tum. ſicut dicit ē mediꝰ vētriculus cerebri. ⁊ animal̓ ſpi ritus ꝗ ē ī eo. Ponit etiā memoratiuā cuiꝰ organū ſicut dicit ē poſterior vētriculus cerebri. In idē cōſentit Re migius in lib. de anima. diſtinguēdo has vires. oſtēdēs diuerſas egritudīes ī ꝗbus he ledunt̉. Reſtat ergo. ꝙ v naqueqꝫ harū organū. ⁊ ꝑtem habet ſibi determīataꝫ ī qua operat̉. ¶ Cōtra. bonitas ⁊ malicia. amicitia ⁊ in imicitia. ſunt intētiones. q̄ licet inueniant̉ ī rebus ſenſi bilibus. inueniunt̉ extra res ſenſibiles. nec ex ſenſu ex trahunt̉ apud eſtimatiuā. ergo ī eſtimatiua ẜꝫ ſe ſunt ī nate. ſi ergo iudicat d̓ his. iudicat mediāte organo aliqͦ. ergo eſtimatiua exigit organū in ſua oꝑatione. ¶ Prete rea. hoc iudiciū ẜm Auicē. exiſtit ẜm modū vt rationa lem. ſꝫ modꝰ rōnalis ē iudicare p̄ter organū corꝑale. er go hec vis iudicat p̄ter organū corꝑale. ¶ Preterea. non ē aliqua egritudo ꝓpria. in qua ledat̉ eſtimatīa nō leſa. alia vi ſenſibili extrinſeca. Si v̓o haberet ꝓpriū organū cōtingeret illā ledi alia vi nō leſa. Sꝫ nō ē ita ſicut dicit Auice. ſed ſi accidit ei aliqua leſio. illa ē ex imaginatīa ſiue cogitatiua q̄ oꝑatur ī medio vētriculo cerebri. Re ſtat ergo. ꝙ nō habeat determīatū organū. ¶ Preterea. diues ſicut habet̉ ī euāgelio ſenſit ī līgua pena. ſꝫ cōſtat ꝙ ille nō fuit ſenſus exterior. cū ſenſus exterior fiat ꝑ or ganū corporeū. ergo fuit ſenſus īterior ꝗ oꝑatur abſente mater ia ſupra formas. aīa ergo oꝑabatur ibi ſupra for mas ſenſibiles nō p̄ſente materia. gͦ vtebat̉ imagīatīe. ſꝫ ſeꝑata fuit a corꝑe. gͦ vti pōt imaginatione p̄ter orga num corꝑis. multo fortiꝰ gͦ alie vires ſenſibiles. vt eſtīa tiua memorialis. Reſtat ergo. ꝙ n̄ īdiget ī cōpletiōe ſui actus organo corporeo. ¶ Ad qd̓ dicendū ē. ꝙ vnaq̄qꝫ vis ſenſibilis īterior. determīat ſibi partē corꝑis in qua oꝑatur. vn̄ dicit Auic. d̓ eſtīatiua. ꝙ ē vis ordīata ī ſum mo medie cōcauitatis cerebri. ſicut habet̉ in tractatu de
aīa. ¶ Ad obiectū autē reſpōdendū. ꝙ licet intētiōes qͣs pprehēdit eſtīatiua. poſſint eſſe ẜm ſe extra naturā cor pralē. tamē vt apprehēdit eſtīatiua ſenſibilis. ſunt ī ma teria corꝑali. ⁊ iō īdiget quadā colligatiōe cū corꝑe. vn̄ dicit. ꝙ apprehēdit intētionē ligatā cū forma ſenſibili. et cū aliqua cōueniētia imaginis cū illa. nō tn̄ vtit̉ organo ad cognoſcendū illā intentionē ī ſe. ſꝫ inqͣtū ē ī re ima natiua vel viſa. ¶ Ad ſcd̓m dicēdū. ꝙ aliud ē de iudicio eſtimatiōis rōnalis ⁊ eſtimatiōis ſenſibilis. ſicut dicit idē ph̓us. Nā eſtimatīa rōnalis apprehēdit etiā ītentio nes abſtractas a materia. eſtimatio autē ſenſibilis ap prehēdit eas cū colligatiōe forme ſenſibilis. q̄ nō ē p̄ter materiā. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de leſione. dicendū. licet nō ledat̉ directe ꝑ ꝓpriā leſionē egritudīs. ledit̉ ta men ex cōſequēti. cū enī ledit̉ ex cogitatiua vel imagina tiua. ꝑ cōſequēs ledit̉. ⁊ illa in oꝑatione ſua debita. vn de cū ponit Dama. vel Remigiꝰ diuiſionē viriū. cōpu tat hanc cū excogitatiua. q̄ ē ī media ꝑte cerebri oꝑans nō diſtinguēdo eā ẜm ꝑtem corꝑis diuerſam. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcitur de imaginatiōe. ꝙ poſſit oꝑari p̄ter or ganū corporeū. ⁊ memorialis ſimilit̓. dicendū ē. ꝙ illa o peratio equocatur. cū iſta de qͣ nūc loꝗmur. nūc enim no intēdimus niſi de actibꝰ viriū exiſtentiū aīe. vt ē in cor pore. deīceps v̓o aget̉ de inſe ꝑabilitate eius. vtrū ſit ſe ꝑabilis. ⁊ ẜm ꝑtem ſenſibilē. ⁊ vtrū ipſa oꝑatur aliquo modo preter corpus. ¶ Membruꝫ quartum I Dquartū quo querit̉ de diſtinctiōe viriū. ⁊ incidit h̓ duplex queſtio. ¶ Una de comꝑa tiōe ſenſuū exteriorū. ꝗ̄ dicunt̉ ſenſus ꝑticu lares. qualiter ſe hꝫ ſenſus cōis. ad illas. ¶ Alia de diſtinctōe harū viriū interiorū inter ſe. ¶ Articulus primus Irca primū oſtēdit̉. ꝙ ſenſus cōis nō ē cōis ad modū vniuerſalis. vt d̓ oī ſenſu p̄dicet̉. Si eni ſic eēt. n̄ hr̄et actū ꝓpriū. ſꝫ eiꝰ actꝰ tm̄ eēt ī ſenſibꝰ ꝑticularibꝰ. ſꝫ ſenſus cōis hꝫ ꝓpriū actū ⁊ ſingu larē.ſ. diſcerne̓ albū a dulci vel cōferre. gͦ nō ē cōis vnita te eſſentie vniuerſalis. ¶ Itē non dicitur cōis ꝓpter hoc ꝙ organū eiꝰ ſint organa ſenſuū ꝑticulariū. ⁊ nullū ha beat organū ꝓpriū. Si enī diſcernit albū a dulci. ⁊ con fert. neceſſe ē recipi formā vtriuſqꝫ ī vno organo. id non erit organū guſtus. nec organū viſus. neceſſe ē ergo eſt organū īteriꝰ differēs ab illis qd̓ ſit ſenſus cōis. ¶ Pre terea. nō ſic ē organū ſenſus cōis vnū cōfuſione. quead modū līgua tactus ⁊ guſtꝰ. ſic enī diceret̉ viſus eſſe qꝛ dā ſenſus cōis. ⁊ auditꝰ ſimilit̓. ſic̄ dicit̉ ꝙ guſtꝰ ē qui tactꝰ. ¶ Preterea. ſenſus cōis vnꝰ ē. habēs vnitatē orga ni. qꝛ omīa organa ſenſuū ꝑticulariū cōueniūt ad vni ī quo terminātur. vbi cōplent̉ iudicia ⁊ id ē organū ſen ſus cōis. ſꝫ nō ſic cōueniūt ꝑ cōfuſionē. vt illud organu ẜm aliqd̓ eiꝰ ſit organū auditꝰ. ẜm aliꝗd viſus. ẜm alto rū tactus. ⁊ ita de alijs. gͦ nō dicit̉ ſenſus cōis. qꝛ habeat organū ꝑ cōfuſionē. ¶ Preterea. oſtēditur ꝙ ſenſus ꝑti cularis ꝑficit̉ a ſenſu cōi. cū enī organa ſenſuū ꝑticula riū bipertita ſint. p̄terꝙͣ ī organo guſtꝰ vbi ſunt cōiui cta. vt ī duobꝰ oculis ⁊ duabꝰ auribꝰ. cū ſenſibile nō ap paret duo ſꝫ vnū. neceſſe ē tūc deferri ad vnū organū ītꝭ riꝰ. cū gͦ ſimul tēpore ꝑcipit̉ ſenſibile. ⁊ vt vnū ſimul tem pore ſit ſpecies ī organo iteriore ⁊ exteriore. gͦ ꝑfectio ſi ſus ꝑticularis ē a ſenſu cōi. cū ꝑficit̉ ī organo īteriori. hͦ idē ē in omībꝰ ſenſibꝰ. Nā oīa organā ſenſuū ꝑticularit ſcilicet nerui. ꝑueniūt ad vnā radicē ſiue originē in qu cōueniūt. alit̓ nunꝙͣ eſſe collatio ſiue diſcretio ſenſibilit ſenſuū diuerſorū. ⁊ ibi fit cōplementū. ¶ Preterea. n̄ dif fert cōis ſenſibilis ī ſuo ſenſibili a ꝑticularibꝰ. qn̄qꝫ eniꝫ ſenſibilia q̄ ſunt. magnitudo. motꝰ. numerꝰ. figura. ꝗes que ſūt cōia ſenſuū ꝑticulariū. ⁊ ſunt ꝓpria ſenſus col apprehēdunt̉ et̄ ſenſibilia ſenſuū ꝑticulariuꝫ a ſenſu col.

Queſtio .lxviij.
Nam aliter nō poſſet inter illa diſtinguere. gͦ neceſſe eſt nō differre ſenſum ꝯmūem in obiecto a ſenſibꝰ ꝑticū laribꝰ: et hͦ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit ph̓s. ꝙ ſenſus ꝯn̄is eſt ꝙ omīa ſenſu ꝑcepta recipit. et ꝓpter eaꝝ formas patitur q̄ in ip̄o copulant̉. ¶ Preterea querit̉ de inſtrumēto ſen ſus ꝯn̄is. ⁊ videt̉ ꝙ aliqua ꝑs cerebri in qͣ ꝯueniūt ſenſi biles nerui. et hͦ arguūt medici. qꝛ leſio ſenſus ꝯn̄is ē ex leſione cerebri: bonitas ſenſus eſt ex bonitate cerebri. ſꝫ ph̓s arguit eius organū eſſe cor. vel aliqd̓ ſimile cordi in nō hn̄tibꝰ cor. eo ꝙ organa ſenſuū ꝑticulariuꝫ in ſua radice ꝯtinuant̉ cordi. ¶ Preterea. nihil ē ſenſitiuū ſi ne calore. caloris v̓o ē expanſio a corde ⁊ reditio ad inte rius in ſomno. ex qͦ arguit ꝙ ſenſus ꝯn̄is organū eſt cor. ⁊ pōt vrūqꝫ eſſe verū. qd̓ dicūt medici. et qd̓ dicit ph̓s. ſꝫ medici ad cām ꝓpinquā reſpiciūt. et ideo dicūt origineꝫ neruoꝝ eſſe a cerebro. et ramificari motus different̉. vt fiat motus et ſenſus. Ph̓s v̓o reſpicit ad cāꝫ primā. vi det em̄ ꝙ licet ꝗes ſit in ſomno ab oꝑatōne ſenſus ꝯn̄is excitati a ꝑticularibꝰ: nihilominus ē oꝑatō interior cō tinua ẜm motū. ſcꝫ fantaſie. ⁊ illud nō poſſet eē niſi vbi viget calor aīalis in corde tꝑe ſomni. ꝓpt̓ qd̓ ſenſus cō muis dicit̉ hr̄e cor. tanꝙͣ organum primū ¶ Articulus ſecundus Rticulo ſcd̓o querit̉ de numero viriuꝫ ſenſi biliū cognitiuaꝝ interiꝰ qͣꝝ rō ſic accipit̉. q̄ dam em̄ ſunt qͣꝝ actus ſunt circa formas ſen ſibiles. quedā circa intētōes formaꝝ ſenſibiliū. q̄ v̓o eſt circa formas ſenſibiles. aut eſt app̄hendēs aut cuſtodi ens. aut trāſformās ſiue ꝯferēs abſente materia. Si v̓o eſt app̄hendēs. dr̄ ſenſus ꝯn̄is: ſi v̓o cuſtodiēs dr̄ imas natio. vel alio mō fantaſia: ſi v̓o eſt tranſformās vel co ferēs abſente materia. dicit̉ imaginatiua. Si v̓o eſt cir ca intētiōes vt bonitatē ⁊ malicia. ſiue nocumētū ⁊ iu uamētū. ꝓut accidit de agno reſpct̄ū ouis aut lupi: aut eſt apprehēdēs aut cuſtodiēs. Si apprehēdēs. dr̄ eſtima tiua. Si cuſtodiēs dicit̉ memoratiua. Et diſtīguūt̉ ẜm auicennā. vt ſenſus ꝯn̄is ſit in anteriori ꝑte cerebri. ima ginatō vel fantaſia in eadem ꝑte. imaginatiua v̓o vl̓ ex cogitatiua in media: in eadē eſtimatiua: mēoratiua v̓o in vltima ꝑte cerebri. ¶ Sꝫ incidit queſtio qͣre reſpectu intentōnū nō dicūt̉ tres vires ſꝫ due tm̄.ſ. eſtimatiua et memoratiua: reſpectu d̓o formarū ſenſibiliū ẜm ſe dicū tur tres. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ reſpectu formaꝝ ſenſibili um addit̉ vna vt ſint tres. Nā q̄dā eſt app̄henſiua a ſen ſibꝰ ꝑticularibꝰ. et hec dicit̉ ſenſus ꝯn̄is: nulla aūt ē ap prehēdēs intentōes ex ſenſibꝰ ꝑticularibꝰ. ſꝫ abintus hꝫ ⁊ ꝓpter hoc illa abūdat ex illa ꝑte. ¶ Preterea. ꝓpt̓ ꝗd eſt intētiua ante ꝯpoſitiuā formaꝝ ſenſibiliū. ꝯpoſitia aūt intētōnū ſenſibiliū eſt ante ſua retētiuā. ¶ Rn̄den dum eſt. ꝙ forme ſenſibiles qͣs oportet ꝯponere. vel ſupͣ quas negociat̉ imaginatiua. veniūt abextra ꝑ ſenſus: et niſi eſſent fixe intra. nō eſſet ꝯpoſitio imaginatiue ſuper illas abſente ſenſu. et ideo neceſſe eſt ꝙ precedāt retēti ua: intentōes v̓o ſunt ab intra innate. et ideo nō eſt ncc̄e memoratiuā precede̓ ſed ſequi. eo ꝙ ſeruat ꝯpoſitōes fa ctas intentōnū cū formis ſenſibilibꝰ. ¶ Queri etiā pōt quare in vna ꝑte cerebri collocant̉ app̄hēſiua formarū ſenſibiliū ⁊ retētiua: nō aūt app̄henſiua intētōnū. ⁊ me moratiua q̄ eſt retentiua. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ diſſimili ter dicunt̉ retētiue. hoc em̄ qd̓ eſt in anteriori ꝑte cere bri. nō eſt niſi retētiua. ad hͦ vt in eis fiat ꝯpoſitō et ope ratō abſente ſenſu. Illa v̓o q̄ eſt in memoratiua. genera liter eſt retentiua vt ex illa poſſit eſtimatiua ⁊ intellecti ua etiā negociari. vn̄ dr̄ memorie ⁊ rememoratōis ꝓm ptuariū: et ſignū huius eſt. qd̓ Ioh̓. dama. cū enumerat vires. nō enumerat niſi imaginatiuā ſiue imaginatōeꝫ ⁊ excogitatiuā ⁊ rememoratiuā: dās intelligere ꝙ pria eſt apprehenſiua. ſecunda collatiua. tercia retentiua. nō ergo computat in prima ꝑte retentiuaꝫ niſi cum appre benſu
¶ Queſtio. lxviij. De viri bus anime motiuis. et primo de ſenſualitate. Abito tractatu de ognitiuis viribꝰ ab intus et extra par tis ſenſibilis. ſeꝗtur dicere de motiuis. Ponunt̉ aūt differētie motiue ſenſibil̓. ꝯcupiſcibil̓ et irāſcibilis. ⁊ ẜm aug. ſenſualitas. Quidā fantaſia. ſicut dicit ph̓s. ⁊ eſtimatiua. etiā ponūt quaſdā vires affectiuas alias ſiue differētes ab illis. ẜm qͣs eſt gaudium et dolor. et ira et timor. ſꝫ nō oportet iſtas pone̓ differentes a ꝯcupiſcibili ⁊ iraſcibi li. cū ẜm ꝯcupiſcibile ſint gaudiū et dolor. ẜm iraſcibile ira et timor. aug. aūt ponit ꝯcupiſcētiā cū timore. cū lo quit̉ de his in li. de ciuita. dei. xiiij. dicit em̄. ꝙ ꝯcupiſcen tia eſt appetitus eoꝝ q̄ volumus. et ſimiliter leticia: me tus aūt et dolor in diſſenſione: ſꝫ cū ꝯſentimus appetēdo q̄ volumus. ꝯcupiſcētia dicit̉: cū ꝯſentimꝰ fruendo his q̄ volumus. leticia dr̄: cū diſſentimꝰ ab eo qd̓ accidē nolū mus. metus dr̄: cū aūt diſſentimꝰ ab eo qd̓ nobis nolen tibꝰ accidit. dolor vel triſticia dr̄. ¶ Poteſt aūt queri. qͣ liter fantaſia et eſtimatiua dicūt̉ motiue. cū inter cogni tiuas ſint poſite. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ motiue dicūt̉ que diſponūt ad motū ꝑ mediū cognitōis boni ⁊ mali. incli nātis ad appetitū vel fugā: differūt aūt inter ſe. qꝛ fanta ſia et diſpoſitōes ad motū ex apprehenſiōe ⁊ forme ſenſi bilis. ꝯueniētis vl̓ incōueniētis: eſtimatiua v̓o eſt diſpō ſitōes ad motū ex apprehenſione intētōis in re ſenſibili. ¶ Querit̉ itaqꝫ ſpecialiter primo de ſenſualitatē. Utrū ſit ꝑtis ſenſibilis vel rōnalis. ¶ Scd̓o vtrū ſit in genere motiue diſponētis ad motū. vel facientis motū: faciētē aūt dico imꝑantē vel exequē tem interius vel exterius. ¶ Tercio vtrū ſit idē ſenſualitas qd̓ inferior portō rati onis. ſicut dicit magiſter in ſentētijs. ¶ Quarto vtꝝ in ſenſualitate ſit peccatū vel nō. ¶ Membrum primum D primū ſic. ꝙ ſit ꝑtis ſenſibilis. videt̉ hoc qd̓ dicit mgr̄ in ſententijs. ij. li. di. xi ij. quicqd̓ in aīa nr̄a nobis ꝯſiderantibꝰ ccurrit. qd̓ nō ſit ꝯmū cū beſtijs. ad ra tionē ꝑtinet: qd̓ aut reꝑis in ea ꝯmū cū beſtijs. ad ſen ſualitatē ꝑtinet. Si ergo ſenſualitas eſt ꝯmūis nobis ⁊ beſtijs: gͦ ad ꝑtem ſenſibilē ꝑtinet. ¶ Uel aliter. ratōnal̓ ꝑs eſt. in qua differimur. ſenſibilis in qͣ ꝯuenimꝰ. gͦ ſen ſualitas ad ꝑtē ſenſibilē ꝑtinet. ¶ Itē aug. in li. de trini. ſenſualis motus ꝗ nobis pecoribuſqꝫ eſt ꝯmūis. ſeclu ſus eſt a ratōe ſapiētie: ſꝫ cuius eſt actus eius eſt potētia ſenſualis motꝰ ē ꝑtis ſenſibilis. gͦ ſenſualitas. ¶ Cōtra Aug. de trini. quo coluber nō aꝑtis paſſibꝰ ſꝫ ſquamaꝝ minutiſſimis niſibꝰ repit. ſic lubricus deficiēdi motꝰ ne gligētes minutatim occupat. ⁊ incipiēs a ꝑuerſo appeti tu ſil̓itudinis dei. ꝑuenit ad ſimilitudinē pecoris: ſꝫ iſte lubricus motus eſt motꝰ ſenſualitatis. motus aūt ille n̄ ꝯuenit niſi rōne vtentibꝰ. gͦ ſenſualitas cuius eſt motus eſt rōnalis ꝑtis. ¶ Itē ſuꝑ illud. Infelix ego hō ⁊cͣ. glo. gradus fabricauit adaꝫ. ꝑ qͦs ad filios eius expoliator aſcendat. niſi clemētiſſimus dn̄s ꝓtegat. Hi aūt gradꝰ dicunt̉. Primꝰ corruptio carnis. Scd̓s fomes. Terciꝰ primus motus. Quartꝰ ē delectatio citra ꝯſenſuꝫ. Quī tus eſt ꝯſenſus. Per hūc ꝗntū ſathanas ingredit̉. gͦ cum primus motus ſit ſenſualitatis. primꝰ aut motꝰ nō ſit ꝯn̄is nobis ⁊ brutis. ſenſibilis aut ꝑs ꝯn̄is eſt. gͦ pͥmus motꝰ nō ē ſenſibilis ꝑtis. et primꝰ motꝰ ē ſenſualitatis ſenſualitas nō eſt ꝑtis ſenſibilis: ⁊ ē illiꝰ vel rōnalis: gͦ eſt rōnalis. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ſenſualitas ē ꝑtis ſen ſibilis. Sed ꝑte ſenſibilē ē acciꝑe dupliciter. Uno mō p̄ ter ordinē ad rōnalē ꝑtē. et ẜm hͦ q̄ inſunt ei. ꝯmūia ſunt nobis cū pecoribꝰ. Alio v̓o mō inqͣtū ꝑticipat ex ordīe

ad rōem. et ſic appropriata q̄dam hꝫ q̄ inſint homī et nō inſint brutis: ſicut em̄ in ꝑte cognitiua eſt q̄dā vis ꝑtis ſenſitiue. in ordine tn̄ ad rōnem. ita ex ꝑte motiue eſt di cere ſenſualitatē hr̄e q̄dā appropriata ex ordine ad rōeꝫ nec ꝓpter hoc erūt due vires ſenſualitatis. ſed vna vis dupliciter ſe habēs: habet em̄ quedā ꝯmūia. ⁊ quedam appropriata. ¶ Ad primo obiectū dicendū. ꝙ prime due rōnes loquunt̉ de ſenſualitate ẜm ea que ꝯmuiter inſūt ei. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dicendū eſt. ꝙ ille ratō nes dicunt̉ de ip̄a ẜm ea q̄ appropriant̉ ſenſualitati hūa ne. ꝓpter ordinē ad rōem: habet em̄ aliquē motū ꝯmu nem et habet aliquē appropriatū. ¶ Membrum ſecūdum D ſecundū quo querit̉. in quo genere vir tutis motiue ſit ſenſualitas. Et videt̉ ꝙ ſit in genē diſponētis ad motū: q̄ em̄ ſug erit eſt diſponēs ad motū. ſꝫ ſenſualitas Iuggerit. eſt em̄ ꝑmodū ſerpentis. et ſic agit̉ in interiori hoīe qͦdammō. quēadmodū agebat̉ exterius in primis pentibꝰ. gͦ eſt pertinēs ad motiuā que diſponit ad motū ¶ Ad idē facit qd̓ dicit aug. in li. de trini. xij. Carnalis ſenſus ingerit quādā illecebrā fruendi ſe. ¶ Item aug. ī li. de anima et ſpū. Cum exterior ſenſus carnalis bono ſuo vtitur. interior ſenſus mētis quaſi obdormit: nō em̄ cogitat bona interioris ſenſus. qui iocunditate exterio rū bonorum capitur. Sed ꝯſtat. ꝙ iſte carnalis ſenſus eſt qui cognoſcit appetendū vel fugiendū. et ꝑ hoc appe tit vel fugit. gͦ ſi ſenſualitas nō eſt aliud ꝙͣ carnalis ſen ſus. erit ſenſualitas de motiuis ſenſibilibꝰ ad motū di ſponētibꝰ. ¶ Sed videt̉ ꝯtrariū. In ſenſualitate em̄ d̓ cit̉ eſſe primus motus. qui determīat fugiendū. gͦ ſenſu alitas cuius eſt motus ille eſt in genere virtutis facien tis motū. ¶ Preterea. ſenſualitas dicit̉ repugnare ra tiōe motiue. Cū dicit̉. Caro ꝯcupiſcit aduerſus ſpm̄. cū gͦ ratō motiua ſit ẜm quā determinat̉ meritū vel deme ritū. meritū aūt eſt in ip̄a motiua faciente motū. gͦ ſen ſualitas que aduerſat̉ illi ⁊ trahit ad ꝯtrariū ſcꝫ deme ritū. erit ī ꝑte motiua faciente motū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſicut loquimur de ratōe dupliciter ita et de ſenſualita te iam dicta: ratō aūt vt eſt cognitiua boni ⁊ mali diſpo nit ad motū. Inꝙͣtum aūt in ea eſt volūtas efficit motū ſimiliter eſt de ſenſualitate. eſt em̄ cognitiua boni vt eſt nūc vel ſui oppoſiti. et ſic diſponit ad motū: eſt iterū ap petiua illius. cū nō eſt obediēs ratōni. ⁊ ẜm hoc eſt mo tiua que facit motū. ¶ Cū ergo dicit̉. ꝙ ſenſualitas in gerit illecebraꝫ. hoc poteſt attendi dupliciter. vel ꝑ mo dū quo ſuggerit vt eſt cognitiua. vel ꝑ modū quo pulſat inferiorem ꝑtem rōnis inqͣtū eſt motiua. ¶ Illud autē qd̓ dicit aug. in li. de aīa et ſpū. intelligit̉ de carnali ſen ſu. qui eſt diſponens ad motum ꝑ cognitōnem inferio ris boni. ¶ Mlēbrū terciū ¶D terciū quo querit̉. vtrū ſenſualitas ſit idē qd̓ inferior portō ratōnis. qd̓ videt̉ ꝑ verbū mgr̄i in ſenten. li. ij. di. xxiiij. qui ſen ſualitatē ꝯꝑat mulieri. ſicut habet̉ in glo. ſuꝑ illud. mulier eſt gloria viri..j. Coꝝ. xj. verſus finem gloſe: ſed mulier cū viro eandē ſpēm ꝑticipat. ſenſuali tas ergo ꝑticipabit eandē ſpēm cū ratōne. gͦ videt̉ ideꝫ eſſe qd̓ inferior portio rōnis. ¶ Ad qd̓ videt̉ face̓ qd̓ di cit aug. in li. de trini. arguēs ex illo verbo Gen̄. Facia mus adiutoriū ſimile ſibi. Sicut in om̄ibꝰ pecoribꝰ. nō eſt inuentū viro adiutoriū ſimile ſibi. niſi de illo detra ctū in ꝯiugiū formaret̉: ita mēti nr̄e. qͣ ſuꝑnam ꝯſidera mus veritatē. nullū eſt ad vſum reꝝ corꝑaliū(quātū na ture hoīs ſatis eſt) ſimile adiutoriū ex anime ꝑtibꝰ. qͣs ꝯmūes cū pecoribꝰ habemus. et ideo ratōnale noſtrum nō ad vnitatis diuortiū ſeꝑatū. ſed in auxiliū ſocietatis quaſi deriuatū in ſuo diſꝑtit̉ officio. Ex quo arguit̉. fi
ſenſualitas tenet rōem mulieris. et mulier in adiutoriū viri dat̉. erit ergo pertinens ad rōnem. erit ergo idē qd̓ inferior portō. ¶ Similit̓ q̄rit̉. vtꝝ ſenſualitas cū car ne debeat dici hō. qd̓ videt̉ ꝑ v̓bū aug. in li. lxxxiij. que ſtionū. q. xxviij. Si exterior hō vita accipit̉ qͣ ꝑ corpu ſentimꝰ. qn̄qꝫ notiſſimis ſenſibꝰ qͦs cū pecoribꝰ haben ꝯmūes. Nā ⁊ ip̄a moleſtijs ſenſibilil ęꝑſecutōnibus ingerunt̉ corrūpi pōt: nō īmerito. et hō iſte dr̄ ꝑticepe ſil̓itudinis dei. nō ſolū ꝗ viuit. qd̓ etiā in beſtijs appare ſꝫ hͦ inuenit̉ in ſenſualitate. gͦ ſenſualitas n̄ erit aliud q̄ exterior hō. ¶ Preterea. cū ſenſualitas mortificat̉ tun ſpūs vigorat̉. Si gͦ hͦ dr̄ de interiori hoīe ⁊ exteriori. ꝙ cū exterior corrūpit̉. interior de die in diem renouat̉. re linquit̉ ꝙ ſicut nihil aliud eſt interior hō niſi rō cū ſpūa libꝰ ſenſibꝰ. ita nihil aliud erit exterior hō niſi ſenſual tas cū ſenſibꝰ carnis. ¶ Ad idē facit qd̓ dr̄ in glo. ſuꝑ il lud. j. Cor. iiij. Si is ꝗ intꝰ eſt ⁊cͣ. ¶ Sꝫ ꝯtrariū hr̄i pōt ꝑ hͦ. ꝙ ſenſualitas aliqͦ mō ꝯn̄is ē nobis ⁊ brutis. rō v̓ exterioris hoīs nullo mō pōt ꝯuenire. gͦ nō eſt idē ſenſu alitas qd̓ exterior hō. ¶ Itē dicit aug. ꝙ exterior hō cō uertit̉ ad mentē ſe regentē. quā illuſtrat ſapiētia. qd̓ in beſtijs eē nō pōt rōne carentibꝰ: gͦ exterior hō hꝫ de ſe in tentōem rōnis: nō gͦ ſenſualitas cū carne eſt idē qd̓ exi rior hō. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ exterior hō dr̄ ꝓprie cū q uertit̉ hō ad exteriora bona ꝯcupiſcēda ꝓpter ſe. I rior v̓o hō dr̄ cū ꝯuertit̉ ad interiora bona ſiue ſuperna appetenda ꝓpter ſe. et ẜm hͦ cū exterior corrumpit̉ inter or remouet̉: cū em̄ hō ſicut dicit greg. incipit exteriꝰ in terire. tūc incipit interiꝰ viuere. Ideo dic̄ apo. ad eph̓e v. expoliantes veterē hoīem cū actibꝰ ſuis ⁊ induente nouū hoīem ⁊cͣ. Alio v̓o mō dr̄ exterior hō ſic̄ habet̉ in glo. ij. coꝝ. iij. ꝗcqd̓ ē in nobis cōe cū pecore. ſꝫ hͦ pōt att di inꝙͣtum ꝯiungit̉ cū rōnali ꝑte ad quā ordinat̉: ⁊ ho mō p̄t dici exterior hō ſenſualitas in carne. reliqͦ v̓o mō nō: īmo ip̄e hō ẜm duplicē ſui ordinatōeꝫ dr̄ hō interio vel exterior. ¶ Ad hͦ v̓o qd̓ querebat̉ prius. vtrū idē eſſꝫ qd̓ portō rōis inferior. dicēdū ē. ꝙ ſi īueniat̉ ī ſcriptura valde exͣneo mō accipit̉: ſꝫ ſic̄ dictū ē poterat hec eē rō di cti. vt ſic̄ īferior portō rōnis tenebat locū ml̓ieris reſpe ctu ſuꝑioris portōis: ita ſenſualitas poterat tene̓ locun ml̓ieris reſpectu rōis. his em̄ duobꝰ modis accipit̉ ī ex poſitōe ſuꝑ illd̓: ml̓ier ē gl̓a viri.j. coꝝ. xj. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ꝑ aucͣtatē aug. in li. de trini. dd̓m. ꝙ ibi loc de ml̓iere ꝓut inferior portō rōis dr̄ ml̓ier. ⁊ n̄ꝓut ſe ſualitas. Un̄ n̄ ex hͦ arguit̉. ꝙ ſenſualitas ꝑticipat ſpēꝫ rōis. eo ꝙ dat̉ in adiutoriū. Dari em̄ ī adiutoriū p̄t dici dupl̓r. vl̓ ad ẜuiēdū. ⁊ hͦ pōt ꝯuenire ſenſualitati. vel ꝓ ducēdū actū ꝯſil̓is ſpēi. quēadmodū ex ſuꝑiori portōe ⁊ inferiori cū ꝯiūgat̉. actꝰ oīno rōnal̓ ꝓducit̉. ⁊ ſic dat̉ in ferior portio ratōnis in adiutorium. ſicut mulier datur ēdū indiuiduū eiuſdē ſpēi. oriuꝫ viri ¶ Mlēbrū quartuꝫ D quartū qͦ querit̉. vtrū ī ſenſualitate ſi pct̄m vel n̄. Ꝙ ſic. videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dicit m in ſentē. li. ij. xxiiij. di. vlti. ca. Nō oē pct̄m̄ veniale gerit̉ ẜm rōeꝫ. illud ſcꝫ qd̓ in ſolo motu ſenſualitatis exiſtit. ¶ Pretēa. ad ephe. iiij. Iraſci mī ⁊ nolite pec. glo. ſurgit motꝰ aī ꝗ iā ꝓpter pena pctī n̄ ē in ptāte nr̄a. nō em̄ ꝯſentiat rō. ꝑmittit api̓s iraſci. qd̓ ē hūana tēptatō: ⁊ loꝗt̉ de ira p̄mo motu: ſꝫ iſte pͥmꝰ mō tus ē ī ſenſualitate. gͦ ī ſenſualitate eſt pct̄m. Ꝙ em̄ ſit in ſenſualitate arguit̉ ſic. Aut eī ē in ſenſualitate. aut ī rōe ſꝫ n̄ ī rō ū n̄ ꝯſentiat rō. gͦ ē in ſenſualitate. ¶ Contra. neritū ⁊ demeritū nata ſūt fieri circa idē. virtꝰ ſꝫ v̓tus vel meritū n̄ ē natū fieri ī ſenſualitate. ¶ Pretes diffinitō pct̄i ē dictū vl̓ factū vl̓ ꝯcupitū ꝯͣ legē: ſꝫ ẜm hac rōem n̄ ē natū eē ī ſenſualitate. gͦ nō ē ibi pct̄m. ¶ Itē ſeſ ſualitas aliqͦ mō ē ꝯn̄is nobis ⁊ brutis. ſꝫ pct̄m nll̓aten eſt ꝯmūe nob̓ ⁊ ip̄is. gͦ pct̄m n̄ ē ī ſenſualitatē. ¶ Preſtē ſi nō ē volūtariū. non eſt pecca oē pct̄m ē

Queſtio
Queſtio .lxviij.
tum: ſed quod eſt volūtariū eſt volūtatis. voluntas aūt eſt in ratōe. ratō v̓o diuidit ꝯtra ſenſualitatē: gͦ peccatū ialitatꝭ rullū erit ſualitas nō erit ſubiectū peccati. ¶ Item cuius potētie eſt ꝯſeruare rectitudineꝫ actus. eius eſt deficere a rectitudine actus. ſꝫ peccatūē xx defectu rectitudīs in actu. gͦ peccatū nō eſt in ſenſua litate. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ peccatū dicit̉ eſſe in aliqͦ dupliciter. vel originaliter vel ſubiectiue. Si originali ter ẜm hoc eſt peccatū ſolū in rōne motiua ſine volūta te. Si v̓o ſubiectiue aut eſt peccatū mortale aut veniale ſi mortale iteꝝ eſt in rōnali volūtate. Si v̓o eſt veniale: aut eſt in ratōne. aut in potētia ordinata ad rōem. Po tentia aūt ordinata ad rōem. aut eſt antecedēter. aut cō ſequēter. Si d̓o eſt in rōe aut in potētia ordinata ꝯſeq̄n ter. tūc eſt veniale pct̄m dictū ſimpliciter. Si v̓o in po tentia ordinata antecedenter. aut eſt an̄cedenter ex ꝑte cognitōis. aut ex ꝑte motiue. Si ex ꝑte cognitōis. tunc nō eſt in ea peccatū ꝓut hmōi. Si v̓o antecedenter ē or dinata ex ꝑte motiue. et hoc in penā pct̄i primi. ẜm hoc ē pct̄m in ſenſualitate. ex pena em̄ primi peccati factū eſt vt ſenſualitas q̄ erat obediens oīno rōni. facta ſit rōni repugnans: et que mouebat̉ a rōne. nūc mouet ratōem inordinate. quantum eſt de ſe cum ipſa eſt mota inordi nate. Sic ergo in ſenſualitate eſt peccatum veniale non mortale. ⁊ veniale ſꝫ alterā rōnem ꝙͣ id qd̓ habet ſubie ctū rōem vel potētiā ꝯſequēteꝫ. ¶ Ad obiecta aūt reſpō dendū. ꝙ aliter eſt de virtute et de vicio. niſi dicamꝰ de peccato ⁊ vicio. ꝙ ꝯtrariat̉ virtuti. Si em̄ ſumat̉ viciuꝫ vel peccatū ꝙ ꝯtrariat̉. ẜm hoc in qua vi poteſt eſſe vir tus vt in ſubiecto in nobis. in illa eſt viciū vel peccatuꝫ Si d̓o ſumat̉ peccatū ꝙ nō ꝯtrariat̉. tūc nō eſt ſimile de virtute et peccato: qꝛ virtus venit a ꝑte ſuꝑiori. et habꝫ ſubiectū ꝑtem illā in qua eſt ſimilitudo dei: peccatū v̓o venit ab appetitu inordinato hoīs. et iō quātū extendit̉ appetitus inordinatus hoīs. intantū extendit̉ peccatū. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū eſt. ꝙ illa diffinitio peccati. pec catū eſt dictū vel factū ⁊cͣ. eſt mortalis peccati. tale autē nō fit niſi in ratōnali appetitu. Si v̓o dicat̉ actꝰ incidēs ex defectu boni. bene pōt ꝯuenire peccato qd̓ eſt in ſenſu alitate: vel dicat̉ peccatū eſt ꝯuerſio indebita ad ꝯmuta bile bonū. ¶ Ad terciū dicendū eſt. ꝙ ſenſualitas ꝓut in ea eſt motus ꝗ eſt peccatū. nō eſt ꝯmūis nobis ⁊ brutis. ſed eſt appropriata homī. ¶ Ad quartū dicendū ē. ꝙ de ficere a rectitudine dicit̉ dupliciter. vel qꝛ origo deficiē di fuit ex illa vi. vl̓ qꝛ defectus rectitudinis in alia priꝰ ꝑ poſterius defectu hꝫ rectitudinis. Si primo mō ſu iat̉. ẜm hoc cuius eſt poteſtas ꝯſeruādi rectitudinem ſcꝫ ratōnis. eius eſt poteſtas deficiendi a rectitudine. ⁊ ſic nō ꝯuenit ſenſualitati defectus rectitudinis. nō enim ex ſe originaliter habuit. Si v̓o intelligat̉ de de fectu re ctitudinis ꝑ ꝯſequēs. ẜm hoc ſenſualitas deficit a recti ne. nō tn̄ habet poteſtatē ꝯſeruandi rectitudinē. Articulus primus Ccaſione predictoꝝ querit̉. ꝓpter qd̓ ſi ſenſu alitas ſit vis motiua ipſius ꝑtis ſenſibilis. ph̓i nō ꝑuenerūt ad noticiā illiꝰ potētie. quē admodū ꝑuenerūt ad noticiā fantaſie. ꝯcupiſcibilis. vl̓ iraſcibilis. ¶ Ad hoc dicendū. ꝙ ꝓpter hoc nō ꝑuener̄t ad noticiaꝫ ip̄ius. qꝛ ip̄a determinat̉. nō ẜm eſſe illd̓ qd̓ ꝯmū eſt nobis ⁊ brutis. ſicut ꝯſiderauer̄t ph̓i ꝑtē ſenſi bilem: nec ẜm eſſe illud qd̓ ſuadibile eſt rōni. ſicut ſe ha bent ꝯcupiſcibis et iraſcibilis: ſꝫ ẜm ꝙ rebellionē habēt ꝯtra ratōem ex pena peccati originalis. cū gͦ ph̓i nō ꝑue niſſent ad noticiā peccat originalis. ꝑ ꝯſequens nō ꝑue nerūt ad noticiam pene ꝯſequentis: ergo nec motus illi us inordinati inꝙͣtum eſt pena. ergo nec ſenſualitatis in qua eſt radix ip̄ius vl̓ origo: ip̄a tamē forte ẜm eē al terum. eſt idē qd̓ appetitiua iri lis mota a fantaſia. ¶ Articulus ſecundus
Onſ uenter dicendū eſt de motiuis irratio nalibꝰ. que qͦdammō ſuadibiles ſunt ratōne. ſicut dicit dama. he ſunt aūt ꝯcupiſcibilis et iraſcibilis. tn̄ ſe tn̄ agūt ẜm impetū cū aūt adeſt delibe ratō rōnis ſequūt̉ in ſuis actibꝰ motū ratōnis. ¶ Po teſt gͦ queri penes qd̓ he due vires diſtinguant̉. videt̉ eī ẜm dama. ꝙ diſtinguant̉ ẜm bonū et malū: vt ꝯcupiſci bilis determinatur penes bonū. iraſcibilis penes malū due aūt affectōes ꝯcupiſcētia et leticia ſunt ip̄ius ꝯcupi ſcibilis. ẜm pn̄tiam boni vel abſentiā vel expectatōem. alie v̓o due ſcꝫ timor ⁊ triſticia ip̄ius iraſcibilis. ẜm p̄ ſens malū vel futurū ſiue expectatū. ¶ Hoc etiā videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit aug. in li. de aīa et ſpū. vi ꝯcupiſcibilitatis eligit. et natura iraſcibilitatis reprobat: eligere aūt et reprobare ſunt reſpectu boni et mali. ¶ Sed ꝯtrariuꝫ apparet ex hoc. ꝙ ꝯtrarie affectōes nate ſunt fieri in ea dē vi: leticia aūt et dolor ſunt ꝯtrarie affectōnes. ergo in eadem vi nate ſunt eſſe: ſꝫ leticia eſt in ꝯcupiſcibili. ergo dolor. ¶ Similiter pōt obijci de timore et ꝯfidētia vt di cant̉ ſimul fieri in iraſcibili. ¶ Itē ſicut innuit Ioh̓. da maſ. Ira eſt id qd̓ eſt audax aīe. vindex ꝯcupiſcentie: ad iraſcibile ꝑtinet audere et inſurgere in motiuū ꝯcͣ piſcētie: erit gͦ ꝯcupiſcibilis diſtincta ab iraſcibili. n̄ ẜm bonū et malū. ſꝫ ẜm differēs malū. ⁊ ẜm differens bonū ⁊ ita ẜm differentem appetitū. alius eſt em̄ appetitus ꝯcu piſcibilis ⁊ iraſcibilis. ꝯcupiſcibilis em̄ appetit delecta bile ẜm partem ſenſibilem. ira v̓o eſt deſideriū vindicte. Preterea. ſicut dicit ph̓s. tria ſunt ī appetitibꝰ. bonū ferens. delectabile. tria oppoſita in fugis. Si ergo ꝯcu piſcibilis eſt reſpectu delectabilis. iraſcibilis reſpectu cuius erit? nō videt̉ eſſe reſpectu boni: bonū em̄ dicit ho neſtū. honeſtū em̄ nō mouet niſi ꝑtem rōnalem. gͦ nō eſt de his que ſunt motiua ꝯcupiſcibilis vel iraſcibilis. ꝓ ut hic loquimur de illis. Similit̓ ꝯferēs dr̄ qd̓ ordina vel ꝯfert ad honeſtū. gͦ iraſcibilis ꝓut eſt ꝯmūis nobis ⁊ brutis. erit circa delectabile. Oportet gͦ diuidere dele ctabile ꝑ duas ſpēs differētes. aut ꝯcupiſcibil̓ et iraſci bilis nō erūt due vires ſed vna. ¶ Deinde oſtendit̉. ꝙ he vires ꝓut loquit̉ dama. nō ſint ꝑtis ſenſibilis ſꝫ rato nalis: qd̓ videt̉ on̄di ex hmōi affectōnibꝰ. Nā leticiā di uidit ꝑ aīalem et corꝑalē. Aīalem v̓o dicit que eſt circa diſciplinā et ꝯtemplatōem: ſed talis nō pōt ꝯuenire ſenſi bili ſꝫ ratōnali. ergo ꝯcupiſcibilis cuius eſt hec affectio. nō erit ꝑtis ſenſibilis ſꝫ ratōnalis. ¶ Similiter obijcit̉ de triſticia. Inuidia em̄ et miſericordia ſunt affectōnes ꝑtis ratōnalis. que ſunt ſpēs triſticie. Similiter erube ſcētia et verecūdia que ſunt ſpēs timoris. Eodē mō ina nia ⁊ totus que ſunt ſpeciēs ire. Reſtat ergo ꝙ cōcupi ſcibilis ⁊ iraſcibilis nō erūt irratōnalis ꝑtis ſed ratio nalis. ꝓut de eo ibi agit̉. ¶ Contrariuꝫ aūt habetur in ip̄a diuiſione: dicit em̄ ꝙ irratōnale quoddā eſt nō obe diens ratōi vt pulſatile. quoddā eſt obediēs ratōi vt cō cupiſcibile et iraſcibile. ¶ Preterea. quomo dicunt̉ he vires cōtineri ſub irrationali obedienti ratōni cū vide mus has nō ſequi ratōem. ſed ratōne nolēte iraſcamur ⁊ ꝯtriſtamur. ẜm ꝙ dicit apoſtolus. quod nolo hoc ago nō ergo dicitur eſſentialiter ꝯtineri ſub irratōnali obe dienti rationi. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ ꝯcupiſcibilis ⁊ iraſcibilis tripliciter accipiuntur. et ẜm hoc triplici ter diſtinguūt̉. Uno mō ẜm appetitū boni ⁊ fugam ma li. Et hoc modo bonum et malū diſtinguunt ꝯcupiſcibi lem et iraſcibilem. Alio modo diſtinguunt ẜm differen tem appetitū. vt ꝯcupiſcibilis ſit ẜm appetitū delectabi lis. Iraſcibil̓ v̓o ẜm appetitum ardui ſiue honorabilis. Tercio modo ẜm bonum in preſenti cum ſuo oppoſito. et bonum in futuro cum ſuo oppoſito. Primo mō gau dium et concupiſcentia que dicunt appetitum reſpectu boni in preſenti vel in futuro. ad concupiſcibilem perti nent: dolor autem et timor qui cōſiſtunt in fuga mali in preſenti vel in futuro. ad ira bilem. ⁊ hoc mō poſſunt accipi cum quatuor affectōnes diſtinguuntur a ph̓is.

ẜm voluntatē et voluntatem. hoc em̄ idem qd̓ ẜm appe titū et fugam. Secūdo v̓o modo accipiunt̉ he due vires ꝓut eis reſpondent cardinales virtutes: ſcꝫ temperātia et fortitudo. nam tꝑantia eſt reſpectu delectabiliū. forti tudo v̓o in appetitu arduoꝝ ſiue honorabiliū. lꝫ triſticia vel indelectabilia reputent̉. Tercō v̓o mō accipiunt̉ ꝓ ut dolor et gaudiuꝫ dicunt̉ eſſe in ꝯcupiſcibili. ſpes v̓o ⁊ metus in iraſcibili. Hoc mō diſtinguit damaſ. delectati onem et triſticiā dicens ꝑtinere ad ꝯcupiſcibilem. timo rem v̓o ⁊ irā ad iraſcibilē. ¶ Per hec reſpondenduꝫ eſt ad obiecta. Nam prime ratōes accipiunt̉ ẜm hec. ꝙ ꝯcu piſcibilis et iraſcibilis reſpiciūt diſtincte bonū et malū ſequens ratō ſcꝫ tercia reſpicit ꝯcupiſcibilē ꝓut reſpicit bonū et malū. in preſenti. iraſcibilis v̓o qd̓ eſt in futuro bonū et maluꝫ. Quarta v̓o reſpicit ẜm ꝙ habent diuer ſa genera appetibiliū. ¶ Ad quintū d̓o dicendū. ꝙ illa di uiſio appetibilium. ꝯprehendit generaliter illa q̄ ſunt ap petibilia a volūtate ẜm ꝙ volūtas eſt motus rōis. Nūc aūt nō agimus hic niſi de appetitu ſenſuali. Unde non ẜm illas differentias accipiet̉ viriū differentia. ¶ Ad il lud v̓o quod queritur. vtrum debeant dici partes ꝑtis ſenſibilis aut rōnalis. Reſponſio ẜm ꝙ ꝯtinent affectō neꝫ delectatōnis intellectualis que eſt ſub animali. ꝓut animalis dicitur eſſe circa diſciplinā ⁊ ꝯtemplatōnem ẜm dama. et affectionem miſericordie et huiuſmodi. et quarundā ſpecieꝝ timoris ⁊ ire ad partem rationalem reducunt̉. vel erūt iſte affectōnes mixte ex ꝑte rationali ⁊ ſenſuali. Iohannes aūt dama. licet loquat̉ de irratio nali parte. loquit̉ tamē de ea ꝓut eſt obediēs ratōni. et mouet̉ ẜm ratōem rectā aliquando. aliquando ẜm nō rectam. aliquando ẜm ſeip̄am. ¶ Queſtio. lxix. De parte rationali cog iua et motiua. Ompleto tractatu de parte ſenſibili cognitiua ⁊ motiua. ſeꝗt̉ de ꝑte rōnali cognitiua et motiua. pars v̓o cognitiua diuidit̉. ſicut habet̉ in li. de aīa et ſpū. in rōem. intellectū et intelligentiā. Scd̓m Io. dama. diuidit̉ in intellectū. mō teꝫ et opinionē: has em̄ numerat cognitiuas p̄ter ſenſuꝫ ⁊ imaginē. Unde dicit ꝙ ꝑ ſenſuꝫ aīe ꝯſtituit̉ paſſio que dr̄ imaginatio. ex imaginatōe v̓o fit opinio: deinde mēs diiudicans opīonē ſiue vera ſit ſiue falſa. indicat verita tē. Unde mens a metiendo ⁊ excogitādo dicit̉ ⁊ iudicā do. ꝙ aūt diiudicatū ⁊ determīatū eſt recte dicit̉ intelle ctus. Ph̓us v̓o diuidit intellectū materialē ꝗ cognoſci ſpecies in fantaſmatibꝰ. ⁊ intellectū poſſibilē ⁊ ſeꝑabili ꝗ cognoſcit ſpēs abſtractas ⁊ intellectū agentē. ¶ Aug. videt̉ aliter differētias ponere in li. de aīa et ſpiritu cu dicit. ingenium memoriā. rōem. intelligentiā: dicit em̄ ngeniū inueſtigat. rō iudicat. memoria ſeruat. intel entia ꝯprehendit. ¶ Poteſt gͦ queri cū his modis ſu nat̉ diuiſio viriū cognitiuaꝝ rōnabiliū. q̄ ſit ꝯꝑatō di uiſionis ad diuiſionē. vtrū accipit̉ ẜm vnū modū an diſ ferentem. ¶ Scd̓o ſi accipiat̉ ẜm differētē. q̄rit̉ de ꝯꝑatōe eaꝝ. ¶ Tercio queritur de ordine diuiſionum. ¶ Quarto querit̉ de intellectu poſſibili. ¶ Quinto qͣrit̉ de alijs diuiſionibꝰ aug. et damaſ. ¶ Membrū primū Irca primū ſic obijcit̉. cū intellectus ꝯn̄it̉ accipiat̉ in diuiſione aug. ⁊ damaſ. mens etiā videat̉ idē qd̓ intelligentia. eo ꝙ dicit aug. mēs eſt ſupͥmū in aīa. Qd̓ etiā videt̉ ꝑ hͨ qd̓ dicit Aug. in li. de trini. xiiij. ꝙ mēs eſt prima vis eaꝝ q̄ ꝑtinēt ad imaginē trinitatis. erit gͦ rō idē qd̓ opi nio. ¶ Sꝫ ꝯͣ hͦ eſt qd̓ aug. ponit ita differētias ratōnis intellectus et intelligētie. vt rō ꝯp̄hendat corpoꝝ nat̉as
Intellectus ſpūm creatū. Intelligētia ſpūm increatum quare actus intellectus eſt poſt actū rōnis. ⁊ an̄ actur intelligentie. Sꝫ ẜm Io. dama. actus mētis eſt poſt opi nionē ⁊ an̄ intellectū. Ex imaginatōe em̄ fit opīo. mēs v̓o diiudicat de opīone. et tandē ꝑuenit ad intellectū ve ritatis. prius em̄ eſt acciꝑe altera ꝑte cū formidine. de inde amplius diiudicare. vt tandē cognoſcat̉ veritas. fiat ꝗetatō intellectus. ¶ Preterea. diuiſio aug. videt̉ eſ ſe ẜm dr̄ntias formaꝝ intelligibiliū ſine ꝯpoſitōe vel cō plexiōe. diuiſio v̓o Io. dama. ẜm drn̄tias eaꝝ. inqͣtum cū ꝯpoſitōe vl̓ ꝯplexiōe accipiūt̉. gͦ neutra ē ad alterā re ducibilis. Si em̄ acciꝑet̉ ẜm drn̄tias reꝝ. nō eſſent niſi due vires. ſcꝫ reꝝ poſſibiliū aliter fieri hoc ē ꝯtingentiū ⁊ reꝝ nccͣriaꝝ: et ita nō eēt niſi opinio et intellectꝰ ꝗ ſci entialiter res cognoſce̓t. qd̓ cū nō ſit. addit̉ em̄ mēs q̄ ī diiudicatiua: ex qͦ accipit̉. ꝙ nō ẜm drn̄tias reꝝ cogn ſcibiliū accipiat̉ diuiſio dama. ¶ Preterea. pōt q̄ri de cō ꝑatōe diuiſionis ph̓i ad diuiſionē aug. ⁊ dama. videt em̄ ponere tm̄ intellectū potētiā cognitiuā. et hoc ſub tr bus drn̄tijs: ⁊ ita rō et intelligentia ſuꝑuacue eſſent ī d uiſione aug. ¶ Si v̓o diceret quis. ꝙ intellectus ſub hi drn̄tijs. rn̄det tribus drn̄tijs viriū. que ponunt̉ ab hoc nō eſt verū. Nā ille dr̄ntie qͣs ponit aug. diſtingu ẜm intelligibilia drn̄tia in nobilitate maiori vel minor nobilius eſt em̄ intelligibile increatū ꝙͣ creatū. Intell gibile v̓o creatū ſeꝑatum a formis corꝑalibꝰ. ꝙͣ id qd̓ ē in corporibꝰ. Differentie v̓o poſite a ph̓o. attendunt̉ ẜn drn̄tias oīm ad abſtractōem ꝑtinentiū. Eſt em̄ vis hn̄s ea a ꝗbꝰ fit abſtractio. et eſt vis abſtrahēs. et eſt vis fo mas abſtractas ꝯp̄hendēs: et ita drn̄tie intelligibiliū aſ ſignatoꝝ a ph̓o. attendūt̉ ẜm differētias ꝯpoſitonuꝫ a formas abſtractibiles. drn̄tia v̓o aug. ad formas has et alias. nō ergo ẜm vnū modū accipiunt̉. ¶ Nembrum ſecundum D ſcd̓m quō querit̉ de cōꝑatōne diuiſi nis quam ponit philoſophus. reſpectu il lius quā facit dama. Intellectus em̄ vide ¶ tur eſſe ꝯmūis. Sed querit̉ quis intellectꝰ diuiſionis philoſophi reſpōdeat: videtur em̄ ꝙ nullus. Nam vnuſquiſqꝫ eſt circa formas intelligibiles ſine cō plexiōe cōſideratas. nō eſt ergo aliquis illoꝝ intelligi biliū. ¶ Similiter querit̉ de quarta diuiſione que ſunt ingeniū. ratio. memoria ⁊ intelligētia: qualiter ſe habe ant ad primam diuiſionem. cū duo membra prime diui ſionis ibi ponantur ſcꝫ ratō et intelligentia. terciuꝫ v̓o ſcꝫ intellectus nō ibi ponatur: aut ſi intelligentia poni ibi pro intellectu. tūc deeſt tercium ſcilicet intelligentia ¶ Preterea. in hac diuiſione ponit̉ vis retentiua ſcꝫ me moria: q̄ nō fuit poſita in primis diuiſionibꝰ. Similit ingeniū in nulla ſupradicta diuiſione ponebat̉. Ponū aūt alie differentie a damaſ. ſcꝫ intelligētia. intento. ex cogitatō. freneſis. ſed hec ſuo dicent̉ loco vbi aget̉ de di ferentijs actuū q̄ ponunt̉ in intellectu poſſibili ẜm ph̓m ¶ Dicamus gͦ ad intelligentiā ſupradictaꝝ diuiſionū. ꝙ attendit̉ diuiſio ratōnalis cognitiue. ẜm reſpectu ad veritatē in formis intelligibilibꝰ ſine ꝯplexione entibus ⁊ ẜm reſpectū ad veritate in cōplexionibꝰ ⁊ ꝯpoſitōnibꝰ formaꝝ intelligibilium: ẜm primum modum accipiunt due diuiſiōes. illa ſcꝫ prima aug. ⁊ illa q̄ eſt ph̓i. ſed in hoc differūt. ꝙ illa que eſt aug. accipit̉ ẜm differentias formaꝝ intelligibilium ſimpliciū. Illa v̓o q̄ ph̓i. accipi tur ẜm modum ꝑueniendi ad cognitōem illaꝝ formaꝝ intelligibiliū. que veniunt ad intellectuꝫ ꝑ abſtractōeꝫ a fantaſmate ſenſibili. Unde prīcipaliter ſiſtit circa ea que ſunt ratōis. nihilominus tn̄ ꝑ ea ꝑuenit ad quādaꝫ cognitōeꝫ eoꝝ que ſunt in intellectu ⁊ intelligētia. cum em̄ ſint tres differentie formaꝝ intelligibiliū. increata. creata. ſeꝑata a conditōnibus corporis ſiue corporeis. ⁊ ita a conditōnibus ſenſibilibus. et illa que eſt abſtracta a ꝯditōnibus ſenſibilibus ſiue corporeis. licꝫ inueniat

Queſtio .lxix.
cum illis. Diuiſio philoſophi que eſt ẜm triplicē intelle ctū. materialē. poſſibilē. et agentē. reſpicit ꝓprie formas intelligibiles abſtractibiles a ꝯditōibꝰ ſenſibilibꝰ. ⁊ ita ſiſtit circa ea q̄ ſunt ratōis. Alie v̓o diuiſiones reſpiciūt veritatē formaꝝ intelligibiliū in ꝯplexione entiū. Sed in hoc differūt. ꝙ vna accipit̉ ẜm acceptōem ꝑfectā ⁊ ī pfectā ex ꝑte cognoſcibilis: eſt em̄ acciꝑe verū cū quadā dmixtione falſitatis. et ſic dicit̉ opinio: vel cū diſcreti on veritatis a falſitate. et ſic eſt mentis: vel cum certi tudine veritatis. et ſic dicit̉ intellectus. Altera v̓o acci pit̉ ẜm ꝓgreſſuꝫ actuū ex ꝑte cognoſcitiui. Primo en̄ inꝗrit veritatē. Scd̓o diiudicat. Tercio diiudicatū ſer uat. Quarto ſeruatū plene ꝯprehendit. Uel ẜm aliū or dinē ꝯprehenſio precedit actū memorie. Primo em̄ ē mo tus ad querēdā veritatē et dicit̉ inꝗſitō. Scd̓o diſcuſſio et hec fit a rōne. Tercio in memoria fit ratōnis diſcuſſe retētio. Quarto ip̄ius veritatis certitudo. Sic drn̄t in ter ſe ſupradicte diuiſiones. ¶ Ex iā dictis patet. quali ter rn̄dēdū eſt ad obiecta. ꝙ intellectus in diuiſiōe aug. nō eſt ẜm eundē modū acceptus. ẜm quem in diuiſione Iohannis dama. Nā intellectus ẜm aug. eſt vis cogni tiua formarū creataꝝ ſeꝑataꝝ. vt ſine ꝯplexione. Intel lectus aūt ẜm Io. dama. inqͣtū cognoſcit̉ veritas deter minata in ꝯplexionibꝰ. ex iudicio mētis p̄ambulo. Si militer nec mēs vtrobiqꝫ ſimiliter accipit̉. Nā nō ē mēs ẜm Ioh̓. dama. idem qd̓ mens ẜm aug. ſcꝫ ſupremū in aīa: ſed eſt vis diiudicas ad diſcernendū veritatē a falſi tate. vnde nō eſt idē qd̓ intelligētia. que eſt ẜm aug. vis ſup̄ma. extendēs ſe ad dei ꝯtemplatōem. Nec opinio eſt idē qd̓ ratō. nihilominus tn̄ ẜm ꝙ ratio attingit ad cō plexiones ſic dicit̉ opinio eſſe in ratōe. et hoc mō accipit ph̓s ratōem dicēs ꝙ in rōe eſt opinio et ſciētia: ſed opi nio eſt acceptio poſſibiliū aliter ſe hr̄e. rō v̓o ẜm primā diuiſionē aug. eſt vis q̄ attingit ꝑ cognitōeꝫ formas ab ſtractas a corꝑibꝰ et corꝑum accidentibꝰ. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ de diuiſione ph̓i reſpectu diuiſionis prīe quā ponit aug. Dicendū ꝙ nō ſimiliter accipit̉ in vtraqꝫ di uiſione. nā abſtractō nō currit ẜm formas ẜm ſe abſtra ctas. ſicut eſt forma intelligentie angelice. vel circa for mas ſciētiaꝝ aut virtutū q̄ ſunt in aīma. ſꝫ circa formas intelligibiles abſtractibiles: et ꝓpter hoc cū intellectus ī diuiſiōe aug. accipiat̉ circa formas ẜm ſe abſtractas. in diuiſione d̓o ph̓i circa formas abſtractibiles: patꝫ ꝙ nō ſimiliter accipit̉ intellectus vtrobiqꝫ. Intellectus at agēs duplicē habet actū. habet em̄ vnū actū reſpectu for maꝝ abſtrahendaꝝ. et ille eſt abſtrahere: habet alium actū reſpectu formaꝝ ẜm ſe ſiue ſeꝑataꝝ. ẜm ꝙ dic̄ ph̓s ꝙ in his q̄ ſunt ſine materia idē eſt intellectus et id qd̓ intelligit̉: in habētibꝰ aūt materiā potētia eſt vnūqd̓qꝫ intelligibiliū. idēptitas aūt nō eſt dicit̉ ꝑ eſſentiaꝫ. ſed qꝛ iſta nō indigent abſtractōe ad hoc vt intelligant̉. alie v̓o indigēt. In diuiſione gͦ aug. ratō ꝯtinebat intellectū materialē et intellectū poſſibilē. ꝓut cognoſcūt formas intelligibiles. vt in fantaſmatibꝰ vel a fantaſmatibꝰ ac ceptas: intellectus d̓o poſſibilis nihilominꝰ recipiet co gnitōem ab agēte a ꝑte altera. ſcꝫ formaꝝ intelligibiliū ſeꝑataꝝ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de ꝯꝑatōe diuiſiōis ph̓i ad diuiſionē damaſ. Dicendū ꝙ nullū membrū di uiſionis eſt idē cū mēbro alterius: ſed cū intellectꝰ poſ ſibilis(de quo loquit̉ ph̓s) accipit formas ſimplices ab ſtractas a fantaſmatibꝰ. tūc incipiūt ꝯiūctōes illaꝝ for maꝝ fieri. et iudicia illaꝝ ꝯiunctōnū ſiue ꝯplexionū fi unt. et tūc primo habet locū diuiſio quaꝫ facit Ioh̓. da maſ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de quarta diuiſione. quā ponit aug. de ingenio et alijs. dicendū eſt. ꝙ actus harū fundant̉ ſimiliter ſuꝑ ꝯplexionē. vt ingeniū ſit ẜm ꝙ in tellectus poſſibilis decurrit ab incognitis ad aliqua cō noſcēda. et hoc eſt poſſe in eligēdo verū et fugiēdo fal im: ratō v̓o q̄ collatiua eſt ꝑ rōnes medioꝝ adductas eſt diiudicatiua veritatis ex illis ratōnibꝰ. Si v̓o nō vi gerent hmōi ratōes apud intelligētiā. nō eſſet firma cō
prehenſio veritatis: et ideo memoria ſeruat: intelligētia cōprehendit: ſꝫ nō dicit̉ hic intelligētia eodē mō quo di in prima diuiſione aug. cū hic accipiat̉ circa ꝯplexā ve ritatē. ibi v̓o circa incōplexaꝫ ⁊ ſummā veritatē. Nomē gͦ intelligentie aliqn̄ accipit̉ ꝯn̄iter pro vi cognoſcitiua oīm formaꝝ intelligibiliuꝫ ſine ꝯplexione. et ſic dicit̉ a ph̓o. oīm indiuiſibiliū eſt intelligētia. circa que nō ē fal ſum: in quibꝰ v̓o verū et falſuꝫ ꝯpoſitio quedā eſt intelli gibiliū. Alio v̓o mō accipit̉ ꝓ vi cognitiua forme intelli gibilis increate ⁊ ſumme. et ſic accipit aug. in prima di uiſiōe. Aliqn̄ v̓o accipit̉ ꝓ vi apprehenſiua veritatis cō plexe. cū certa determīatōe veritatis: et ſic accipit̉ in ſe cunda diuiſione aug. et ſic ſe habet ad opinionem. que aliqn̄ opinat̉ falſum. ſic̄ ſciētia ſe hꝫ ad opinionē. ſciētia em̄ accipit neceſſariū. opinio v̓o ꝯtingēs ſiue veruꝫ ſiue falſum. ¶ Nembrum tercium Dtercium quo querit̉ de ordine diuiſio nū. vbi tria ſunt querenda. ¶ Primo q̄ ſi prima diuiſio ad quā alie ſequātur. et q ſuꝑ ip̄am fundant̉. ¶ Scd̓o de ſcd̓a diu one quā facit phs reſpectu illius quā facit damaſcenꝰ. ¶ Teecio q̄ ſit neceſſitas ponere intellectum agentem ⁊ ſſibilem. ¶ Articulus primus Rticulus primus quo querit̉ q̄ ſit p̄ma diui ſio ad quā alie ꝯſequant̉ et ſuꝑ quaꝫ qͣſi fun dant̉. Conſtat aūt ꝙ diuiſiones viriū cogni tiuaꝝ. qͥ reſpiciūt formas intelligibiles ſine cōplexione ſunt priores alijs. Inter illas aūt. cū diuiſio aug. intel ligat̉ ꝙͣtū ad intelligibilia: prior erit diuiſione ph̓i q̄ ſu mit̉ penes modū ꝓueniendi ad cognitōem intelligibili um ex ꝑte inferiori. Eſt em̄ duplex motus. a ꝑte inferio ri mediante ſenſu. et a ꝑte ſuꝑiori ꝑ illumīatōem ſiue a pͥncipio datā. q̄ dicit̉ cognitō inata. alia dicit̉ acꝗſita ſi ue ens ſubſequēt̉. Un̄ ꝙ dr̄ poſſibil̓ intellectꝰ tabula nu da. et aīa ratōnalis ratōe illius. hoc intelligit̉ ratōe illi us cognitōis intelligibiliū. quā accipit inferior ſenſus. Ex illa em̄ ꝑte fuit inueſtigatō phiſica: ẜm illā at̄ acci pit̉ diuiſio intellectiue ꝑtis cognitiue ꝑ intellectū mate rialē ⁊ poſſibilē. ſeꝑabilē ⁊ agentē. Relique v̓o due diui ſiones decurrūt ſuꝑ formas intelligibiles in ꝯplexione exiſſētes. ⁊ alia q̄ infra dicent̉. Dicendū eſt gͦ de diuiſio ne quā ponit aug. et patꝫ ex iā dictis rō diuiſiōis penes qd̓ accipiat̉. ¶ Sed pōt q̄ri. cū ex ꝑte ſenſibilis eſſet re tentiua ſenſibiliū. quare nō aſſignet̉ ex ꝑte intelligibili um retentiua. aut ſi eſt aſſignata. vbi aſſignat̉. ¶ Ad qꝛ dicendū. ꝙ licet in p̄dicta diuiſione trimēbri. nō ponat vis retētiua ſcꝫ mēoria: nihilominꝰ alubi cū ꝯꝑat has vi res aīe. poīt memoriā poſt rōem. ⁊ deinde intellectū ⁊ ī telligētiā: ꝑ qd̓ innuit ꝙ eadē eſt in ſubſtātia cognitiua intelligibiliū ⁊ memoratiua intelligibiliū. ideo in prīa diuiſione trimēbri nō enumerabat̉. ¶ Sꝫ adhuc reſtat queſtio. quare magis diſtinguit̉ memoratiua ſenſibilis tanꝙͣ potentia. ꝙͣ intelligibilis? Rn̄deri pōt. ꝙ memo ratiua ſenſibilis vtit̉ organo. ⁊ hꝫ aliud organū ꝙͣ cogni tiua ſenſibilis. Nā oportet organū aliter diſponi ad re cipiēdū. ⁊ aliter ad retinēdū: ad recipiendū em̄ humidū ē ꝯueniēs. ad retinēdū v̓o ſiccū: ſiccū em̄ bene retinet qd̓ imprimit̉. et ideo vis q̄ eſt ꝓportionalis organo drn̄s ē: vt ſicut organa diſtinguūt̉ ẜm debitā ꝓportōem ⁊ deter mīatā ad recipiendū ⁊ retinēdū. ita et vires. In ꝑte d̓o intelligibili q̄ quātū eſt de ſe nō vtit̉ organo. nō ē ncc̄e fi eri hāc diſtinctōem. ſꝫ q̄ accipit intelligibilia ea ꝯſeruat ¶ Adhuc etiā querit̉ cū ſint intelligibilia q̄dā infra. q̄ da iuxta. q̄dā intra. q̄dā ſupͣ. vt narrat aug. qͣre nō ſunt qͣtuor drn̄tie viriū. vt vna ſit vis reſpectu intelligibiliū intra. ſicut ē triplex differētia reſpectu intelligibiliū exͣ. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ diuiſio quā facit augꝰ. eſt ꝓprie re

ſpectu intelligibilū extra. quod patet ꝑ hoc. ꝙ rōem po nit ip̄e cognoſcitiuā nat̉aꝝ. formaꝝ. differētiaꝝ. ꝓprie tatū et accidētiū. ſꝫ nō extra corꝑa niſi rōne ſubſiſtētia. ꝑ qd̓ patet. ꝙ rōnis eſt cognoſcere ea q̄ ſunt infra ratōeꝫ omnia enim que ſpectant ad corꝑa ſunt infra rationeꝫ. Intellectū v̓o ponit cognoſcitiuū angeloꝝ. demonū ani maꝝ et oīs ſpūs creati. Ex qͦ patet. ꝙ loꝗt̉ de intelligi bilibus q̄ ſunt iuxta aīam ratōnalē. Cū aūt dicit̉ ꝙ in telligētia īmediate ſupponit̉ deo. loꝗt̉ de eo qd̓ eſt ſupra aīam rōnalē. Ea v̓o que ſunt intra ſicut ſunt ſciētie vir tutes. et ꝙ aīa ratōnalis ſeip̄aꝫ cognoſcit: qꝛ nō eſt ncc̄e ſimilitudines alias ab intelligibilibꝰ ꝑuenire ad intel lectū. ideo nō ꝯputant̉ in vi ſeꝑata. ſꝫ cognoſcūt̉ in vi in qua nata ſunt eē: cū em̄ aīa ip̄am ſcientia vel artē habe at apud ſe. q̄ ncc̄itas ē hr̄e ſil̓itudinē ſeꝑatā ab ītelligibi li. ſꝫ in alijs rebꝰ intelligibilibꝰ oꝫ hr̄e ſil̓itudinē qͣ intel lectus iuuet̉ ad hoc vt intelligibile fiat actu intellectū. Irticulus ſecundus D articulū ſcd̓m quo querit̉ de ſcd̓a diuiſio ne quā facit ph̓s ꝑ intellectū in triplici diffe rētia. Pōt em̄ queri q̄ ſit ncc̄itas ponē̓ intel lectū materialē. qui hꝫ ſpēs in fantaſmatibꝰ. ꝗ dr̄ a phi loſopho corrūpi. quodā interius corrupto. et dicit̉ alio nomine ratōnatiua. vnde dicit̉ cellula logiſtica: videt̉ em̄ ꝙ ſufficiat vis ſenſibilis. q̄ recipit fantaſmata: ſi em̄ a fantaſmatibꝰ fit abſtractio ſpēꝝ intelligibiliū. nō ē ne ceſſe ponere aliā vim a fantaſtica in qua ſunt ea quibus debeat fieri abſtractō. ⁊ ita nō eſt ncc̄e pone̓ vnā vim in tellectiuā. ſufficit gͦ duplex drn̄tia intellectꝰ agētis ⁊ poſ ſibilis: et hoc etiā videt̉ ph̓s innue̓. ponēs duas tm̄ dif ferētias. vnā qua eſt oīa facere. aliā qua eſt om̄ia fieri. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ille intellectus materialis de qͦ loc tur ꝯmētator. ꝗ habet ſpēs in fantaſmatibꝰ. in hoc dif fert a fantaſia. qꝛ fantaſia habet fantaſmata. nō vt poſſi bilia vlterius ad actū alicuiꝰ potētie intellectiue. ſic em̄ eſt in brutis: bruta em̄ habent hanc vim tanꝙͣ ꝑfectōem nō vt poſſibilē vlterius ad nobiliorē ꝑfectōeꝫ. Unde ſic̄ ſenſus brutalis nō dr̄ vniuerſalis. neqꝫ ꝑ ſe neqꝫ ꝑ acci dens. ſꝫ ſolū ſingularis. ſenſus v̓o humanus eſt vtriuſe ſcꝫ vniuerſalis et ſingularis: ita ꝯtingit in vi interiori vt ſit fantaſtica hn̄s fantaſmata. ẜm ꝙ hmōi nō vt poſſi bilia ad ſpēs abſtrahēdas ab intellectu. Intellectus d̓o materialis habet ſpēs in fantaſmatibꝰ. qͣs poſſibile eſt abſtrahi ꝑ intellectū agentē. vt vniant̉ cū poſſibili. Sic gͦ ncc̄e fuit pone̓ intellectū materialē. ⁊ qꝛ habet aliquā colligantiā ad corpus. dr̄ a ph̓o corrūpi quodā interiꝰ corrupto. nō ꝙ eius ſit ẜm ſe corruptō ſꝫ rōe actus. ¶ Articulus tercius D articulū terciū qͦ querit̉ de intellectu agē te ⁊ poſſibili. q̄ ſit ncc̄itas ponere has duas ¶ differētias a ph̓o. dicit em̄ ꝙ nihil educit̉ de potētia materiali in actu. niſi ꝑ illud qd̓ ē actu. ſꝫ intelle ctus poſſibilis dr̄ poſſibilis in ſuo genere potētia mate riali. nō gͦ educit̉ in actū niſi ꝑ id qd̓ eſt actu. Illud aūt eſt potētia agēs. erūt gͦ due dr̄ntie. ¶ Preterea. Senſus nō ſeip̄m ꝑficit in ſentiēdo. ſꝫ indiget luce interiori ⁊ ex teriori. gͦ nec intellectus ſimiliter: erit gͦ vnū aliqd̓ in aī ma qd̓ erit ꝑ modū lucis. vt ſicut lux potētia colores fa cit actu ſentiri. ita erit qd̓ in aīa qd̓ potētia intellectiua ducet ad hͦ. vt actu intelligant̉ ab intelletū poſſibili. ¶ Sed adhuc poſſet eē dubitatō. vtrū hͦ agēs eēt intel lectus. ſic̄ em̄ agēs extra ex ꝑte ſenſus. nō eſt actꝰ ſenſus ſed lux. ſic videt̉ in intellectu. ¶ Sꝫ ꝯͣ hͦ eſt ꝙ nihil pōt educe̓ formas intelligibiles de potētia ad actuꝫ. niſi ſit actu in illo gene̓ ꝓpter qd̓ abſtrahēs formas intelligibi les ⁊ vniēs eas. ncc̄e eſt ꝙ ſit actu intellectus. nec eſt ſil̓e de luce ſenſibili. ſic em̄ ſe habet vt educat colorē ꝗ erat potētia. vt poſſit actu mouere viſum ꝙͣtū eſt ex ꝑte ſui. ſꝫ nō dr̄ agēs reſpectu potētie ſenſibilis aīe. Un̄ nō eſt ne ceſſe ꝓpter hoc agētē extra vniuocare cū ſenſu patiente
intellectus v̓o agēs agit duplicit̓. agit eī ab abſtrahēdo ⁊ cum poſſibili vniendo. ¶ Sed adhuc dubitaret aliq vtrū ſit ſeꝑatus ẜm ſub̓aꝫ ab aīa. an ſit ꝑs ip̄ius aīe in tellectiue. qd̓ ſi eēt. tūc tota ſub̓a anīe intellectiue qͦ ad hͨ eſſet in intellectu poſſibili. ¶ Sed ꝯͣ hoc eſt ꝙ incōueni ens eſt pone̓ ꝑtē intellectiuā. nō ſibi ſufficiēte ad intelli gendū. cū intellectiua ꝑs ſit ꝑfectior ſenſitiua ⁊ vegeta tiua: Uidemus em̄ vegetatiuā ſibi ſufficiētē ⁊ ſenſitiuā multo fortius intellectiua ẜm ſe. hēbit ſufficiētiaꝫ ad in telligendū. ¶ Contrariuꝫ tn̄ videbit̉ ꝓpter hoc. ꝙ aliqͣ forma eſt intelligibilis. q̄ ē nobilior intellectu rōnali. ſi cut ſunt ea q̄ ſunt in diuinis: nō gͦ videt̉ hr̄e ꝑs intelle ctiua rōnalis poſſe ad intelligēdū illa. niſi ꝑ aliqd̓ qd̓ ē exͣ illā: ncc̄e eſt gͦ cū illud ſit intellectus agēs. ip̄m eē ſe ꝑatū. ¶ Sed forte dicet̉. ꝙ ſolus intellectus poſſibilis eſt ꝑs aīe. Contra qd̓ ſic obijcit̉. ꝓximius ſe hꝫ intellecti ua ꝑs ad primū ꝙͣ ſenſibilis: ſꝫ in ſenſitiua nō ponit̉ ali qua drn̄tia. q̄ oīno habꝫ poſſibilitatis. ⁊ nihil eſt actu. gͦ nec intellectiua ē ponēdū. Si gͦ ē ibi ſolū poſſibil̓. erit ibi eadē potētia poſſibilis vno mō. ⁊ alio modo agens ¶ Preterea. in intellectu angelico pꝫ. ꝙ nō oīa q̄ fiūt co gnoſcit. ſꝫ reſpectu eoꝝ q̄ nondū cognoſcit dr̄ poſſibilis qd̓ aūt educat̉ de potētia in actū. nō ē ncc̄e ponere aliaꝫ potētiā ꝑficiētē illā. erit gͦ ip̄a ſeip̄aꝫ ꝑficiēs. vna gͦ ⁊ ea dem erit ſub̓a intellectus poſſibilis et agens. ſꝫ rōe dif rens: vt dicat̉ poſſibilis in hoc. ꝙ nōdū habet agēs in ꝙͣtū ſibi ſufficit ad acꝗ̄rēdū. ¶ Si forte dicat̉ ꝙ vna et eadē ſit intellectus ages ⁊ poſſibilis. ſꝫ drn̄s ratōe. Con tra qd̓ ſic obijcit̉. Nihil idē ẜm eandē ꝑtē ē reſpectu eiu dē in actu ⁊ potētia ſil̓. cū gͦ intellectꝰ agēs ſit ſimplicit actu illud reſpectu cuiꝰ intellectꝰ poſſibil̓ eſt in potētia ncc̄e eſt intellectū agētē ⁊ poſſibileꝫ nō eē idē: vel ſi ſun aliqͦ mō idē. erūt ſic idē. ꝙ tn̄ erūt diuerſe ꝑtes eiuſ ¶ Ad qd̓ pōt dici. ꝙ intellectꝰ agēs ⁊ intellectꝰ poſſib ſunt due drn̄tie in aīa rōnali: qͣꝝ vna ſcꝫ intellectꝰ: eſt ex ꝑte forme ip̄ius aīe ẜm ꝙ ē ſpūs: altera d̓o ſcꝫ po ſibilis. ē ex ꝑte ſue materie qͣ ē potentia ens reſpectu gnoſcibiliū q̄ fiūt in ea. et hͦ a ꝑte inferiori qͣ fiūt mediā te ſenſu principaliter: nec oportet pone̓ intellectū agēt ſeꝑatū in ſub̓a ab ip̄a aīa. ſic̄ lux in ſenſu ſeꝑata ē ī ſub̓ ab ip̄o ſenſitiuo: eſt em̄ ip̄e ſpūs in ſe hn̄s lumē quoddā naturale. rōe cuius hꝫ actū intelligibiliū a principio.ſ creatōnis: ex ꝑte ſcꝫ illa qͣ eſt ſub̓a īmaterialis ẜm ſe ſe parata. licet ex alia ꝑte corꝑis ſit ꝯiungibilis. nō em̄ vi det̉ ꝙ ille ꝯdiderit aīaꝫ rōnalē ad imaginē ſuā. qn̄ ei de derit ꝑfectōeꝫ ſuā reſpectu cognoſcibiliū. Ex illa v̓o ꝑte qͣ hꝫ hac ꝑfectiōeꝫ cognoſcibiliū ad quādā ſi tudinē primi. ex illa ē intellectꝰ agēs. q̄ ꝑs cū obuiauerit forme intelligibili ī fantaſmate exn̄ti. abſtrahit eā vt ſit actu ī tellectiua. et ex illa ꝑte qͣ nōdū hꝫ aīa illas formas ligibiles. dr̄ intellectꝰ poſſibilis. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obij cit̉. ꝙ aliqͣ intelligibilia ſunt ſupra intellectū. ⁊ ita op tet ꝙ cognitio fiat ꝑ agētē ꝗ eſt ſupra intellectū. Dicen dū eſt. ꝙ agēs nō dr̄ actu eſſe qꝛ om̄s formas a princip intelligit: ſꝫ ab agente prīo illumīat̉. etiā n̄ reſpectu oīm ſꝫ reſpectu qͣrundā formaꝝ: et cū eſt illuīatus. ꝑficit etiā poſſibile illo mō. vn̄ nō eſt ⁊ ncc̄e pone̓ agētē ſeꝑatum ad oīa intelligibilia cognoſcēda. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obij cit̉ inconuenies eē ꝑtē oīno poſſibilē ī ip̄a aīa. q̄ ſit ſicut tabula nuda. īmo videat̉ ſic eē ſic̄ ē ītelligētia angelica: Dicēdū eſt. ꝙ nō ē ſil̓e de ꝑte intellectiua aīe. ⁊ ꝑte intel eli: hec em̄ q̄ ē in angelo. ſeꝑata ē a ꝑte ſenſi lectiua a ꝯſſibilē niſi dicat̉ poſſibilis.i. receptibil̓ bili. vn̄ nō h ſꝫ hꝫ ꝑtē ſibi ſufficiētē ad cogͦſcen illumīatōi ōdū ſunt cognita ab ea: ꝑs gͦ intellectiua aīe. qͥ dū ea ꝯiūcta ē ꝑti ſenſibili. ex illa ꝑte ē poſſibil̓. ⁊ ſufficiētia hꝫ ex agēte iribꝰ ulis ſenſibilibꝰ. vt educat̉ de po res em̄ ſenſibiles p̄parāt formā intelligi tētia ad acti lractōi: intellectꝰ v̓o agēs actu ab bilē vt ſit ꝯueniēs a ꝯplet̉ intellectꝰ poſſibi ſtabhit eū ⁊ vnit cū poſſibili..ſ iū a fantaſmate abſtra lis ī receptōe ſpecieꝝ intel ctarum

.lxix. Queſtio
¶ Membrum quartum ¶D membrū quartū quo querit̉ d̓ intellct̄ū poſſibili. occurrūt tria q̄renda. ¶ Primo vtꝝ ſit poſſibilis ītellectꝰ. ¶ Secūdo vtrū in aīa ẜm ꝙ ē actus corꝑis. aut ẜm ꝙ ē hoc aliquid. ¶ Tercio vtꝝ ſit poſſibilis potētia eēntiali vel accidētali. Et dr̄ potētia eēntialis cuꝫ ex ſe hꝫ. ſicut ponderoſi ē feri deorſum. Potētia v̓o accidentalis ē ſic̄ ignis qui de ſe actu eſt. ſed tn̄ potentia eſt ad aliam for nam ęlementati. ¶ Articulus primus D primū. Ꝙ nō ſit poſſibilis intellectꝰ ī aīa rōnali videt̉. cū em̄ ſit vltima formarū natu I raliū. vltima aūt formarū naturaliuꝫ ita eſt actus. ꝙ nō potētia in illo genere. gͦ aīa rōnalis in illo tenere nō debet dici potētia. gͦ nulla differētia eius erit ntellectus poſſibilis. ¶ Preterea ponit̉ intellectus poſ ſibilis oīno in potētia reſpectu formaꝝ intelligibilium ſicut prima materia in potētia ē reſpectu formaꝝ natu raliū. ſꝫ prima materia nullā habet formā naturalē de terminatā ī ſe. ſi em̄ haberet. iā nō diceret̉ poſſibilis oī no. aīa aūt rōnalis habet aliquā determinatā. gͦ nō ꝯue nit ei intellectus poſſibilis ẜm illū modū. ¶ Cōtra. ſic̄ ē poſſibilitas prima in eē. ita ē in bene eē. ſꝫ poſſibilitas in bene eē nō ē aliud ꝙͣ in cognitōe et affectōe. erit gͦ aliqͣ potētia in aīa rōnali. ẜm qua ē poſſibilis in cognitōe. il la dr̄ intellectꝰ poſſibilis. erit ergo in aīa intellectꝰ poſſi bilis. ¶ Preterea. ſicut ē in luce corꝑali. ita ē ꝑ ſimilitu dinē ī luce ſpūali. ſꝫ in luce corꝑali ſic ē. ꝙ ē infimū cor pus celeſte qd̓ eſt receptiuū luminis aliunde.ſ. luna. ſic ergo erit in luce ſpūali. ꝙ vltima ſubſtātia ſpūalis erit poſſibilis ad lucē. ſꝫ hoc ē aīa. erit ergo aīa rōnalis hn̄s intellectū poſſibilē. ¶ Ad quod dd̓m ē. ꝙ aīa rōnalis habet intellectū poſſibilē tanꝙͣ vnā ſui differētiam ī co gnoſcendo. ¶ Ad obiectū aūt in cōtrariū dicēdū. ꝙ licet aīa rōnalis ſit vltima formarū naturaliū. nihilominus ip̄a ē poſſi ſꝫ nō genere quo ē actus vltimꝰ. Eſt em̄ actu us in eſſe. poſſibilis aūt eſt reſpectu be ne eē. itōis. ¶ Ad ſecūdū v̓o dicēdū. ꝙ nō ē ſimile ī oīno. ⁊ d̓ aīa rōnali. quo ad hoc ꝙ hꝫ de materiā rōnalis intellectū poſſibilē. In hoc aūt ē ſimile ꝙ ſicut materia prima ē poſſibili ectu formarū in eē. ita ī tellectus poſſibilis poſſibilita habet reſpectu formaꝝ ſiue ſpecieꝝ in cognitōe. In hoc aūt ē diſſimilitudo. ꝙ materia prima nullā habeat formā d̓ ſe p̄ter ip̄am cap citatē. Intellectꝰ aūt poſſibilis habet aliquā. qꝛ ip̄aꝫ for mā eēntialē ip̄ius aīe. que eſt. iquid in ſe. Un̄ materia prima nō reflectitur ſuꝑ ſe. Articulus ſecundus D ſecūdū quo querit̉. vtrū ſit in aīa ẜm ꝙ ē actus corꝑis. aut ẜm ꝙ ē hoc aliꝗd. Ꝙ autē ẜm ꝙ ē actus corꝑis. videt̉ ꝑ hoc qd̓ ē forma ſeꝑata ā materia ē actꝰ intellectꝰ. ergo ſi nō ē actꝰ intelle ctus. nō ē forma ſeꝑata a materia. ſꝫ oīs forma aut ē ſe ꝑata a materia aūt ꝯiūcta. ergo intellectꝰ poſſibilis erit forma ꝯiūcta materie. Eſt ergo intellectus poſſibilis in aīa vt ē actus corꝑis. ¶ Itē oīs virtus apprehēſiua cōſi milis ē nature quodammō cū apprehēſo. ſꝫ intellectꝰ poſ ſibilis ē vis apprehēſiua. que magis ſe habet ad formas abſtractas a fantaſmate. ꝙͣ ad formas ſeꝑatas ſimplici ter. Nā ſi intelligit ſeꝑatas. intelligit eas aliquo modo vt materiales. Reſtat ergo ꝙ intellectus poſſibilis ma gis ē ip̄ius aīe ẜm ꝙ ē actus corꝑis ꝙͣ ẜm ꝙ ē hoc aliꝗd ¶ Preterea. intellectꝰ poſſibilis ẜm ꝙ dicit ph̓s. trāſmu tat̉ aliquo mō ẜm ea que ſunt corꝑis. ſꝫ aīa ꝓut ē ſubſtā tia quedā in ſe vt ſpūs. nō hac rōe mutat̉ cū corꝑe ſꝫ ꝓut ē actus. ergo intellectus poſſibilis ē anīe ẜm ꝙ ē actus. Itē aīa intellectiua ē vltimus actus hoīs ꝗ addit̉ vltͣ
ſenſitiuā ꝑtem. hoc aūt nō erit tm̄ ẜm ꝙ ē motor corꝑis hoc em̄ ꝑtinet ad ꝑtem motiuā. ergo ꝙͣtum ad ꝑtem co gnoſcitiuā. nobilior ē cognoſcitiua. ſꝫ nō ē alia que ꝑ ſe appropinquat niſi poſſibilis. ē ergo aīa actꝰ hoīs ẜm habet intellectū poſſibilē. ¶ Cōtra. ſi tm̄ eēt in anīa ẜm ꝙ ē actus hoīs. ip̄a aūt cū ē ſeꝑata nō ē actus. ergo ipſa vt ē ſeꝑata nō habe̓t intellectū poſſibilē. ergo intellectus poſſibilis nō eēt ſeꝑabilis. ſꝫ ē ſeꝑabilis. ergo nō ē ip̄ius aīe ẜm ꝙ ē actus aīe. ¶ Preterea. intellectus poſſibilis nō prius intelligit ſpēs rerū materialiū. ꝙͣ abſtrahant̉ a fantaſmate. ſꝫ cū abſtrahūtur ſunt ſicut ſeꝑate. gͦ ma gis ſe habet ad aīam vt ē hoc aliꝗd in ſe. ꝙͣ vt ē actꝰ cor poris. ¶ Preterea. oportet intellectū eē in mixtū ab om̄i forma et materia. ſi em̄ aliquā hr̄et. ꝓhibe̓t intellectum extranee forme. ergo neceſſe ē ꝙ ſit ip̄ius aīe ſeꝑabilis a corꝑe. et ita nō erit eius vt ē actus hoīs. ¶ Ad qd̓ dicē dū e. ꝙ cū ſit triplex differētia intellectus. ꝓut ſupra di ctū ē. intellectus materialis ē ip̄ius aīe. vt ē actus hoīs in corꝑe. intellectus d̓o poſſibilis. vt ē ſeꝑabilis a cor intellectus v̓o agēs. aīe quaſi ſeꝑate a corꝑe. Un̄ eſt e ẜm ꝙ ē hoc aliquid. licet em̄ intellectꝰ agēs habeat actū qui ē abſtrahere ⁊ ille ē aīe in corꝑe. ille tn̄ nō ē primus eius actꝰ. Un̄ ẜm hoc nō determinat̉ primo eē illius po tentie. ¶ Ad obiecta ergo per hec pōt rn̄deri. Et ad pri mū primo. licet em̄ nō ſit intellectus poſſibilis vt forma ſeꝑata a materia. eſt tn̄ ſeꝑabilis. differentie autem ille ſeꝑatum et cōiunctum. ſunt formarum in eē. ſed ẜm ra tōnem he differētie ſunt. ſeꝑata cōiūcta. ſeꝑabilis et cō iūgibilis. ⁊ hoc modo ſe habet intellectus poſſibilis aīe vt ſeꝑabilis et ꝯiūgibilis. et iō ſuum intelligere ꝓportio nale medium eſt inter intelligere ſpeciē in fantaſmate. ſpeciem omnino ſeꝑatam: et hoc eſt intelligere ſpecien abſtractā a fantaſmate. ¶ Ad ſecūdum patet per hec re ſpōſio. quia cū ſit formarū abſtractaꝝ a fantaſmate. ali quā habet ꝯꝑatōem ad fantaſmata vt a quo fit abſtra ctio. et ita ad corpus. ſꝫ n̄ ſic vt ſit anime inꝙͣtum ē actꝰ in corpore tm̄. ſed vt eſt ſeꝑabilis a corpore. ¶ Ad tero v̓o dicendū. ꝙ illud quod dicit̉ de intellectu quod trar mutat̉ ẜm ea q̄ ſunt corꝑis. hͦ ꝑ ſe dr̄ d̓ intellctū mat̓iali de intellectu v̓o poſſibili ꝑ accidens. quia intelligit for mas abſtractas a fantaſmate. que.ſ. licet ſint in fantaſ mate. preter fantaſma accipiūtur. ¶ Ad illud v̓o qd̓ vl timo obijcitur. ꝙ anima intellectiua ē actus homīs vlti mus. ꝯcedēdum eſt. ꝙ hoc ē ẜm intellectū poſſibilē. In tellectus em̄ poſſibilis eſt ad quē terminatur motus qui ē ad animā. et ab illo cū ſe extendit. eſt motus qui eſt ab anima. cū em̄ intellectus poſſibilis ſit actu apprehēdēs bonū vt tale principium motus. et ita intellectus poſſi bilis eſt anime. ꝓut eſt actus hoīs. ſꝫ ꝓut eſt ſeꝑabilis. nō vt ſit actus corporis. quemadmodū eſt dicere de ſen ſitiua. nec actus determinatus tm̄ anime dum eſt in cor pore. ſicut dicitur de illa vi que oꝑat̉ in cellula logiſtica et illum actum non habet per ſe preter corpus. ¶ Articulus tercius Darticulum terciuꝫ quo querit̉. vtꝝ ſit poſ ſibilis potentia eēntiali vel accidētali. Et vi det̉ ꝙ potētia eēntiali. ſic em̄ ſe habet intelle xtꝰ ad intelligibilia. quēadmodū ſenſus ad ſenſibilia. ſed ſenus ſic ſe habet ad ſenſibilia vt nihil requiratur ex parte ſui ad hoc ꝙ ſentiat in actu. ſed tm̄ ex parte ſen ſibilis vt ſit ſenſibile actu. ergo ſic erit ex parte intelle ctus. vt nihil requiratur ex parte intellectus vt intelli gat actu. ſed tm̄ vt intelligibile diſponatur. vt fiat intel ligibile actu. et ita erit poſſibile potentia eſſentiali. quē admodum ſenſus. ¶ Contra. intellectus poſſibilis nō exit in actum niſi per agentem. qui ē ex parte ſui. qui re mouet priuationem ex parte intellectus poſſibilis. er go intellectus poſſibilis dicitur poſſibilis potentia ac cidentali. ¶ Ad quod dicenduꝫ eſt. ꝙ non eſt ſimile hic et in rebus cō pralibus. nō enim in intellectu ē acciꝑe

formā cōtrariā ꝑ quā ꝓhibeatur a forma cōtraria. Un̄ non ē neceſſaria remotio forme vnius et inductio forme alterius. ſicut ē in generatōe et corruptōe ⁊ in alteratōe ſꝫ ſufficit priuatōis remotio. Dicēdū ē gͦ ꝙ et in intelle ctu et in ſenſu vtrobiqꝫ ē potētia eēntialis. ſꝫ in ſenſu ni hil requirit̉ niſi intentio ex ꝑte ſenſitiui. ad hoc ꝙ ſenti at cū diſpoſitōne que ē a ꝑte ſenſibilis. ex ꝑte v̓o intelle ctus requirit̉ preter intentōem. ꝙ in altū reducat̉. vt in telligat cū diſponēte q̄ ē a ꝑte intelligibil̓. vt ſit duplex diſpoſitio. vna a ꝑte intellectiui altera a ꝑte intelligibi lis. et iō neceſſe fuit habere intellectū agentē. nō tm̄ ꝓpter abſtractōem intelligibiliū. ſꝫ ꝓpter ꝑfectōem ip̄ius poſſi bilis a ꝑte intellectus. ¶ Membrum quintum D quītū mēbrum prīcipale huius queſti onis ꝓcedēdum eſt ad diuiſiōes alias Io han. dama. et aug. q̄ reſpiciūt ſuꝑ formas in ꝯplexione exiſtētes. Et circa hoc ꝯcur rūt tria. ¶ Primo vtrū ingeniū. rō. memoria ⁊ intelligē tia ſint vna et eadē vis. ¶ Secūdo d̓ differētia inter opi nionē. mētē ⁊ intellectū. ¶ Tercio de differētia inter in telligētiā. excogitatōem. intentōem ⁊ freneſim. ¶ Articulus primus primū quo ponit̉ illa aug. que dicit. inge niū. rōem. memoriā ⁊ intelligētiā. Ingeniuꝫ aūt inueſtigat. rō iudicat. memoria ſeruat. ītelligētia cōprehēdit. ¶ Pōt ergo queri an ingeniuꝫ et rō ſint eadē vis aut differētes. Similiter vtrū memoria ſit eadē cū ītelligētia et rōe. an differētes ab illis. Uide tur ꝙ ſint vires differētes. quia ſicut dicit aug. ſuꝑgen̄. Ingenium ē ea vis. qua ſe extēdit aīa ⁊ exercet ad incō gnitoꝝ cognitiōꝫ. Rō v̓o ē vis diſcretiua inuētoꝝ. ergo ingeniū et rō inter ſe habēt differētiā tāꝙͣ vires diuerſe ¶ Cōtra. Uidet̉ aūt. ꝙ ingeniū et rō ſunt eadē vis. In geniū em̄ ē vis naturaliter diſcretiua veri ⁊ falſi. ⁊ alia rū differētiarū: rō v̓o ꝑ ea que accepta ſunt iudicat. cuꝫ gͦ nō differāt inter ſe. niſi ſicut natura et nat̉a diſpoſita. erūt ingeniū ⁊ rō vna vis intellectiua. qd̓ vidr̄ ex rōibꝰ illoꝝ. Rō em̄ ē vis ꝑ ea que cōcedūtur ꝑueniēdi ad inco gnita. Ingeniū aūt ē vis inſtinctu nature intellectualis cadendi ſuꝑ occulta. Reſtat ergo ꝙ eadē ſit vis. ſꝫ rōne differēs. ¶ Quod ꝯcedendū ē. differētia aūt que atten ditur fit ẜm actus ꝑ prius ⁊ poſterius exiſtētes. prius eī inquirit hō ꝑ ea que ſibi ſunt naturaliter inſita: ſecūdo iudicat cū in aliquā ꝑtem determinat. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijcitur in cōtrariū patet rn̄ſio. qꝛ ſicut ex verbis aug. patet. differūt penes actus ordinatos ẜm prius ⁊ poſte rius. que attēdunt̉ in exercitio ſiue inquiſitōne ad inco gnitoꝝ cognitōeꝫ. et iudicio cognitoꝝ. quoꝝ vterqꝫ eſt ip̄ius rōis. ¶ Similiter querit̉ de memoria ⁊ intellige tia. vtrū ſint eadē vis. Ꝙ nō videt̉. ponit enim aug. di uerſas vires. memoriā ⁊ intelligētia ⁊ volūtatē. ſic ha bet̉ in li. de trini. ergo memoria nō ē eadē vis cū intelli gētia. ¶ Forte diceret̉. ꝙ ibi accipiūtur memoria ⁊ intel ligētia. ẜm ꝙ ſunt circa formas ſine ꝯplexione. ſꝫ hoc nō obſtat huic rationi. Si em̄ memoria ⁊ intelligentia ibi differūt. ſimiliter habebūt hic differētiā circa formas ꝯplexione exiſtētes. ¶ Preterea. memoria intelligibiliū (ſicut dicit ph̓s) nō diſtinguit tāꝙͣ vis altera ab intelle ctu. quēadmodū memoria ſenſibiliū a ſenſu: ergo n̄ erit memoria vis diſtincta ab intelligētia ſiue rōe. Nā ſi re cōdit iudicata a rōe. eadē vidr̄ eē cū rōe. ſi v̓o ſeruat ea q̄ ſunt iudicāda ab intelligētia. videtur eē eadē cū intelli gētia. ¶ Ad qd̓ videt̉ dicēdū. ꝙ aliter iudicādū ē de me moria ẜm ꝙ hic accipit̉. ⁊ ẜm ꝙ accipit̉ abaug. in li. de trini. Ibi em̄ accipit̉ vis ſine memoria. ẜm ꝙ ē vis ī qua habētur ſpēs intelligibiles: et ꝑtinet illa vis ad imagi nē diuinā. ad quā ſequit̉ intelligētia tāꝙͣ ꝯuerſiua ſuper veritates ſpecierū intelligibiliuꝫ: ⁊ gignit̉ iſte actus ex
illo actu. ſicut dicit aug. quēadmodū ꝓles ex parente: et ſunt ſic adinuicē. vt ſint eiuſdē nobilitatis. nō ſic autē ſe habet memoria hic dicta ad intelligētiā. ſꝫ memoria dr̄ offerre iudicāda ab intelligētia. vn̄ videt̉ eē minoris n̄ bilitatis. et ꝑtinere ad rōem. vt he tres. ingeniū. ratō. ⁊ memoria ꝑtinēt ad eādē vim. ſꝫ differūt ẜm gradꝰ. In telligentia v̓o ē alia vis ab illis magis eleuāta. vt ſic̄ di ſtīguebat̉ rō ⁊ intelligētia inqͣtū erat circa formas ſin ꝯplexione. ita diſtinguāt̉ rō ⁊ intelligētia circa formas exiſtētes in ꝯplexionē. Uel ſi ītelligētia ē circa eadē cir ca que ē rō ⁊ nō alia: tūc erūt hec quatuor. ingeniū. ratō memoria. intelligētia. vna ⁊ eadē vis. ſꝫ ẜm gradꝰ actuū differētes. oēs em̄ he erūt illa rō. que reꝝ corporeaꝝ na turas. formas. differētias. ꝓpria ⁊ accidētia ꝑcipiebat ſꝫ hoc ē ꝯtrariū illi qd̓ alubi aug. determinat. ẜm imagi natōem. rōem. memoriā. intellectū ⁊ intelligentiā eē vi res diuerſas. Ibi em̄ loquit̉ de his ẜm ꝙ ad diuerſa co gnoſcibilia referūtur. Senſus eī ē circa formas ſenſibi les abſente materia. Rō v̓o ē circa formas intelligibileꝫ inuētas in rebꝰ ſenſibilibꝰ. Memoria v̓o ē circa cogni tiua p̄teritoꝝ. vt qd̓ ſenſit aut qd̓ rōe ꝯprehēdit. Intel lectus aūt formarū intelligibiliū creataꝝ ſeꝑataꝝ a ſen ſibilibꝰ ītellectiua v̓o diuinoꝝ: patet gͦ ꝙ aliter acci piūtur iſta ẜm ꝙ diuerſa ē actoris intentio. Irticulus ſecundus D articulū ſecūdum vbi agit̉ de differētia q̄ aſſignātur a ioh̓. dama. Dicit em̄ ꝙ primo opinio. ſecūdo mēs. tercio intellectus. ¶ Itē alias ponit differētias. dicit em̄ ꝙ primus actus dr̄ in telligētia. qd̓ v̓o circa aliꝗd ē intelligētia. intentio voca tur. qd̓ aūt ꝑmanēs ⁊ figurās aīam ad id qd̓ intelligit̉ excogitatio. excogitatō v̓o in eadē manēs ⁊ ſeip̄am exa minas freneſis nominat̉. ⁊ freneſis dilatata facit cogni tōem. Intēdamus gͦ primo differētiā inter differentia vnius ꝑtis. ⁊ differetias alterius ꝑtis. vtreqꝫ em̄ differē tie ad cognitōem ꝑtinēt. Et videt̉ ꝙ ꝯueniāt primo ī hͦ. ꝙ vtraqꝫ diuiſio reſpicit ad ꝯgnitōem q̄ ſit circa cōplexi nes ſꝫ differēter. Una em̄ videt̉ accipi ẜm debile ⁊ for te in cognoſcēdo ꝯplexiones: et hec ē illa que primo acci pit opinionē. ⁊ vltimo intellectū. opinio em̄ ē veri ⁊ fal ſi. Intellectus aūt ẜm ꝙ hic accipit̉ dr̄ eē tm̄ veri. Alia v̓o diuiſio ẜm acceptōes eoꝝ ꝑ que venit̉ ad cognitōem cū dr̄ intelligētia. intentio ⁊ excogitatio. ⁊ excogitatōis determinatio. notāt em̄ gradus in ꝓueniēdo ad cognitō nē. ¶ Sꝫ pōt queri cū nō ſint niſi due acceptōnes. ẜm debile ⁊ forte. ꝓpter qd̓ tria enumerātur in prima diui ſione: ſufficet ei dixiſſe opinionē ⁊ intellectū. ¶ Itē ph̓s ponit quatuor gradꝰ. dīc eī opinionē ꝯſeꝗtur fides. fidē aūt ſuaſuꝫ eē qd̓ p̄cedit. ſuaſionē aūt rō: quare gͦ nō po nūtur quatuor differētie. ¶ Preterea. dubitatō precedit opinionē. quare gͦ n̄ ꝯnumerat̉. ¶ Itē aug. in li. de vtili tate credēdi. tria ponit. intelligere. credere ⁊ opinari. qͦ rū primū dīc eē ſine vicio. ſecūdum cū vicio aliqn̄. terci um nūꝙͣ ſine vicio. ¶ Itē hylarius ponit fidē ſupra ītel ligētiā ſiue ſcīam ⁊ opinionē. quare gͦ n̄ ponūt̉ h̓ a ioh̓. dama. niſi due acceptōes extreme. ¶ Ad primū dicēdū ꝙ nō tm̄ numerāt̉ acceptōes extreme q̄ differūt ẜm debi litatē ⁊ fortitudinē. ſꝫ mediū ꝑ qd̓ peuit̉ a debili ad forte motꝰ em̄ mētis ē. ꝑ quē venit̉ ab imꝑfectōe opinionis ad intellectū veritatis. ¶ Ad ſecūdū dicēduꝫ. ꝙ illi gradꝰ ꝗ enumerāt̉ a ph̓o. ſumūt̉ ex ꝑte acceptōis q̄ ē opinio. mo em̄ ē rō. ſecūdo ſuaſio. tercio credit̉ ſuaſioni. ⁊ ſic opinio. ꝯſequēter eī ex ſuaſione ſeꝗt̉ opinio. cū aut tat̉ opinio ē fides. dico aūt fidē circa opinabilia. op autē ē acceptio alicuiꝰ cū formidine alteriꝰ. cū aūt aufer tur formido dr̄ fides. fides aūt accipit opinabile ſine for midine alteriꝰ ꝑtis. ¶ Ad terciū v̓o dicēdū. ꝙ dubitatio nō enumerat̉. qꝛ ē motꝰ inde finitꝰ rōis. vires aūt n̄ opo tet multiplicare vel notificare ꝑ hmōi actū. cū manif ſtū ſit. ꝙ actꝰ ille n̄ ſit alteriꝰ potētie ꝙͣ actꝰ de finitorum.

Queſtio .lxx.
cēdū ē. ꝙ illa tria que ponit aug. in li. d̓ ¶ Ad quartū ⁊ vtilitate credendi differūt ſic. vt intelligere debeat̉ rōi. crędere v̓o auctoritati. opinari v̓o errori. dr̄ em̄ opinari cū opinamur nos ſcire qd̓ neſcimus. et hoc ē errare. Er ror aūt nō dicit motū virtutis ordinatū. dn̄ nō ꝯputat̉. ſꝫ contingit aliqn̄ opinari ſine errore. ⁊ ẜm hoc dicūtur due recte acceptōes. ¶ Ad vltimū dicēdū ē. ꝙ fides ⁊ ſci entia de quibꝰ loꝗt̉ aug. ꝯtinētur ſub intellectu. Intelle ctus em̄ quidā ē credibilium ⁊ dr̄ fides. alius ē intelle ctus ſcibiliū. ⁊ dr̄ ſcīa. quedā em̄ ſunt ſupra rōem. ⁊ ta liū ē fides: quedā v̓o attingūtur rōe certa. ⁊ dr̄ ſcīa. ſcīa em̄ nō tm̄ ē eoꝝ que cognoſcuntur ꝑ cām. ſꝫ et alioꝝ que certitudinaliter ẜm rōem cognoſcutur. Aliter aūt ſumi tur ſcīa a ph̓o. cuꝫ dr̄ ꝙ tria ſunt intellectus. rō et ſcīa Intellectus ē eoꝝ q̄ ꝑ ſe cognoſcūtur. Rō v̓o ab his ad ſcibilia deductio ē neceſſaria. ſcīa v̓o certitudinalis cō gnitio eorum que per aliud vel per alia ꝯgnoſcūtur. ¶ Articulus tercius D terciū articulū ꝓcedēdū. ꝗ ꝯtinet ī ſe intel ligētiā. intentōem. excogitatōnem. freneſim I ex quibꝰ ſit cognitio qui dr̄ ſermo interiꝰ di ſpoſitus. Pōt em̄ obijci ꝙ idē ſit intelligētia qd̓ intentō Intentio em̄ ē motus virtutis intellectiue ſuꝑ aliquid. gͦ cū intentō nō dicat̉ niſi intelligētia circa aliquid. idē ē motus. intelligētia ⁊ intentio. ¶ Itē idē motus videt̉ eē excogitatio et freneſis. Nā freneſis ē in ſeip̄a manēs ⁊ ſeip̄am diiudicās. ad quid gͦ enumerātur hī motꝰ vir tutis intellectiue tāꝙͣ diuerſi. ¶ Preterea. ph̓s ponit qͣ tuor differētias ꝑtinētes ad intellectū ꝯgnoſcitiuū. Pri ma ē intellectus paſſibilis. ſecūda ē intellectus in effe ctu. tercia ē intellectꝰ in habitu. quarta ē intellectꝰ ade ptus. Pōt gͦ queri qualiter ſe habeāt he quatuor differē tie ad illas quatuor? Nā cognitio que relinquit̉ ex fre neſi. nihil aliud vidr̄ eē ꝙͣ intellectus adeptꝰ. ip̄a v̓o fre neſis intellectus in habitu. Freneſis em̄ ē excogitatio ſi bi ſufficiēs. hec aūt ē intellectus ī habitū qui pōt exireī actū cū vult. Intellectꝰ v̓o ī effectu quid aliud ē ꝙͣ inten tio. Intentio em̄ ē intelligētia circa aliꝗd hoc aūt ē intel lectꝰ ī effectu. videt̉ gͦ ꝙ ſuꝑfluat illa differētia que ē ex cogitatō. ẜm ꝙ ē figurans ad id qd̓ intelligit̉. ¶ Ad qd̓ pōt dici. ꝙ he quatuor differētie ꝑ quas venit̉ ad cogni tōem ſic diſtinguūtur. vt intelligētia dicat̉ actus virtu tis intellectiue circa maiorē ꝓportōem. q̄ ꝑticulat inten tōem cōmunē. cū dr̄. totū ꝯtinuū ē totū. et iō dr̄ intelligē tia circa aliꝗd.i. circa ꝑticulatū. excogitatio v̓o ē motus virtutis intellectiue ꝯferētis hoc cū illo. Hoc em̄ ē figu rare aīam ad id qd̓ intelligit̉. ex hoc em̄ relinquit̉ figu ratio differēs ẜm diuerſam collatōem. Unde prima fi gura ſecunda et tercia. examinatio v̓o et diiudicatio que ex illa collatōe ꝓcedit. quid aliud ē ꝙͣ motus v̓tutis intellectiue. qui dr̄ rōcinatio. ex quo ſequit̉ cognitio. et iō dicit. ꝙ freneſis dilatata facit cognitōem. ¶ Uel alit̓ pōt dici et magis cōſonat cū intentōibꝰ vocabuloꝝ. vt intelligētia dicat̉ acceptio prīcipij. illud em̄ dr̄ ſimplici ter intelligētia. eo ꝙ ꝑ ſe adheret intellectꝰ intelligibili. Intentio vō dicat̉ ꝑ aliud cognoſcēdi.i. principiati. ſic̄ cū dicit̉. quid intēdis tu ꝑ hoc cognoſcere. ⁊ dr̄ intentio ꝯgnoſcere hac ꝯcluſionē. excogitatio v̓o ſit collatio prin cipij ad cognoſcēdum ꝑ illud. et hoc ē ꝙ ꝯprehēſio vniꝰ ꝑmaneat et figuret ip̄am aīam ī collatōe ad alterū. Sꝫ qꝛ hoc nō ſufficit niſi addat̉ iudiciū collatōis qd̓ ſit ne ceſſe. et iō ſequit̉ excogitatio manēs in eodē ⁊ ſe diiudi cas. Geinde fit exitus a prīcipio ī ꝯcluſionē. et hec ē fre neſis dilatata. tūc em̄ ſit dilatatio iudicij vel examina tonis phabite. qn̄ fit exitus neceſſarius in ꝯcluſionē. et ſic e cognitio ꝯcluſionis. ¶ Ex iā dictis patet. qualiter rn̄dendū ē ei. ꝙ ē obiectū de intelligētia et intentōe. Cū em̄ dr̄ ꝙ intentio ē intelligētia circa aliꝗd. nō accipitur ibi hoc nomē aliquid ī ſua generalitate. ſꝫ ẜm ꝙ trahit il lud qd̓ generale ē in ꝑtē. nec accipit̉ ibi intelligētia ꝓut
diuidit̉ ꝯtra intentōem. ſꝫ ꝓut quodāmō ē intētio. ¶ Ad ſecūdū dd̓m. ꝙ in hͦ differt freneſis ab excogitatōe. ī rōis p̄ambulū. freneſis v̓o dic excogitatio dicit m motu rōis ꝯſequētem. ſicut in ꝑte practica. deliberatōeꝫ ꝯſequit̉ iudiciū diffinitōis. ¶ Ad terciū v̓o dd̓m ē. ꝙ diſ ferētie quas ponit ph̓s. ẜm aliā rōem accipiūt̉. ꝙͣ ille q̄ ponūt̉ a ioh̓e dama. Differētie em̄ quas ponit ph̓us ſu mūtur ẜm gradus potētie. ē em̄ potētia prima q̄ ſimpli citer dr̄ poſſibilitas. ē em̄ ſecūda.ſ. poſſibilitas diſpoſi ta: ē potētia ꝯpleta. q̄ dr̄ habitualis. et ē potētia in actu Scd̓m hūc modū in genere intellectꝰ ſunt quatuor gra dus. Primus ē intellectꝰ poſſibilis. cū nōdū ſuſcepit in telligibiles potētias. Secūdus ē intellectus ī effectu. cū dr̄ formatus. ⁊ dr̄ potētia diſpoſita. Terciꝰ ē intellectꝰ in habitu cū pōt intellige̓ cū vult. et dr̄ potētia habitua lis. Quartus ē intellectꝰ adeptus cū iā exiuit ī actuꝫ. et dr̄ potētia ꝯpleta in ſuo actu. ꝑ hoc ꝙ ſibi acꝗſiuit. Alie v̓o differētie quas ponit dama. attēdunt̉ ẜm ꝓgreſſum intellectus ſiue rōis ad habitū prīcipij. vel prīcipiorum ad habitū ꝯcluſionis. ¶ Queſtio. lxx. de ſenſu in teriori anime et angeli. Icto de potentia tellectiua. ꝯſequēter dicēdū ē de actu Actꝰ aūt eiꝰ pocat̉ ī ſacra ſcriptura ali qn̄ ſenſus interior. ¶ Circa quē primo querit̉. an hmōi ſenſus dicat̉ ſpūalis eēntialiter tm̄. vel accidētaliter. ¶ Secūdo ſi ſit vnus ſo lus. an plures. ¶ Tercio vtruꝫ ſit ſeꝑabilis. ¶ Quarto vtrū angeli habeāt hmōi ſenſi .vel aīe tm̄. ¶ Quinto de ꝗbꝰ eſt ſ nōi ſenſus. ¶ Sexto vtrū ſenſus interior im pediat̉ per ext em. ¶ Alembrum priiū Irca primū ſic obijcit̉ ꝑ illud orige. ſuper vj. leui. quintā inſuꝑ ꝑtē dn̄o cui damnū intulerat. Reſtituamꝰ ſanctis actibꝰ quin audeam ea cltſenſua interioris hoīs. vt mundi corde deamus q̄ doceat ih̓s. Ibi diſtīguit quin qꝫ ſenſus. ſꝫ iſte ſenſus nē ſenſus corꝑalis. Impoſſibile ē em̄ ſenſu corꝑali vide̓ deū. Un̄ aug. ī li. de vidēdo deo. Quātūlibꝫ ocl̓i nr̄i mutēt̉ ī meliꝰ. ocl̓is ſpūalibꝰ n̄ eqͣbi tur. ꝑ qd̓ vult ꝓbae̓. ꝙ deū ocl̓is corꝑalibꝰ n̄ videmꝰ. ſi nat̉a ſpūal̓ ē det̓minata ad vidēdū ſpūale. ſenſꝰ corꝑ n̄ fac̄ vide̓ ſpūale. gͦ nec ſenſꝰ ſpūal̓ pt̄ fūdari sͣ naturaꝫ ſpūalē. gͦ ſenſꝰ īterior ẜm naturā ē ſpūal̓. ¶ Itē aug. ſen ſꝰ int̓ior r̄ficiet̉ ī ꝯtēplatōe diuītatis. ītellectu eī deū ca piēꝰ. ſꝫ īpoſſibile ē ſenſū corꝑalē ad hͦ ꝑueīre. gͦ ille ſenſꝰ ē ſpūal̓ nat̉alit̓. ꝗ.ſ. videt deū. ⁊ ita fūdari n̄ pt̄ ī natura corꝑali. ¶ Itē aug. xj. de ci. dei. Nos ea ſenſu corꝑis ita capīꝰ. vt d̓ his n̄ ſenſu corꝑis iudicēꝰ. habēꝰ eī aliū int̓i oris ſenſū iſto lōgep̄ſtātiorē. qͦ iuſta ⁊ īiuſta ſentīꝰ ſꝫ ſen ſu corꝑali n̄ poſſumꝰ iuſta ⁊ nuſta ſentire. gͦ ſenſꝰ intēior ꝗ hͦ fac̄ ē natural̓r ſpūal̓. ¶ Cōtra iob. xxviij. Nō ade bit̉ ei auꝝ. glo. vniuſcuiuſqꝫ mētē ab alteriꝰ ocl̓is corꝑ lentia n̄ abſcondet. ⁊ loꝗt̉ de corꝑalibꝰ ocl̓is. gͦ oculꝰ cor ꝑal̓ pt̄ extēdi ad ea q̄ mētis ſūt. ſꝫ hͦ n̄ pt̄ eē niſi fiat ſpūa lis. gͦ vidr̄ ꝙ fiat ſpūal̓. ¶ Itē ī ītellectu coīcat̉ hō cū an gel̓. In ſenſu cū brutis. gͦ ſi iſti ſenſꝰ ſūt ꝓprij hoīs. ſiue ẜm naturā ꝓpriā ip̄iꝰ hoīs er̄t. ẜm id ꝙ diſtīguūt ab āgel ⁊ brutis. qꝛ n̄ dicūt̉ ī āgel̓ ſenſꝰ. ẜm hūc modū ⁊ intelle ctꝰ ē ī eo. nec ī brutis gͦ ī media nat̉a er̄t ī hoīe ſenſꝰ ſpūa les.ſ. ẜm aliquā naturā. q̄ ſuꝑior ſit nat̉a brutoꝝ. ⁊ īfe rior nat̉a āgeloꝝ. gͦ ẜm natura ꝓpriā hoīs erit. vl̓ ẜm ſen ſū corꝑalē ordīatū ad ītellectū. vl̓ ẜm ītellectū ordīatuꝫ ad ſenſū. ita vt ſenſꝰ ſꝑ cadat ī eiꝰ rōe. qꝛ hͦ mō nec ꝯueīt āgel̓ nec brutis. ⁊ ita ſꝑ reſpectū hn̄t ad corpꝰ. ¶ Item aug. ī li. de aīa ⁊ ſpū. ſenſꝰ vertet̉ ī imaginē. imaginatō in rōem. rō ī intellectū. intellectus ī intelligētiā. intelli gētia ī deū. gͦ ſenſus tūc poterit ꝯprehendere intelligibi

lia. ſꝫ hoc nō. niſi fieret ſpūalis. gͦ ⁊cͣ. ¶ Rn̄dendū ꝙ ſen ſus ſpiritualis fundat̉ in natura ſpirituali ꝑ gl̓iam. et nō loquor de ſenſu ſpirituali. ẜm ꝙ in futuro ſenſus cor porales fient ſpūales. ſꝫ ſicut dr̄. xij. roma. Reformamī in nouitate ſenſus veſtri: ⁊ ad hoc refert̉. id qd̓ dicit ori e. vj. leui. in glo. ¶ Ad hoc qd̓ querit̉. Utrū ſenſus cor oralis poſſit ꝑuenire. vt poſſit ꝯprehendere intelligibi lia ẜm ſe. dico ꝙ ꝙͣtūcūqꝫ mutet̉ ī melius. nō ꝑueniet ad hoc vt ꝯprehēdat intelligibile ẜm ſe.ſ. cogitatōes. Sed quia hmōi cogitatōes habēt quoſdā nutus ī impreſſio nibꝰ coꝑalibus. ꝑ quos poſſint cōprehēdi. quas etiā cō p̄hēdit viſus noſter. ī ꝗbꝰ reſultāt tales cogitatōes. ⁊ ad bas impreſſiones ꝯprehēdendas ꝑueniet ſenſus corꝑa lis tāꝙͣ in ſuis effectibus. Un̄ aug. in li. lxxxiij. q capien da ē ꝯiectura ex ea ꝑte corꝑis nr̄i. que plus habet luceꝫ ſi em̄ nōnullus animi nr̄i motus ī oculis nr̄is ꝯgnoſcu tur. ꝓbabile ē ꝙ tunc nullus motus animi latebit.ſ. rō ni. cū corpus ethereū fuerit. in cuius ꝯꝑatōe iſti ocl̓i no ſtri caro ſunt. cogitatōes tn̄ ẜm ſe ab oculis mētis cōpre hēdūt̉. ſꝫ ab oculis corꝑalibꝰ tāꝙͣ ī ſuis effectibꝰ ⁊ ſignis ¶ Bern̄. de amore dei. ſpūs habet ſuos ſenſus. ſic̄ ⁊ cor pus ſuos. ſꝫ ſpirituales ſenſus ſunt qui ſuꝑ ſpiritū fun dant̉. Et ẜm hoc intelligit̉ auctoritas. xij. ad roma. Re formamini ī nouitate ſenſus vr̄i. ¶ Ad hoc qd̓ obijcitur ꝙ ſi ſenſus ſunt in hoīe. oportet ꝙ fundātur ī natura ſu periori ꝙͣ ſit natura brutoꝝ. ⁊ que ſit inferior natura an gelica. quia ī medio inter angelicā et brutā. Rn̄denduꝫ yſuꝑ intellectū fundant̉. ꝑ quādā tn̄ ſimilitudinem ad enſum corꝑalem. ꝙ em̄ intellectus dr̄ ſenſus hoc ē ẜm methaphoram a ſenſu corꝑali ⁊cͣ. ¶ Nlembrum ſecundū Dſecūdum quo querit̉. an ſit vnus ſolus ſenſus vel plures? videt̉ ꝙ plures. dicit eī orige. ꝙ ꝗnqꝫ ſunt ſenſus interioris hoīs. vt mūdi corde deū videamus. gͦ plures ſūt ſenſus. ¶ Itē bern̄. ſicut corpus ſuos habꝫ ſenſus ꝗbus aīe ꝯiūgitur vita mediāte. ita aīa habet ſuos ſenſus ꝗbꝰ deo ꝯiungitur caritate mediāte. ¶ Itē. xiiij. mar. ſuꝑ illd̓ Poterat iſtud venūdari ⁊cͣ. glo. fides nr̄a trecentis emi tur denarijs. decē ſenſibꝰ ꝑ corpus ⁊ aīam ⁊ ſpiritū tri plicatis. ergo plures ſunt ſenſus. ¶ Cōtra. ꝑ actus co gnoſcūtur potētie. ⁊ actus ꝑ obiecta: ſꝫ obiectu ē vnū. er go neceſſe ē eē vnū ſenſum. Ꝙ ſit obiectū vnū dicit ori ge. vj. leui. addamus his oībꝰ vnū ⁊ ꝑficiētur. ergo vna erit potētia ẜm quā erit videre. guſtare et hmōi. ¶ Iteꝫ .j. cphe. ſuꝑ illd̓ det vobis ſpm̄. glo. aug. In ſenſu exte riori nō ē videre idē qd̓ guſtare. in ſenſu interiori nō ſic ſꝫ idē. et ita vt prius. ¶ Itē haymo. ſuꝑ apo. Raptus eſt ioh̓. ſpiritu ad ſumma cōtemplanda. vbi nihil aliud vi dit ꝙͣ audiuit. quia nihil alid̓ ē videre ꝙͣ audire. ¶ Pre terea. aug. in li. de anīa. ⁊ ſpū. Sic aꝑte nature ē ſpūs. vbi idē ē audire et videre et ecōuerſo. ergo vnus et idem actus. ⁊ vna iterū potētia. cū ergo obiectū vnū. ex nulla ꝑte erit pluralitas. ¶ Rn̄ſio. plures dicūtur ſenſus. nō potētie plures ſint. ſꝫ ꝓpter modū ꝯprehēdēdi. alius eī modus ꝯprehēdēdi cū dr̄. iſte videt. ꝙͣ cū dr̄ iſte audit. Aug. in li. ꝯfeſſi. Cū amo deū meū. lucē meā. odorē. vo cē. cibū. amplexuꝫ interioris hoīs mei vbi fulget anime mee qd̓ nō capit locus. vbi ſonat qd̓ nō capit corpꝰ. vbi olet qd̓ nō ſpargit flatus. vbi ſapit qd̓ nō minuit edaci tas. Ubi heret quod nō diuellit ſocietas. vn̄ nō quia ob iecta ſunt plura. vel quia plures potētie. ſꝫ rōe modoruꝫ ꝯprehēdendi diuerſificātur. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉ex au ctoritate hiero. ſuꝑ mar. dico ꝙ loquit̉ ibi hiero. nō tm̄ ẜm modū ꝯprehēdēdi. ſꝫ ẜm potētias ꝯprehēdētes. quia loquit̉ ibi de ſenſibꝰ et aīe ⁊ ſpūs. ẜm ꝙ aīa inferior ꝑs ē. Alia ē em̄ potētia ẜm ꝙ dicimꝰ ſenſum corꝑis et anīe id ē inferioris ꝑtis. ⁊ ſpūs.i. ſuꝑioris. ẜm id. j. theſſa. v Integer s veſter ⁊cͣ. Un̄ nō loquit̉ ẜm coartatōnem ad ſenſun ūalē. ſꝫ extendit nomē ſenſus ad ſenſum cōmuniter ſumptū. ẜm ꝙ dr̄ cōmuniter de ſenſibꝰ interio ribus et exterioribꝰ. ¶ Ad hoc qd̓ dicit bern̄. ſicut co habet ⁊cͣ. dico ꝙ illa multiplicatio ē tm̄ ẜm differet modoꝝ ꝯprehēdēdi. vn̄ dicit bern̄. duas radices hꝫ iſte ſenſus. Unā in caritate. alterā in rōe. referēdo ergo ad vnitatē potētie et obiecti. idē erit videre qd̓ audire: refe rēdo ad modū cōprehēdendi differūt. ¶ Alembrum tercium D terciū quo querit̉. vtrū ſenſus hmōi ſit ſeꝑabilis a corꝑe vel inſeꝑabilis. Ꝙ ſeꝑa bilis videt̉. ꝑ aug. in li. d̓ eccl̓iaſti. dogma. Solū hoīem credimꝰ habe̓ aīam ſubſtan tiuaꝫ. que exuta corꝑe viuit. ⁊ ſenſus ſuos atqꝫ ingenia viuacit tenet. ergo ſi exuta a corꝑe tenet ſenſus ſuos. er go hmōi ſenſus ſunt ſeꝑabiles. ¶ Itē caſſio. in li. de aīa. ſciēdū ē ꝙ hic immortalis aīa viuit in ſe. poſt huius ſe culi amiſſionē nō reflante ſpū ſicut corpus. ſꝫ equali mo bilitate que illi attributa eſt. puta ſubtili vita eterna vi det audit tangit ac reliquis ſenſibus efficacius valet. er aīa poſt amiſſionē huius ſeculi vtitur ſenſibus ſuis. go iſti ſenſus ſunt ſeꝑabiles. ¶ Cōtra. aug. in li. de li be. arbi. Magis arbitror rōe nos ꝯprehēdere. eē interi orē quēdā ſenſum. ad quē ab illis quinqꝫ notiſſimis oīa referātur. et poſtmodū ſubdit. hoc aūt nec viſus nec au ditus nec olfatus nec guſtus nec tactus dici pt̄. ſꝫ neſcio ꝗd alid̓ qd̓ coīter omībꝰ p̄ſidet. ſi gͦ p̄ſidet. ſenſibꝰ exteri oribꝰ preſidet. ſꝫ iſti non ſunt ſeꝑabiles a corꝑe. ergo nec iſte. ¶ Itē bern̄. in li. de amore dei. aſſignato hos quīqꝫ ſenſus. et vnus ē amor ꝑentum. alius amor ſocioꝝ ⁊ ter cius amor inimicoꝝ. ſꝫ hec nō habet exercere aīa niſi in corꝑe. ergo iſti ſenſus nō ſunt ſeꝑabiles a corꝑe. ¶ Ad qd̓ dicēdum. ꝙ ſenſus interior dr̄ dupliciter. Aliqn̄ em̄ dr̄ ſenſus interior ꝗ ꝑtinet ad ꝑteꝫ ſenſibilē.ſ. ſenſus cō munis ſiue imaginatio. Aliqn̄ v̓o dicit̉ ſenſus interi ip̄ius ꝑtis rōnalis. et hic dupliciter. dr̄ em̄ aliqn̄ ſenſꝰ interior ꝑtinēs ad intellectū. aliqn̄ ꝑtinēs ad effectum Ad intellectū v̓o dupliciter. aliqn̄ ẜm ꝙ ē mediātibus ſpeciebꝰ que ſunt in fantaſmate. aliqn̄ v̓o mediātibꝰ ſpe ciebus p̄ter fantaſmata. Si ergo dicat̉ ſenſus interior primo mō. quo ad actū nō ſeꝑatur a corpore. Si v̓o di catur ſenſus interior qui ad effectū ꝑtinet. licet poſſit eē ꝙͣtum ad quedā ſeꝑabilis. ꝙͣtum ad alia nō ē ſeꝑabilis Si v̓o accipiat̉ ſenſus interior ꝓut ē mediātibꝰ ſpecie bus in fantaſmate. nō ſeꝑat̉. alio v̓o mō ſeꝑatur. ¶ Per hec patet rn̄ſio ad obiecta. Naꝫ beatus bern̄. loꝗtur de ſenſu interiori. ẜm ꝙ ꝑtinet ad affectuꝫ. Aug. v̓o in li. de libe. arbi. loquit̉ de ſenſu cōmuni. ẜm ꝙ pertinet ad ꝑtē ſenſibilē. Auctoritas v̓o caſſiodori loquit̉ de ſenſu inter ori. ẜm ꝙ ſenſus interior dr̄ intellectus. Aug. v̓o in li. d̓ eccl̓iaſti. dogma. loquitur d̓ ſenſu cōmuniter. ſiue dicat̉ ꝙ interior ſenſus pertineat ad parteꝫ ſenſibilē ſiue rona lē. Nametſi aīa nō ſit ꝙͣtum ad partē ſenſibilē ſeꝑabilis ẜm actū. exuta tn̄ a corꝑe defert ſecū hmōi potētias. ¶ Nembruꝫ quartum Dquartū quo querit̉. vtrū angeli habeāt hmōi ſenſus. vel aīe tm̄. ꝙ ſit angeloꝝ. vi Ana erat creatura. cuius ſenſꝰ totꝰ intus det̉ ꝑ hoc qd̓ dicit hugo de ſancto victore. ⁊ alia creatura cuius ſenſus totus foris erat. ⁊ poſi ē hō in medio. vt intꝰ ⁊ foris ſenſuꝫ hr̄et. ſꝫ illā creatura cuiꝰ ſenſus totꝰ erat intꝰ. intelligit ip̄e angeluꝫ: gͦ ant hn̄t ſenſuꝫ interiorē. ¶ Aug. in li. de ciui. dei. ſiue vni ſi mūdi corpꝰ. figurās. qͣlitates. ordinatūqꝫ motu. ⁊ ele mēta diſpoſita. a celo vſqꝫ ad terrā. ⁊ quecūqꝫ corꝑa ir eis ſunt. ſiue oēm vitā. vl̓ q̄ nutrit ⁊ ꝯtinet. qͣlis ē in ar boribꝰ. vl̓ que ⁊ hͦ hꝫ et ſentit. qualis ē in pecoribꝰ. vel qͥ ⁊ hec habet et intelligit. qualis eſt in hominibꝰ. vel que nutritorio ſubſidio non indiget. ſed tamen continet. ſen ſit. qualis eſt in angelis. ſi ergo ſentire con tit. et intell

Queſtio .lxxj.
uenit angelis. go ⁊ ſenſus interior. gͦ nō ſolū cōuenit aīe. ¶ Cōtra. ſenſus interior cōmunis ē nobis et bru tis. Un̄ aug. in li. de libe. arbi. Arbitror illud eē manife ſtū. interiore ſenſum illū non ea tm̄ ſentire que accipit a līqꝫ ſenſibus corꝑis. ſꝫ et̄ ip̄os ab eo ſentiri. Nō eī ali ter beſtia moueret ſe appetēdo vel fugiēdo. niſi ſe ſentire ſentiret. ſꝫ nihil ē cōmune angelis ⁊ brutis. gͦ ſenſus in terior nō cōuenit. ¶ Rn̄ſio. ſenſus interior dr̄ duobus modis. Uno mō dr̄ ꝓprie ẜm ꝙ ſentire ꝑtinet ad ꝑtē ſen ſibilē. et hoc mō nō ꝯuenit angelis ſenſus interior. et ſic accipit aug. ſenſuꝫ in predicta auctoritate. que eſt in li. de libe. arbi. Alio mō ſumitur ſenſus cōmuniter. ẜm ꝙ intelligere dr̄ ſentire. ⁊ ſic accipit aug. ſentire ī li. de ci ui. dei. cū dicit. ꝙ ſentire cōuenit angelis. ⁊ hoc mō ſen ſus interior nit angelis. ¶ Nembrum quintū Dquintū quo querit̉. de ꝗbus eſt ſenſus interior. ſiue reſpectu quoꝝ. Utrū.ſ. reſpe ctu ſenſibiliū. aut tm̄ reſpectu intelligibili um. Ꝙ reſpectu ſenſibiliū videt̉. Aug. in li. de libe. arbi. Si ſentit ſe nō videre dū nō videt. neceſ ſe eſt etiā ꝙ ſentiat ſe videre dū videt. quia cū eo appeti tu mouet oculū videns quo mouet nō videns. indicat ſe vtraqꝫ ſentire. ſi ergo ſentit ſe videre dū videt. cū illd̓ ſit ſenſibile. eſt reſpectu ſenſibilium. nō ſolū reſpectu intel ligibiliū. ¶ Cōtra. hugo de ſancto victo. poſitꝰ ē homo in medio.ſ. inter angelum ⁊ bruta animalia. vt intus et foris ſenſum haberet. Intus ad inuiſibilia. foris ad viſi bilia. Intus ꝑ ſenſum rōis. foris ꝑ ſenſum carnis. ergo ſenſus interior eſt ſolum ad inuiſibilia. ¶ Itē aug. in li. de ſpū et aīa. duo ſunt in homīe ſenſus vnus interior. ⁊ vnus exterior. ⁊ vtrūqꝫ bonū ſuum habet in quo reficit̉. ſenſus interior reficitur in cōtemplatōe diuinitatis. ſen ſus exterior in cōtemplatōe humanitatis. ergo ſicut ſen ſus exterior ē in homine reſpectu ſenſibiliū. ita videtur ꝙ interior ſit tm̄ reſpectu intelligibiliū. ¶ Ad qd̓ dicen dū ſicut dictum eſt. ſenſus interior accipitur dupliciter. Aliqn̄ em̄ accipit̉ ꝓ ſenſibili ꝑte.ſ. interiori. ⁊ hoc mō lo quit̉ aug. in li. de libe. arbi. de ſenſu interiori. Alio mō accipit̉ ꝓ ꝑte intelligibili. ⁊ hoc mō loquuntur alie due auctoritates de ſenſu interiori.ſ. autoritas hugo. ⁊ aug. in li. de aīa et ſpiritu. ¶ Nembrum ſextum Dſextū quo querit̉. vtruꝫ ſenſus interior impediat̉ ꝑ exteriorē. Ꝙ videt̉ per hoc qd̓ dicit aug. in li. de aīa et ſpiritū. Cū exteri or ſenſus carnalis bono ſuo vtit̉. interior Ienſus mētis quaſi obdormit. nō eī cogitat bona q̄ ſunt interiōis ſenſus. qui iocūditate exterioꝝ bonorū capitur ergo ſenſus interior impeditur per exteriorem. ¶ Con tra ſenſus interior preſidet exteriori ⁊ regit ip̄m. ſꝫ quod preſidet alij. nō mutatur per ip̄m. ſed potius mutat ip̄m ergo interior ſenſus nō impeditur nec retardatur a ſua oꝑatōe per exteriorē. ¶ Item fantaſia que plus eſt vni ta ſenſui exteriori ꝙͣ intellectiua. nō impeditur ꝑ ip̄m er go nec multo fortius intellectiua que plꝰ elongat̉. ¶ Ad hoc dicēduꝫ. ꝙ ſenſus interior ẜm ꝙ accipit̉ ꝓ parte in tellectiua. impeditur ꝑ oꝑatōem ſenſus exterioris. ⁊ eſt rō huius. nō quia preſideat illi vel nō preſideat. ſꝫ quia cū anima ſit vna et ſimplex. habens potētias diuerſas. tn̄ intendit oꝑationi ſenſus exterioris. minus eſt inten ta oꝑatōi ſenſus interioris. ¶ Ad hoc quod obijcitur. ꝙ fantaſia nō impeditur que magis vnitur exteriori ſenſui ꝙͣ intellectiua. Rn̄ſio. ꝙ non ē ſimile de fātaſia et de ꝑte intellectiua. Nam ſenſibilis exterior ⁊ fantaſia currūt ẜm eandē materiā. et ſunt circa ſenſibilia. et ideo vnum nō impedit alterū nec retardat. ſꝫ intellectiua et ſenſibi lis exterior currūt ẜm diuerſas vias. et ideo vna impe dit aliam.
¶ Queſtio. lxxj. de cōſide ratione virium motiuarum rationalium. Piuuante gratia dei ꝓcededū ē ad ꝯſideratōeꝫ viriū mo tiuarū rōnaliū. quarū differēter ponit̉ diuiſio. ¶ Ioh̓. dama. ponit diuiſioneꝫ ꝑ theliſim ⁊ buliſim. hoc ē ꝑ volūtateꝫ naturalē et intellectiuā. noīe aūt electiue volūtatis. in telligit liberū arbitriū ſicut infra ſuo tractatu determi nat. ¶ Aug: v̓o in li. de aīa et ſpū. ponit rōnalē. ꝯcupiſci ſcibilē. ⁊ iraſcibilē. et dicit totā aīam. eē in his potētijs. Potētias aūt ibi diſtinguit a viribꝰ in hoc. ꝙ potētie di cūtur motiue. vires aūt cognitiue. licꝫ potētie poſſint di ci vires. et ecōuerſo. Ex diuerſis auteꝫ locis colligūtur due.ſ. ſindereſis quā ponit greg. ſuꝑ eze. ⁊ liberū arbitri um quod a diuerſis ponitur expoſitoribus. ⁊ ſumitur ab eo qd̓ dr̄. xv. eccͣi. Ab initio fecit hoīeꝫ. ⁊ reliquit eū in manu cōſilij ſui ⁊cͣ. vbi dat circūlocutōem liberi ar bitrij. ¶ Ph̓us v̓o ſolū intellectū practicū videt̉ pone̓ vī motiuā ex ꝑte intellectualis aīe. Aug. v̓o ponit ſuꝑiorē ⁊ inferiorē portōem rōis. ¶ Primo igit̉ inquiramus. ſi vna ſola ſit potētia motiua aut pl̓es. ¶ Secūdo ſi pl̓es aliquo mō. penes quid accipiat̉ diſtinctio. cū multiplex ſit diuiſio. deinde exequendum eſt de illis maxime que ad theologicam ſpectant ſpeculatōnem in queſtione ſe jenti. ¶ Nlembrum primuꝫ D primū quo querit̉. vtrū ſit vna ſola po tētia. et videt̉ ꝑ hoc ꝙ eēntia anīe rōnalis ſiue ſubſtātia ſimplicior ē. ꝙͣ ſit eēntia ce leſtis corꝑis. ſꝫ eēntia celeſtis corꝑis habꝫ nicā vī motiuā. gͦ ml̓to fortius aīa rōnalis habebit vni cā vim motiuā. ¶ Preterea. aīa rōnalis ẜm ſeip̄am in ꝙͣtum ē ſpūs. ē ſicut intelligētia angelica: ſꝫ intelligētia angelica nō hꝫ niſi vnicā vim motiuā. gͦ nec aīa rōnalis ẜm ꝙ hmōi. ¶ Ad idē facit. ꝙ ph̓s vna tm̄ vim pone̓ vi det̉.ſ. intellectū practicū. et ē exemplū ſuū de ſpera pͥma que vniformit̉ mouet̉. ⁊ vnicū hꝫ motū. lꝫ alie ſpere mo tꝰ habeāt deformes. ſic at̄ ē de intellectu practico. vidr̄ gͦ ex ꝑte rōnal̓ aīe vnica eē potētia. ¶ Cōtra ml̓tiplex mo tꝰ ꝓcedit ab aīa rōnali.ſ. motꝰ ẜm alteratōeꝫ. vt a gal dio ī triſticiā. ⁊ ecōuerſo motꝰ localis: ſꝫ ml̓tiplicis mo ī ſpē. ml̓tiplex dr̄ eē prīcipiū. cū gͦ vis motiua ſit prīcipi uꝫ motꝰ. erit multiplex vis motiua. ¶ Itē ab aīa ſic̄ dīc ioh̓. dama. ſūt ⁊ actōes. ⁊ ī ea ſūt paſſiones. ꝓpt̓ qd̓ erit vis motiua actiua ⁊ paſſiua. ⁊ ita pl̓es. ¶ Ite ē motꝰ ẜm appetitū ⁊ ẜm fugā. ⁊ motꝰ iſti ſūt ꝯtrarij. gͦ ꝓcedūt a cō trarijs prīcipijs. gͦ differētes vires erūt. ẜm qͣs ē appetitꝰ ⁊ fuga. ¶ Ite ph̓s ī li. de aīa poīt duplicē motiuā rōnalē intellectū ⁊ appetitiuā vī. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ſūt pl̓es mo tiue rōnales. ¶ Ad obiectu at̄ pͥmo ī ꝯtrarium dd̓m ē. ꝙ ph̓s cū loꝗt̉ de motiua vi corꝑis ſuꝑceleſtis. loꝗt̉ de illa ẜm quā fit motꝰ circl̓aris. ⁊ dr̄ motiua vis. ſic̄ diſpoſitō mobil̓. ſꝫ ē vis motiua alia. ẜm quā ē prīcipiū motꝰ acti ue ī his īferioribꝰ. ⁊ ita ē vis ml̓tiplex et̄ ī corꝑe ſuꝑcele ſti. ſꝫ vnica dr̄ ẜm quā mouet̉ circularit̓. ⁊ n̄ mouet̉ ī re ctū nec violētat̉. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m. ꝙ lꝫ aīa rōnal̓ inqͣtū ē ſpūs. quādā hꝫ ſil̓itudinē ītelligētie āgelice. nihilomi nꝰ hꝫ vī directiuā ad bonū q̄ dr̄ ītellectꝰ practicꝰ. ⁊ vī ap petitiuā boni. p̄ter hͦ at̄ aīa rōnal̓ īqͣtū ē aīa. hꝫ quādaꝫ vī appetitiuā ex inclinatōe ad corpꝰ. ⁊ ita n̄ dicet̉ aīa rō nal̓ tm̄ hr̄e vnā vī motiuā. ſꝫ pl̓es. Si v̓o dicat̉ ītelligen tia āgelica hr̄e vnicā. hͦ dici pt̄ ī ꝯꝑatōe ad aīaꝫ rōnalē ī ꝙͣtū ē aīa. ¶ Ad illd̓ qd̓ tercō obijcit̉. dd̓m ꝙ ph̓s diuidē do ꝯͣ fātaſiā q̄ ē ꝑtis ſenſibil̓. poīt vnicā.ſ. ītellectū. ꝗ ītel lectꝰ ē rectꝰ. fātaſia at̄ rct̄a ⁊ n̄ rct̄a. nihilominꝰ pōit̉ ap petitiua rōnal̓ vis ꝑtis illiꝰ. vn̄ dic appetitiuū ⁊ intelle ctiuū. Un̄ poīt pl̓es vires ꝑtis rōnalis motiue.

¶ Nembrum ſecundum Dſecūduꝫ quo queritur. cū ſint plures ꝑ tes motiue. penes quid accipiat̉ diuiſio. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ cū in generali oīs vis motiua rōnalis diuidat̉ ꝑ imꝑatiuā. ꝯſili atricē et affectiua. vt in hoc on̄datur quedā trinitatis ſi militudo in ꝑte motiua. et vnaqueqꝫ haꝝ differētiaruꝫ ſubdiuidat̉. Quedā eī diuiſio accipit̉ ex ꝑte īꝑatiue. q̄ dā ex ꝑte cōſiliatricis. et quedā ex ꝑte affectiue. Ex ꝑte imꝑatiue. illa que ꝯtinet liberū arbitriuꝫ ⁊ ſindereſim Nā imꝑatiua aut ē ẜm directōꝫ nat̉e aut rōnis. Scd̓m directōem rōis liberū arbitriū. ẜm directōeꝫ nature ſin deriſis. vel aliter. imꝑatiua. aut ē determinata ad vnuꝫ ⁊ dr̄ ſinderiſis. aūt ē poteſtas oppoſitoꝝ ⁊ dr̄ liberū ar bitriū. Ex ꝑte v̓o cōſiliatricis accipit̉ diuiſio ẜm ꝙ acci pitur rō cōſulendi ex ordinatōe recta. ad ſuperna bona vel ad inferiora bona. et ẜm hoc dicitur portō rōis in ferior vel ſuꝑior. Ex ꝑte v̓o affectiue cū dr̄ alia volūtas theliſis. alia buliſis. hoc ē. alia ē natural̓ volūtas. alia electiua ſiue deliberatiua. vt naturalis volūtas rn̄deat ſinderiſi. deliberatiua v̓o libero arbitrio. Quedā v̓o ſu mūtur ex ꝑte ꝯſiliatricis ſimul et affectiue. et hͦ duplici ter. ẜm ꝯueniētiam quā habet aīa rōnalis cū angelo. et ẜm hoc diuiditur ꝑ intellectū practicū ⁊ vim appetitiuā vel ẜm ꝙ ꝓpriū ē aīe rōnalis. ⁊ ſic diuidit̉ ꝑ rōnalē ꝯcu piſcibilē ⁊ iraſcibilē. ¶ Dicēdū ē gͦ de libero arbitrio et ſinderiſi primo q̄ ſe habēt ꝑ modū potētiſſimi in aīa. et ita ꝑ modū p̄ſidētis et imꝑantis. Ꝙ aūt liberū arbitri um ſe habeat ꝑ moduꝫ p̄ſidentis ⁊ inꝑantis habetur a beato bern̄. ī li. de libe. arbi. liberū arbitriū ſuo conatur p̄eſſe corꝑi. ſicut p̄eſt ſapiētia orbi. attingens a fine vſqꝫ ad finē fortiter. imperas.ſ. ſingulis ſenſibꝰ ⁊ actibꝰ ta potēter. quatenꝰ nō ſinat regnare peccatū in ſuo mortali corꝑe. ¶ Similiter ꝙ p̄ſidet ſinderiſis in ſuo genere. pōt haberi. ſicut em̄ aquila ſuꝑfertur alijs. ſic et ſinderiſis ī ſuo genere ſuꝑfertur alijs. In primis ergo querit̉ de li bero arbitrio. et deinde de ſinderiſi. ⁊ ad illa cetera refe ramus. ¶ Circa liberū arbitriū querūtur plura. Prīo an liberū arbitriū ſit aliquid in rerū natura. Secundo quid ſit. Tercio in ꝗbꝰ ſit. Quarto vtrū ſit equaliter in oībus habētibꝰ liberū arbitriū vel nō. Quīto vtrū amiſ ſibilit̓ vel inamiſſibilit̓ ſit ī ill̓. Sexto r̄ſpectu qͦꝝ actuū ſit. Et ſi ſit illd̓ penes qd̓ attēditur meritum vel demeri tum. ¶ Queſtio. lxxij. de libero arbitrio ẜm ſui ſubſtantiam. Onſiderādo itaqꝫ liberū arbitriū primo ẜm ſui ſubſtāti Querit̉ ſi ſit aliqd̓ in reruꝫ natura. Et rn̄detur ꝙ ſic. ¶ Cōtra qd̓ ſic obijcitur Uidet̉ em̄ ꝙ nō ſit libe. arbi. ẜm ꝙ ē fle xibile. Hiero. em̄ ſic arguit. Deus ē bonus volūtate. et fecit hoīem ad imaginē ſuā. gͦ fecit hoīeꝫ bonū volūtate Si hoc ſeꝗtur. gͦ ſimiliter ſequit̉ ex alia ꝑte. Deus n̄ pōt nō eē bonus. et fecit hoīem ad imaginē ſuā. gͦ fecit eum talē. qui nō pōt nō eē bonus. gͦ nō ē in eo flexibilitas li arbi. ad oppoſita. et hec ē libertas de qua loquimur. gͦ n̄ hꝫ libertatē. ¶ Itē melior ē potētia faciēdi bonū. que eſt imꝑmixta potētie faciēdi malū. ꝙͣ illa que ſe hꝫ ad vtrū qꝫ.ſ. ad poſſe face̓ bonū ⁊ malū. qd̓ patet. qꝛ talis poten tia ē in deo. Si gͦ oīs inuidia religiata ē a ſummo bono cū talis potētia ſit nobiliſſima. ⁊ coīcare eā potuit. com muīcauit eā rōnali creature que ē ad imaginē ſuā. ergo rōnalis creatura habet potētia faciēdi bonū imꝑmixtū potētie faciēdi malū. gͦ nō ē in ea liberū arbitriū ẜm ꝙ ē flexibile ad bonū ⁊ malū. ¶ Itē ſi nō eēt aliqua creatura in vniuerſo. que talē habe̓t potētiā vt poſſet face̓ bonuꝫ ⁊ nō poſſet facere malū. incōpleta eēt vniuerſitas creaturaꝝ. cū deus talē poſſit facere creaturā. gͦ ē aliqua tal̓. ſꝫ ſi aliqua ē talis. hoc ē creatura rōnalis. gͦ creatura rō nalis nō habet flexibilitatē ad bonū et malu. gͦ nec liber tatē ẜm ꝙ hic loquimur de libertate. ¶ Cōtra. dama. oē generabile vertibile. aīata v̓o ⁊ irrōnabilia vertūtur ẜm corꝑales alteratōes. rōnale v̓o ẜm electōeꝫ. et ꝯtempla tiuū ẜm excogitatōem. actiuū v̓o ẜm ꝯſiliū: relinquitu ꝙ rōnalis creaturā vertibilis ē ẜm electōem. ⁊ hoc ē fle xibile ẜm liberū arbitriū. gͦ in ea ē liberū arbitriū flexibi le. ¶ Itē bern̄. tolle liberū arbitriū nō erit qd̓ ſaluet̉. tol le gr̄am nō erit vn̄ ſaluet̉. ſꝫ rōnalis creatura ordinata ē ad ꝑticipatōem p̄mij. ⁊ meritū ē an̄ premiū. ⁊ prīcipium merēdi an̄ meritū. gͦ ſi prīcipiū meriti ē liberū arbitriuꝫ liberū arbitriū ē in hoīe. ¶ Itē aug. in li. lxxxiij. q. Meli or ē hō qui volūtate ꝙͣ qui neceſſitate bonꝰ ē. volūtas er go libera hoī danda fuit. ¶ Rn̄ſio. ꝯcedēdo ꝙ liberū ar bitriū ẜm ꝙ ē flexibile ad bonū ⁊ malū. ſit ī creatura rō nali. ¶ Ad hoc qd̓ obijcitur. ꝙ cū deus ſit neceſſe bonus ⁊ homo ſit ad imaginē et ſimilitudinē dei. erit neceſſita te bonus. ⁊ ita nō habebit liberū arbitriū ⁊cͣ. Dicēdum ꝙ nō ē ſimile. ſꝫ bene tenet. deus eſt volūtate bonus ⁊ fe cit hominē ad imaginē ſuā. que fecit eū voluntate bonū ꝗa creatura cū ſit ex nihilo creata vertibilis ē. ⁊ ita oppo ſitōem habet ad neceſſitatē. qꝛ neceſſitas ē ex ꝑte ꝑfeci potētie. ⁊ ita ſolum in deo. nō in creatura cū ibi ſit defe ctus potētie. et iō nō ſequitur. ꝙ ſi deus ē neceſſario bo nus. ꝙ hō exiſtēs ad imaginē eius ſit neceſſario bonū ¶ Ad aliud dicēdum. ꝙ verū ē ꝙ deus potuit ꝯferre ali cui creature potētiam determinatā ad bonū. ſꝫ hoc nō ꝑ naturā ſꝫ ꝑ gr̄am. nulli em̄ creature pōt ꝯferre. ꝙ habeat potētiam flexibilē ad bonū et nō ad malū ꝑ naturā. niſi dicat̉ natura illud qd̓ dat̉ hoī a prīcipio. licet nō ſit d̓ eī ip̄ius. Cauſa aūt quare nō pōt ꝯferri hoī ꝑ naturaꝫ ē. ꝙ vertibile ẜm naturā cōſequit̉ de neceſſitate eē creature. Un̄ ſicut nō pōt cōferri hoī. ꝙ eius natura nō ſit creata ita nō pōt cōferri hoī ꝙ nō ſit vertibilis. ſꝫ ſolum ꝯfert̉ f lio qui ꝓcedit ab ip̄o ī ydemptitate nature. cōfert̉ tn̄ cre ature ꝑ gr̄am. qd̓ nō pōt habere ꝑ naturā. ¶ Ad alid̓ di cēdū ꝙ nō ſequit̉. ꝙ ſi hoī nō cōfertur potētia determina ta ad bonū ẜm naturā. ꝙ ſit incōpleta vniuerſitas crea turaꝝ. ſꝫ illud forſitan ſequeret̉. ſi a o mō nō cōferret̉ ei.ſ. ꝑ gratiam ¶ Queſtio. lxxiij. Quid ſit liberum arbitrium. Eindequeritur ad ſit liberū arbitriū. Et hͦ ſub differētia. Prīo quid ſit ẜm rem. Secū do quid ſit ẜm diffinitōem. Teccio ꝙ ſit ẜm nomē. ¶ Circa primū q̄rit̉ prir quid ſit genere vtꝝ potētia vel habitus. ¶ Secūdo ſi ſit potētia. vtrū ſit potētia vna vel multe. Tercio ſi ſit vna potētia vtrū ſit rō vel volūtas vel potētia. ¶ Articulus primus Irca primū ſic obijcit̉. Bern̄. liberū arbitriū ē habitꝰ. Itē ꝙ potētia nat̉alis exeat ī actuꝫ habet ex eo. ꝙ porētia ē: ſꝫ ꝙ facile ereat. ba bꝫ ex habitū ſuꝑaddito: gͦ cū liberū arbitriū defacli exe at ī actū. videt̉ ꝙ ſit habitꝰ. ¶ Itē aug. in enche. Homo male vtēs libero arbitrio ꝑdit ſeip̄m: ſꝫ cōſtat ꝙ potetia nō ē āmiſſibilis. gͦ nō ē potētia. ¶ Itē potētia nō recip magis et minꝰ. niſi rōe inclinatōis ad actū ⁊ hoc ē ꝑſ bitu. gͦ cū lib. arbi. recipi at magis et minꝰ. qꝛ liberiꝰ ē in vno ꝙ in alio. liberū arbitriū nō erit potētia ſꝫ habitus ⁊ planū ē ꝙ nō ē paſſio. ⁊ quicꝗd ē ī aīa ſicut dic phuc habitꝰ vel potētia vel paſſio. ⁊ nō ē potētia vel paſſio gͦ ē habitꝰ. ¶ Cōtra Bern̄. aīa hꝫ tres potētias naturaſ s.ſ. rōnabilitatē. volūtatē. facultatē. ⁊ hac ter ſibi in vocat liberū arbitriū. gͦ liberū arbitriū ē potētia. Ite

Queſtio .lxxiij.
eſt vis anime ſemꝑ tendens in bonum ⁊ trahens ſurſuꝫ quā vocat beatꝰ bern̄. ſpm̄ dn̄i: et frequēter vocat̉ ſpiritꝰ in ſcriptura vt. ij. malach̓. Cuſtodite ſpm̄ ⁊cͣ. et. viij. Ro. ſpūs poſtulat ⁊c̄. et alio noīe ſcintilla rōnis ſeu ꝯſciētie que ſemper remurmurat ꝯtra malum. ⁊ tendit ſurſum. Item eſt alia vis anime q̄ ſemꝑ tendit deorſum: ſcꝫ ſen ſualitas. quā vocat bt̄s bern̄. appetitū carnis. gͦ debet eē media potentia. q̄ poſſit indifferenter tendere ſurſum et deorſum: ſꝫ hec non eſt niſi liberū arbitriū. gͦ liberuꝫ ar bitriuꝫ eſt potentia. Aut ſi eſt alia potentia media. que indifferenter ſit ad bonum et malum: querit̉ que ſit illa ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ liberū arbitriū eſt potentia ha bitualis. pro libito eligentis: et ex hoc ꝙ habitualis eſt. habet ꝙ facile exeat in actū. Un̄ ꝓpter ꝯuenientiā quam habet cū habitu naturali in facili exeūdo in actū. freq̄n ter nomīatur habitus. Un̄ dicit bern̄. ꝙ eſt habitus ani mi liberi ſui. ¶ Ad primo dicendum. ꝙ potentia nō exit defacili in actū niſi ꝑ habitū. eſt verum de naturalibus potentijs: ſꝫ non oportet de volūtarijs. immo iſti defacili exeunt in actū ſine habitu ſuꝑaddito: ⁊ hoc. quia imma teriales ſūt vt dicit ph̓s. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ triplex eſt libertas. ſcꝫ nature gratie et glorie. qd̓ gͦ dicit augꝰ nō intelligit̉ de amiſſione potentie nec libertatis pͥme. ſꝫ ſcd̓e vel tercie. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ liberū arbitrium mediū eſt inter eſſentiā et actum: pōt ergo accipi ꝓut te net ſe īmediate cū eſſentia. et ẜm hoc non dicit̉ magis ⁊ minꝰ: vel ꝓut ē principiū actus. et ẜm hoc pōt eſſe liberi us vel minus liberum. et ẜm hoc pōt accipi dupliciter. vel ꝙͣtum ad terminū a quo. vel ꝙͣtum ad terminum ad quem. Nam ꝙͣtum ad terminuꝫ a quo accipit̉ hec diui ſio liberi. a coactōne. a miſeria. a peccato: ꝙͣtuꝫ ad liber tatem a coactōne. nō dicit̉ magis et minus: ꝙͣtum ad li bertatem a miſeria et a peccato dicit̉. et ꝙͣtum ad hͦ. ſim pliciter dicit̉ magis et minus. ꝙͣtum ad terminū ad quē cum dicitur aut potens eſt in bonum ⁊ malum actū aut confirmatum in il ¶ Articulus. ij. Darticulū ſecundū quo querit̉. Utrū libeꝝ arbitriū ſit vna potentia ẜm ſe. vel aliqͦ mo do plures. Et videt̉ ꝙ nō ſit vna potentia: nā om̄es virtutes nō ſunt in eadē potentia. ſed diſtinguun tur ẜm diuerſitates potentiaꝝ. vn̄ quedā virtutes ſunt in rōne ſicut fides. prudentia. ⁊ hmoi. ⁊ de donis ſil̓iter: quedā ſunt in rōne quedā in voluntate: ſꝫ tam ille ꝙͣ iſte ſunt in libero arbitrio. gͦ liberū arbitriū nō eſt vna potē tia ſꝫ plures vel aliquo mō ꝯtinens in ſe plures potētias ¶ Item liberū arbitriū eſt facultas volūtatis et rōnis. ſꝫ ille potētie ſunt diuerſe: et diuidunt̉ ex oppoſito. ¶ Itē bern̄. vocat liberū arbitriuꝫ ꝯſenſum. Aug. facultatem. Anſel. pt̄atem: ſꝫ hec nō ſunt vniꝰ generis vel ſaltem vni us ſpēi. gͦ nec liberū arbitriū. ¶ Itē videt̉ ꝙ libeꝝ arbit. ꝯtineat in ſe om̄s potētias. Dama. libere appetit. libe̓ iu dicat. libere impetuꝫ facit. libe̓ diſponit. libere vult. libē inꝗrit. Sꝫ iſti actꝰ ſunt diuerſaꝝ potētiaꝝ. Nam appete ⁊ velle ſunt ꝯcupiſcibil̓. inꝗrere diſpone̓ rōnalis. impetū face̓ iraſcibilis: gͦ in om̄ibꝰ ē libertas. nōſolū in rōne vel volūtate. ¶ Item in om̄ibꝰ his viribꝰ ē meritū ⁊ demeri tū: ſꝫ in ſolo libero arbitrio ē meritū vel demeritū. gͦ ⁊cͣ. ¶ Contͣ. elige eſt vnꝰ actꝰ. gͦ eſt vniꝰ potentie: ſꝫ nō niſi li berū arbitriū. gͦ liberū arbitriū eſt vna potētia. ¶ Iteꝫ ē vna potētia q̄ ſemꝑ tendit ſurſuꝫ. qͣntū eſt de ſe. Eſt alia q̄ tendit deorſum. gͦ vna dꝫ eſſe potentia media. Sꝫ hoc nō eſt niſi liberū arbi. gͦ liberum arbi. eſt vna potentia. Ad quod rn̄dendum eſt. ꝑ id quod dicit aug. in li. de ꝗn̄qꝫ rn̄ſionibꝰ: cum loꝗmur de libero arbitrio. nō de ꝑ te anime loꝗmur ſꝫ de toto. Un̄ dicimꝰ. ꝙ liberū arbitri um ꝯtinet in ſe om̄s vires. ẜm qͣs eſt meritū vel demeri tum: nō tn̄ eſt iō plures potētie eſſential̓r. ſꝫ pluriū potē tiaꝝ: et ꝑ hoc pꝫ ſolutō: primo obiectū. ¶ Ad ſecūduꝫ dicendi iberū arbitriū dr̄ facultas volūtatis ⁊ rationis. quia in iſtis duabꝰ potentijs eſt primo ⁊ principa liter: libertas quia eſt rōnis vt cōſiliantis et voluntatis ſicut mouentis. et ꝑ iſtas duas deſcendit libertas ad ali as quarum ſunt actus remotiores. ẜm ꝙ dicit dama. li bere diſponit. libere impetū facit. non ideo tn̄ dicet̉ plu res potentie. ſed ꝯtinens in ſe plures. ſcilicet om̄es illas in quibꝰ eſt meritum vel demeritū. Uerumtamen liberū orbitrium vno modo diuiditur ex oppoſito contra alias potentias ſicut iam melius explanabit̉. ¶ Ad hoc quod obijcitur. ꝙ liberū arbitrium nominat̉ tribus nominibꝰ a ſanctis. Gicendum ꝙ hoc eſt ẜm diuerſos eius reſpe ctus. Poteſtas em̄ dicitur reſpectu actus et finis: ē eniꝫ potentia ordinata in finem mediante actu. facultas d̓o dicitur reſpectu eius ꝑ quod illud reddit̉ facile. Ratio em̄ vel volūtas facilis dicit̉. ẜm facultatē liberi arbitrij Unde facultas dicit̉ ratōnis ⁊ volūtatis: ꝯſenſus auteꝫ dicitur reſpectu mouētis. aut em̄ mouetur a deo ad bo num: aut ab aduerſario ſcꝫ dyabolo. Ex hoc gͦ ꝙ huic vl̓ huic ꝯſentit. conſenſus dicitur. ¶ Articulus. iij. D terciū quo querit̉. Utrū liberū arbitriuꝫ ſit volūtas. vel ratio vel potentia ſeꝑata a ra tione et voluntate. Ꝙ aūt ſit voluntas. dicit dama. nihil aliud voco liberū arbitriū niſi voluntateꝫ. ¶ Item aug. nihil ita eſt in pt̄ate noſtra ſicut voluntas. q̄ cogi non pōt: ſed liberum arbitrium eſt hmōi ergo ⁊cͣ. ¶ Item meritū reſidet penes voluntatē principaliter. et penes liberū arbitriū pͥncipaliter: gͦ liberum arbitrium eſt voluntas. ¶ Item bern̄. nō incōgrue liberū arbitriuꝫ dicit̉ ꝯſenſus liber ꝓpter voluntatē. ¶ Item bern̄. liberū arbitriū vbiqꝫ ſequit̉ voluntateꝫ. vt niſi deſinat illa: iſta non careat: ſicut em̄ in bono ⁊ malo eque ꝑdurat volun tas: ita ⁊ liberū arbitriū. ¶ Ꝙ ſit ratio videt̉. Aug. de ꝗnqꝫ reſponſionibꝰ. liberū arbitriū. dicit̉ ab arbitrādo. quia rōnali ꝑti quid eligat. quidve recuſat nomen acce pit. ¶ Item bern̄. diſtinguit inter liberū arbitriū. ⁊ libe rum ꝯplacitū. et liberū ꝯſilium et dicit. Arbitriū quidē iudiciū eſt. ſicut v̓o iudicij eſt diſcernere quid liceat quid ve nō liceat. ſic conſilij ꝓbare quid expediat ꝗdve nō ex pediat. ſic et ꝯplaciti exꝑiri. quid libeat quidve nō libe at: gͦ cum liberū arbitriuꝫ ſit diſcernere quid liceat vel nō. et hoc ſit nis tm̄. videt̉ ꝙ liberū arbitriū ſit rōnis tm̄. ¶ Item pͣs. In imagine pertranſit homo. imago dei ratio eſt. ſꝫ liberū arbitriū eſt illud. ẜm qd̓ gerit hoima ginem dei. Un̄ richardꝰ. vicinꝰ adheret deo eiuſqꝫ tenet imaginem libe. arbi. gͦ liberū arbitrium eſt ratio. ¶ Ꝙ aūt nō ſit ratio vel voluntas. ſed potentia diſtincta a ra tione et a voluntate videtur. quia in anima ē imago tri nitatis ex ꝑte cognitiue. ſcꝫ memoria intelligentia ⁊ vo luntas. Similiter ex ꝑte motiue. liberū arbitrium. ratō ⁊ voluntas vt dicit aug. Uolūtas gͦ ex iſta ꝑte rn̄det vo luntati. ex illa ratio intelligentie: gͦ liberuꝫ arbitriū re ſpondet mēorie: gͦ ſicut mens ſiue memoria eſt ꝑs imagi nis ex ꝑte cognitiue. ita lib. ar. ex ꝑte motiue: ⁊ ita vide tur ꝙ ſit potētia ſeꝑata a rōe ⁊ volūtate. ¶ Item ratō eſt quedam ꝑticularis potentia ad cognoſcendū. voluntas ad appetendū: ſꝫ liberū arbitriū nō eſt ꝑticularis poten tia. Unde aug. cum de libero arbitrio loquimur. non de ꝑte aīe loꝗmur ſed de toto: ſi ergo potentia vniuerſalis diſtinguit̉ a ꝑticulari. liberiū arbitriū differt a volunta te et a ratōne. ¶ Item dama. ponit ip̄m vniuerſalē mo torem in anima. vn̄ dicit. libere vult. libere iudicat. libe re appetit. libere ꝯſiliat̉ ⁊cͣ. ſed vniuerſalis motor diſtin guitur a ꝑticulari. gͦ idem quod prius. ¶ Item bern̄. con formatio eſt. vt imago faciat in corꝑe. quod forma facit in orbe: mouet potentiſſime ordinat ⁊ admīſtrat ⁊ nulla cogit̉ ncc̄itate. Si gͦ potētiſſimū ē. gͦ nō ē potentia deter mīata. ſꝫ vniuerſal̓r imperās. ¶ Rnſio. cōcedo ꝙ li. ar. ē̄ vl̓r imperās. et ſic̄ p̄ſidet motor orbi. ita iſtud motor eſt vl̓r imperās. ſꝫ nota de li. a2. ſic̄ de mente: mēs em̄ aliqn̄

ꝯprehendit totā cognitiuā. ẜm ꝙ dicit aug. ꝙ mens ha bet imaginatōneꝫ in potentia cognoſcendi. ⁊ ſimilitudi nem in potētia diligendi: et hoc mō dicit mgr̄ in pͥmo ſen ten. ꝙ iſta tria. ſcꝫ memoria intelligētia et volūtas ſunt vna mens. Alio v̓o modo eſt ꝑs imaginis ẜm ꝙ mēs dr̄ a ſeruando ſimilitudineꝫ. Intelligentia a cognoſcendo volūtas ab appetendo ſummā veritateꝫ: ſimiliter ex ꝑte motiue libeꝝ arbitriū. aliqn̄ ſumit̉ diſtincte: aliqn̄ indi ſtincte. Indiſtincte ẜm ꝙ eſt potentia aīe vniuerſalis: et actꝰ eius ſunt actus aliaꝝ: ⁊ ẜm hͦ nihil aliud eſt ꝙͣ pote ſtas rōnalis ad oppoſita. Hoc mō dicit aug. cuꝫ de libe ro arbitrio loꝗmur. nō de ꝑte loꝗmur ſꝫ de toto: ſic eniꝫ ꝯprehendit totam imagineꝫ ex ꝑte motiue. Alio mō ſu mit̉ diſtincte. ẜm ꝙ eiꝰ actus ē facere ꝓ libito. ⁊ hic ē cō munis libero arbitrio creature rōnalis ⁊ creatoris. vel obtemꝑare deo: ⁊ hic eſt ꝓprius rōnali creature bone vel etiā eligere ⁊ hic actꝰ eſt a rōne ⁊ volūtate. et ē coīs oīm rōnali creature hoc aūt mō ẜm ꝙ diſtincte accipit̉ ē po tentia diſtincta a rōne et voluntate. Un̄ tenet imagineꝫ patris ex ꝑte motiua. ratō filij volūtas ſpūſſancti. ¶ Ad illas gͦ aucͣtes ſanctoꝝ ꝗ vident̉ ꝯcludere. ꝙ liberuꝫ ar bitriū ſit volūtas. Dicendū. ꝙ ſancti nō intendūt dicere ꝙ liberū arbitriū eſſential̓r ſit volūtas. ſꝫ ꝙ penes illaꝫ pͥncipal̓r attendit̉ libertas: vnde ob hāc ſolā ratōeꝫ dici tur liberū arbitriū volūtas. ꝗa penes illā attendit prin cipaliter libertas eiꝰ. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ ſit ratio dicendū ꝙ hoc intelligit̉ ratōe arbitrij ſiue iudicij: ſicut em̄ liberū aliqn̄ dr̄ voluntas ꝓpter ip̄am libertatem. ſic aliqn̄ dicit̉ ratio ſiue rōnis ꝓpter arbitriū. ẜm hoc iudi cant rōnes pꝰ ꝓpoſite. ¶ Ad illud ꝙ obijcitur. ꝙ imago mentis ratio ē et ẜm liberū arbitriuꝫ homo gerit ſimili tudinē. Rn̄ſio. ꝙ accipit̉ ratio dupl̓r. aliqn̄ ꝯmunit̉ ẜm ꝙ tenet totā rōnem ꝑtis motiue ſuꝑioris: et hoc mō ideꝫ eſt cuꝫ libero arbitrio indiſtincte ſumpto. Aliqn̄ v̓o de terminate ſumit̉ ẜm actū diſcernendi. et ſic differt libe rum arbitriū ꝓprie ſumptū a ratōne. ¶ Alembrum ſecundum Onſequēter dicendū eſt ꝗd ſit liberū arbi trium ẜm diffinitōneꝫ. Diffinit aūt anſel. liberū arbitriuꝫ ſic. ſcꝫ in li. de libe. arbi. Liberū arbitriū eſt pt̄as ſeruandi rectitu dinem ꝓpter ſe.i. ꝓpter ip̄am rectitudinē. ¶ Item ponit̉ alia diffinitio aug. q̄ talis eſt. Liberū arbitriū eſt facul tas volūtatis et rōnis. qua bonū eligitur gr̄a aſſiſtente. malum v̓o gr̄a deſiſtente. ¶ Item alia ē beati bern̄. in li bro de libe. arbi. Liberū arbitriū eſt ꝯſenſus ob volun tatis inamiſſibileꝫ libertatem. ⁊ rōnis indeclinabile iu dicium. ¶ Primo querendū eſt de qualibet diffinitōne ꝑ ſe. ¶ Deinde qͣliter diſtinguunt̉ inter ſe. Irticulus primus Irca primā diffinitōneꝫ anſel. que eſt: liberū arbitriū eſt pt̄as ſeruandi rectitudinē ꝓpter ſe. Obijcit̉. Nō em̄ videt̉ ꝙ vniuerſal̓r ꝯueni at: quia liberū arbitriuꝫ eſt ꝯmune deo. ⁊ angelis bonis ⁊ malis: ſꝫ pt̄as ſeruādi rectitudinē nō eſt in angelis ma lis. nec in damnatis. cū nō poſſit in eis eſſe rectitudo: ex go nō pōt in eis ſeruari. gͦ eis nō cōuenit hec diffinitio. ¶ Item in creatura rōnali eſt pt̄as ſeruādi rectitudineꝫ ꝓpter rectitudinē et eaꝫ deſerendi. ⁊ pt̄as li. arb. ē ad hec uo: quare gͦ diffinit̉ tm̄ ꝑ alterū. ¶ Item libeꝝ arbitri um ē pt̄as ſeruādi rectitudinē ꝓpter ſe. ſꝫ nihil ad ſeip̄m ordinat̉ tanꝙͣ ad finē. gͦ non bn̄ dicit̉ pt̄as ſeruandi rct̄i tudinē ꝓpt̓ rectitudinē. ¶ Rn̄ſio. dicēdū ꝙ pt̄as ſeruādi accipit̉ dupl̓r. Uno mō ẜm ꝙ colligit̉ a ꝑte eiꝰ qd̓ pt̄ ſer uare. ⁊ eiꝰ qd̓ pōt ẜuari. ⁊ medij ꝓpt̓ qd̓ p̄t ẜuari: ẜm hūc modū abſente rectitudīe n̄ ē pt̄as ẜuādi rectitudinē. ſic aūt nō ſumit̉ in diffinitōne libe. arb. quam ponit anſel. Alio mō dr̄ pt̄as ſeruandi ſolū ꝙͣtum ad aliꝗd qd̓ perti net ad natura potentis. ⁊ ẜm hūc modū abſente rectitu dine eſt pt̄as ſeruandi rectitudinē: et eſt exemplū anſel.
pt̄ate videndi. que vno mō colligit̉ ex vidente ⁊ viſo et edio. et ẜm hoc cū abſens eſt viſibile. vel cū defectus ē debite diſpoſitōis ex ꝑte medij. dr̄ ꝙ hō nō pōt vidē rem illā. Alio v̓o mō dicit̉ potētia videndi tm̄ ꝙͣtum ad v̓tu tem q̄ eſt ex ꝑte vidētis. ⁊ ẜm hūc modū ſiue ſit abſens ſi ue pn̄s. obiectū ſiue mediū diſpoſitū ſiue nō. dr̄ pt̄as vi dendi. ¶ Ad hoc qd̓ querit̉. qͣre nō diffinit̉ pt̄as deſeren di. cū ſit pt̄as oppoſitorū. dico ꝙ pt̄as oppoſitorū dr̄ du pl̓r. Qn̄qꝫ oppoſitoꝝ ita ꝙ vtriuſqꝫ ꝑ ſe: qn̄qꝫ ad vnū ꝑ ſe ad alteꝝ ꝑ accidēs. Qn̄qꝫ ad alteꝝ ꝑ ſe. ad alteꝝ n̄: libe arbitriū gͦ nec eſt ſcꝫ finaliter ad malū ꝑ ſe nec ad malū ꝑ accidens. ſꝫ eſt tm̄ mali: qn̄ ergo dr̄ pt̄as deſerendi. non determinatur finis eiꝰ ſed id circa qd̓. ¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ rectitudo nō eſt finis ſuipſius. Un̄ et nō eſt ſeruanda ꝓpter ſe: dico ꝙ duplex ē rectitudo. vna creata et altera increata. Scd̓a eſt in deo. pͥma in libero arbi trio q̄ eſt ad illā. Rectitudo gͦ illa ꝓpter quā iſta eſt ſer uanda. eſt rectitudo in creatura: diffinit̉ em̄ liberū arbi triū. vt eſt ꝯmune deo ⁊ creature. gͦ oportet ſumere recti tudinē ẜm ꝙ ꝯuenit vtriqꝫ: ⁊ ſic reſpectu dei cauſam fi nalem. reſpectu creature rōnem tm̄. et nō cauſam fina lem: quia ip̄a nō eſt cauſa finalis ſuipſius. ¶ Articulus ſecundus Irca ſcd̓am diffinitōnem liberi arbitrij ẜm aug. eſt facultas rōnis ⁊ voluntatis. qua bo ¶ num eligitur gr̄a aſſiſtente. ⁊ malū eadē deſi ſtente. ſic obijcitur. Hīc em̄ anſel. ꝙ ſi aliꝗd additū ali cui minuit et ſeꝑatū auget. nō eſt illud nec ꝑs illiꝰ: ſꝫ po teſtas peccandi inꝙͣtum hmōi minuit libertatē: liberior em̄ eſt. ꝗ pōt recte agere. ⁊ nō pōt non recte age̓. ꝙͣ ſi pō recte agere ⁊ nō recte: gͦ pt̄as peccandi nō eſt ꝑs liberta tis. gͦ nec liberū arbitriū. gͦ non ē ponendū in diffinitō illius. ¶ Item nō eſt vna facultas diuerſaꝝ potentiarū ſed ratio ⁊ volūtas ſunt diuerſe potentie. gͦ liberū arbi trium nō eſt facultas illaꝝ potentiarum. ¶ Item facul tas voluntatis ⁊ ratōnis: conuertitur cum in libero ar bitrio. gͦ ſuꝑfluum eſt illud quod additur qua bonū eli gitur ⁊cͣ. ¶ Ad primuꝫ dicendum. ꝙ eſt triplex libertas ſcꝫ nature gratie ⁊ glorie: libertas nature libera eſt a cō actōne. libertas gratie a culpa. libertas glorie a miſeria qn̄ ergo dicitur: qd̓ ſeꝑatum auget ⁊ additum minuit. n̄ eſt ꝑs illius: nō intelligitur d̓ libertate nature. qꝛ illa nō pōt augeri vel minui. Bern̄. ſicut in bono ita ⁊ in malo eque ꝑdurat volūtas: ſꝫ dicit̉ reſpectu eiꝰ qd̓ eſt a culpa et a miſeria. pōt eniꝫ culpa augeri vel minui et miſeria. Un̄ magis liberū pōt eſſe ab his tm̄. vn̄ potentia eliger di malū gr̄a deſiſtente. eſt ꝑs libertatis nō ẜm ꝙ ꝯmu nis eſt cū deo ſꝫ ẜm ꝙ creatura. ¶ Ad aliud dicendum. ꝙ rō dr̄ dupl̓r. eſt em̄ aliqn̄ ratio cognitō veri. et hͦ non ꝑtinet ad liberū arbitriū ẜm ꝙ hmoi. Dicitur etiam ra tio cognitio boni. et hoc dupl̓r: quia pōt eſſe cognitō bo ni quod eſt faciendū ſimpl̓r vel non faciendū. ⁊ hͦ iteruꝫ nō habet vnitatē cum volūtate. ẜm ꝙ liberū arbitriū eſt facultas volūtatis ⁊ ratōnis. Ratio em̄ pōt eſſe ꝯg tio boni. nonſolū qd̓ faciendū ſit vel nō faciendū. ſed co gnitio boni faciendi ad hͦ vt fiat. ⁊ hec eſt ꝓxima diſpōſi tio ad voluntateꝫ: ſicut gͦ ꝓxima diſpoſitio et forma hn̄t quodammō vnitatem: ita ẜm hāc viā ratio et voluntas vt ſint quaſi vna potētia: ⁊ ẜm hoc pōt eſſe vna facultas volūtatis ⁊ rōnis: rōnis vt ꝯſuetis. volūtatis vt inclina tis. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ nō ſuꝑfluit illud quod appo nitur in diffinitōne qua bonum eligitur. Nametſi ꝯuer tat̉ liberū arbitriū ⁊ facultas volūtatis ⁊ rōnis. nō tn̄ ꝓ pter hͦ dat̉ intelligi. ꝙ iſta facultas ſit oppoſitoꝝ. Intel ligit̉ aūt ꝑ hͦ qd̓ ſeꝗtur. qͣ bonū eligit̉ ⁊cͣ. Pretēa duple ē facultas volūtatis ⁊ rōnis. Eſt em̄ q̄daꝫ facultas vo lūtatis nat̉alis. q̄ eſt determīata ad vnū tm̄. ⁊ iſta nō cō uertit̉ cū libe. ar. Eſt alia facultas volūtaria. q̄ ſe habꝫ ad oppoſita: ⁊ hec ꝯuertit̉ cum libero arbitrio. ⁊ hec det minat̉ per hͦ qd̓ ſeꝗtur qua bonū eligitur.

Queſtio .lxxiij.
¶ Articulus. iij. Irca terciā diffinitōem bern̄. que eſt. liberuꝫ arbitriū eſt ꝯſenſus ob volūtatis inamiſſibi Iē libertatē. et rōnis indeclinabile iudiciū ſic obijcit̉. Querit̉ eī ꝗd dicat̉ h̓ ꝯſenſus: aut ſcꝫ ꝯſentire cū ſenſu mentis. aut ꝯſenſu carnis. Si cū ꝯſenſu mētis. ſic uullꝰ ꝯſenſus eſſet malus. ſi v̓o cuꝫ ꝯſenſu carnis. ſic nul lus ꝯſenſus eſſet bonꝰ. Reſtat gͦ ꝙ iſtud erit ꝯſenſus ad vtrūlibet. vel cū ꝯſenſu mētis. qui ſcꝫ ꝯſenſus eſt bonus. vel cū ꝯſenſu carnis. qui ſcꝫ ꝯſenſus eſt malꝰ: ſed iſte con ſenſus medius nō videt̉ ꝑtinere ad liberū arbitriū. vnd̓ dicit bern̄. Nemo putet ideo dictū liberū arbitriū. quia inter bonū et malū pt̄ate vel facultate verſetur. gͦ cōſen ſus ẜm ꝙ indifferenter eſt ad bonū et malum: nō ꝑtinet ad liberū arbitriū. ¶ Item querit̉ de hoc quod dicit̉. ob voluntatis inamiſſibilē libertatem: ex quo videt̉ ꝙ liber tas voluntatis ſit inamiſſibilis: et hoc videt̉ falſuꝫ. Dīc em̄ aug. in encheridi. ꝙ hō male vtens libe. arbi. perdit ſeip̄m. gͦ liberū arbitriū eſt amiſſibile: ſꝫ hoc nō intelligi tur ꝙͣtum ad potentiā. gͦ ꝙͣtuꝫ ad libertatem: gͦ libertas eſt amiſſibilis. ¶ Item querit̉ de hoc ꝙ dr̄. ob rōnis in declinabile iudiciū. Nam diſtinguit btus bern̄. inter li berū arbitriū ⁊ liberum ꝯſilium. hec aūt vltima ꝑs diffi nitōnis videtur ꝯuenire libero ꝯſilio: nōſolū ergo conue nit libero arbitrio. liberi em̄ ꝯſilij eſt eligere quid expedi at vel nō expediat. ¶ Preterea. dicit bern̄. ſi ratio indu ceret neceſſitatē voluntati: nō iam eſſet voluntas libera iudicium gͦ ratōnis reſpectu volūtatis non eſt niſi ꝑ mo dum ꝯſilij. ergo liberū ꝯſilium nō videt̉ differre a libero arbitrio nec ecōuerſo: erit gͦ liberum ꝯſiliuꝫ ꝯſenſus ⁊cͣ. ¶ Preterea. cuꝫ dicitur rōnis iudiciū indeclinabile: au dicitur indeclinabile. quia nō pōt declinari in non recti tudinē. et ẜm hoc liberū arbitriū ex ꝑte ratōnis ſemper recte iudicaret ſiue ſeq̄retur recta voluntas ſiue nō: qd̓ cum nō ſit. eo ꝙ ratio eſt recta ⁊ nō recta. ſicut voluntas bona et mala: nō dicet̉ indeclinabile ẜm hanc ratōneꝫ. Si v̓o dicatur indeclinabile iudiciū. quia nunꝙͣ volun tas moueat̉ niſi ex iudicio rōnis: ꝯtra hoc eſt. ꝙ volun tas aliqn̄ ſcient̓ mouet̉ ī malū. ⁊ cū ſcient̓ mouet̉ ī malū mouet̉ ꝯtra iudiciū ratōnis. Sicut em̄ dicit bern̄. mul ta facit ꝯtra ꝯſiliū ſiue iudicium ratōnis. non gͦ hoc mo do dr̄ indeclinabile. quo gͦ modo dicitur indeclinabile? ¶ Ad primū dicendū. ꝙ ꝯſenſus ob hͦ dicitur. qꝛ mediuꝫ eſt(ſicut dīc bern̄.) inter ſenſum mētis ⁊ ſenſum carnis. ſiue appetitū: aliqn̄ v̓o ꝯſentit in id qd̓ dictat ſenſus mē tis. aliqn̄ in id qd̓ dictat ſenſus carnis. nō tn̄ eque ſe hꝫ ad vtrūqꝫ ex natura. ſed ꝑ ſe hꝫ vt ordinet̉ ad ſenſuꝫ mē tis. ſcꝫ vt ordinet̉ ad bonū: ⁊ ideo dr̄ nō eque ſe habe̓ ad vtrūqꝫ. ¶ Ad ſcd̓m dicendum. ꝙ libertas nature non eſt amiſſibilis ẜm ꝙ natura eſſential̓r accipitur ī his in ꝗ bus eſt: ẜm aūt ꝙ natura dicit̉ naturale bonū innocen tie qd̓ primitꝰ ē datū. ꝓut dr̄ in. ij. li. ſenten. xxiiij. diſ. li bertas arbitrij eſt ab om̄i labe ⁊ corruptela rōnis īmu nis atqꝫ volūtatis rectitudo. ⁊ oīm potentiaꝝ aīe viua citas. ſic eſt amiſſibilis: amiſſibilis etiā eſt ẜm ꝙ impor tat in ſe libertatē a peccato. his gͦ modis amiſſibilis di citur. Sed ẜm hunc modū nō accipiebat̉ in rōne. ſed qꝛ gi nō potuit. aut quia nō decuit. ¶ Ad terciū dicendū non eſt idem liberum arbitrium ⁊ liberum conſilium ſicut dicit bern̄. Iudicij em̄ eſt diſcernere ꝗd liceat et ꝗd non liceat. Conſilij aūt eſt ꝓbare quid expediat quid nō expediat: hoc aūt non eſt idem illi. multa em̄ ꝑ iudiciuꝫ licita vel illicita decernimus. que tamen licita non ap probamus et illicita reſpuimus. hoc autem modo accipi tur iudicium in ratōne liberi arbitrij. non prout eſt com mune arbitrio et conſilio. ¶ Ad quartum dicendum. ꝙ licet ratio non imponat neceſſitatem voluntati. ⁊ ita iu dicium ratōnis non videatur aliud eſſe ꝙͣ conſilium: ta men non eſt ſic ꝯſilium ſicut ponitur in intentione liberi conſilij: hic enim eſt conſilium quod procedit ex gratia
vel defectu gratie. Iudicare autem primo modo dictuꝫ fuit ex ipſa ratōne in ſe: magis tamen proprie liberū cō ſilium dicitur tm̄ ad libertatem gratie referri. ¶ Ad ꝗn tum dicendum. ꝙ licet iudicium dicitur indeclinabile. quia inſeparabile eſt ẜm ꝙ ratio inſeparabilis eſt a libe ro arbitrio. Unde dicit Bern̄. habet voluntas rationa lis. quocunqꝫ ſe vertit ratōem ſemper cōmitē. et quodā modo pediſſequā: non ꝙ ſemꝑ eſt ratōe ſed ꝙ nunꝙͣ abſ qꝫ ratōne moueatur: nō aūt accipitur iudicium indecli nabile a rectitudine ſicut obiectū eſt. ¶ Articulus. iiij. D quartū quo querit̉ qualiter diſtinguātur iſte tres diffinitōnes inter ſe. ¶ Ad qd̓ dicen dum. ꝙ cū ſint quatuor cauſe. cauſa mouens prima. cauſa finalis. et cauſa materialis. vel ꝙ ſe habet ad modū cauſe materialis ⁊ cauſa formalis. Biffinitio bt̄i bern̄. attendit̉ in ꝯparatōne ad cām mouentem. cum dicit̉. ꝙ liberū arbitriū eſt ꝯſenſus: ꝯſenſus em̄ dicit con uerſionē viriū ad cauſam mouentē. in nobis em̄ eſt con ſentire deo: vel non ꝯſentire. Diffinitio v̓o anſel. data eſt in ꝯꝑatione ad finē. ẜm ꝙ dr̄ pt̄as ꝯſeruandi rectitudi nem ꝓpter ſe: rectitudo em̄ eterna eſt finis: ad quē ordi natur liberū arbitriū ꝑ ſe: mediāte ſuo actu. Diffinitio v̓o liberi arbitrij quā ponit aug. attendit̉ penes potētias ratōem ſcꝫ ⁊ voluntatē: que ſe hn̄t ad modū cauſe mate rialis. mouent̉ eī a primo motore ad bonū. Gratia v̓o ē forma. ẜm quā dirigūtur in finē. Sic gͦ pōt attendi diffe rentia iſtaꝝ diffinitionū ſupͣpoſitaꝝ: nec hͦ obſtat. qꝛ po tentie ille pn̄t ex ſe moueri libere in malū: non em̄ ad hͦ creatū eſt liberū arbitriū. ſꝫ cū poſſit in malū. cedat ei in meritū nō ꝯſentire malo. ꝓut dicit̉ in eccͣo. xxxj. ꝗ potu it facere mala nō fecit ⁊cͣ. ¶ Nlembrū terciuꝫ D terciū membrū pͥncipale huiꝰ queſtōis § quo querit̉. Quid ſit liberuꝫ arbitriū ẜm nomen. ¶ Circa qd̓ primo querit̉. Utrum liberū arbitruꝫ dicat̉ liberū. eo ꝙ eſt boni ⁊ mali indifferēter vel eo ꝙ ſit boni ⁊ mali: ſꝫ magis ma li: vel eo ꝙ ſit boni et mali ſꝫ magis boni. ¶ Scd̓o cum li berū arbitriū ſit facultas voluntatis ⁊ rōnis. vtrum no men libertatis habeat ex ꝑte ratōnis. vel ex ꝑte volunta tis. vel ex ꝑte vtriuſqꝫ: etſi ex ꝑte vtriuſqꝫ qua parte ma gis. ¶ Tercio cum ſit triplex libertas. ſcꝫ nature gratie et glorie: ex qua libertate pͥmo et principal̓r nominetur liberū. ¶ Quarto quare duobꝰ nominet̉ nominibꝰ. cum ſit vna potentia. ¶ Quīto ſi ph̓i ꝑuenerunt ad rem libe ri arbitrij: etſi aliqui ꝑuenerunt ad rem: quare non ꝑue nerunt ad nomen. ¶ Ayticulus primus Irca primū ſic obijcit dama. Creatura ratō nalis vertibilis ē ẜm electōem: ex eo em̄ libe rum eſt. ꝙ eligere poteſt vel recuſare: cum er go eligē ſit tndifferēter inter vtrūqꝫ. et recuſare ſil̓r. gͦ li berū arbitriū dr̄ indifferēter boni ⁊ mali. ¶ Item bern̄. Eo dr̄ lib. ar. qꝛ ſiue in bono ſiue in malo eque liberam hēat voluntate: gͦ ⁊cͣ. ¶ Item hugo de ſct̄o Uic. Poſſe fa cere bonū pt̄atis eſt. poſſe face̓ malū infirmitatis ē: neu trū v̓o ꝑ ſe ē libertatis. Cum gͦ ſit libertas in his. erit in vtroqꝫ indifferēter. ¶ Iteꝫ aug. in yponoſticon. lib. arb. ab arbitrādo nomē accepit. ex eo ſcꝫ ꝙ rōnalis creatura diſcernat quid eligat ꝗdve recuſet. ¶ Ꝙ autē ſit magis boni. Anſel. pt̄as peccādi nō eſt libertas nec ꝑs liberta tis. Qd̓ ſic ꝓbat̉. Qd̓ additū minuit ⁊ ſeꝑatu auget. nō ē libertas nec ꝑs libertatis: ſꝫ pt̄as peccādi talis ē gͦ ⁊ī ¶ Itē in pt̄ate peccādi nō ꝯuenit hō vel angelꝰ cuꝫ deo: imaginē tenet. ſic̄ dicit bern̄. ⁊ ꝯuenit in lib. ar. qͦ ad hoc ꝙ ē pr̄as rct̄e agēdi: gͦ li. ar. hoīs inagis ē reſpectu boni ꝙ reſpectu mali. ¶ Item ſic̄ habet̉ in libro de libe. arbi.

Deus dedit homini liberū arbitrium ad hoc: vt eo recte vteret̉. nō ad hoc vt eo nō recte vteret̉: ſꝫ recte vtit̉ in bo nō: nō recte vtit̉ in malo. gͦ liberū arbitriū magis ē bon ꝙͣ mali. ¶ Item aug. de ciui. dei. Arbitriū volūtatis tūc eſt vere libeꝝ. cū vicijs peccatiſqꝫ nō ſeruit: tale autē da tum ē a deo. gͦ libe. arbi. magis ſe hꝫ ad bonuꝫ ꝙͣ ad ma lum. ¶ Ꝙ aūt ſit magis boni ꝙͣ mali. bern̄. Nemo pu tet libe. arbi. ideo dictū. quia inter bonū ⁊ malū pt̄ate vl̓ facilitate verſet̉. cū cadere poſſit ꝑ ſe nō aūt reſurgē: ma gis gͦ ſe hꝫ vt ſit mali ꝙͣ boni. ¶ Item libeꝝ arbitriū ho minis ꝑ ſe ſufficiēs ē ad malū. nō aūt ꝑ ſe ſufficiēs eſt ad bonū: gͦ liberū arbitriū magis ē mali ꝙ boni. ¶ Iteꝫ ma gis hꝫ alliciens ⁊ trahēs ad malū ꝙͣ ad bonuꝫ: gͦ magis dicet̉ mali ꝙͣ boni. ¶ Rnſio. ꝙ liberū arbitriū triplicit̓ ꝯſiderat̉. Uno mō ẜm ꝙ nō cogit̉. et hoc mō dicit̉ liberū qꝛ indifferēter ē boni et mali. Alio v̓o mō ꝯſiderat̉ libe rum arbitriū ẜm naturā ẜm quaꝫ aſſimilat̉ deo. hoc eſt ẜm ꝙ libe. arbi. ordinat̉ ad bonuꝫ: et ẜm hͦ eſt boni pͥnci paliter: ⁊ hoc mō dicit anſel. qꝛ poſſe facere malū nō eſt ꝑs libertatis. Tercio mō ꝯſiderat̉ ꝙͣtum ad defectū naͣ ture: quem hꝫ ex eo ꝙ eſt creatura: vel ẜm defectū volun tatis ꝓpriū: et hoc mō plus ē mali ꝙͣ boni. ꝗa ꝑ ſe tendit in malū: et hoc mō dicit bt̄s bern̄. Nemo putet libe. ar. ⁊cͣ. ¶ Scd̓m hec aūt rn̄denduꝫ eſt ad aucͣtes. Nam ille aucͣtes q̄ ꝯcludūt: ꝙ libe. arbi. eſt indifferēter boni ⁊ ma li: intelligunt̉ de libero arbitrio ẜm naturā illā. ẜm quā nō cogit̉. Alie v̓o que ꝯcludūt ꝙ eſt tm̄ boni ſiue magis boni. intelligunt̉ de libe. ar. ẜm ꝙ aſſimilat̉ deo. Alie v̓o intelligunt̉ de libe. arbi. ẜm defectum queꝫ habet. ꝓpter quem dicit̉ eſſe vertibile. ꝓpter quē defectū plus inclina tur ad malum ꝙͣ ad bounm. ¶ Articulus ſecundus D ſecundū quo q̄rit̉. Utrū liberū arbitrium dicat̉ libeꝝ pͥncipaliter ex ꝑte rōnis vel ex ꝑ te volūtatis. Ꝙ autē ex ꝑte volūtatis videt̉. ꝗa qͦ ad voluntatē dn̄i ſumꝰ actuū noſtroꝝ. Un̄ dicit au gu. Nihil eſt ita in pt̄ate nr̄a ſic̄ volūtas: ſꝫ illiꝰ eſt liber tas principal̓r. cuiꝰ ē dominiū actuuꝫ nr̄oꝝ. gͦ cū volūtas ſit hmōi. libertas primo ⁊ principaliter erit volūtatis. ¶ Item ratio pōt cogi. ꝑ argumenta et ratōcinatōnes. ſꝫ nō volūtas. Un̄ aug. volūtas eſt animi motus: cogēte nullo ad aliqd̓ adipiſcendū vel nō adipiſcendū. gͦ cuꝫ li bertas ſit nō poſſe cogi. dicet̉ lib. arbi. liberū principal̓r ex ꝑte voluntatis. ¶ Item bern̄. vniuerſa q̄ homīs ſunt. p̄ter ſolaꝫ voluntatē a merito ⁊ iudicio libera ſunt. quia ſui libera nō ſunt. gͦ ex hoc videt̉. ꝙ voluntas ſola in hoīe libera ſit. ¶ Contra. Liberū arbitriuꝫ ſic̄ dicit boeciꝰ. liberū de voluntate iudiciū: gͦ liberū arbitriū dr̄ liberū. quia ē iudex ſue volūtatis: ſꝫ iudiciū ꝑtinet ad rōnem. libertas attendit̉ principal̓r ex ꝑte rōnis nō volūtatis. ¶ Item aug. liberū arbitriū dicit̉ ab arbitrando. ſꝫ hͦ ptꝫ ad rōeꝫ. gͦ trahit nomē ex ꝑte rōnis. ¶ Item bern̄. Inſa ni ⁊ infantes qꝛ nō ſunt ꝯpotes rōuis. nō hn̄t vſum liber tatis: gͦ nō dicunt̉ hr̄e libertatē arbitrij. ꝗa nō hn̄t vſum rōnis: gͦ libertas attenditur principal̓r ex ꝑte ratōnis. ¶ Rn̄ſio. ꝙ libertas arbitrij principal̓r eſt ex ꝑte volū tatis. Ad aucͣtes v̓o in contrariū rn̄dendū eſt ꝙ ille at tendunt̉ ẜm ꝙ libertas coartat̉ ad iudicādū. Ad aucto ritates v̓o bern̄. rn̄dendum. ꝙ nō vult dicere ꝙ libertas attendat̉ pͥncipal̓r ex ꝑte rōnis ſꝫ ꝗa nō eſt in eis ſcꝫ in fantibꝰ dormientibꝰ ⁊ inſanis vſus libertatis. quia non eſt in eis vſus rationis. ¶ Articulus tercius Dtercium quo querit̉. cum ſit triplex liber tas. ſcilꝫ gratie. nature et glorie: ex qua liber tate principaliter liberum arbitrium nomen ſortiatur. Et videtur ꝙ glorie: quia vnumquodqꝫ deno minari debet ẜm ſuum optimū: ſed liberius arbitriū eſt in iuſtis ꝙͣ in peccatoribus ⁊ in beatis ꝙͣ in iuſtis: ergo
cum liberum arbitriū dicatur liberrimū reſpectu liber tatis glorie. videt̉ ꝙ ab ea principal̓r debeat denomī liberū. ¶ Ad hoc facit qd̓ dicit aug. de ciui. dei. Trimuꝫ liberū arbitrium qd̓ homini datū eſt. potuit nō peccare ſed potuit et peccare: hoc aūt nouiſſimū eſt eo potenti quo peccare nō poterat: gͦ cū eo potentiꝰ eo liberiꝰ. ab eo debuit principal̓r denomīari. ¶ Item aug. de p̄deſtinati one ſanctoꝝ. Nunꝗd in xp̄o non erat libera voluntas quia peccare nō potuit: attamē tanto magis erat libera. quāto magis ſeruire pctō non poterat: gͦ liberiꝰ eſt arbi trium in ſtatu glorie. et gratie in ſummo: gͦ ⁊cͣ. ¶ Contͣ nomen liberi arbitrij ſonat in potentiā. et eſt in om̄ibu rōnabilibus creaturis: ſꝫ libertas gratie ⁊ glorie nō ē in om̄ibꝰ rōnabilibꝰ creaturis. nec ſonat in potentiā. ſꝫ ſo lum libertas nature. gͦ ab illa ſola determinat̉ libeꝝ ar bitriū. ¶ Rn̄ſio. libertas aliqn̄ dicit̉ habitus natural̓ aliqn̄ habitus accidētalis: ẜm v̓o ꝙ libertas dicit̉ habi tus naturalis rōnalis nature q̄ cogi nō pōt. non recipit magis et minꝰ. ſꝫ eque ē in om̄ibꝰ rōnabilibꝰ creaturis. Un̄ dicit bern̄. Libertas a neceſſitate deo ⁊ vniuerſe cre ature rōnali indifferēter ꝯuenit. nec magis bone ꝙͣm. le: nec pct̄o vel miſeria minuit̉. nec maior ē in iuſto ꝙͣ in pct̄ore: nec plenior in angelis ꝙͣ in hominibꝰ: manet taꝫ integre in creatura ꝙͣ creatore. ſꝫ in creatore potētior: e ẜm ꝙ libertas ſic dicit̉ liberum arbitrium dicitur libeꝝ principaliter rōne libertatis nature: ẜm v̓o ꝙ libertas eſt habitus accidētalis. ſic eſt liberū arbitriū diminui le vel etiā amiſſibile. et recipit magis ⁊ minꝰ: et ẜm hoc maius ſiue pͥncipaliꝰ dicet̉ libeꝝ arbitriū liberū a liber tate gratie vel glorie: ẜm aūt ꝙ liberū arbitriuꝫ diuidi ꝯͣ liberū ꝯſiliū ⁊ liberū ꝯplacitu. dr̄ libeꝝ a lib̓tate nat̉e. ¶ Articulus quartus D quartū quo querit̉. quare libeꝝ arbitriuꝫ duplici noīe cenſeat̉. cū em̄ ſit vna potentia vt videt̉ ꝑ hoc ꝙ vnum habeat actu ſcilꝫ eli gere. vel etiā deo obtemꝑare. ſicut dicit bern̄. ꝙ facultā tem habet qua deo obtemꝑet: ⁊ vna potentia inqͣtuꝫ hu iuſmodi. vnicuꝫ habeat nomē. nō deberet noīari nomīe duplicis potentie ſꝫ vniꝰ. ¶ Sꝫ ꝯtra dama. In ipſo hoc eſt in libe. ar. ꝯiugate ſunt cognitiue et vitales v̓tutes: gͦ hꝫ in ſe rōnem plurium viriū. ¶ Item bern̄. liberum ar bitrium eſt ꝯſenſus ob voluntatis inamiſſibilē libertatē et rōnis indeclinabile iudiciū: et vult dicere. ꝙ rōne vo luntatis dicit̉ liberū. nomen d̓o arbitrij ſortit̉ ꝓpter rati onem: gͦ recte ſortiet̉ duo noīa. ¶ Rn̄dendū ꝙ eſt q̄daꝫ potentia q̄ determinat̉ tm̄ reſpectu cognitōis. eſt et alia q̄ determinat̉ tm̄ reſpectu affectōis: qꝛ v̓o circa libe. ar. ꝯſiſtit meritū vel demeritū. ⁊ ad meritū vel demeritn exigitur cognitio et affectō: habet liberū arbitriū qd̓ eſt cognitōnis et qd̓ eſt affectōnis. et ē potentia determina ta reſpectu vtriuſqꝫ: ⁊ ideo duo ſortit̉ noīa. vt dicat̉ libe rū ꝓpter volūtateꝫ. ⁊ arbitriū ꝓpter rōnem. ¶ Item q̄rit̉ quare dicit̉ libeꝝ arbitriū. nō liberū iudiciū. Iudicis ei eſt ẜm imperiū diffinire qd̓ non ē arbitrij: cū ergo liberū arbitriū ſit in aīa ſic̄ potentiſſimū imꝑando. gͦ plus ten formam iudicis ꝙͣ formā arbitrij: gͦ potiꝰ deberet dici li berū iudicij: ꝙͣ liberū arbitrij. ¶ Rnſio. Iudex in iudica do debet ſeꝗ leges. et artat̉ et hortat̉ ad ſequēdum illas arbiter at̄ nō artat̉ ad ſeq̄nduꝫ illas. Uerutn̄ arbitri nō ē ẜm imꝑiū diffinire ſic̄ iudicis. Un̄ dicēdū. ꝙ li. ar. hꝫ in ſe officiū iudicis qͦ ad rōnem. qꝛ inqͣtuꝫ deliberat. dꝫ ſequi leges: ſꝫ inꝙͣtuꝫ eligit vel vult. tenet formā arbitr hoc enim ad voluntatem ꝑtinet. ¶ Articulus quintus Bꝗntū qͦ q̄rit̉. qͣre ph̓i n̄ ꝑuener̄t ad noticia libe. ar. Et videt̉ ꝙ debuer̄t ꝑuenire. qꝛ lꝫ nō ꝑuenerunt ad ea que ſunt fidei vel gratie. ta men ꝑuenerūt ad ea q̄ ſunt nature: cum ergo liberuꝫ ar bitrium ꝑtineat ad naturaꝫ. videtur ꝙ peruenerunt ad

Queſtio .lxxiiij.
noticiam ipſius. ¶ Item ſic̄ ponit̉ liberum arbitriū potē tiſſimū in aīa ex ꝑte motiue. ita poſuerūt ph̓i intellectuꝫ practicū ex ꝑte motiue: gͦ ſicut ꝑuenerūt ad noticiam in tellectus practici. ita potuerūt ꝑuenire ad noticiaꝫ libe ri arbitrij. ¶ Item aut libeꝝ arbitrium eſt pt̄as faciendi quodlibet aut pt̄as ad oppoſita: ſꝫ ẜm quācunqꝫ ratōneꝫ ſumatur. ad vtrāqꝫ ratōnem pt̄atis ꝑuenerūt ph̓i. ergo ꝑuenerūt ad noticiā liberi arbitrij. ¶ Contra. libeꝝ ar bitrium eſt pͥncipiū meriti vel demeriti: ſed non ꝑuene runt ad cognitōnem meriti vel demeriti. gͦ nō ꝑuenerūt ad cognitōnem liberi arbitrij. ¶ Ad quod dicenduꝫ. ꝙ libeꝝ arbitrium duplicit̓ pōt cōſiderari. Uno modo ẜm ꝙ tangit aug. in li. yponoſticon. vt arbitriū dicat̉ ab ar bitrando ratōnali ꝯſideratōne. vel diſcernendo quid eli gat quidve recuſet: libeꝝ autem eo ꝙ in ſua ſit poſitum pt̄ate. habens agendi qd̓ velit poſſibilitatem: et ẜm hoc poterant ph̓i ꝑuenire ad intentōem liberij arbitrij. hͦ em̄ nihil aliud eſt ꝙ pt̄as rōnalis ad oppoſita. Alio v̓o mo do dicit̉ libeꝝ arbitriū. qd̓ iudiciū habet ratōnis. non ꝑ qd̓ ſit ydoneū ꝑuenire ad ea q̄ ad deū ꝑtinent: ſine deo aut inchoare aut ꝑagere: et hoc modo eſt vnū pͥncipiuꝫ meriti. Sicut gͦ nō ꝑuenerūt ph̓i ad cognitōnem meriti quod eſt ex gratia ⁊ libero arbitrio. ita nec ꝑuenerūt ad ratōnem liberi arbitrij. inꝙͣtum ſine ipſo non eſt meritū put dicit bt̄s bern̄. Tolle libe ꝝ arbitriū non erit quod ſaluet̉: tolle gratiaꝫ. non erit vnde ſaluet̉: opus hoc ſine duobꝰ effici non pōt: vnū a quo ſit. alterū cui vel in quo ſit. Quod gͦ a ſolo deo. et ſoli datur libero arbitrio: tam abſqꝫ ꝯſenſu non pōt eſſe accipientis: ꝙͣ abſqꝫ gr̄a dātis ꝑ hoc pōt patere. ꝙ ph̓i ꝑuenerūt ad rem liberij arbitrij et rōnem ẜm hunc modū. ẜm alterum v̓o non ꝑuenerūt Sic em̄ bonuꝫ nature attigerūt ph̓i: non tn̄ in rōne qua eſt diminibile ꝑ peccatum. Sic et illud quod ē liberū ar bitriū nō tn̄ ꝓut ē initiū meriti aliquo modo. ¶ Queſtio. lxxiiij. In qui bus eſt libeꝝ atbitrium. Equitur determīa re in quibꝰ ſit libeꝝ arbitriuꝫ. ¶ Et cir ca hͦ primo querit̉. Utrum liberū arbi triuꝫ commune ſit creature ⁊ creatori. ratōnali. ¶ Tercio vtrum omni rationali creature. ſcꝫ ¶ Scd̓o an ꝯueniat rōnali creatue̓ ⁊ ir homini ⁊ angelo. bono ⁊ malo. ¶ Quarto vtꝝ homī co mune ſit ꝙͣtum ad ſtatum innocētie. et ꝙͣtum ad ſtatum culpe et gratie. ¶ Quīto vtrū xp̄o homini et alijs hoībꝰ Nlembrum primū Irca primū ſic obijcit̉. Nihil ē ꝯmune cre atori ⁊ creature ad minꝰ vniuocū. gͦ nec li berū arbitriuꝫ: et ſi dicat̉ ꝯmune. hoc erit equoce. ¶ Item liberū arbitriuꝫ in deo eſt ſub̓a. in hoīe u̓o qͣſi accidens: gͦ liberū arbitriū nō eſt cō mune creatori et creature niſi ẜm nomē. ¶ Iteꝫ dīc da maſ. in deo nō dicimꝰ electōnem. ſꝫ eligere eſt ꝓpriꝰ actus li. ar. gͦ in deo nō dicet̉ libe. ar. gͦ libeꝝ arbitriū nō ē cōo creatori et creature. ¶ Contra anſel. in li. de libe. arbi. ꝙͣuis liberum arbitriū ẜm diffinitōem ꝯmunis ſit om̄i ratōnali nature: multū tamen differt illa que dei eſt. ab illis que rōnalis creature. gͦ liberum arbitrium eſt cō mune ẜm diffinitōnem creatori et creature. ¶ Itē dam̄ yẜm imagineꝫ dicit̉ homo intellectuale ſignum ⁊ arbi rio liberum. gͦ ẜm liberum arbitriū eſt homo ad imagi nem dei: ſed aliqͣ ratio eſt ꝯmunis imaginis et eiꝰ cuiꝰ eſt imago. gͦ aliqua ratō imaginis eſt cōmunis creature et deo. ¶ Item quicūqꝫ ſola volūtate ⁊ nulla neceſſitate bo nus eſt libere bonus eſt: ſꝫ deus ſola voluntate nulla ne ceſſitate bonꝰ eſt. gͦ libere bonꝰ ē: gͦ habet liberū arbitriū Eadē rōne et hō libere bonꝰ ē. et hꝫ libeꝝ arbitriū. ergo ⁊cͣ. ¶ Ad qd̓ dicendum. libe. arbi. ꝯmune eſt creatori et
creature: nō tamen dicit̉ vniuoce nec oīno equiuoce. ſed anologice: ſcꝫ ꝑ prius et poſterius: ꝑ priꝰ em̄ dicit̉ de cre atore. ꝑ poſterius de creatura. ¶ Et per hoc patet ſolu tio ad duo pͥmo obiecta. Nam nō ꝯcludebāt ꝙ liberum arbitriū nō eſſet ꝯmune. ſꝫ ꝙ nō eſſet vniuocū. ¶ Ad hoc quod dicit dama. ꝙ in deo nō dicimꝰ electōem. Rn̄ſio. ꝙ eligere dicit̉ duplicit̓. Uno mō dicit̉ eligere. de termi nare ſeu diffinire inter aliqua duo. et hoc modo cōuenit deo electio. Alio modo dicit̉ eligere. rem prius ignotaꝫ determinare: vnde hoc mō dicit̉ electio determinatō rei dubie in alteram ꝑtem: ⁊ quia id importat ignorantiaꝫ nō dicitur de deo. Un̄ dicit in deo non dicimꝰ electōnem nō em̄ ꝯſiliatur deus: ignorantie em̄ eſt ꝯſiliari. ¶ Nembrum ſecundum D ſecundū quo querit̉. Utrū liberū arbi trium ſit ꝯmune creature rōnali ⁊ irratio nali. Et videt̉ ꝙ ſic: dicit em̄ dama. ꝙ libe ruꝫ arbitriū eſt moueri vel nō moueri. im petū facere vel nō face̓. appetere ⁊ nō appete̓. ſꝫ hoc ē com mune creature rōnali ⁊ irratōnali ſenſibili. gͦ libe. arbi. eſt ꝯmune vtriqꝫ. ¶ Item in creatura ſenſibili rōnali. eſ duplex v̓tibilitas ſcꝫ nature ⁊ appetitꝰ: vertibilitas autē ẜm appetituꝫ eſt creature hn̄tis libe. arbi. gͦ in creatura irratōnali eſt liberuꝫ arbitriū. ¶ Contra. irratōnabilia ſic̄ dicit dama. magis agunt̉ ꝙͣ agant: ſꝫ liberū arbitriuꝫ magis agit ꝙͣ agat̉. gͦ irrōnabilia nō hn̄t libeꝝ arbitriū ¶ Item liberi arbitrij eſt cōtradicere appetitui naturali vel ſequi eū: ſꝫ irratōnabilia nō ꝯtradicūt appetitui na turali. ſꝫ ſequunt̉ iliū: gͦ non hn̄t libeꝝ arbitriū. ¶ Item om̄is oꝑans ẜm libeꝝ arbitrium laudat̉ vel vituꝑatur ſꝫ irratōnabilia in his que agūt nec laudant̉ nec vitupe rant̉: gͦ nō hn̄t libeꝝ arbitrium. ¶ Rn̄ſio ad primuꝫ. ꝙ libertas eſt potētie abſolute a materia: forme em̄ alliga te ad materiā: non hn̄t inclinatōem niſi ad vnam ꝑtem qꝛ coartant̉ ab ip̄a materia cui alligant̉. hinc ē etiā ꝙ n̄ mouent̉ a ſeip̄is īmo ab alio: ſunt em̄ entes in potentia. Om̄e em̄ qd̓ exit a potētia in actū. exit ꝑ aliꝗd actu ens hinc ē ꝙ ſenſibiliū brutoꝝ appetitꝰ nō ē liber. qꝛ ip̄a vis ſenſibilis ī eis materialis ē. et ꝑfectō materie ſcꝫ corꝑis phiſici organici: ⁊ iō coactōni ſb̓iectꝰ ẜm īmutatōeꝫ ma terie. hinc ē. ꝙ īmutatōe facta ꝑ apprehēſionē alicuiꝰ dele ctabilis: neceſſe hꝫ apprehēſiua vis ī brutis inclinari ad illud: īmutatōne at̄ facta ꝑ īmutatōeꝫ alicuiꝰ triſtabilis. neceſſe hꝫ appetitiua moueri ab illo fugiendo. Hinc gͦ ē ꝙ in irrōnabilibꝰ nō ē libertas arbitrij. In rōnabilibus aūt libertas arbitrij ē. inꝙͣtum hmōi ꝓpter ip̄aꝫ rōnaleꝫ vim: q̄ eſt vis abſoluta a materia qd̓ pꝫ ex apprehenſiōe intellectiua. q̄ nō intelligit materialia niſi in abſtractōe a materia. Hinc ē ꝙ cū nō ſit alligata apprehenſione fa cta alicuiꝰ triſtabilis vel delectabilis. nō coartat̉ vis ap petitīa ad ſectandū. delectabile vel fugiendū triſtabile ꝓpterea manet in ratōnali natura arbitrij libertas. ⁊ iō eſt laudandꝰ vel vituꝑandꝰ ex actu ſuo. Prete̓a. irrōna bilia nō hn̄t vim ꝑ quā poſſint diiudicare nat̉ales actꝰ. ⁊ ꝓbare ꝓbandos ⁊ reprobare reprobādos. īmo appeti tiua in eis ē ſubiecta inſtinctui nat̉e. vn̄ nō eſt ī eis pt̄as ꝯtradicēdi nat̉ali appetitū: hō v̓o hꝫ pt̄ateꝫ diiudicandi naturales motꝰ. ⁊ ꝓbādi et reprobādi ⁊ etiā ꝯtradicēdi nat̉ali appetitui: ⁊ iō eſt li. ar. ⁊ hoc ē qd̓ dicit orige. H ampliꝰ ceteris aīalibꝰ hō. vim rōnis. qͣ diiudicare et di ſcerne̓ de motibꝰ nat̉alibꝰ poſſit: ⁊ alios ꝗdaꝫ reprobare ⁊ abijce̓: alios ꝓbare ⁊ ſuſciꝑe. cuiꝰ rōnis iudito motus hoīs ad vitā dirigi poſſit. Iteꝫ dam̄. irrōnabilia nō ſunt libera arbi. agunt̉ eī magis a nat̉a ꝙͣ agāt: iō nō ꝯͣdicūt nat̉ali appetitui ciboꝝ. ſꝫ ſil̓ cū appetierit: impetū faciūt ad actū: hō v̓o rōnalis ens. agit magis ꝙͣ agat̉. id̓o appe tens ſiꝗdē velit. pt̄atē hꝫ refrenādi appetitū vel ſeꝗ eū: vn̄ irrōnabilia nec laudāt̉ nec vituꝑant̉. hō v̓o laudat̉ ⁊ vi tuꝑat̉. ¶ Ad pͥmo obiectū dicēdū. ꝙ appete vel nō appete̓ impetū face̓ vel nō face̓ ⁊cͣ. non ſufficit ad libertatē. ſꝫ ad

flexibilitatē. ſꝫ ad libertatē exigit̉ ꝙ iſta fiant ex rōne.ſ. prius deliberante. Un̄ lꝫ poſſint appete̓ vel nō appetē: tn̄ cognitōeꝫ determinat̉ eoꝝ appetitꝰ ad vnā ꝑteꝫ. ¶ Ad iud dicendū. ꝙ flexibilitas appetitꝰ eſt duplex. quedaꝫ eſt ẜm electōeꝫ. ⁊ hec ſeꝗtur ad deliberatōnem rōnis: qn̄ ſcꝫ poſtꝙͣ deliberauit ⁊ cognouit eſſe bonū: adhuc in ip̄o eſt ꝯuerti vel nō ꝯuerti ad illud bonuꝫ: ⁊ hec flexibilitas ꝑitnet ad libertatē. Alia ē flexibilitas appetitꝰ ẜm muta tōeꝫ. ꝗa pōt mutari ab vno appetitu ad ꝯtrariū appetitū ⁊ hec pōt eſſe irratōnabiliū: ſꝫ nō ꝑtinet ad li. ar. qꝛ de ſe nō hꝫ vt ꝯuertat̉ vel nō ꝯuertat̉. ſꝫ determīat ſemꝑ alterā m. licet mutari poſſit ab vno appetitu in alium. ¶ Nlembrum tercium D terciū quo querit̉. Utrū hō ꝯueniat cuꝫ angelis tā bonis ꝙͣ malis in li. ar. qd̓ non videt̉ Bern̄. Ubi ē necceſſitas nō eſt liber tos: ſꝫ in angelis ē neceſſitas. qꝛ ī bonis ad bonū ⁊ in malis ad malū. gͦ nō eſt libertas arbitrij: gͦ nō eſt cōe libe. arbi. homini ⁊ angelo. cū in hoīe ſit flexibili tas ad vtrūqꝫ. ¶ Item libe. arbi. eſt ꝯſiliari. ſꝫ om̄is con ſilians ſic̄ dicit dama. vt in ſeip̄o ente electōne actibiliū ꝯſiliatur. vt qd̓ p̄iudicatū ē ex ꝯſilio eligat: ⁊ eligēs agat hoc aūt nō eſt in demonibꝰ: iudicat em̄ aliꝗd bonū. ⁊ eli git nihilominꝰ malū. et agit ſil̓r. gͦ nō eſt ī eo li. ar. ẜm ꝙ liberū arbitriū ē facultas volūtatis ⁊ rōnis ⁊cͣ. Tercia ratio ſumit̉ ex eo: ꝙ li. ar. eſt pt̄as ꝯſeruādi rectitudinē. ſꝫ potentia ocioſa ē. vbi nunꝙͣ pt̄ elici actus: ſꝫ ꝯſeruae̓ re ctitudinē nunꝙͣ pt̄ elici a dyabolo. gͦ pt̄as eſſet ocioſa: ſꝫ nihil ē ocioſuꝫ in vniuerſo. gͦ cū li. ar. eſt pt̄as ⁊cͣ. nō erit in demonibꝰ: gͦ nō eſt cōe homī et angelis malis. ¶ Cō tra. qd̓ ſemel natural̓r ē in aliqͦ: ſemꝑ remanet in eo: ſed liberū arbitriū a pͥncipio natural̓r ē in angelis tā bonis ꝙͣ malis. gͦ libe. arbi. eſt ī eis: gͦ eſt cōe eis cū hoīe. ¶ Itē bi ē coactio non ē ibi laus vel vituperiū. ſꝫ in malis an gelis vel bonis ē laus vel vituꝑatio. qꝛ boni angeli lau dant̉ mali vituꝑant̉. gͦ non eſt in eis coactō: gͦ eſt in eis libe. arbi. ¶ Item pena ⁊ premiū nō ꝯſequūtur niſi ī eis q̄ libera volūtate agūtur: ſꝫ pena vel p̄miū ꝯſeꝗtur ange los bonos vel malos: gͦ ea q̄ agūt libera volūtate agun gͦ in eis ē libe. ar. ¶ Rn̄ſio. ꝙ libeꝝ arbitriū eſt cōe ho mini ⁊ angelo. bono ⁊ malo. Bern̄. libertas a ncc̄itate .i. coactōe nō maior ē in iuſto ꝙͣ in pct̄ore. nec plenior in angelo ꝙͣ in hoīe. Et iteꝝ. dyabolꝰ libere corruit ī malū ⁊ ꝑſiſtit ſuo volūtario nutu non alieno impulſu. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrarium dicendū eſt. ꝙ ē duplex neceſſi tas ineuitabilitatis. ⁊ coactōis. Neceſſitas coactōnis: tollit li. ar. ſꝫ nō neceſſitas ineuitabilitatis: lꝫ gͦ in ange lis ſit neceſſitas ineuitabilitatis. nihilominus tn̄ li. ar. Un̄ bern̄. ꝙ dyabolꝰ nō pōt bonū. nō eſt ex aliena opp̄ſ ſione. ſꝫ ex volūtaria obſtinatōne ⁊ obſtinata voluntate. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ lꝫ in demoībꝰ ſit iudiciū boni. n̄ tn̄ ſeꝗtur electō ex ꝑte volūtatis: nec ex hͦ p̄uatur lib̓tas volūtatis. immo magis on̄ditur eo ꝙ volūtas nō ſeꝗtur rōnem: ſꝫ ex hͦ ſeꝗtur ꝙ libertas gr̄e in eis pͥuatur. ꝗa ꝑ illā volūtas ſeꝗtur rōem rectā. et lꝫ rō libe. ar. quā pōīt aug. nō ꝯueniat malis: qͦ ad hͦ ꝙ dr̄. qͣ bonū eligitur. cō uenit tn̄ rōne reliq̄ ꝑtis. hoīs v̓o angelis rōne pͥme ꝑtis ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ lꝫ ille actꝰ ꝯſeruare rectitudinē nunꝙͣ in demoībꝰ eliciat̉ a potētia. nō tn̄ ē potētia li. ar. ocioſa: hꝫ em̄ aliū actū. Preterea. ſi nō potuiſſet a prin cipio ꝯſeruaſſe rectitudinē. tūc poſſet dici ocioſa: ſed po tuit ꝯſeruare. ⁊ deſeruit rectitudinem. ¶ Nembrum quartum D quartū qͦ queritur. Utrū libe. arbi. fu it ꝯmune homī in ſtatu innocētie culpe et V gr̄e. Ꝙ nō. xxiiij. di. ij. li. ſenten. libe. arbi. eſt ab om̄i labe ⁊ corruptela rōnis īmunis atqꝫ volūtatis rectitudo. et oīm potētiaꝝ aīe viuacitas:
ſꝫ ẜm hͦ non ꝯuenit in ſtatu culpe. vbi ē corruptō labis ex pct̄i. et curuitas volūtatis ⁊ potētiaꝝ ad mortē culpe de clinatio. ¶ Prete̓a. in ſtatu etiā gr̄e ē viriū aīme ꝑ pena vulneratō nō gͦ dr̄ li. ar. ꝯmune ī hͦ triplici ſtatu. ¶ Pre terea. Aug. in enche. qͣlis pōt eſſe addicti ſerui liberta. niſi qn̄ eū peccare delectat: liberal̓r em̄ ſeruit. q̄ ſui dn̄i voluntatē libēter facit: ac ꝑ hec ad peccādū liber ē: q pec cati ſeruꝰ ē: cuꝫ gͦ hmōi libertas nō ſit hoīs in pͥmo ſtan nō eſt li. ar. cōe homini in ſtatu innocētie ⁊ ſtatu culpe ¶ Ad ideꝫ facit qd̓ dr̄ in li. de regulis fidei. Libeꝝ arbi triū magis libeꝝ eſt ad maluꝫ ſeruiēdo: et minꝰ in bono faciendo. ⁊ attēditur ẜm ſtatu culpe: ſꝫ ẜm ſtatū innocen tie ⁊ gr̄e eſt ecōuerſo. gͦ li. ar. nō dr̄ ẜm eandē rōneꝫ ī ſta tu innocētie ⁊ culpe ⁊ gr̄e. ¶ Contͣ. ſicut homini in pͥmo ſtatu fuit flexibilitas vel v̓tibilitas ẜm electōneꝫ. ita in ſtatu culpe ⁊ in ſtatū gr̄e: ſꝫ in qͦ eſt v̓tibilitas ẜm electōꝫ coīs. eſt in eo li. ar. ꝯmune: gͦ in hͦ triplici ſtatu eſt libe. qr̄. ꝯmune. ¶ Item libeꝝ arbitriū datū fuit in ſtatu in centie: nec ꝑ pct̄m ꝑdidit qn poſſet emēdare pct̄m ꝑ nitentiā. vel in pct̄o ꝑſeuerare. gͦ nō ꝑdidit li. ar. ¶ A in li. de eccle. dogma. Poſtꝙͣ ſed uctōe ſerpentis ꝑ euam cecidit nature bonū ꝑdidit ⁊ arbitrij vigorē: nō tn̄ eleci onē. ne nō eſſet ſuū ꝙ emēdaret pct̄m: nec merito indul geret̉. qd̓ non li. ar. diluiſſet: gͦ libeꝝ arbitriuꝫ cōe eſt i ſtatu innocētie ⁊ in ſtatu culpe. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ eſt. libe. arbi. ꝯmune ē in his ſtatibꝰ: nec ē ꝯtrariū qd̓ ob̓m e qꝛ illa prima rō libertatis ē ꝓpria ẜm ſtatū innocē non dr̄ illa libertas nature. qͣ homo liber dr̄ a coactō ſꝫ qua hō ſumit primā rectitudinē nature ſibi a deo tiſdatam. qͣ hō poſſet ſtētiſſe in bono ſi voluiſſet. ¶ Ad ſe cundū dicendū. ꝙ ſeruitꝰ pct̄i nō ꝯpatit̉ ſe cum li gr̄e. ꝑmanet tn̄ cuꝫ libertate nature ſeruitꝰ culpe. Un̄ li berū arbitriū a libertate nature: ꝯmune ē in ſtatu vti qꝫ. ſcꝫ in ſtatu gr̄e ⁊ culpe. ¶ Sil̓r rn̄dendū eſt ad illud qd̓ dr̄ in li. de eccle. dogma. cum dr̄. ꝙ liberū arbitrium magis liberū eſt in faciendo malū. et alicui dr̄. ꝙ mi liberū eſt ad bonū: dicendū eſt. ꝙ non intelligit̉ de liber tate nature: que eque eſt ſic̄ dicit bern̄. boni et mali: ſed de libertate gratie in bono: vel de flexibilitate volūtatis ex ſe ad malum. ¶ Membrum quintum Dquintū quo querit̉. Utrū liberum arbi trium ſit ꝯmune xp̄o homī: ⁊ alijs homini dicit ioh̓. dama. In anima xp̄i nō dicin bus. Ꝙ non ſit ꝯmune: on̄ditur ꝑ hoc o conſilium vel electōnem: nō enim habuit ignorantiam Et ſi ignorātis etiam futura nature erat: ſed tamen ẜm ypoſtaſim vnita dei verbo: omniū cognitōeꝫ habuit. pter eam que ẜm ypoſtaſim eſt vnionem: ſed vbi non ē electio nō eſt liberū arbitrium. gͦ non habuit liberuꝫ ar bitrium. ¶ Item liberū arbitrium eſt. quo homo poteſt peccare ⁊ bene agere: ſꝫ hoc modo nō fuit liberum arbi triū in xp̄o. eſt auteꝫ in alijs hominibꝰ. ẜm ꝙ dicitur in enche. ſic oportebat hominem fieri. vt ⁊ bene velle poſſꝫ et male: ergo liberum arbitrium. non eſt cōmune xp̄o et alijs hominibus. ¶ Item liberum arbitrium a delibera do dicitur. ẜm id Ioh̓. viij. Si filius vos liberauerit ⁊c̄. ſed ẜm hanc ratōnem non eſt nec fuit liberum arbitriuꝫ in xp̄o. ergo ⁊cͣ. ¶ Contra. de xp̄o yſa. vij. habetur. buti rum et mel comedet. vt ſciat reprobare malum et eliger bonum. Sed illud quo reprobatur malum et eli num. eſt liberum arbitrium. ergo ⁊cͣ. ¶ Item liej predeſtinatione. nunquid metuendum fuit. nō te etate. homo ille libero peccaret arbitrio. aut ideo ī ii lo non erat voluntas libera. Et reſpondet: tanto magi erat libera. quanto magis ſeruire peccato non poterat. ergo in xp̄o fuit liberum arbitrium. ¶ Item iohēs da maſc. Sententialis voluntas in xp̄o erat. vnde dicit. ꝗa vna ypoſtaſis et vnus volens. vna eſt ſententialis voluſ tas. humana ſua voluntate ſequente diuinam volunta

Queſtio .lxxiiij.
tem. ſed ſentētialis volūtas eſt volūtas liberi arbitrij. gͦ in xp̄o fuit liberū arbitriū. ¶ Ad qd̓ dicendum ꝙ libo arbitriū fuit in chriſto. ¶ Ad primo obiectū dicendū eligere dicit̉ dupliciter ſicut ſupͣ dictū ē. Uno mō dicit eligere diffinire ſeu determinare inter aliqͣ duo. ⁊ hͦ mō electio eſt in xp̄o. Alio mō dr̄ eligere rem priꝰ ignotā de terminare ſeu diffinire. Un̄ hͦ mō dicit̉ electio determi natio rei dubie in alterā partē. ⁊ qꝛ eligere hͦ mō impo tat ignorantiā nō dicit̉ de xp̄o ſicut nec ꝯſiliū. ⁊ hoc mō intelligit̉ qd̓ dicit Damaſ. ¶ Ad aliud dicendū ꝙ cū dr̄ ꝙ liberū arbitriū xp̄i nō potuit peccare. hͦ dicit̉ nō rōne nature in ſe ꝯſiderate. ſꝫ rōne gratie vnionis ꝑ quā ꝯfir matus fuit in bono. Un̄ ſi eſſet natura hūana ſeꝑata a diuina ⁊ non eſſet ꝑ gratiā ꝯfirmata. eſſet poſſibilis ad peccatū. Illud gͦ qd̓ dicit̉. ꝙ liberū arbitriū eſt qͦ hō pōt ⁊ recte agere. intelligit̉ rōne nature. Ꝙ v̓o dicit̉ ꝙ xp̄s nō potuit peccare. hͦ dicit̉ rōne gratie. vnde libertas na ture que eſt a coactōe cōmunis fuit xp̄o ⁊ alijs hoībus. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ libertas de qua dicit̉ Ioh̓. viij. ſi filiꝰ vos liberauit ⁊cͣ. dicit̉ libertas a pct̄o. Libertas autē iſta ẜm ꝙ dicit̉ a liberādo dr̄ duplicit̓. actiue ſcꝫ q̄ eſt libertatis. ⁊ hͦ mō fuit libertas in xp̄o. Alio mō dr̄ a liberādo ſcꝫ paſſiue q̄ ē liberati. ⁊ hͦ mō nō fuit libertas in xp̄o a pctō. qꝛ in ipſo nūqͣ fuit pct̄m. Nlembrum ſextum. Dſextū quo querit̉. vtrū liberū arbitriuꝫ eque ſit in oībꝰ quibꝰ ꝯuenit. Ꝙ nō videt̉ libertas alia eſt a ſe. que nec eſt facta nec I accepta que eſt ſolius dei. alia a deo facta eſt ⁊ accepta que eſt angeloꝝ ⁊ hoīm. Facta v̓o. alia eſt hn̄s rectitudinē quā ſeruet. alia carens. Dn̄s. alia tenet eꝑ̄abilit̓. alia inſeꝑabilit̓. Illa ꝗdē que ſeꝑabilit̓ tenet iit angeloꝝ anteꝙͣ boni ꝯfirmarent̉ ⁊ mali caderent. ⁊ eſt oīm hoīm ante mortē qui hn̄t eandē rectitudinē. que v̓o tenet inſeꝑabilit̓ eſt maloꝝ angeloꝝ ⁊ hoīm. ſꝫ ange loꝝ poſt ruinā. ⁊ maloꝝ hoīm poſt mortē ſuā. Illa que caret rectitudine. alia caret recuꝑabilit̉ alia irrecupa biliter. Que recuꝑabiliter caret eſt tm̄ hoīm in hac vita illa carētiū. ꝙͣuis illā multi nō recuperēt. Que aūt irre cuꝑabiliter caret eſt reproboꝝ hoīm ⁊ angeloꝝ: ſꝫ ange loꝝ poſt ruinā. reproboꝝ hoīm poſt mortē. Cū gͦ liberū arbitriū ẜm hos modos nō eque ꝯueniat. nō ꝯuenit eq̄ liberū arbitriū ꝗbꝰ ꝯuenit. ¶ Itē libertas q̄ plꝰ imꝑmi xta eſt ſeruituti. nō eque ſe hꝫ cū illa q̄ minꝰ ē imꝑmixta vnde nec libeꝝ arbitriū eque ſe hꝫ in his rebꝰ ⁊ ī illis. ſꝫ plus eſt imꝑmixtū vbi nō ē ſeruitꝰ nature ſicut in deo. Iteꝝ vbi non eſt ſeruitꝰ culpe vel pene ꝙͣ vbi eſt. ſicut in bonis angelis in ꝗbꝰ neutra ſeruitꝰ ē ꝙ in hoībꝰ huius vite bonis in ꝗbꝰ ē ſeruitꝰ penalis. in his aūt plus ꝙͣ in dānatis vel malis hoībꝰ in pn̄ti. gͦ liberū arbitriū nō eq̄ dicet̉ de oībꝰ his. ¶ Preterea. nec ẜm oēm ſtatū de hoīe eqͣliter. vnde Aug. de ciui. dei. ſicut prima īmortalitas fuit quā peccādo adā ꝑdidit poſſe non mori. nouiſſima erit non poſſe mori. ita primū fuit liberū arbitriū poſſe nō peccare. nouiſſimū erit nō poſſe peccare. gͦ nō eqͥ fuit liberū arbitriū in ſtatū īnocētie ſicut erit ī ſtatu glorie ¶ Contͣ Bern̄. libertas a neceſſitate eq̄ ⁊ indifferenter deo vniuerſeqꝫ creat̉e rōnali ꝯuenit. gͦ libeꝝ arbitriū eq̄ dicit̉ de illis in ꝗbꝰ eſt. ¶ Item Bern̄. manet volūtas li bertatis vbi eſt capacitas mētis tā plena in malis ꝙͣ in bonis. gͦ ꝑ ſeruitutē culpe vel miſerie nō minuūt̉. gͦ eque eſt liberū arbitriū. ¶ Itē Bern̄. nō ſolū liberū arbitriū ſui oīo diminutionē ſeu defectū nō patit̉. qꝛ in ipſo potē tiſſime eterne ⁊ incōmutabilis dīnitatis ſubſtantīa q̄dā imago videat̉. Namētſi habuit initiū. neſcit tn̄ occaſuꝫ vt de iuſticia vel gloria ſumat augmentū. aut de culpa vel miſeria detrimentū. gͦ libeꝝ arbitriū eq̄ dicet̉ de ꝗbꝰ dicit̉. ¶ Rn̄ſio ꝙ liberū arbitriū ī hͦ eque dicit̉ de ꝗbus dicit̉ ꝙ in nullo cogit̉. licꝫ enī deus de ſua creaturā ra tionali poſſit facere qd̓ vult nō tn̄ cogit volūtatē. ſꝫ eam
libere eſſe ꝑmittit. ẜm hoc gͦ ꝙ eque dicit̉ contra magis ⁊ minus libeꝝ arbitriū. a ſeruitute ſūmitate nature dr̄ eſſe de oībus intellectua libus ſubſtātijs. eque autem eſt acciꝑe eque cōtra priꝰ ⁊ poſterius. ⁊ hoc mō nō dr̄ libeꝝ arbitriū eque de oī rōnali creatura. nec eque de carente rectitudine ⁊ habēte rectitudinē. ⁊ ita de alijs. Et dico prius ⁊ poſterius ꝓut dicūt maiorē ⁊ minorē ꝑticipati onē ſimilitudinis diuine. ¶ Per hoc idē reſpōdendū eſt ad ſecūdo obiectū de libertate imꝑmixta maius ⁊ minꝰ ¶ Ad tercio v̓o obiectū dicendū eſt. ꝙ in oī ſtatu liberū arbitriū equaliter ꝙͣtū eſt de libertate a coactōe q̄ vocat̉ quaſi eſſentialis libertas. nō tn̄ eq̄ dicit̉ libertas inqͣtū ordinat̉ ad gratiā. ẜm hͦ nō dr̄ ẜm magis ⁊ minus. ¶ Membrum ſeptimum F D ſeptimū quo querit̉ occaſione p̄dicto vtrū coactio poſſit in rōnalem creaturam cadere que eſt libere voluntatis. qd̓ videt̉. Dicit̉ enī Luce. xiiij. Cōpelle eos intrare cōpulſio aūt coactio eſt. nullus autē intrat niſi habens libeꝝ arbitriū. gͦ coactō ē liberi arbitrij. ¶ Itē. ix. ſapīe Corpus qd̓ corrupit̉ aggrauat aīam ⁊cͣ. ⁊ qd̓ dicit apl̓s video aliā legem in mēbris meis repug. le. m. m. ⁊ capti uam me ducentē in lege peccati. vidēt̉ arguere ꝙ cogat̉ volūtas. ¶ Preterea. qui timore mortis vel penaꝝ indu cunt̉ ad negandū xp̄m cogi dicūtur. vnde beatꝰ Bern̄. loquēs de petro dicit. fatendū eſt hoīem fuiſſe cōpulſuꝫ volūtatē ꝓpriam. ⁊ ſi nō mutare occultare tn̄. videt̉ gͦ ꝙ cogi poſſit liberū arbitriū in hoīe. qualiter gͦ dicendū ē liberū arbitriū hoīs a coactiōe. ¶ Ad qd̓ dicendum ꝙ gemina ē cōpulſio. ẜm ꝙ aut pati aliꝗd aut agere cōtra ꝓpriā voluntatē dicimur. quaꝝ paſſiua nōnūꝙ pōt fieri abſqꝫ voluntario cōſenſu patientis. eſt enim ſic dictum inuolūtariū ꝑ violentiā. cuius principiū eſt exterius eo nihil ꝯferente qui patitur. ſi d̓o violentia reſpicit agere mixtū ex interiori ⁊ exteriori. nō erit cōpulſio ſimplicit̓ nec inuoluntariū ſimplicit̓. ſꝫ mixtū ex inuoluntario voluntario. ⁊ hͦ mō poteſt eſſe cōpulſio ad bonū vel ac malum. ⁊ hoc mō poteſt eſſe meritoriū vel demeritoriū cōpulſio gͦ illa de qua dn̄s dicit compelle intrare. habet de voluntario ad bonū ratione cuius dicitur meritoriū Bern̄. hoc intendit deꝰ cum terret aut ꝑcutit vt faciat voluntarios. non ſaluet inuitos: quatenꝰ dum de malo in bonū mutat voluntatē. trāſferat libertatē. Illa v̓o qͣ dicitur aliquis abſtractus vel illectus a ꝯcupiſcētia ſua ⁊ qua dicitur. corpus qd̓ corrūpitur aggrauat aīaꝫ. nō debet ꝓprie dici copulſio ad malū. ſꝫ quedā voluntatis inclinatio ꝑ pōdus corruptionis ꝯcupiſcibilis. Illa v̓o qua petrus cōpulſus eſt negare dn̄m. compulſio poteſt dici habens de voluntario ad malū. ⁊ illa nō oīo excu ſatur. Unde Bern̄. ē cōpulſio quedā actiua ſꝫ nō habet excuſationē cum ſit voluntaria. cogebat̉ xp̄ianꝰ negare ⁊ dolens ſꝫ tn̄ niſi volens. volebat enī gladiū vitare feri entis. atqꝫ illa volūtas intus p̄ſidens os aperiebat nō gladius qui foris apparebat. ſicut enī dicit ph̓s. quedā ſunt ad que nullatenus homo cogi debet. ſi v̓o cōpulſio dicatur reſpectu actus interioris. nullatenus dicenduꝫ eſt ꝙ liberum arbitrium reſpectu actus interioris oīno coactionem recipiat. ⁊ ideo dicitur ſimpliciter liberum arbitrium a coactione. ¶ Membrum octauum. D octauū quo queritur. ſi liberum arbi triū poteſt amitti vel minui in illis in ꝗbꝰ eſt. Sicut enim poteſt intendi pari rōe pt̄ diminui. Ꝙ autē intendi poſſit. patet ꝑ hͦ quod dicit Aug. multo liberius erit arbitriuꝫ qd̓ oīno nō poterit ſeruire peccato ꝙͣ ꝙ poteſt. ¶ Preterea. ſicut habundat captiuitas pct̄i ita minuit̉ libertas arbitrij. ergo contingit diminui. ergoʳ cum iſta libertas ſit bo

num creatū. nō erit infinitū. et ita poſt diminutōeꝫ mul licē poterit amitti: gͦ libertas arbitrij eſt amiſſibilis. ¶ Cōtra. Bern̄. Nec pct̄o nec miſeria amittit̉ vel mi nuitur. ¶ Item Bern̄. ſolū liberū arbitriū ſui oīno di minutōem vel defectū nō patit̉. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. eſt libertas arbitrij. et eſt libertas cōſilij: ſicut diſtīgi Bern̄. et eſt libertas cōplaciti Libertas ergo arbitrij n̄ eſt amiſſibilis nec diminuit̉. Libertas v̓o ꝯſilij vel ꝯpla citi diminuibilis eſt vl̓ amiſſibilis. Un̄ bern̄. In duabꝰ libertatibꝰ ſcꝫ cōſilij et cōplaciti. qm̄ nō ſoluꝫ ex ꝑte mi nui ſꝫ ex toto amitti pn̄t: accidētalis ſil̓itudo quedā ſapi entie et potētie diuīe imagini ſuꝑducta cognoſcit̉. Deni qꝫ amiſſus illā ꝑ culpā. et ꝑ gr̄am recuꝑamus. et qͦtidie alij quidē plus alij minꝰ. aut ī ip̄is ꝓficimꝰ. aut ab ip̄is ꝑficimus: pn̄t etiā ſic amitti vt iā nō valeāt recuꝑari. noſſunt etiā ita poſſideri. vt nec amitti queant aliqͦ mō deec minui. ¶ Item Bern̄. Libertas arbitrij de ip̄o quo cōdita eſt ſtatu aliquatenꝰ nō mutat̉. ſꝫ equaliter ꝙͣtum in ſe eſt a celis. t̓ris. inferis poſſideat̉. merito illi ſimil tudini vel imagini deputant̉. et quidē apud inferos ꝙ vtraqꝫ libertas perierit. ille ſcꝫ que ad imaginē ꝑtinere dicūt̉ ſcripturaꝝ teſtāt̉ auctoritates. Nā verū illic ſa pere. qd̓ de cōſilij libertate cōcipit̉ oīno nō eſſe. locꝰ ille manifeſtat. vbi legit̉: qd̓cūqꝫ pt̄ manus tua oꝑare qꝛ nec opus nec ratio nec ſapiētia ſunt apud inferos qͦ tu ꝓpe ras. Porro de potētia que ꝑ libertatē ꝯplaciti dicit̉. euā gelium ſic loquitur. ligatis manibꝰ et pedibꝰ ꝓijcite eos in tenebras exteriores. ¶ Queſtio. lxxv. de libero comꝑatione ad actum. Einde queritur de comꝑatione ad actū. ¶ Et primo d̓ dif ſerētia eius inꝙͣtuꝫ ē cauſa ab alijs cau ſis actuū. ¶ Secūdo vtrū ſit cauſa con tingētiū actuū tm̄. an̄ etiā neceſſarioꝝ ¶ Tercio quoꝝ ſit. vtrū ſit liberū reſpectu interioꝝ et exterioꝝ actuū. an tm̄ interioꝝ. ¶ Quarto quoꝝ actuū ꝓprie et principaliter dicat̉. ¶ Quīto cōcludit̉ tractatꝰ de li. ar. illa qōe. vtrū ſit potētia. ẜm quam attendit̉ me ritum vel demeritum. Nlembrum primum D primū ſic. Ioh̓. damaſ. plura ponūtur genera cauſaꝝ: eſt em̄ ꝓuidētia diuīa cau ſa. natura ſil̓r dr̄ cā. neceſſitas ſiue finis ponit̉ vna cauſa. euentus ⁊ caſus ſil̓r po nūtur cauſe: qūo ergo differt liberū arbitriū ī hoīe ſi eſt cauſa actuū. ab his generibꝰ cauſaꝝ. Et videt̉ ꝙ nō dif ferant. Oēs em̄ actꝰ ꝗ cauſant̉. aut ſemꝑ contingūt. aut frequēter. aut raro: ſꝫ eoꝝ que ſemꝑ cōtingūt cauſa dici tur neceſſitas. eoꝝ v̓o que frequēter natura. vt generati onis augmētatōis et ꝯſimiliū in plātis et aīalibꝰ. eoruꝫ v̓o q̄ raro cauſa dr̄ euentꝰ vl̓ caſus. deus v̓o oīm ē cauſa nec ſunt plures differētie actuū. gͦ nō differt liberū arbi triū inꝙͣtum ē cauſa reſpectu aliaꝝ cauſaꝝ: aut ergo nō eſt cauſa. aut eadē cū aliqua p̄dictaꝝ. ¶ Cōtra. Actꝰ in homīe poſſunt eſſe iuſti vel iiuſti. deo aūt non eſt fas aſcribere actus iniuſtos. nec alicui aliaꝝ cauſaꝝ. ergo aliqui ſunt actꝰ p̄ter iſtos quoꝝ pt̄ eſſe liberū arbitriuꝫ principiū. ¶ Item ſi homo nō eſſet principiū aliquoruꝫ actuū ꝑ liberū arbitriū. ſuꝑflue cōſiliaret. Om̄e em̄ con ſiliū fit actuū gr̄a q̄ ꝑ nos fiūt. Reſtat gͦ. ꝙ hō eſt cā ali quoꝝ actuū ꝑ liberū arbitriū. Hoc em̄ optimū et potiſ ſimū dicit̉ in natura hoīs. ¶ Qd̓ cōcedendū ē. ¶ Ad ob iectū aūt rn̄dendū. ꝙ p̄ter illa q̄ dicta ſūt et ſunt nō ī no bis ſunt cōtingētia ad vtrūlibet que ſūt in nobis. et ho rū eſt hō prīcipiū ꝑ liberū arbitriū. Sic gͦ poſſunt diſtī gui genera cauſaꝝ. aut em̄ eſt oīm cauſa. et ſic eſt diuīa ꝓuidētia. aut nō oīm ſed quorūdā. Si v̓o quorūdā. aut
eoꝝ que ſunt ī nobis. aut que nō ſunt in nobis. que v̓o nō ſunt in nobis: aut ſunt ſemꝑ. et eoꝝ dicit̉ eē neceſſi tas cauſa: aut frequēter. et ſic natura in his inferioribꝰ aut raro et ſic caſus. Que v̓o in nobis ſic liberū arbitri um hn̄t pro prīcipio ſi ꝑ ſe cauſant̉: ſi v̓o ꝑ accidens. for tunā. ẜm quendā modum dictum. ſicut eſt de inuētione theſauri. ¶ Membrum ſecundum Gſecūdum quo querit̉. vtrū ſit cauſa con tingentiū actuū. an etiā neceſſarioꝝ: et vi detur ꝙ tm̄ cōtingentiū. Liberū arbitriū em̄ eſt pt̄as ad oppoſita: ſꝫ pt̄as ad oppoſi Ita eſt cōtingentiū tm̄: gͦ liberū arbitriū eſt cōtingētiu tm̄. ¶ Preterea. ſicut dic aug. ī ench. ſic oportebat hoīeꝫ fieri vt bene velle poſſet et male. ſꝫ hoc ē ꝑ liberū arbitri um. ergo liberū arbitriū in hoīe fuit. quo poſſet homo vtroqꝫ mō agere: ſꝫ qd̓ eſt hmōi. prīcipiū eſt cōtingenti cauſa. gͦ li. ar. eſt cōtingentiū cauſa. ¶ Item Eccī. xv. an̄ hoīeꝫ vita et mors bonū et malū. qd̓ placue̓it dabit̉ illi: ergo liberū arbitriū eſt eoꝝ que ad vtrūlibet ꝑtinent ¶ Cōtra. A libero arbitrio exeūt actus. nō tm̄ qui ſūt in pn̄ti. ſꝫ etiā qui erūt in fut̉o: ſꝫ in futuro erūt actꝰ nece ſarij. ergo liberū arbitriū nō tm̄ eſt eoꝝ ſcꝫ cōtingenti ſꝫ neceſſarioꝝ. ¶ Item Ambro. fidei ſuccedit viſio veri tatis. ſpei ſil̓r tētio ardui. caritatis aūt actꝰ erit dilectō ſūmi boni: ſꝫ hi actꝰ indeſinenter erūt et nō exibunt niſi a libero arbitrio. ergo liberū arbitriū eſt neceſſariorun actuū. nō tm̄ cōtingentiū. ¶ Preterea. nobilius principi um eſt liberū arbitriū. ꝙͣ natura vel neceſſitas ſiue fa tum: ſꝫ illa dicūtur eſſe cauſa neceſſarioꝝ vt ſemꝑ vel vt frequēter. ergo multo fortius liberum arbitriuꝫ. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ liberū arbitriū hūanū de ſe eſt cā cōtir gentiū. ꝙ aūt in futuro erit cauſa neceſſarioꝝ. Hoc ē ex ſuꝑadditōne determīatōis. que eſt a iuſticia cauſe prim retribuētis. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. liberū arbitriū eē nobiliorē cauſam ⁊cͣ. dicēdum ē. ꝙ nobilitas cauſe pt̄ at tendi: vel qꝛ ſibi ſufficiēs eſt ad motū. et hoc mō nobiliꝰ eſt liberū arbitriū ꝙͣ natura in ſuꝑioribꝰ corꝑibꝰ vel īfe rioribꝰ: vel quo ad modū influētie actuum. vt liberū ar bitriū influat neceſſarios actꝰ vel nō neceſſarios: et ſic pt̄ natura eē nobiliꝰ principium. ¶ Membrum tercium. D terciū quo querit̉. vtrū liberū arbitriū ſit liberū reſpectu actuū interioꝝ et exter orū: aut interioꝝ tm̄. Ꝙ reſpectu interio rū et exterioꝝ. videt̉ ꝑ id qd̓ dicit damaſlibere cōſiliat̉. libere iudicat. libere diſponit. libere ag libere īpetū facit. gͦ reſpectu vtrorūqꝫ actuū dr̄ liberun ¶ Cōtra. Ab actu exteriori pt̄ īpediri. liber at̄ dr̄ eo ꝙ ſit dn̄s actuū ſuoꝝ. Un̄ Bern̄. Libeꝝ arbitriū dr̄. eo ꝙ nō tm̄ pt̄ in actꝰ ſuos. ſꝫ ſuꝑ ſe: gͦ libertas nō dr̄ ꝓprie re ſpectu actuū exterioꝝ: ꝗ cogi pn̄t. ſꝫ reſpectu īterioꝝ qu non pn̄t. ¶ Rn̄ſio ꝙ libeꝝ arbitriū dr̄ reſpectu actuuꝫ īterioꝝ. ⁊ reſpectu exterioꝝ vt ab interioribꝰ ꝓcedūt. qꝛ hͦ mō nō pn̄t īpediri: ſꝫ vt exteriores ſūt a v̓tute motiū: corꝑali. ſic pn̄t īpediri: ⁊ hoc mō nō ē libertas reſpectu illorum actuum. ¶ Mlēbrū quartū. D qͣrtū qͦ q̄rit̉. reſpectu quoꝝ actuū ſit j cipalit̓ et ꝓprie liberū arbitriū. Aſſigne at ml̓ti actꝰ a dama. vn̄ dīc libere arbitrio appetit. libere arbitrio vult. libere arbitrio inꝗrit vel ſcrutat̉. libere arbitrio iudicat: libere arbitrio diſponit. libere arbitrio eligit. et libere arbitrio impetu facit. et libere arbitrio agit et oꝑat̉ ſꝑ ī his q̄ ẜm natam ſūt. Cū gͦ plures ſint actꝰ. q̄rit̉ vtrū aliꝗs illoꝝ ſit prīci s ſit ille actꝰ. ¶ Itē q̄rit̉. ſi ē palis ad uē alij ordinē pt̄ ꝗd nō denoīat̉ ab illo vnus prī alis ctꝰ ſcꝫ eli

Queſtio .lxxv.
ſed magis a iudicō vel ſentētia. ¶ Deinde q̄rit̉ de ordīe actuū ꝗ̄ ſūt ex ꝑte rōnis et ex ꝑte volūtatis. ¶ Q at̄ ſit vnꝰ prīcipalis. videt̉ ꝑ hͦ. ꝙ vniꝰ potentie ꝑticularis aut vniuerſalis ē vnꝰ actꝰ prīcipal̓. gͦ ip̄iꝰ liberi arbitrij. Il le gͦ aūt erit pͥmꝰ int̓ iſtos cū ſint ordīati. vel vltīꝰ. vl̓ ali quis mediꝰ Primꝰ nō vr̄. ẜm em̄ hāc enūeratōeꝫ appetē eſt primꝰ act ſꝫ ille ē volūtatis ſiue v̓tutis appetitiue. gͦ nō ē liberū arbitriū: ẜm illā at̄ enūeratōeꝫ qͣ dr̄ ꝙ pͥmo cōſiliat̉. deinde iudicat qd̓ meliꝰ ē. primū ē ꝯſiliari et illd̓ ē rōis prīcipalit̓: nō gͦ ē prīcipalis actꝰ liberi arbi trij. reterea. īꝑfectꝰ actꝰ ē cōſiliari. prīcipalis at̄ de bet ī ꝑfectōe ꝯſiſtē. ergo n̄ ē prīcipalis. ¶ Si v̓o dicat̉ vl timꝰ. hͦ n̄ videt̉. qꝛ vltimꝰ poīt̉ impetū face aut oꝑari: ſꝫ neuter ē prīcipalis. Impetū eī face̓ aut oꝑari ad v̓tuteꝫ obediētie ꝑtinere dicūt̉: nō gͦ alt̓ illoꝝ prīcipalis dr̄ libe rū arbitriū. cū liberū arbitriū ſit potētiſſimū ẜm dama. ¶ Nec vr̄ eē actꝰ mediꝰ. qꝛ actus medij poſt pͥmos ordi nāt̉ et aū vltīos. et quādā habent colligātiam vtrobiqꝫ. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ eligere ē prīcipalis hoꝝ actuū ẜm vnū modū. et hͦ attēdit̉ ꝙͣtū ad illā enūeratōꝫ vbi ꝯſilia ri poīt̉ pͥmū. Qā elige̓ ē primꝰ actꝰ interior ex ꝑte volur tatis. hͦ em̄ ē duobo p̄iacētibꝰ alterū alteri p̄optae̓. ⁊ lic ſit actꝰ volūtatis. nō obſtat ꝙ nō ſit liberū. Eſt eī liberū arbitriū inqͣtū ē int̓ duo. inqͣtū at̄ inclinat̉ ī vnū volū tatis: ẜm at̄ alterā enūeratōꝫ prīcipalis actꝰ liberi arbi trij ē appetere vel velle. ẜm ꝙ velle vel appete̓ ē actꝰ gene ralis. circuiēs oēs alios actꝰ: eſt em̄ libere appete̓ vl̓ vel le ſuꝑ iudicare diſpone̓. et ita de alijs actibꝰ ꝗ enūeran tur. vn̄ ꝙͣtū ad hͦ prīcipal̓ dr̄ actꝰ. Si v̓o q̄rat̉ differētia int̓ appetē et velle pt̄ ītelligi duplicit̓: aut appete̓ ſit finis velle v̓o eiꝰ qd̓ ē ad finē: vel appete̓ iſtiꝰ potētie inqͣtū nō hꝫ. velle v̓o ſit īclinatō ad habēdū. vel vt exeat actꝰ. Ap petere em̄ ē liberi arbitrij creati ꝙͣtū ad hͦ. ꝙ eſt aliqͦ mō materiale et deficiēs: velle v̓o ē eiꝰ ẜm ꝙ ꝯuenit cū deo. In deo em̄ ē velle ſꝫ nō appete̓ ꝓprie. ¶ Deinde q̄rit̉ ſi eli ge̓ ē eiꝰ prīcipalis actꝰ. ꝓpt̓ ꝗd nō denoīat̉ ab illo ſꝫ a iu dicio ſiue arbitrio. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ cū dr̄ liberū ar bitriū ſic̄ dic Boetiꝰ. ē liberū de volūtate iudiciū. hꝫ gͦ in ſe qd̓ ē rōis et qd̓ ē volūtatis: ſꝫ qd̓ ē rōis materialiter qd̓ ē volūtatis formalit̓. Un̄ qd̓ ſubſternit̉ dr̄ arbitriuꝫ ex ꝑte rōis. qd̓ ſupponit̉ dr̄ liberū. et hͦ ē ex ꝑte volūtatis Eligere at̄ ꝓut poīt damaſ. ē pͥmus actꝰ volūtatis pe nes quē attēdit̉ libertas: ẜm at ꝙ poīt̉ ī diffinitōe aug cū dicit̉. qͣ bonū eligit̉. elige̓ reſpicit tā rōem ꝙͣ volūtatē ⁊ ſic ſimpliciter dr̄ actꝰ prīcipalis: denoīat̉ gͦ vt materia liter ab ip̄o iudicio vel arbitro. formalit̓ v̓o ab ip̄o vn̄ eſt liberū. quod ſcilicꝫ eſt electio ⁊cͣ. deinde queritur de ordine. ¶ Deinde queritur de ordine ip̄orum actuum. quoꝝ quidam ſunt ex ꝑte rationis. et quidam ex parte volūtatis: et qͣre ī vna enūeratōe ī prīcipio ⁊ ī vltio poī tur actꝰ volūtatis. ī medio at̄ actꝰ rōis: in altera v̓o qui ſūt rōis prīo. ꝗ ſūt volūtatis ꝯſequēter. ¶ Preterea. ī acti bus rōis ab imꝑfecto ꝓcedit̉ ad ꝑfectū. nō ſic at̄ vr̄ ī acti bꝰ volūtatis. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ in illa enūeratōe vbi pͥmo ponūt̉ appete et velle. ſic fit actuū diſtinctio ⁊ ordo Ut illi actus q̄ ſūt liberi arbitrij. vt ē vniuerſalis poten tia. cuiꝰ actus trāſit ſuꝑ actꝰ et ſuꝑ res. prīo ponāt̉. ⁊ il li ſūt appetere et velle: poſſū em̄ velle et iudicare et diſpo nere. et ita de alijs actibꝰ. ſil̓r eſt de appetere: ſeq̄ntes v̓o actus ꝑtinēt ad liberū arbitriū ex ꝑte rōis. vltimi v̓o ex ꝑte volūtatis operatiue. ¶ In alia diuiſione ponūt̉ actꝰ liberi arbitrij ex ꝑte rōis primo. ⁊ deinde ex ꝑte oꝑatiue volūtatis: et ponūt̉ tres ex ꝑte rōis ꝗ ꝓcedūt ab imꝑfe cto ad ꝑfecti Prīo eſt motus inꝗſitōis de faciēdo vl̓ nō faciēdo ſcꝫ cōſiliū. Secūdo ē iudiciū de faciēdo. Tercio eſt ꝓpoſitū faciēdi. qd̓ dr̄ diſpoſitio: vel pt̄ dici arbitriū Ex ꝑte v̓o volūtatis prīo ē electio. et ille ē ſimplicit̓ mo tus interior. deinde ꝓgreſſus ad motū exteriorē et dicit̉ impetus: de ir e motus exterior et dr̄ vſus. ¶ Nembrum quintum
Oncludit̉ tractatꝰ de li. ar. illa qōe. vtruꝫ ſit potentia ẜm quā attenditur meritum iiij. qui ſanctificat ſe. glo. nō aufert liberū vel demeritum. Quod videtur prīa Ioh̓. arbitriū. ergo nō eſt id in quo eſt meritum. ¶ Item in li bro de ebdomadibꝰ. Motiua boni eſt in libero arbitrio ¶ Item Bern̄. Totum et ſolum opus liberi arbitrij eſt eius meritum ꝙ cōſentit. Unde in cōſentire meritū. ī nō cōſentire demeritum: ergo liberum arbitrium eſt in qͦ ē meritum vel demeritum. ¶ Sed ꝙ debeat eſſe in volūta te. videt̉ Bern̄. in li. de virtutibꝰ ſenſus iſte eſt. penes vo lūtatem reſidet ratō meriti vel demeriti. et hec eſt ratio. nihil eſt tam in poteſtate noſtra ſicut volūtas. ergo vo luntas eſt illud in quo primo attenditur ordo ad deum vltimū em̄ ī trinitate eſt ſūma volūtas patris et filij. pri mū aūt in nobis eſt voluntas creata. Unde ẜm volun tatē debet attēdi meritū vl̓ demeritū. ¶ Preterea. dicit Bern̄. ſola volūtas qm̄ ꝓ ingenua ſui libertate. aut diſ ſentire. aut cōſentire. nulla vi. nulla cogitur nccītate: n̄ ī merito capax eſt iuſticie vel īiuſticie. ergo ē vis penes quā attēdit̉ meritū. ¶ Ꝙ aūt illa vis ſit ratō. videtur ꝑ hoc. ꝙ frenetici. pueri. nō pn̄t mereri. licet voluntatē ha beāt. qꝛ nō habēt vſuꝫ rōis: ergo penes rōem r̄ſidet vis merendi. ¶ Preterea. ī illa diſtīguitur imago dei: mēs em̄ habet imaginem in potentia cognoſcēdi. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ illud penes qd̓ attenditur meritū. ſiue qd̓ eſt capax meriti. attenditur ẜm li. ar. rationem et volū tatem: meritū em̄ eſt. cum cōformatur in actu gratuito ip̄a anima rationalis. que eſt ad imaginem. ex ꝑte mo tiue imagini increate. Unde cōformitas liberi arbitrij eſt ex parte poſſe rōnis. ex ꝑte iudicare: vel arbitrari. vo luntatis ex parte velle ſiue eligere. tollatur em̄ aliquod iſtorū. nō iam dicitur capacitas meriti. Nam ſi nō eſſet poteſtas ex neceſſitate determinata. nō eſſet merituꝫ: ſi iterum ſine iudicio ageret vel appeteret. nō eſſet meritū tunc em̄ nō habentia vſum rationis. que agunt ẜm im petum merentur. Si iterum eſſet iudicium. et nō eēt vo luntas in id. nō eſſet meritum. Reſtat ergo ꝙ penes hec tria attenditur meritū. vt ſic trinitas creata. trinitati increate in actu cōformetur. ¶ Queſtio. lxxvj. de ſinde reſi. Onſequēter dicen dum eſt de ſindereſi. et rōne eiꝰ de cōſe entia. ¶ Circa aūt ſindereſim prīo q̄rit̉ vtrū ſit potētia vl̓ hītꝰ. ¶ Secūdo ſi ſit ratio. vel voluntas. vel differēs ab his. ¶ Tercio vtrum ẜm eam contingat peccare. ¶ Quarto vtrum cōtingat eam extingui vel nō extingui. Nembrum primum D primū. Ꝙ ſit potentia. accipi poteſt ex eo quod dicit beatus greg. ſuꝑ illd̓ ezech̓. faciēs aquile deſuper ip̄oꝝ quatuor. Di 1 cunt pleriqꝫ iuxta platōnē. rōnabilitatem et irrōnabilitatē. iraſcibilitatē et ꝯcupiſcibilitatē. qͣrtaꝫ ponētes ſuꝑ has. quā greci vocāt ſindereſim. cum gͦalie tres ſint potētie. potētia at̄ potētijs cōdiuidat̉. erit ſin dereſis potētia. ¶ Itē ſindereſis ⁊ ſēſualitas ſūt oppoſite ꝙͣtū ad īclīatōꝫ. qꝛ ſic̄ ſēſualitas īclīat rōꝫ ad bo tn̄ſito ria. ita ſindereſis īclīat ad boͣ ſpūalia ⁊ et̓na. ſꝫ ſēſuali tas ē vis motiua ex ꝑte īferiori. erit gͦ ſindereẜ motīa a ꝑte ſuꝑiori. gͦ ē potētia. ¶ Itē. ij. mal̓. Cuſtodite ſpm̄ vr̄m ⁊ vxore adoleſcētie nolite deſpice̓. glo. ꝑ vxorē adoleſcen tie ītelligit legē nat̉alē ſcpͥtā ī corde: ſpūs v̓o dr̄ n̄ aīal̓ ꝑs q̄ n̄ ꝑcipit q̄ dei ſūt. ſꝫ rōnalis ſpūs. ꝗ̄ īterpellat ꝓ nobis gemitibꝰ inenarrabilibꝰ. Eſt gͦ rōnalis ſpūs. de quo lo quit̉ potētia quedā in nobis. que inclinat̉ ī deū. cui ꝯiū

ſindereſis. que ſꝑ ſtimulat ad bonū. gͦ ē potētia. ¶ Cōtra videt̉ ꝙ ſit habitꝰ. ꝓhereſis em̄ et ſindereſis opponi vi dentur. quēadmodū volūtas naturalis et deliberatiua. Sꝫ ꝓhereſis eſt habitꝰ quo informat̉ volūtas delibera tiua. gͦ ſindereſis ex oppoſito erit habitꝰ qͦ informat̉ volū tas naturalis. ¶ Iteꝫ ſindereſis ⁊ fomēs peccati opponū tur: ſicut em̄ fomēs peccati trahit ad malū ex ꝑte carnis ita ſindereſis trahit ad bonū ex ꝑte ſpūs et a malo. ſed fomes eſt incentiuū qd̓dam ad malū p̄ter ſubſtātiā ip̄iꝰ aīme ⁊ quaſi accidēs illi. gͦ ſindereſis erit qd̓dam incen tiuū ad bonū p̄ter ſubſtātiam aīme. ⁊ ita nō erit potētia ſꝫ habitus. ¶ Itē ſindereſis videt̉ eſſe lumē quo potētia illuīatur ad bonū. ſicut habet̉ in primo libro de baptiſ mo ꝑuuloꝝ. ſi rōem ip̄am q̄ adhuc velut quieta et quaſi ſopita. tn̄ inſita. et quodāmō inſemīata in ꝑuulis latet illuīatōem voluerit appellare tanꝙͣ interioris oculi crea tōem. nō reſiſtendū eſt tūc eam fieri cū aīa creat̉. et non abſurde hoc intelligi cū homo venit in mūdū. Sed hoc lumē quid aliud eſt ꝙͣ ſindereſis. cū ſindereſis dicatur ſcintilla cōſciētie. gͦ ſindereſis eſt lumē quo potentia ro nalis illuīat̉: gͦ nō eſt potētia ſꝫ habitus. ¶ Item circa cō gnoſcēda ponebat̉ a ph̓is lumē intellectꝰ. qd̓ vocabant intellectum agentē: pari rōne vel multo ampliori erit lu mē in ꝑte motiua ad oꝑanda. et illud erit ſindereſis: eſt gͦ ſindereſis lumē quo illuīat̉ potētia motiua. ¶ Prete rea. aug. ponit lumē rerū cognoſcendaꝝ. et bonū agen darū eternū: ſꝫ huic eterno rn̄det aliqd̓ lumē intra crea tuꝫ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ ſindereſis nec tm̄ ſona in potētiā. nec tm̄ in habitū. ſꝫ in potentiā habitualē. vt notetur habitus naturalis nō acquiſitꝰ: et rōne potētie poteſt opponi alijs potētijs. ratione v̓o habitꝰ alijs hab tibꝰ vel inclinatōibꝰ. Un̄ eo mō quo eſt potētia. diuidet̉ in rōne ꝯtra alias potētias. ¶ Et ꝑ hoc ſoluet̉ illud qd̓ obiectum ē. ẜm em̄ ꝙ ꝑ aquilā ſignificat̉ diuidet̉ cōtra rōnabilitatē. ꝓut eſt potētia deliberatiua: ſic etiā intelli gūtur alie rōnes obiecte ex illa ꝑte. Ille v̓o rōnes q̄ ob ciūtur ex alia ꝑte. ad habitū naturalē referūtur. ꝙ at̄ eē dicit̉ lumē. hoc intelligit̉ de lumīe īnato. ꝓut cognitō re rū faciēdaꝝ que ꝑtinent ad adeptōem glorie et vitatōeꝫ pene lumē intelligit̉. et hec etiā cognitio habitꝰ natura lis dicit̉. Unde ratio in li. de baptiſmo ꝑuuloꝝ que lu men dicit̉ habitꝰ hmōi nō intelligit̉: et forte illud eſt qd̓ ius rectam dixit rationem. ¶ Nembrum ſecundum. D ſecūdum quo querit̉. ſi eſt ratio vel vo lūtas. vel differens potētia ab his. Ꝙ aūt ſuꝑ Ezech̓. dicit em hāc eſſe quartā. noſe ſit differēs. videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit greg. ī gl. tribꝰ miſcentem. ſꝫ errata corrigētem: ſꝫ vna illaꝝ eſt rō gͦ ſindereſis nō eſt ratio. ¶ Preterea. ratō ſicut dic̄ aug in li. de trini. diuidit̉ in duo. quoꝝ vnū aptat̉ viro alte rū mulieri: ſꝫ in vtraqꝫ ꝑte rōnis ꝯtingit eſſe peccatū. gͦ ī vtraqꝫ ꝑte pt̄ eſſe rectitudo ⁊ nō rectitudo. ſꝫ ip̄a ſindere ſis quātū eſt d̓ ſe. remurmurat pct̄o. gͦ differēs ē ſindere ſis ab vtraqꝫ. gͦ ſindereſis non eſt rō. ¶ Cōtra. videt̉ ꝙ ſit ratio. ꝑ hoc qd̓ dicit̉ ſuꝑ illud. j. Iob. euaſi ſolus vt nūciarē tibi: greg. vnus.i. rōnis diſcretio ad animū re dit. que amiſſa nūciat: vt qd̓ p̄occupata mens ꝑdidit. al flicta recipiat. ſꝫ vnus iſte quis eſt niſi ſindereſis. gͦ ſin dereſis eſt ratio. ¶ Item videt̉ hoc idem ꝑ hoc qd̓ dicit̉ in li. de baptiſmo ꝑuuloꝝ vbi dicit̉. ꝙ ratō inſita ſiue ī ſemīata lumē aīe dicit̉. et hoc lumē ſindereſis noīatur. Itē luc̄. x. abier̄t ſemiuiuo relicto. glo. īmortalitate exu ere. ſꝫ rōis ſenſū abolere nō poſſūt. qn hō ſaꝑe et deū po ſit cognoſcere. Sꝫ id qd̓ tolli nō pt̄ in ꝑte motiua ſinde reſis dicit̉. erit ergo ſindereſis ſenſus ille rōis. ¶ Item iij. de libe. arbi. An om̄e meritū boni oꝑis. nō eſt paruꝫ accepiſſe naturale iudiciū. quo ſapīam p̄ponat errori ⁊ quietem difficultati: ſꝫ hoc nat̉ale iudiciū ē ſinde reſeos: eſt em̄ naturale iudicatoriū ſic̄ dīc Baſilius. Iniacet nō
bis iudicatiuū.i. diſcretiuū vitandi et eligēdi: erit ergo ſindereſis ip̄a ratio cū iudicatiuū in nobis ratio dicat̉. ¶ Ꝙ aūt ſit voluntas. videt̉ ꝑ hoc ꝙ duplex ponit̉ vo luntas a damaſ. naturalis et deliberatiua: Uolūtas at̄ naturalis ē appetitiua virtus eius. qd̓ ẜm naturā eſt. et oīm que nature ſubſtātialit̓ aſſunt cōtentiua: ſꝫ hoc ē ſin dereſis. ergo ſindereſis eſt voluntas. ¶ Iteꝫ volūtas na turalis eſt naturaliter appetitiua boni ⁊ deteſtatiua ma li: ſꝫ hec eſt ſindereſis. ergo ſindereſis eſt volūtas natu lis. ¶ Rn̄detur ad hoc. ꝙ ratio dicit̉ multiplicit̓. Uno modo ẜm ꝙ ratio diuiditur ex oppoſito cōtra ſenſibilem vim. et hoc mō ſinde reſis ꝑtinet ad rōem et dicitur ra tio. ſꝫ ratio ẜm ꝙ ſic dicitur accipitur multipliciter. Nā ratio dicitur cognitiua et motiua. ẜm v̓o ꝙ cognitīa pt̄ dici dupliciter. vel inꝙͣtum eſt iudicatiua credibiliū vl̓ oꝑabiliū. que ꝑtinēt ad bonos mores: vel inqͣtū eſt iudi catiua cognoſcibiliū que nō ꝑtinēt ad mores. et hoc vlti mo mō nō ꝑtinet ſindereſis ad rōem. Primo aūt modo accepta ratio adhuc dicitur dupliciter: vel inqͣtum eſt naturalis. vel inꝙͣtum ē deliberatiua: ꝓut ē naturalis. dicitur ſindereſis. ſꝫ nō ꝓut eſt deliberatiua. ¶ Per hec patet ſolutio ad ea que obijciebantur. Nā ratio contra quā diuidit̉ ſindereſis ſic̄ dīc greg. dicit̉ rō de liberatīa et de hac cōcedimꝰ. ꝙ ip̄a nō ē ſindereſis: et ꝑ hoc patet ſolutio ad primū. ¶ Sil̓r ⁊ ad ſcd̓m. Nā cū diuidit aug. rōem in duas portōes: ſcꝫ ī ſuꝑiorē et īferiorē. accipit ra tionē ꝓut eſt deliberatiua et hoc patet ꝑ hoc ꝙ dicitur. ꝙ ẜm vtranqꝫ portōem ꝯtingit peccare. Nō em̄ rō pec cat inꝙͣtuꝫ nat̉alis. ſꝫ ſolū inqͣtū eſt deliberatiua. ¶ Ad hoc aūt ꝙ q̄ritur vtrū ſit volūtas. dicēdū ꝙ ſic̄ rō dicit dupliciter ſimilit̓ et volūtas ſcꝫ naturalis et deliberati ua: ſindereſis aūt eſt eadē cū volūtate naturali. ſꝫ non eſ idem qd̓ volūtas deliberatiua. Voluntas tn̄ naturalis ꝯn̄ior eſt ꝙͣ ſindereſis. Nā volūtas naturalis ſe extēdit ad ea que ſunt meriti vel premij: et ad ea que nō ſūt me riti vel premij. ſindereſis aūt coartatur ſolū circa ea que ſunt meriti vel premij. ¶ Membrū terciū. I D terciū quo querit̉ de ſindereſi. Utꝝ ẜn eam ſit peccare. ꝙ ſic videt̉. qꝛ idem ē ſin dereſis qd̓ cōſciētia. Un̄ greg. ſuꝑ Ezech̓ hanc ꝯſcīam cū impiꝰ ī ꝓfundū peccatoꝝ venerit. videmꝰ p̄cipitari: et loꝗtur de ſindereſi: ſꝫ ẜm cō ſciam ē peccare. ergo et ẜm ſindereſim. ¶ Itē aīma tota punit̉. et pena eterna nō de betur niſi pct̄o: ergo cū d̓mis ꝯſcīe ſit pena. ergo ī ea ē pct̄m. et ita ī ſindereſi. ¶ Itē cō ſciā dr̄ erronea. Hoc at̄ nō eſſet niſi erraret ſindereſis. ergo ſindereſis errat: ergo ẜm eā cōtingit peccae̓. ¶ Itē ꝯtraria nata ſūt fieri ī eadē vi: ſꝫ v̓tus et vitiū ſūt ꝯtraria ergo ſūt nata in eadē vi eē virtus. Sꝫ v̓tus q̄ ē donū ſapi entie. eſt nata eſſe in eadē vi aīe: et ita in ſindereſi: ergo eſt pct̄m ī ea. ¶ Cōtra. remurmurare pct̄o et conſentire ſunt oppoſita. ergo cū vnū ꝑ ſe ſit ip̄iꝰ ſindereſis. ſcꝫ re murmurare pct̄o: reliquū ſcꝫ cōſentire pct̄o nō erit eiꝰ. ¶ Itē ſindereſis ⁊ fomēs ſe habēt ꝑ modū oppoſitōis. qꝛ cōtrarias hn̄t inclinatōes: fomēs ſemꝑ ad malū. ſindere ſis ſemꝑ ad bonū: ſꝫ pct̄m ē ẜm fomitē. ergo et ẜm ſinde reſim ē meritū: ergo nūqͣ peccat. ¶ Itē ſindereſis reſpi cit bonū et malū ẜm differētias ꝯn̄es. hͦ eī ē eiꝰ differen tia ad ea q̄ ſūt potētie deliberatīe. ſꝫ pct̄m cū ſit circa opꝰ ē in ſingl̓aribꝰ ex amiſſiōe bonoꝝ ⁊ trāſgreſſiōe maloꝝ. ergo nō ē ī ſindereſi pct̄m. ¶ Rn̄dendū. ꝙ nō ē ẜm ſinde reſim peccae̓. ¶ Ad hͦ qd̓ obijcit̉. ꝙ videmꝰ eā p̄cipitari ⁊cͣ. Rnſio ꝙ p̄cipitari dr̄ duobꝰ mōis. Uno mō dr̄ p̄ci pitari ruere ī pctm̄ ⁊ cade̓ a ſtatu gr̄e. et hͦ mō ſolū libe rū arbitriū dr̄ p̄cipitari. Alio v̓o mō dr̄ p̄cipitari. retar dari a ſuo effectu ſiue nō cōſeꝗ̄ ſuū effectū. ⁊ hͦ mō dr̄ pre cipitari. Eſt eī duplex effectꝰ. ſcꝫ illuīare ad bonū. et re trahere a malo remurmurādo. Cōtra pct̄m ſiue etiā ſti mulare ad bonū ꝙͣtū ad primū effectū. dr̄ obnubilari ꝑ

Queſtio .lxxvij.
peccatū. cum ſcꝫ aīma nō cōſequit̉ effectū illuminatōis itari dicit̉. cū aīa ꝑ eā nō retrahi ꝙͣtum ad ſecūdū ir a malo. ¶ Ad ꝙ licet tota aīma punia tur. nō tn̄ ẜm unit̉ pct̄m. Dicit̉ em̄ puni ri aīa: nō ſolū s ꝙ prīcipalit̓ peccat ſcꝫ volūtatis vel liberi arbitrij: ſꝫ eius rōne ꝙ ordinat̉ ad illud. Licet aīa puniat̉ ex ꝑte ſindereſis. qꝛ nō pt̄ cōſequi actū eiꝰ tn̄ in ſindereſi ē peccatū. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ ꝯſcien tia habet reſpectū ad id qd̓ ſupra eſt. ⁊ ex illa ꝑte nō di citur erronea: habet etiā reſpectū ad illud qd̓ inferiꝰ ē. ſiue qd̓ accipit ab īferiori: et ex illa ꝑte dicitur erronea. ſꝫ tn̄ nō ꝑtinet ad ſindereſim. ¶ Utrū aūt cōſciētia ſit idē qd̓ ſindereſis. tractabit̉ poſtea in queſtiōe de cōſcientia. ¶ Ad quartū dicēdum. ꝙ donū ſapiētie et alij habitꝰ gr̄a tuiti. nō ſunt in ſindereſi. ſꝫ in ſup̄ma ꝑte rōnis. inqͣtum eſt deliberatiua: illa at̄ nō ē eadē in ſindereſi ſic̄ dictū eſt ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝓ alia parte dicēdū. ꝙ cū dicit̉ ꝙ peccatū eſt ẜm fomitē. hoc pt̄ intelligi dupliciter: ſcꝫ for naliter vt in ea ſit peccatū ſic̄ in ſubiecto. et hoc mō nō eſt peccatū ẜm fomitē. nec meritū ẜm ſindereſim. Ul̓ po teſt intelligi taliter. vt ſcꝫ fomes ſit cauſa pct̄i ſiue incli nans ad peccatū. et hoc mō dicit̉ eſſe peccatū ẜm fomitē et meritū ẜm ſindereſim: ſꝫ nō ideo peccatū ẜm ſindere ſim. qꝛ neuter illoꝝ modorum poteſt dici peccatum ẜm ¶ Nembrum quartum D quartum qͦ querit̉. vtrū ſindereſis poſ ſit extīgui ꝙ aūt ita. videt̉ in hereſiarchis quibꝰ cōſciētia dictat ſubire martiriū pro fide ſua defendēda. Sed hic ē error pecca ti. gͦ nō remurmurat in eis ſindereſis cōtra pct̄m. ¶ Itē in glo. ſuꝑ ezech̓. Cum impiꝰ in ꝓfundū pctōruꝫ vene rit. videmus locū ſuū amittere. Sꝫ ꝗd eſt locū ſuū amit ſꝑ eē ꝯtra pct̄m. cū gͦ oīno in damnatis irre tere. niſi n cuꝑabilit̓ ſit p̄cipitata. ī eis erit extincta. ¶ Itē hiere. ij. Filij mempheos et caphneos cōſtuprauerunt te vſqꝫ ad verticē. glo. Malignꝰ ſpūs de mēbris inferioribꝰ vſꝫ ad verticē ꝑtingit. qn̄ caſtā celſitudīeꝫ mētis diffidētie mor bus corrūpit: ſꝫ celſitudo mētis dr̄ ſindereſis gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē ſuꝑ illud psͣ. Corrupti ſūt et abhomīabiles facti ſi priuati. ſꝫ q̄dā vis aīe ē ſindereſis. ergo ⁊c̄ glo. oī vir. ¶ Itē ſindereſis et fomēs. ſe hn̄t ꝑ modū oppoſitōis ꝓpt̓ diuerſas inclinatōes: ſꝫ ex toto p̄t fomēs extingui ꝑ gr̄e āplitudīem. vt ī bt̄a v̓gīe. gͦ ꝑ cumulū malicie ſindereſis poterit ī aliqͦ reproboꝝ extigui. vt ī antixp̄o. ¶ Cōtra hͦ ē qd̓ dr̄ vltīo yſa. Uermis eoꝝ n̄ moriet̉. d̓mis at̄ ille ē re ſcīe. gͦ n̄ extīguit̉ ſindereẜ ī dānatis. ¶ Itē. v. ſap̄. dr̄. ſe pnīaꝫ agētes. ꝗd ꝓfuit nob̓ iactantia ¶ Ii dr̄ luc̄. xvj. vbi petijt diues vt mitte ret̉ l i tactꝰ refrigeriū ſētiret: ⁊ nū h. ne veīi ciaret locū torm̄toꝝ. glo. r̄pro boꝝ m̄ ſua eruo utilit̓ ad dilectōꝫ. vt et̄ ſu h̓ di ta diligerent. nec ſe amabāt os ſ n̄ vr̄ ī dānatis ſidereſis extīcta pet Iti de li. n̄ ē ibi aliꝗd ſaꝑe niſi ma la q̄ ta rāt̉. ūt penitē q̄ facta ſūt: nūꝗd at̄ in tormētis n̄ ē penite. aut peniteri male n̄ ē ſaꝑe. gͦ ī dāna tis ē et̄ aliꝗs actꝰ ſindereſis. ¶ Itē hiero, ſcintilla ꝯſcīe ī chaym nō extīguit̉ ſic̄ hēt̉ ſuꝑ ezech̓. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ n̄ ex toto extīguit̉ ſindereſis et̄ ī dānatis. remanet em̄ aliꝗs actꝰ. No yſūt ꝗdā effectꝰ ſindereſeos ꝙͣtum ad inſtīctū boī et diſplicētiā mali. Et hͦ duplicit̓. vel in collatōe ad penā vel p̄ter. Dicēdū gͦ. ꝙ ꝙͣtū ad inſtīctum boī et diſplicētiā mali culpe. abſolute extīcta ē ſindereẜ ī dyabolo ⁊ ī dānatis. Scd̓m v̓o certū modū n̄ ē extīcta et hͦ r̄manet ad penā. qd̓ pꝫ ꝑ alterā ꝑtē glo. luc̄. xvj. ſer uat̉ diuiti ad penā ⁊ cognito pauꝑis quem deſpexit. et memoria fratrū qͦs reliꝗt. vt de viſa gl̓ia deſpecti. ⁊ de pena inutiliter amatoꝝ ar liꝰ torqueat̉. Et de hac dr̄ in fi. yſa. Uermis eoꝝ nō priet̉. Habēt gͦ diſplicētiam
mali in collatione ad penam. qd̓ patet ex petitōne illiꝰ diuitis. petijt em̄ vt hic nūciaretur fratribꝰ. ne in hunc locum veniūt tormentoꝝ. hoc eſt. ne digna faciat penis eternis: et hoc eſt opus ſindereſeos. cui diſplicet maluꝫ in collatione ad penā. ¶ Ad primo obiectū dicēdū ꝙ cō ſciētia ſiue ſindereſis dicit̉ amittere locum ſuū. qꝛ retar datur a ſuo effectu. ſiue nō cōſequit̉ effectum. qui eſt re trahere a malo vel trahere ad bonum. nō qꝛ non habea aliquem actū. ¶ Ad hoc quod obijcitur de hereſiarchis Dicendū ꝙ nō oīno in ip̄is extinguit̉. ſꝫ ꝓpter depraua tionem liberi arbitrij nō ſentitur actꝰ eius. In inferno aut magis ſentietur quia erit eis in penam. eo ꝙ nō po terit cōſequi effectū ſuū qui eſt retrahere a malo vel tra here ad bonū. et habebit ibi remorſum conſcientie ſibi manifeſtum. d terciū dicendū. ꝙ celſitudo mentis nō dicit̉ ſindereſis ſꝫ fides. que ē in ſuꝑiori ꝑte rōis. U aīa dicit̉ corrūpi vſqꝫ ad verticē qn̄ integritas fidei ī ea corrūpit̉. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉. ꝙ erūt om̄ī vi rōis pͥnati ſic̄ in glo. ſuꝑ illud psͣ. Corrupti ſunt et abhomīabiles facti ſunt ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ratio dicit̉ ibi vis aīe delibera tiua. vn̄ nō ſuppoīt ꝓ ſindereſi. ¶ Ad vltimū dicendū ꝙ nō eſt ſimile de fomite ⁊ ſindereſi. Nam ſindereſis natu raliter eſt in homīe et potentia naturalis. illud aūt qd̓ nature ē. nō pt̄ ex toto amitti ꝑ pct̄m. ſꝫ fomes accidētali ter eſt in aīa. vn̄ pt̄ extingui ꝑ gr̄e excellētiā. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ d̓ chaym dicēdū eſt. ꝙ aliter eſt ī viatore. ⁊ ali ter ī dānato. Na in viatore ſtimulat ad bonū. et poteſt dum eſt viator hr̄e effectū in illo: et ſimilit̓ de retrahēdo a malo. ſꝫ in dānato nullū poteſt hmōi elicere effectū: et ideo qͦ ad hos effectꝰ dicit̉ extīgui ī damnato. nō aūt in viatore: licet em̄ chaym deſperaret ex libero arbitrio. tn̄ potuit dū erat viator n̄ deſperare. et ita aliquē vſum po tuit elicere ſindereſis. ¶ Queſtio. lxxvij. de cōſci enti Onſequēter quere dū ē d̓ ꝯſcīa. ¶ Prīo an ſit potētia vl̓ ha bitꝰ. ¶ Scd̓o ſi ſit hītꝰ. vtrū nat̉al̓ vel ac ꝗſitꝰ. ¶ Tercō ſi ſit hītꝰ nat̉al̓. vtrū ſit ꝯgnitiuꝰ vl̓ motiuꝰ. ¶ Quarto. vtrū ſit ſꝑ ī actu. ¶ Quīto vtrū ſit idem qd̓ lex naturalis. ¶ Se xto vtrū ſit idē qd̓ ſindereſis. ¶ Membrum primum D Ꝙ n̄ ſit potētia. vr̄ ſic. qꝛ ꝯſcīa dr̄ erronea et recta. trāqͥlla ⁊ ꝑturbata. ſꝫ iſta nulli potētie ꝯueniūt. gͦ ꝯſcīa n̄ ē potētia. Itē ꝯſcīa eſt ſcīa qͣ aliꝗs ſibi ꝯſciꝰ ē: ſꝫ ſci entia n̄ ē potētiā ſꝫ habitꝰ. gͦ ꝯſcīa ē habitꝰ. ¶ Ꝙ at̄ n̄ ſit videt̉. qꝛ ꝯſcīa ī dānatis ē pena. ſꝫ nullꝰ habitꝰ ē eis pena gͦ ꝯſcīa nō ē habitꝰ. ¶ Itē ꝯſcīa dr̄ aliqn̄ mūda. aliqn̄ im mūda: ſꝫ nullꝰ habitꝰ īmūdus aliqn̄ pt̄ eē mūdꝰ. nec ecō uerſo. gͦ cōſcīa nō eſt habitꝰ. ¶ Itē videt̉ ꝙ nec ſit poten tia nec habitꝰ. dicit em̄ damaſ. ꝙ cōſcīa ē lex nr̄i ītellectꝰ ſꝫ lex nō dr̄ potētia vel habitꝰ. gͦ nec cōſcīa. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ cōſciētia triplicit̓ accipit̉. Aliqn̄ em̄ accipit pͦ eo ꝙ cōſcīꝰ. et ſic cōſciētia nec ē potētia nec habitꝰ. ſic iec ſcibile in aīma ꝓprie dr̄ potētia vel habitꝰ: ⁊ ſic acci pitur a ioh̓. damaſ. cū dr̄ ꝯſcīa lex nr̄i ītellectus. Aliqn̄ v̓o ꝓ acipit̉ eo quo cōſcij ſumus. et ſic dicitur habitus. quo ſcꝫ cōſcimus. et ſic ꝓcedebat ſcd̓a obiectio. que dice bat ꝙ ꝯſcīa eſt ſciētiā. Tercō mō accipitur cōſcientia ꝓ ip̄a potentia. habēte vel recipiēte illud qd̓ cōſcimus: ẜm ꝙ dicitur. ꝙ lex mentis nr̄e ſcripta eſt in cōſcientia: et ſic dicitur conſciētia. naturalis potentia aīme. ¶ Ad hoc qd̓ obijcitur. ꝙ ꝯſciētia dicitur eſſe erronea vel tran quilla. mūda vl̓ īmuda. qd̓ n̄ conuenit naturali potētie. Dicendum. ꝙ conſcientia accipitur ibi ꝓ habitū acqui ſito. ꝗ ſcꝫ relinꝗtur in aīa ex eo qd̓ ꝯſcit̉. vn̄ ꝯcedo ꝙ ẜm

hunc modū nō dicitur potentia primo et principaliter. ¶ Quod aūt obijcit̉ ꝙ cōſcientia in damnatis eſt pena. dicendū ꝙ conſciētia accipit̉ ibi ꝓ afflictōne conſequen te. nō ꝓ habitu vel ꝓ potentia. Cū aūt dicit̉. ꝙ cōſciētia dicitur eſſe mūda vel immūda. accipitur ꝓ potētia q̄ di citur aliqn̄ mūda adueniēte gratia. aliqn̄ immūda ad ueniente culpa: et ſic patet ſolutio ad omia obiecta ꝑ di ſtinctōem cōſcientie ſupradictam. ¶ Nembrum ſecundum D ſecūdū qͦ querit̉. vtrū cōſciētia ſit habi tus nat̉alis vel acꝗſitꝰ: et videt̉ ꝙ ſit hītꝰ I acꝗſitꝰ. qꝛ ꝯſcīa aliqn̄ ē md̓a aliqn̄ īmūda ſꝫ he differētie cōtrarie n̄ inſunt ei a natu ra. ſꝫ potius ab acꝗſitōne: qꝛ qd̓ naturalit̓ ei ineſt ſemꝑ ineſt et a prīcipio. cōſcientia aūt non ſemꝑ eſt ſub hmor differētijs. gͦ nō videt̉ eſſe habitus naturalis ſꝫ potiꝰ acꝗ ſitus. ¶ Itē nō pt̄ quis habere ꝯſcīam alicuiꝰ rei. quam prius nō habuit. ſicut pꝫ de iudeis: qui an̄ datōeꝫ legis nō habebāt ꝯſcīam de īmūdis. ſꝫ poſt datōem habebant vel habere debuerūt: ꝯſcīa gͦ incipit eē de aliꝗbꝰ de ꝗb nō fuit. ſꝫ habitꝰ naturalis ſemꝑ eſt de his de quibꝰ eſt. gͦ vt prius. ¶ Contra ioh̓. damaſ. dicit ꝯſcīam eſſe legē nr̄i intellectꝰ. ꝓut legi mētis repugnat lex carnis: ſꝫ lex carnis eſt in homīe ꝙͣcito homo incipit eſſe. ꝙͣcito enim aīa ꝯiūgit̉ carni. habet homo legem carnis: vn̄ qꝛ ex cō iūctione ad carnē habet hō legē carnis. ideo eā hꝫ ꝙͣcito incipit eſſe: cū gͦ lex mentis inſit aīme a ſua creatōe. ptꝫ ꝙ multo fortiꝰ debet hr̄e hō legem mētis ꝙͣcito incipit eē gͦ et ꝯſcīaꝫ. cū hec dicat̉ illa: ſꝫ qd̓ ineſt homī a principio et eſt habitus. eſt habitꝰ naturalis. gͦ ꝯſcīa eſt habitꝰ naͣ turalis. ¶ Item Ro. ij. cū gentes que legē nō habēt. na turaliter ea q̄ legis ſunt faciūt. ip̄i ſibi ſunt lex. glo. etſi gētiles nō habēt legē ſcriptā. hn̄t tn̄ legē naturaleꝫ. quā ꝗſqꝫ intelligit ⁊ cōſcius ē. ꝗd ſit bonū et ꝗd malū: ſꝫ hmōi lex naturalis habitꝰ ē nat̉alis. gͦ et ip̄a ꝯſcīa. qꝛ ea ꝯſci eſt. ꝗd ſit bonū et quid ſit malū. ¶ Reſpōdendū ſic̄ ſcīa accipit̉ ẜm actū ⁊ ẜm habitū. Scd̓ꝫ actū qn̄ aliꝗs hab ſcīam actualit̓ alicuiꝰ ſcibilis. ⁊ actualit̓ ꝯuertit̉ ſuꝑ il lud. Scd̓m habitū. qn̄ etſi habeat ſcīam alicuiꝰ ſcibilis nō tn̄ cōuertit̉ actualit̓ ſuꝑ illud. Similit̓ et ꝯſciētia q̄ ſe ſcīam includit. pt̄ accipi ẜm actū ⁊ ẜm habitū. Un̄ cō ſciētia ē talis habitꝰ. a qͦ pt̄ elici actꝰ ꝗ nō prius fuit eli citus: nihilominꝰ tn̄ habꝫ ſemꝑ aliquē actū ẜm habitū etſi nō ẜm actū. vt poſt videbit̉. ꝓut gͦ accipit̉ ẜm habi tū. bene cōcedimꝰ ꝙ eſt habitus naturalis. ſed ꝓut ẜm actū acquiſitus. Un̄ bene cōcedimꝰ. ꝙ hmōi differentie mūdum et immūdū ⁊ ſic de alijs differētijs. nō ſunt diffi rentie cōſcīe ꝓut eſt habitꝰ naturalis. ſed dic ꝓut acce ptōem iuxta habitū naturalē. et hoc ꝓut ſe tenet ex ꝑte ratōnis: et iterū ꝯſcientia de ſe dicit duo. ſcꝫ ſcīam. et ſic poteſt dicere habitū naturalē vel poteſt dicere aſſociati onem rōne eius ꝙ dicit cū. et ſic recipit errorē et poteſt dicere habitum acquiſitum. ¶ Nembrum tercium. D terciū quo querit̉. vtrū ſit habitꝰ cogn tiuꝰ vel motiuus. et videt̉ ꝙ motiuus. ꝑ hͦ ſ īmiſſio ꝑnitioſi hoc eſt lex peccati ſuꝑue ꝙ dicit damaſ. ꝙ ꝯſcīa eſt lex nr̄i intellectꝰ niens mēbris carnis ꝑ eā ſe nobis īmittit. et ſubdit̉. Cō ſciētia ꝯgratulat̉ legi dei ſcꝫ mādato. lex aūt peccati ſcꝫ immiſſio ꝑ legē q̄ eſt in mēbris. ſcꝫ ꝑ corꝑis ſurrectōem et motū et irrōnalem ꝑtem aīme. repugnat legi intelle ctus mei: ex qͦ apparet. ꝙ damaſ. dicit ꝯſcīam eſſe legem mētis. ꝓut eī opponit̉ lex carnis. ſꝫ lex carnis motiua ē. et ſemꝑ inclinat ad maluꝫ. gͦ ꝑ oppoſitū ꝯſcīa que eſt lex mētis in bonū: et ita cōſcīa cū ſit habitꝰ. erit habitꝰ mē tis. ¶ Ad idem delectabile ⁊ penale attēdunt̉ penes vo luntatē. Un̄ delectabile dicit̉ qd̓ eſt cōſonū volūtati. pe nale qd̓ non eſt cōſonum: ſꝫ delectabile ⁊ penale attendū
tur circa cōſcīaꝫ. Un̄ ſuꝑ illud. ij. ad Corin. j. Gl̓ia nr̄a hec eſt. teſtimoniū ꝯſciēte nr̄e. glo. ſicut impijs ē mag pena cōſciētia. ita pijs gaudium eſt: ergo cōſciētia eſte ꝑte voluntatis et cum ſit habitus. erit habitꝰ me ¶ Contra. cōſcientia ponit ſciētiam: ſꝫ ſciētia determī habitū cognitiuū. gͦ et ꝯſciētia. hoc idē arguitur ꝑ ſimi qꝛ cum dicitur iſte homo eſt cōſcius ſecretoꝝ huiꝰ hoīs ſenſus eſt. ꝙ ille nouit ſecreta illiꝰ. Unde ꝯſcius dicit in ꝓpter aliquā ꝯn̄em noticiā. et ita cōſcius ponit cogni nem. gͦ et ꝯſcientia: gͦ eſt habitus cognitiuus. ¶ Item. j. Corin. iiij. Nihil mihi cōſcius ſuꝫ. nō eſt ſenſus nō ma ueor ad peccatū. ſꝫ potius nō cognoſco me eſſe in pecca to. Unde glo. ibidē. in nullo me remordet cōſciētia mea. quare ꝯſcīa nō erit habitꝰ motiuus ſꝫ potius cognitiu ¶ Item corrigere cōſiliari et hmōi ad cognitōꝫ ꝑtinent corrigere em̄ magr̄i eſt. cōſiliari ſapiētis: ſꝫ iſta ad coc tōeꝫ ꝑtinent. Unde ī glo. ſuꝑ primuꝫ Ezech̓. vbi loqui de cōſcientia dicit̉. ꝙ putāt ip̄am errata corrigentem. e ita ad cognitōem ꝑtinet. ¶ Item Eccͣs. vij. ſcit cōſciē tua. qꝛ et tu crebro maledixiſti alijs. et ita cōſciētie ē ſci re. et ita vt prius. ¶ Hoc ideꝫ arguit̉ ex hoc. quod dic ī glo. qua iudice nemo abſoluit̉ nocens: ex qͦ apparet. ꝙ iudicare ad cōſcīam ꝑtinet. ſꝫ iudicare cognoſcentis eſt. et ita vt prius. ¶ Rndendū. Eſt habitꝰ pure cogniti ſicut habitus huiꝰ principij: om̄e totum eſt maius ſua ꝑ te: et eſt habitus pure motiuus. ſicut eſt habitꝰ virtutio et eſt habitꝰ qui nō ſolum eſt cognitiuꝰ. ſꝫ etiam incline tiuus in motu. ſicut in ꝓſecutione boni aut fuga mali: ⁊ talis habitus eſt cōſciētia. Un̄ nō debemꝰ ponere cōſciē tiam ſub vno habitu tm̄ ſꝫ ſub duobꝰ. ẜm ꝙ dicit ph̓s. ꝙ peccant qui ponunt ſub vno genere ea que ſunt ſb̓ di ſis. ſicut ē d̓ conſcientia. qꝛ rōne cognitōnis ordinat̉ ſu habitu cognitiuo. ratione eius ꝙ ordinat ad ꝓſecut boni et fugam mali. ordinat̉ ſub habitu motiuo: et ꝓu eſt habitus naturalis nō dicit̉ mala cum eſt de malo. v bona cū eſt de bono: tn̄ ꝓut dicimꝰ acceptōem quan ratōnis. recipit aliqͦ modo iſtas differentias. rectū erro neū. ⁊ alias hmōi. ẜm ꝙ dictū fuit ſuꝑiꝰ. ẜm ꝙ ītellect ſemꝑ eſt rectus. ratio aūt recta et nō recta: ſic cōſciētia ꝓut ē habitꝰ nat̉alis. ſemꝑ ē recta: ꝓut v̓o dicit accepti onē quādā rōnis. pt̄ dici qn̄ꝫ recta qn̄ꝫ nō recta. ¶ Ad il lud qd̓ primo obijcit̉. ꝙ lex carnis ſolū ꝑtinet ad motiuā et nō ad cognitiuā. gͦ ⁊ lex mētis q̄ ei opponit̉: dicēdū ꝙ nō ē oīno ſil̓e. qꝛ lex mētis ſemꝑ dirigit ip̄am motiuaꝫ ꝑ cognitiuā. ſꝫ lex carnis ſine p̄cedēte cognitōe pt̄ mouere et aliqn̄ p̄cedēte cognitōe: quēadmodū em̄ fomes ē pena le inflictū ex primo pct̄o. ſil̓r lex carnis q̄ ip̄m dirigit: et ideo ſeip̄a ſine p̄cedēte cognitōe. pt̄ dirigē ip̄aꝫ motiuaꝫ in malū. et ideo accidit. ꝙ ip̄am p̄cedit aliqn̄ cognitio: ſꝫ eēnalit̓ exigit̉ cognitō ad hͦ: vt lex mētis dirigat in Un̄ prīo reſpicit ꝙ eſt intellectꝰ. poſtmodū mediante hͦ ꝙ eſt voluntatis. et ideo etiā appellatur lex mentis ab eo ꝙ eſt memīſſe q̄ ſunt facienda. ¶ Ad hͦ gͦ qd̓ obijcit̉. ꝙ lex mentis opponit̉ legi carnis: dicimꝰ ꝙ ſolūmō opponitur ei ex ꝑte qua ē motiua ī bonū. et nō ex ꝑte qͣ ē cognitiua Un̄ ex illo nō pt̄ cōcludi. ꝙ nō dicat rōem motiui. ſꝫ non ſolū ꝙ dicat rōem cognitiui. et hoc bn̄ ꝯcedimꝰ. ¶ Ad ſe cūdū dicīꝰ. ꝙ cū dr̄ ꝯſcīa ē pena aut gaudiū ꝙ nō dicit̉ ꝑ eēntiā. ſꝫ ſolū ex ꝯſequēti. Un̄ ip̄a diſponit ad hͦ vl̓ ad il lud. ẜm ꝙ diuerſimode ē in diuerſis. quēadmodū cogn tio diſponit ad motū. Un̄ qn̄ꝫ accidit. ꝙ aliꝗs hn̄s ꝯſcīe tiā de malo affligit̉. et hn̄s cōſcīam de bono delectat ⁊cͣ ¶ Nembrum quartum D quartū quo querit̉. vtrū cōſcīa ſꝑ ſit in actu ſuo. qd̓ videt̉. qꝛ ignis materialis ſꝑ eſt ī actu ſuo. Un̄ ꝙͣdiu ē ignis. ſꝑ hꝫ ali quē actū: ſꝫ cōſcīa dicitur eē ignis. xxviij. Ezech. ꝓducam ignem de medio tui: glo. oīa q̄ edifica ſti male cōſcientie ignis aſſumet. Un̄ prīo ezech. in e dicit̉ ſindereſis ſcintilla ꝯſcīe. gͦ ſicut ignis ita et con entia ſemꝑ erit ī actu ſuo. ¶ Preterea. etſi pōderoſū nō

Queſtio .lxxviij.
ſemꝑ ferat̉ deorſum. nihilominꝰ ſemꝑ inclinat̉ ad hͦ vt deorſuꝫ ferat̉. vn̄ ſꝑ eſt ſub actu ſue inclinatōis natura lis. Sed inclinare libeꝝ arbitriū ad fugiendū malū. ⁊ ꝑſequendū bonū. eſt actus ꝗ ineſt ꝯſciētie a natura: nō ico mouere libeꝝ arbitriū ad hͦ aūt ad illud. qꝛ libeꝝ arbitriū n̄ pōt moueri ad hͦ aūt ad illud ſine ꝓprio cō ſenſu: ꝯſciētia gͦ ſemꝑ erit ſub hmōi actu. ⁊ ita ſꝑ erit ī ſuo actu. ¶ Cōtra. ꝯſciētia eſt ſciētia. ſcīa aūt habitꝰ ē. habitꝰ aūt n̄ ſemꝑ e in actu: gͦ ꝯſcīa n̄ ſꝑ ē ī actu. ¶ Itē ꝯſcīa n̄ efficit actu in ꝑuulis. gͦ cuꝫ ꝯſcīa ſit ī ꝑuul̓. eo. naturalis ē. n̄ ſꝑ eſt in ſuo actu. ¶ Rn̄dendū. ꝙ etſi na appareat actꝰ ꝯſcīe in ꝑuulis. tn̄ in adultis ſꝑ apparet ī ſuo actu: ſꝑ.n. ſtimulat in adultis libeꝝ arbitriū ad bo nū vel ad malū. lꝫ ipſum n̄ ducat ad ꝯſenſuꝫ. hͦ enī n̄ eſt actus eius. ¶ Ad aliud v̓o dd̓m ē. ꝙ lꝫ ꝯſcīa ponat ſci entiā. ſcīa habitū: nihilominꝰ ꝯſcīa ſꝑ ē in aliqͦ actu. ꝗa ꝗdaꝫ habitꝰ pōt ſꝑ eē in actu aliqͦ. ⁊ ꝗdaꝫ nō ſemꝑ ē. de primo aūt genere eſt ꝯſciētia. ¶ Nembꝝ quintum Dquintū quo querit̉. vtꝝ ꝯſciētia ſit idē qd̓ lex nat̉alis. Et videt̉ ꝙ n̄. lex.n. natu ralis n̄ eſt deponibilis. ſꝫ ꝯſcīa ē deponi bilis. vn̄ hn̄ti ꝯſcīaꝫ erroneā dr̄. depone Ioſcīaꝫ tuā. gͦ lex naturalis n̄ ē ideꝫ cū ꝯſcīa. ¶ Pret̓ea. uoꝝ ſunt diuerſe drn̄tie. ipſa ſunt diuerſa: ſꝫ hꝰ ⁊ illiꝰ ſunt diuerſe drn̄tie. n enī lex recipit iſtas drn̄tias mū dū ⁊ immūdū. ⁊ ita de alijs. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item Io. dam̄. lex dei intellectū nr̄m attrahit ad ſeipſaꝫ ⁊ pingit nr̄aꝫ cō ſcientiā. ⁊ ita vt prius. ¶ Cōtra. Roma. ij. cū. n. gen tes ⁊cͣ. Glo. etſi gentiles n̄ hēant legem ſcriptā. hn̄t tn̄ legē naturalē. qͣ quiſqꝫ intelligit ⁊ ſibi ꝯſcius ē. quid ſit bonū ⁊ ꝗd ſit malū: lege gͦ nat̉ali ē vnuſꝗſqꝫ ꝯſciꝰ. ſꝫ cō ſciētia ē illud quo ſibi vi ꝯſciꝰ ē. gͦ ꝯſcīa eſt illi qd̓ lex naturalis. ¶ I imꝰ ꝙ hec differūt. quē admodū aliqd̓ pri re aliquā ꝯcluſionē ⁊ ſcīa illit incipij: le it̉alis ſcripta ē ī corde. vn̄ eſt eti ddā ſcibil it potētiā intellectiuaꝫ ad moti in ſe r̄ litiui. Un̄ ſicut ī ſciētia pͥncipꝰ ncludi īa lex nat̉alis. ¶ Ad i ꝯſcīa ſibi ꝯſciꝰ ē. ⁊ ſi lege r lo notat̉ ꝑ ablatiuū ⁊ ſcīa. notat̉ hītudo for ꝑ h īat̉ali. diſpoſitio mate ria ¶ Nembruꝫ ſextuꝫ D ſextū quo querit̉. vtꝝ ꝯſcīa ſit ideꝫ qd̓ ſyndereſis. Ꝙ ſic. videt̉ Ezech. j. ſuꝑ il lud. qͣtuor ꝑtes habebāt. Glo. ſyndereſis eſt ſcint illa ꝯſcīe. ⁊ poſtea ſubdit̉. hāc aūt Sſcīaꝫ cū impiꝰ in ꝓfundū pct̄oꝝ venerit. p̄cipitari vi demus: ex qͦ videt̉. ꝙ ꝯſcīa ſit ideꝫ qd̓ ſyndereſis: hͦ ideꝫ pꝫ argumētis. que dicūt̉ in eadeꝫ glo. vult.n. dice̓ ꝙ qͣ uor ſunt v̓tutes aīe.ſ. rōnalis. iraſcibilis. ⁊ ꝯcupiſcibi lis: qͣrta que ſupͣ has ⁊ extra has. ⁊ dr̄ ſyndereſis: ⁊ vt ꝫ ex eadeꝫ glo. ꝯſcīa reducit̉ ad aliquā iſtaꝝ viriū: cū gͦ n̄ ſit alia vis ab his in aīa niſi ſyndereſis. pꝫ ꝙ ꝯſcīa ad ſyndereſim reducit̉. ¶ Cōtra. p̄dicte d̄ntie ꝯſcīe n̄ ꝯpetūt ſyndereſi. gͦ hec ne illa. Et iteꝝ. ſyndereſis eſt ī ꝑte motiua. ꝯſcīa v̓o plus ē in ꝯgnitiua. lꝫ inclinat ad motū ſic̄ dictū ē. ¶ Rn̄dendū. ꝙ ꝯſcīa hꝫ duo ī ſe. vnū quod eſt ſicut ſupremū. ⁊ quo ad hͦ ꝯiūgit̉ ipſi ſyndere ſi. ⁊ dicit habitū naturalē: ⁊ aliud qd̓ eſt inferius. ⁊ ſic ꝯiūgit̉ magis rōni: ⁊ ſic dicit ratōꝫ acceptōis. q̄ notat̉ in hͦ ꝙ dr̄ con. ⁊ ſic recipit errorē ⁊ ꝑturbatōeꝫ. ⁊ hmōi ſimilia: a ꝑte.n. inferiori bn̄ pōt accidere error. tamen ꝙ erret. hͦ nō eſt ꝑ ſe. plus.n. ſe tenet ex ꝑte ſyndereſis. q̄ potētia hītualis dicit̉. ꝙͣ rōne ſcīe. que includit̉ ī ip̄a rone cuiꝰ eſt in ipſa rectitudo. vn̄ rōne eiꝰ ꝙ dicit hītū.
ſe tenet ex ꝑte. que potentia hītualis dr̄: ſꝫ rōne eius ꝙ dicit acceptōꝫ. ex ꝑte rōnis: ex ꝑte huiꝰ recipit p̄dictas drn̄tias. ⁊ ita pꝫ ſolutio. Dicendū.n. eſt. ꝙ cōſcīa a ꝑte ſuꝑiori ẜm reꝫ reducit̉ ad ſyndere ¶ Queſtio. lxxviij. de cau ſa efficiente corꝑis adam. Uoniaꝫ dictuꝫ eſt de ſub̓a ſpūali vnibili. cuiuſmōi ē aīa rōnalis. dicendū eſt de ſub̓a corporali vnibili. cuiuſmodi eſt corpꝰ hūanū: de quo ꝯſiderandū eſt ꝙͣtū ad duplicē ſta tum. innocētie ſcꝫ ⁊ nat̉e lapſe. Ꝙtum ad ſtatu innocē tie ꝯſiderandū ē de ipſo ⁊ ꝯditionibꝰ eius dupl̓r.ſ. qͦ ac fieri. ⁊ quo ad eſſe. Quo ad fieri ꝯſiderandū eſt de ip̄o quadrupl̓r. ẜm genera qͣtuor cauſarū. Et pͥmo quo ad cauſaꝫ efficientē. Scd̓o quo ad formalem. Tercio qͦ ac materialeꝫ. Quarto quo ad finaleꝫ. ¶ Quo ad efficiē tem tria querūt̉. ¶ Primo. ſi corpꝰ hūanū.ſ. ade. in ſta tu innocētie fuit a deo. ¶ Scd̓o. ſi potuit eē a creatura ſpūali.ſ. ab angelo. ¶ Tercio. ſi a creatura corꝑali. cꝰ modi eſt natura aliqͣ inferior creata. ¶ Nembruꝫ primuꝫ Irca primū ſic. Gen̄. ij. Formauit deus hoīeꝫ de limo terre. quod intelligit̉ ꝙͣtuꝫ ad corpꝰ. ¶ Iteꝫ Iob. x. Manꝰ tue fece rūt me ⁊ plaſmauerūt me. ⁊ vt pꝫ ex glo. loquit̉ ibi Iob in ꝑſona hoīs ſimpl̓r.ſ. hoīs pͥmi. Glo. fecerūt ſcꝫ aīaꝫ: totū in circuitu ſiue corpꝰ. ⁊ pꝰ maībꝰ dr̄ factus ꝑmiſſo ꝯſilio. Faciamꝰ hoīeꝫ ad imagineꝫ ⁊ ſil̓itudinē nr̄aꝫ. ¶ Iteꝫ ſi corꝑis alicuiꝰ decebat deū eē cauſaꝫ. maxīe decebat eū eē cauſaꝫ corꝑis pͥmi homīs. cum in genere corpoꝝ fuerit nobiliſſimū: ſꝫ ꝯſtat ꝙ ali quod corpꝰ eſt ꝯditū a deo.ſ. corpꝰ ſupremū. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē augꝰ. in li. lxxxiij. q. xxxv. q. arguit omē corpꝰ eſſe a deo ſic. Omne bonū eſt a deo: om̄e ſpecioſuꝫ ē bonū. gͦ om̄e ſpecioſum ē a deo: ſꝫ om̄e corpꝰ vt corpꝰ ſub aliqͣ ſpeci ꝯtinet̉. gͦ om̄e corpꝰ eſt a deo. Ex hͦ pōt argui vlteriꝰ. gͦ corpꝰ ade eſt a deo. ¶ Contra. ſicut in gene̓ eēndi extre man ꝯiūgunt̉ niſi ꝑ mediū. ita in genere oꝑandi int̓ pͥ mā cauſaꝫ ⁊ effectu vltimū. debet intercede̓ oꝑatio cau ſe medie: ſꝫ primū eſt cauſa prima corpꝰ hūanuꝫ effectꝰ vltimus. gͦ inter hec debet intercedere cauſa media in oꝑando. ad hͦ ꝙ ſit effectus vltimꝰ.ſ. corpꝰ hūanuꝫ. Ꝙ corpꝰ hūanū ſit vltimus effectus ꝯfirmat̉ theologice. Nam corpꝰ humanū eſt vltima creatura in oꝑibus ſex dieꝝ. Sil̓r ⁊ ph̓i iſtum ponētes ordinē. vt pͥmo ſit deꝰ. deinde angelꝰ. deinde corpꝰ celeſte. deinde elemēta que ſunt corꝑa ſimplicia. deinde mineralia. deinde vegeta bilia. deinde ſenſibilia. vltimo corpꝰ hūanū. ¶ Itē pri mū eſt ſub̓a immobilis ⁊ immutabilis: corpꝰ humar ſub̓a mobilis ⁊ mutabilis. Inter hec aūt eſt ſub̓a ali mobilis ⁊ immutabilis. vt corpꝰ celeſte. quod eſt moc le quo ad ſitū. immutabile quo ad formā. Eſt etiā alia que immobilis eſt ſꝫ mutabilis. vt terra que ē immobi lis ꝙͣtū ad ſitū. ⁊ mutabilis ꝙͣtū ad forma. nulla auteꝫ creatura eſt immobilis ⁊ immutabilis ſꝫ ſolus deꝰ. qd̓ pꝫ ꝑ Greḡ. nazāzenū. on̄denteꝫ ꝙ hec duo in creatura eē n̄ pn̄t. vn̄ dicit: ſapiētia dei ꝓprietates vniuſcuiuſqꝫ ꝑmutās. īmobilē naturā ꝯuertibilē fecit. mobilē v̓o in cōuertibilē ꝓuidētia quadam. hec ita diſpēſans ne qd̓ dīne nat̉e ē ſingl̓are vel ꝓpriū.i. īmobilitas ⁊ incōmu tabilitas. in aliqͣ creatura ꝯſpecta. deū eſtimare faceret creaturā. on̄dens hec extrema.ſ. celū ⁊ terrā. ꝑtici pare has ꝓprietates. vt celū ſit mobile ſꝫ immutabile. terra immobilis ſꝫ mutabilis. Sed ſicut eſt ordo in eēndo. ⁊ ita debet eē in oꝑando ſiue in creando. alit̓ deſtruere bonū ordīs ī vniuerſo. Et ſi ſic. erit vltra ſub̓a.ſ. corpꝰ

humanū a medijs vel a medio. ¶ Iteꝫ cauſa primaria creando influit ſuꝑ ſuū cauſatū: ſꝫ ſua fluētia ē ex infi nita potentia. gͦ quod ē immediate cauſatū ex influen tia diuine potētie. maxīe debet eē potētie: gͦ cū corpꝰ mi hoīs maxīe fuerit infirmitatis. nō videt̉ fuiſſe effe ctus pͥme potētie. ¶ Si dicat̉ ꝙ ex actu ip̄ius ade ſecu ta eſt hec infirmitas. Contra. plus erat cauſa prīa po tens influere ꝙͣ aliquod aliud infirmare vel deſtruere: nō gͦ videt̉ ex aliqͣ infirmitate hmōi incurriſſe ſi eēt ef fectus immediatꝰ pͥme potētie. ¶ Si adhuc diceret̉. ꝙ lꝫ ꝯditū fuiſſet corpꝰ p̄mi hoīs a ſumma potētia. nō ex hͦ ſequeret̉ ꝙ eēt impotēs ſiue infirmū. Cōtra. bonita ti artificis atteſtat̉ bonitas artificiati. eodē mō videt̉. potētie artificis atteſtet̉ potentia artificiati. ¶ Iteꝫ orpꝰ humanū ī genere reꝝ eſt vltime ꝯpoſitiōis. quia maxime ē ꝯpoſitū. vnde inter creaturas maxīe diſtat a ſummo ſimplici: ꝓpt̓ quod videt̉. ꝙ ſi q̄ nō tantū diſtāt creant̉ a cauſis medijs ⁊cͣ. ¶ Itē dyoni. optimi ē optīa facere. gͦ cū corpꝰ primi hoīs inꝙͣtuꝫ corpꝰ eſt ſiue deter minatū oīno in eē corꝑali. nō fuit de numero optimor nec fuit ꝓductū in eē ab optimo. ¶ Iteꝫ vt habet̉ ī cō mento ſupͣ libꝝ de cauſis. aīa facta ē cauſa corporuꝫ ⁊ facta ē cauſata ab intellectiua q̄ eſt an̄ ipſam. ſꝫ magis decet diuinā ꝓuidentiā creare aīas ꝑ ſe ꝙͣ corꝑa cuiuſ qꝫ ſint ꝯditōnis. igit̉ ſi nō ꝑ ſe creat aīas. ſꝫ create ſūt ab intelligētijs. vt habet̉ in v̓bo ꝓpoſito. multo fortius ⁊ corpus cuiuſcūqꝫ ſit ꝯditōis. debꝫ ab intelligētijs cre ari. ¶ Iteꝫ corpꝰ pͥmi hoīs ꝓductū fuit ad eſſe vltimū ſcꝫ beatitudinis mediāte creatura. ſil̓r a rōne fortiori videt̉. ꝙ ꝑductū fuit ad eſſe primū aliqͣ creatura medi ante. cū eſſe vltimū ſit nobiliꝰ ꝙͣ primū. ¶ Iteꝫ prima reꝝ conditio lex erat originalis nature ſuccedētis. vn̄ Baſi. in exameron. v. in fi. Nature rō ex priori dei mā dato ſortita prīcipiū. ꝑ omne tranſit euū. donec ad cō munē termini fineqꝫ ꝑueniat. Si gͦ corpꝰ hūanū in ꝓ ceſſu nature originalis ab alio corꝑe eiuſdē generis ꝓ ducit̉ in eē mediāte v̓tute ſuꝑiori(homo.n. generat ho minē ⁊ ſol) videt̉ ꝙ ſimpl̓r debuit in eē ꝓduci. ¶ Ad hͦ pōt dici. ꝙ corpꝰ pͥmi hoīs fuit ꝯditū a deo. vt ex textu gen̄. pꝫ. nō ab angelo vel alia creatura. vn̄ augꝰ. ſuper gen̄. ad lit. Formare vel edificare coſtā vt mulier eſſet. vſqꝫadeo nō potuit niſi deus. vt nec illud quidē carnis pplementū in corꝑe viri. quod ī illiꝰ coſte ſucceſſit lo .ab angelo eſſe crediderim. ſicut nec ip̄m homīeꝫ de puluere terre. Rō aūt quare decebat diuinā ꝓuidētiā vt homo etiā ẜm corpꝰ eēt a deo. eſt quedaꝫ ex duabus ꝯplexa. prima eſt ſumpta a cauſa exemplari. ſecūda a cauſa finali. Prima eſt hec. Homo ẜm corpꝰ ē imago dei: qꝛ ſicut deus ē principiū ſimpl̓r oīm. ſic hō ẜm cor pus. corpoꝝ oīm ſui generis fuit principiū. vn̄. ij. ſen. diſ. xvij. Imago dei in hoīe apparuit: qꝛ ſicut deꝰ omībꝰ rebꝰ extitit principiū creatiōis. ita homo omībꝰ hoībꝰ principiū generatiōis: ꝓximitas.n. imaginis ad illud cuiꝰ eſt imago omēꝫ rēnuit mediatōꝫ in creando ſicut in mutādo. Alia eſt hec: cū deꝰ ſit alpha ⁊ o prīcipiū ⁊ finis. apoc̄. j. voluit. vt hō ꝙͣtū ad vtrāqꝫ ſui ꝑtē. a nll̓o alio ſortiret̉ eē. vt ſe totū ſciret deo eē obnoxiū. quē etiā ꝙͣtū ad corpꝰ tantū nobilitauit: vt illi ſoli ſeruiret. vt eū aſſequeret̉ qͣi finē. Nec eſt ꝯtra hͦ. ꝙ oēs hoīes ſunt deo obnoxij: qꝛ omēs in pͥmo hoīe quodāmodo ꝯditi ſunt. Nō.n. ꝯditus fuit pͥmus hō etiā ꝙͣtū ad corpꝰ ſoluꝫ vt res quedā ſingl̓aris. ſꝫ potius vt generale principium oīm corpoꝝ generis hūani. ¶ Pret̓ea ſucceſſiones pͥ mi hoīs nō ſunt ea rōne imago dei ꝙͣtū ad corpꝰ. qͣ ip̄e. Unde tota rō qua ꝯuenit primū hoīeꝫ a deo formari. nō ꝯuenit eis. ¶ Ad prima duo obiecta dd̓m. ꝙ lꝫ ordo creandi ꝯueniat ꝑtibꝰ vninerſi. ſicut eēndi: nō tn̄ atten dendus ē ordo iſte in ꝓductione principioꝝ originaliū ineſſe. quoꝝ vnū erat pͥmꝰ hō ẜm corpꝰ: ſꝫ potiꝰ ī ꝓdu ctione principiatoꝝ ſiue creatoꝝ ab eiſdeꝫ. immo ꝯueniebat vt a cauſa primaria ⁊ ſumma immediate. ꝓdu cent̉ in eē ſecūdarie ⁊ inferiores. ⁊ ab vtriſqꝫ effectꝰ vl timi.ſ. qui n̄ ſunt de nūero creaturaꝝ. Theologi v̓o po nūt ip̄m vltimū ꝯditōne. vnde Hugo. Cōſtat creatione hoīs reꝝ oīm viſibiliū ꝯditōeꝫ poſteriorē quidē tēꝑe. ſꝫ cauſa priorē fuiſſe. qꝛ qui factus ē poſt oīa ꝓpter euꝫ fa cta ſunt omīa. Ph̓i aūt a natura eo mō quo ꝯpoſitū ē poſterius ſimplici natura. ⁊ magis ꝯpoſitū minꝰ ꝯpo ſito: oīm.n. corpoꝝ corpꝰ hoīs eſt ꝯpoſitōnis maxim cuiꝰ rō infra patebit. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ influētia pͥ ma a qua creature exeūt in eē. nō eſt naturalis vel ne ceſſitatis. ſꝫ eſt electiua: ꝓpter quod ẜm libertatē electi onis influētis. ſunt quedā potētiora. quedā minꝰ potē tia. vnde nō ſequit̉. ſi maxīa eſt potētia cauſe influētis ꝓpter hͦ maxīe ſit potētie ipſe effectus. Prima autē auſa dicit̉ maxīe influētie a ph̓o. qꝛ ꝙ alie cauſe influ unt ſuꝑ cauſata. hͦ hn̄t a cauſa prima: vn̄ ꝗa alie cauſe hn̄t poteſtatē influēdi ab ipſa ⁊cͣ. hoc in omī actiōe ip̄s eſt intime agēs. iō dicit̉ maxīe influētie. ¶ Ad illd̓ qd̓ inducit̉. ꝙ bonitas artificis atteſtat̉ bonitati artificia ti ⁊cͣ. dd̓m ꝙ n̄ eſt ſimile: eē.n. boni determīatū ē in ſu coīcatōne ſiue diffuſione. vn̄ qn̄ aliqd̓ eſt ſui diffuſiuuꝫ ſiue coīcatiuuꝫ. ſicut accidit in rei creatōe. hͦ eſt. qꝛ bo nū eſt: ⁊ ꝙͣtū ad hͦ ſe eſſe bonū on̄dit. vn̄ etſi aliꝗs ꝑ po tentiā aliꝗd alij coīcat. vel ꝑ ſcīaꝫ ꝑ ſe loquēdo. h̓ vt bo nus facit. nō vt potēs vel ſciēs: qꝛ gͦ in creatione rei eſt diffuſio quedā a cauſa in cauſatu. ⁊ coīcatio boītatis cauſe atteſtat̉ bonitati cauſati. nō aūt potētia potētie vel ſapīa ſapīe. vnde bn̄ ſequit̉. cauſa ē bona. gͦ effectus ꝑ ſe loquēdo: nō aūt ſequit̉. cauſa ē potēs vel ſapiens. effectus. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ ē diſtantia multiplex cau ſatoꝝ a prima cauſa. ſic̄ appropinqͣtio ſiue approxima tio. eſt.n. appropinquatio ꝑ ꝯformitatē. ⁊ ꝙͣtuꝫ ad eſſe ⁊ ꝙͣtū ad nobilitatē ſiue dignitatem. Sil̓r eſt duplex di ſtantia ꝑ difformitatē duplicē. Creature ſpūales ſcꝫ an gelus ⁊ aīa. vtroqꝫ mō maioris ſunt approximationis creaturis corꝑalibꝰ. ⁊ minoris diſtantie. Sꝫ inter res corꝑales ſecūdo mō appropinꝗtatis. fuit corpꝰ p̄mi ho minis maxīe ꝓpinꝗtatis. ⁊ mīoris diſtātie. qꝛ maxime dignitatis ⁊ nobilitatis. vtpote int̓ oīa corꝑa maxim imago dei. ſiue ẜm illud. ⁊ ꝙ mediante ſui ꝑfectōne. eſt deo vniendū vnione glorie. ⁊ ſic bt̄ificandū: lꝫ gͦ maxīe diſtet a deo rōne ſue ꝯpoſitōis. mīme tn̄ diſtat ⁊ maxīe eſt appropinqͣtiōis rōne ſue dignitatis vel nobilitatis ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ corpꝰ primi hoīs erat optīe factū ⁊ de optimis: īmo potiꝰ optimū in gene̓ corpoꝝ. tuꝫ ra tione finis. vtpote ſpūali mīſterio deo ſeruituꝝ ⁊ cōſe quent̉ beatificandū. tuꝫ qꝛ principiū oīm ſui generis: lꝫ gͦ n̄ ſit de optimis ſimpl̓r. eſt tn̄ de optimis ī gene̓ cor poꝝ. Pret̓ea. etſi n̄ fuerit optimū ꝑ ſe. fuit tn̄ optimuꝫ in vniuerſo. qͣi quodāmodo nccͣiuꝫ ad ꝑfectōꝫ vniuerſi. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ illud v̓bū aīa creata ē ab intell tia. ſimpl̓r loquēdo falſuꝫ ē ⁊ hereſim ſonat. tn̄ aliqͦ mō intellectū hꝫ veritatē. ẜm ꝙ creare dr̄ qn̄qꝫ coīter. ꝓu dr̄ ꝓductio in eē cuiuſcūqꝫ ſub̓e. ſiue accn̄tis. ẜm ꝙ dit pͣs. Emitte ſpiritū tuū ⁊ creabūt̉.ſ. ꝙͣtū ad innouatōꝫ in bonis oꝑbꝰ: ſic pōt dici. ꝙ aīe creant̉ ab angelis. multe innouatōes fiūt ī aīabꝰ mediantibꝰ angelis. a ꝙ bus aīe frequēt̉ recipiūt illuīatōes: ſꝫ ꝓut creare dicit ꝓprie ꝓductio rei de n̄ ente in ens. ſic eſt falſuꝫ. Alite etiaꝫ pōt intelligi ⁊ hꝫ verū intellectū ẜm ponentes ī telligētias eē motores orbiū celeſtiū: qꝛ cū motū orb fiūt corꝑa organizata. ⁊ ſic diſponūt̉ ⁊ adaptat̉ ad aīa rū ſuſceptiōeꝫ. cū hmōi motus fiat ab intelligētijs ẜm hāc opinionē aliqͦ modo loquēdo. ſꝫ valde ꝑ accn̄s p̄t di ci aīas creatas eē ab ītelligētijs. Licꝫ aūt ſic ſoleat ex poni verbū p̄dictū. ſaniꝰ tn̄ eſt illud vt ſimpl̓r falſuꝫ n̄ gare. ꝙͣ ſic exponendo ꝯcedere. ¶ Ad hͦ quod obijcit̉. qͥ corpꝰ pͥmi hoīs ꝓductū fuit ad eē vltimū mediate cre tura ⁊cͣ. dd̓m. ꝙ ē eē pͥmū.ſ. nature. ſecūdū ſcilꝫ gratie.

Queſtio .lxxviij.
quoꝝ nulliꝰ oꝑator ē creatura. cooꝑari terciū.ſ. tn̄ pōt ad v dqꝫ. dic̄.n. ar ſuꝑ gen̄. ix. ad lit. ſolu vniuſcu creator eſt deꝰ. nō nulla ſi geloꝝ co oꝑatio d creeī̉ eo ſunt creatores. loꝗt̉ enī aug. de f ex coſta viri. quā e dicit quandā cr ltiplicatōis. qͥ de tātilla materia fiebat c dem formatio fuit a deo. tn̄ vt ipſe dic̄. aliqd̓ fuit ibi īſteriū angeloꝝ. E deꝫ mō deꝰ ē ꝑ ſe oꝑator ⁊ dator glorie ⁊ gr̄e. aliqͦ tamē mō angeli oꝑant̉.ſ. illuīando ⁊ excitādo ſiue diſponen do. ¶ Ad vltimū dd̓m. ꝙ prima reꝝ ꝯditio ē lex origina lis nature ſuccedētis in hͦ. ꝙ virtꝰ ⁊ ꝓprietates collat rebus tūc ꝯditis ꝑſeuerāt: ⁊ hͦ principal̓r ꝙͣtū ad tria. ſcꝫ ꝙͣtū ad collatōꝫ v̓tutis ⁊ ꝓprietatū. que reꝗrūt̉ ad ꝑ fectōꝫ eē indiuidui in ſe: ⁊ ꝙͣtū ad ptāteꝫ oꝑādi tēꝑibꝰ gruis ad ſui ſil̓is multiplicatōꝫ: ⁊ ꝙͣtū ad inceſſatōeꝫ ꝑatōnis hꝰ. quouſqꝫ ſit ſtatꝰ multiplicatōis ſiue crea tōnis reꝝ a diuina ꝓuidētia determīatꝰ. Cuꝫ.n. dixit gen̄ j. germīet terra herbā virētē. v̓tute hꝰ v̓bi. accepit terra virtutē fructificādi in ſe ⁊ renouādi fructū ẜm cō gruā tꝑis renouatōꝫ: ⁊ hocipſuꝫ īceſſant̉ faciēdi. qͦuſqꝫ ſtatus multiplicatōis reꝝ venerit. De p̄mo Baſiliꝰ in exame. v. Germinet terra. Reſpice qm̄ ex parua voce ⁊ p̄ceptōe breuiſſima tellus arida ſteriliſqꝫ repēte partu riēs. ⁊ ad effectū fructificatōis impulſa. velut qͦdaꝫ lu ctuoſo amictu depoſito. ſumptiſqꝫ letioribꝰ indumētis. ⁊ cultu ꝓprij decoris exultās. oīa que iuſſu celeſti cōce ꝑat effundebat. De ſecūdo idē in fi. v. li. germīet terra. Parua iſta p̄ceptio cogit terrā vires ꝓprias quantas hꝫ. ſingulis annoꝝ curriculis. ad informanduꝫ genu herbaꝝ. ſeminū. lignorūqꝫ ꝓduce̓. Et ī principio ꝗnti. Uox que tūc emiſſa eſt. ⁊ prima illa p̄ceptio veluti lex quedā nature fuit. ⁊ inheſit terre creādi fructificādiqꝫ ſibi p̄bens impoſteꝝ facultatē. De tercio idē Baſi. in principio noni. Aduerte gͦ verbū dei currēs ꝑ oēꝫ cre aturā. quod olim cepit ſꝫ vſqꝫ nūc oꝑat̉ ⁊ ꝓperat ad fi nē. donec ꝯſummatōꝫ mūdus accipiat: ſicut.n. pila cū ab aliqͦ fuerit impulſa. cū ſpacia diuerſa receꝑit. ipſa ſui volubili lociqꝫ ꝓcliuitate velociꝰ incitata ꝓfert̉. nec prius ſtare poterit ꝙͣ ad plana deſcēdat: ita natura re rū dei p̄ceptōne ꝯmota. naſcētiū moriētiūqꝫ paſſim na turā penetrās. vniuſcuiuſqꝫ generis ſobolē ꝑ ſui ſimi litudinē cuſtodit equalit̓. donec ad ſtatutū terminū va leat ꝑuenire: equū.n. facit equo ſuccedere. ⁊ leonē leo ni. ⁊ aquilā aquile. ⁊ ſingulas aīantes ſequentiū ſuc ceſſione ſeruata vſqꝫ ad finē oīm exitūqꝫ ꝑducit. Nullū enī tempꝰ valebit ꝓprietates aīantiū ꝯmutare. ſꝫ tā nuꝑ ꝯſtituta natura. ita recēs fert̉ cū tꝑe. vn̄ dr̄ lex na ture ſeruari quo ad hͦ. ꝙ ꝓducet̉ corpꝰ ex corꝑe. ſic̄ mō fit ꝑ deciſionē ſub̓e. ſꝫ modis p̄tactis: tunc.n. oporteret generatōꝫ eē. vel circularē. vel infinitā a ꝑte ante ¶ Nembꝝ ſecūdū D ſecūdū quo querit̉. ſi corpꝰ primi ho minis potuit formari a creatura ſpūali ſcꝫ ab agelo. ¶ Et pͥmo ſi a bono angelo I ¶ Scd̓o. ſi a malo.ſ. a dyabolo vl̓ demōe Articulus primus Rimo articulo querit̉. ſi bonꝰ angelus po tuit formare vel condere corpꝰ pͥmi homīs. Ꝙ n̄ videt̉ ſic. ſicut on̄dit augꝰ. ix. ſuꝑ gen̄. ad lit. Angeli n̄ poterāt formare muliere ex coſta viri ſꝫ in maiori diſtātia ⁊ mīori diſpoſitōe ē puluis ſiue lu tū ad corpꝰ hūanū. ꝙͣ os ⁊ caro hūana. ⁊ difficilior trā mutatio. cū in hn̄tibꝰ ſymbolū ſit facilior trāſmutatio. gͦ ſi angeli impotētes erāt facere corpꝰ hūanū ſiue mu liebre ex carne ⁊ eē hūano. multo fortius erāt impoten tes corpꝰ hūanū formare ex puluere ⁊ luto. ¶ Iteꝫ n̄ diminuta virtus ſiue ptās angeli poſt tempꝰ ꝯditōis
pͥmi hoīs: gͦ ſi nūc n̄ ōt angelꝰ educere corpꝰ hūanū ī eſſe. ex ſemīalibꝰ r̄ n̄tibꝰ ī elemētis. nec tūc po terat. Ꝙ n̄ Nullius rei ſub̓a ꝓprie ⁊ ꝑ ſe educēd luci ī eē mīſterio an obatio pͥme vt dic gelico: cō aug. ſuꝑ oreis rōnes. ꝗbꝰ cuꝫ s. ꝓrumpūt ī ſpēs debitas data fu as ī ſuis modis. prumpūt inquā ꝑ ſe oꝑatōne na ture: quātaci n. ſolicitudine. aret̉ angelꝰ circa ho rū ꝓduct in yin eſſe ꝓducerent̉ niſi natura oꝑante: ſ īature in eē ꝓducerēt̉ angelo n̄ cooꝑante: ſolicitudine oꝑaret̉ agricola circa el arboꝝ. nūqͣ ꝓducerent̉ in eē. iiſi o ret̉ In̄ angelꝰ cooꝑans nature ī natu raliū ūmodo expedit ⁊ accelerat oꝑatōꝫ nature: nec eſt educēs reꝫ naturalē in actū vel ī eē. nec potēs educere. ſicut nec agricola ſegetes vel arbores. ſꝫ natura potius. q̄ ꝓpria v̓tute ſufficit ad hoꝝ ꝓductōeꝫ in eē tꝑe ꝯgruo. ¶ Iteꝫ ſi angelꝰ potuit formare vel cō dere co hūanū. tūc fuit poſſibile ⁊ ponibile. ponat̉ gͦ inde ſic. Angelꝰ eduxit in eē corpꝰ ade. gͦ angelus fuit ꝯditor alicuiꝰ ſub̓e. Cōtra. Gam. quicūqꝫ dicūt āgelos ꝯditores. hi oēs ſunt os pr̄is ſui dyaboli. Si dicat̉. ꝙ ibi ſumit̉ ꝯditor ꝓ creatore. nec hͦ impedit ꝓceſſuꝫ ro nis. cū formatio primi hoīs ex puluere fuit creato q̇d vt infra patebit. ¶ Contra. eiuſdeꝫ ē potētie ⁊ amplio ris. reformare corꝑa mortuoꝝ ex pulue̓. ⁊ formare c puluere: vtrobiqꝫ.n. videt̉ eē potētia paſſiua vel obedi entia materialis tm̄. primū aūt fiet mīſterio angeloruꝫ ſicut dicit̉. gͦ videt̉ ꝙ ⁊ ſecūdū fieri poſſit: ⁊ ita videt̉ q corpꝰ pͥmi hoīs potuit formari de luto vel pulueribu mīſterio angeloꝝ. ¶ Pret̓ea. ſuꝑ gen̄. ix. aug. Nōnll̓a eſt in angelis potētia vt aliquid creet̉. Ex hͦ arguit̉ ſic. Cuicūqꝫ ꝯuenit potētia. pōt ꝯuenire actꝰ illiꝰ potētie: ſ potētia creandi ꝯueīt angelis. vt pꝫ ex aucͣte p̄dicta. gͦ ⁊ actus ꝯuenire potuit. ⁊ ita nihil impedit. qn̄ corpus ade potuit educi in eſſe ab angelo. etiāſi illa eductō eēt creatio. ¶ Iteꝫ vt habet̉ ab aug. ſuꝑ gen̄. vij. corpꝰ ade fuit in temꝑibꝰ ſex dieꝝ ſemīalit̓.ſ. in qͣtuor elementis. Si gͦ angeli nouerūt ꝓportōnes elemētoꝝ. q̄ reꝗͥreban ad ꝯditōꝫ corꝑis hūani. ⁊ ꝯſtat ꝙ mīſterio eoꝝ poterāt coaptari ⁊ ꝯpegi vel ꝯpingi in tali ꝓportōne. relinquit̉ ꝙ poterāt corpꝰ primi hoīs formare. ¶ Rn̄ſio. ꝯcedē do ꝙ angeli n̄ poterāt ꝑ eoꝝ mīſteria educē corpꝰ hūa nū. nec ad hͦ erat potētia eoꝝ ordinata. vt pꝫ ī. q. de mi raculo. ⁊ hͦ dicit aug. ſuꝑ gen̄. ix. formare vel edificare coſtā vt mulier eēt. vſqꝫādeo nō potuit niſi deꝰ. a qͦ vni uerſo nat̉a ſubſiſtit: vt nec illud quidē ſupplementū car nis in corꝑe viri quod in illiꝰ coſte ſucceſſit locū. ab an gelis factū eē crediderim. ſicut nec ip̄m homīeꝫ de terre puluere. ¶ Ad primū gͦ dd̓m. ꝙ nō eſt ſil̓e de formatōe ⁊ reformatōe. nā ī pulueribꝰ ex ꝗbꝰ erit reformatō. erit quedā aptitudo ſiue appetitꝰ ad hͦ. ꝙ ſimul vniāt̉ ī cor pore. ⁊ vlteriꝰ ad vnionē cū aīa. cui atteſtat̉ ordinatio corꝑis ad nccītatē n̄ moriēdi: q̄ ꝗdē aptitudo nō erat pulueribꝰ vel in luto. ex quibꝰ formabat̉ corpꝰ pͥmi ho minis. Pret̓ea. etſi mīſterio angeloꝝ ſic̄ dr̄(qd̓ tn̄ ego nō aſſero) fiat reꝑatio corpoꝝ q̄ reſurgent. nō tn̄ credo ꝙ illa reꝑatio inꝙͣtuꝫ erit ab angelis. ſit vltime cōple tionis ſiue ꝑfectōnis. ſꝫ q̄dā ꝯpunctio ſiue coadunatio ꝑtiū in toto. vltima ꝯpletōne a ſuo ꝯditore reformādo e hͦ habet̉ pleniꝰ infra cū aget̉ de reſurrectōne. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ angeli creare nō pn̄t. pn̄t tn̄ iuſſu dei in ꝙͣtū voluntati eius obediūt. de rebꝰ ſubiectis tāꝙͣ ma teriā mīſtrare vt aliꝗd creet̉. vn̄ aug. ſuꝑ gen̄. ix. Cum deus vniuerſaꝫ creaturā ſuā biꝑtita quodāmō. oꝑe ꝓ uidentie ⁊ in naturalibꝰ ⁊ in volūtarijs motibꝰ admi niſtret creare naturā. tā nullꝰ angelꝰ pōt ꝙͣ nec ſeip̄m: voluntas v̓o angelica obedient̓ deo ſubdita. eiuſqꝫ ex ecuta iuſſionē naturalibꝰ motibꝰ de rel ſubiectis tāꝙͣ

materiā mīſtrare. vt ẜm illas principales in v̓bo dei n̄ creatas. vel ẜm illas in primis ſex dieꝝ oꝑbꝰ cauſal̓r creatas ratōnes aliꝗd in temꝑe creet̉ more agricolādi vel medēdi pōt. Et eſt exemplū aug. de medico. ꝗ egro adhibet alimentum. ⁊ vulnerato medicamētū. n̄ hͦ fa cit de rebꝰ quas creauit. ſꝫ qͣs creatas inueīt: de hmōi aūt que adhibꝫ. nec vires creat nec carnē. ſꝫ natura po tius hͦ agit. oꝑatōne medici adiuta. ¶ Ad vltimuꝫ di cendū. ꝙ etſi angeli ſciāt ꝓportōes elemētoꝝ que requi runt̉ ad formatōꝫ corꝑis hūani. ⁊ elemētaria materi alia corꝑis hūani debita formatōe mēbroꝝ ꝯpingere. tn̄ corpꝰ humanū formare n̄ pn̄t: illā.n. armoniā ⁊ diſ poſitōꝫ. qua aptū eſt ad ſuſceptōeꝫ aīe rōnal̓. ⁊ ita tāq̄ ꝓpria ⁊ debita ꝑfectōne ꝑfici impͥmere ſiue inſerere n pn̄t. qd̓ nccͣio reqͥrit̉ ad corpꝰ hūanū. ſic̄. jͣ. meliꝰ pate ¶ Articulus ſecūdus D ſecūdū quo querit̉. vtꝝ corpꝰ primi hoīs poterat educi in eſſe mīſterio mali angeli. I hͦ eſt. vtꝝ malus angelꝰ poterat educe illd̓ in eē. Ꝙ no. pꝫ ex rōnibꝰ quibꝰ on̄ſum ē ſupͣ. ꝙ nec an gelus bonꝰ hͦ potuit. ¶ Cōtra. angelꝰ malꝰ tꝑe ꝯditi onis primi hoīs. n̄ fuit minoris potētie ꝙͣ nūc: ſꝫ ꝯſtat ꝙ tam boni angeli ꝙͣ mali aſſumūt corꝑa hūana ī ꝗbꝰ pparēt. que formāt ex ip̄is elemētis. gͦ videt̉ ꝙ tūc ſil̓r otuerūt: ⁊ ex hͦ videt̉. ꝙ mali angeli poterāt formare corpꝰ primi hoīs. ¶ Iteꝫ aug. in li. lxxxiij. q. xlv. q. dic̄. Nō hͦ oportet mirari. qꝛ oīa q̄ viſibilit̓ fiūt. etiā ꝑ infe riores ptātes aeris hꝰ. n̄ abſurde fieri poſſe credūt̉: ex hͦ videt̉ ꝙ n̄ ſolū mō corꝑa hūana ſꝫ et̄ ⁊ alia q̄ viſibilit̓ fiūt. etiā ꝑ inferiores ptātes aeris ⁊ demones fieri pn̄t ¶ Si diceret̉. ꝙ aug. loꝗt̉ de oꝑbꝰ mirabilibꝰ ſiue mi raculoſis. que qn̄qꝫ viſibil̓r fiūt. quod videt̉ ꝑ hͦ. ꝙ loꝗ tur de factōne ſerpētis a Magis ⁊ moyſe Exo. vij. hͦ n̄ impedit ꝓceſſum rōnis. qꝛ ſi oꝑa mirabilia q̄ viſibilit̓ fiūt pn̄t fieri ꝑ inferiores ptātes aeris. multo fortius ⁊ alia q̄ ſubiacet nature. ¶ Iteꝫ cum optime ſciant natu ras ⁊ ꝓportōnes reꝝ naturaliū ſiue elemētoꝝ. ⁊ ſemꝑ ſciuerūt: n̄ eſt dubiū ꝗn ſcirent a principio ꝯditōis ho minis. quantū debeat eē ī ſemīe hūano de quolibꝫ ele mēto. ſil̓r ⁊ ꝓportōꝫ elemētoꝝ in tali ꝓportōe ꝯmiſceri: ⁊ ſic ſemē qd̓ ē materia corꝑis hūani face̓. ¶ Preterea. cū ſcirēt qua ꝓportōne caloris ⁊ ex quibꝰ nutrimentis embrio caleſceret ⁊ ꝯfoueret̉: ꝯſtat ꝙ ſciuerūt vas ali qd̓ parare qd̓ tali calore vigeret. ⁊ hmōi nutrimentū abundaret. ⁊ ita fetū hꝰ nutrire. ⁊ nutriēdo ad ſtatū cō uenientē ꝓducere. videt̉ ꝙ tūc ſciebāt ⁊ poterāt corpus hūanū in eē ſiue viꝝ ⁊ mulierē ꝑduce̓. ¶ Itē hͦ videt̉ ꝑ hͦ. ꝗa dracones erāt ſemīalit̓ ī rebꝰ corporeis. mali an geli ꝓduxerūt eos ī eē. ſil̓r ⁊ boni. qd̓ vult aug. dicēs: ſi veri dracones facti ſunt ex virgis magoꝝ. n̄ fuerunt tn̄ creatores draconū. nec magi. nec angeli mali. quibꝰ mīſtris illa fiebant: inſunt.n. rebꝰ corporeis ⁊cͣ. ⁊ poſt Nec dicūt̉ angeli(ꝗ faciūt iſta) aīaliuꝫ creatores. ſicut nec agricole ſegētū vl̓ arboꝝ ⁊cͣ. Ecce plane habet̉ ab aug. ꝙ dracones fiebāt a hoīs angelis ⁊ malis. ⁊ illos face poterāt: ⁊ hͦ qꝛ erāt in rebꝰ corporeis ẜm ſemīaleꝫ ratōꝫ: ſil̓r videt̉ in ꝓpoſito. ¶ Iteꝫ maius ē corpꝰ or ganizare ꝙͣ qͣlitates elemētares ad eqͣlitatē ꝑfectaꝫ de ducere. gͦ cū malus angelus poſſit illud qd̓ maius eſt. pōt illud qd̓ minꝰ eſt: ſꝫ ad hͦ ꝙ corpꝰ hūanū educat̉ in eſſe. iſta duo ſufficiūt.ſ. ꝑfecta eqͣlitas qualitatū. ⁊ cor poris hūani organizatio. De primo dic̄ Alghaſ. Cuꝫ ꝯmixtio elemētoꝝ fuerit pulchrioris ⁊ ꝑfectioris eqͣli tatis. tūc erit diſpoſitō ad ſuſceptōꝫ aīe rōnal̓. ¶ Iteꝝ querit̉ incident̉. ſi demones pn̄t generare. ⁊ ſic corpus hūanū ad eſſe ꝑducere. ſic̄ opinat̉ d̓ mellino. ꝗ vt dicit̉ genitꝰ fuit a demone incubo: qd̓ videt̉ rōne p̄tacta. ꝗa noſcūt quantū ſit in tanto ſemīe de quolibet elemento
⁊ in qua ꝓportōne ⁊ ꝓportōnes elemētoꝝ: ⁊ tales ꝓ tiones in tali ꝓportōne ſciūt ꝯmiſceri. ⁊ ſic ſemē huc facere ⁊ matrici infunde̓. ⁊ ſine viro corpꝰ hūanū ꝓdu cere. ¶ Iteꝫ ſciūt ſemē deciſuꝫ a viro collige̓. ⁊ ī illa vir tute qͣ deciſuꝫ ē obſeruatū ī matrice apta ad ꝓlis ꝓdu ctione infundere. ⁊ ita vt prius. ¶ Iteꝫ Iob. xlj. Nō ſuꝑ terrā ptās que comꝑet̉ ei: gͦ ſi aliqͣ ē ptās in terra que pōt corpꝰ hūanū ꝓduce̓ in eē ⁊cͣ. ¶ Ad hͦ dd̓m ſine p̄iudicio. ꝙ nullā reꝫ cuiꝰ ꝓprie natura ē cauſa. p̄t an gelus bonus vel malꝰ educere de potētia ſemīali ī actū vel in eē. ſicut ſupͣ tactū eſt in opponēdo: cuiꝰ rō eſt hec. Ꝙ cū duplex ſit oꝑatio creature: quedā.ſ. agētis neceſ ſitate vt illa q̄ eſt nature: ⁊ quedā agētis ꝑ electōꝫ. vt il la que ē volūtaria: illa q̄ eſt angeli cadit ſub ſecūda diſ ferentia. vn̄ aug. ſuꝑ gen. viij. In ipſo mūdo gemīa ope ratio diuine ꝓuidētie reꝑit̉. ꝑtim naturalis. ꝑtim vo luntaria: naturalis quideꝫ ꝑ occultā dei admīſtratōꝫ. qua etiā lignis ⁊ herbis dat incrementū: voluntaria ꝑ angeloꝝ oꝑa ⁊ hoīm. Eſt gͦ oꝑatio angelica ꝙͣtū ad ea que oꝑat̉ ī mūdo volūtaria. vn̄ ⁊ artificialis. maxime cū oꝑat̉ in mūdo circa hec inferiora. in ꝓducēdo illa in eſſe vel ꝑficiēdo. Un̄ angelus in talibꝰ ē agēs vt artifex ⁊ oꝑatio eius oꝑatio artis. ⁊ oꝑatuꝫ ab eo artificiale. Un̄ nihil qd̓ ꝓprie eſt ꝓducendū in eſſe ẜm decretū na ture. pōt ab angelo ꝓduci in eſſe. ſicut nec naturale p̄t eſſe artificiale: pōt tn̄ angelꝰ naturā expedire ⁊ ꝓduct on reꝝ naturaliū in eē. opus illiꝰ accelerare: ſꝫ illud ī eſſe ꝓducere nō pōt: ſicut nec agricola ſegētes vel arbo res. qd̓ manifeſte pꝫ. qꝛ ſi in hmōi ꝓducēdis in eē mul ta ſolicitudine angelus oꝑaret̉. ceſſante oꝑatōe nature in nullo ꝓficeret. Un̄ anſel. de ꝯceptōe v̓ginis. Sic̄ cre ata natura nihil ꝑ ſe facere pōt. niſi quod volūtate dei accepit. ſic volūtas creature nequit quicꝙͣ ꝑ ſe oꝑare. niſi quod natura adiuuat vel ꝯcedit. Eſt gͦ agens vt ar tifex. ꝓpter qd̓ ab aug. cōꝑat̉ medico ⁊ agricole. vt ſupͣ dictū ē. Un̄ corpꝰ ꝯpoſitū ab angelo ſiue bono ſiue ma lo. ad effigiē corꝑis hūani. eſt corpꝰ artificiale n̄ natu rale. vnde nec corpꝰ hūanū quod ꝑ ſe eſt corpꝰ natura le. ſicut nec corpꝰ artificiale ad effigiē corꝑis hūani cō poſitū. vt ſtatua vel hmōi. Patet gͦ qualit̓ ad primuꝫ rn̄dēdū eſt. qꝛ corꝑa formata ⁊ aſſumpta ab angel̓. ſiu bonis ſiue malis. nō ſunt corꝑa hūana. ſꝫ artificialia q̄ daꝫ ad hūani corꝑis effigiē ꝯpoſita. ¶ Ad illud qd̓ dic̄ aug. in li. lxxxiij. q. ſcꝫ ꝙ omīa que viſibilit̓ fiūt ⁊c̄. Di cendū ꝙ aug. intendit determīare. ꝙ demones faciētes miracula ſiue mirabilia. ſimilia illis que fiūt ab angel̓ bonis. faciūt illa vere ⁊ nō fantaſtice. vnde vult dicere. ꝙ ab angelis malis fiunt miracula ſimilia illis q̄ fiūt ab angelis bonis. ſicut fuit de ſerpente moyſi ⁊ ſerpen tibus magorum: ſicut enim verus fuit ſerpens. qui ꝓ iecta virga moyſi in terra fiebat quodāmodo miſterio bonorum angelorum. ſimiliter fuerunt veri ſerpentes magorum. quodāmodo facti miniſterio maloꝝ. ¶ Ac illud quod obijcitur. ꝙ ſi poſſent in oꝑa mirabilia que ſunt ſupra naturaꝫ. multo fortius ⁊ in illa que ſubſunt nature. Dicendū ꝙ non ſequit̉. quia qn̄qꝫ dicitur q mirabile ſiue miraculoſuꝫ rōne modi agendi. nō rōne rei acte ſiue ꝓducte in eſſe: ſicut fuit de mirabilibꝰ qui buſdaꝫ factis in egipto. vt ſcꝫ de mutatōne aque in ſan guinē. ⁊ virgarū in colubras. ⁊ alijs hmōi. que vt vult auguſti. naturalia erant: determīat enim ꝙ inſunt rebꝰ corporeis per omnia elementa mundi quedam occulti ſeminarie rationes. quibus cum data fuerit oportuni tas. ꝓrumpunt in ſpecies debitas. quibus agricoſe bent quaſdaꝫ viſibiles oportunitates ⁊ cauſas naſc di: ⁊ quod illi faciūt viſibiliter. hoc angeli faciūt inui ſibilit. Un̄ quia angeli mīſtrant inuiſibilit̓. ⁊ repete ꝓ ductōe taliū qd̓ mīſtraret natura viſibilit̓ ⁊ ſucceſſiūe Nec ē drn̄tia niſi ī mō ꝓducēdi. qꝛ h̓ repēte ⁊ īuiſibili illic tꝑali ꝓtelatōe ⁊ viſibilit̓: dic̄ augꝰ. hmōi oꝑa na

Queſtio .lxxviij.
turalia. Ueruntn̄ rōne modi ꝓducēdi in eē. qui ꝗdeꝫ repentinꝰ fuit. ⁊ ꝯtra ſolitū curſuꝫ nature. q̄ erat mi niſterio angeloꝝ. erāt illa oꝑa mirabilia. Ex qͦ ptꝫ ꝙ loꝝ mīſterio qn̄qꝫ eueīt aliqͣ mirabilit̓ ꝓduci ī eē. q̄ tn̄ ẜm ordīatōꝫ effectuū ad ſuas cauſas nat̉alia ſūt. ⁊ oꝑe nature in eē ꝓducta. Ex qͦ pꝫ. ꝙ hͦ argumētū nō valet ꝑ ſe loquēdo. angeli pn̄t in oꝑa mīrabilia. gͦ pn̄t ꝓduce in eē nat̉alia. Intelligendū eſt tn̄. ꝙ in oꝑe pre dicto ⁊ ꝯſil̓ibꝰ. opꝰ oꝑans erat mirabile. in qd̓ ſolū p̄t angelꝰ: opꝰ oꝑatū naturale. in qd̓ n̄ pōt. pōt.n. ange mirabilit oꝑari.i. ꝯtra curſuꝫ nature ſiue ſupͣ vt fiant naturalia. nō tn̄ pōt illa face̓. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ ſuꝑ poſito ꝙ nouerūt ꝓportōnes elementoꝝ ⁊ portiones q̄ requirūt̉ ad ſemīs ꝯpoſitōꝫ. ⁊ quibꝰ nutrimētis. ⁊ qua tꝑantia caloris fetus eſt ꝯſeruādus ⁊ nutriēdus. n̄ tn̄ pn̄t de ſemīalibꝰ rōnibꝰ educere corpꝰ hūanuꝫ ī eē: ꝗa ad hͦ ꝙ corpꝰ hūanū ex ſemīe educit̉ in eē. p̄ter ſub̓aꝫ ſe minis requirit̉ diſpoſitio ſiue virtus. que relinquat̉ ī ſemine ex v̓tute decidentis ſiue generātis: ⁊ forte a to ta ſpecie illius qua preparet̉ ⁊ diſponat̉ ip̄m corpꝰ ad aīe ſuſceptōꝫ. ſicut ꝓprie ⁊ ꝑ ſe ꝑfectibile ab eadeꝫ. qd̓ pꝫ ꝑ hͦ. ꝙ nō omēs qui pn̄t decidere ſemē pn̄t generare. Dicendū gͦ. ꝙ ſemē quocūqꝫ mō fuerit habitu. niſi fue rit deciſuꝫ a corꝑe ꝑfecto aīa rōnali. in qͦ relicta fueri virtus a decidente: qͣ corpꝰ ex illo educenduꝫ p̄paret̉. diſponat̉ ad aīe ſuſceptōꝫ. vt ad ꝓpriā ſui ꝑfectōꝫ: n̄ p̄ eſſe materiā corꝑis hūani. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ n̄ intē dit aug. ꝙ dracones de quibꝰ obiectū eſt facti fuerunt ſiue a bonis ſiue a malis angelis. qꝛ tūc nō determina ret illa oꝑa naturalia fuiſſe. ſꝫ dic̄ illos factos fuiſſe ab uo ille dicit̉ facere ꝗ inuat angelis eo genere loquē ⁊ expedit facientē ꝑ ſe. ¶ Ao ud quod ſeꝗt̉ pꝫ rō. ꝗa ꝯpoſitū ab angelis. cū ſit artificiale vt ſupͣ tactū eſt. nō eſt corpꝰ organizatū: nec pōt angelꝰ hmōi corpꝰ anizare. lꝫ poſſit ꝑtes qͣi mēbra quedā ꝯpinge̓. ⁊ il lis qͣi inſtrumētis vti. nō organis: qualit̓ intelligēduꝫ eſt illud verbū alghaſ. ſcꝫ cū ꝯmixtio elementoꝝ fuerit ⁊cͣ. infra determinabit̉. ¶ Ad hͦ quod poſtea querit̉. ſi demones incubi pn̄t generare. ⁊ ſi corpꝰ hūanū ad eſſe ꝓducere. dd̓m ꝙ n̄ pn̄t. quod pꝫ ex p̄dictis: pōt tn̄ dici ſine p̄iudicio. ꝙ ſi ſemen matrici infuſuꝫ a demone in cubo. fuerit deciſuꝫ a potēte generare. ⁊ validū ad hoc vt de eo fiat corpꝰ hūanū. ⁊ ſeruatū fuerit vſqꝫ ad infu ſionē in v̓tute ī qua deciſuꝫ fuit: ſil̓r ⁊ fuerit ex ꝑte mu lieris recipiētis q̄ requirūt̉ ⁊ ſufficiūt ad fetū ꝑficien dū. bn̄ poterit ꝓduci ex tali materia in eſſe corpꝰ huma nū. Si aūt ſemē infuſuꝫ matrici aliqͣ arte extractū fue rit a corꝑibꝰ elemētaribꝰ in quibꝰ latent rōnes ſemina rie. nullo mō ex hmōi ſemīe educet̉ in eē corpꝰ hūanū. cuiꝰ rō pꝫ ex dictis. ¶ Ad hͦ quod obijcit̉. ꝙ nō eſt ſuꝑ ter. po. ⁊cͣ. dd̓m. ꝙ etſi maxīa ſit ptās illiꝰ. ⁊ maior po teſtate potētis generare. qꝛ tn̄ a datore ptātis illius nō eſt data ad hͦ. nullo etiā mō pōt in hͦ: nō.n. pōt creat̉a ī aliꝗd. niſi ī illud ī quod data eſt illi ptās a ꝯditore ſiue datore eiuſdeꝫ. ¶ Nembruꝫ tercium I D terciū mēbrū prīcipale hꝰ qōnis quo querit̉. vtꝝ natura inferior vt virtus cele ſtis ſiue aſtroꝝ. vel etiā ip̄a virtus inſita ꝑibꝰ inferioribꝰ. potuit ꝓduce̓ corpus pͥmi hoīs in eſſe. Et videt̉ pͥmo ꝙ nō. Ome ducēs alid̓ in eē. nobiliꝰ eſt eo quod educit̉ ꝑ ip̄m: gͦ ſi in gene̓ cor poꝝ corpꝰ pͥmi hoīs fuit nobiliſſimū. etiā ẜm ſtatū in qͦ ꝯditū erat. nulla virtꝰ corꝑis poterat illud educe in eē cum illa virtus ſit nobilior ſub̓a caiꝰ eſt virtꝰ. ¶ Itē di cit dam̄. nos dicimꝰ qm̄ aſtra n̄ ſunt cauſa alicuiꝰ eorū que fiūt. neqꝫ corruptōis eoꝝ que corrūpūt̉. gͦ nll̓a fuit eis data ptās faciendi a qua eoꝝ q̄ fiūt a ſuo ꝯditore: cum ipſe nihil agat fruſtra. neqꝫ deficiat in neceſſarijs.
¶ Pret̓ea. ſi poterat ꝓlucere illud in eē. aut hͦ fuit mi rabilit̓. aut volūtarie. aut natural̓r: nō mirabiliter. qꝛ ſolus deus oꝑat̉ in curſu mirabili. ẜm ꝙ dicit anſel̓. n̄ volūtarie. qꝛ hec eſt oꝑatio ſub̓e agētis ꝑ electōꝫ: nō na turalit̓. qꝛ ꝯꝑatio nature reꝗrit aſſimilatōeꝫ ī materia ⁊ ſpecie: eſt.n. natura vis inſita rebꝰ ꝓcreandi ſil̓ia ex ſimilibꝰ: ſꝫ inter corꝑa celeſtia ⁊ alia corꝑa inferiora n̄ eſt hmōi aſſimilatio cū corꝑe pͥmi hoīs. gͦ ⁊cͣ. ¶ Cōtra augꝰ. in glo. exo. vij. Inſunt rebꝰ corporeis ꝑ oīa elemē ta mūdi. quedaꝫ occulte ſemīarie rōnes. quibꝰ cum da ta fuerit oportunitas tꝑalis. ꝓrumpit in ſpēs debitas ſuis modis ⁊ finibꝰ. Ex hͦ v̓bo aug. pꝫ. ꝙ ea quoꝝ ſunt rōnes ſemīarie occultate ſunt in rebꝰ ſemīalibꝰ vel ele mētaribꝰ. data tꝑis oportunitate exeūt in eē: ⁊ ꝯſtato iſte exitus ē ꝑ oꝑatōꝫ nature. gͦ cuꝫ corpꝰ pͥmi hoīs ẜꝫ ſemīaleꝫ ratōꝫ erat ī rebꝰ opeꝝ ſex dieꝝ. videt̉ ꝙ data temꝑis oportunitate eductū eēt in eē oꝑatōne nature: ſed hͦ eſſe nō poſſet. niſi natura hͦ poſſet: gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē au guſti. ſu .n. vj. ad lit. dic̄. Si oīm futuroꝝ cauſe mū do ſunt inſite. cuꝫ ille factus eſt dies qn̄ deꝰ creauit oīa ſimul. nō aliter adam factus ē. ſicut ē credibiliꝰ iā ꝑfe cte virilitatis. ꝙͣ erat in illis cauſis. vbi deꝰ homineꝫ in oꝑibus ſex dieꝝ fecit: ibi.n. erat nōſolū vt ita fieri poſ ſet. verūetiaꝫ vt eū ita fieri ncc̄e eſſet: ſi gͦ ita erat corp primi hoīs ī illis cauſis. nōſolū vt fieri poſſet. ſꝫ vt ip̄m fieri neceſſe eēt: videt̉ ꝙ in cauſis iſtis nō tm̄ erat poſſi bilitas ꝓducendi illud in eſſe. ſꝫ nccitas. ¶ Iteꝫ ſolum corpꝰ humanū eſt diſpoſitū ad ſuſceptōeꝫ aīe rōnalis: quod gͦ pōt facere corpus diſpoſitū ad ſuſceptōneꝫ aīe rōnalis. pōt facere corpꝰ hūanū: ſꝫ hͦ pōt facere natura celeſtis. gͦ ⁊cͣ. Ꝙ pōt ꝓbatio. Dicit alghaſ. Cum ꝑmi xtio elementoꝝ fuerit pulchrioris ⁊ ꝑfectōris equalita tis. tūc erit diſpoſitio ad ſuſceptōꝫ aīe rōnalis: ſꝫ natu ra celeſtis pōt facere hmōi ꝯmixtionē elemētoꝝ. p̄t enī ꝑ influētiā v̓tutis lucis ꝯͣrietates elemētoꝝ ꝯciliare. ⁊ ꝯſequēter ꝑ actōes frequētes. quod erat intēſuꝫ remit tere. ⁊ quod remiſſuꝫ intende̓: igit̉ cū inter qualitates elemētares ꝯtrarias nō ſit infinita diſtantia. ⁊ natura agēs inceſſant agat. dicit.n. alghaſ. Nō ceſſat natura oꝑari in materia. ſicut nec dator formaꝝ influere. vide tur ꝙ poſſit hmōi equalitatē facere elemētoꝝ. ¶ Item triplex eſt ꝯditio materie. potentia. diſpoſitio. ⁊ neceſſi tas: om̄e agens in materia inducēs diſpoſitōꝫ in illa ꝑ actuū multiplicatōꝫ. inducere pōt ncc̄itateꝫ in eadeꝫ. hoc pꝫ ꝑ exemplū ⁊ ratōꝫ. Exempluꝫ eſt. ꝙ calidum vt ignis diſponēs materiā aeris ad ſuſceptōꝫ forme ignis pōt ꝯtinuā actōne inducere nccītatē ad eandē. Hoc idē pꝫ rōne tali. Cum nō ſit infinita diſtantia inter quali tates elemētares ſiue ꝯtrarias ſiue alias. cū vnū agat ī aliud. ſi quomodo agens pōt diſponere patiēs ad illiꝰ forme ſuſceptōꝫ. pōt actōne frequēti induce̓ nccitatem ad eandē. Ideo videt̉ de v̓tute celeſti. ꝙ cū poſſit mate riā corꝑis hūani diſponere ad ſuſceptōeꝫ aīe rōnalis. vt ex p̄dictis pꝫ. cū ſit ꝯtinue agēs: pōt in eadē nccītatē inducere ad eandeꝫ. quod nō pōt eſſe niſi ꝑ eductōꝫ cor poris hūani in eē. ¶ Iteꝫ aīa regetabilis cū ſit vita q̄ da. dignior eſt om̄i corpore hūano inqͣtū eſt corpꝰ. hoc aūt pꝫ ꝑ aug. in multis locis: ſꝫ natura celeſtis inducit aīaꝫ vegetabilē in eē. quod pꝫ in li. de vegetabilibo. vbi appellat̉ terra mater plantaꝝ. ⁊ ſol pater: ſi igit̉ potell illud quod eſt maius ⁊ nobiliꝰ. pōt ⁊ illud qd̓ eſt minꝰ ⁊ ignobilius. ¶ Iteꝫ ꝑ imp̄ſſiones relictas in inferio ribus a corꝑibꝰ ſuꝑceleſtibꝰ ſiue a v̓tute celeſti. educūt̉ in eſſe minuta aīantia: ꝑ acceſſuꝫ.n. ſolis ẜm motū eiꝰ annuū. vt manifeſte videmus minutoꝝ ſenſibiliū fit re nouatio. Si gͦ hmoi minuta rōne aīe ſenſibilis qͣ agūt ⁊ ſenſificant̉: nobiliora ſunt om̄i hūano corꝑe inꝙͣtum eſt corpꝰ. videt̉ id quod ſupͣ. ¶ Iteꝫ vt on̄dit ph̓s ſcꝫ al bumaſar ī li. introductorio ad artē aſtronomīe. In lo cis in quibꝰ abundat frigus vehemēs ſiue ſuꝑfluū ꝓpt̓

ſolis remotōnē. aut calor immoderatus ſiue ſuꝑfluus: ꝓpter nimiā eiuſdeꝫ appropinqͣtionē n̄ educit̉ aliquod aīal in eſſe. ſꝫ ſolūmodo in locis medijs. in quibꝰ calor ⁊ frigus in quodā temꝑamēto ſe hn̄t. ex ꝯuenienti ſitu ſolis. Ex his pꝫ. ꝙ ex pn̄tia v̓tutis corꝑis ſolaris. in ꝓ portōe ꝯuenienti aīalia ſortiūt̉ eē. ⁊ ex ꝯͣrio nō. Ex qͦ pꝫ v̓tutē celeſteꝫ ⁊ maxīe ſolis poſſe aīalia ꝓducere ī eſſe: ex quo videt̉. ꝙ ⁊ corpꝰ hūanū vt prius. ¶ Itē vt dicit Hugo. homo factus ē vt deo ſeruiret ꝓpter quē factus eſt. ⁊ mūdus factus ē vt ſeruiret homī: ſi gͦ mūdus fa ctus ē vt ſeruiat homī. ſꝫ aliqͣ que ſunt de nobilioribꝰ ꝑ tibus mūdi ſicut ſtelle. ſunt cauſa diſſolutōis corporis hūani. ⁊ in illā pn̄t. videt̉ ꝙ ille ſtelle vel aliqͣ alia ſint cauſa ꝯpoſitōis hūani. ⁊ in illā pn̄t: ſꝫ ptātē quā habēt ea que principalit̓ agāt in mūdo. habebāt a principio. gͦ a principio erat ptās in eis ꝯponēdi corpus hūanū. Ꝙ aūt ſtella aliqͣ videlꝫ cometa ſit cauſa diſſolutōnis hmōi videt̉ ſic. vt volūt ph̓i. In om̄i re ꝯplexionata ter reſtri ſunt res corporee ſpiritales aſſil̓ate naturis cele ſtibus. incorꝑate ip̄is rebꝰ ꝯplexionatis. que res ſpūa les ſeꝑabiles ſunt a rebꝰ ꝯplexionatis ꝑ actōes corꝑm ſuꝑceleſtiū. Cūqꝫ fit hec oꝑatio. relīquit̉ res a natura ꝯplexiōata: ſiue diſſoluit̉ ꝯplexio ⁊ infirmat̉ res. ⁊ cor rumpit̉. ¶ Pret̓ea. ponūt aſtronomi. ꝙ oīs ſtella ſit d̓ natura vniꝰ ſeptē planetaꝝ: ponūt etiā. ꝙ ſi fuerit ali qua ſtella trahens comā de natura ſolis. v̓tus eiꝰ q̄ ſcꝫ ſublimauit comaꝫ ⁊ ſeꝑauit a natura terreſtri. ſeꝑauit ſpūs ꝗ ſunt incorꝑibꝰ ꝯplexionatis aſſil̓ati nature ſol̓. ⁊ erit infirmatio ac corruptio in hoībꝰ ⁊ ſemētis quibꝰ ſol principal̓r dn̄at̉. Sil̓r ſi fuerit ſtella trahēs cōmaꝫ de natura martis. patiēt̉ detrimentū aut corruptioneꝫ res materiales. ⁊ ſil̓r currit res per ceteros planetas. Ex his videt̉. ꝙ ſtella cōmeta ſit cauſa infirmatōis ⁊ corruptōis corpoꝝ hūanoꝝ. ¶ Pret̓ea. aſtronomi po nūt ſtellā aliquā eſſe cauſaꝫ corruptōis corpoꝝ hūano rū ⁊ alioꝝ naturaliū. Dama. ponit ꝯͣriū. ꝙ ipſa aſtra nō ſunt cauſa alicuiꝰ eoꝝ que corrūpunt̉. ¶ Ad hͦ pōt dici. ꝙ nulla natura inferior poterat corpꝰ pͥmi homīs deducere in eē: hͦ aūt n̄ fuit alicui creature inferiori nec ſuꝑiori datū a deo. Ut.n. dicit aug. ꝯͣ fauſtū. Illd̓ erit cuiqꝫ rei naturale. qd̓ ille fecerit a qͦ oīs modꝰ ⁊ nume rus ⁊ ordo nature. vn̄ cū natura inferior nihil pōt niſi qd̓ eſt ei naturale. gͦ ⁊cͣ. ¶ Ad primū gͦ dd̓m. ꝙ lꝫ corpꝰ primi hoīs ẜm ſemīaleꝫ rōnē eēt in elemētis. n̄ debuit oꝑatōne nature ꝓduci in eē ſicut alia. q̄ ẜm eandē ra tioneꝫ erant in elemētis: ⁊ hec eſt rō. Sūma potētia q̄ in elemētis mūdi cauſales rōnes ⁊ ſemīales inſeruit. non indidit illis ſiue eoꝝ nature. vt illoꝝ oꝑatiōe oīa hmōi in eſſe educerēt̉. ſꝫ eductōꝫ quorūdaꝫ ſibi reſerua uit. de quoꝝ numero erat corpꝰ hūanū vel pͥmi hoīs: lꝫ enī p̄fixerat in pͥmis rerū cauſis. vt corpꝰ primi hoīs fi eret. ⁊ ſic vel ſic fieret: n̄ tn̄ p̄fixit vt oꝑatōe illoꝝ fieret vl̓ ſic fieret. vnde aug. ſuꝑ gen̄. ix. ad lit. Sic factus eſt homo. quēadmodū ille prime cauſe habebāt vt fieret pͥ mus hō: quē n̄ ex parētibꝰ naſci. ꝗ nulli p̄ceſſerāt. ſꝫ de limo formari oꝑtebat. ẜm cauſalē ratōꝫ in qͣ primitus erat factꝰ. Si gͦ ī illis pͥmis reꝝ cauſis qͣs mūdo p̄mitꝰ creator inſeruit. n̄ tm̄ poſuit ꝙ de limo formaturꝰ erat hoīeꝫ. ſꝫ et̄ quēadmodū formaturꝰ. vtꝝ ſic̄ ī matris vte ro. an in forma iuuenili. ꝓculdubio ſic fecit vt illis p̄fi xerat: neqꝫ.n. ꝯͣ diſpoſitōeꝫ ſuā faceret. Si aūt vim tm̄ ibi poſuit poſſibilitas vt hō fieret vt ſic ⁊ ſic poſſꝫ.i. vt ibi eēt. qꝛ ſic ⁊ ſic poſſet. vn̄ aūt ip̄m modū qͦ erat factu rus ī ſua volūtate ſeruauit. cū mūdi ꝯſtitutōꝫ ꝯtexuit. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ n̄ eſt intētio aug. ꝙ ncc̄e erat corpꝰ primi hoīs ab illis cauſis inferioribꝰ in ꝗbꝰ cauſaliter erat educi in eē. nec inqͣtū in ip̄is erat: ſꝫ potius inꝙͣtū erat in dīna volūtate vt ſua potētia ꝓducerent̉ in eē. ſꝫ ab illis quibꝰ dederat vt de illis fieri poſſꝫ. ⁊ hͦ patꝫ ex v̓bis aug. ibideꝫ dicētis. Manifeſtū ē ſic n̄ factū fuiſſe
hoīeꝫ. ꝯͣ qd̓ erat ī illa prima ꝯditōe cauſaꝝ. qꝛ ibi eraī etiā ſic poſſe fieri. ꝙͣuis n̄ ibi erat ita fieri ncc̄e eē. hͦ e nō erat in ꝯditōe creature. ſꝫ in placito creatoris. cꝰ vo luntas ē reꝝ nccītas. Ecce dicit plane. ꝙ n̄ ibi..i. in cau ſis inferioribꝰ erat ncc̄e ita fieri. ſꝫ vt erat ſic fieri ī vo luntate creatoris. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ hͦ ſolū corpꝰ h manū diſpoſitū eſt ad ſuſceptōꝫ aīe rōnalis. verū ē ſi telligat̉ diſpoſitū ꝓpinqͣ vel ꝯiucta diſpoſitōe. vt illa q̄ eſt nccītas qūo diſponit̉ corpꝰ hūanū qn̄ eſt organiza tū. Si intelligat̉ diſpoſitū remota. n̄ ē veꝝ. qꝛ ſemē h manū diſpoſitū ē quodāmō.ſ. diſpoſitōne remota. ẜn ꝙ dicit alghaſ. cū ꝯmixtio elementoꝝ fuerit pulchrio ris ⁊ ꝑfecti s eqͣlitatis. tūc erit diſpoſitō ⁊c̄. intell tur de diſpoſitōe remota. qꝛ loꝗt̉ de ſpermate ſiue ſemi ne hūa o. in quo vt ipſe dicit ē ꝯmixtio elemētoꝝ ī eqͣ litate pulchriore ⁊ ꝑfectiore. quo nihil poſſit inueīri ſb̓ tilius ⁊ pulchrius. tūc ē aptū ad ſuſceptōꝫ forme pul cherrime.ſ. aīe hūane. Dicit.n. ſic. Cū ꝯmixtio eleme toꝝ fuerit pulchrioris ⁊ ꝑfectōris eqͣlitatis. quo nihi poſſit inueīri ſubtiliꝰ ⁊ pulchrius. ſicut ē ſꝑma homī cuiꝰ nccītas venit in corpꝰ hoīs ex cibis q̄ ſunt ſubtilio res cibis aīaliū ⁊ cibis vegetabiliū. ⁊ ex v̓tutibꝰ ⁊ ner uis q̄ ſunt pulchriores v̓tutibꝰ ⁊ neruis aīaliū. tūc fi apta ad recipiendū a datore formaꝝ pulchriorem for mis que eſt anima hominis. ¶ Ad illud quod obijcit̉ ꝙ illud agens quod poteſt inducere diſpoſitio ad for mam aliquam in patiente. poteſt neceſſitatem induce re in eodem. Dicenduꝫ. ꝙ quando ſic eſt. ꝙ diſpoſitio que eſt neceſſitas. ſequitur ad remotam diſpoſitōꝫ ſin aliqua innouatione forme alterius generis. bene verū eſt: ſicut patet de igne inducente ī materiam aeris di poſitioneꝫ remotam ad formam eiuſdem. qui action continuam poteſt inducere illaꝫ que eſt neceſſitas: qn̄ autem inducitur neceſſitas per innouationeꝫ formarū diuerſorum generum. ſicut ſit in deductione corporis humani in eſſe ex elementis: vbi primo requiritur cō mixtio elementorum in perfecta equalitate. deinde cō agulatio ſpermatis. deinde informatio eiuſdeꝫ in ner uis ⁊ armonijs qua aptatur ad ſuſceptioneꝫ anime ra tionalis. virtute relicta ab ipſo decidente. vnde efficit̉ ſemen ⁊ materiale congruum corpori humano. deind poſt multas innouationes actionuꝫ partiuꝫ organiza tio: non eſt verum. ¶ Ad illa que communiter obijciū tur. ſcilꝫ ꝙ natura inferior poteſt deducere vegetabilia in eſſe ⁊ animalia minuta ſiue que exeunt in eſſe ꝑ pu trefactionem. Dicenduꝫ ꝙ ſi iſta ſint nobiliora aliqua ratione corpore humano. inqͣtum corpus eſt: nō tamer inꝙͣtum humanum. propter ordinem quem habet ad animam rationalem: ⁊ maxime. quia corpus pͥmi ho minis mediante ſua perfectione ſcilꝫ anima rationali. erat ſeruiturum deo. ⁊ a quo erat totum genus huma num accepturum eſſe: ⁊ etiam chriſtus ẜm carneꝫ. vn de erat deus maxime glorificandus. ⁊ etiam erat glo ficandum ⁊ deo vniendum. nobilius erat ꝙͣtum ad hoc re aliqua vegetabili. ⁊ etiam omni minuto animante ⁊ ſic interimitur media ſupradicta. quia vegetabilia ⁊ animantia minuta ſe habent ſicut excedētia ⁊ excel ſa reſpectu corporis primi hominis. ¶ Preterea. etſi vegetabile quodcunqꝫ. ⁊ minuta animantia cuiuſcūqꝫ generis eſſent corpori primi hominis nobiliora: nō ta men ſequeretur. ꝙ ſi natura inferior poſſet educere il la in effectum. ꝙ ſimiliter poſſet corpus primi homīs Ratio huius eſt. quia quandoqꝫ que ignobiliora ſunt cum maiori difficultate educuntur in eſſe. Cum maio ri enim difficultate educitur lapis viliſſimus ī eſſe. ad cuius eductioneꝫ requiritur congelatio multoꝝ anno rū. ꝙͣ planta aliqua valde nobilis in genere ſuo: ꝓpſ̓ qd̓ nō ſequit̉. hͦ pōt educere illud in eē. illd̓ qd̓ ē nobil gͦ ⁊ illud qd̓ ē minꝰ nobile. ¶ Pret̓ea. alia cauſa eſt. ꝗa creatura n̄ pōt in aliud. niſi in illud in quod data ē illi

Queſtio .lxxix.
poteſtas a ſuo cōditore. Un̄ Inſel. de cōceptione virgi nis. Creata natura nihil ꝑ ſe facere pōt. niſi qd̓ a volun tate dei accepit. qꝛ ī ea ſola dei volūtas fecit in prīcipio naturas reru. dās quibuſdā cōpetēs ſingulis volūtates vt natura ⁊ volūtas ẜm ordinē ſibi traditū. ſuū opꝰ ī re rū curſu ꝑſolueret. ꝓpter hoc dico. ꝙ id qd̓ pōt facere il lud quod ē maiꝰ nō pōt facere illud quod ē minꝰ. ſicut pōt generare hominē. nō pōt generare azinū. quia hͦ ne eſt ſibi datū ab illo a quo ē oīs poteſtas. ¶ Preterea. vt volūt aliꝗ. ſol nō ꝓducit in eſſe animā vegetabilē. ⁊ hoc oſtendit̉ ſic. Sol quarto die cōditus eſt. vegetabilia ter ciodie. cā autē origine. ⁊ natura debet p̄cedere ſuū effe ctū. ⁊ nō ſequi. Un̄ Baſiliꝰ in prīcipio exame. ij. Ger minet terra herbā pabuli ꝑ ſe. videlicet tellus germīare cepta ē. nullius indigēs adiumēto. qm̄ quidā opinant̉ lātis ac ſeminibus ſolē cauſas p̄ſtare creſcēdi. dum ea que de terra pullulāt. ꝓprij caloris attractu. a bimis ſe dibus ad ſumma ꝓducit. idcirco ſole antiquior terrene fecūditatis ornatꝰ emicuit. vt occaſio venerādi ſolē. vt pote actorē naſcentiū. his qui ī errore poſiti ſunt auferc tur. ſi tamē ſuaderi potuerit. qꝛ poſtꝙͣ ipſe creatꝰ eſt. erat iā terra ſuis fructibꝰ decorata. cōſiderātes. ꝙ herbis et pabulis ſol ī naſcēdo poſterior eſt. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ in locis valde remotis a ſole ⁊ valde ꝓpinquis nō cō ponit̉ aīal. qꝛ materia ex qua fieret animal. nō aptat̉ ꝑ operationē ſolis. nō qꝛ ſol habeat naturā ꝓductiuā ani maliū in eſſe. ſed ſolū diſpoſitiuā. cū enī ex vapore ⁊ fu mo reſolutis ex elemētis. habeāt eſſe diuerſe cōpoſitio nes virtute corporis ſuꝑceleſtis diſponēte. cum fuerit ni mia elōgatio ſolis. coagulant̉. ⁊ cōpingunt̉ ibidē vapo res. ⁊ nō eleuant̉ ī ſublime. ⁊ flant ibidē ī hyeme ⁊ eſta te vēti validi. ⁊ nō cōponit̉ ibidē aliqd̓ ex aīalibꝰ ⁊ ſemi nibus. Similit̓ ſi ſit nimia approximatio. ſicut ē ī locis meridianis cōbuſtis ꝓpter vehementē exuſtioneꝫ. nihil cōponit̉ ibi. Hec ē rō ph̓i. ¶ Ad vltimū dicēdū. ꝙ come te neqꝫ cōpoſitionis neqꝫ diſſolutiōis ſunt cauſe. ſed ſi gnū tm̄. vt enī ponūt aſtronomi. coma ē ignis ſubleuatꝰ ꝑtibus mūdi ſenſibilis. generatꝰ ex materia deorſum eniēte. habēs diuturnitatē ꝑmanētie ſue. cuiꝰ natura ē ſublimata virtute alicuiꝰ ſtelle. ſeꝑata a naturā terreſtri ⁊ aſſimilata nature celeſti. ſtella autē trahēs comā ⁊ ſub leuās. ⁊ ſeꝑās a natura terreſtri. ſeꝑat ſpiritꝰ ꝗ ſūt ī cor poribus cōplexionatis. aſſimilati nature ſtelle. vn̄ fit in firmatio ⁊ corruptio ī hominibꝰ ⁊ ſemētis. ꝗbus domīa tur ſtella illa. vn̄ coma ſignū ē p̄cedēs ſubleuatiōis ⁊ ſe ꝑationis nature ſpūalis a rebꝰ cōplexionatis. ⁊ aſſimi late ſtelle. trahēte comā ī natura ſpūali. Sic igit̉ patet. ꝙ comete ſunt ſigna tm̄. apparēt enī in mortibꝰ regū iuſ ſu dei. nō tn̄ ſemꝑ. ſꝫ ẜm diſpēſatōnē diuinā. vn̄ Dama. Cōſtituūtur multociēs ⁊ cōiuge comete ſigna quedam mortis regū. que nō ſunt ex his q̄ a prīcipio genita ſunt aſtra. ſꝫ diuīa iuſſiōe ẜm ip̄m tēpus cōſtituntur. ⁊ rur ſum diſt iūtur. Et ꝙ dicit nō eſſe eorū que a principio ſunt aſtra. hoc ītellige. nō ꝙͣtum ad planetā trahēteꝫ co mam. ſꝫ ꝙͣtū ad coma. ¶ Et nota. ꝙ dicit ſigna. ſi d̓o que rat̉. vn̄ ē. ꝙ apparet aliquādo ſtella comata ī mortē regū Reſpōſio breuis ē ẜm dama. ẜm diſpēſationē hͦ fit ⁊ vo lūtate nā. dicūt autē aſtronomi. ꝙ hͦ nō fit ꝓpt̓ mor tē homīs. vt ē hō īdiuiduꝰ. ſꝫ ꝓpter turbationē regni. aut aliud circa regnū. ſic enī ponūt ſignificationē come. Sꝫ quicꝗd ſit d̓ cometa. vt ex dictis pꝫ. ſtelle ſūt cauſe diſſo lutiōis corporū humanorū. qꝛ vt dictū ē. ſtella trahēs co mā ſ pat ſpiritꝰ ꝗ ſūt ī rebꝰ cōplexionatis. ꝗbus domīa tur ſtella āt̄ ⁊ corrūpunt̉ eſpōſio. ꝙ ẜm ph̓os quādo ē alicui fit īmutatio aliqͣ in corꝑe human uā ſeꝗtur defectꝰ ī natura cōſeruātis ⁊ cō tinuātis rē cōplexionatā in eſſe. ad quē defectū ſequitur rei diſſolutio oꝑatio ſtel loquēdo cā lutiōis. ſed p īatur a ās rē mōi in eſſe. v ſſolutionē n̄ cā. ſicut ſo yͣuis oꝑetur ad
nerationē eius diſponēdo materiā generatiōis. ⁊ aptan do ad hoc ꝙ ſit materiale corꝑi humano. Pōt ergo dici ad obiectū. ꝙ ſicut ſtella quādoqꝫ ē cā diſſolutiōis.ſ. di ſpōſitiua. ſic ⁊ ſtella ē cā cōpoſitiōis.ſ. diſpoſitīa. ¶ Ad hoc. ꝙ dicit Dama. ꝙ aſtra nō ſunt alicuiꝰ eoruꝫ cā que fiūt. Dicendū. ꝙ Dama. ītelligit de cā ꝑ ſe. cuiꝰ mōi ē il la que ē īfallibiliter operās ⁊ ta effectui. bene au tem vult ꝙ ſint cauſe diſponētes ſe complexiōis. di cit eniꝫ qualitas aeris facta ſole luna ⁊ aſtris. alij ⁊ alij diuerſas ē exiōes ⁊ habi ſitiones cōſtituit. Queſtio. lxxix. de cauſa ormali ipſi orporis. Equitur conſidera tio de cauſa formali ipſiꝰ corꝑis. ⁊ appl̓ lamus cām formalē. nō illā que ē eſſen tialis rei. vel que ē exēplaris. hoc enim magis pertinet ad eſſe corꝑis ꝙͣ ad fieri ẜm formā. hic dicimꝰ ꝓut ī fieri cōſiderat̉ modꝰ exeūdi in eſſe. Et d̓ hac tria querunt̉. ¶ Prīo. vtrū corpꝰ primi hominis exiuit in eſſe ꝑ creatione vel aliter. ¶ Scd̓o ſup poſito. ꝙ aliquo mō ꝑ creationē. vtrū maioris potentie fuerit creare de nihilo ip̄m. vel de limo. ¶ Tercio. vtruꝫ iſte modꝰ educēdi corpꝰ de limo. ꝑtinet ad perfectionem ¶ Nlembrum primuꝫ D primū quo querit̉. vtrū corpꝰ primi ho minis fuerit creatū vel nō. ꝙ ſic videt̉. No biliſſimꝰ modꝰ exeūdi in eſſe ē ꝑ creationeꝫ. I que ē a deo. vt a tota cā. ⁊ ꝗ tollit omniū ob noxietatē reſpectu creature. igit̉ ſi cōuenit. ꝙ aliqd̓ cor pus hoc mō fuerit egreſſuꝫ in eſſe. maxīe hͦ cōuenit cor pori nobiliſſimo. hͦ autē ē corpꝰ primi homīs. ſed alia q̄ dam corꝑa exierūt in eſſe ꝑ creationē. igit̉ ⁊cͣ. ¶ Itē ē di ſtingue̓ ſpūs ꝑ differētias nobilitatis maioris ⁊ mīoris maioris enī nobilitatis ſunt ſpiritꝰ. ꝗ īmediate ordīati ſunt ad fruendū deo cuiꝰ mōi ſunt angelꝰ ⁊ aīa. ꝙͣ alij vt ſpūs vitales corporei. ⁊ alij huiꝰ mōi. vt ꝗbus quaſi me dijs vnit̉ aīa cū corꝑe. ſimilit̓ ē diſtīguere corpꝰ ꝑ differē tias nobilitatis maioris ⁊ mīoris. Cū igit̉ qdā ſpūs exi erūt ī eſſe ꝑ creationē. ſimilit̓ corꝑa quedā. ſpūs aūt no bilioris cōditiōis ſic exierūt ī eſſe. ⁊ ſimiliter vr̄. ꝙ ⁊ cor pora nobiliora debuerūt. ſꝫ īter corꝑa corpꝰ nobiliſſimū fuit primi homīs gͦ ⁊cͣ. Itē ecc̄i. xvij. Deꝰ creauit de t̓ra hominē. ſꝫ iſta creatio nō fuit rōne aīe. cum aīa nō ſit ex elemēto vel elemētis. vt oſtēdit Aug. ſuꝑ Gen̄. ad litt. ꝙͣtū ad corpꝰ. ¶ Cōtra Gen̄. ij. Formauit deꝰ homin de limo terre. gͦ formatꝰ fuit ꝙͣtū ad corpꝰ nō creatꝰ. ꝗa vt dicit hugo. qd̓ creatū ē. de nihilo factū ē. nā qd̓ d̓ ali quo factum ē. factum ē. ſꝫ creatū nō eſt. qꝛ de nihilo fa ctū nō ē. ¶ Itē creatura ſpūalis ⁊ corꝑalis diſtīguunt̉ ꝑ ꝯditionē nobilitatis ⁊ ignobilitatis. cuiuſcūqꝫ enī cōdi tiōis ſit res corꝑalis. ignobilis ē ⁊ vilis reſpectu creatu re ſpūalis. Et loquor de ſpūalibꝰ ſeꝑabilibꝰ ⁊ ſeꝑatis a corꝑe. ſi gͦ nobilioribꝰ creaturis debet̉ nobilior modꝰ ꝓ ducēdi in eſſe ꝗ ē creare. ⁊ alijs debet̉ minꝰ nobil̓. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē Anſel. ī monologion vr̄ oſtendere. ꝙ illa res ſit ex nihilo. ⁊ ita nihil creat̉ ſic. Ex qͦcūqꝫ ſit aliꝗd. id cā ē eiꝰ qd̓ ex ſe fit. ⁊ oīs cā neceſſario aliꝗd ad eſſentiā effecti p̄ bet adiumentū. ſi gͦ factū ē ex nihilo aliqd̓. ip̄m nihil cau ſa fuit eiꝰ qd̓ ex eo factū ē. ſꝫ quomō id qd̓ nullū habebat eſſe adiuuat aliꝗd vt ꝑueniret ad eſſe. ſi autē nullū adiu mētū de nihilo ꝑuenit ad aliꝗd. cui aūt qualit̓ ꝑſuadeat̉ qꝛ ex nihilo aliꝗd efficiat̉. ¶ Pret̓ea. idē ad idē. nihil aut ſignificat aliꝗd. aut n̄ nificat aliqd̓. ſꝫ ſi nihil ē aliqd̓. quecūqꝫ facta ſūt ex nil a ſūt ex aliqͦ. ſi v̓o nihil n̄ ē aliꝗd ītel d̓ pēitꝰ n̄ ē. fiat aliꝗd. nihil oīm ē. qꝛ ex nihilo nihil. vn̄ vr̄ ꝯſeꝗ vt fit ex nihilo. ſic

quicquid fiat. fiat ex aliquo. ¶ Itē poteſt queri. quo vo cabulo proprie nomināda ē eductio corꝑis elimo. ¶ Ad hoc intelligendū. ꝙ quādo aliquid educit̉ in eſſe ẜm le gem ꝓpagatiōis naturalis. neceſſaria ē ſufficiētia ī prī cipijs. ⁊ ꝙͣ tum ad principiū paſſiuū ſiue materiale. ⁊ q̄ um ad prīcipiū actiuū ſiue formale. Formale dico quo dāmodo. eo mō quo ph̓i ponūt in naturalibꝰ actiōibꝰ. Materiale quod ē ſubiectū trāſmutatiōis. nō ſolū mo do eſſe principiū paſſiuū. ſed quodāmodo actiuum. vbi autē aliquid educit̉ in eſſe cū defectu horū duorū vel al terius. eſt potiꝰ curſus ẜm legē creationis. ꝙͣ naturalis pagationis vel eductionis eorū. ⁊ tūc nō pōt eſſe edu ctio alicuiꝰ in eſſe. niſi ab illo qui pōt creare. Sꝫ attēdē dum eſt. ꝙ in ꝓductione rei pōt multi plex eſſe defectus in principijs. pōt enī eſſe defectꝰ. quia neutrū aliquo mō eſt. vt quādo vtrūqꝫ ſimpliciter nō eſt. aut qꝛ aliquo mō principia ſunt. ſꝫ nō ſufficiūt. hec autē in ſufficiētia pōt eſſe. vel ex ꝑte principij formalis. vel ex ꝑte materialis ⁊ formalis. quādoqꝫ enī eſt in ſufficiētia ex ꝑte prīcipij ma terialis. ⁊ ex ꝑte formalis. nō autē ecōuerſo. ⁊ dico īſuf ficiētiā ex ꝑte prīcipij materialis. qꝛ materia ſiue res ma terialis de qua aliqd̓ educi dꝫ. ē imꝑfecte quantitatis re ſpectu rei educēde. ſicut fuit ī coſta reſpectu corꝑis eue. vnde hugo. quādo ſimplex corpus in ſemetipſo multipli catur ⁊ ī plura excreſcit. fit aliqd̓ de aliquo ī maiꝰ. h̓ mō oꝑandi de ſubſtātia coſte ī ſe. diuīa virtute abſqꝫ extrin ſeco additamēto multiplicata. corpꝰ mulieris factuꝫ eſt. quādo autē neutrū dictorū aliquo mō ē. ſicut fuit in pro ductiōe rerū. primo creatarū ineſſe. tūc ē vere ⁊ ſimplici ter creatio. de qua Gen̄. j. In prīcipio creauit deꝰ celuꝫ ⁊ terrā. ẜm ꝙ exponit hugo verbū iſtud dicēs. ꝑ celum ⁊ terrā. materiā illā omniū celeſtiuꝫ terreſtriūqꝫ. hoc loco ſignificari puto. de qua poſtea facta ſunt. que ī ip̄a priꝰ per eſſentiā ſiml̓ cauſata fuerūt. Ibi nāqꝫ terra erat ip̄ꝫ terre elementū. ⁊ celū erat mobilis. illa ⁊ leuis confuſio reliquorū triū. que ī circuitu medio iacētis terre ſuſpen ſa ferebat̉. hec hug. Quādo autē defectus ē prīcipioruꝫ vt dictū ē. tūc ē creatio ẜm ꝗd. ſicut fuit in formatiōe cor poris ade de limo. Eccleſiaſtici. xvij. deꝰ creauit de ter ra hominē. ⁊ in formatiōe eue de coſta ade. de qua Au gu. ſuꝑ Gen̄. ix. ad litt. Natura quippe mulieris creata eſt. ꝙͣuis ex viro qui iā erat. formatio autē ade de limo creatio erat. qꝛ ī limo erat defectꝰ prīcipij actiui. nec enī habuit. limꝰ vt corpus humanū ex eo fieri poſſet ſicut di cit Anſel. de cōceptione virginis. dicit enī. xj. ca. Limꝰ terre nō acceꝑat naturā aut voluntateꝫ. qua oꝑante vir primꝰ de illo fieret. ꝙͣuis eſſet de quo a deo fieri poſſet. ¶ Preterea. ſcriptura dicit illud eſſe creatū cuiꝰ mate̓i creata eſt. Unde Aug. d̓ ſimbolo rectiſſime credimꝰ deū omīa feciſſe de nihilo. qꝛ ⁊ ſi de aliqua materia factus ē mūdus. eadē ipſa materia de nihilo facta eſt. vt ordina tiſſimo dei munere prima capacitas forniarum fieret. at deinde formarent̉ q̄cunqꝫ formata ſūt. hoc autē diximꝰ. ne quis putet cōtrarias eſſe diuinarū ſcripturarū ſentē tias. qm̄ ⁊ omnia deū de nihilo feciſſe ſcriptū ē. ⁊ mūduꝫ factū de īformi materia. ⁊ iſte modꝰ creādi cōis ē. qui ſe re omībus cōuenit creaturis. ⁊ quorū omniū dicit̉ deus creator. Iſte tn̄ modꝰ forte pōt reduci ad illū modū crea tionis. quo aliquid educit̉ ineſſe ex aliquo. in quo eſt de fectus prīcipij actiui ſiue formalis. cū nō erat ī illa mate ria. vt ex ea fieret mūdus. ſed ſolū vt fieri poſſet. cū ſolu mō in elemētis ⁊ rebus elemētaribꝰ in ꝗbus ſunt ratio nes ſemīales rerū ſit. vn̄ res fiat. ¶ Preterea. adhuc dici tur aliꝗd eſſe creatū ī ſcriptura. rōne eductionis forme illius in eſſe. ſicut Gen̄. j. creauit deus cete grādia. Un̄ de hugo. lectorē āmonere volumꝰ. vt quotiēs ī his operi bus videlicet ſex dierū aliquid fieri audierit. vt verbig. cū dicitur prima die facta eſt lux. ſecūda die factū eſt fir mamentū. quarta die facta ſunt luminaria. non mō pri mum cum facta dicuntur hoc de nihilo creata fuiſſe ex iſtimet. ſed potius de ipſa que prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. etiā ſi aliquando verbum creationis poſitū reperierit. vt eſt ibi. Creauit deus ce te grādia. vt enī animā viuentē atqꝫ motabilē nō ad ma teriam qua eſſe ceperūt. ſed ad formā qua hoc quod ſunt eſſe ceperunt. referendum eſſe ſciet. Ecce ꝙ vult hugo. hec creata dicunt̉ ratione eductionis forme illoꝝ in ex ¶ Ex his patet. ꝙ iſta poſſunt ſimul ſtare.ſ. corpus pri mi hominis fuiſſe creatū ⁊ formatū de limo. ⁊ quomō ī elligendū eſt corpus hominis fuiſſe creatuꝫ de terra. ꝗa ibꝰ modis vltimis. ⁊ quot modis aliquid dicit̉ creatū. Patet etiā quomō ad aliud qd̓ ſequit̉. videndū ē. qꝛ ⁊ ſi quodāmodo creatū fuerit corpꝰ primi hominis. non ta men ſimpliciter. ſicut ſubſtātie ſpūales. Spirituales.n. ſubſtātie. ſicut nobiliores ſunt. ſic nobiliori mō creatio nis deducte ſunt in eſſe. quia creatiōe ſimpliciter. corpꝰ primi hominis creatione ẜm quid. ¶ Qualiter auteꝫ re ſpōdendū ē ad obiecta ab Anſel. patet ex diſtīctiōe quā ſubiūgit. cōſequēter vbi diſtīguit. ꝙ tribꝰ modis dicitu aliꝗd fieri ex nihilo ſic. Tribus modis(qͦ ad p̄ſentis im pedimēti ſufficit) expedimētū exponi pōt. ſi qua ſubſtā tia dicit̉ eſſe facta ex nihilo. vnꝰ quidē modus ē. ꝙ volu mus intelligi penitꝰ nō factū eſſe qd̓ factū dicit̉ ex nihi lo. cui ſimile eſt cōquerēti de tacēte. de quo loquat̉. rn̄de tur de nihilo id eſt nō loquitur. ẜm quē modū d̓ ſumma eſſentia. ⁊ de eo. quod penitꝰ nec ē nec fuit. querēti. vno factū ſit recte reſpōderi pōt. de nihilo.i. nequaꝙͣ factū ē ꝗ ſenſus de nullo eorū que facta ſunt. ītelligi pōt. ¶ Alia ſignificatio ē que dici quidē pōt. vera tn̄ eſſe nō pōt. vt ſi quidē dicat̉ aliꝗd ſic eſſe factū de nihilo. vt ex ipſo nihi lo id eſt ex eo qd̓ penitꝰ nō eſt factū. Sic. q. ip̄m nihil ſit aliꝗd exiſtēs. ex quo poſſit aliꝗd fieri. qd̓ qm̄ ſemꝑ falſuꝫ eſt. quotiēs eſſe ponit̉ īpoſſibilis cōueniētia cōſequitur ¶ Tercia īterpretatio qua dicit̉ aliqd̓ eſſe factū ex nihi lo ē. cū intelligimꝰ quidē factū eſſe. ſed nō eſſe aliꝗd. vn̄ de ſit factū. Per ſimilē ſignificationē dici videt̉. cum hō cōtriſtat̉ ſine cauſa dicit̉ cōtriſtatꝰ de nihilo. hoc autem vltīo mō. dicunt̉ res ſimpliciter create eſſe ex nihilo. vn de ſubiūgit Anſel. ẜm hūc ergo ſenſum ītelligat̉ qd̓ ſu pra cōcluſum ē. qꝛ p̄ter ſumma eſſentiā cūcta que ſūt ab eadē. ex nihilo facta ſunt.i. nō ex aliquo. ſicut ipſa ꝯcli ſio precedētia cōueniēter cōſequit̉. ita vt ex eadē cōcluſi on nihil incōueniēs ſubſequet̉. Obiectōes autē Anſel. currūt ẜm modū ſecūdū. ⁊ illo mō nō dicit̉ vere aliquid fieri ex nihilo. ſicut ipſe dicit. ¶ Ad hoc autē ſubiūgit q̄ tum modum quo pōt dici aliqd̓ fieri ex nihilo. illo.ſ. m quo dr̄ diues ex pauꝑe factꝰ.i. ꝗ priꝰ pauꝑ erat nunc fa ctꝰ ē diues. qd̓ an̄ nō erat. vn̄ ſubiūgit. nō incōuenienter ⁊ ſine oī repugnātia ea que facta ſunt a creatrice ſubſtā tie. dici pn̄t eſſe facta ex nihilo. eo mō qͦ dici ſolet diues ex pauꝑe. ⁊ recepiſſe ꝗs ſanitatē ex egritudīe. ¶ Ad obit cta ex alia ꝑte ꝗbus oſtēdi vr̄. ꝙ debuit ſimpliciter fuiſſe creatū. Dicendū ꝙ nō. cōueniebat enī. ꝙ deꝰ homīne ceret ex materia p̄iacente. ꝓpter plures rōnes. ¶ No go. ꝙ rō cōditiōis creaturarū ⁊ p̄cipue creature ronat. eſt declaratio diuīe potētie. ſapiētie. bonitatis. vna gͦ ro talis eductiōis ī eſſe. fuit cōgruētia declaratiōis diui potētie. ī mirabili vniōe corꝑis ⁊ aīe primi homīs ꝓſ xima diuerſitate ſiue differētia diſtantiū. Unio enī aīe cū corꝑe ꝓpter eorū ad inuicē diſtātiā. ē vna de mirabili bus aſſignatis ab Aug. in li. de ſpiritū ⁊ aīa. dicit enlꝫ. plenū fuit miraculo ꝙ tādiuiſa. ⁊ tādiuerſa adinuicem poterūt cōiungi. diſtātia enī corꝑis primi homīs ab aīa fuit multiplex.ſ. exiſtētis indifferētia eſſe a poſſe in n exi ſtēs. corꝑalis ad ſpūale. corruptibilis ad īcorruptibile. Corpꝰ enī eiꝰ fuit corruptibile corꝑale in quo differebat̉ eſſe a poſſe. Aīa autē īcorruptibilis ſpūalis ī quo nō dir ferebat eſſe a poſſe. qꝛ ergo ad hoc vt diuīa potētia ī ẜni on tamdiſtantiū oſtēderet̉. corꝑi tādiſtāti a ſibi vnibi li. cōgruebat modꝰ huiꝰ mōi eductiōis in eſſe. Quia enī omne corruptibile corꝑale ī quo differt eſſe a poſſe. e ex preiacēti materia. cōueniēter formabat̉ ſic vt formatio

.lxxix. Queſtio
talis cōgrueret manifeſtatiōi. potētie eiꝰ ī tādiſtantium vniōe. ¶ Alia rō ē cōgruētia declaratiōis diuīe ſapiētie incōueniēti ordīe finis ⁊ cōſequētis ad finē ad prīcipia ⁊ ātecedētis ad prīcipiū. cōueniebat enī ꝙ reſolutionem rꝑis ī materia manentē poſt reſolutionē. p̄cederet cō ſitio ex materia exiſtēte ante cōpoſitionē: nūꝙͣ enī eſt talis reſolutio. qn̄ ſequat̉ talē cōpoſitionē. ⁊ quā talis n̄ antecedebat cōpoſitio. cōgruebat gͦ. vt ſic fieret corpus illud. vt ex ordīe p̄tacto. diuīa ſapiētia oſtēderet̉. ¶ Ter cia rō ē cōgruētia oſtēſiōis diuīe bonitati. que oſtēditur ī cōpletiōe vniuerſi. ꝑfectiōi enī vniuerſi congruebat. corpꝰ illud ſic fieret. qꝛ eniꝫ oīs corꝑalis creatura ī ho mine ꝑficit̉ ⁊ cōplet̉. cū oīs forma naturalis ordinet̉ ad anima rōnalē ſicut ad digniſſimā omniū formarū. ⁊ cor pus humanū cōſtituat̉ ex natura omniū corporū. ī quo cōplet̉ ⁊ quodāmō beatificat̉. rectiſſime dicitur hō finis omniū. ⁊ iō fieri debuit poſt omnia ſeptīo die. ſicut di cūt auctores.ſ. vt oſtendet̉ eſſe illorū cōplementū. Si er go hāc ꝑfectionē creaturarū ī homīe exigebat perfectio vniuerſi. in homīe inquā. qui rōne dicta poſt alia condi tus ē. etiā ꝙͣtum ad corpꝰ. qd̓ ex natura aliorum corꝑa fuit cōſtitutū. neceſſario ſeꝗtur ip̄m fuiſſe ex materia p̄ exiſtēte. ⁊ hͦ cōgruere ad vniuerſi ꝑfectionē. ¶ Item alia rōne. hͦ enī cōueniebat ad ꝑfectionē vniuerſi. ꝙ eſſent q̄ dam res corꝑales ſimplicit̓. quedā ſpūales ſimplicit̓. et quedā corꝑales ꝙͣtū ad ſui ꝑtem. ⁊ ſpūales ꝙͣtū ad aliā cuiꝰ mōi ē homo. Similit̓ cōueniebat horū ꝓductiōi in eſſe. ꝙ quedā fierēt ex nihilo. quedā ex materia p̄iacēti. ⁊ quēdā ẜm quandā ſui ꝑtem fierēt ex nihilo. gͦ ẜm quā dam ſui ꝑtem fierēt ex materia p̄iacēti. talis fuit primꝰ hō. ¶ Ad primo ergo obiecta ex alia ꝑte dicit. ꝙ licet de us creauit de nihilo aliqua corꝑa. vtpote naturā primā ⁊ celū primū. vt dicit Beda. licet ī genere corporū. cor us primi homīs eſſet nobiliſſimū. n̄ cōueniebat vt edu eret̉ in eſſe ꝑ creationeꝫ ꝓpter rōnes p̄dictas. vn̄ ſecus fuit de hͦ corpore ⁊ alijs. ¶ Ad illud qd̓ tangit̉. ꝙ creari debuit ex nihilo. ne obnoxiꝰ eſſet hō creature. Dicendū y ꝓpter hoc. ꝙ fuit ex aliqͣ creatura. nō magis erat ob ioxiꝰ creature. ſꝫ deo cuiꝰ erat illa. ⁊ a quo condita. vn̄ Aug. in lib. de ſimbolo. Si aliqd̓ deꝰ fecit ex aliqͦ vt ho mine de limo terre. nō vtiqꝫ fecit ex eo qd̓ ipſe nō fecerat. qꝛ terrā. vn̄ limꝰ erat ex nihilo fecerat. ¶ Ad hoc qd̓ vlti mo querebat̉.ſ. quo vocabulo nomināda ē hec eductio. pōt dici. ꝙ plaſmatio. Un̄ Iob. xj. Manꝰ tue fecerunt me. ⁊ plaſmauerūt me. glo. fecerūt ꝙͣtū ad animā. ⁊ plaſ mauerūt ꝙͣtū ad corpꝰ. Un̄ I am. volēs aſſignar̄ differe tiā īter factionē corꝑis ⁊ aīe. dicit corpꝰ eductum ꝑ plaſ mationē. animā v̓o factā ꝑ īſufflatōne. dicēs. Ex viſibili ⁊ īuiſibili natura ꝯdidit hominē deꝰ ꝓprijs manibꝰ. ẜm imaginē ⁊ ſimilitudinē. ex terra corpꝰ plaſmās. animaꝫ autē rationalē ⁊ ītelligibilē ꝑfamiliarē inſufflationem ¶ Nembrum ſecundū Dſecundū quo querit̉. vtrū maioris poten tie fuit creare corpꝰ primi homīs d̓ nihilo. an formare de limo. Ꝙ maior videt̉ ſic Au gu. ī li. d̓ ſimbolo. Iō dr̄ deꝰ omnipotēs. qꝛ de nihilo fecit omnia que fecit. nō enī aliqͣ materies euꝫ iuuit. ſꝫ ex nihilo cūcta creauit. ſi ergo manifeſtat̉ dei oī potētia in creādo aliqd̓ ex nihilo. nō autē formando ali quid de aliquo quocūqꝫ. cū ī illa formatiōe iuuet eū ma teria ſubiecta. videt̉ maioris potētie eſſe creare de nihi lo. ꝙ formare de limo. ¶ Itē inter aliqd̓ ⁊ nihil ē infinita diſtātia. īter aliqd̓ ⁊ aliqͥd̓ finita. Un̄ in factiōe alicuiꝰ dē nihilo. ē actꝰ potētie īfinite. in formatiōe alicuiꝰ d̓ ali quo ē actus finite. igit̉ cū finiti ad īfinitū nulla ſit ꝓpor tio. in ꝓportionabilit̓ ē maioris potētie formare aliꝗd de nihilo. ꝙͣ facere aliꝗd de aliquo ergo ⁊cͣ. ¶ Cōtra vt ha betur ali Aug. Maiꝰ eſt facere de impio piuꝫ ꝙͣ creare celū ⁊ terrā. ⁊ hoc ē vt dicit̉. qꝛ in creatiōe celi ⁊ terre nō
eſt aliqua diſpoſitio cōtraria. ſicut in iuſtificatione. vbi inuenit̉ diſpoſitio liberi arbitrij repugnās gr̄e. ergo a ſi mili cū limꝰ haberet ſuā formā. qꝛ erat hoc aliquid. nec illa materia inclinationē haberet ad corpꝰ humanū. ſed quaſi oppoſita. eo ꝙ cōplebat̉ ẜm formā ſuā. videt̉ cū de limo factū fuit corpꝰ humanū. maioris fuiſſe potētie. ꝙͣ ſi illud fuiſſet ex nihilo. ¶ Preterea. arguit magiſter in ſentē. ij. li. di. xviij. c. Solet queri. Angeli nō poſſint cre are materiā. ergo nec formare coſtā in mulierē. ⁊ ſiue h ſit argumentū a ſimili ſiue a maiori. nō ſequit̉. ꝙ maio ſit potētia facere aliꝗ dex nihilo. ꝙͣ facere mulierē ex cō ſta. A ſimili videt̉ in ꝓpoſito. Cū eadē fuerit conditio in formatione mulieris de coſta. ⁊ corꝑis ade de limo. qꝛ ſi cut ī coſta nō fuit vnde fieret mulier. ſed vnde fieri poſ ſet. Similiter in limo nō fuit vnde fieret corpus ade. ſꝫ vnde fieri poſſet. igitur nō fuit maioris potentie creare corpus illud de nihilo. ꝙͣ formare de limo. ¶ Itē deus ē infinite potentie ⁊ virtutis. ⁊ neceſſario agit tota virtu te quicqd agit. qꝛ eius virtꝰ cū ſit ip̄m ſimplex. eſt ⁊ imꝑ tibilis. igit̉ in formatiōe homīs de limo oꝑatus eſt tota virtute.ſ. īfinita. ſꝫ maiore nō cōprobabit̉ in creādo ce lū ⁊ terrā. ergo ⁊cͣ. ¶ Preterea. vt habet̉ a ph̓o. potentia ē principiū trāſmutatiōis ī aliud inqͣtū aliud. ſꝫ nō ens nō eſt ſubiectū trāſmutatiōis. ergo potētia ē prīcipium trāſmutatiōis eiꝰ qd̓ eſt in aliud. ergo vbi ſaluat̉. rō po tētie agētis ſiue faciētis. neceſſario erit materia ſubiecta actioni. gͦ vbi nō eſt materia ſubiecta actiōi nulla ē actio potētie. igit̉ nihil eſt querere. vtrū fuit maioris potentie creare ⁊cͣ. exqͦ nll̓a potentia agit aliꝗd ex nihilo. ¶ Ad hoc notandum. ꝙ duplex ē potētia materie ſiue ſubiecti trāſmutatiōis.ſ. actiua ⁊ paſſiua. Paſſiua que nihil cō oꝑatur forme inducēdo in materiā ipſam. ſed ē tm̄ potē tia recipiēdi formā. actiua que aliquo mō cooꝑatur ipſi agenti ad inductionē forme. qꝛ aliꝗd forme latet in mate ria. vel qꝛ appetitꝰ materie habet inclinationē ad illā for mam. ſicut ē in omībus illis. ī ꝗbus eſt rō ſeminalis ad alia ꝓducenda in eſſe. ex illis quādoqꝫ ex ꝑte materie ſi ue ſubiecti. eſt defectꝰ potētie ſiue principij actiui. ſicut fuit in limo. ī quo nō erat vt fieret ex eo corpꝰ ade. qꝛ n̄ erat ibi in illo potētia formalis ſiue actiua. que cooꝑa batur eductiōi illiꝰ in eſſe. potētia creatoris educēte illd̓ ex eo. Eſt quādoqꝫ duplex defectꝰ.ſ. diminutio ex parte materie. ⁊ carētia prīcipij actiui. ſicut fuit in coſta. Un de hugo diſtinguēdo oꝑationes ꝗbus ſubſtātie ꝓducū tur in eſſe. ponit opus vnū. qd̓qꝫ facere d̓ alijs aliꝗd ẜm ſubſtantiā ⁊ quātitatē in maiꝰ. ⁊ hoc mō operandi dicit corpus mulieris factū ex coſta. diuīa virtute. abſqꝫ extrī ſeco additamēto vt ſupra tactū ē. In eductiōe autē rei ſi ue forme de materia ſiue ſubiecto prīo mō ſumpto. pōt natura in eductioneꝫ rei de ſubiecto. Scd̓o mō ſumpto nō poteſt. ⁊ multo fortiꝰ nec tercio. ſꝫ ſolꝰ creator. Scd̓ꝫ hos igit̉ gradꝰ. ē faciliꝰ ⁊ magis facile educere res ī eſſe. qꝛ ex materia vel ſubiecto prīo mō ſe habēte ē modꝰ faci limꝰ. Ex ſecūdo mō ſe habēte difficilior. ⁊ ex tercio ad huc difficilior. Sed adhuc ꝓducere aliꝗd ī eſſe ſimplici ter ex nihilo difficilimū ē. ⁊ magis mirabile ē. Unde hu go. Magis ē mirabile de nihilo aliqd̓ facere. ꝙͣ de aliqͦ plus facere. Hec autē vltīa tria genera operū ſunt d̓ ge nere mirabiliū. ⁊ nō niſi in ſolo deo eſſe poſſunt. ¶ Cū ergo querit̉. vtrū maioris potētie ſit creare ⁊cͣ. dicēdū. ꝙ neqꝫ maioris neqꝫ mīoris. ſed omnino īdifferēter. ꝗa diuina potētia que ē idē cū ip̄o oīno ſimplex. ē ⁊ imꝑti bilis ī ſe. opꝰ tamē ſiue effectꝰ eiꝰ ꝗ eſt ꝓductꝰ in eſſe ex nihilo. ſimplicit̓ ē maius mirabile. eo qd̓ ꝓducit̉ in eſſe ex aliquo ſicut ex limo. ſicut habet̉ ab hugo. Cōcedēda eſt ergo ratio Aug. qua oſtēditur deū eſſe oīpotentē. ꝗa fecit omnia ex nihilo. ¶ Cū autē obijcit̉. ꝙ non oſtēditur potētia eius infinita ī formando aliꝗd de aliquo. cū ī il la formatiōe iuuet eū materia ex qua. dicendū. ꝙ hoc n̄ dr̄. qꝛ aliquo mō poſſit iuuari eiꝰ potētia ī actōe. ſꝫ hͦ dr̄ de illo tropo loquēdi. qͦ illud dicit̉ iuuare agentem quo

affectus agētis faciliꝰ exit in eſſe. vn̄ qꝛ quod educit̉ ī eſ ſe de aliquo. facilius exit in eſſe ꝙͣ quod ex nihilo ꝙͣtum eſt de ſe. qꝛ minus diſtat ab eſſe ſiue forma fienda. quan do.ſ. ꝓportionatur illa virtꝰ agētis diſtātie rei educēde in eſſe ad illud de quo dicitur educi. dicit̉ iuuare eū ma teria ex qua. ¶ Ad illud qd̓ ſequit̉ dicendū. ꝙ illa ratio arguēdi locū nō habet. vbi eadē ē potētia ⁊ ſubſtātia a gentis. ibi enim nō cōmenſurat̉ virtus ſiue potētia agē tis diſtantie exiſtētis. inter illud de quo fit aliquid. ⁊ qd̓ fit. qꝛ potētia eſt inꝑtibilis ſicut ē ſubſtātia. Unde. qꝛ in deo eſt idē potētia quod eſſentia. inꝑtibilis eſt potentia ſicut ⁊ eſſentia. Unde in oīmoda indifferētia ſe hꝫ. quic quid ea producit̉ ī eſſe. ſicut enī eadē volūtate potētia. ⁊ indifferēti volo maiora ⁊ minora. ſimiliter ſi eadē eſſet volūtas ī me ⁊ potētia agēdi. ipſa īdiuiſa potētia ⁊ oīno indifferēti facerē maiora ⁊ minora. ¶ Ad illud qd̓ obijci tur ex alia ꝑte.ſ. ꝙ maiꝰ eſt fieri de īpio piū ⁊cͣ. dicēdū ꝙ hoc nō dicit̉. qꝛ maior vel minor difficultas faciendi hoc vel illud fit ex ꝑte dei. ſꝫ potiꝰ ꝓpter repugnantiā ex ꝑte creature fiende. Cū autē deꝰ creauit celū ⁊ terrā nu la erat repugnātia ex ꝑte aliqua diuine potētie ſiue vo lūtati. cū autē deꝰ de īpio facit piū. īfundēdo gratiam di ſponentē ⁊ preparante ad gratiā ꝑficientē. ipſa volūtas impij ē cōtraria ⁊ repugnas diuīe oꝑationi. ¶ Ad argu mentū autē dicēdū. ꝙ nō ē ſimile de forma q̄ ꝯtinue trāſ mutat̉ circa materia ⁊ deformitatē liberi arbitrij. quam ſolꝰ creator remouere pōt ꝑ gratiā. vn̄ forma illa q̄ erat in materia paſſibili.ſ. limo. defacili trāſire poterat. ⁊ eo faciliꝰ. quo erat ſubiectū eiꝰ trāſmutabilius. qd̓ cōpete bat limo. ī quo erat natura terrea ⁊ aquea. hec eniꝫ duo maxīe ordinant̉ ad paſſionē humor ⁊ humꝰ. ſicut dicit Aug. ⁊ etiā ph̓s ꝓbat ea que ex his duobꝰ reſoluuntur. maxīe eſſe materialia ⁊ paſſibilia.ſ. vaporē ⁊ fumuꝫ. et ideo nō valet argumentū. ¶ Ad hoc qd̓ poſtea obijcit̉. ꝙ deus agit tota virtute ſua que ē infinita quādocunqꝫ al ꝗd agit ⁊cͣ. dicendū ꝙ verū ē. ⁊ vera ē concluſio que ex hͦ cōſequit̉. Si autē querit̉. vn̄ ē ergo differētia tanta affe ctuū. ⁊ quomō ex tāta.ſ. īfinita potētia agēte. exeūt effe ctus minoris virtutis ⁊ maioris ī eſſe. dicendū. ꝙ ī deo idē ē potētia qd̓ eſſentia. ⁊ ꝙ volūtas ē cā ꝓpinqua ⁊ cō iuncta affectuū. ꝓpter qd̓ diuina potētia cuꝫ agit. nō a git ex neceſſitate. ſꝫ potiꝰ electiue. īmo qd̓ plus ē. ſuū vel le ē efficere. ꝓpter qd̓. licet ſemꝑ indifferēti agat potētia ⁊ infinita ẜm cōgruentiā ſui beneplaciti. moderate ⁊ di ſtincte ꝓducunt̉ effectꝰ ī eſſe. ¶ Ad argu. mgr̄i in ſentē. Dicendū ꝙ bene tenet. ⁊ ē argumentuꝫ a ſimili. qꝛ vtro biqꝫ.ſ. in formatiōe alicꝰ de nihilo. ⁊ in formatione cor poris ade de limo. ⁊ mulieris de cōſta. ē actꝰ īfinite potē tie ⁊ creatio cōi mō ſumpta a creatiōe. licet vnuꝫ opꝰ ſit magis mirabile alio. vt dictū ē. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉ de auctoritate ph̓i.ſ. ꝙ potētia ē principiū trāſmutatiōis ī aliud ⁊cͣ. dicendū ꝙ ph̓s determīat virtutē potētie crea te. q̄ n̄ pōt aliquid agere niſi ī materia ſiue ī natura ſub iecta. vnde actionē ſiue nature ſiue potētie create agenti ſemꝑ ſubeſt aliquā materia. nō ſic ē de potētia increata. cuiꝰ virtus in agēdo nō eſt determīata ſiue diſtincta cir ca materiā. ſiue in materia. īmo ex nihilo facit. quod cō petit ſicut ex aliquo ⁊cͣ. ¶ Nembrū tercium D terciū quo querit̉. vtrum modꝰ educēdi corpus primi hominis.ſ. informādo illd̓ de limo. ꝑtinet ad ꝑfectionē vniuerſi. Et ꝙ ſic videt̉ Gen̄. ij. Igit̉ ꝑfecti ſunt celi ⁊cͣ. ⁊ oīs ornatus eorū. hec ē autē ꝯcluſio que īfert̉ ex eis que edu cte ſunt ī eſſe ī oꝑibus ſex dierū. cuiꝰ modi fuerūt. cōdi tio. diſtīctio. ornatꝰ. ⁊ ad hec pertinebat eductio corꝑis humani de limo. ſicut ī ſexta die determinat̉. patet ergo ꝙ nō fuit cōpletio vniuerſi ſine hac eductiōe. ¶ Pret̓ea. Anſel. ij. Cur deꝰ hō. Quoddam ē corpus humanū edu ctum in eſſe de viro ⁊ nō de feminis. cuiuſmodi fuit corpus eue. aliud ergo reſpōdere debuit per oppoſituꝫ.ſ. qꝛ̓ eſſet eductum de femina ⁊ nō de viro. ⁊ hoc fuit corpus xp̄i. terciū fuit de viro ⁊ femina. vt corpus abel. ergo oppoſitū reſpōdere debuit quarta corporis differētia. ꝙ neqꝫ de viro neqꝫ de femina. ⁊ hoc fuit corpus ade de limo. aliter eſſet diminutio ⁊ defectus. ⁊ hec ratio cōfir matur per illud. xj. de ciui. dei. c. xviij. vbi dicit̉. ꝙ anti theca id eſt oppoſitiōes valēt ad ordinē vniuerſi. vbi no tatur ordo vniꝰ contra vnū quod hic reꝑitur. ¶ Iteꝫ nō eſſet cōpletum vniuerſum ſine modo diſpoſitionis ⁊ mo do ornatus. ex quo patet. ꝙ modus ornatus ⁊ diſpoſiti onis requiritur ad perfectionē vniuerſi. a ſimili videtur de modo cōditionis. igitur cum corpus primi hominis erat de nobilibus ꝑtibus vniuerſi. modus educendi il lud ineſſe erat cōpletione vniuerſi. ¶ Itē illa proprie ſūt de perfectione vniuerſi. que habēt ſimilitudinē aliquaꝫ. ſ. veſtigij vel imaginis cū eo qui eſt complementū ⁊ per fectio omniū ſcilicet deo. talis fuit eductio predicta ī erat vnitas veritas ⁊ bonitas. ergo ⁊cͣ. ¶ Si autē dici retur. ꝙ licet aliquo modo haberet ſimilitudinē veſtig tamen quia ſtatim tranſijt. nō eſt de cōplemento vniuer ſi. Cōtra. trāſitꝰ rei tēporalis nō īpedit. qn̄ res trāſiens ſit de pulchritudīe vniuerſi. vn̄ Aug. ī li. de natura bo ni. Fit de decedētibus ⁊ ſuccedētibꝰ rebꝰ. tēporalis que dam ī ſuo genere pulchritudo. vt nec ipſa que moriunt̉ vel deſinūt eſſe qd̓ erāt. turpēt aut turbēt modū ſpeciē ⁊ ordinē vniuerſe creature. ſicut ſermo bn̄ compoſitꝰ pul cher ē. ꝙͣuis ī eo ſimile atqꝫ omēs ſoni naſcēdo moriēdo trāſeant. A ſimili vr̄. ꝙ licet res trāſeāt ſiue trāſcurrat. bn̄ ſunt de cōpletione vniuerſi. gͦ ⁊cͣ. ¶ Cōtra vt habet̉ a ph̓o. Natura ē cā totiꝰ ordinis. ergo que ſunt cōtra na turā. ſiue cōtra curſum nature. ordīatiōe totiꝰ carēt.i. ī ſunt ordīata ī toto ſiue ī vniuerſo. que autē ordīe caren ī vniuerſo. magis ip̄m dedecorāt ꝙͣ cōpleāt vel ꝑficiant ſꝫ eductō corꝑis primi homīs fuit cōtra curſum nature gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē nihil qd̓ ē aliquo mō de vniuerſo ſiue in vni uerſo. ē de cōplētibꝰ vniuerſuꝫ vel ad cōpletionē vniuer ſi. modꝰ autē quo educebat̉ corpꝰ illud ieſſe.i. formatio de limo. nō ē aliquo mō d̓ vniuerſo. qꝛ nullo mō ē. gͦ. ⁊cͣ. ¶ Si autē diceret̉. ꝙ hͦ qd̓ nō eſt ſiue trāſijt. nō īpedit ꝙ ſit de cōpletiōe vniuerſi ſicut vr̄ ex obiectis ad aliā ꝑtē Cōtra. malū ī eo ꝙ neceſſario ſubftātificat̉ ī bono. nō tā tum diſtat ab illis q̄ ſimplicit̓ ſunt quātū ad illud quod ſimplicit̓ nō ē. ſed malū nō cōfert ad cōpletionē vniuerſi vt habet̉ a Dyoni. gͦ nec illud qd̓ ſimplicit̓ nō ē. dicit.n. Dyon. de diui. no. v. c. Incōueniēs ē. ꝙ malū cōferat ad cōpletionē oīs ⁊ toti. nō imꝑfectuꝫ eſſe ꝑ ſeip̄m largiat̉. ¶ Itē magis vr̄ eſſe de ꝑfectiōe vniuerſe nobiliſſime cre ature. cuiꝰ mōi ē aīa homīs. ꝙͣ eductio corꝑis hūani ine ſe. qꝛ nobilior ē aīa hūana ꝙͣ corpꝰ humanū. ⁊ corpꝰ hu manū ꝙͣ ſua eductio ineſſe. igit̉ ſi nō exiſtēte aīa hūana. eſſet cōplementū vniuerſuꝫ. qd̓ videt̉ haberi ab Aug. di cit enī in lib. de libe. arbi. iij. Si deeſſent anime. ſiue pec carēt ſiue nō peccarēt nihil vniuerſitatis ordini diminū cretur. multo fortiꝰ ſi nō eſſet vel fuiſſet exitꝰ corꝑis hūa ni ineſſe. igit̉ eductio huiꝰ mōi nō ē de cōpletiōe vniuer ſi. ¶ Ad horū euidentiā ītelligendū ē. ꝙ vniuerſuꝫ vni uerſitatē dicit. ⁊ ꝙ cōtinentia eiꝰ nō artat̉ ad vniuerſita tem ſubiectorū. ſed cōportat tēporis generalitatē. conti net enī oīa que nūc ſunt. ⁊ oīa que aliquo tēpore fuerūt. vn̄ ad cōpletionē vniuerſi nō ſufficiūt q̄ nūc ſunt tm̄. ſed requirunt̉ que a mūdi exordio extiterūt.i. a primo exitu rerū ineſſe. Que autē a primo rerū exitu ineſſe extiterūt ſunt ſub duabꝰ differētijs. quarū quedā ad ꝓductioneꝫ generū rerū ꝑtinent. quedā ad ipſa genera ꝓducta. que ad genera rerū ꝓducta ſpectāt. prīcipaliter ſūt tria. ī nes que exprimit̉ veſtigiū cōditoris omniū.ſ. eſſentis ue ſubſtātia. virtꝰ ⁊ oꝑatio. eſſentia patrē rep̄ſentat. vir tus filiū. oꝑatio ſpiritūſanctū. Oꝑatio autē a v̓tute edu cit̉. virtꝰ v̓o in eſſentia radicat̉. De cōpletiōe. ergo vni uerſi ſunt hec. eductio generū rerū ineſſe. ſubſtātia. vir

Queſtio .lxxx.
tus. oꝑatio eductorū. nec dico hec cū p̄ciſiōe eſſe de com pletione hac. ſꝫ ſimpliciter hec eſſe neceſſaria. nō enī poſ ſet cōpleri vniuerſum niſi genera rerū que ſunt eius ꝑ tes ꝓducerent̉ ī eſſe. nec ꝑpetuerent̉ ineſſe ꝑtes. niſi da ta eſſet eius virtꝰ multiplicādi ſe. ſiue ſuā ſpecieꝫ in ſibi ſimilibꝰ. ẜm ꝙ determīatū ē a ph̓o. dicit enī ꝙ ſimul cū īdiuiduo collata ē virtꝰ multiplicādi ſeipſum ī ſuo ſimi li vt ſaluet̉ illud diuinū appetibile. ſic enim deꝰ cōpleuit omnia cōtinuā faciēs generationē. ¶ Adhuc autē requi ritur egreſſio oꝑationis a virtute. De qua Augu. ſuper Gen̄. ad litte. Pōt ītelligi deū requieuiſſe a condendis generibꝰ creature. qꝛ vltra iā nō cōdidit alia genera no ua. deīceps autē vſqꝫ nūc ⁊ vltra. oꝑatur eorundē geneꝝ adminiſtrationē. Dicit̉ autē deꝰ oꝑari. cū oꝑatur virtꝰ data creature. qꝛ ī omni operatione creature. deꝰ ītime oꝑatur. cōcedi ergo pōt ꝙ eductio primi hominis perti net ad cōpletione vniuerſi. Hec autē eductio ſiue modꝰ educēdi differēs fuit ab alijs ẜm ſpeciē. vt ex dictis pa tet. ¶ Preterea. nō fuit eductio rei tm̄ ſingularis. immo quodamodo generalis. eo ꝙ in ipſo corꝑe cōpleto. ſua ꝑ fectione.ſ. anima rationali erat ſeminaliter totū genu hamanū. vn̄ rōne quā modꝰ educēdi differebat ab alijs ẜm ſpeciē. ⁊ rōne qua educebat̉ res nō oīno ſingularis. ſed quodāmō vniuerſalis nō īmerito debet dici eſſe de cōpletione vniuerſali. ¶ Ad hoc. qd̓ primo obijcit̉ in cō trariū dicendū. ꝙ nō dicit̉ eſſe cōtra naturā quod ab au ctore nature efficit̉ in cōditione nature. vt in conditiōe generū rerū. ꝗbus inſeruit legē. ẜm quā debebat eſſe cur lus nature in ꝓductiōe cōſimiliū. in illa enim cōditiōe naturā cōdidit. ⁊ eſſe rerū naturale. ⁊ legē ꝓpagationis naturalis. At enī dicit Aug. cōtra fauſtū. hoc erit vni cuiqꝫ rei naturale quod ille fecerit a quo ē omnis modꝰ numerꝰ ⁊ ordo nature. tamē pōt dici hanc eductionē fu iſſe ſupra naturā. nō cōtra. ¶ Si cōtra hoc obijciat̉ per il lud Aug. dicētis ibi cōtra fauſtū. Nō incōgrue dicit̉ ali quid facere cōtra naturā. qui fuit cōtra id quod nouimꝰ in natura. Hoc appellamꝰ cognitū nobis curſum ſolitū qꝫ nature. Ad hoc patet reſpōſio. qꝛ quando illa eductio erat. nōdū fuit cognitꝰ neqꝫ ſolitꝰ curſus nature. ꝓducē di corpꝰ homīs ẜm modū qui fuit ipſi nature īſertꝰ. Ali ter tamē intelligit̉ verbū Aug. ẜm ꝙ illud dicit̉ eſſe con tra naturā. quod ē deſtructiuū nature ſiue curſus natu re in oꝑando. ſicut faciūt abuſores naturarū ⁊ earū cur ſus ꝑuertētes. ¶ Ad illd̓ qd̓ ſequit̉. pꝫ reſpōſio ex dictis qꝛ cōtinēti vniuerſi nō extēdit ſe ſolū ad illa que ſunt. ſꝫ ad omnia que aliquādo fuerunt. ⁊ ita ad ea q̄ mō non ſunt. ſicut pꝫ ex auctoritate Aug. ſupra dicta de libe. ar bi. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉ de verbo Dyoniſij dicētis. ꝙ īcō ueniēs ē ponere. ꝙ malū cōferat ad cōpletionē oīs ⁊cͣ. di cendū. ꝙ loquit̉ Dyon. de malo culpe. qd̓ pōt cōſiderari multiplicit̓.ſ. vt ē malū hoc ē priuatio boī.ſ. mōi ſpeciei ⁊ ordīs. Itē vt ē culpa id ē ꝓut ſuū ꝑpetratoreꝫ fedat ⁊ culpabilē ⁊ reuꝫ reddit. ⁊ neutro illorū modorū ſumptū ē ad cōpletionē vniuerſi. vn̄ Aug. Non ipſa peccata vel ipſa miſeria ſunt ꝑfectiōi vniuerſitatis neceſſaria. ¶ Itē pōt cōſiderari. vt ex eo elicit̉ bonū. Unde Aug. xj. de ciui ta. dei. neqꝫ deꝰ vllū nō dico angelorū. ſed vel hominum crearet. que malū futurū p̄ſciſſet. niſi pariter noſſet qui bus eos bonorū vſibꝰ cōmodaret. atqꝫ ita ordinē ſeculo rum tanꝙͣ pulcerrimū. carmē etiā ex quibuſdā quaſi an thitecis honeſtaret. ¶ Itē pōt cōſiderari inꝙͣtum ordīa tur ad penā. Unde Aug. xj. de ciui. dei. ſicut deꝰ natura rū bonarū optimꝰ creator ē. ita malarū volūtatū iuſtiſ ſimus ordinator. vt cū ille male vtunt̉ naturis bōis. ip̄e bene vtat̉ etiā volūtatibꝰ malis. ¶ Itē pōt cōſiderari in ꝙ tuꝫ bonū ei oppoſitū ⁊ comꝑatū. magis apparet bonū. Hoc oſtēdit Augu. de ciui. dei exēplo tali. ſicut pictura cū colore nigro ī ſuo loco poſito cōgruit. ita vniuerſitas rerū cū peccatoribꝰ pulchra ē. ẜm iſtos tres modos occa ſionalit̓ ē de cōpletione vniuerſi. ¶ Ad hͦ igit̉ qd̓ obijcit̉. ū nō tm̄ diſtat ⁊cͣ. Dicēdū. ꝙ diſtātia mali ab eſſe nō īpedit qn ſit de completiōe vniuerſi. ſꝫ ꝙ ē priuatio
mōi ſpeciei ⁊ ordīs. que ſunt de cōpletōe ⁊ pulchritudīe vniuerſi. ⁊ deturpatio illiꝰ cuiꝰ ē vt ſubiecti. vn̄ ſicut qd̓ ꝑtem deturpat totū deturpat. ſic qd̓ a ꝑte alicuiꝰ ꝑfecti nē tollit. ipſi toti ſubtrahit aliꝗd ꝑfectiōis. qꝛ ergo pec catū. ꝑtem vniuerſi reddit imꝑfecta. hꝫ Dyoni. ꝓ incō ueniēti qd̓ nō imꝑfectū eſſe largiat̉ toti. ¶ Ad illd̓ qd̓ vl̓ tio obijcit̉. ꝙ.ſ. cōpletū eſſet vniuerſuꝫ ſi deeſſent aīe ⁊cͣ. dicendū. ꝙ ad cōpletionē vniuerſi duo reꝗͥrunt̉.ſ. ꝑtes. ⁊ maxīe prīcipales que reꝗrunt̉ ad ītegritatē vniuerſi. ⁊ ordo earundē ī eodē. Si gͦ aīe que ſūt ꝑtes prīcipales vniuerſi deeſſent. cōſtat ꝙ deficeret aliꝗd de integritate cōpletiōis. ſimiliter ꝙͣtū ad ꝯpletionē ordīs. tn̄ ſi alique aīe deficerēt. ⁊ nō oēs. nihil deficeret ordini vniuerſita tis. lꝫ fortaſſe aliqd̓ deficeret ītegritati. ordo enī nō attē dit̉ ī numero vel in multitudīe quacūqꝫ. ſꝫ ī differētia ec rum que numerātur. ꝓpter qd̓ idē pōt eſſe ordo paucoꝝ ⁊ multorū. dūmodo eedē ſint differētie paucoruꝫ q̄ ſunt multorū. Intētio ergo Aug. videt̉ eſſe. ſi quedā aīe deeſ ſent. nihil minueret̉ ordini vniuerſitatis. non autē ꝙ ni hil minueret̉ integritati. hoc autē vident̉ ſonare verba ſua.ſ. hec. Si deeſſent.ſ. anime. que ſiue peccarēt ſiue n̄ peccarēt. nihil vniuerſitatis ordini minueret̉. etiā ſi plu rimū deeſſent.i. in plurimū multitudīe. vel forte lr̄a eſt. ſi plurimū deeſſent.ſ. anime. Nec videt̉. ꝙ Augu. intelli geret. ꝙ nihil diminueret̉ vniuerſitati. qꝛ tūc cōtradice ret ſibi ibidē. dicit enī. Inferioris officij e iſta. q̄ tantum. mō ſi nō eſſent. nō autē ſi peccaret. aliꝗd minus haberet vniuerſitas. Itē vt videt̉ ex ſerie lr̄e. loꝗtur ibi Aug. de ordine officiorū. quedā enī ſunt officia angelorū. quedā animarū ſiue hominū. Officia autē hominū oīa cōtinē tur ⁊ cōprehendent̉ ī officijs angelorū. Un̄ vr̄ aug. dice̓. ꝙ ſi aīe deeſſent. nihil deꝑiret ordini vniuerſitatis.ſ. tū ad ordinē officiorū. qꝛ āgeli habēt exerce̓ oīa offici genere vt hominū ſunt. vn̄ qd̓ ſupra dictū ē ītelligit d̓ or dine in officijs. vt habet̉ ex lr̄a. ¶ Queſtio. lxxx. de cauſa materiali corꝑis primi hominis. Equitur conſidera tio de cā matēiali. de qͣ duo q̄runt̉. Pr mū qͦ ad cōpoſitionē illiꝰ ex elementis. Scd̓m qͦ ad eqͣlitatē elemētorū ī cōpoſi to. De prīo duo q̄runt̉. ¶ Primū ſi cor pus illd̓ fuit vel eſſe debuit ex quatuor elemētis vel non. ¶ Scd̓m ſuppoſito. ꝙ ex quatuor elemētis. cur denomīa tur ab vno.ſ. terra. Articulus primus Uerit̉ gͦ prīo. vtrū corpꝰ primi hoīs debuit eſ ſe ex qͣtuor elemētis. ꝙ ſic vr̄. Aīa enī vnit̉ cor pori vt ꝑficiat̉ ī illo qͦ ad actū vl̓ vſuꝫ cogniti ue ſiue ꝯgnitōis. ⁊ hͦ mediātibꝰ ſēſibꝰ corꝑalibꝰ. ſꝫ ſēſus app̄hēdit corꝑa ⁊ ꝑ ſil̓e. cū gͦ ſenſus oīa corꝑa ⁊ corꝑalia app̄hēdat. neceſſe ē. ꝙ habeat ꝯueniētiā cū oībꝰ corꝑibꝰ. ſꝫ hͦ n̄ poſſꝫ fieri niſi cōpoſitū eēt ex qͣtuor elemētis. ⁊ vo co ſēſuꝫ corꝑalē. n̄ ſolūmō ip̄aꝫ v̓tutē ſēſitiuā. ſꝫ ip̄m or ganū cū v̓tute qͣ ꝑficit̉. ¶ Itē quāto formā nobilior ē. tan to pluriū oꝑationū differētiū ſpē ē prīcipiū. ſꝫ aīa rōna lis ē formaꝝ nobiliſſima. gͦ ē prīcipiū pluriū oꝑationū. ſꝫ oꝑationū hꝰ mōi vſuꝫ exercet mediātibꝰ orgais ꝓprijs gͦ cū organū ꝓpriū ei rn̄deat īcōueniēti ꝓportiōe. neceſſe ē ip̄m eſſe ex ml̓tis naturis ꝯpoſitū. ille autē nature ſūt elemēta. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē corꝑa ẜm ꝙ ꝓgrediūt̉ ī eē. in maiori difformitate ſiū diſtātia ab īꝑfectiſſimo corꝑe.ſ. prīa ma tēia. nobiliora ſūt ⁊ ꝑfectiora ſic̄ mixta. ꝙͣ elemēta. Si gͦ corpꝰ primi hoīs ī gene̓ corꝑū erat nobiliſſimū. maxīe debuit diſtare ꝑ deformitatē a prīa matēia. gͦ debuit eſſe maxīe mixtū. ¶ Itē ſic̄ dicit alghaſ. Cū ꝑmixtio elemē torū fuit pulchrioris. ⁊ ꝑfectōris eqͣlitatis ⁊cͣ. vt sͣ. ſꝫ cor pꝰ primi hoīs fuit aptū ad ſuſceptioneꝫ aīe rōnalis. gͦ in

ipſo fuit cōmixtio elementorū ¶ Cōtra. aīa ē ſubſtātia ſimplex. cū ergo omnis vnio ſit ẜm ſimilitudinē. videtur ꝙ debuit illud corpꝰ cui vnit̉ eſſe ſimplex. ⁊ ita nō ex ele mētis. ¶ Preterea. anima vnit̉ corꝑi ſicut motor ⁊ for ma. ſed corpꝰ ſimplex magis ē habile ad motū ꝙͣ cōpoſi tū. ergo magis ei aptare debuit ꝑ vnionē. ꝓut ipſa aīa ē motor. ſimiliter ꝓut ē forma. cū vtrobiqꝫ ſimplicitas eſ ſet ſymbolū. ſicut tactū ē ſupra. ¶ Itē Aug. de aīa ⁊ ſpi ritū. ſicut deꝰ eſt caꝑabilis ⁊ ꝑticipabilis omībꝰ. ſic ani ma omniū capax ē. hec autē capacitas ē omniuꝫ ꝑ acce ptionē ſimilitudinū mediāte ipſa cognitura. ergo ſibi ne ceſſariū ē acceptioni ſiue cōprehēſioni anime. corpus ſi bi multū cōueniens ī ſimilitudine ⁊ conformitate prout poſſibile ē. Prima autē materia īter corꝑa maxīe erat capacitatis. qꝛ erat capax omniū formarū ſenſibiliū. vi detur ꝙ debuit corpꝰ huiuſmōi ꝓut poſſibile ē. ſimile eſ ſe ſue perfectioni in capacitate fieri ex prima materia. ¶ Preterea. elemēta ſingula aptiora ſunt ⁊ habiliora ad ſuſceptionē pluriū formarū ꝙͣ mixtū aliqd̓. ẜm enim ꝙ corꝑa elongant̉ a capacitate prime materie ꝑ ſuſceptio nē formarū vltimarū minus habilia ſunt ad ſuſceptio nem diuerſarū formarū. vnde elemēta habiliora ſunt ad ſuſceptionē huiuſmōi ꝙͣ mixta. ſi ergo cōuenit aīe. ꝙ vn atur corꝑi organizato. cuiꝰ organa maxīe debēt eſſe ſu ſceptibilia ſpecierū ſenſibiliū. ſpecies enī ſiue ydolū rei ſenſibilis. relinꝗtur in organo in cōprehēſione rei ſenſi bilis a ſenſu. magis ꝯuenit. ꝙ corpꝰ huiꝰ mōi fiat ex vno elemēto ꝙͣ ꝙ mixtū ſit ex omnibꝰ. ſi enī fieret ex vno ele mēto ꝓpter conuenientiā eiꝰ cū illo elemēto. organa ſen ſuū habiliora eſſent. ad ſpecierū diuerſarū ſenſibiliū ſu ſceptionē. ꝙͣ ſi eſſet mixtū ex omībus. ¶ Itē cū corpꝰ pri mi hominis erat ī genere corporū nobiliſſimuꝫ. videt̉ ꝙ debeat fieri ex aliquo corꝑe vel corporibꝰ nobiliſſimis. cuiꝰ mōi ſunt corꝑa celorū ⁊ corꝑa celeſtia. gͦ ⁊cͣ. ¶ Re ſpōſio vt habet̉ ī li. de fonte vite. Corpꝰ hominū īter oīa corꝑa cōpoſita cōpoſitiſſimū ē. ⁊ rō huiꝰ eſt ſicut ſcribit̉ ibidem. Quanto ſubſtantia aliqua magis eſt immu nis a materia. tāto pluriū oꝑationū ē effectiua. aīa igit̉ intellectiua cū maxime ſit īmunis a materia. eo ꝙ nō de pendet ex materia ẜm eſſentiā. ⁊ cū ſimiliter multarū ſit operatiua operationū. ⁊ ideo cum has operatiōes de ſe habere nō poſſit. niſi ꝓut vtit̉ orgāis. oportuit ip̄m cor pus ꝑ qd̓ eas exercet eſſe etheogeneū ⁊ maxīe cōpoſituꝫ. ¶ Ad primū ergo in cōtrariū dicēdū. ꝙ licet aīa ſit ſim plex ꝓpter carentiā dimēſionis quātitatīe ſiue mobilis multiplex ē nihilominꝰ multiplicitate potētiarū ſiue vir tutū operatiuarū. attēdenda gͦ ē cōueniētia corꝑis ⁊ ani me ī hoc. ꝙ vtrūqꝫ ē multiplex. iſta multiplicitate poten tiarū. illud multiplicitate naturarū ⁊ ꝑtiū organicarū. vn̄ multiplicitas potētiarū atteſtat̉ multiplicitati opera tionū. ⁊ qd̓ tale ē. habilius ē ad merendū. ⁊ ꝑ cōſequens ad glorificandū. Neqꝫ debet attēdi cōueniētia in ſimpli citate. cū ſimplicitas corꝑis ⁊ aīe cōueniētia nulla ē niſi ẜm nomē. huiꝰ enī ē ꝑ carentiā dimēſionis quantitateꝫ ſiue mobilis illiꝰ ꝑ carentiā cōmixtionis. ¶ Per hoc pa tet rō ad ſequēs. qꝛ ⁊ ſi habilius eſſet ad motū corpꝰ ſim plex. nō tamen ita cōueniens ad eliciendas multas oꝑa tiones. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ angelus cū ſit motor tm̄. aptat ſibi corpus habile ad motū. aīa autē cū ſit forma aptat ſibi habile ad cognitionē. Nā nec angelus inten dit vt ī corꝑe ꝑficiatur nec aīa. niſi mediātibus ſenſibus perfectionē cognitiōis aſſequit̉. ¶ Ad duo q̄ ſequuntur. dicendū. ꝙ alius generis ⁊ modi ē capacitas corpora lium formarū in materia ſuſceptibili. ⁊ alteriꝰ generis ⁊ modi. cū ſuſceptibilitas ſpecierū ſenſibiliū ſiue ydolo rum in organo ſenſitiuo. nec vna diſponit ad alia. ſꝫ po tius ad contrariā. multiplicitas enim operationū quas exercet anima in corpore. requirit multiplicitatē orga norum. ⁊ ita multiplicitatem naturarum ⁊ armoniarū. Unde multiplicitas ſpecierum ſenſibilium multiplicita ti naturarum atteſtatur. econtra. habilitas ad capacita
tem multarum formarū. atteſtatur ſimplicitati natura rum ſiue nature. vnde elementum habilius eſt ad capa citatem plurium formarū ꝙͣ mixtum. vnde rationes ꝓ poſite magis ſunt contra propoſitum ꝙͣ pro. ¶ Ad vlti mum dicendum. ꝙ conditor generū rerum in operibus ſex dierum res ⁊ naturas rerum legibus certis ⁊ īmuta bilibus diſtinxit. in illa autem diſtinctione inſtituit. qd̓ ex quo vel ex quibus debuit eſſe īmutabilis. ⁊ ex quo ni hil. Unde Aug. ſuꝑ Gen̄. ix. elementa mundi huiꝰ cor porei habent diffinita vim qualitatemqꝫ ſuaꝫ quid vnū quodqꝫ valeat vel non valeat quid de quo fieri poſſit vel non poſſit. Unde quedaꝫ condita erant in poſſibilitate ad diuerſas formas. vt illa quorū materiei appetitiui n̄ fuit ſatiſfactum per forme impreſſionē qualia fuerūt ele menta ⁊ elementata. quedam condidit in īmutabilitate ⁊ impoſſibilitate ad formas diuerſas. cuius ſunt corpo ra ſuperceleſtia ⁊ celorum. quorū materiei appetitiui ſa tiſfactum fuit per propriarū formaruꝫ impreſſionē hoc inſtituit dominus certa lege. ⁊ īmutabilis ⁊ prouida et ordinatiſſima volūtate. contra que ire non decet Augu. ſuper Gen̄. vj. lib. tam nō facit deus contra cauſaꝫ quē volens preſtituit ꝙͣ contra voluntatem ſuā nō fecit. feciſ ſe ergo corpus humanū ex materia celeſti eſſet contra le gem ⁊ naturam rebus a ſua cauſa deo preſtitutā. Nō.n. indidit deus ipſis celeſtibus. vt rei alicuius corruptibi lis eſſent materia. ꝓpter quod nec ex illis debuit aliqd̓ corruptibile cōponere. dicit enim Augu. ſuper Gen̄. ix. Poteſtas creatoris. habet apud ſe poſſe de his omnibꝰ facere aliud ꝙͣ eorū quaſi ſeminales rōnes habēt. nō tā men id quod in eis nō poſuit. vt de his fieri. vel ab ipſo poſſit. neqꝫ enī potentia temeraria ſꝫ ſapiētie virtute oī potens ē. ⁊ hec de vnaquaqꝫ re ī tēpore ſuo facit qd̓ a naͣ tura facit vt poſſit. quare autē cōuenit vt ex luto fieret. fra dicet̉. ¶ Ad illud ergo quod obijcit̉. ꝙ corpus primꝰ hominis erat nobiliſſimū ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ ⁊ ſi nobiliſſi mum eſſet inꝙͣtum erat perfectibile ab anima rational ⁊ cōſequenter ordinatū ad ſeruiendū deo ⁊ beatificādū. tamē corruptibile fuit. corpora autē celeſtia incorrupti bilia. ⁊ ſic quodāmodo digniora. cōtra diuinā diſpoſiti onem eſſet. ſi ex incorruptibili fieret corruptibile. ¶ Articulus ſecundus Einde queritur. exquo corpus ade fuerit ex quatuor elementis. quare dicitur factum de terra Eccleſiaſtici.xvij. deus creauit de terra hominem. Et obijcitur ſic. quod pluribus ē cōmune. nō eſt vni attribuendum. ſed cōmune erat quatuor elemen tis. vt ex illis fieret corpus ade. ergo non debuit terre at tribui. ¶ Preterea. cum terra maxime ſit paſſibilis ẜm ugū. ⁊ corpus ade in ſtatu illo minime paſſibile vide tur. ꝙ nō debuit dici ipſum factuꝫ ex terra. ¶ Preterea. cū homo digniſſima creaturarū ſit. ⁊ aliarū beſtiarū cor pora de terra facta ſint. vr̄ ꝙ ſimiliter corpꝰ homīs debe ret fieri de digniori materia. ſexto enī die dicit̉ deus fe ciſſe beſtias de terra Gen̄. j. ¶ Itē dicit Aug. ſuper. vij. Gen̄. limus eſt terra humida. Idē. cōtra manicheū limꝰ eſt aque ⁊ terre cōmixtio. pōt igitur queri. quare magis dicit̉ formari ex materia cōtinente hec duo elementa. ꝙ ex cōtinente alia duo. ¶ Itē querit̉. quare dr̄ qn̄qꝫ mate ria corꝑis ade terra. qn̄qꝫ limꝰ. qn̄qꝫ puluis. ¶ Cōtra de nominatio ſeꝗtur natura p̄dominātis. cū ergo ī corꝑib̓ hūanis p̄dominet̉ terra. dꝫ dici potiꝰ de terra ꝙͣ de aliqͣ alio elemēto ẜm ph̓m enī corꝑa conſtantia maxīe ſolido terreno ꝑticipāt. ¶ Rn̄deo quatuor funt cauſe. qͣre ci pus hūanū dr̄ factu de terra eſſe. prima eſt ph̓i. ſcd̓a Au gu. tercia Bern̄. quarta baſilij. Nā ẜm ph̓m plus ē de terra in cōpoſitione mixti. qꝛ minus hꝫ de ſpē ⁊ magi materia. quod patet per hoc ꝙ motus ſequitur natu p̄dominantis ẜm quantitatem. ⁊ iō dicit̉ factum poti de terra. Scd̓a ratio eſt ẜm Aug.ſ. hec duo ſunt elemen mꝰ duo ad agendū. ta habilia ad patiendū. h

Queſtio .lxxx.
ignis ⁊ aer. ⁊ qꝛ fieri ex hoc dicit ratōeꝫ paſſibilis. ⁊ ter 2. ideo potiꝰ dicit̉ fieri de t̓ra. Ter ra int̓ alia paſſibil cia ratō. qꝛ t̓ra eſt ū elemētuꝫ ideo ad hūiliatio nem ⁊ cohibitōn cit̉ factꝰ de t̓ra limoſa. q̄ eſt viliſſima. vel ⁊ ẜm aliā lr̄am. vnde Bern̄. ad itās te tificē cogita viliſſimum eugeniū e miſterio he due differētie ratōna puluerē le mortale poſite ſunt in diffinitōe homīs. vt ſi eleuetur ex vno depͥmet̉ ex altero. Itē greg. nazāzenus de pͥmis hō celeſtis eſt ⁊ terreſtris. tꝑalis ⁊ īmorta lis. viſibilis ⁊ inuiſibilis. hūilis ⁊ excelſus. ſpūs ꝓpter gr̄am. caro ꝓpter elatōeꝫ. illud vt intellectū habens gr̄e magnificet ⁊ collaudet actorē. hoc ne magnitudine mūe ris elatus lapſuꝫ ruine excelſioris incurrat. Quarta ra tio eſt ꝙ in t̓ra reꝑiunt̉ oīa alia elemēta ẜm Baſilium in exameron pͥmo dicentē aquā ⁊ aerē ignē ⁊ t̓raꝫ cohe re certiſſimū eſt. Nā ex ferre ⁊ lapide ignis ꝑ fricatōem ſolet excuti. que vtiqꝫ de tellure naſcunt̉. aquaruꝫ quoqꝫ naturā venis in eſſe terraꝝ foſſores indicat puteoꝝ. ni hilominꝰ etiā aerem eſſe ꝑmixtū ex eo cognoſcere poſſu mus. ꝙ cū fuit humectata tellꝰ ⁊ temperie ſolis accepit. mox vapores exalat largiſſimos. ¶ Ad primū ergo ob iectum dicendū ꝙ denoīatō erat ẜm ratōeꝫ p̄dominātis ſicut ex dominio colere dicit̉ aliꝗs colericꝰ nō quia in eo nō ſunt hūores alij. ¶ Ad ſcd̓m ptꝫ rn̄ſio ex iam dictis. debēt em̄ argui ad oppoſitū quia maxime t̓ra paſſibilis. ideo de t̓ra factū debuit dici. cū hoc ꝙ dico fieri aliquid ex aliquo paſſibilitati atteſtet̉. Poſſet tamē diſtingui de hoc noīe paſſibile. ꝙ dicere pōt vel paſſionē vel differen tiam. ſic vno modo paſſibile aliomo non. ſꝫ de hoc meliꝰ infra. ¶ Ad terciū dicendū ꝙ licet hō ſit digniſſima cre aturaꝝ ratōe qua eſt imago dei. nihilominꝰ habet aliqd̓ ꝯmūe cū beſtijs. ꝓpter qd̓ nō ē incōueniēs ſi ꝯmūicet cuꝫ eiſdem ꝙͣtuꝫ ad ea q̄ ſunt materialia corpoꝝ eoꝝ. mate rialia dico remota. qꝛ etſi ex eiſdeꝫ materialibꝰ eoꝝ co pora ꝯponāt̉: tn̄ nō in eadē equalitate ⁊ armonia exiſtē tibus. quāta aūt ſit equalitas elemētoꝝ ⁊ armonia ī cō mixtione corꝑis hūani. patꝫ ex auctoritate algaſ. ſupra dicta. ¶ Ad hoc qd̓ querit̉ quare magis debuit formari ex materiali ꝯtinēte traꝫ ⁊ aquā ꝙͣ ⁊c̄. Patꝫ rn̄ſio qꝛ vt dictū eſt. fieri dicit̉ ex aliqͦ ex ꝑte eiꝰ ex quo paſſibilitati atteſtat̉. humor aūt ⁊ humꝰ habilia ſūt ad patiēdum vt habet̉ ab aug. Itē reuera noīe limi. nō tm̄ intelligūt̉ ter ra ⁊ aqua ſꝫ materia quatuor elemētoꝝ. ꝓut erat ad ſu ſceptōeꝫ forme corꝑis hūani. Sed aug. loquit̉ ꝓut qua litates t̓re ⁊ aque magis notabilit̓ apparent ẜm ſenſuꝫ in limo. Itē alia ratō eſt. vt ex noīatōne materialis ex qͦ format̉ corpꝰ. oſtendat̉ opꝰ ⁊ officiū qd̓ exercet anima corꝑe. Ande glo. aug. ſuꝑ illud. Formauit deꝰ homineꝫ de limo Gen̄. ij. ſicut fit limꝰ in ꝯmixtione pulueris ⁊ li quoris. ſic aīa corꝑis vnit materiam. nec patit̉ diſſolui. ¶ Ad hoc qd̓ querit̉ de multiplici noīatōne materialis corꝑis ade. pōt dici ꝙ pōt ꝯſiderari vt eſt quedaꝫ maſſa ſimplicit̓ nōduꝫ in formatōe. ⁊ ſic dicit̉ t̓ra. vel vt eſt in formatōe corꝑis ⁊ ſic dicit̉ limꝰ. vel vt ē terminꝰ reſoluti onis ip̄ius corꝑis ⁊ ſic puluis. Unde ph̓us ponit tria ī que alia reſoluūt̉. ⁊ ip̄a vlteriꝰ in alia nō reſoluunt̉. ſcꝫ puluis. cinis ⁊ harena. Uel pōt dici ꝙ limꝰ dicit̉ vt ē ma teria in formatōe. puluis vt eſt terminꝰ reſolutōis. terra vt eſt cōis ad vtrūqꝫ. vnde Ecc̄i..xvij. deꝰ creauit de terra hoīeꝫ ẜm imaginē ſuā fecit illū. ⁊ ꝯuertit illū in ip̄am.i. terra. Unde inter li. terra es ⁊ in terram ibis. Nembrum ſecūdum Einde querit̉ ſi corpꝰ ade erat ex elemētis mixtis ẜm equalitatē ⁊ qm̄ triplex ē equa litas. molis vel ponderis. virtutis. ⁊ iuſti cie: ideo primo querit̉ de eqͣlitate mol̓. Se undo de equalitate virtutis. Tercio de equalitate iu ſticie.
Articulus primus Irca primū ſic ꝓcedit̉. Querit̉ pͥmo ſi elemē ta ẜm equalitate molis. fuerūt in corꝑe ade Ꝙ nō. videt̉ ſic vt ſupra dictū ē. Et vult ph̓s denoīatio fit a natura p̄domināte tm̄. licet corpꝰ pͥmi ho minis formatuꝫ fuit ex qͣtuor elemētis: tn̄ dicit̉ formari de f̓ra ꝓpter ratōeꝫ p̄dominātis. ſꝫ nō habet t̓ra p̄domi niū virtutis. qd̓ ptꝫ. cū ſit elemētuꝫ minimū habes d̓ ſpē ⁊ ſūme actiuū. igit̉ qꝛ p̄domīat̉ in mole. ¶ Item augu. ſuꝑ Gen̄. vij. aſſignās differētiam inter creatōneꝫ aīe ⁊ corꝑis plaſmatōeꝫ dicit. quid ē vnde aīa flatu dei facta eſt. R id ē aliud limꝰ niſi t̓ra humida. Ex hoc vide tur ꝙ imi homīs fuerit ſolūmodo ꝯpoſitū ex li mo qui eſt t̓ra ⁊ aqua. qd̓ dicit̉ ex his ꝯponi ꝓpter domi nium illoꝝ in corꝑe ip̄o. ⁊ ſiue ſic ſiue ſic. elemēta nō ſūt in eqͣlitate molis in ip̄o. Si dice̓t̉ ꝙ hec ſcꝫ t̓ra ⁊ aqua habe lominiū in v̓tute qd̓ tm̄ nō credo eſſe veꝝ. ex hoc adhuc ſequeret̉ ꝓpoſitū. qꝛ impoſſibile eſt hic habere in aliquo p̄dominiū v̓tutis niſi haberēt p̄dominiū molis. ¶ Item ſi equalis eſſent molis aut quantitatis. igit̉ ibi eſſet oīmoda in tꝑantia ⁊ improportō v̓tutis. qꝛ virtus ignis īproportōnabilit̓ excederet virtutē t̓re. ⁊ ip̄am cu ſit corpꝰ inflāmabile vt patꝫ in imp̄ſſionibꝰ elemētatis. vt ptꝫ ex vapore terreſtri. inflāmaret ⁊ ꝯſumeret. vel for te aqua ignę deſtrueret. ⁊ ita nullo mō miſcerēt̉. ¶ Pre terea. in corꝑe hūano habundāt ꝑtes groſſe reſpct̄ū ſub tiliū. ſꝫ groſſe fiūt ex ſoliditate t̓rena. ergo ꝑ inequalita tem molis ſe habent elemēta. maior manifeſta ē ſenſui. minor ptꝫ ꝑ augu. ſuꝑ Gen̄. v. Non eſt quidē aīe hūane natura nec de tra nec de aqua nec de aere nec de igne qͦ libet. ſꝫ tn̄ craſſioris corꝑis ſui materiā. hͦ eſt humidam quādā t̓raꝫ que ī carnis verſa ē qualitatē. ꝑ ſubtilioris naturā corꝑis admīſtrat.i. ꝑ luce ⁊ aerē. ⁊ paruꝫ infra. Aīa qm̄ res ē incorporea. corpꝰ qd̓ in corꝑe vicinū eſt ſi cuti ignis vel potiꝰ qͣſi lux ⁊ aer pͥmitꝰ agit ⁊ ꝑ hͦ cetera que craſſiora ſūt corꝑis ſicuti humor ⁊ t̓ra vnde carnis corpulētia ſolidat̉. ¶ Contra oīs mixtio eſt ẜm mīma igit̉ ⁊ mixtio in corꝑe ade erat ẜm mīma. ſed mīmuꝫ ad mīmū nō pōt eſſe ꝓportō inequalitatis. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē queli bet pars mixti eſt mixta. Unde in ſingulis ꝑtibꝰ mixti eſt reꝑire vnionē miſcibiliū. Ex his pōt ſic argui. Ubi cūqꝫ eſt reꝑire vnū elemētuꝫ ẜm molem. eſt reꝑire aliud ⁊ eiuſdem termīs claudunt̉. ergo nullū excedit nec exce ditur ab alio. equalis ē ergo extēſio oīm ẜm moleꝫ ſiue molis dimēſionē. ergo ſunt ibi in eqͣlitate molis. ¶ Itē vt habet̉ ab algaſ. cū ꝯmixtio elemētoꝝ fuerit pulchrio ris ⁊ ꝑfectioris equalitatis ⁊cͣ. tunc eſt corpus aptū ad ſuſceptionē anime rationalis. ergo in illo erat cōmixtio elementoꝝ in ꝑfectiori equalitate. ſed vt habet̉ a cōſtan tino in panthegra. equalis eſt cōmixtio elementoꝝ que ꝯtinet equaliter quātitates ⁊ qualitates elementorum ergo ⁊cͣ. ¶ Ad hoꝝ euidentiā notandum. ꝙ duplex eſt equalitas ꝯplexionis. vel in qua nulliꝰ qualitatis eſt ex ceſſus ab optima tꝑantia vbi nullū elementū vel quali tatiue vel quātitatiue habundat reſpectu alterius. ⁊ ha bet magis ẜm ratōeꝫ ꝙͣ ẜm rei ⁊ exiſtentie naturaꝫ: iſta nō fuit in adā. Alia eſt equalitas in qua licet qualita tis vel qualitatū ſit exceſſus. nō tamē vltra metam ſcd̓i gradus extenditur. ẜm ꝙ dicunt ph̓i. ꝙ cōplexio equa lis dicitur incolumis vſqꝫ ad ſcd̓m gradum. ⁊ iſta equa litas non ponit equalitatem a mole ſed magis a iuſticia ⁊ hec fuit in corpore ade ⁊ tanto mielior quanto melius cōplexionatus: non tamen intendimus de equalitate a iuſticia hͦ modo hoc ē in ſenſu ī quo vtuntur phiſici. ſed alio modo vt infra patebit. Concedenduꝫ eſt ergo ſicut oſtenſum eſt. ꝙ elementa nō erant in corꝑe ade ẜm equa litatem molis. et dicimus hic molem qualitatem mate rialem mixtorum. Ꝙ aūt elementa nō pn̄t eſſe in corpo re ẜm equalitatem a mole. hec eſt ratō. Quedaꝫ ſūt ele

mēta magis habētia de materia. alia magis de ſpē. quo magis habēt de materia magis ꝯprimūt̉. que magis de ſpecie magis deſcēdunt̉. ꝓpter qd̓ nō pōt eſſe equalitas molis ſꝫ neceſſitate ineqͣlitas. Ratō alia ad id eſt. ſi eēt equalis ꝯplexio hoc mō: tūc corpꝰ illiꝰ ꝯplexionis nec ꝗe ſceret nec moueret̉. ſi em̄ quieſce̓t in t̓ra tūc t̓ra vincet. ſimilit̓ ſi quieſcēt in aere tūc aer vince̓t. Si aūt mouēt̉ ab aere in ignē tūc ignis vince̓t. Si v̓o moueret̉ ad ter ram ⁊ t̓ra eſſet vinces. Si aūt quieſce̓t in aere tunc aer eſſet vincēs. ꝯuenit igit̉ ei vt nec quieſcat in loco. nec mo ueatur ad locū qd̓ ē impoſſibile. ¶ Ad illud gͦ qd̓ pͥmo obijcit̉ ꝯtra hoc dicēduꝫ. ꝙ pars dicit̉ mīma ẜm ſpem et ẜm materiā. ẜm ſpēm illa ſcꝫ in qͣ ſaluat̉ ſpēs ⁊ in qͦ mi nori non pōt ſpēs ſine forma ſaluari. ⁊ hoc mō ſumpto mīmo nō eſt mixtio ẜm mīma. qꝛ ẜm hͦ miſcibilia eſſent in mixto ẜm ſuas ſpēs. ⁊ eſſet cōpoſitio non mixtio ẜm materiā. Et hoc duplicit̓. vno mō ẜm ꝙ quāta eſt. ⁊ hoc modo. qꝛ materia inqͣtuꝫ eſt quāta. diuiſibilis ē in infi nitū. nō eſt reꝑire in ea mīmū ẜm actū. ſꝫ ſolū ẜm poten tiam. Alio mō ẜm ꝙ eſt ꝑfectibilis forma elementari ⁊ ſic dicit̉ mīmū illud qͦ minꝰ nō ē ſuſceptibile ſpēi. hoc vl timo mō dicit̉ ꝙ mixtio fit ẜm mima. ¶ Pretea notan dum. ꝙ nō eſt poſſibilis mixtio pluriū corpoꝝ manenti bus ī ſuis corporeitatibꝰ. ⁊ ſicut ſolet dicit. ſicut ex plu ribꝰ formis fit vna forma media. ſic ex pluribꝰ corporei tatibꝰ fit vnā corporeitas cuiꝰ ē locꝰ vnꝰ. Unde miſcibi lia in mixto nō ſunt diſtincta ẜm locū ⁊ ſitū. qꝛ habent vnā formā ⁊ vnā corporeitatē. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ mīmi ad mīmū nō eſt ꝓportō in equalitate. Dicēduꝫ. ꝙ nō eſt veꝝ ꝓut dicit̉ fieri mixtio ẜm mīma. ſicut em̄ de termīat̉ a ph̓o. ex vno pugillo aque fiūt decē pugilli ae ris. cuiꝰ ratō eſt. qꝛ homo eſt materia groſſior. illiꝰ ſubti lior: vnde hoc habꝫ magis de mole illud minꝰ. Un̄ mini mū materie elemēti qd̓ habꝫ magis de ſpē ⁊ minꝰ de ma teria. lōge minꝰ eſt mimo materie elemēti qd̓ habet ma gis de materia ⁊ minꝰ de ſpē. Unde ptꝫ ꝙ mīmū ē ꝓpor tionabile mīmo ꝓportōe inequalitatis. vnde mīmū ele mēti ignis ⁊ mīmū elemēti terre ꝓut ſunt ī mixto valde ſunt inequalia. ſicut illud quo mō nō eſt ſuſceptibile ſpe ciei t̓re. ⁊ illud quo minꝰ nō ē ſuſceptibile ſpei ignis. qͦꝝ vnū eſt ad aliud ī magna inequalitate. ¶ Si aūt queri tur quō illud mīmū qd̓ eſt ignis elemēti pōt diffundi ſi ue extēdi ꝑ oēs ꝑtes mixti. ꝑ quas ſe diffundit ⁊ exten dit illud mīmū qd̓ eſt terre. elemēti qd̓ eſt magne quāti tatis reſpectu illiꝰ. dicēduꝫ ꝙ hoc ē ratōe materie q̄ ra tione qua quāta eſt. pōt extēdi ⁊ diffundi ẜm extēſioneꝫ corꝑis lōge maioris. ſicut ptꝫ de gutta vini ſi effundat̉ in vas aque magnū. reſpectu illiꝰ diffundit̉ materia illi us ꝑ totū vas illud ẜm quātitatē aque cui ꝯmiſcet̉. ⁊ vt volūt aliqui aliquid ꝑue quātitatis poſſe. eſt aliquid ꝑ diffuſionē infinitā ratōe quātitatis ſue materie. ſic̄ diui ſibilis eſt ī infinitū ratōe qua quāta eſt. ¶ Ex his patet rn̄ſio ad illud qd̓ ſequit̉. qꝛ licet miſcibilia in mixto eqͣ liter ſe diffundat ⁊ extēdant. nō ex hoc ſequit̉ ꝙ ſint eqͣ lis molis: qꝛ ꝑtes materiales eoꝝ elemētoꝝ que minus habēt de ſpe ⁊ magis de materia. magis ꝯſerte ſūt in mi xto ⁊ ꝯpacte. ꝑtes aūt materiales elemētoꝝ q̄ hn̄t plꝰ de ſpecie ⁊ minꝰ de materia. magis ꝯſerte ſūt ⁊ minꝰ diffuſe ¶ Ad illud alghaſ. qͦ videt̉ dice̓. ꝙ ꝑmixtio elemētoꝝ in corꝑe apto ad ſuſceptōeꝫ aīe ratōnalis. debꝫ eē pulchri oris ⁊ ꝑfectioris eqͣlitatis ⁊cͣ. dicēdū. ꝙ ip̄e loꝗt̉ cōꝑati ue ſcꝫ habita ꝯꝑatōe ad corꝑa brutoꝝ. vt patꝫ ꝑ ea q̄ di cunt̉ ibidē. dicit eī ibidē ꝯſequēter ſpermatis neceſſitas venit ī corꝑibꝰ hoīm ex cibis q ſūt ſubtiliores cibis aīa liū ⁊ cibis vegetabiliū. ⁊ ex v̓tutibꝰ ⁊ neruis ꝗ ſunt pul chriores v̓tutibꝰ ⁊ neruis aīalium. ¶ Id illud qd̓ dicit ꝯſtantinꝰ. ꝙ equalis eſt ꝯmixtio elemētoꝝ ⁊cͣ. dicēdū. ꝙ illa equalitas quā ibi deſcribit eſt magis ẜm ratōem ꝙ ẜm rei exiſtētiaꝫ. ſicut tactū eſt.
¶ Articulus ſecundus Equit̉ inquire de eqͣlitate v̓tutis ⁊ potentie. Primo ꝙͣtum ad ꝓprias qͣlitates elemētares que ſūt caliditas frigiditas ⁊cͣ. Scd̓o ꝙͣtuꝫ ad qͣlitates ꝯn̄tes. q̄ ſūt grauitas leuitas. ¶ Primo q̄ ritur. ſi elemēta erāt equalia ẜm virtutem qualitatū ele mentarium in corꝑe ade. ꝙ ſic: videt̉ ꝯplexio equalis po nit equalitatē equalitatū elementariū. vt habetur a con ſtantino. equalitas qualitatū elementariū ponit equali tatem virtutis. in adam auteꝫ fuit equalis ꝯplexio. er go ⁊cͣ. Equalis aūt ꝯplexio eſt que qualitates elemen tares equaliter ꝯtinet in ſe. vel quādo cum moderatōne ducit̉ corpus incolume. conſtat em̄ cum adam ẜm corpꝰ eſſet optime ꝯplexionis. ꝯplexio eius continebat equali ter qualitates elementares. nō ſolūmodo ducēs corpus cum moderatōne incolumē. ¶ Item effectus ꝓprius in cauſa ꝓpria radicat̉. ſed longeuitas effectus eſt equalis ꝓportōnis elementariū qualitatū in corꝑe. patet igitur cum ade fuerit hec longeuitas: poterat em̄ diu viuere ⁊ ſine diſſolutōne. quia elemētares qualitates in ip̄o fue runt ẜm equalitatē virtutis. ſi em̄ mixtū ꝓpter inequali tatem diſſoluit̉. videt̉ ꝙ illud qd̓ nō eſt diſſolubile equa litate. habuit in ꝓportōne virtutis. cū em̄ oīa corpora e quatuor elemētis ꝯſtituant̉. nō ē ex mixtis diuturnitas ſed ex ꝓportione mixtoꝝ. ¶ Item vbi in corꝑe alicuiꝰ eſt inequalitas virtutis elemētariū qualitatū. virtꝰ excellēs in potentia inferēs alijs violentia. frequēti actōne abij cit a ſubſtantia illaꝝ. qd̓ aūt eſt tale cauſā ſue corruptō nis habet in ſe. Sed dicit hugo. ꝙ in corꝑe p̄mi homīs ante peccatū corruptō ⁊ infirmitas nulla fuit. igit̉ in il lo nō erat equalitas virtutis huiꝰ. ¶ Contra. ſi ꝓportō qualitatū elemētariū in corꝑe ade cauſa erat ꝯtinuatō nis vite. poterat em̄ ſine cibo eſſe īmortalis ⁊ cōtinuare vitā. ad quid igit̉ lignoꝝ fructus in paradiſo iuſſus eſt edere. ¶ Item elementa que minꝰ habēt de mole magis habundāt virtute. ⁊ que magis minꝰ: vnde quātitas vir tutis rn̄det quātitati molis ⁊ ecōuerſo. ita ꝙ maior mi nori ⁊ minor maiori. ⁊ hoc neceſſario ⁊ infallibiliter: ex quo igit̉ nullo mō in mixto pōt eſſe equalitas mixtoruꝫ in mole. nullo mō pōt eſſe equalitas in virtute. ¶ Item elemēta que habundāt in leuitate habundāt in virtute reſpectu illoꝝ que habūdant in grauitate. vnde leuitas atteſtat̉ habudantie virtutis grauitas diminutōni. Si ergo leuitas quorūdaꝫ elemētoꝝ ⁊ grauitas alioꝝ nūꝙͣ in equalitate corporis ꝯueniūt. qd̓ patet ꝑ hoc ꝙ graui tas habundat in corporibꝰ aīaliū reſpectu leuitatis. ig tur nec virtutes elementoꝝ ſil̓r. ⁊ ita cū grauitas in cō pore ade habūdabat reſpectu leuitatis. ⁊ virtꝰ ſil̓r reſpe ctu virtutis. ⁊ ita nō erat elemēta equalia ẜm virtutem ¶ Ad hoc dicēdū. ꝙ virtutes elemētares pn̄t ꝯſiderari duplicit̓. vel in relatōe ad elemēta quoꝝ ſūt v̓tutes. vel in relatōe ad elemēta ꝯtraria in que agūt ⁊ quibꝰ ac tibꝰ reſiſtūt. Eodē modo duplex eſt equalitas virtut Una v̓tutū relatoꝝ ad elemēta ꝓpria. vt in quibꝰ radica tur. ⁊ hoc nō eſt in elemētis ꝓut ſunt ī mixto. Ignis em̄ ſicut plꝰ habꝫ de ſpē ⁊ minꝰ de materia ꝙͣ t̓ra: ſic habun dat virtute actiua reſpectu terre. Alia aūt eſt equalitas ip̄aꝝ ẜm ꝙ ꝯſiderant̉ in relatōe ad elemēta ꝯtraria. re ſpectu quaꝝ eſt mutua actō ⁊ reſiſtētia. ⁊ hec equalitas eſt qn̄ ita ꝓportōnant̉ virtutes. ꝙ quātuꝫ vna pōt ī age do. tantū alia pōt in reſiſtēdo. vel qn̄ ita eſt ꝙ non eſt ibi actō aliqua neqꝫ reſiſtētia. ⁊ hec eqͣlitas potuit eē in cor pore ade. Unde in corꝑe eiꝰ erat eqͣlitas ꝯplexionis ⁊ v tutis eo mō quo dictū ē. Nec dico ꝙ eqͣlitas v̓tutis erat tota cauſa ꝑpetue ꝯtinuatōis vite in pͥmo hoīe. ſꝫ cum h requirebat̉ fomētū aliquod fructuū paradiſi. vnde hu go. In corꝑe eꝰ ſcꝫ ade corruptō ⁊ infirmitas nulla fuit ⁊ extrinſecꝰ p̄ter cūcta fomēta ciboꝝ quibꝰ corꝑale vita nutrire ⁊ ſuſtētare debuit ſpecialem in ligno vite medi

Queſtio .lxxx.
a eandē vitā ꝯtra mortis. defectū ſal cinam acceꝑat. otuit ꝯſeruare. Cū em̄ corpꝰ illiꝰ incō uam a defeciſſet vi eſſet aī z: niſi alimo niꝰ dicet̉. ¶ Ad illud qd̓ nijs ꝯſeruatꝰ. ⁊ ot dici ſine p̄iudicō. ꝙ ꝑpetuitas vi obijcit̉ in in tribꝰ fuit. ſcꝫ ex ꝓportōe mixtoꝝ in eqͣ te corꝑalis⁊ litate v̓tutis ex fomēto fructuū ꝑadiſi ⁊ natura ꝯtinēte mixta. Ad huiꝰ euidentiā nota. ꝙ vnū elemētum agit in aliud magis vel minꝰ ẜm maiore virtutē vel minorē re ſiſtentis. verbigr̄a. Ignis tantꝰ agit in tantā aquā. ⁊ mi nus agit ſiue abijcit minꝰ a ſubſtātia ꝙͣ in minorē ⁊ ite rum in maiorē maiori. Primo minꝰ ꝙ in minorē mīori primo. ⁊ ẜm ꝙ addit̉ aliꝗd quāti aque. detrahit̉ ꝓportō nubilit̓ aliqua aliquota actōis ignis agētis. eſſet gͦ poſ ſibile tantā aquā eſſe ⁊ tāta v̓tute reſiſte: ꝙ penitꝰ in eaꝫ ignis nō agēt. ſcꝫ abijciēdo aliquid de ſubſtātia niſi vir tus ignis roboraret̉. Iſtud aūt accide̓t ſi tāta eſſꝫ aqua ⁊ tantꝰ ignis: ꝙ v̓tutes eoꝝ penitꝰ equarēt̉. ita ſcꝫ ꝙ hu ius eſſet tāta in reſiſtēdo. quāta illiꝰ in agēdo. vel tanta fieret equalitas: ꝙ vnū in aliud oīno nō ageret. ſed eſſet pax ⁊ armonia ẜm ꝯmēſuratōeꝫ v̓tutis. ⁊ ita eſſet mixtō optima. hec aūt mixtio cū ſit nobiliſſima. decet nobiliſſi mā formā vel aīaꝫ ratōnalē pͥmi hoīs. ꝙ ſi alteriꝰ mixtō nis corpꝰ aptaret̉ ſibi. cū aīa naturalit̓ amat corpꝰ ſuū cū corpꝰ naturalit̓ defice̓t iniuſte ageret̉ cū ea. cum ſine culpa ſua priuaret̉ ſuo amato. ꝙ eſſet ei pena. forme igit̉ ineternuꝫ durature ꝯgruebat corpꝰ ineternū duraturū talis aūt debebat eſſe mixtio in corꝑe ade. talis em̄ mi xtio eſt cauſa optime ꝯplexionis ⁊ ꝑfectiſſime ſanitatis qualis erat ip̄iꝰ. dicit em̄ augu. de ciui. dei. ꝙ ī carne eiꝰ ſūma ſanitas erat. ſed adhuc poterat talis mixtio de fi cere. etſi eſſet optima ex ꝓportōe v̓tutis in elemētis ꝓut erāt in mixto. niſi alicuiꝰ extrinſeci adiutorio ꝯſeruaret̉ ⁊ niſi natura ꝯtinēs mixta ſaluaret̉. Unde ad lōgenita tem ſiue ꝑpetuitatē corꝑis eiꝰ. hec tria reꝗͥrebant̉. d̓ his dicet̉ infra vbi aget̉ de corruptōe corꝑis ade. ¶ Ad alid̓ qd̓ obij dicēduꝫ ꝙ licet v̓tutes elemētares rn̄dēt ꝓpor tōnalit̓ li elemētoꝝ. ẜm ꝙ elemēta ſunt ꝯpleta ī ſuis min tes ille cōfringūtur in formis ⁊ ſi mixtione ⁊ diminuūtur. r il aūt deperit de mole ī ipſa mixtōe vn̄ redigūtur v̓tutes ad equalitatem. ⁊ efficit̉ in mixtis eqͣlitas v̓tutis. nō exiſtēte eqͣlitate molis. Nec va let argumētuꝫ illud. ꝙ licet quātitas molis rn̄deat quā titati v̓tutis eo mō quo tactū eſt in opponēdo: tn̄ qꝛ non rn̄det vniformit̉. ſcꝫ maior moles maiori quātitati d̓tu tis. ⁊ minor minori. ſed ecōtrario: nō ſequit̉ quin poſſit eſſe equalitas v̓tutis in mixto. hic aūt poſſit eſſe equali tas in mole. qꝛ elemētuꝫ mīoris v̓tutis poſſet eē in tāta mole. ⁊ elemētuꝫ maioris in tātilla. ꝙ v̓tutes reducerē tur ad quādā equalitatē vt ex dictis ptꝫ. Si aūt ſibinui cem rn̄derēt informit̉ bene ſequeret̉. ¶ Ad aliud dicēdū grauitas ⁊ leuitas ſunt qͣlitates materiales rn̄dētes prie quātitati molis ip̄oꝝ elemētoꝝ. ⁊ ꝓpter hoc ſicut nō pōt eſſe equalitas elementoꝝ molis in mixto. ſic non pōt eſſe equalitas grauitatis ⁊ leuitatis. Alie aūt ſunt qualitates formales penes quas attendit̉ v̓tus elemēta ris. Unde qꝛ licet grauitas leuitas rn̄de āt v̓tuti maiori ⁊ minori nō ſunt qualitates formales. nō ſe hn̄t ꝯſequē ter ad equalitatē v̓tutis elemētariū. q̄ penes qͣlitates fo males attēdunt̉. ¶ Ad clariorē agnitōem de equalitate qualitatū ꝯſequētiū ad qualitates elemētares ſcꝫ grau tatis ⁊ leuitatis. Primo querit̉ ſi erāt in corꝑe ade ẜm equalitatē vel nō. Scd̓o dato ꝙ nō que illarum predo minabatur in illo? De primo ſic vt .§. j. habet̉ a ph̓o ſcꝫ yſaac in dictis vniuerſalibꝰ. quedā ſūt ue ponūtur ex materia cui dominātur elemēta grauia ſcꝫ terra ⁊ aqua. quedā que ꝯponūtur ex materia cui do minant̉ elemēta leuia ſcꝫ aer ⁊ ignis. quedā que ꝯponū
ualit̓ domināt̉ quatuor elemēta. et tur ex materia cui hec ſunt equalit̓ uia ⁊ leuia. ſꝫ duo prima ſe habēt vt extrema reſpectu tercij. eſſe em̄ ex materia cui dominan tur grauia. ⁊ eē ex materia cui domināt̉ leuia: ſunt extre ma eiꝰ qd̓ eſt eē ex materia cui eqͣlit̓ domināt̉ grauia ⁊ le uia. Que aūt ſunt hmōi eqͣlit̓ ꝑticipāt grauitatē ⁊ leui tatē. illa aūt ꝯplexio q̄ tenet ꝓportōeꝫ ⁊ armoniā ī ratōe medij. melior ē illa q̄ tenet armoniā ⁊ ꝓportōeꝫ in ratōe extremi. Illa aūt q̄ tenet ratōe medij. eſt iſta q̄ tenet eqͣ litatem grauitatis ⁊ leuitatis vt ptꝫ ex dictis. igit̉ cum primi hoīs erat ꝯplexio optima. erat in eqͣlitate graui uitatis ⁊ leuitatis. ¶ Item ratō ꝯditōis corꝑis ade fuit vt obediret volūtati ratōnali aīe eiuſdē. ⁊ ꝯſequēt̉ cur ſu pn̄ti finito p̄miaret̉ ꝑpetuitate gl̓e. ꝯueniēs ergo fuit vt ſic eſſet conditū ſiue diſpoſitū in ꝯditione. vt obedire poſſet imꝑio volūtatis iuxta nutuꝫ imꝑantis voluntas aūt ratōnalis aīe ē ꝙ corpꝰ ſibi ſubiectu ſe moueat aſcē dendo ⁊ deſcendēdo. ⁊ nō ſolūmodo ꝙ grauit̓ ſꝫ ꝙ expe dite ⁊ agiliter ſe moueat ⁊ circūferat. ⁊ ꝯſimilit̓ ſe habe bat volūtas ade. cū ergo aīa ade nō determīate ſe habe bat ad imꝑandū hoc vl̓ illud ſꝫ ad imꝑandū in quadā ī differētia reſpectu vtriuſqꝫ ꝯueniens fuit vt corpꝰ eiꝰ ita diſpoſitū eſſet in ꝯditōne vt ſe haberet in indifferētia ad aſcendēduꝫ ⁊ deſcēdendū. ⁊ ad trāſferēduꝫ ſe grauiter ⁊ agiliter. ſꝫ hoc eſſe nō poſſet niſi in eo eſſet equalitas gͣ uitatis ⁊ leuitatis. ergo ⁊cͣ. ¶ Cōtra ꝓprietas leuis ē fer ri ſurſuꝫ grauis deorſuꝫ. ſi gͦ aliquid eqͣliter ꝑticipet gͦ uitatē ⁊ leuitatē. equalit̓ trahit ſurſuꝫ ⁊ deorſum. igit̉ ſi corpꝰ ade fuiſſet tale: cuiꝰ locꝰ fuiſſet neqꝫ ſurſuꝫ neqꝫ de orſum. neqꝫ ſi eſſet deorſuꝫ aſcende̓ poſſet ꝑ naturā. neqꝫ ſi ſurſuꝫ deſcēdere: qd̓ incōueniēs eſſet. nō igit̉ eqͣlitateꝫ habebat gͣuitatis ⁊ leuitatis. ¶ Pret̓ea. eqͣlitas grauita tis ⁊ leuitatis ſequit̉ eqͣlitatē molis. ſꝫ corpꝰ ade nō habe bat eqͣlitatē molis vt ſupra oſtēſuꝫ ē. gͦ nō habebat eqͣli tatē gͣuitatis ⁊ leuitatis. ¶ Qd̓ ꝯcedimꝰ dicētes ad pri mū. ꝙ eqͣlitas gͣuitatis ⁊ leuitatis licet ponat quādam ratōe nō tn̄ ponit illā armoniā ⁊ ratōeꝫ medij q̄ eſt la labilis ꝯplexionis vel ꝯmixtōis. qꝛ ponit eqͥlita tem molis ⁊ ꝑ ꝯſequēs īproportōeꝫ qualitatū elemētari um. le rato medij ꝯſequēs ad equalitatē grauitatis ⁊ leu atis vitu abilis ē: illa aūt q̄ eſt v̓tutū elemētariū bona ē ⁊ laudabilis. ⁊ hec erat corꝑis ade. ¶ Si aūt rit̉ quō pn̄t duo elemēta domīari in aliqͦ ⁊ qͣtuor ſic̄ dic̄ yſaac. dicenduꝫ ꝙ ille loquit̉ de gͣuitate ⁊ leuitate ẜm diſponūt ad motū vel ſubtilitatē qd̓ ptꝫ. dīc em̄ ſic. q̄ cō ponūt̉ ex materia cui gͣuia domīant̉ duo elementa inde fiūt illa q̄ ſūt ſtabilia. ſic̄ arbores herbe. q̄ v̓o ex materia cui pͥncipāt̉ ambo elemēta leuia fiūt inde mobilia ⁊ mo tu localia. ſic̄ aīalia a loco ī locū mobilia. q̄ aūt ex mate ria cui eqͣlit̓ qͣtuor elemēta domīant̉. ⁊ gͣuia ⁊ leuia ꝯmi xtim fiūt aīalia admouēdū dura ſicut teſtudines ⁊ ſil̓ia Unde ī teſtudine quoddā ſenſibile quoddaꝫ inſenſibile habet̉. vult gͦ his v̓bis determīare. in ꝗbꝰ eſt maior apti tudo ad motū ex dominio leuiū. ⁊ in ꝗbꝰ ad ſtabilitateꝫ ex dominio gͣuiū. in ꝗbꝰ ẜm ꝑtes diuerſas ē aptitudo ad motū ⁊ ad eiꝰ oppoſitū. vt teſtudines. q̄ ſūt ſenſibiles ẜm aliud ⁊ inſenſibiles ẜm aliud. ẜm qd̓ hn̄t ſenſualitateꝫ ad motū ẜm qd̓ nequaꝙͣ. Unde nō intelligēduꝫ eſt. ꝙ in aliquo corꝑe domīent̉ qͣtuor elemēta ſimplicit̓ loquēdo: ſed dic ꝙ in aliqͦ duo domīent̉ comꝑatiue in vna ꝑte ſic̄ grauia in choncha teſtudīs. ⁊ duo comꝑatiue ī alia ꝑte ſicut leuia ī corꝑe. ꝙ gͦ dicit duo domīari: intelligit̉ ꝯꝑa tiue reſpectu alioꝝ duoꝝ. ꝙ dīc qͣtuor domīari: intelli git̉ ꝙͣtuꝫ ad ꝑtes diuerſas. vt duo intelligāt̉ domīari in vna ꝑte magiſꝙͣ alia duo. ⁊ alia duo in alia ſimiliter. ¶ Ad aliud dicēdū ꝙ nulla ratōe debuit corpꝰ ade fieri in tali eqͣlitate ſcꝫ gͣuitatis ⁊ leuitatis. qꝛ hoc nullo mō poſſet eē niſi maxima eſſet īproportō ⁊ pugna. ꝯſequēter in ip̄o. ⁊ ita aptitudo ꝓpinquā ad diſſolutōꝫ qd̓ nō ꝯue niebat corꝑi ꝑpetue duraturo. Preterea. ſi iſta eqͣlitas

fuiſſet in corꝑe ade. induxiſſet impotētiā ſiue difficulta teꝫ maximā trāſferēdi ſe ẜm imperiū volūtatis. īmo in eptum eſſet oīno ad motū aīaleꝫ. qꝛ cū motꝰ aīalis effi ciat̉ ex influētia v̓tutis aīe in corpꝰ organizatū. ⁊ exiſtēs in debitis neruis ⁊ armonia ẜm ꝙ ꝯgruit corꝑi ꝑfectibi li aīa ratōnali. corpꝰ aūt exiſtēs in equalitate p̄tacta vel eſſet ineptū ad organizatōeꝫ debitā. vel ſi forte diſtīgue ret̉ ꝑ organa ꝓpter defectū armonie. cuiꝰ gr̄a organa ha bilia ſunt ad recipiēduꝫ virtutē influēteꝫ ab ip̄a anima. oīno eſſet ineptū ad motū hmōi. ſicut em̄ ꝑuuli ⁊ ꝑaliti ci inepti ſunt ad motū aīaleꝫ ꝓpter defectū ex ꝑte corpo rū. Unde ē ꝙ virtꝰ aīe nō habet effectū talē in illis. ſimi liter aliud habēs corpus exiſtēs in ꝓportōe p̄tacta ꝓpter defectū a ꝑte ip̄ius corꝑis ineptū eſſet ad motū aīaleꝫ ꝓ pter cauſaꝫ p̄tactā. īmo veriſimile ē ꝙ tale corpꝰ ineptu eſſet ad hͦ ꝙ ꝑficeret̉ aīa ratōnali. cū corpꝰ aptu ad ſuſce ptionē aīe. debeat eſſe ex qͣtuor elemētis mixtim in equa litate pulchriore ⁊ ꝑfectiore ⁊ v̓tutibꝰ ⁊ neruis q̄ ſūt pul chriores v̓tutibꝰ aīaliū vt habet̉ a ph̓o. ¶ Pretea. mo tus aīalis eſt qͣſi mediꝰ inter naturalē ⁊ violentū. in mo tu em̄ aīali vterqꝫ exercet̉ ⁊ rectificat̉ v̓tute aīe ſiue potē tiarū aīe. cū ergo hmōi corpꝰ nō eſſet mobile motu natu rali quātuꝫ eſt de ſua natura. qꝛ quantuꝫ traxiſſet illud grauitas ad motū deorſuꝫ. tantū traxiſſet illud leuitas ad motū ſurſuꝫ: impotēs eſſet vel impeditū ⁊ difficile ad motū talē vel talē. Un̄ ratō illa ē magis ꝯͣ ꝓpoſitū ꝙͣ pro Ad exequēduꝫ aūt imperiū volūtatis ratōnalis aſcēdē do ⁊ deſcēdēdo ẜm ꝙ viatori ꝯgruebat. ſufficiebat ei po tētia mouēdi motu aīali. quoaduſqꝫ merito hꝰ executō nis ꝑueniſſet ad ſtatū gl̓ie. ⁊ remūeratū eſſet dote agili tutis. cuiꝰ v̓tute poterit ſe trāſferre qͦcūqꝫ voluerit ip̄a vo lūtas cuiuſmōi motꝰ ſiue trāſlatio illi ſtatui tm̄ ꝯgruit. Reſtat inquirere .§. ij. vtrū grauitas p̄domīabat̉ in corꝑe ade vel leuitas. ⁊ vi detur ꝙ grauitas ſic̄ habet̉ a ph̓o. iiij. metha. aīalia cō ſtant ex illis ꝑ p̄dominiū in quibꝰ habitāt ⁊ ex ꝗbꝰ nu triunt̉. Unde oīa aīalia ſunt ex grauibꝰ elemētis ꝑ p̄do miniū que habitāt in t̓ra. ⁊ q̄ in aqua ⁊ q̄ ex illis nutri unt̉ ſcꝫ ſicco t̓reno ⁊ humido aqueo. ſꝫ corpꝰ ade erat ha bitaturū in t̓ra ⁊ nutriēduꝫ ex fructibꝰ t̓re que erāt gra uia ꝑ dominiū. gͦ in eo habudabat grauitas ꝑ p̄domini um que ē ꝓprietas grauis. ¶ Iteꝫ hͦ ꝓbat̉ ex motu eiuſ dem. motꝰ em̄ ſequit̉ p̄dominās. ſꝫ ꝯſtat ꝙ ſi ſurſum eſſet eleuatū. ſtatim poſt eiꝰ conditōem ⁊ ſibi relictū deorſum deſcēderet. gͦ in illo grauitas omīabat̉. ¶ Cōtra cor pus illud magis erat aptū ⁊ diſpoſitū ad agēdum ꝙͣ ad patiēduꝫ. oīno em̄ erat indiſpoſitū in ſtatu innocētie ad patiēduꝫ. Unde yſi. in li. de trini. Dum hō in ꝑadiſo in nocēter viueret. ignis eū nō vxeret nec aqua merge̓t nec ſpinarū aculei vulnerent. ſꝫ ex ꝓprietatibꝰ grauiū hꝫ eſſe aſſio in corꝑe. ex ꝓprietatibꝰ leuiū habꝫ eſſe actio in cor pore. gͦ magis habūdat ī illo grauitas ꝙͣ leuitas. Ꝙ v̓ tus agēdi ſit a ꝓprietatibꝰ leuiū. patꝫ ꝑ aug. dicentē ſuꝑ Ben̄. ad litte. li. v. Sicut deꝰ oēm creaturā. ſic aīa omne creaturā corporeā nature dignitate p̄cellit. ꝑ lucē tamen ⁊ aerē que in ip̄o quoqꝫ mūdo p̄cellentia ſunt corꝑa ma gis que habēt faciēdi preſtātiaꝫ ꝙͣ faciēdi corpulētiaꝫ. ſi ut humor ⁊ t̓ra tanꝙͣ ꝑ ea que ſpūi ſil̓iora ſunt corpus admīſtrat. ¶ Item corpꝰ ade erat in cōueniēti ⁊ ꝓpīqua diſpoſitōne ad vitā. hec aūt diſpoſitō fit maxima ꝑ cali dum ⁊ humidū. calor em̄ ⁊ humor diſponūt ad vitā ⁊ il lata in eſſe ꝯſeruāt. Unde vita ſtat ꝑ calidū ⁊ humidū. gͦ in corꝑe ade erat dominiū eoꝝ que dant caliditatē ⁊ hu morem vitalē. hic aūt ſunt elemēta leuia. ¶ Iteꝫ natura lucis maxime diſponit ad receptōeꝫ vite. qꝛ ẜm Auicen nam natura lucis eſt media ad vite ſuſceptōeꝫ. gͦ corꝑa que magis naturā lucis ꝑticipāt. cuiuſmōi ſūt elemēta in ꝗbꝰ domīat̉ leuitas: erat ꝑ p̄dominiū in illo corꝑe qd̓ erat ī ꝓpinquā diſpoſitōe ad vitā. ¶ Itē eſt aliqd̓ genus
aīalis cuiꝰ eē ⁊ actꝰ ſiue ꝑfectio eſt oīno tꝑalis. vtpote cꝰ eſſe determīatū ē ī corꝑe ⁊ vita corruptibilis. tn̄ ex p̄do minio elemētoꝝ leuiū hꝫ pt̄ateꝫ efferēdi ſe de t̓ra ⁊ trāſ ferendi ſe ad loca celo ꝓpinquiora. Eſt ⁊ aliud genꝰ aīa lis cuiꝰ eſſe ⁊ actꝰ ſiue ꝑfecto nō eſt oīno tꝑalis ſꝫ qͦdā do celeſtis. vtpute cuiꝰ vita eſt ſpūalis quodāmodo ⁊ in corruptibilis. vt hō. ⁊ maxime pͥmꝰ hō p̄eminebat. ergo primꝰ hō alia nobilitate ⁊ dignitate ⁊ ratōe nobilitatis eiꝰ ⁊ dignitatis. dignꝰ erat māſione celeſti ſcꝫ in ſtatu in nocētie. videt̉ gͦ fortiori ratōe ꝙ debebat habere pt̄atem eleuādi ſe a t̓ra ⁊ trāſferēdi ſe ad loca celo ꝓpinquiora. hoc aūt eſſe nō poſſet niſi p̄domīaret̉ in illo leuitas gra uitati. ergo ⁊cͣ. ¶ Ad hoc dicēduꝫ ꝙ in corꝑe primi ho minis erat p̄domīatio ſimplex. quedā em̄ elemēta p̄do mīabant̉ in illo ꝙͣtuꝫ ad molē. quedā ꝙͣtuꝫ ad virtuteꝫ. ꝙͣtuꝫ ad molē t̓ra ⁊ aqua: ꝙͣtuꝫ ad virtuteꝫ aer ⁊ ignis grauitas ⁊ leuitas ꝯſequētur molē ſiue naturā ꝓpter qd̓ domīabat̉ in illo grauitas ⁊ nō leuitas. ¶ Rn̄dēdū gͦ ad pͥmuꝫ obiectū ꝙ ī illo corꝑe ade habūdabāt corꝑa leuia ⁊ p̄domīabant̉. nō ꝙͣtuꝫ ad molē ſꝫ ꝙͣtum ad virtutē. ne ꝓpter hoc ꝯſequēs eſt ꝙ in illo p̄domīabat̉ leuitas. ſed ꝙ elemēta leuia ⁊ hoc ꝙͣtuꝫ ad p̄dominiū virtutis. gra uitas em̄ ⁊ leuitas molē ſiue naturā elemētoꝝ comitā tur ⁊ p̄domīant̉ in mixtis ẜm p̄dominiū molis nō aut ẜm p̄dominiū virtutis. ¶ Ad aliud ſimilit̓ dicenduꝫ ꝙ in corꝑe ade habūdabat calor ⁊ humor vitalis ⁊ p̄domi nabant̉ elemēta a quibꝰ ē calor ⁊ humor hmōi. nec tn̄ ſe quitur ꝙ leuitas vt ex p̄dictis. Nota tn̄ hic ꝙ ẜm ph̓os duplex eſt caliditas naturalis. vna elemētaris ⁊ iſta nō eſt mediū ī ꝑticipatōe vite. Alia ē que reſultat ex oppoſi tione elemētoꝝ adinuicē ⁊ ꝯfractōne qualitatū. ſicut ex ꝯmixtōne elemētoꝝ reſultat mixtū. ¶ Ad terciū ptꝫ re ſponſio ex dictis. Nota tn̄ ꝙ triplex ē lux. Prima lux ce leſtis cuiꝰ ē illa que ē ī corꝑe celeſti. Alia ē ignea: ⁊ neu tra ẜm ſui eſſentiā ē diſpoſita ad ſuſceptōꝫ vite. Tercia eſt lux que ꝯſiſtit in ꝯmixtōe elen p̄ductoꝝ ad vl timā ſubtilitatē. ⁊ hec lux ē di ad vitā ⁊ vocat̉ ẜm ph̓os js. ¶ Ad quartū d̓ ꝙ in illis a ſiue volucribꝰ quibꝰ data eſt vir feredi ſe ad loca ce lo ꝓpinquiora.. domīat̉ leuitas grauitati. ſꝫ ec ſo. Sed virtꝰ leuiū elemētoꝝ in illis p̄domīabat̉ hoīe. quare illis data eſt ptās efferedi ſe ſic. ratō eſt de claratō diuīe ſapiētie in cōueniēti natu aeris ſiue die regionis. Ratō aūt quare habitatō ſiue māſio hoī primi ꝙͣtum ad corpꝰ erat in t̓ra. vtpote in quo maxime grauitas omīabat̉. ſimilit̓ ⁊ alioꝝ: eſt declaratō vir tutis diuine. ſcꝫ ſapiētie. potētie ⁊ bonitatis. Sapiētie in conditōne. potētie in reformatōe. bonitatis in renun ciatōe. Sapiētie inqꝙͣ in ꝯditōe: qꝛ deꝰ faciēs illud ex ele mētis grauibꝰ ꝑ p̄dominiū molis ꝓuidit illi de optima ꝯplexione. ẜm ꝙ ꝯueniebat ꝑfectibili ꝑfectōe imꝑpetuū duratura. ſi eī eēt ī illo leuitas p̄dominās. neceſſario ha būdaſſet ī eo calor in tāta intꝑantia. ꝙ ꝓximū eēt diſſo lutōni. ¶ Pret̓ea. in reformatōe corꝑis talis dotibꝰ gl̓ie on̄dit̉ maxima poſētia dei. talis dico. i. in qͦ domīabat̉ ꝑ p̄dominiū elemētū maxime graue. ex qͦ erat ꝯtrariarum diſpoſitōnū ad ꝓprietates dotū ⁊ in maxīa diſtātia ab il lis. ex hoc em̄ ꝙ p̄domīabat̉ ī illo elemētū maxīe graue. ſcꝫ t̓ra erat paſſibile. obſcurū. groſſuꝫ. ⁊ ponderoſuꝫ. et minꝰ agile ad motus diuerſos. quibꝰ ſūt ꝯtraria. impa ſibile. claruꝫ. ſubtile. ⁊ agile: cuiuſmōi fiet in reꝑatōnē ¶ Pret̓ea. ī remūeratōe corꝑis talis on̄debat̉ bonitas dei.ſ. iuſticie. ⁊ ſic̄ pͥmꝰ āgelꝰ ī puritate maxīe ꝯditꝰ ⁊ ſine mole. merito elatōis deiectꝰ ē de celo empirreo ad loca ī feriora iuſticia diuīa. ita corpꝰ illd̓ ī mole gͣui ꝯditu. ī re mūeratōe obediētie ⁊ ſeruitij ſuo ꝯditori in gͣuitate illa exhibiti trāſferet̉ ad locū excelſuꝫ ⁊ lumīoſuꝫ. ⁊ eo ma gis cōgrue ⁊ iuſtiꝰ: qͦ ī gͣuitate ī qͣ ꝯditū erat ꝓut debuit deo obediuit. Ex his ptꝫ rn̄ſio ad vltimo queſitū. quia illa que habent poteſtatem efferendi ſe ad loca celo pro

.lxxx. Queſtio
bēt qꝛ in eis p̄domīat̉ leuitas gra pinquiora. hoc ī mīat̉ ī illis v̓tuti grauiū. ſicut p̄ uitati: ſꝫ qꝛ v̓tꝰ leu e aūt in illis tm̄ p̄domīat̉ ꝙ ſic ſe domīatur in homī poſſunt efferre ⁊ nō in homīe. ratō tacta eſt. ¶ Articulus tercius Equit̉ de equalitate a iuſticia. ⁊ nō intendi mus hic de hmōi equalitate ẜm ꝙ ph̓i inten dūt. que attendūt penes mēſura elemētoꝝ cū ſuis quātitatibꝰ ⁊ qualitatibꝰ in opumia ꝓportōe. quaꝫ debet habere natura hūana d̓ qua dicit Auicēna d̓ ſcire ꝙ equale de quo medici ī ſuis inquiſitōibꝰ tractāt nō eſt denoīatū ab equalitate ī qua equalitas cū ponde re exiſtit equaliter. ſꝫ denoīat̉ a iuſticia in diuiſione. ⁊ hͦ eſt ꝙ ꝯplexionatū in pͥmis attendit̉. ſiue ſit corpꝰ totuꝫ fiue ſit mēbruꝫ vnū. vt ſit in eo de elemētis cū ſuis qͣlita tibꝰ ⁊ quātitatibꝰ mēſura quā hūana naturā habe d ẜm meliorē ꝓportōis ⁊ diuiſiōis equitate. Sꝫ intēdim de illa eqͣlitate q̄ fuit in corꝑe ade. a diuina iuſticia anti pct̄m. gͦ primo de eqͣlitate collata. Scd̓o de equa litate eidē ta. Terco de eadem reſtituta. Primo queritur .§. j. ſi equalitas corꝑis ade erat ei collata a diuina iuſticia. ꝙ ſic videt̉. Dicit em̄ dyo. de diui. no. viij. c. Iuſticia de us velut oībꝰ que ſunt ẜm dignitatē diſtribuēs laudat̉. ⁊ menſuratōeꝫ ⁊ formā ⁊ ordinatōneꝫ ⁊ diſpoſitōneꝫ ex hac lr̄a ſumit̉ in ſcolis hec ratō. Iuſticia eſt habitꝰ eqͣli tatis diſtributoriꝰ ⁊ dicit ibi abbas vertzelen̄. deꝰ dicit iuſticia tanꝙͣ diſtribuēs oībꝰ. ẜm ſinguloꝝ ꝯgruentiaꝫ ⁊ ꝯmēſuratōeꝫ ⁊ pulchritudinē ⁊ bona ordinatōem. ſi gͦ diuina iuſticia eſt oīm ordinatō ⁊ mnēſuratō vt ex ordīa tione dyoni. ptꝫ: igit̉ ⁊ menſuratō ⁊ ordinatō equalita tis que fuit in corꝑe ade. fuit a diuina iuſticia. ¶ Item dyoni. de diui. no. c. viij. diuina iuſticia ē ẜm quā om̄is equitas mēſurat̉ ⁊ termīat̉. ⁊ ponit equalitatē ꝓ equal tate. ſi gͦ omis equalitas mēſurat̉ a iuſticia diuina ⁊ eo litas pͥmi homīs. ¶ Cōtra dyo de diui. no. c. viij. Giui na iuſticia oīa ab oībꝰ clara ⁊ incōfuſa ſaluās. vnicū nata. oībꝰ exiſtētibꝰ donat ẜm vniuſcuiuſqꝫ exiſtētiū inſitā dignitatē abbas vertzelen̄. ibidē. Iuſticia diuina ſingula a ſingulis incōmixta ⁊ incōfuſa ſaluat. Ex hoc v̓bo dyoniſij duo vident̉ ſcꝫ ꝙ diuina iuſticia ſaluat ſin gula a ſingulis ſine ꝯmixtōne. ⁊ ea q̄ donat: donat ẜm xigit dignitas rei cui dat. Ex pͥmo videt̉ ꝙ in corꝑe p̄ i hoīs ſil̓r neqꝫ in aliquo alio ſit aliqͣ ꝯmixtō a diuine iuſticia. Ex ſcd̓o videt̉ ꝙ cū corpꝰ pͥmi hoīs an̄ conditō nem nulliꝰ eſſet dignitatis. ⁊ ſic illiꝰ dignitas nihil exige bat: ꝙ a diuīa iuſticia nihil ei donabat̉. ¶ Itē alqd̓ fieri de iuſticia dīc debitū fiendi. qd̓ aūt mera liberalitate fit nō dicit̉ fieri de iuſticia. igit̉ cū minꝰ recte diceret̉ deum aliqd̓ facere ex debito. ⁊ p̄cipue quo ad illud qd̓ ex ſola liberalitate eiꝰ factū ē. ſic̄ fuit corpꝰ ade: nō videt̉ ꝙ debe at dici aliqd̓ ī illo factū a diuīa iuſticia. ¶ Itē dyo. ī eo dem. Giuina iuſticia ⁊ ſalꝰ oīm laudat̉. ⁊ ꝓpriā vniuſcū iuſqꝫ ⁊ purā ab alijs eēntiā ⁊ ordinē ſaluās ⁊ cuſtodiēs ex hoc v̓bo patꝫ. ꝙ ꝓpria q̄ rebꝰ creatis diſtribuit. in ſuo ordine ⁊ v̓tute ſaluat. Si igit̉ equalitas corꝑis ade fuiſ ſet a diuīa iuſticia. eſſet ſaluata in ſuo ordine ⁊ v̓tute ab eadē. igit̉ ex quo nō fuit ſaluata qd̓ ptꝫ ꝑ hoc ꝙ neceſſe erat ip̄m diſſolui. relinquit̉ ꝙ illa eqͣlitas nō fuit a diu na iuſticia. ¶ Itē idē in eodē. oꝑtet ſcire diuinā iuſticiā in hͦ vere exiſtēteꝫ. qꝛ oībꝰ diſtribuit ꝓpria ẜm vniuſcuiꝰ qꝫ exiſtētiuꝫ dignitatē. ⁊ vniuſcuiuſqꝫ naturā ī ꝓpria ſal uat ordinatōe ⁊ v̓tute. Ex hͦ ptꝫ idem qd̓ ſupra. ¶ Item dyoni. ī eodē. Iuſticia ẜm quā oīs eꝗtas mēſurat̉ ⁊ oīs ꝗtas ꝑ pͥuatōeꝫ ī ip̄is ſingulis eꝗtatis ext̓mīat̉. Hic ſumu tas ⁊ iniꝗtas ꝓ eqͣlitate ⁊ ineqͣlitate. Abbas iu ſticia ē ẜm quā oīs eqͣlitas mēſurat̉ ⁊ diffinit̉ ⁊ oīs ine qualitas pͥuat dicta eqͣlitatē a ſingulis ext̓minat̉. Ex
his v̓bis habet̉ ꝙ diuīa iuſticia ext̓mīat̉. ineqͣlitas q̄ eſt p̄uato eqͣlitatis q̄ ē a diuina iuſticia igit̉ cū ineqͣlitatē. fuit pͥuato eqͣlitati ade nō ext̓mina pͥmo uit ſꝫ eſſ p̄miſit: videt̉ ꝙ illa it a diuina iu ſticia. ¶ Pret̓ea t diuī iuſticia ī rebꝰ ⁊ quā ex illa eqͣli tas erat a diuīa iuſtici na iuſticia ſaluat ſ 1ꝙ multiplex ꝯmixt tum ad dignitates ea nunt illi ꝗ dici les ſūt feci ſe īmortal ectos. ⁊ eas ꝗ habēt l nalū: induxiſſe ne ceſſita īuariabili tatē. ⁊ rdinē ꝯfundēdo ⁊ hoc ē oni. poſ iuc diffinitōe diuine iuſtici :etſi hic re icimꝰ quicūqꝫ di uinis maledicū eas latet ſuā iniuſticiā iꝑto ꝯdēpnātes. aiut be in eē morta te. e imꝑfectis ⁊ ꝑ ſeip̄os motis ā a mo uēte neceſſi tabilibꝰ īmutabilitatē ⁊ ꝑfecta po is ⁊ et̓na eē tꝑalia ⁊ intrāſmutabilia natu tentia infir ra mobilia ⁊ tꝑales delicias et̓nas. ⁊ oīno q̄ ſunt ali alijs porrigūt. Alia ē mixtio qͥ ponit armoniā ⁊ ꝓporto nem in ibiliū ẜm tꝑamētuꝫ ꝯueniēs nature mixti ꝓdu cendi in eē. ex hmōi ꝯueniētiā miſcibiliū. ⁊ ſine hac mi xtione nō ſaluat diuīa iuſticia ſingula. ſꝫ potiꝰ mediā hac nixtōe ſaluat ⁊ ꝯẜuat mixta in eē. Un̄ dyo. de di ui. no. viij. c. ꝓcedūt ea q̄ ſūt indeficiētis p̓tutis. ⁊ ad ho mines ⁊ ad aīalia ⁊ plātas ⁊ tota hoīs naturā. ⁊ firmat vnita ad ſui inuicē amicitia ⁊ ꝯmunionē. vnita at̄ vocat ea q̄ mixta ſūt ī aliqͦ. q̄ firmat ⁊ ꝯfortat v̓tꝰ indeficiēs ad amicitia. qn̄ mēſurate ⁊ māſuetudīe qͣdaꝫ vnita ſūt ī to to. Un̄ expoſitor deꝰ largitur ⁊ ꝯfortat ad amicitia vni ta ⁊ ad ꝯmunionē.i. ſemīa oīm ſeu elemēta mēſurate ad collegiū. parit̓ incidētia ⁊ adinuice mixta.i. ꝓpinquar tia mēſurate ⁊ māſuēte ad v̓tutē d̓ducit ſenſibilia gign di. ſic gͦ duplex ē mixtio. vna quā nō ſuſtinet diuīa iuſti cia. alia qua ſaluat ⁊ ꝯfortat qua ꝯſeruāt̉ mixta in eſſe. ¶ Ad alid̓ qd̓ obijcit̉ ꝙ ea q̄ donat. donat ẜm exigētiam rei dignitatis cui dat ⁊c̄. Dicēdū ꝙ in rebꝰ ē duo ꝯſide rare ip̄aꝫ ſubſtātia. ⁊ eēntialē ꝓprietate: qͣ ſub̓a v̓tꝰ rei hꝰ ſpēi diſtinguit̉ a re alteriꝰ ſpēi. ꝙ gͦ dicit̉ aliqd̓ dari rebꝰ a diuina iuſticia ẜm vniuſcuiuſ nitatē: hoc intelli gendū ē ꝙͣtuꝫ ad ꝓprietates eēntiale ꝝ reruꝫ. ẜm qͣs ordinē habet ⁊ virtutē. ſicut alia eſt virtus ⁊ ordinatio terre. ⁊ alia ignis. ⁊ hoc eſt ex ꝓprietatibꝰ eis datis ẜm ꝯueniētiaꝫ ſue ſpēi. Unde dare exiſtētibꝰ ẜm ſuā digni tatē. hoc ē dare illis ẜm ꝯueniētiā ſpērū eorūdeꝫ. Ꝙ at̄ intelligi habet ꝙͣtuꝫ ad hmōi ꝓprietates. ptꝫ ex v̓bo ſupͣ dicto beati dyoni. qd̓ ē. oꝑtet ſcire diuina iuſticiā ī hͦ ve re exiſſēteꝫ. ꝙ oībꝰ retribuit ꝓpria ẜm vniuſcuiuſqꝫ exiſſē tium dignitatē. ⁊ vniuſcuiuſqꝫ natura ꝓpria ſaluat ordi natōe ⁊ v̓tute. Nota ꝙ dixit exiſtētiuꝫ ⁊ ꝓpria. ex ꝗbo ꝙ intelligit de exiſtētibꝰ ⁊ ꝓprietatibꝰ collatis ip̄is ex tibꝰ. ¶ Ad aliud dicēduꝫ. ꝙ ſic̄ dicit Anſel. in ꝓſologiō deꝰ dicit̉ qn̄qꝫ iuſtꝰ ẜm ſe. qn̄qꝫ ẜm nos. Scd̓m ſe qn̄ nō eſt aliqͣ ratō ex ꝑte eiꝰ. reſpectu cꝰ dr̄ iuſte age̓: ſꝫ ſolū ra tio ē ꝯdecētia ſue bonitatis. Scd̓m nos qn̄ meritū ex ꝑ te nr̄a hoc reqͥrit. Cū gͦ dicit̉ aliquid fieri de iuſticia im portat debitu fiendi. Dicendū ꝙ hoc veꝝ eſt qn̄ aliquid dicit̉ fieri de iuſticia ẜm nos. nō aūt qn̄ aliqd̓ dicit̉ fieri de iuſticia ẜm deū. niſi velimꝰ extēde̓ ꝙ dicit̉ debitū vt ſu mat̉ ꝓ decēti. vt illud dicat̉ debitū qd̓ eſt decēs. ¶ Ad hͦ d̓ poſtea obijcit̉. ꝙ ꝓpria q̄ rebꝰ creatis diſtribuit ī ſuo ordīe ⁊ v̓tute ſaluat ⁊c̄. dicēdū. ꝙ hͦ intelligit̉ de illis qͦꝝꝫ virtꝰ ⁊ oꝑatō det̓miat̉ ẜm lege nature. nō de illis ꝗ̄ ſubia cent libero arbitrio. Illa em̄ quoꝝ virtꝰ ⁊ oꝑatō ẜm le gem nature det̓mīant̉. ẜm legē eis inditā in oꝑibus ſuis progrediūt̉. Unde qꝛ nō declinat a lege indita quouſqꝫ

ſua claudant̉ ꝑiodo: influētia v̓tutis pͥme ſaluant̉ in eē. Aliter eſt de his q̄ ſubiacēt libero arbitrio quorū pt̄as eſt declinādi a lege eis indita. que cū declinat a lege eis indita: auertūt ſe a ſuo ꝯditore ⁊ ſaluatore. vn̄ īfluētiaꝫ ab illo nō recipiūt. ꝓpt̓ qd̓ neceſſario deficit ꝙ ī illis cō ditū eſt. tale fuit corpꝰ ade qd̓ erat regendū libero arbi trio. qd̓ peccato ſui motoris ⁊ ꝑfectōis excidit ī defectū ⁊ caretiā naturalis iuſticie. Un̄ etiā illud quodāmodo auerſuꝫ a deo nō influebat v̓tꝰ diuīa ſaluās qd̓ ꝯdiderat in illo. ꝓpter ꝙ defecerūt q̄ in eo ꝯdita erāt. Auctor aūt duos inſinuat intellectꝰ v̓bi ꝓpoſiti. quoꝝ vnum ponit. aliū approbat. In illo quē ponit. intelligit̉ ſaluato ꝙͣtuꝫ ad eē rei. ꝙͣtuꝫ ad ordinē. ꝙͣtuꝫ ad oꝑatōeꝫ. qd̓ ptꝫ ex ver bis ip̄ius q̄ ſunt hec. Diuina iuſticia ⁊ ſalꝰ oīm laudat̉. ꝓpria vniuſcuiuſqꝫ ⁊ purā ab alijs eſſentiā ⁊ ordinē ſal uans ⁊ cuſtodiēs. fetida purgās. in oībꝰ ꝓprie actōis. et ẜm expoſitorē ꝓpriā actōeꝫ nomīat vniuſcuiuſqꝫ exiſten tiū ẜm naturā ſpāleꝫ motū. neqꝫ eī que angeloꝝ ſūt ho minibꝰ ē poſſibile age̓. aut q̄ ignis aque ⁊ ecōuerſo. In tellectꝰ iſte pleniꝰ ptꝫ ex v̓bis abbatis dicētis. ip̄a diuīa iuſticia recte etiā dicit̉ oīm ſaluatō inꝙͣtuꝫ ſaluat ⁊ cu ſtodit vniuſcuiuſqꝫ ꝓpriā ſubſtātiam inde ſegregatā ab alijs. ſil̓r ⁊ cuiuſlibꝫ rei ordinē. ⁊ in ſingulis rebꝰ mūde exiſtit ꝓprie oꝑatōis cauſa. ⁊ notat ip̄aꝫ mūdaꝫ ſegrega tionē. qn̄ nulla ē coīcatio alienaꝝ ꝓprietatū. ſicut ignis mūde ſegregatꝰ ē ab alijs elemētis. qꝛ nullū illoꝝ cōica cū illo in eſſentialibꝰ ꝓprietatibꝰ illiꝰ nature nec ecōuer ſo. Aliꝰ aūt ē intellectꝰ quē approbat ſcꝫ de ſaluatōe mo rali. ſcꝫ qn̄ ſaluator ſaluat a ſtatu deteriori deducēs ad meliore. Un̄ dyoni. ſiꝗs ſaluteꝫ laudauerit. ⁊ ſic ex ma lis tāꝙͣ ꝑturiēteꝫ eripiēteꝫ oīno ibi ⁊ hūc laudabilē lau datore largiſſime ſalutis accipiemꝰ. Abbas ſi deitas vo cat̉ ſaluato tanꝙͣ ex ſtatu peiori ad meliorē cūcta ſalua torie quoqꝫ mō deducens. nos hāc laudē digniſſime ſal uatōis bn̄ recipimꝰ. ¶ Ad hͦ qd̓ obijcit̉ poſtea ꝙ diuina iuſticia ext̓mīat̉ ineqͣlitas q̄ ē priuatō eqͣlitatis ⁊cͣ. dicē dū ꝙ iſta ext̓mīatō ineqͣlitatis ē ſaluatō reꝝ ī intrāſmi tabilitate ad alienas ꝓprietates ⁊ oꝑatōes. Un̄ ſaluauit ignē in trāſmutabilitate ad alienas ꝓprietates ⁊ oꝑatio nes.ſ. aque ⁊ t̓re ⁊ hmōi. Un̄ paulo ante dr̄ ī eodē. ⁊ hāc primā ſaluatōeꝫ totoꝝ rogabimꝰ ip̄m diffinire ꝗ oīa ī ſe ip̄is intranſmutabilia ⁊ fortia ꝯͣ peiora ſaluat. ⁊ oīa cu ſtodit nō pugnātia ⁊ nō bellātia ſingula ſuis ip̄oꝝ ratō nibꝰ ornata. ⁊ oēm ineqͣlitatē ⁊ alienā oꝑatōeꝫ ex totis ext̓mīat. ⁊ ꝓportōes vniuſcuiuſqꝫ ꝯſtituit nō valētes ca de̓ ad ꝯͣria neqꝫ trāſire. Hāc aūt ineqͣlitatē ext̓mīauit in adā ſcꝫ ſaluās eū in trāſmutabilitate ad alienas ꝓprie tates ⁊ oꝑatōes. ¶ Ad illd̓ qd̓ vltīo q̄rit̉. dicendū ꝙ du plex ē ineqͣlitas. vna ē q̄ priuat̉ oīno. alia q̄ ſaluat̉. Pri ma ē duplex ſcꝫ pct̄m ī aīabꝰ ⁊ ꝯfuſio ī rebꝰ. vtrāqꝫ remo uet dn̄s. p̄mā ꝑ gͣtuitā miſcd̓iaꝫ. ſcd̓aꝫ ꝑ iuſticiaꝫ ꝓuiſi uā ſcꝫ ꝓuidēdo ne ſubintraſſet vniuerſū. Alia eſt ineqͣli tas q̄ ſaluat̉ ſcꝫ vel differētia vniꝰ totiꝰ ad aliud totū. vi qn̄ vnū ē maiꝰ altero aūt qͣ totū ē maiꝰ ſua ꝑte. hāc eī in eqͣlitatē ſaluat diuīa iuſticia ⁊ cuſtodit. ſic̄ dic dyo. non ꝑmittēs turbari vniuerſitatē ꝯmixtōe. ⁊ hͦ ē qd̓ ſequit̉ ⁊ oēm ineqͣlitatē ſi ꝗs accipiat differētias ī toto totoꝝ ad tota. ⁊ hmōi iuſticia ē ſeruatiua nō ꝯcedēs ꝯmixta tota in totis facta turbari. cuſtodiēs at̄ exiſtētia oīa ẜm ſpēs vnūqd̓qͣꝫ in qͣ vnūqd̓qꝫ eē naturā hꝫ. Ex hac eī ineqͣlita te ꝯſiſtit pulchritudo ī vniuerſo ſic̄ tāgit ꝯmētator ſuꝑ. j ca. āgelice hierarchie vocās eā viuificā. ꝯtꝑantia ꝓuiſo rū. Alia ē ineqͣlitas ſil̓r quā ſaluat diuīa iuſticia. q̄ ē ma atiua ⁊ ꝯmēdatiua diuine iuſticie. ⁊ illa ē in corꝑe hūano ⁊ fuit in corꝑe ade poſt peccatū ẜm ꝙ nō ꝑmiſit̓ deus di us culpe ſine decore vindicte. Inſuꝑ queritur.§. ij. vtꝝ a diuīa iuſticia erat ſublata eqͣlitas qͣlitatū mixtor in co ꝑe ade. Ꝙ ſic videt̉. vt habet̉ ab aug. in li. de ciui.
dei ſūma ſanitas erat ī corꝑe ade an̄ pct̄m. ptꝰ pct̄m īfir mus effectꝰ ē. ⁊ hͦ demerito pct̄i. infirmitatē aūt ſeꝗt̉ īeqͣ litas qͣlitatū hmōi. ſeꝗt̉ em̄ ſi corpꝰ aliqd̓ infirmat̉ ꝙ ī il lo ſint qͣlitates mixtoꝝ ineqͣlitate ſubtracta. gͦ fuit a cor pore pͥmi hoīs eqͣlitas phiſica ꝓpt̓ pct̄m. ſꝫ om̄e qd̓ red dit̉ ꝓ meritis aut ſubtrahit̉ ꝓ demeritis. iuſte reddit̉ ⁊ ſubtrahit̉: gͦ hec eqͣlitas iuſte fuit illis ſubtracta ſiue ſub lata. Iteꝝ iuſte fuit illis inflicta ncc̄itas moriēdi ⁊ diſ ſolutōis corꝑalis. ad hͦ aūt ſeꝗt̉ neceſſario ineqͣlitas qͣli tatū p̄dictoꝝ gͦ iuſte. ſꝫ ſi diuīa iuſticia punita fuit neceſ ſitate moriēdi ⁊ diſſolutōis corꝑalis. ꝗbꝰ ānexū ē neceſ ſario ⁊ ꝯſeq̄nt̉ ſe habēs carētia qͣlitatis p̄dicte. gͦ ineqͣli tas fuit inflicta diuīa iuſticia. ¶ Itē pͥmꝰ hō peccauit in corꝑe ⁊ ī aīa. Diuīa aūt iuſticia punitꝰ fuit ī aīa diuiſio ne ꝑtiū ip̄iꝰ qͣ erat pugna q̄daꝫ ī ip̄a. Un̄ ſenſualitas cō cupiſcit aduerſus ꝑte ſuꝑiorē. gͦ videt̉ a ſil̓i ꝙ fuit puni tus diuīa iuſticia ī corꝑe diuiſiōe ꝑtiū ip̄iꝰ qͣ erat pugna in corꝑe ip̄o. hmōi aūt pugne cauſa ē ſublatō eqͣlitatis. ¶ Cōtra ſublatō ſiue ſubtractō eqͣlitatis non ē aliud q̄ defectꝰ eqͣlitatis. ſubtrahē aūt eqͣlitatē nō ē alid̓ ꝙͣ defi cere ab illa. nō eī dicit̉ ad bonū hmōi ſubtractū a deo vl̓ a diuīa iuſticia. qꝛ deꝰ agat aliqd̓ circa illd̓ cui dr̄ ſubtra hi: ſꝫ qꝛ deficit ab illo. Sꝫ qꝛ dic̄ Anſel. de ꝯceptū v̓gīs. ca. v. deeſſe bonū qd̓ debꝫ adeē nō ē aliqd̓ eē. gͦ hmōi de fectꝰ boni nihil ē. ſꝫ om̄e qd̓ ē a diuīa iuſticia aliqd̓ eſt. iſta ſublatō nō ē a diuīa iuſticia. ¶ Itē Anſel. Iuſticia oīno nihil ē ſic̄ cecitas nō em̄ aliud ē cecitas ꝙͣ abſentia viſus vbi debꝫ eē. q̄ nō magis ē ī oculo vbi debꝫ eē ꝙͣ ī li gno vbi nō debꝫ eē. a ſil̓i ptꝫ ꝙ ineqͣlitas qͣlitatū nihil ē gͦ nō fuit ī corꝑe ade a diuīa iuſticia. ¶ Ite ī inflictōe in ſta alicꝰ. reꝗꝛit̉ ꝙ aliqd̓ infligit̉ ⁊ ꝓpt̓ aliqd̓. ſꝫ illa abſen tia eqͣlitatis vt tacta ē nihil e. neqꝫ pct̄m ꝓpt̓ qd̓ dr̄ fuiſſe inflicta. ꝙ at̄ pct̄m nihil ſit habet̉ ab Anſel. de ꝯceptū d̓ ginis. dicit eī ſic. ꝙ iniuſticia nihil ē alid̓ ꝙͣ abſentia de bite iuſticie. ſic̄ malū nō ē alid̓ ꝙͣ abſentia debiti boni de eē v̓o bonū qd̓ debꝫ adeē. nō ē aliqͥd̓ eē. ⁊ ex hͦ ꝯcludit ip̄ ꝙ malū ſiue pct̄m eē. nō ē aliquid eē. ⁊ ex hͦ ꝯcludit̉ idem qd̓ priꝰ. ¶ Itē pōt queri vn̄ defectꝰ iſte ſiue abſentia erat exqͦ nulla fiebat circa corpꝰ illd̓ oꝑatō a deo neqꝫ ab alio ¶ Item videt̉ ꝙ iniuſte ſit corpori illata hec inequali tas. Si em̄ lege naturali condita a diuina iuſticia. tene bant̉ mēbra obedire volūtati illa mouēti. īmo peccare ordinē impoſitū trāſgrediēdi ſi nō mouerent̉ ad volun tatis nutū. ergo iniuſte actū eſt cū corꝑe infligēdo pena illā que ē in ip̄o. vnde Anſel. in li. de ꝯceptū vgīs. c. iiij. de actōnibꝰ volūtarijs q̄ iniuſte fiūt arguūt̉ mēbra ⁊ ſen ſus quibꝰ fiūt. rn̄dere p̄n̄t. deꝰ nos ⁊ pt̄atem q̄ in nobis ē ſubiecit volūtati. vt ad imperiū eiꝰ nō poſſimꝰ nō moue re nos ⁊ face̓ qd̓ vult. īmo illa mouet nos velut inſtru mēta ſua ⁊ facit oꝑa q̄ videmur face̓. nec nos poſſumꝰ il li ꝑ nos reſiſte. nec oꝑa que facit pn̄t nō fieri diuine legi quā nobis deꝰ dedit. nec debemꝰ nec poſſumꝰ nō obedire cū illi obedimꝰ deo ꝗ nobis hāc dedit legē. obedimꝰ gͦ qd̓ peccā ēbra vel ſenſus vel oꝑa q̄ deꝰ illis ordinauit. quid gͦ faciūt totū imputādū ē volūtati. ¶ Ad hͦ dicēdū ꝙ illa eqͣlitas fuit ſublata a diuina iuſticia. ¶ Ad illud bijcit̉ in cōtrariuꝫ. ſcꝫ ꝙ defectꝰ eqͣlitatis nihil qd̓ eſt. gͦ nō eſt a ſūma iuſticia. Dicēduꝫ ꝙ deꝰ nō ē ſolumo ꝯditōis ſiue ꝓductōis in eſſe. ſꝫ cuſtodie eori cauſa re ⁊ ſalutis. Unde dyoni. de diui. no. Biuina iuſticia ⁊ ſa lus oīm laudat̉. eſſentiaꝫ ⁊ ordinē ſaluās ⁊ cuſtodies. qꝛ ergo peccato ade exigēte. nō ſaluauit deꝰ in illo eqͥlitate: illa. neceſſario defecit. Unde illo mō loquēdi quo ille di citur ſubtrahē beneficiū vel auferre qui nō p̄ſtat vt ſolet dicit̉ illa eqͣlitas ſubtracta vel ſublata a deo. ⁊ peccato eius exigēte dicit̉ iuſte ſublata ſiue ſubtracta a diuīa iu ſticia. Cū ergo dicit̉ ꝙ illud qd̓ eſt a diuina iuſticia ali quid ē: dicendū ꝙ qn̄qꝫ dicit̉ deꝰ age̓ de iuſticia. ⁊ tūc ꝙ ē diuīa iuſticia aliqd̓ ē. qn̄qꝫ ceſſare ab actōe. ⁊ tūc ꝙ di uina iuſticia ē. defectꝰ ē ſiue carētia boni p̄habiti. ⁊ ſic ē

Queſtio .lxxx.
em̄ deus ceſſauit ab actōe ꝯſeruatōis in caſu ppoſito. p̄habite eqͣlitatis in corꝑe ade. illa defecit ⁊ ſubſecuta ineqͣlitas ī illo. ¶ Ex hoc gͦ ptꝫ rn̄ſio ad aliud qd̓ ſequit̉ ¶ Ao ꝯſequent̓ queſitū. ꝙ illa abſētia eqͣlitatis ⁊ defectꝰ puenit ex ceſſatōe v̓tutis diuīe ab actōe ꝯſeruatōis. nō x hoc qd̓ aliqd̓ fecerit īmo agēdo reliquerit in corꝑe il lo. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ Anſel. de ꝯcep. virgi. c. v. det̓ minato. ꝙ pct̄m nihil eſt. ponit hāc queſtōeꝫ. ſi pct̄m ni hil eſt. cur punit deꝰ hoīeꝫ ꝓ pct̄o. cū ꝓ nihilo nemo pu niri debeat. ⁊ d̓termīat hāc queſtione ſic. ꝙ licꝫ nihil ſit abſentia iuſticie ⁊ vbi dt̄ eē. nō tn̄ eſt pct̄m ⁊ vbi nō dt̄ eē ſed ſolū vbi dt̄ eē pct̄m. gͦ dicit hec duo. ſiue ꝯcernit abſē tiā iuſticie vbi debet eē. vn̄ licꝫ abſentia iuſticie nihil ſit tn̄ debitū hn̄di illā aliquid ponit. Un̄ cum dn̄s nō puni at creaturas ꝓ abſentia iuſticie in quibꝰ iuſticia eſſe nō debet. ſed ſolū illos in quibꝰ debet eē: nō ideo punit ꝓ ni hilo. qꝛ punit ꝓ debito hn̄di. cū abſit qd̓ adeſſe debet. di cit aūt ſic. licet pariter nihil ſit abſentia iuſticie. ⁊ vbi dt̄ eſſe iuſticia. ⁊ vbi nō debet eſſe. punit tn̄ deꝰ pct̄ores nō ꝓ nihilo ſed ꝓpter aliqd̓. creaturas aūt in quibꝰ iuſticia ē nō debet. nō punit ꝓ abſentia iuſticie. hoc eſt ꝓ nihilo qꝛ nō ē aliud qd̓ ab illis exigat. nec ordo ꝯgruus vniue̓ ſitatis reꝝ hoc expoſtulat. ſic itaqꝫ cū punit deꝰ ꝓ pct̄o qd̓ eſt abſentia debite iuſticie q̄ nihil eſt. non oīno punit ꝓ nihilo. ⁊ veꝝ eſt qꝛ niſi ſit aliquid ꝓpter qd̓ puniri de beat. oīno nō punit ꝓ nihilo. ¶ Ad vltimū rn̄det anſel. cum nihil ſit pena alicui niſi qd̓ eſt ꝯͣ voluntatē. membra aūt vel ſenſus volūtatē non hn̄t. ſicut voluntas in corꝑ oꝑat̉: ita ip̄a in corꝑe aut torquet̉ aut delectat̉. punita erat volūtas ade in hoc defectu. qꝛ multiplices ⁊ freque tes ſuſtinuit ex hoc moleſtias. Reſtat tercio in .§. iij. quirere vtꝝ illa equalitas diuina iuſticia ſublata ꝓpter pct̄m fuit eidē reſtituta ꝑ gr̄am. videt̉ ꝙ ſic. ſi oppoſituꝫ eſt cauſa oppoſiti. ⁊ ꝓpoſitū ē cauſa ꝓpoſiti. ⁊ hoc eſt ꝯſo num om̄i equitati ⁊ iuſticie. gͦ ſi auerſio a ſūme eqͣlibet ſcꝫ tribꝰ ꝑſonis ⁊ ſūme indiuiſibili ſcꝫ diuīa eēntia. fuit ca diuiſiōis ⁊ ineqͣlitatis in corꝑe ade. igit̉ cōuerſio ad idē ⁊ eadē ꝑ recuꝑatōꝫ gr̄e ſiue ꝑ gr̄aꝫ debuit eē cā eqͣli tatis reꝑate. ſicut gͦ auerſio iuſte fuit cā ineqͣlitatis. ⁊ cō uerſio iuſte fuit cā reꝑatōis eqͣlitatis vel eē debuit. ¶ Itē iuſtū ē deū eē ſūme miſericorde ſic̄ ſūme bonū. miſcd̓ia eī boītas ē. vn̄ anſel. Iō miſericors es. qꝛ totꝰ ⁊ ſūme bonꝰ es. iuſtū eī ē ip̄m eē ſūmū ī oī bono. ſꝫ ſūma miſcd̓ia eſt qͣ maior excogitari nō pt̄. ſic̄ ſūma bonitas ſūma potentia ſūma ſapīa. Sed ſi gr̄a data de miſcd̓ia. nō eēt oīa reꝑa ta ⁊ reſtituta q̄ ſūt amiſſa ꝑ pct̄m d̓ iuſtitia. poſſꝫ maior miſcd̓ia excogitari.ſ. illa qua oīa eēnt reſtituta. igr̄ miſe ricordia quā deū hr̄e iuſtū fuit debuit fieri oīm amiſſoꝝ reꝑatō. igit̉ ⁊ eqͣlitatis. gͦ de iuſticia debuit eē illiꝰ reꝑa tio. ¶ Itē math̓. viij. dimiſit eā febris. ⁊ ſurrexit ⁊ mini ſtrabat eis glo. ſanitas q̄ dat̉ dn̄i imꝑio. tota ſiml̓ redit. ſed ſanitas dabat̉ ade in receptōe gr̄e pꝰ lapſū. gͦ tota re dijt. ſed an̄ lapſū erat in corꝑe eiꝰ ſūma ſanitas vt dici aug. ergo cū ille redire nō poſſet. nō redijſſet eqͣlitas p̄di cta ⁊cͣ. ¶ Cōtra. ſi pͥmi ꝑentes nō peccaſſēt. ꝓpagata eſ ſet natura hūana ꝙͣtū ad corpꝰ in illa integritate. in qua ꝯdita fuit. ⁊ ita eēt ꝓpagata in iſta eqͣlitate virtutū elem̄ tariū in qua ꝯdita fuit. ⁊ hoc iuſtū erat. qꝛ vt dicit Anſ el. ij. c. de ꝯcep. virgi. tota hūana natura in illis erat. et extra ip̄os nihil erat. ſed qͣ rōe iuſtū erat vt natura illa eſſet ꝓpagata in ſua interitate ī qua erat. ⁊ iuſtū erat vt eēt ꝓpagata in illa corruptōe ⁊ in equalitate in qua illa erat. hoc ꝯcludit Anſel. ij. c. de ꝯcep. vir. dicēs ſic. itaqꝫ ſi nō peccaſſet qualis facta eſt a deo talis ꝓpagaret. ita poſt peccatū qualē ſe poſt peccando fecit talis ꝓpagatur ⁊ ex hoc ptꝫ. ꝙ illud qd̓ fuit corruptū in corꝑe pͥmi hoīs n̄ debuit reparari. ſed ip̄a humana natura ſiue corporea in ſua corruptōe ꝓpagari qd̓ ꝯcedimus. Preter hanc ronem. alia eſt hic vt habet̉ Ro. vj. ſtipendiū pct̄i mors. et hoc iuſto d̓i iudicio. ſꝫ ꝙ primꝰ hō peccādo iuſte fuit ad dictus neceſſitati moriēdi. ad caſū aūt ab equalitate et carētia illiꝰ ſequit̉ diuiſio ⁊ pugna ip̄oꝝ mixtoꝝ in cor ꝑe illiꝰ que p̄ꝑant ⁊ diſponūt ad diſſolutōꝫ ⁊ aīe ſeꝑati onē. quibꝰ executū eſt decretū diuīe iuſticie de pena debi ta pctō. dn̄s ergo ꝗ iuſto iudicio decreuit ip̄m ꝓ peccato morte puniendū. defectū inducentē mortē nō debuit reꝑa rare. ne ſic impediret qd̓ futuꝝ decreuerat. Vt em̄ dicit Aug. ſuꝑ gen̄. vj. ad lit. tā nō facit deꝰ ꝯtra cauſam ꝙͣ ſi ne dubio volēs p̄ſtituit. ꝙͣ ꝯtra voluntatē ſuā nō facit. qꝛ gͦ nō p̄ſtituit ꝯtra voluntatē ſuā ꝙ eēt cā mortis. nec de bet aliquid facere vn̄ mors nō ſequat̉ pct̄m. ꝓpter qd̓ dr̄ Gen̄. iij. c. nūc gͦ ne forte mittat manū ſuā ⁊ ſumat de li gno vite ⁊ comedat ⁊ viuat ineternū. emiſit eū dn̄s deꝰ d̓ ꝑadiſo voluptatis ⁊cͣ. ¶ Ad primū obiectū in ꝯtrariū di cendū. ꝙ gr̄e imꝑfecte vt que eſt viatoris effectꝰ eſt libe rare a dn̄io peccati. nō a defectibꝰ corꝑis. gr̄e aūt ꝑfecte vt que eſt ꝯp̄henſoris effectꝰ eſt liberare ab illis. Un̄ aug. ꝯtra Iuli. li. vj. gr̄a ꝑfecta nouū hoīem facit. quādoqui dem ꝙͣtū ad corpꝰ attinet ad immortalitatē plenāqꝫ feli citatem ip̄a ꝑducit. Nunc aūt ip̄a ꝑfecte īnouat hoīem quātū attinet ad liberatōꝫ ab oī dn̄io pct̄i. nō quātū atti net ad liberatōꝫ ab oībꝰ mal̓ et ab oī corruptōe mortali tatis qua nūc corpꝰ aggrauat aīaꝫ. ſap̄. ix. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ ſi oppoſitū eſt caꝓpoſiti ⁊cͣ. dicēdū ꝙ veꝝ eſt ẜm ꝙ cāe oppoſite ꝯꝑant̉ ad effectꝰ īmediatos ⁊ ꝓprios. vt ſi al bēdo eſt cā gregatōis ⁊ nigredo ꝯgregatōis. ꝓpriꝰ aī effectꝰ pct̄i nō eſt ineqͣlitas corꝑis. ſꝫ deformatō imagīs dei in aīa. cuiꝰ reformatō eſt ꝑ gr̄aꝫ. Uel aliter pt̄ dici. ꝙ ineqͣlitatis qͣlitatū ī corꝑe ade nō fuit pct̄m cā. inqͣtū eſt ſiue erit ꝯpoſitū gr̄e. ſꝫ potiꝰ īqͣtū oppoſitū nat̉ali iuſticie. vn̄ cū n̄ ſit ꝑ gr̄aꝫ natural̓ iuſticie. nec ē reꝑatō illiꝰ ineq̄ litatis. Preterea pct̄m nō fuit cā ineqͣlitatis p̄dicte niſi meritoriā. Sil̓r eſt gr̄a meritoria reꝑatōis equalitatis. Quare aūt nō ſtatim adueniēte gr̄a facta eſt reꝑatō plu res ſūt rōnes. quaꝝ vna eſt illa q̄ tacta ē.ſ. ꝙ hec ineqͣli tas diſponit ⁊ p̄parat qͦdāmō ad executōeꝫ diuini decre ti. cui ꝯtraire nō deceret. Alia ē rō Anſel. p̄tacta. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ deꝰ ē ſūme miſericors ſicut ſūme potens ſūme bonꝰ. ſūme ſapiēs. ſed ſicut nō deceret aliqd̓ fieri ab eiꝰ poteſtate vel a bonitate qͦ derogaret̉ eiꝰ ſapīe. dicit em̄ aug. ſuꝑ Gen̄. ix. neqꝫ potētia temeraria ſed ſapiētie virtute omnipotens eſt. ſic non deceret aliquid fieri de miſericordia quo derogaretur eius iuſticie. ¶ Ad hoc qͦ quod obijcitur ꝙ ſumma eſt quā maior excogitari non poteſt ⁊cͣ. Dicendum ꝙ hoc verum eſt: ſed hoc nō intelli gitur in ſingulis operibꝰ dei differentibus. in quadam differētia erat dei bonitas ſcꝫ ꝙͣtum ad differentiam in effectu verbigratia in opere incarnationis et paſſionis et in alijs quibuſcunqꝫ ſimiliter dico de operibus miſeri cordie. in aliquibus em̄ eſt magis diuina miſericordia ꝙͣ in alijs. Unde licet maior poſſet excogitari miſericor dia ꝙͣ illa qua reparati fuerunt caſus ade. non propter hoc ſequitur. ꝙ deus non ſit ſumme miſericors. ſummi tas enim ſiue habundantia diuine miſericordie non in vno effectu ſed in multis quotquot eſſent eſſe poteſt. ſed eſt in voluntate miſerendi. Unde ſicut non ſequitur de us eſt ita bonus ꝙ melior excogitari non poteſt. quecun qꝫ fiunt a diuina voluntate ita bona fiunt. ꝙ non poſ ſunt excogitari meliora fieri: ita nec ſequitur deus eſt ita miſericors ꝙ non poteſt excogitari magis miſericors ergo omnia que de ſua miſericordia reꝑantur. ita repa rantur ꝙ nō poſſunt excogitari meliora reparari. deus enim ⁊ ſi ſua ſumma bonitate ſumma miſericordia res reparat. nō tamen ſūme. ¶ Ad aliud dicendum ꝙ glo. il la que dicit ꝙ ſanitas que datur dn̄i imperio tota ſiml̓ redit. nō generaliter intelligit̉. ſed intelligitur iuxta nutum diuini imꝑij. ſub hoc ſenſu ſanitas que datur do mini imperio tota ſimul redit ſcꝫ ẜm dn̄i imꝑium. quia

aliqn̄ dn̄s ſimul integrā ſanitatē dabat̉. aliqn̄ nō ſimul ſed ſucceſſiue. vt ptꝫ Mur.viij. in ceco illumīato ꝗ pͥus hoīes velud arbores ambulātes ⁊ poſtmodū clare. dici ibi glo. ꝙ vno verbo totū ſimul curare poterat. paulatī curat: vt magnitudinem hūane cecitatis on̄dat. ꝙ vix e qͣi ꝑ gradus ad cē redeat. ⁊ fic nō general̓r eſt ⁊ vbiqꝫ ī telligendū ꝙ dicitur ſanitas tota ſimul redit. ¶ Queſtio octuageſima pri ma de cauſa finali corporis ade. Einde queritur de cauſa finali corꝑis ade ip̄iꝰ. Et querūt̉ tria. Primo ſi voluptas carnalis eſt fi nis illius. Scd̓o ſi anima. Tercio ſi de us. ¶ Membrum primum Uerit̉ gͦ pͥmo ſi voluptaſ carnal̓ ſit finiſ cor pis pͥmi hoīs. ꝙ ſic videt̉. Reꝝ differentiū ī ſb̓a ſūt fines differētes ī ſb̓a. vnicuiqꝫ em̄ geoꝝ fines ſūt differētes ⁊ nō differētia quacūqꝫ. ſꝫ dif rn̄det finis ꝓpriꝰ. ſꝫ corpꝰ ⁊ aīa differ̄t ī ſb̓a rerētia rn̄dente relatōe ꝯformi que reꝑit̉ penes ſpūale et corꝑale. eo mō quo corꝑale rn̄det corꝑi. ⁊ ſpūale ſpūali. ſed voluptas ſpūalis erat finis aīe eius. gͦ volūptas car nal̓ vel corꝑalis erat finis corꝑis. ¶ Itē ſicut ſe ht̄ ſpūs ad corꝑale. gͦ eodē appoſito vterqꝫ cō pūale ſi ſpūs ſe ht̄ ad voluptatē ſpūalē vt ad us ſe ebit ad voluptatē corꝑalē vt ad finē ¶ Itē ſolummō rōnalis creatura ⁊ intelle ⁊ ita ctualis apte ſūt ad appetendū qd̓ eſt maiꝰ ſe. et ſupra ſe: alie em̄ creature qꝛ appetūt appetitu naturali. ꝗ ꝗdē ap petitꝰ reflectit̉ in ſuū ſubiectū. nō extēdūt ſe ad aliqd̓ qd̓ eſt ſupra illud. ſed terminat̉ eoꝝ appetitꝰ in appetēdo qd̓ eſt ſuis ſubiectis delectabile. gͦ ſi appetitꝰ reꝝ eſt maxīe reſpectu finiū ſuoꝝ. finis corꝑis cuiuſcunqꝫ inqͣtū hmōi termīat̉ in delectatōe ſiue voluptate corꝑali. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ hō ꝙͣtū ad corpus ⁊ corꝑales ꝓprietates ꝯuenit cū brutis ꝙͣtū ad ea que corpus ꝯſequunt̉ fil̓r ꝯuenit. ſed in bru s eſt finis voluptatis corꝑalis. gͦ cum hoc ſit generale ⁊ ꝯueniēs hoī. ſimpl̓r ꝯuenit p̄mo hoī gͦ ⁊cͣ ¶ Contͣ. cor pus hoīs aīatū ſiue hō ip̄e. eſt in ꝓpinqua materia. ⁊ ma is diſpoſitū ad voluptatē carnalē ꝙͣ corpꝰ ſimplex. gͦ ſi orpꝰ hoīs aīa ꝑfectū. ſiue ip̄e hō nō ht̄ finē voluptatem corꝑalē. multo fortiꝰ nec corpꝰ ſimplex. Ꝙ aūt corꝑis hu mani ſiue ip̄iꝰ hoīs nō ſit finis voluptas carnalis. oſtē dit̉ ſic. Om̄ qd̓ appetit̉: ſub rōne delectabilis appetit̉. ſi gͦ voluptas carnalis nō ht̄ rōem delectabilis ſed afflicti ui. ptꝫ ip̄am nō eē in rōne finis. Boetiꝰ vlti. li. de conſo. Quid loquar de corꝑis voluptatibꝰ quaꝝ appetētia eſt plena anxietatis. ſacietas v̓o penitētie quātos ille mor bos ꝙͣ intollerabilē dolorē. quaſi quēdā fructū nequitie fruentiū ſolēt ferre corporibꝰ. ¶ Preterea. tuliꝰ in ꝑado xis. Dicūt quidā voluptatē ſūmū bonū. que quidā mihi nox pecudū videt̉ eē nō hoīm. cū tibi ſiue deꝰ ſiue mater. (vt ita dicā) oīm reꝝ natura dederit aīm. quo nihil pre ſtantiꝰ atꝫ diuiniꝰ ſit: teip̄e abijcies ⁊ ꝓſternes vt nihil ī ter te. atꝫ quadrupedē intereſſe putes. Ex his gͦ patꝫ. ꝙ voluptas carnis nō eſt finis corꝑis hūani informati aīa ſiue ip̄ius hoīs gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē corꝑis inqͣtū eſt corpꝰ. nulla eſt ꝯcupiſcētia. vt em̄ habet̉ in glo. Aug. ſuꝑ illud Gall̓. v. caro ꝯcupiſcit aduerſus ſpm̄. caro nihil niſi ꝑ aīaꝫ cō cupiſcit. ſed ꝯcupiſcere dr̄ cum aīa carnali ꝯcupiſcentia ſpūi reluctat̉. ſed voluptas carnalis nullius eſt niſi ꝯcu piſcentis. ergo voluptas carnalis ſi eſt finis alicuius: nullius eſt finis niſi ꝯcupiſcētis. quale nō fuit corpꝰ ade inqͣtū corpꝰ. ¶ Reſponſio. ꝙ corꝑis inqͣtū eſt corpꝰ ſim pliciter nō informatū ab aīa. nullo mō voluptas carnal̓ eſt finis. Ut em̄ habet̉ ab anſel. de ꝯcep. vir. iiij. c. nihil.
penā ſentit ⁊ delectatōꝫ. niſi qd̓ habet̉ voluntatē. ⁊ ita ni hil eſt voluptuoſū aut delectabile corꝑi ſimpliciter. ſed ſolūmodo rei habēte volūtateꝫ. vn̄ corꝑis ade inqͣtū cor ꝑis nō erit voluptas carnalis finis primuꝫ e obiectū dicendū eſt qd̓ veꝝ eſt ꝙ diuer ẜm ſubſtātiā ſūt diuerſi fines rn̄dētes rela ie ꝯformi. ſed ex hoc nō ſequit̉. ꝙ corꝑis vel int fines voluptas corꝑalis et voluptas ſpūalis. hoc em̄ nō rn̄det illis relatōe ꝯformi. quod ptꝫ cū voluptas carnalis nō appetit̉ aliquo modo a corꝑe inqͣtū hmōi. quod oporteret ſi eēt finis eius ſi voluptas ſpūalis appetit̉. Si aūt arguat̉ ad idē ꝑr lam illā ſi oppoſitū e iuſa oppoſiti ⁊ ꝓpoſitū erit cauſa ꝓpoſiti ⁊cͣ. dici poteſt. ꝙ corpus ade ⁊ anima illius n̄ habuit illiꝰ rōem oppoſitōis poſita circa tenet hmōi modus ar eāt turarū differentiam ꝯſtituūt ꝑſonam. ⁊ī ad ſuā ꝑfectionē. ⁊ aliud dicendū ꝙ v as ẜi ritualis ⁊ carnalis nō gnandū diuerſa ꝓut il ciū ſonat ⁊ pct̄m. illi tate dici Uerbi nat criter nifio in fa adſ ¶ Ad aliud d bonū e patio eē diuini. indiffer rū ẜm differentiā ꝑfectionū tus inaīati vt lapidis. qꝛ ꝑtio tōe eēndi. alterius eſt appetitus uini eē in ꝯtinuatōe eēndi ⁊ viuendi. Ilterius eſt tus aīalis bruti. qꝛ ꝑti tinuatōe e ſendi viuēdi ⁊ ſentiēdi tꝰ rōnalis creatur in ꝯiūc tim Nec an̄ aſſe cuto cui nihil min g. tāte tatis eſt hūa na ꝯditō. vt nul p̄ter īmū ei ſufficere poſſit. De diſtinctiōe appetētium. habet̉ a dyoni. de iſto appetitu diui. no. c. iiij. Ubi dicit optimū ꝯcupiſcūt. om̄ia intelle ctualia quidē ⁊ rōnalia. ſciēter. ſenſibilia v̓o ſenſibiliter ſenſus aūt exꝑiētia in ſuo motu. vitalis appetitꝰ in aīa lia. ⁊ tātūmodo exiſtētia ad ſolā eēntialē ꝑticipatōꝫ ſēſꝰ ꝑtia dicunt̉ plāte ī aīalia. q̄ nullo genere aīe aīant̉ vt pides hec oīa optimū appetūt. ⁊ ꝑticipatōꝫ eē diuī. nō ſolūmodo vt ſint ſed vt ꝯſiſtāt Un̄ ī. c. eiuſdē dicit̉ ip̄aꝫ .i. diuinā ꝓuidētiā oīa deſiderāt. cōmētator. oīa diuinā ꝓuidētiā deſiderāt ꝑ quā ſūt ⁊ ꝯſiſtūt. Dicēdū gͦ ꝙ co pͥmi hoīs ꝯditū fuit vt ꝑfectibile aīa rōnali. ⁊ illa meo te beatificabile. appetitꝰ illiꝰ nō erat de terminatꝰ circa vo luptatē corꝑalē ſiue carnalē. ſed extendebat̉ ad ſui beati ficatōꝫ. vn̄ beatitudinē appetebat tanꝙͣ finē vltimū. licꝫ ergo alioꝝ corpoꝝ ſiue reꝝ corꝑaliū determinatus ap petitus circa voluptuoſa oīa ſenſibilia ſiue corꝑales de lectatōes. ⁊ hoc qꝛ illorum amor ſiue appetitus eſt pure naturalis. ſcꝫ reflexus ſupra ſua ſubſtātia. nō ſic eſt de appetitu primi hoīs ꝗ extēdebat ſe ad illiꝰ aſſecutōꝫ quo ſuā aſſequeret̉ beatitudinē. ⁊ hec figura eiꝰ p̄tēdit. Ande Baſiliꝰ in ex ame. ix. pecudes oēs terrene ſūt ob hoc clināt̉ ad terrā. ſed alia ē plātatio celeſtis. hō qui quātū habitu figure. tantū dignitate diſtat a pecoribꝰ. illoꝝ fa cies deorſū flexa eſt vterūqꝫ ꝓſpectat. ⁊ qd̓ libidini iocun dū eſt ho tuū d̓o caput ad celū ſemꝑ erigit̉. oculi d ſi tu qͦꝫ te corꝑis fedaueris volu tur ui vētris. ⁊ inferioribꝰ eiꝰ ꝑtibꝰ A ptate tis inſipientibꝰ ⁊ ſimilis factꝰ es illis. tus es iun ꝙ appetitus corꝑis cuiuſcūqꝫ ter illud e obi porali ſiue carnali. dice dum ninatur in vi

Queſtio .lxxxj.
ꝙ nō eſt verū. ⁊ eſt inſtātia in corꝑe hūano. cuiꝰ ꝑfectio ē rīa rōnalis. qua mediāte ē ꝑticeps eē diuini. eo mō quo dictū eſt. Alioꝝ aūt aīaliū appetitꝰ terminat̉ in volupta te corꝑali. quoꝝ ꝑfectio eſt ab aīa ſenſitiua. voluptate dico naturali: que attēdit̉ in delectatōe cibabilis que re quirit̉ ad reſtauratōꝫ deꝑditi. ⁊ ſic ad ꝯſeruatōꝫ indiui dui. vel in deciſione ſeminis que reqͥrit̉ ad ſaluatōꝫ ſpēi ¶ Ad hoc qd̓ poſtea obijcit̉ ꝙ corpꝰ hoīs ꝯuenit cū bru tis. Dicēdū ꝙ hoc nō eſt veꝝ ꝙͣtū ad tendētia ad finē cō ſimilē licꝫ forte veꝝ ſit ꝙͣtū ad quaſdā ꝯditōes generales Quod aūt dic̄ aug. xij. de trini. hoīeꝫ hr̄e aliquid ꝯmūe cū brutis. hoc nō eſt rōne corꝑis ſimpl̓r. ſed rōne impe tꝰ paſſionū ſiue motuū inſurgētiū ex ſenſualitate. vt em̄ hr̄ ab aug. carnalis vl̓ ſpūalis aīe motꝰ ꝗ in ſenſibꝰ cor pis attendit̉ nobis ⁊ pecoribꝰ ꝯmunis eſt. Un̄ ꝯmune il lud quod hr̄ hō cū brutis vn̄ appetit voluptatē corꝑalem nō ꝯmunicabat corpꝰ ade ẜm qd̓ hic intēdimꝰ de ip̄o. hͦ ē inqͣtū erat corpus ſimplex nō ꝯiunctū aīe. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ ꝓ alia ꝑte.ſ. ꝙ voluptas corꝑalis ē afflictiua ⁊cͣ. qꝛ rō ſophiſtica eſt licꝫ ꝯcludat veꝝ. Dicendū ꝙ hoc nō eſt qꝛ voluptas. ſed qꝛ dicta cū exceſſu ⁊ culpa que ſit cū remorſu ꝯſcīe. ẜm ꝙ dicit aug. in. li. de libe. a2. qꝛ ī nullo nti ꝑmittit deꝰ dedecꝰ peccati ſine decore vindicte. ¶ Nembruꝫ ſecundum Einde querit̉ ſi aīa eſt finis corꝑis. ꝙ ſic videt̉ aug. de moribꝰ eccīe. c. iiij. Corꝑis ſi querimꝰ ꝗd optimū ſit. id certa rō cogit fa teri ꝑ ꝗd ſit. vt ſeſe corpꝰ optime habeat ni hil ē aūt oīm q̄ vege tauit corpꝰ. aīa meliꝰ atꝫ p̄ſtātiꝰ: eſt gͦ ſūmū bonū corꝑis. nō voluptas eiꝰ. nō vires. nō pul critudo. nō velocitas. ⁊ nūꝗd aliud in bonis corꝑis nu merari ſolet. ſed oīno aīa. Nā iſta q̄ ꝯmemorata ſūt pre ſentia ſui exhibet corꝑi. ⁊ ꝙ an̄cellit oībꝰ vitā. ſed illud ē finis qd̓ eſt ſūmū ⁊ optimū rei. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē ẜm gr̄e. nazā. hoc ē aīa corꝑi. qd̓ deus aīe. ſed deꝰ eſt finis aīe. gͦ aīa cor ꝑis. ¶ Itē ẜm ph̓m in methaphi. finis eſt ex quo fit mo tus. ſed ex influētia aīe fit motꝰ in corꝑe. vt em̄ dicit ph̓s recedēte aīa corpꝰ expirat ⁊ marceſcit. ex qͦ apparet ꝙ mo uet̉ ab aīa. gͦ aīa eſt finis illiꝰ. ex his videt̉ ꝙ finis cor ꝑis ade fuit aīa. ¶ Preterea. oēs diſpoſitiones materia les ordinant̉ ad vltimā formā vt ad finē ⁊ ad qd̓ ſtant. ſed oīa corꝑa ordinant̉ ad aīaꝫ. ſil̓r oēs diſpoſitōes ma teriales ẜm Auicē. in pͥn. de aīa ⁊ inde vt priꝰ. ¶ Contͣ finis eſt in rōe boni. vn̄ nihil exteriꝰ efficit̉ ex aſſecutōe fi nis. Sed corpꝰ pͥmi hoīs deteriꝰ efficiebat̉ ex aīa. qꝛ ab il la corruptōꝫ cōtraxit. ⁊ armoniā eqͣlitatis in qua ꝯdituꝫ erat amiſit. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē finis extra rem d̓ cuiuſmōi nunc intēdimꝰ. nō eſt idē ꝙ forma eiuſdē. licꝫ em̄ tres cauſe in vna incidāt.ſ. efficiēs. formalis. ⁊ finalis: qd̓ pt̄ eē de fi ne intra ꝗ eſt finiēs actioneꝫ ſiue motū oꝑantis. nūꝙͣ tn̄ forma ⁊ finis extra in vnā cām incidūt. ſed aīa fuit for ma ⁊ ꝑfectō corꝑis ade. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē dr̄ in ꝯmēto ſuꝑ. xiij. ꝓpoſitōe li. de cāis. ꝙ aīa facta eſt cā corꝑis. gͦ nō eſt fi nis corꝑis. ſed potiꝰ ecōuerſo cū finis ſit cuis gr̄a fiunt alia. ¶ Reſpōſio ꝙ ſumēdo finē ꝓprie ꝓut diffinit̉ cuiꝰ gr̄a ſunt alia. vt qd̓ eſt p̄mū in intentōe ⁊ vltimū in exe cutōe. aīa nō fuit finis corꝑis ade. Si aūt diſtinguit̉ fi nis vt dicat̉ finis ſub fine. ſiue ꝓpinquꝰ ⁊ remotꝰ. ſic po teſt dici aīa. immo potius vnio corporis cū aīa. fuiſſet fi nis corꝑis illiꝰ. ¶ Nota gͦ ꝙ corpus ade pt̄ ꝯſiderari ꝙ tum ad ſtatū vnionis cū aīa ſiue quo vniebat̉. ⁊ ꝙͣtū ad ſtatū remuneratōis ꝓut ꝯſiderat̉ in p̄mo ſtatu erit finis duplex. primꝰ ſiue ꝓpinquꝰ. vnio cū aīa. ſcd̓s ſiue ꝯſeq̄ns aptitudo ad meritū beatificatōis. ꝓpter hoc em̄ fecit de us corpus ade vt aīe vniret̉. ⁊ mediāte illa vniōe efficere tur aptā ad merēdū bt̄itudinē cooꝑādo ip̄i aīe. ꝓut aut ꝯſiderat̉ in ſtatu ꝯiunctōis ml̓tiplex eſt eiꝰ finis. duplex ex ꝑte aie ⁊ duplex ex ꝑte illius. Ex ꝑte aīe eſt primus exercituū bonoꝝ oꝑationū ordinatoꝝ miniſterio eiuſdeꝫ
nō operationū voluptatis que nullo mō cadūt ſub fine cōditionis illiꝰ. neqꝫ vnionis cum aīa. nō em̄ ꝯdidit de us corpus illud. neqꝫ aīe vniuit hoc fine vt ꝯuerteret̉ ad explēda opera voluptatis. Scd̓s eſt augmentum meriti in exercēdo debite ⁊ ordinate hmōi oꝑa ꝓpter hoc at vo luit deꝰ ꝙ corpꝰ aīe vniret̉. vt aīa illo mediāte ordinate ꝑaret̉ ⁊ operando mereret̉ Gre. nazāzenus. Una cau a quare deus colligauit aīam corpori quaꝫ ego opinor eſt vt ꝑ agones certaminū que ſūt aduerſus terrena. ce leſtis glorie hereditatē petit. ⁊ ſicut auꝝ igni p̄ſentis vi te erumnarum probet̉ examine. quo virtutis p̄mia non ex dei dono tm̄ ſperet. ſed vt vere virtꝰ ſummū ei bonū ſit ſic eā opere ⁊ labore ꝯquirat. vt a creatore nobis natura liter inſitū videat̉ bonū. a nobis aut volūtate noſtra ac ꝓpoſito excultū ⁊ libero arbitrio motus exterius ꝓpaga tu. ¶ Ex ꝑte aūt corporis eſt primus obedientia ⁊ cooꝑa tio aīe mouenti. Scd̓s dignitas ad beatificationē ꝓpter hoc em̄ vniuit deus corpꝰ ade aīe. vt illi imperanti obe diret. ⁊ oꝑanti cooperaret̉. ⁊ ſic obediendo ⁊ cooperan do efficeretur digna beatificatione. ad hoc ſequit̉ finis obtinendus in ſtatu remunerationis qui eſt beatitudo virtuſqꝫ. beatitudo em̄ vnius corporis dependet ex bea titudine aīe. Grego. nazan. Alia cauſa quare deus col ligauit aīmaꝫ corpori eſt. vt hanc deteriorem ſubſtanti am corporis ſecum traheret. ⁊ ſurſum in ſupernis ſedi bus collocaret. ⁊ complementum glorie ipſius aīe qͦdā modo dependet ex gloria corporis. Aug. ſuper Gen̄. vlti mo ad lit. Ineſt aīme quidam naturalis appetitus corpꝰ adminiſtrandi. quo appetitu retardat̉ quodammodo. ne tota intentione pergat in illud ſummum celū. ꝙͣdiu nō ſubeſt corpus cuius adminiſtratiōe appetitus ille cō quieſcat. Ex his patet ordinatio finiuꝫ formationis co poris ade ⁊ eorum conditio. quia proprie loquendo ali ꝗs finis rn̄det conditioni ſimpliciter. aliquis ꝯditōe ad dita vnione. cū aīa ad quos ſequit̉ ille qui eſt vltimꝰ et optimꝰ.ſ. beatificatō. ptꝫ etiā ꝙ aīa nō eſt finis corꝑis niſi ꝑ accidens. eo modo quo dicit̉ hō eſſe finis domꝰ cū potius finis eius ſit vtilitas ꝯtingenda homini. vt ꝓte ctio ab imbribꝰ ⁊ caumatibus. ⁊ tuitio a leſione. ¶ Ad illud augu. Aīa eſt optimuꝫ corporis ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ hoc intelligit̉ habita comꝑatione ad illa q̄ circumſtant cor pus in via. vt ptꝫ in exemplis ſuprapoſitis. ⁊ etiā ex ver bis augu. ibidem quod eſt. nihil aūt omnium que vegē tant corpus aīma melius atqꝫ preſtantius. q. d. eoꝝ qui circumſtāt corpus dum eſt ī vegetatione. aīa eſt optimū eius. quia eſt illud quo optime ſe habet. vt qua proficit ad beatitudinem. Uel poteſt dici ꝙ ſicut bonū nō ſoluꝫ dicit̉ finis ſūmꝰ ſed ꝙ ad illud optime ꝑducit. ſine qͦ me diante ad illud optime ꝑuenit̉. ⁊ ſic hic. ¶ Ad aliud dicē dum ꝙ ſimilitudo illa de qua loquitur Gre. nazan. attē dit̉ ꝙͣtū ad effectum viuificatōis. deus em̄ viuificat aīaꝫ īfūdēdo ei gr̄am. ⁊ virtutes viuificatiuas p̄cipue: vt fi dem. Ro. j. Iuſtus ex ſua fide viuit ⁊ caritate. jͣ. Ioh̓. iij qui nō diligit manet in morte. ⁊ in eodem. ſcimꝰ qm̄ tn̄ſ lati ſumꝰ d̓ morte ad vitā. qm̄ diligimꝰ fratres. ¶ Ad ali ud dicendū ꝙ finis dicitur a quo fit motus methapho rice dictus. qꝛ finis mouet efficientē n̄ qꝛ ſit ꝓprie moues ſic aīa mouet corpꝰ. ¶ Ad vltimuꝫ dicēdū ꝙ reuera oīm corpoꝝ alioꝝ a corꝑe humano finis eſt hō. qꝛ ꝯdita ſūt vt hōī deſeruiāt ⁊ p̄cipue rōne corꝑis. Un̄ hugo de arra ſponſi. Reſpice vniuerſuꝫmundū iſtū ⁊ ꝯſidera ſi alig in eo ſit qd̓ tibi nō ſeruiat. om̄is natura ad hūc finē cu ſū ſuum dirigit vt obſequijs tuis famulet̉ ⁊ vtilitati de ſeruiat. tuiſqꝫ oblectamentis pariter neceſſitatibꝰ. ẜm affluentiam indeficientem occurrunt hoc celum hec ter ra. hic aer. hec maria. cū his que in eis ſūt vniuerſis ex plere nō ceſſāt. corpꝰ aūt humanū ſeruit aīe. ⁊ nō ſolum in his que ſimpliciter ⁊ abſolute ſūt ip̄iꝰ aīe. cuiuſmodi ſūt ſcientialia tm̄. ſed in illis que ſpectant ad cultū dei. Et n̄ ſeruit illi. vt īſtrum̄tū ſꝫ vt organū ꝓpt̓ qd̓ aſſequit̉

primū cū ip̄a aīma quod eſt finis eius. ꝓpter hoc em̄ cō ditū eſt vt hmōi miniſterio hūc finem ꝯſequat̉. vn̄ ſecus eſt de hoc corꝑe ⁊ d̓ alijs que hmōi ſeruiūt quoꝝ licꝫ hō ſit finis. nō ex hoc ſequit̉ ꝙ aīa ſit finis corꝑis cuius eſt ꝑfectio ⁊ motor. ¶ Preterea. ph̓i poſuer̄t materiales di poſitōes ⁊ corꝑa ordinari ad aīaꝫ nō qꝛ aīa ſit finis eo um ſiue cauſa finalis. ſed ꝙ inter formas ꝯpletiuas et ꝑfectiōes corpoꝝ vltimū gradū ⁊ terminū tenet nobili tatis et dignitate. ⁊ fini ſimpliciter.ſ. deo eſt ꝓpinquiſſi ma. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝓ alia ꝑte. ꝙ aīa facta eſt cau ſa corꝑis. ⁊ ita finis aīe nō eſt finis corꝑis ſed ecōuerſo dicendū. ꝙ hoc nō dicit̉ qꝛ corpus ſit primordial̓ cauſa quare creata ſit aīa. ſed qꝛ aīa eſt cauſa ꝯpletiua ⁊ ꝑfecti ua corꝑis. Un̄ ſenſus eſt. aīa facta eſt cauſa corꝑis.i. vt ſit ꝑfectio ſiue cauſa ꝑfectiua corꝑis. ¶ Alembrum tercium. Einde querit̉ ſi deus eſt finis corꝑis p̄mi hoīs. ꝙ ſic videt̉ dyoni. de diui. no. iiij. ca. Om̄ia ad ſeip̄am bonitas ꝯuertit ⁊ princi pal̓r ggregatrix eſt diſpſoꝝ vt principalis ⁊ viuifica deitas. ⁊ om̄ia ip̄aꝫ vt prīcipiū. vt ꝯtinentiaꝫ. vt finē appetūt. ergo eſt finis oīm. ergo corꝑis ade. ¶ Itē ph̓s in ethicis optime enūciat bonū qd̓ omīa optāt. op tabile ab om̄ibꝰ eſt finis oīm. ⁊ illud eſt ſummū bonū vt vult dyoni. ¶ Itē illud eſt finis rei ꝓpter qd̓ deducit̉ ī eē ab efficiēte. Sed dicit̉ ꝓuer. xvj. Uniuerſa ꝓpter ſemet ip̄m oꝑatus eſt deus. ergo ip̄e eſt finis vniuerſoꝝ. er corꝑis ade. ¶ Cōtra. ẜm aug. de trini. Inuiſa poſſur diligere incognita nequaꝙͣ: ergo motꝰ ꝯgnitōis p̄cedit motu dilectōis. ergo cum nō ſit ponere in corꝑe naturā ꝯgnitōis nec appetitū dilectōis. ⁊ ſi ſic nō erit deus finis corꝑis. cū finis appetit̉ ab eo cuiꝰ eſt finis. ¶ Preterea. ẜm philoſophū. finis eſt vltimū rei ⁊ eſt in re. ſed deꝰ ⁊ ſi ſit vltimū reꝝ oīm. tn̄ nō eſt in re. ſicut ꝑs rei. hoc eī mō intelligit eē in. ſicut ptꝫ ī exemplo cū dicit̉. cutis vltimꝰ ē finis corꝑis. ⁊ tn̄ eſt aliquid corꝑis: nō ergo eſt finis cor ꝑis ip̄e deꝰ. ¶ Itē cū finis ſit illud ad qd̓ eſt motꝰ vt ha bet̉. jͣ. c. v. ph̓icoꝝ. ⁊ corpus nō moueat̉ in deū. nō erit fi nis deꝰ corꝑis. Ꝙ aūt corpus aliqd̓ nō moueat̉ in deum patꝫ. qꝛ om̄is motus aut eſt circularis. aut rectꝰ. aut ob liquꝰ. vtꝫ ex dyoni. de diui. no. vbi determinat ꝙ creatu re ſpūales ⁊ intellectuales ⁊ rōnales ſiue aīe. iſto tripli ci motu mouēt̉ ī deū dicēs. ſic ⁊ moueri ꝗdā diuini dicū tur aīmi circularit̓. quidā vniti nō inchoātibꝰ ⁊ nō ter minatis illumīatōibꝰ boni ⁊ optimi directi v̓o qn̄qꝫ ꝓue niūt in ſubiectoꝝ ꝓuidētiaꝫ recta oīa terminātes obliq̄ qꝛ ⁊ ꝓuidētes inferioribꝰ inreuerſibil̓r manēt ī immuta bilitate. circa īmutabilitatis cauſale bonū ⁊ optimū īceſ ſanter circūeuntes. Poſt on̄dit illud idē de aīabꝰ vbi di cit ꝯmētator. celeſtibꝰ eēntijs quas etiā celeſtes āgelicaſ qꝫ v̓tutes diuīa noīant eloꝗa. nil aliud eē ſb̓alit̓ a ſāctis tradit̉ pr̄ibꝰ. niſi ītelligibiles eternos īceſſabileſqꝫ motꝰ circa p̄ncipiū oīm a qͦ ⁊ ꝑ quē ē ⁊ ī qͦ ⁊ ad quē mouēt̉ ⁊ ſb̓ ſiſtūt. Eſt eī iſte circularis motꝰ celeſtiū v̓tutū circa ſuū pͥncipiū ab eodē vicꝫ īcipiēs vt a pͥncipio ꝑ ip̄m ꝑ cauſaſ creatas currēs ī ip̄o vt in legibꝰ naturalibꝰ que ī ip̄o ſūt ex vtriſqꝫ. quas egredi nec vult nec pt̄ nec poſſe vult ī ip ſū vt ī finē rediēs. ⁊ ī ſola intelligētia talis motꝰ eſt. intel ligūt em̄ ſe ab ip̄o eē ⁊ ꝑ ip̄m ⁊ in ip̄o intellectū ſuuꝫ mo ueri. ⁊ nullū aliū finē p̄ter illū ſe hr̄e nō ignorāt. quid ob ſtat ne ſil̓r intelligamꝰ huānos intellectꝰ circa deū volui qm̄ ab ip̄o ⁊ ꝑ ip̄m ſūt. Eodē nāqꝫ ītelligibili circulo vol uunt̉. p̄ſertim cū diuina eloquia hoīem ad imagineꝫ dei factū ꝑhibeāt. cū ergo nullo iſtoꝝ modoꝝ moueat̉ corpꝰ a liqd̓ ī deū. nec mouebat̉ corpus primi hoīs. deꝰ nō eſt fi nis illiꝰ. ¶ Si aūt diceret̉ ꝙ alie creature mouent̉ hoc triplici motu in deū. qd̓ videt̉ velle dyoni. in eodē dicēs ⁊ ſenſibiliū in vniuerſo triū motuū ibi expoſitor. ⁊ ſenſi biliū tres ait motꝰ quos dixit. ¶ Contra reuera bn̄ det̓minat ibi tres eē motus ſenſibiles. ſed nō circa deū. Un̄ ꝯmētator ibidē. docemur aūt ītelligere ex his que de aīa dicta ſūt. circularē quidē qn̄ ip̄a ſe ilia ī ꝓprietates virtutes ⁊ qualitates oꝑat̉. vt ignis calefaciēs. ⁊ aqͣ fri gefaciēs: oblique v̓o que qn̄ tranſmigrant̉ ſiue trāſmu tabl̓r oꝑat̉ vt ex aquis piſces ⁊ volatilia. ⁊ virga moy ſi in ſerpēte. ⁊ his ſimilia. Porro rectū qn̄ rurſus in ꝓ pria prīcipia recurrit. vt poſt diſſolutōꝫ factoꝝ i elemēta que corrupta ſūt reſoluunt̉. ¶ Itē querit̉ vn̄eſt ꝙ om̄ia appetunt deū vt finē. Preterea. hoc non vide veꝝ cū ſint aliqua co īin quibꝰ tota materia termīat̉ ꝑ formā. ſicut ſunt corꝑa ſuꝑceleſtia. vn̄ cū ī talibꝰ ſatis factū ſit eo ppetitui. nō mouent̉ ad aliqd̓ appetendi vt videt̉. ¶ Rnſio ad p̄dictoꝝ euidentiā eſt notāduꝫ. ꝙ cū idem ſit diffinire ⁊ terminare finitū ⁊ terminatū: no mīe finis ⁊ termini ꝯcurrūt in idē. cū ergo ſit terminus rei ꝑmanētis. ⁊ rei ſuccedētis. ⁊ rei dep̄dētis ſiue incli nātis. erit ⁊ tripl̓r dictꝰ finis.ſ. extēſionis ſiue rei extēte. oꝑatōis. ⁊ appetitus ſiue inclinatōis. finis aūt extēſio nis rei eſt duplex vltimū ⁊ ꝑs ſicut cutis corꝑis ⁊ termi nus agri. ⁊ vltimū ⁊ nō ꝑs. vt punctꝰ eſt ꝑs linee. finis aūt oꝑatōis ſimpl̓r eſt duplex. quidā eſt ꝑ modū efficiē tis ſiue ꝯſumētis ſicut finis ꝯbuſt adele dicit̉ ipſa ꝯſumptio ō̄ finit̉ panis quidā ē ꝑ modū ꝯſumētis ⁊ ꝑfici is. ſicut oꝑis vt cōſūmat domꝰ eſt finis domificato is v̓o inclinatōis qꝛ dā eſt reſpectu appetitus uidā reſpectu appeti tus motoris. Reſpectu appetitꝰ ilis forma eſt reſpectu a titus motoris vtilitas eſt finis vl̓ etiā ſtas. Scd̓m aūt ꝙ appetitus motoris fert̉ ad finē ſub ne. vtilitas eſt finis: qꝛ vtilitas eſt occaſio du Ecd̓m aūt ꝙ fert̉ finē vltimuꝫ ſic eſt finis he qm̄ boneſtū eſt ꝓpter ſe appetibile. ⁊ maxime illu ꝯſiſtit laus ⁊ honor dei ꝗ eſt ſi ꝯoneſtū. ⁊ ho vltimꝰ ꝗ ab oībꝰ dt̄ intēdi. ⁊ ꝓpter o iuerſa oꝑatꝰ eſt dn̄s ꝓuer. xvj. Et ꝓpt̓ hūc fin alia corꝑa p̄cipue fecit deꝰ corpus pri i ho iudē ſi ſapīe. ⁊ bonitatis. ius aūt ſi potētie apꝑ tōe ſiue ꝯditōē. laus ſa e ī debita ⁊ ꝓpori nata ſpē ⁊ corꝑis laus v̓o bo atis in tōe. he ropria Ex his p iō de bit cō us fuit mi corꝑis.ſ. ade idētiꝰ ſequēter. d̓ primū o in ꝯtrariū dicēo plex Iā deliberatiuꝰ. Delibera ē appetitᵍ iſto bn̄ opponit̉. Aliꝰ d̓ tiuꝰ eſt ex nit habit natural̓ ⁊ g creatura. ſed quedā creatura ht̄ ꝯſeruatōꝫ vt creature om̄es i eū ad tra hūc appetitū addūt appetiti rationa rm ꝙ poſſibile ē. ⁊ hoc fit duobꝰ ad vnio dis vl̓ im ut creature ſpūales. vl̓ mediate ſicu uo mediāte aīa vnit̉ deo ꝑ intellectū ⁊ af ū aī fectū ī Un̄ dyoni. de diui. no. c. j. on̄dit quō om̄ia deū appetūt ẜm ſuā capacitatē. ⁊ in ip̄m mouent̉. ſꝫ diffi rēter vt ſupra dictū eſt.ſ. intellectualia ⁊ rōnalia. Intel lectuali. gnitiue. rōnalia ſenſibil̓r. terre viuētia tū viuificū inaīata ẜm habitudinē ſb̓alē. Un̄ dicit lectualia ꝗdā ⁊ rōnalia appetūt eū ſcienter ſubiecta d̓o his eēntial̓r. ⁊ alai ẜm vitalē motū ⁊ eēntialē. ⁊ ꝯditio nalē neceſſitatē. ¶ Ad aliud dicēdū. qd̓ illud v̓bū ph̓i. fi nis ē vltimū rei ⁊c̄. pt̄ ītelligi de fine ẜm ꝙ dr̄ reſpectu in clinatōis mobilis. eo mō quo finis ⁊ ꝑfectio rei ſiue for ma in idē ꝯcurrūt. vel etiā pt̄ intelligi ita ꝙ ſit ꝑs rei ęo dē mō qͦ cutis ē finis hoīs ⁊ termīꝰ finis agri ſic̄ tactu ē ⁊ ſicut hr̄ in glo. j. thi. j. ibi. finis p̄cepti eſt caritas. Al mo dicit̉ vltimū finis rei ita ꝙ nō ſit ꝑs rei. ⁊ iſte eſt a modꝰ appellādi finē. Un̄ exēplificat in magnitudine. punctus eſt finis linee nō em̄ eſt ꝑs linee niſi ẜm ratōeꝫ aut diffinitōꝫ. ⁊ hoc mō methaforice pt̄ deus dici finis oīs creature. quia ſicut linea nō extendit̉ vltra punctuꝫ q̄ tn̄ non eſt ꝑs linee: ſic nullius creature appētitꝰ extēdit

Queſtio .lxxxij.
vltra illā ſūmā diffuſionē que eſt diuine boītatis. ¶ Ad aliud dicendū ꝙ ꝯtingit moueri in deū dupl̓r. mediāte alio. ⁊ nō mediate alio. ſic̄ āgeli ⁊ aīa. Angeli tripl̓r ſcꝫ circulariter. recte. ⁊ obilque. eo mō quo tactū eſt in oppo ſito. Sil̓r aīa tripl̓r. circulariter. recte ⁊ oblique. circū lariter qn̄ inueſtigādo qͣi egrediēs a ſe. intellectual̓r qͣſi ad punctū de quo exijt circulariter reflectit̉. ⁊ in ſe vni ca ⁊ vniformis facta manuducit̉ ad vnū ꝗ eſt ſine pͥnci pio ⁊ ſine fine. in quo eſt quaſi circulꝰ. Mouet̉ ⁊ recte qn̄ nō in ſe reflectit̉ ſꝫ ad exteriora ꝓgredit̉. ⁊ ex eis ſim bolice ſurſū agit̉. Mouet̉ ⁊ oblique. qn̄ nō ſimplici extē ſione. ſed quadā naturali inueſtigatōe manuducit̉ ī di uina que ꝗdē inueſtigatō ẜm ꝓprietates aut ꝯditōes aut effectꝰ in creatura. dr quedā obliꝗtas. ¶ Preterea. ſenſi bilia mouent̉ in deū ꝑ appetitū ꝑticipatōis eſſe diuini. vt tactū ē ſupra. ſenſibiliter terre naſcētia ꝑ motū viuificū inaīata ꝑ habitudinē ſubſtātialē vt habet̉ a dyoni. cor pꝰ aūt p̄mi hoīs mouebat̉ ī deū nō mediāte alio ꝯſidera tū quō ad ſtatū ꝯditōis ⁊ mediāte alio ſcꝫ aīma ꝯſidera tum quo ad ſtatu ꝯiunctōis. Dicendū ꝙ cū oīa ꝑticipēt diuinū eē different̉ ẜm gradū differente ſue nature ſicut determinatū eſt a dyoni. vbi qn̄qꝫ mēbra aſſignant̉. d̓ pͥ mo mēbro planū eſt. ꝙ corꝑi ade nō ꝯueniebat nec hūa nō corꝑi ꝯuenit. qͣtuor d̓o alia ꝯueniebāt ſꝫ different̉. ꝗa vltimū ꝯueniebat ẜm ſe. alia tria ꝯueniebāt ꝑ accidens hīto r̄ſpectu ad ſtatū ꝯiūctōis. Nota gͦ ꝙ illi tres modi inuendi ī deū ꝯueīebat corꝑi ad ⁊ ꝯueniūt corꝑi hūano ꝑ accidēs tn̄ qꝛ n̄ rōe qͣ corpꝰ ſed rōne qua aīatū. Sꝫ ad huc different̉. qꝛ duo mōi ſcꝫ ſenſibilit̓ ⁊ ꝑ motū vitaleꝫ ꝯueniebāt quaſi ꝑ participatōꝫ. qꝛ hos actꝰ aīa ꝯmuni cabat corꝑi exercēdo eas cū corꝑe ⁊ ꝑ corpꝰ. Sed terciꝰ modꝰ ꝗ eſt moueri ſcient̓ ſiue rōnabil̓r. ꝯueniebat ꝑ re dundatiā ſicut dicimꝰ. ꝙ paſſiones ſpūs redundāt ī cor pus qd̓ vnitū eſt ſpūi. actōes ſpūales ſiue gaudij ſiue do loris miro mō redundāt in corpꝰ vt exꝑientia docet. ſimi li mō motus in deū ſiue affectio in deū corꝑi ꝯuenit per quandā redundantiā. Uel poſſet dici ꝙ hic motꝰ appeti tus in deū ꝑſonalis eſt. licꝫ p̄mo ⁊ ꝑ ſe ſit ip̄iꝰ aīe: tn̄ ꝗa corpꝰ ⁊ aīa in eandē ꝯcurrūt ꝑſonā. quodāmō corꝑi ꝯue nit. ſicut intelligere ⁊ hmōi ꝗ ſūt actꝰ ꝑſonales. ẜm ꝙ dic̄ ph̓us. ꝗ dicit aīaꝫ intelligere. nihil aliud dic̄ ꝙͣ aīaꝫ texe re vl̓ edificare. ⁊ iō quodāmō excellētiori reſpectu alioꝝ corꝑm corpꝰ humanu ꝑticipat ſūmū bonū. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉ ꝙ nullo motu mouet̉ in deū.ſ. neqꝫ motu circula ri ⁊cͣ. Dicendum ꝙ immo. quia motu circulari. motus aūt circularis eſt quando ſit reflexio ab eodem in ideꝫ. Un̄ qn̄ aliꝗd mouet̉ ꝑ appetitū in deū vt ꝑticipet eē diui nū ꝑ ꝯtinuatōꝫ ſui eſſe. qꝛ in iſto appetitu fit reflexio ap petitꝰ in ſe. dicit̉ eē motus circularis. Un̄ ꝯmētator ſuꝑ illud dyoni. de diui. no. iiij. c. Et ſenſibiliū in vniuerſo triū motuū. dic̄ circularē motū eē qn̄ ſenſibilia ẜm ꝓpri as v̓tutes ⁊ qͣlitates oꝑant̉. vt ignis calefaciēs ⁊ aqͣ fri gēs. qꝛ v̓o ignis calefaciēs agit vt eē ſuū ꝯſeruet ⁊ ita af fectꝰ agētis r̄flectit̉ ſupra ſe dr̄ moueri circularit̓. Siml̓i ter dicēdū eſt in ꝓpoſito. Un̄ rn̄dendū eſt ad obiectū ꝑ in terēptōꝫ. ¶ Ad qd̓ ꝯſeq̄nt̓ q̄rit̉. vn̄ ē ꝙ oīa.i. oēs creatu re deū appetāt? pt̄ dici ẜm quoſdā. qꝛ cum tria ſint pͥnci pia nature.ſ. materia forma ⁊ p̓uatio. ex ꝑte p̄uationis eſt appetitꝰ inſtinctꝰ naturalis in om̄i re deſiderādi deū. qd̓ nō credo ꝓpter duo. pͥmū qꝛ nō eſſet hec rō vniuoca ī aīabꝰ ⁊ āgel̓. in qͣ nulla ē pͥuatō ex ꝑte principij natural̓ Scd̓m ē. qꝛ priuatō nō remāet in re. ſed eſt tm̄ pͥncipiuꝫ in fieri quo ad ea tm̄ q̄ ꝑ actū nature educunt̉. pt̄ gͦ dici ſine p̄iudicio. ꝙ rō vniuoca qͣre dei appetitꝰ ineſt cuilibet creature eſt. qꝛ ex nihilo. Un̄ qꝛ inditū eſt vnicuiqꝫ crea ture appetere ꝯtinuatōꝫ eē. qd̓ n̄ pt̄ aliꝗs aſſequi niſi ab eo a quo eſt oē qd̓ eſt. ꝓpter hoc om̄ia appetūt illud ſūmū bonū. a quo eſt nō ſolumō eē: ſed ꝯtinuatō. ⁊ ꝑmanētia in eē de quo dyoni. de diui. no. iiij. c. prīcipiū oīm bonuꝫ velud factiuū ⁊ mouēs oīa. ⁊ ꝯtinens ea ꝓprie pulcritudi nis amore ⁊ ſi mū oīm ⁊ dilectiſſimū velud ꝑfectiſſimū cauſale. Ibi expoſitor. ſūmū oīm eſt deꝰ ſiue finis. et oīa ī munimentū ꝯp̄hendēs ⁊ velut his ꝑ ip̄m ꝓductis. Un̄ ſic̄ prīcipiū oīm vtpote actor oīm dr̄. ita ⁊ medietas vt dās ſtatū ad ꝯſiſtendū. ⁊ finitō vt in volūtate ip̄ius fi nita ſūt. ⁊ que ſūt in quibꝰ ꝯuerſus eſt ẜm id quo etiā fi nalē eū ait. vt initiū exiſtentē ⁊ finē. Iuxta ſct̄m Ioh̓. in apoca. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de illis quoꝝ appetitꝰ totꝰ materie terminat̉ ꝑ formā ſicut de corꝑibꝰ ſuꝑceleſtibꝰ Dicendū. ꝙ licꝫ ſit terminatꝰ appetitꝰ ꝙͣtum ad eſſe. tn̄ appetūt ꝯtinuatōꝫ eſſe que a diffuſione ſumi boni eſt a qͣ eſt ꝯtinuatō ⁊ ꝯſeruatō rei ī eſſe. vt em̄ dicit gre. cūcta ex nihilo facta ſūt. eorūqꝫ eēntia ad nihilū tenderet niſi ea auctor oīm manu regimīs ꝯtineret. oīa gͦ que creata ſūt ꝑ ſe ſubſiſtere nō valēt nec moueri. ſed intātū ſubſiſtunt inqͣtū vt eē debeāt acceperūt. ¶ Queſtio octuageſima ſe cunda. De co pͥmi hoīs ꝓut ꝯſiderat̉ in eſſe. Xpeditu eſt de cor pore pͥmi hoīs ꝓut ꝯſiderat̉ vt in fieri. Sequit̉ de eadē ꝓut ꝯſiderat̉ in eē. Pri mo gͦ inueſtigabit̉ de ꝯditōibꝰ reſpiciēt bꝰ corpus virile. Scd̓o de ꝯditionibus reſpicientibꝰ corpꝰ muliebre. Itē d̓ virili dr̄ pͥmo quo ad eius conditiones intrinſecas. Secundo quo ad eius ex trinſecas. In prima parte. Primo agitur de vnitate il lius corporia. Scd̓o de veritate. Tercio de dignitate et nobilitate. ¶ Circa ꝯditōes illas corꝑis que ꝗdē reſpici unt viritatē. tria prīcipal̓r querunt̉. Primū eſt ſi ꝯgrue bat ex vno corꝑe in ſpē hūana ꝓpagare oīm hoīm corꝑa Scd̓m eſt ſi hoc decebat fieri. Terciū ē ſi ꝓpter hāc vni tatē eſt maxīa dilectō ſpēi hūane pluſꝙͣ inter indiuidua aliarum ſpecierum. ¶ Nlembrum primum Rimo gͦ querit̉ ſi ꝯgruebat oīa corꝑa hu mana ꝓpagari ex corꝑe ade. Ꝙ ſic videt̉. corpꝰ humanū ꝯformitatē ht̄ ad ſpm̄ ẜm ꝙ ꝯuenit ⁊ poſſibile eſt. cniꝰ ſignū eſt: ꝙ cor pus humanū alteriꝰ eſt figure ꝙͣ corpꝰ alioꝝ aīaliū. Un̄ Baſilius examē. ix. pecudes omēs terrene ſūt. ob hoc ī clinant̉ ad terrā. Sed alia eſt plātatō celeſtis hō. ꝗ quā tum habitu figure. tātum dignitate diſtat a pecoribꝰ il loꝝ deorſū faciēs flex a eſt. vtrūqꝫ ꝓſpectat. ⁊ qd̓ eiꝰ libi dini iocūdum eſt hoc ſectat̉. tuū vo caput ad celum ſem per erigit̉. oculi tui ſuꝑna reſpiciunt. ꝯſormitas aūt cor ꝑis cū aīa ſignū ē ꝯformitatis ⁊ vnitatis ī ordīe ad vnū ⁊ idem bonum. ⁊ ſignum indiuiſionis in beatitudine. conueniens ergo fuit ꝙ ſicut conformes erant in eſſe ⁊ ī ordine ⁊ in diuiſione ex parte finis. ꝙ conuenirent ſiue ꝯformes eſſent ex parte pīcipij. ſicut oēs ſpiritꝰ ꝑficiētes corꝑa humanā ab vno ſpū ꝓducūt ī eē. ¶ Itē in diuinis ꝑſonis eſt ꝓceſſio pͥmo ab vna ꝯſequēter a duabꝰ: ſed ex pedit humāe imꝑitie. ⁊ diuīe ꝯuēit ꝓuidētie. ꝙ ad illa q̄ in diuīs ꝯſiſtūt ꝑ illa q̄ ī inferioribꝰ reꝑiunt̉ manuduca tur. oꝑtuit ergo ꝙ illa emanatō ꝑſonalis que eſt in diui nis in illis que hoī innoteſcūt manifeſtaret̉. Sed n̄ po tuit decētius manifeſtari ꝙͣ ī ꝓductiōe hoīs. qꝛ ī ꝓducti on angeli in eſſe. cum vnꝰ ex altero nō ꝓcedat. nec in ꝓ ductiōe brutoꝝ. ita cōpetenter. igit̉ ⁊cͣ. ¶ Itē duplex eſt prīcipium generationis hoīs. actiuuꝫ ⁊ materiale. acti uum aūt quoddam eſt vniuerſale ordinatum a diuina ſapientia. ſicut ſol. ergo a ſimili videtur. ꝙ a diuina ſa piētia debuit aliqd̓ ordinari qd̓ eſſet principiū materia le vniuerſale dico. hoc nō potuit eē niſi eēt pͥmꝰ hō. er ē licitū fuit patrē ꝯtrahere cū go ⁊cͣ. ¶ Cōtra ī nulla la filia. fili natre. cuiuꝫ io eſt. quia filia ē de patre ẜm ꝓpa tionem carnalem. et is de matre. cum ergo prima r condita fuit. vt eſſet rimo viro in ad

iutoriū ad multiplicandū genus humanū. ⁊ hoc in ꝯtra ctu matrimoniali. videt̉ ꝙ nō debuit aliquo mō ex carne viri ꝓpagari. ¶ Itē vt habet̉ ab aug. hō eſt aīal ſociale. ꝯueniebat ergo vt hmōi ꝓprietatis ꝯditio in formatōe pͥ mi hoīs q̄ erat cauſa ⁊ principiū huiꝰ ſocietatis eſſet ex p̄ſſa. ſed melius eēt exp̄ſſa. ſi pl̓es eēt ſimul ꝯditi. ꝙͣ vnꝰ t n̄ ſolitariꝰ ꝯditꝰ eēt ex quo alij. ergo ⁊cͣ. ¶ Pretereaa. ni mantiū quedā ſūt ſoliuaga quedā in ꝯgregatiōe viuētia Sed aīantia que ſoliuaga ſūt nō ꝓpagauit dn̄s ex vno corꝑe ſꝫ multa ſil̓. cuiuſmōi ſunt milui leones ⁊cͣ. gͦ mul to fortius hmōi pl̓a indiuidua facere debuit. ⁊ eſt locus a maiori. Nā ſi qd̓ magis videbat̉ face̓ n̄ fac̄ vt ſoliuaga ſolitaria. nec qd̓ minꝰ vt hoīeꝫ ſolitariū. vn̄ aug. x. de ci. dei. ca. ij. aīantes ceteras. ſolitarias ⁊ quodāmō ſoli uagas ⁊ que ſolitudinē magis appetūt. vt. aꝗle. milui. le ones ⁊cͣ. Alias ꝯgreges inſtituit q̄ ꝯgregate atqꝫ in gre gibꝰ maluit viuere. vt colūbe. ſturni. cerui. damule. vtrū qꝫ tn̄ genꝰ nō ex ſingulis ꝓpagauit ſed pl̓a ſimul iuſſit ex iſtere. ¶ Preterea. ſi ꝯueniēs fuit ꝙ oēs hoīes ꝓpagarēt̉ ex vno. videt̉ ꝙ debebāt ꝓpagari ex muliere. q̄ eſt vas cō gruū ꝓpagatōi tali. ⁊ nō ex viro. ¶ Rn̄dēdū ꝙ ml̓te ſūt rōes p̄ter eas que tacte ſūt. quare ꝯueniebat genꝰ huma nū ꝓpagari ex vno nō ex pluribꝰ. quaꝝ vna ſumpta eſt a ꝑfectōe ꝯditōis reꝝ. Alia a ſacramētoꝝ exp̄ſſione. Ter ſa ab expeditōe meritoꝝ. Quarta a ꝯmēdatōe diuinoꝝ iudicioꝝ. Perfectio ꝯditōis ſumit̉ a duobꝰ.ſ. ab ordine ī ꝓducēdo. ⁊ a ſufficiētia numerali ī multiplicādo. Una ergo rō ſumpta eſt ab ordine ꝓpagatōis. vt ſcꝫ ſicut hō medius eſt in ordine inter āgelos et aīalia bruta. ſic in mō ꝓpagādi ordinē teneret eundē. ꝓpter hoc ꝯueniēs fu it cū in ꝯditiōe ſiue creatōe reꝝ originaliū ꝯditi eēt an geli. ita ꝙ nullus ex alio eēt ꝓpagādꝰ: bruta d̓o ita vt oīa erat ꝓpagāda ex duobꝰ. quod in genere hoīm qd̓ eſt me diū tenēs in ordīe. vnꝰ eēt ꝯditꝰ ex quo alij ꝓpagarēt̉. Un̄ aug. xij. de ci. dei. c. xxj. nō eſt arduū videre multo fuiſſe meliꝰ quod factū eſt vt ex vno hoīe quē primū ꝯdidit ml̓ tiplicaret genus humanū. ꝙͣ ſi id inchoaſſet a pl̓ibꝰ. Nā cū aīantes alias ſalitarias ⁊ quodāmō ſoliuagas.i. que ſolitudinē appetūt. ſic̄ ſūt aꝗle milui leōes lupi ⁊ q̄cūqꝫ ita ſūt. alias v̓o ꝯgreges inſtituerat atꝫ ī gregibꝰ maluit viue̓. vt ſūt colūbe. ſturni. cerui. damule. ⁊ cetera hmōi: vtrūqꝫ tn̄ genus nō ex ſingulis ꝓpagauit. ſed pl̓a ſimul iuſſit exiſtere. hominem v̓o cuius naturam quodammo do mediam cū angelis beſtijſqꝫ ꝯdebat vnū ac ſingulum creauit. ¶ Itē ꝑfectio ꝙͣtū ad ſufficiētiā numeralē in ml̓ tiplicādo on̄dit̉ in hoc. ꝙ ſicut vir ꝓceſſit in eē a ſola mu liere.ſ. xp̄c a beata v̓gine. tā viri ꝙͣ mulieres a duobꝰ: ni ſi mulier ꝓceſſiſſet a ſolo viro. nō eēt numerꝰ ſufficiēs ad multiplicatōꝫ. in hoc ergo ꝙ a primo viro ꝓceſſit mulier ſine mulieris adiutorio. fuit ſufficientia ī multiplicatōe Un̄ anſ. ij. Cur deus hō. viij. c. quatuor mōis pōteſt deꝰ hoīem facere vicꝫ aut d̓ viro ⁊ femina. ſicut aſſiduꝰ mō ſtrat vſus. aut nec de viro nec de femīa. ſicut creauit adā aut de viro ſine femīa ſicut fecit euā. aut d̓ femīa ſine vi ro. ꝙ nō dū fecti. vt igit̉ hūc qͦꝫ modū p̄bet ſuo ſubiacere poteſtati. ⁊ ad hoc ip̄m opꝰ dilatū eē: nil ꝯueniētiꝰ ꝙͣ vt d̓ femīa ſine viro aſſumat illū hoīeꝫ quē querimꝰ. ¶ Itē alia rō ſumit̉ a ſacramētoꝝ exp̄ſſione. ⁊ hoc ſumit̉ a du obꝰ. Primū eſt ſacramētū ſiue ſignatiuuꝫ ſpūalis ꝓpa gatiōis a ſcd̓o adā. vt ſicut primꝰ adā fuit principiū oīm p̄cedentiū ī eē carnali ꝑ generatōꝫ carnalē. ita adā ſcd̓ꝰ .ſ. xp̄c: fuit pͥncipiū oīm p̄cedentiū ineē ſpūali ꝑ genera tōeꝫ ſpūalem. Un̄. j. coꝝ. xv. Factus eſt primus hō adā ī aīaꝫ viuētem: nouiſſimus adā in ſpm̄ viuificātē. Glo. totū genus humanū quodāmō ſunt illi duo ſpēs.ſ. pri mus adā ⁊ ſcd̓s. quia ex illo ſunt nati: ex iſto renati. et ideo vterqꝫ dicit̉ pater generis humani. ⁊.v. ad ro. adā eſt forma futuri. Glo. ſicut iſte pater oīm ẜm carnē. ſi xp̄c eſt pater. oīm ẜm fidem. Scd̓m eſt ſacramentū ſpi ritualis vnionis. vt ſcꝫ ſicut adam ⁊ eua quaſi vnū corpus carnale erāt. qꝛ mulier formata fuit de viro. ſic xp̄c ⁊ eccl̓ia quaſi vnū corpus ſpūale ſunt. qꝛ eccleſia de ip̄o formata eſt. Ephe. v. membra ſumus corꝑis eiꝰ ⁊ de car ne eiꝰ ⁊ de oſſibꝰ eiꝰ. Glo. in cuius rei ſignū adaꝫ q̄ erat forma futuri. cū d̓ coſta ſua factā muliere vidiſſet. jͣ. gen̄. dixit. hoc nūc os de oſſibꝰ meis ⁊ caro de carne mea eſt ¶ Itē ratio tercia ſumit̉ ab expeditiōe meritoꝝ. ⁊ hͦ ſu mitur a duobus. Primū eſt cōmendatio vnitatis.ſ. du plicis membroꝝ adinuicē. ⁊ membroꝝ cū capite. De pͥ ma aug. xij. de ci. dei. c. xxj. hoīeꝫ vnū ac ſingulū creauit nō vtiqꝫ ſolum ſine hūana ſocietate deſerendū. ſed pt eo medio vehemētius ei cōmendaret̉ ip̄ius ſocietatis vni tas vinculūqꝫ ꝯcordie. Sed nō tm̄ inter ſe nec ſimilitu dinem veꝝ etiā ꝯgnatiōis affectu hoīes necterent̉. quā do nec ip̄am ꝗdē feminā copulādā viro ſic̄ ip̄m creare il li placuit: ſed ex ip̄o vt om̄e ex hoīe vno diffunderet̉ genꝰ humanū. De ſcd̓a aug. xxj. de ci. dei. c. xxij. vt exordio ge neris humani de latere viri dormiētis coſta detracta fe mina fieret. xp̄m ⁊ eccl̓iam tali facto iam tunc ꝓphetari oportebat. ſopor quippe ille viri mors erat xp̄i. cuius ex animis in cruce pēdentis latus lancea ꝑforatuꝫ eſt. atꝫ inde ſāguis ⁊ aqua fluxit. que ſacramēta eē nouimꝰ qu bus edificat̉ eccleſia. Nā hoc etiā verbo ſcriptura yſaē vbi nō legit̉ formauit aut finxit. ſed edificauit eam mu lierem. creatura ergo dei femīa ſicut vir. ſed vt d̓ viro fi eret vnitas cōmēdata eſt. vt aūt illo mō fieret. xp̄c ⁊ ec cleſia figurata eſt. Scd̓m eſt incitatio caritatis ſiue ami cicie. Aug. d̓ bono cōiugali in prīcipio. Qn̄ vnuſquiſqꝫ hō humani generis ꝑs eſt ⁊ ſociale quidā eſt hūana na tura. magnumqꝫ habet naturale bonū. vim qͦꝫ amicitie ob hoc ex vno deus voluit om̄es hoīes cōdere. vt in ſua ſocietate nōſola ſimilitudine generis. ſed etiā cognatio nis vinculo tenerentur. Et. ij. ſen.xxviij. di. ideo ex vno hoīe om̄es eē voluit deus. vt dn̄ ab vno cognoſcerēt ſed eſſe. om̄es ſe quaſi vnū amarēt. ¶ Itē quarta ratio ſumi tur a ꝯmēdatōe diuīoꝝ iudicioꝝ. ⁊ hoc a duobꝰ. Primū eſt humilis ſublimatio.i. ſublimatō hoīs pͥmi ad excel lentiā imaginis dei. Scd̓m eſt ſuꝑbi.i. dyabili ꝯfuſio. d̓ his duobꝰ. ij. ſen. xviij. diſ. Ubi dr̄ hic attendēdū ē. quare nō creauit ſimul viꝝ ⁊ mulierem ſicut angelos. ſed priꝰ virū ⁊ deīde mulierē de viro. Ideo.ſ. vt vnū eēt generis humani prīcipiū. quatinꝰ in hoc et ſuꝑbia dyaboli ꝯfū deret̉ ⁊ hoīs humilitas dei ſimilitudīe ſublimaret̉. dya bolꝰ quippe aliud a deo prīcipiū eē cupicrat. ideoqꝫ vt eiꝰ ſuꝑbia retunderet̉. hic hō in munere accepit. qd̓ dya bolus ꝑuerſe raꝑe voluit. ſed obtinere nō potuit. ⁊ ꝑ hoc imago dei in hoīe apꝑuit. qꝛ ſicut deꝰ om̄ibꝰ rebus exti tit prīcipiū creatōis. ita homo oībꝰ hoībꝰ principiū ⁊ neratiōis. ¶ Ad primuꝫ ergo dicendū. ꝙ inter genera tes ⁊ genitos ſiue ꝑentes ⁊ proleꝫ eſt ordo prioris ad po ſterius. inter generantes eſt ordo paritatis. ꝑentes em̄ ſunt comites generationis. ſi ergo altera ꝑſona ꝑentuꝫ ꝯueniret cuꝫ prole ſua. in oꝑe generatōis ſortirent ordi nem paritatis exiſtētes in ordine prioris ad poſterius. ⁊ ti a ꝯfunderet̉ ordo generatōis. ꝓpter hoc copula coniu galis nō ſuſtinet̉. neqꝫ in lege aliqua ſuſtinebat̉ int̓ pa rentes ⁊ prolem. Ratio aūt quare nō ſuſtinebat̉. nō fu it ſolummō qꝛ proles ſumpſit originē materialē a parēti bus: ſed qꝛ pars illa ſiue portio ex qua erat originalit̓ ꝑ coytū deſcindebat̉. ordo em̄ paritatis q̄ eſt inter genera tes ⁊ prioris ad poſterius inter ꝑentes ⁊ prolem. maxīe eſt ex cooꝑatione generantium in deciſione ſeminis. qͥ mediāte diſponit̉ ſemen neruis ꝯuenientibꝰ. ⁊ debita ar monia ad organizationem ⁊ ꝑ ꝯſequēs ad ſuſceptione informatōis aīe rationalis. illud aūt corꝑis ade de qu formata fuit eua nō fuit diuiſa ab ip̄o hoc mō. ꝓpter qd̓ nō eſt ſimilitudo inter euam ⁊ adam que eſt inter patre ⁊ filiā. ¶ Ad aliud quod obijcit̉ ꝙ melius eſſet expreſſuꝫ ꝙ homo eſt aīal ſociale: ſi plura indiuidua ſimul eſſent

.lxxxij. Queſtio
condita ⁊cͣ. Dicendū ꝙ etſi forte citiꝰ non tn̄ meliꝰ. īmo minꝰ bn̄ qꝛ cū ſocialitas ſiue ſocietas aīalis ſemꝑ ꝓue nit ex ꝯuenientia aliqua naturali. magis aūt ꝯueniunt is ſit ueniētia in natura ꝓpinqua. ſi quoꝝ eſt ꝯforr cut fuit primoꝝ ꝑ ꝙͣ quoꝝ eſt ꝯuenientia genera lis ſiue in natura remota. cuiuſmodi eēt int̓ illos ſi eēnt ſimul ꝯditi de limo. Rn̄de dū eſt ergo ad obiectū ꝑ int̓ emptōeꝫ. ¶ Ad alid̓ dicēdū ꝙ ī aīantibꝰ duplex ꝯcreatꝰ eſt appetitꝰ generatōis indiuidui. ⁊ multiplicatōnis ſpēi. In ſignū primi quedā ſunt aīantia ſoliuaga. cuiuſ daria om̄ia. meliꝰ em̄ ꝓuident ſibi ſolitarie modi ſur zregata incederēt. ꝓpter ſcd̓m tēpore coy tus ꝯueniūt. Unde Baſiliꝰ libro. viij. examē. quedā ſūt aīantes ꝯgregales exceptis predatricibꝰ quoꝝ nulla cū alijs p̄ter coytū ſociat̉. Alie ſunt coīter viuētes vt colū be. ſturni. graculi. qꝛ ergo in his aīantibꝰ intēdebat do minꝰ ſpāliter ſaluatōeꝫ ſpēi ad ornandū terrā ⁊ nō indi uiduoꝝ principalit̓. Nō em̄ eſt deo cura de bobꝰ. in hūa na v̓o ſpecie maxime circa indiuiduū ferebat̉ intentō do mini: ideo illū fecit dn̄s ſolitariū. ⁊ illa plura in ſignuꝫ ꝙ intētio diuina erat ꝑ ſe ⁊ principalit̓ circa ſalutē indi uiduoꝝ inꝙͣtuꝫ hmōi.i. vt in ſingulis ſaluaret̉ diuinuꝫ eſſe ⁊ ꝑpetueret̉. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ptꝫ rn̄ſio ex di ctis. qꝛ ꝙ primꝰ homo ꝯditus fuit ſolitariꝰ ⁊ poſt factuꝫ adiutoriū ſil̓e ſibi de ip̄o Gen̄. ij. cauſa fuit amicitie taꝫ in primis parentibꝰ ꝙͣ in poſteris vt ex dictis ptꝫ. Quia vt dicit augu. de bono ꝯiugali. ob hoc ex vno voluit deꝰ omnes hoīes ꝯdere. vt in ſua ſocietate nō ſola ſil̓itudine generis: ſed etiā cognatōis vinculo tenerent̉. ¶ Ad hoc qd̓ vltimo querebat̉. dicēduꝫ ꝙ ꝯueniēs fuit vt ſexꝰ eſſet rincipalioris qui hūani generis debebat eſſe principiū Ad hoc quod obijcit̉ ꝙ mulier eſt vas ꝓpagatōis. Dicen dum ꝙ hoc verum eſt ꝙͣtum ad illos qui coytu ſeminis ex viro ⁊ muliere ꝓpagantur. ¶ Alembrū ſecundū Einde querit̉ ſi cōueniebat ex vno homīe totū genꝰ hūanū ꝓpagari ꝓpter cauſā mu tue dilectōis? ꝙ ſic: videt̉ ex illo verbo. ij. ſentē. di. xviij. c. In eodē quoqꝫ paradiſo ⁊cͣ. Ex vno homīe voluit deꝰ om̄es eſſe. vt dum cognoſce rent ſe ab vno eſſe: om̄es ſe quaſi vnū amarēt. Ratio hꝰ eſt. qꝛ ſil̓itudo eſt cauſa amicitie ſiue amoris Eccͣi. xiij. Omne animal diligit ſibi ſimile. ſic ⁊ om̄is homo ꝓxi mum ſibi ꝯueniēs gͦ fuit vt dn̄s om̄es homīes ex vno ꝓ duceret: quos a ſeinuicē amari voluit. ¶ Itē cauſa īme diatiſſima ⁊ ꝓxima amoris ē cōformitas ſiue ydēptitas nature cuiꝰ ſignū eſt. ꝙ vbi ē ſūma ydēptitas nature vt onis: ibi eſt ſūmꝰ amor. Uolēs ergo deꝰ ho in diuinis mines a ſeinuicē amari. nō ſine ꝯgruētia ⁊ ratōne: vt in quadā vnitate ꝑſiſterēt. ⁊ ex hoc ſeinuicē magis dilige rent. om̄es ex vno in eſſe ꝓduxit. ¶ Cōtra vnitas ꝑ quā ex vno corꝑe prodeūt ⁊ educūt̉ alia. eſt vnitas carnalis ergo erit radix ⁊ cauſa carnalis amoris. igit̉ ſi ideo vo luit dn̄s om̄ia corꝑa hominū ex vna ꝓpagari carne vt ſe amarēt. videt̉ ꝙ deꝰ voluit vt ſe homīes amarēt carnali ter. qd̓ nō eſt verū. cū dicit̉ Math̓. x. Non veni pacem mittere ſed gladiū. veni em̄ ſeꝑare hoīeꝫ aduerſus pr̄eꝫ ſuū ⁊ filiū aduerſus matrē ſu tē amor carnalis eſt imped ioris ebant oēs hoīes ab vno ꝓ gari. vt maiori effecti nali adinuicē ꝯple ctent̉. cuꝫ hmōi affe ris impediat̉ amor ſpūalis. ¶ Itē ſi amor pn̄tie xp̄i corꝑalis diſcipulos eiꝰ red nō ydoneos ad gr̄aꝫ ſpūſſcti multo iꝰ ꝗlibet amo rūlibet ꝯformij zeneris ꝓpinꝗtate. Sꝫ amo pn̄tie xp̄i corꝑalis d̓ os reddidit nō ydoneos. vn̄ Ioh̓ xvj. Niſi o abi litꝰ nō veniet ad vos. glo Nō ꝙ poſitꝰ: nō ſūt ydonei acci pere niſi āt ne ē diuīe ꝓuiden tie cuiꝰ ē o vn̄ aliꝗ reddūt̉ nō
ydonei ad gr̄aꝫ ſpūſſct̄i. hoc aūt facit amor hoīm quorū cūqꝫ ſit. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē odiū ꝓpinquoꝝ expedit ad vite ꝑfe ctionē. igit̉ amor īpedit pͥma ptꝫ Luce. xiiij. Si ꝗs veniſ ad me ⁊ nō odit patrē ſuū ⁊ ma. ⁊ vxo. ⁊ fi. ⁊ fra. adhuc aūt ⁊ aīaꝫ ſuā. nō pōt meꝰ eē diſcipulꝰ. Ecce ꝙ odio ꝓ inquoꝝ expedit ad vite ꝑfectōꝫ. ſꝫ nihil debebat fieri a ſūma bonitate ꝙ iſtud bonū īpediret. nō igit̉ ꝯueniebat vt pͥmꝰ hō aliqͦ mō factꝰ eſſet. qͦ illud bonuꝫ īpediret̉. ſꝫ ſi factꝰ eēt mō aliquo qͦ excitaret̉ ad amorē ꝓximoꝝ īpedi ret̉ iſtud bonū. gͦ ⁊cͣ. ¶ Rn̄deo ꝙ ꝯueniēt̓ ordinauit de us vt oēs hoīes ex vna ꝓdirēt origine. vt ex hoc magis excitarēt̉ ad mutuā dilectōem. qꝛ em̄ via dilectōnis ſiue amoris gradit̉ ī patria. ꝓuidit ꝓuidētia diuina hūano generi ī multis q̄ ip̄m ad amorē excitādo expediūt ī hac via. vnū eſt ydēptitas originis. aliud ē ſuſtētatio eodeꝫ cibo ſpūali. de quo. j. Corin. x. Ubi loquit̉ de pr̄ibꝰ nr̄is dicit omnes eandem eſcam ſpiritualem manducauerūt ⁊ oēs eundē potū ſpūalē biberūt. qꝛ illis datuꝫ eſt māna de celo Exo. xvj. ſic nobis corpꝰ xp̄i. Ioh̓. vj. patres nr̄i maducauerūt māna ī deẜto ⁊ mortui ſūt. hic ē panis de celo deſcēdēs. vt ſi ꝗs ex ip̄o māducauerit n̄ moriet̉. Ali ud eſt cohabitatō ī eadē domo. aliud ē ſubiectō vni dn̄o aliud ē vnitas ſacramētalis. de his ciprianꝰ. Unū corpꝰ vnꝰ ſpūs. vna ſpes vocatōis nr̄e. vna fides. vnꝰ dn̄s. vnū baptiſma. ⁊ quō multi radij ſūt ⁊ vnū lumē. ⁊ multi ar boris rami ſꝫ vnū robur. vnū tenaci radice fecundatū. ⁊ quō de fonte vno riuuli plurimi defluūt ⁊ numeroſitas licꝫ diffuſus videat̉ exundātis copie largitate: vnitas tn̄ ſeruat̉ ī origine. qd̓ quidā tam veꝝ ē de corꝑe pͥmi hoīs ꝙͣ de eccl̓iaſtica vnitate. ¶ Ad argumētū in cōtrariū di cendū ꝙ triplex eſt amor carnalis ſcꝫ naturalis. ⁊ ſpūa lis. de carnali dilectōe Iſa. lvij. dilataſti cubile tuū ⁊ pe periſti cum eis fedus. dilexiſti ſtratuꝫ eoꝝ manu aꝑta ⁊ ornaſti te regio vngēto. de naturali. ij Reg. j. Sicut mr̄ amat vnicū filiū ſuū ita ego te diligebaꝫ dixit dauid de Ionatha. de pūali Ioh̓. xv. hoc ē mādatū meum vt dili gatis īuicē ſic̄ dilexi vos. Unitas at̄ carnis ꝓpagate ad hͦ fuit vt ſe mutuo diligerēt hoīes. nō carnalit̓ ſꝫ natura liter ⁊ ꝑ naturalē amorē induce̓t̉ ſpūalis. nō gͦ oīs amor carnis carnalis ē. ſic̄ nec amor ſpūs ſpūalis ē. Amor at̄ carnalis ꝗ eſt libidinoſus ſic̄ inordīata affectō carnalis eſt quā xp̄c venit euacuare. Ex his patꝫ rn̄ſio ad prima duo obiecta. qꝛ amor carnalis ꝗ ē pure naturalis ⁊ nul lo mō libidinoſus. ſpūalē nō impedit ſpūaleꝫ. dico ſim plicit̓ ⁊ abſolute. nō vt ponit gradū ꝑfectōnis. hmōi em̄ fortaſſe īpedit vt infra patebit. Nō gͦ hmōi amor īpedit amorē ſpūalē ſimplicit̓. ſꝫ potiꝰ ad illū diſponit vt qͦ ꝑfi ciendꝰ eſt. nec huic amori contradicit̉ a ſacra ſcriptura. Unde greg. in omel̓. quadā ſuꝑ illud Ioh̓. xvj. Hoc eſt preceptū meū dicit. Sunt nōnulli qui diligūt ꝓximos ſed ꝑ affectum cognationis ⁊ carnis. quibꝰ in hac dile ctione ſacra eloquia nō ꝯtradicūt. ¶ Ad illud qd̓ obijci tur ꝙ amor pn̄tie corꝑalis xp̄i reddidit diſcipulos non ydoneos ad gr̄am ſpūſſancti ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ diſcipuli qn̄ dn̄s ꝓmiſit eis ſpm̄ſanctū Ioh̓. xiiij. habebāt ſpritū ſanctū. ſꝫ nō in illa habūdātia gr̄e in quo erāt habituri. Unde aug. ſuꝑ illud Ioh̓. xiiij. Si dili. me. man. me. ſer ⁊ ego ro. pa. ⁊ aliū pa. da. vo. iam habebāt ſpm̄ſanctuꝫ diſcipuli quē dn̄s ꝓmittebat. ſine quo eū dn̄m nō dice bant: nec tn̄ adhuc eū habebāt ſicut dn̄s ꝓmittebat. ha bebāt itaqꝫ minꝰ. dandꝰ erat eis ampliꝰ. habebāt occul te accepturi erāt manifeſte. qꝛ hͦ ad maiꝰ donū ſpūſſancti ꝑtinebat. vt eis īnoteſcet ꝙ habebāt. qꝛ gͦ ad hoc ꝙ diſci puli eſſent ydonei ad illā habūdātiā gr̄e ſpūſſancti quā erāt recepturi. oportuit ꝙ eſſent eleuati ꝙͣtum ad intel lectum. ⁊ abſtracti ꝙͣtum ad effectū a dilectōne carnali ſiue ſenſibili. ⁊ ꝙ oīno ꝯuerſi ad primā veritatē ⁊ ſūmā bonitatē. vnde oportebat ꝙ eſſet eis ſubtracta preſentia xp̄i corporalis. in qua maxime delectabantur ẜm homi neꝫ exteriorem. vt illa ſubtracta quaſi omnino eleuarē

tur ⁊ ꝯͣuerterēt̉ ad ip̄am deitatē. in qua delectarent̉ ẜm hoīem interiorē. Amor gͦ pn̄tie corꝑalis xp̄i nō reddidit eos nō ydoneos ad gr̄am ſpūſſancti. ſꝫ fecit illos minus ydoneos ad habūdantiā gr̄e ſpūſſancti. Si aūt obijcit̉ ad hͦ ꝙ amor pn̄tie corꝑalis xp̄i reddidit eos minꝰ ydo neos ad illā habūdātia gr̄e: multo fortiꝰ amor ꝗcūqꝫ ē tūcūqꝫ ſit ꝯformiū ī nat̉a vl̓ generis ꝓpīꝗtate idē fac ergo amor naturalis de quo querimꝰ ē boni impedimē tum. gͦ nō ꝯueniebat ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ ſicut timor qui ē in troductiuꝰ amoris nō ſtat cū ꝑfecta caritate.j. ioh̓. vlti. ꝑfecta caritas foris mittit timorē. īmo impedit quodā modo ꝑfectōeꝫ caritatis. ſicut quodāmodo amor natu ralis p̄parat ⁊ diſponit ad amorē gratuitū ſiue ſpūaleꝫ tamē qn̄qꝫ accidit ꝙ impedit ꝓgreſſuꝫ ad ꝑfectōeꝫ amo ris ſpūalis ſi nimis adhereat. vnde ſicut decet diuinam bonitatē qn̄qꝫ incute̓ timorē. vt illo mediāte p̄paretur ti mens ad amorē ⁊ illo introducat̉. ſicut vult aug. licet ti mor nō ſtet cū amore ꝑfecto. īmo ꝓgreſſuꝫ ad illū impe dit: ſic ꝯuenit diuinā bonitatē inter hoīes amorē mitte re naturalē. vt illo mediāte diſponant̉ ad ſpūaleꝫ. ꝙͣuis eo qn̄qꝫ impediat̉ ꝓgreſſus ad ꝑfectōeꝫ amoris ſpūalis Nō eſt ergo incōueniēs deū in ꝯditōe hominū aliqd̓ fe ciſſe vnde excitarent̉ ad amorē naturaleꝫ. ꝙͣuis eo qn̄ tardat̉ ſiue impedit̉ ꝓgreſſus ad ſtatū caritatis ꝑfecte. ¶ Ad vltimum qd̓ obijcit̉. ꝙ odiū ꝓpinquoꝝ expedit ad vite ꝑfectōeꝫ. Dicēduꝫ ꝙ ē odiū ꝑſone ⁊ illud odium nō expedit ſꝫ impedit. ⁊ eſt odiū vicij ſiue malicie. ⁊ hͦ odiuꝫ nō eſt ꝯtrariū amori naturali ad quē inuitamur ex hoc ꝙ ſumꝰ ab vno principio. vnde Aug. ſuꝑ illud luce. Qui venit ad me ⁊ non odit ⁊cͣ. dicit. Si vim p̄cepti ꝑpendi mus vtiqꝫ agere ꝑ diſcretōneꝫ valemꝰ. vt eos qui nobis carnis cognatōne ꝯiuncti ſunt. ⁊ quos ꝓximos nouimꝰ diligamus. ⁊ quos aduerſarios in via dei patimur obe diendo ⁊ fugiendo neſciamus. q. em̄ per odium diligit̉ qui carnaliter ſapiens dicitur. dum praua nobis ſugge rit non audi Nembrum tercium Einde querit̉ vtrum ꝓpter hanc vnitatem magis ſe debeant diligere indiuidua hu ius ſpeciei homo. ꝙͣ indiuidua aliarū ſpe cierum. Ꝙ ſic videtur ex rationibꝰ preta ctis. ſimilitudo em̄ eſt cauſa dilectionis. vnde Eccl. xiij. Omne animal diligit ſibi ſimile ſic ⁊ omnis homo ꝓxi muꝫ. ſic omnis caro ad ſimile cōiungit̉. ⁊ omnis homo ſimili ſibi ſociabit̉. Si ergo inter indiuidua huiꝰ ſpeciei homo eſt maior ꝓpinquitas ⁊ ſimilitudo ꝙͣ inter indiui dua alterius. ⁊ hoc eſt ratione ꝯuenientie ⁊ ſimilitudīs de qua hic intendimꝰ. ergo ⁊cͣ. ¶ Item hoc patet ꝑ hoc ꝙ ī diuinis ꝑſonis vbi eſt ſūma ſimilitudo eſt ſummus amor. ¶ Item iſtud patet ex ſupradictis auctoritatibꝰ. ¶ Contra. vnū diuidit̉ ſicut ⁊ idem. erit ergo diuidere vnum genere. ſpecie. numero: ſed indiuidua huiꝰ ſpeciet homo. ſunt vnū genere ⁊ ſpecie ⁊ vnuꝫ numero. ſimilit̓ ⁊ indiuidua aliarū ſpecierū. nō ergo eſt maior idempti tas vel vnitas inter indiuidua hominis ꝙͣ inter indiui dua alterius ſpeciei. Si ergo ratōe vnitatis aut idēpti tatis eſt dilectio. non erit maior inter homīs indiuidua ꝓpter vnitatem iam dictā: ꝙͣ inter indiuidua alteriꝰ ſpe ciei. ¶ Preterea maiꝰ ſignū affectōnis videmus in indi uiduis ꝗbuſdā quorūdā aīantiū. vtpute galline ⁊ aliorū multoꝝ. que erga pullos ſuos plus afficiūtur ꝙͣ indiui dua ſpeciei ratōnalis. ⁊ ſic videt̉ ꝙ ꝓpter vnitatē iam di ctam nō ſit maior dilectō inter indiuiduā huiꝰ ſpēi hō. ꝙͣ inter indiuidua alteriꝰ ſpeciei. ¶ Pret̓ea ſuppoſito ꝙ in vna ſpecie angeloꝝ ſint multi angeli. non eſt dubium quin ſe plus diligāt ꝙ indiuidua homīs: ⁊ tn̄ nō eſt vnꝰ ab alio. Iteꝫ nō videt̉ ratō quare hec indiuidua debeāt ſe maiori affectu dilige̓ qꝛ deſcendūt ab aliqͦ vno qꝛ hac ratōe adā ⁊ eua ⁊ alij hoīes ſe magis dilexiſſent qꝛ fuer̄t
de eodē limo. ¶ Pret̓ea oīs creatura vanitati ſubiecta ē Ro. viij. ⁊ hoc ē ꝓpriū creature ratōe qua ē originalit̓ ex nihilo. habꝫ aūt aliqd̓ veritatis ratōe qͣ eſt ab eo ꝗ eſſen tialit̓ ē. Sed ratō ſiue cā dilectōis ſpālis dico nō ē ema natio creaturaꝝ ab eo ꝗ eēntialit̓ eſt. qꝛ tūc eſſet ratō ali qua ſpālis qͣre debemꝰ quecūqꝫ vilia ⁊ nociua nobis di ligere. multo fortiꝰ vt videt̉ nō ē ratō aliqͣ ſpālis qͣre indi uidua huiꝰ ſpēi hō. debeāt ſe dilige̓ ratōe emanatōis in eſſe a creatura. ¶ Rn̄ſio ꝙ ſicut pͥmis ratōibꝰ on̄ſuꝫ ē. magis ſe debeāt dilige̓ indiuidua huiꝰ ſpēi hō. ꝓpt̓ cām p̄dictā ꝙͣ indiuidua alteriꝰ. ¶ Ad pͥmo obiectū in ꝯtra rium dicēduꝫ. ꝙ etſi indiuidua hoīs nō ſint vnū nūero. ſicut nec indiuidua aliaꝝ ſpecieꝝ: tn̄ amplior ē in eis ſi militudo ꝙͣ in alijs vel vnitas. ſicut fontis cū aqua eiuſ dem. ſignatis diuerſis partibꝰ aque in eodē fonte ſimili ores ſunt ꝙͣ aqua vniꝰ fontis cū aqua alteriꝰ. ſicut vult ph̓s in li. topicoꝝ. hec em̄ ē vnitas ſpēi. ⁊ vltra hͦ idēpti tas origīs. ibi d̓o vnitas ſpēi tm̄. ſil̓r in indiuiduis hūa ne ſpēi vltra ratōeꝫ vnitatis in ſpē. eſt vnitas vel idēpti tas origīs. q̄ nō eſt ī indiuiduis alteriꝰ ſpēi. ¶ Ad aliud dicēduꝫ ꝙ diuīa bonitas ita ꝓuidit. ꝙ qn̄ pulli vel catu li aīaliū ſiue quocūqꝫ alio noīe nomīent̉ ſibi ꝓuidē non poſſunt. extat eis neceſſaria parētuꝫ ꝓuiſio. ⁊ ineſt parē tibꝰ appetitꝰ ſiue affectō naturalis ad ꝓuidēdū eiſdē. ⁊ qꝛ illa affectō currit ẜm impetū nature. nō moderateī mine ratōis: nulla ꝓuidētia magis afficiūt̉ ꝙͣ īdiui homīs. vn̄ Baſiliꝰ exame. viij. ait ſpālit̉ de piſcibꝰ belua rum pars maxima ⁊ delphini ⁊ foce catulos pereūt que fetus ſuos recēter editos cū ex aliqͣ cauſa fuerūt territi de vno ſublapſos in vterū ꝓtege̓ ⁊ fouere narrāt̉. Sed ꝙ nō ſit verū generalit̓. ptꝫ. cū ꝓceſſu tꝑis pugnēt cun parētibꝰ ⁊ coeant. ¶ Ad aliud dicenduꝫ ſine p̄iudicō. ꝙ angelꝰ plus diligit angelū amore naturali ⁊ ſpūali ſiue gratuito. ꝙͣ homo hoīeꝫ. ꝙ gratuito: nō eſt dubiū. ꝙ na turalit̓ ptꝫ. qꝛ dum hō ꝓpter carnis infirmitatē mar indigeat ſuſtētatōe ⁊ fulcimēto. amor illiꝰ magis incur uat̉ ⁊ reflectit̉ ſuꝑ ip̄m ꝙͣ amor angeli ſuꝑ ip̄m. ⁊ amo nat̉al̓ qͦ magis īcuruat̉ ſuꝑ ip̄m cꝰ ē. eo mīꝰ ad alid̓ ſe di latat. ſic̄ ē de amore ſpūali ẜm ꝙ vult Bern̄. dicēs. Dn̄e ꝗ tecū aliqd̓ diligit qd̓ ꝓpt̓ te nō diligit. minꝰ te diligit: gͦ amor āgeli nat̉al̓ eo ꝙ nō ita incuruat̉ ſic̄ hoīs. liberta te ampliori ſe extēdit ad aliū ⁊ dilatat. ꝓpter qd̓ magis diligit vnꝰ aliū amore naturali ꝙͣ vnꝰ hō aliū. Un̄ qꝛ di uina ꝓuidētia attēdēs amorē naturalē. homīs nō poſſe niſi in actū debilē ꝓpt̓ carnis infirmitateꝫ. ꝓuidit homī in multis q̄ excitāt ad amorē ꝓximi vt q̄ ſupra tacta ſūt in auctoritate bt̄i cipriani. Uolūt tn̄ ꝗdaꝫ dice̓. ꝙ nō ſūt duo amores.ſ. naturalis ⁊ ſpūalis. cū ſint ī eodē. cū em̄ amor naturalis ꝑ ſe ē ſine ſpūali. pōt in actū debilē. ſi addit̉ aūt gr̄a amori naturali ⁊ fit caritas. ⁊ fit natur lis ſpūalis ꝑ additū gr̄e. ſic̄ color vehemēt̓ illumīatꝰ me diante luce pōt in actū ſuū. ⁊ nō diſtinguit̉ actꝰ coloris ab actu lucis ī illa oꝑatōe vbi ꝯcurrūt. Un̄ dicūt ꝙ ī pa tria nō erūt duo amores naturalis ⁊ ſpūalis. ſꝫ traſibit ibi naturalis ī ſpūaleꝫ. Sed amor ſpūalis eſt qͦ nullꝰ di ligit̉ niſi ꝓpt̓ deū. Unde hō diliget deū maxīe in patria ⁊ angelꝰ ſil̓r. Deinde ordine diſtributo ſi hō magis ho at deū ꝙͣ angelꝰ. plus diliget hō hoīeꝫ ꝙͣ angelū. Si an gelus plus. plus diliget angelum ſic eſt de angelo reſpe ctu homīs. ſed etſi ita ſit de amore patrie aliquo modo ſicut dicunt non credo ꝙ ita ſit de amore in via. īmo ye hementer opinor duos eſſe amores ſcꝫ naturalem ⁊ gra tuitum ſiue ſpūalem. ¶ Si autē obijcit̉ ꝙ homo magis ꝯuenit cū homīe ꝙͣ angelꝰ cum angelo. Homo em̄ cōui nit cū homīe in hoc. ꝙ om̄e genꝰ nature ſcꝫ corꝑalis ⁊ ſpi ritualis rep̄ſentat. nō aūt ſic indiuidua aliaꝝ ſpecieruꝫ ſed vel corporaleꝫ tm̄ vt oīa homīe inferiora vel ſpiritua lem tm̄ vt angeli. igitur ſi vnitas ⁊ conuenientia eſt cau ſa dilectionis ⁊cͣ. Dicendum ꝙ hoc veruꝫ ē alijs exiſten tibꝰ paribꝰ. nō autē ſunt alia paria in homine ⁊ angelo

Queſtio .lxxxiij.
qꝛ vt tactū eſt. nō libertate extēdit ſe affectō angeli ī te maior ē vnitas ⁊ ꝯueniētia diligēdo ⁊ hoīs. angeli ad angeli ad hoīeꝫ. licꝫ in pluribꝰ ꝯueni or ē vnitas ⁊ ꝯformitas vni ant hoīes ꝙͣ ar niuerſalit̓ di uerſalit̓ pūcti ad zoēs lir eāt ⁊ ꝯformitat co: q̄ n poſſunt pūctꝰ pn̄to ifferre multis modis ⁊ pūctus. ſil̓r ē in ꝯſito ab hoīe ratōe ꝯmixtōnis. mult licitatis ⁊ ꝯpoſitōis il lius. quibꝰ nō pōt differre a gelꝰ ab angelo. ¶ Ad aliud ndiuidua hūana ī duobꝰ ꝯueniūt ī ꝗbꝰ nul dicēo la indiuidua alteri pēi ꝯueniūt. ſcꝫ ꝙ ſunt ex vno ⁊ ab vno. ab aūt dicit circūſtātiaꝫ efficiētis. ex v̓o materie: qꝛ materia oīm corpoꝝ hūanoꝝ fuit ī adā. de ſingulis ho ōt dici ꝙ ſūt ex vno. ⁊ hec ē vnitas materie. qꝛ minibꝰ in indiuiduis aliaꝝ ſpēꝝ nō reꝑit̉. nō eī creata erat int̓ nis ex qͣ alie eēt ꝓpagāde ſꝫ plures nalia vna nec vnꝰ bos ex ꝗbꝰ debebāt ⁊ alij deſcēde̓. ⁊ qꝛ nō quocū nō deſcēderūt poſteriores ſcꝫ filij ⁊ filie ab adam: ſꝫ ꝑ ſūt oīm eoꝝ corꝑa ꝓpagata ex vno corꝑe. ſic̄ nerat pit. Ideo cū ip̄e ada fuerit pͥncipiū generatō infer oꝝ corpoꝝ ſiue pͥmꝰ generator: veꝝ ē nos nis oīm fuiſſe ab vno ſic̄ a pͥncipio. ⁊ ex vno ſic̄ a pͥncipio mate pagato materialis a pͥmo parēte ē tm̄ ī indi riali. nō gͦ ris hūani ratō ſeu cauſa dilectōis: ſꝫ potius uiduis ge formalis q̄ eſt ſil̓itudo aliqͣ occulta vel maīfeſta. relictis indiuiduis hmōi ex v̓tute ⁊ oꝑatōe pͥmi hoīs generātis. hec aūt plana ſunt ꝯſiderāti. Patꝫ gͦ ꝙ nō eſt ratio qͣre indiuidua huiꝰ ſpēi hō debebat ſe magis dilige̓: qꝛ qͦdā modo fuerūt de eodē limo. de qͦ nō habebat eē niſi mate riale remotū. ſicut qꝛ fuerūt de eodeꝫ parēte. a quo ſunt nō ſolūmodo ẜm eē materiale. ſꝫ quodāmodo ẜm eē for male. formale dico nō vltimū qd̓ habet ab aīa: ſꝫ vltimū ꝙͣtum ad eē corꝑis quo optat̉ ad aīe ſuſceptōeꝫ. ¶ Ad il lud qd̓ poſtea obijcit̉. ꝙ in coīcando ī indiuiduis huius ſpēi hō a ꝓpinꝗs parētibꝰ ē deriuatū ⁊ ꝓpagatū a primis parētibꝰ. nō ſolū coīcat̉ eis illud qd̓ ē vanitatis. ſꝫ qd̓ eſt veritatis. Ratōe eī vanitatis cui ſubiecta ē creatura ex hoc ꝙ ē ex nihilo. ſtatim defice̓t niſi a veritate quā hab ex hͦ qd̓ eſt ab eo ꝗ eſſentialit̓ ē: fulciret̉ ⁊ ſuſtētaret̉ ī eē. vnde in eſſe indiuiduoꝝ hꝰ ſpēi hō duo ꝯtinent̉. ſcꝫ vani tas ⁊ veritas. ⁊ hec ſūt deriuata ⁊ ꝓpagata ad poſteros a pͥmo parēte mediātibꝰ ꝓpinquioribꝰ. nō gͦ ꝯueniūt po ſteri pͥmi parētis ſolū in ꝑticipatōe vanitatis inqͣtū ſūt ꝯ ip̄o: ſꝫ etiā in ꝑticipatōe veritatis. Cū gͦ dicit̉ ꝙ ema ato ab eo ꝗ eēntialit̓ ē nō ē cā dilectōis ſpūalis ⁊cͣ. dicē dū ꝙ īmo inqͣtū illa emanatō ē mediāte pͥmo parēte a qͦ oēs ſumꝰ materialit̓ ⁊ formalit̓ eo mō quo dictū eſt. ¶ Queſtio. lxxxiij. Cōſide ratio de veritate corporis ade. Veritur cōſequen ter de veritate corꝑis ad. ⁊ qm̄ veritas illiꝰ corꝑis tripl̓r variat̉. cōſiderat̉ eī vt creatura tm̄. vel vt creata ⁊ ꝓpagata. vl̓ vt creata accōmodata: ideo tria ſūt hic querēda. ¶ Querit̉ gͦ pͥmo de veritate corꝑis ade creata ſcꝫ ſi erat vere corpꝰ hūanū. Scd̓o de veritate ꝓpagata. Tercio de veritate o onata. ¶ Nembrū primuꝫ Irca pͥmū q̄rit̉ vtꝝ corpꝰ ade erat vere cor pꝰ hūanū? Ꝙ nō. Anſel. in li. de ꝯceptū d̓ inis. parit̓ verꝰ ē hō. ⁊ adā de nō hoīe. et ih̓s de ſola muliere. ⁊ eua de ſolo viro: ſic̄ eſt verꝰ hō ꝗlibꝫ vir aūt mulier de viro ⁊ muliere. ſꝫ n̄ eēt verꝰ hō niſi habuiſſꝫ veritatē corꝑis hūani. ¶ Itē veri tas uſati ē a verita ꝑa hūana ſūt a . oīa aī ni hoīs vt tactū ē ia corꝑa ꝓpagata a
corꝑe illo ſūt vera a hūana. reli ꝙ illd̓ fuit cor hmōi. ¶ Itē An e veritate. A qd̓ ē ver ine eritate ē. diſcipulꝰ lute po tes m̄ nō d̓ ibi eꝰ ſꝫ ibi ge v tꝫ ex ſacra ſcri et ſe aſi iſſe veri nr̄os. gͦ ſi nō fuerūt in o veritas hūane nature. ¶ It nat ietatū atteſtat̉ veritati rei Sꝫ cor ſiti ex elem natural̓ ē ꝓprietas pugna ⁊ diſſolu ama. Oppoſitio ē pͥncipiū pugne. gna tōis ⁊ gͦ ſi pr na ⁊ diſſolutō nō erāt na turales ates is ade. gͦ nō erat veꝝ corpꝰ: gͦ nec Itē ad hͦ on̄dendū ꝗdaꝫ illud gen̄..vj. dicit̉. finxit deꝰ hoīeꝫ de t̓ra. ſꝫ ve Se trāſi rpꝰ illd̓ fuit fictū nō fuit cor ritas pus veꝝ tē vt ex v̓bis Anſel. li. d̓ veritate ſupͣdictis ptꝫ. ꝙ veritas ī creatura nō ē aliud ꝙͣ qd̓ ē in ſūma veri tate. ſꝫ nihil ē in ſūma veritate niſi qd̓ ē īmutabile ⁊ īua riabile. ¶ Pret̓ea dicit̉ ibidē. veritas ē oīm q̄ ſunt eſſen tia. qꝛ hec ſūt qd̓ ī ſūma veritate ſūt. ex hͦ ptꝫ ꝙ corpꝰ il lud poſſibile fuit ⁊ ꝓductū ad nō eē corpꝰ hoīs n̄ habuit veritatē corꝑis hūani. ¶ Itē qd̓ incipit eē qd̓ nō erat. de ſinit eē qd̓ fuit vel qd̓ ē. ꝙ aūt tale nō habꝫ veꝝ eē qꝛ ve ritas inꝙͣtuꝫ veritas ſꝑ manet vna ⁊ eadē vt vult aug. ſꝫ corpꝰ ade deſijt eē qd̓ erat. Primo eī fuit īmortale ⁊ īcor ruptibile. ⁊ poſtmodū mortale ⁊ corruptibile: gͦ incepit eſſe qd̓ nō erat. ⁊ deſijt eē qd̓ fuit. gͦ in eo nō fuit veritas eſſendi. ⁊ ita vt priꝰ. ¶ Itē aūt erat corpꝰ illud artificia le aut naturale. ſi artificiale habeo ꝓpoſitū. qꝛ nullū cor pus artificiale pōt eē corpꝰ veꝝ hūanuꝫ. Nec naturale. ꝓbatō. qꝛ nō fuit ꝓductū ī eſſe oꝑatōne nature. Natura em̄ ē vis inſita rebꝰ. ſimile ex ſil̓i ꝓcreās. gͦ nō fuit in eo veritas hꝰ hoīs. ¶ Pret̓ea. heretici ꝗdā ponebāt xp̄m n̄ eſſe filiū naturalē ꝑginis. qꝛ nō erat ex ſimilibꝰ ꝓductꝰ ī eſſe. ꝗ eadē ratōe poſſent pone̓ corpꝰ ade nō eē corpꝰ hūa nū naturale. Adhuc pōt eē ꝯfirmatō. qꝛ ſubſtātia ſpūal̓ cū format corpꝰ ex aliqͣ materia. nō dr̄ formare veꝝ cor pus. ſic̄ angelꝰ cū aſſumit corpꝰ aliq ud nō ē veꝝ cor pus hūanū. a ſimili videt̉ ī ꝓpoſito. ¶ Ad hͦ dicēdum corpꝰ illud veꝝ corpꝰ hūanū erat. ¶ Ad mo obiectū in ꝯtrariū dicēdū. ꝙ xp̄c aſſumpſit de qͣtuor ſtatibꝰ homīs de ſtatu an̄ pct̄m īmūitatē pct̄i. de ſtatu nature lapſe pe nā ⁊ defectꝰ. de ſtatu gr̄e plenitudinē gr̄e. de ſtatu gl̓ie fectā ꝯtēplatōeꝫ. vt ptꝫ. iij. ſen. di. xvj. c. vlt̓. Xp̄c gͦ aſſu mēdo nr̄os defectꝰ on̄dit ſe aſſumpſiſſe v̓itatē hūane na ture ꝙͣtū ad ſtatū nat̉e lapſe. vn̄ ex hͦ nō ſeꝗt̉ ꝙ adā ī ſta tu ꝯditōis ſue n̄ habuit veꝝ corpꝰ. eo ꝙ n̄ habuit qͣſdam ꝓprietates accidētales qͣs poſtea habuit ſcꝫ ī ſtatu natu re lapſe. ¶ Ad aliud dicēdū ꝙ ſic̄ dr̄ ī. vj. topi. ſi morta le fiat īmortale nō ē differētia ẜm ſub̓am ſꝫ ẜm ſtatū. ita dicēdū h̓. ꝙ ſi corpꝰ fuit pͥmo īmortale poſt v̓o mortale: nō tn̄ ꝓpt̓ hͦ variata erat eēntia. cū gͦ veritas eēntiā reſpi ciat. pꝫ ꝙ veritas erat corꝑis hūani ī illo corꝑe. ¶ Ad hͦ qd̓ obijcit̉ ꝙ pugna ⁊ diſſolutō ſūt ꝓprietates nat̉ales ⁊cͣ. dicēdū ꝙ nō ſūt ꝓprietates ſimpl̓r ſꝫ habito reſpectu ad ſtatū hūane nat̉e lapſe loq̄ndo. In corꝑe eī pͥmi hoīs an̄qͣ lapſus erat. tāta erat eqͣlitas v̓tutū elem̄tariū. ꝙ n̄ erat ibi actō abijciens a ſub̓a. ſꝫ potiꝰ pax ⁊ armonia ẜm optimā eoꝝ ꝯmēſuratōꝫ vt dictū ē ſupͣ. Un̄ v̓bū dama. intelligit̉ ꝙͣtū ad ſtatū nat̉e lapſe. ¶ Ad alid̓ dicēdū. ꝙ finge̓ equoce dr̄. Uno mō ideꝫ ē ꝯpone̓ ẜm ꝙ dīc greg. y ꝯpoſitores lutifigulos eē ꝯ. ⁊ ſic dn̄s operas in naſſa lutea finge̓ dictꝰ ē. ⁊ hec fictō v̓itati non opponit̉. Alio mō dr̄ finge̓ actꝰ v̓tutis eſtīatiue. ꝯponētis ⁊ diui dētis ea q̄ v̓itate nō hn̄t. ⁊ tale finge̓ n̄ fuit ibi. nā illd̓ op ponit̉ v̓itati ẜm ꝙ dr̄ ſapīe. xiiij. h̓ error tāꝙͣ lex cuſtodi tꝰ ē ⁊ tyrānoꝝ imꝑio colebāt̉ figmēta. ¶ Ad illd̓ qd̓ ꝯſe quēt̉ obijcit̉. ꝙ v̓itas ī creat̉a nō ē alid̓ ꝙͣ ꝙ ē ī ſūma veri tate. vbi nihil ē mutabile ⁊ variabile ⁊cͣ. dicēduꝫ ſine p̄

iudicio. ꝙͣ ratō dicti huiꝰ ē hec. qꝛ veritas creature ē ẜm artē ⁊ exēplar eternū. qd̓ ē ip̄a ſumma veritas. Un̄ veri tas ī creatura dr̄ eſſe ī veritate eterna. ſic̄ aliqd̓ dicit̉ eē in exēplari ⁊ arte ẜm quā ē. Ratōe em̄ triū q̄ ſunt ī crea tura q̄ ſūt. vnitas. veritas. bonitas: ē ip̄a veſtigiū crea toris.ſ. trinitatis. rep̄ſentās potētiā pr̄is ꝑ vnitatē. ſapi entiā filij ꝑ veritatē. bonitate ſpūſſancti ꝑ bonitatē. ẜm que tria trinitas ip̄a cadit ī triplex genꝰ cauſe.ſ. efficien tis ratōe potētie. formalis ratōne ſapiētie ſiue veritatis vel exēplaris: finalis ratōe bonitatis. Non gͦ dicit̉ veri tas q̄ eſt ī creatura. eſſe ī veritate ſūma ꝙ ſit ī illa ꝑ eēn tiā: ſed qꝛ eſt ī illa ſic̄ effectꝰ ī cauſa formali. exemplari ſi ue ī arte ẜm quā ē. Ꝙ aūt dicit̉ ꝙ ī nihil ē variabile ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ hͦ veꝝ ē inꝙͣtuꝫ ibi ē. Illa em̄ ars ſiue exem plar eternū nulli ſubiacet varietati. q̄ tn̄ ẜm ip̄am ꝓdu cunt̉ in eē variabilia ſūt. vn̄ Aug. de ꝯfeſ. Apud te deus oīm reꝝ inſtabiliū ſūt cauſe. ⁊ oīm reꝝ mutabiliū īmu tabiles manēt origenes. ⁊ oīm irratōnabiliū ⁊ tꝑalium ſempit̓ne viuūt ratōes. ¶ Ad hͦ qd̓ ꝯſequent̉ obijcit̉. di cendū. ꝙ ſi corpꝰ illd̓ priꝰ fuit incorruptibile ⁊ poſt corru ptibile. nō ꝓpter hͦ deſijt eſſe qd̓ priꝰ fuit: ſꝫ cuiuſmōi pͥmi tus fuit. Tamē circa hͦ notādū. ꝙ quicqd̓ ī corꝑibꝰ hūa nis īmutabile intelligit̉ prime ꝯditōis eſt ꝓpriū: quicqd v̓o mutabile ⁊ variū. illud ſuꝑadditū ē. ⁊ extra naturā ſubſtitutū ꝙͣtuꝫ ad ſtatū ꝯditōis. vnde vniuerſalit̓ ī om nibꝰ corꝑibꝰ hūanis. vna ⁊ eadē forma coīs intelligit̉. ⁊ ſemꝑ incōmutabilit̓ ſtat. variabiles em̄ differētie q̄ eidē forme accidūt nō ꝯtingūt ex ratōe pͥme ꝯditōis. vn̄ Gri go. nazan. c. xxvij. de imagīe. nō ꝑ oīa qd̓ noſtrū ē ī fluxu ⁊ trāſmutatōe ē. ſi em̄ eēt rep̄hēſibile. eſſet vniuerſaliter qd̓ nullū ſtatū habꝫ ex natura. ſꝫ iuxta ſubtiliorē ratōeꝫ eoꝝ q̄ in nobis ſūt. quoddā ꝗdeꝫ ſtat quoddā v̓o ex mu tabilitate accidit. mutat̉ em̄ ẜm augmētatōeꝫ ⁊ mutatō nē ⁊ diminutōeꝫ corpꝰ veluti veſtimēta q̄daꝫ ẜm ꝯſequē tes etates induta. ſtat v̓o ꝑ oēm ꝯuerſionē intrāſmuta bilis ī ſeip̄a forma inſitis ſibi ex natura ſemel ſignis nō deſiſtēs. ſꝫ in oībꝰ ẜm corpꝰ trāſmutatōibꝰ cū ſuis notio nibꝰ apparet ſubtrahet̉ ꝑ verbū dn̄i videlicꝫ ip̄a que ex paſſiōe ē mutatō q̄ forme ſuꝑ accidit. ¶ Nota gͦ ī hac au ctoritate tres ſtatꝰ hūane nature. ſcꝫ nature ꝯdite ꝑ ſta tū īmutabilitatis ip̄iꝰ forme: nature lapſe ꝑ mutabilita tem paſſionū variaꝝ circa ip̄aꝫ eēntiā: nature reꝑate ꝑ ſubtractōeꝫ mutatōis q̄ accidit circa eēntiā vel formaꝫ. ¶ Ad aliud dicēduꝫ ꝙ corpꝰ illud erat naturale. Sꝫ na turale dr̄ dupl̓r. vno mō dicit̉ naturale ī quo ē veritas que ꝯgruit nature tali. ⁊ ẜm hūc modū erat corpꝰ illud naturale qꝛ in illo erat tota veritas q̄ ꝯgruebat nature corꝑis hūani. Alio mō dicit̉ naturale qd̓ actōne nature ꝓducit̉ in eē. ⁊ ẜm hūc modū nō erat naturale. nō eī ꝓ ducebat̉ in eē oꝑatōe nature: ſꝫ potiꝰ oꝑatōnis ꝯditoris nature. Cū eī ſit triplex curſus ſiue exitꝰ reꝝ in eē. vt ha bet̉ ab Anſel. de ꝯceptū v̓gīs. ſcꝫ mirabilis. naturalis ⁊ volūtariꝰ: naturalia pͥmo mō dicta curſu mirabili exeūt n̄qꝫ in eē. Un̄ origīalia reꝝ pͥncipia ⁊ maxīe corpꝰ ade ducebat̉ ī eē curſu mirabili. erat tn̄ corpꝰ hūanū hn̄s quicqd̓ requirit̉ ad veritatē corꝑis hmōi. vn̄ nō ſequit̉ nō fuit ꝓductū in eē oꝑatōne nature q̄ ē vis inſita ⁊cͣ. gͦ nō fuit naturale. ¶ Ad poſitōeꝫ hereticoꝝ dicenduꝫ. ꝙ aliqn̄ deꝰ ſimile ex ſil̓i ꝓducit in eē. aliqn̄ ex diſſimili. ſic dicit Caſſianꝰ de incarnatōe v̓bi ꝯtra hereticos p̄dictos ſcꝫ ꝗ ponebāt xp̄m nō eē filiū naturalē v̓gīs. dicētes ſic. Si ido natū ex v̓gīe deū nō putas qꝛ homuſios parenti debꝫ natiuitas quō res diſſil̓es ex diſſimilibꝰ crediturꝰ es ſubſtitiſſe naturis gͦ apud te nec cōturnices ſubito vē tus intulit. nec māna decidit. nec vinum ex aqua ꝓdijt. nec multa milia hoīm ex vno cibo ſūt paſti. nec poſt lu tū ceco lumē apparuit. Et ponit aliā inſtātiā de apibꝰ q̄ naſcūt̉ ex floribꝰ. Un̄ ex hͦ ptꝫ ꝙ differt v̓tꝰ īfinita a v̓tu te nat̉ali ſiue creat̉e. qm̄ v̓tꝰ increata oꝑat̉ ex ſil̓ibꝰ ⁊ ex diſſimilibꝰ ī ꝗbꝰ nō ē potētia actiua: v̓tꝰ v̓o creata ex ſil̓ibus ſimilia. aut ſaltē ex talibꝰ ī ꝗbꝰ ē potētia quodāmō actiua. nō ſolū mat̓ialis ſiue paſſiua. ¶ Ad illd̓ qd̓ ac git̉ ꝙ ſpūalis ſub̓a nō format veꝝ corpꝰ hūanū ⁊cͣ. Dic dū ꝙ nō ē ſil̓e. qꝛ illa formatō nō ē niſi q̄dā ꝯpoſitō arti ficialis ad oꝑatōeꝫ aliquā exercēdā. ꝑ vſuꝫ illiꝰ corꝑis n̄ ē ibi ꝓportō nerual̓ ad aīaꝫ hūanā q̄ debꝫ eē int̓ corꝑ ganizatū ꝑfectibile aīa rōnali. nec int̓ ſub̓aꝫ angelicā ⁊ illd̓ corpꝰ ade. ꝙͣuis formatū fuerit a deo ⁊ d̓ limo: tamē fuit organū veꝝ aīe ade. ⁊ ip̄a forma eiuſdē. ¶ Nembrum ſecundū Equitur de veritate propagata. Et queri tur primo ſi tota veritas humane fuit in corpore ade quo ad eſſe corporale. Secun do de modo propagationis. ¶ Articulus primus. E pͥmo videt̉ ꝙ ſic augu. li. xiij. de ciui. dei. c. xiiij. Oēs fuimꝰ in illo vno qn̄ fuimꝰ ille vnꝰ. L ꝑ pct̄m lapſus ē. ſꝫ nō fuimꝰ ī illo ẜm aīam. ẜm corpꝰ oēs fuimꝰ corꝑalit̓ ī illo corꝑe pͥmo. ¶ Pret̓ea Anſel. de ꝯceptū v̓gīs. c. ij. qꝛ tota in pͥmis parētibꝰ erat hūana natura. ⁊ extra ip̄os nihil erat. de illa tota īfirma ta ⁊ corrupta ē. ſꝫ ſil̓r ī pͥncipio fuit eua ⁊ adā. gͦ nullum hūane nature indiuiduū exceptū ē. ⁊ inde vt priꝰ. ¶ Pre terea idē in eodē de li. ar. c. ix. Poterat deꝰ adā ī qͦ ſemē oīm hoīm creauerat aliā face mulierē ꝑ quā de adā ꝓpo ſitū dei ꝓfitēt̉. ¶ Pret̓ea ꝙ hͦ poſſit eē ptꝫ ꝑ aug. de vera religi. dicēteꝫ. de vno ſemīe p̄nt ẜm ſua naturā. vel ſege tes ſegetū. vel ſilue ſiluaꝝ. vl̓ greges gregū. vel ppl̓i ppl̓ rum ꝑ ſecl̓a ꝓpagari. vt nullū foliū ſit vel nullꝰ pilꝰ. ꝑ tā mūeroſaꝫ diſtēſionē cuiꝰ n̄ ratō ī illo pͥmo ⁊ vno ſemin fuerit. gͦ cū ex vno grano ſemīant̉ oīa grana. ⁊ ī eo ꝯtine atur oīm granoꝝ v̓tꝰ. videt̉ ſil̓r ꝙ ex vno corꝑe ꝓpagar poſſit vel ꝓpagatū ſit om̄e corpꝰ hūanū ſemīalit̓. ¶ Con tra ſi ī illo corꝑe fuit tota humana natura. gͦ aut ẜm fo mā. aut ẜm materiā aut ẜm vtrūqꝫ. Non ẜm materiā nō erāt ī illo corꝑe tot athomi quot ex eo ſemīata ſūt. pora. neqꝫ ẜm formā. qꝛ cū veritas hūane nature q̄ fui in adā ſit trāſfuſio ad poſteros. formaꝝ autē nō eſt trāſ fuſio ſine trāſfuſiōe materie. Uidet̉ ꝙ nō fuerit in eo na tura hūana ẜm formā: cū nō poſſit materia ad tot corꝑ formāda diuidi qͦt ſūt ex eo ꝓpagata. ¶ Pret̓ea. cū veri tas illa vere ſit trāſfuſa ad poſteros. trāſfuſio aūt illa ꝑ diuiſionē facta ē. forma aūt ſimplex ē ⁊ indiuiſibil̓. nō fuit ī illo nat̉a hūana ẜm formā. ¶ Pret̓ea vt habet̉ in alia ph̓ia. ſemē ē ex ſuꝑfluo vltīe digeſtiōis ſiue nutri mēti. dicit eī Areſto. li. d̓ aīalibꝰ. ꝙ ſperma ē ſuꝑfluitas vltimi cibi. qd̓ aūt ē tale nō ē de veritate ſub̓e generātis. ata d̓ pͥmo hoīe. nō erat de veritate ſub̓e il liꝰ. ¶ Itē cū illud qd̓ ē hoīs debeat ī ip̄o reſurge̓. ſi oīm hoīm cō a fuerūt ī adā. gͦ ī ip̄o reſurrectura ſūt. ¶ Itē pars nō ē idē ꝑ eēntiā cū ſuo toto. gͦ ſiqd̓ in adā fuit ẜm carnē. ꝓpagatū ē lege nature. ⁊ ꝑ deciſionē ꝑtiū a toto nō remaſit in ip̄o adā tota veritas. ſaltē poſt deciſionē. nec inſuꝑ eadē ē hūana natura ī nobis ⁊ ī adā. ¶ Item oīs diuiſio alicuiꝰ ꝑtis naturalit̓ vnite cū toto in re ha bente ſenſuꝫ fit cū dolore ⁊ triſticia: ſꝫ deciſio ſpermatis fit ꝑ diuiſionē alicuiꝰ ab aliqͦ in re habēte ſenſuꝫ ſine do lore. gͦ non fit ꝑ diuiſionē alicꝰ ꝑtis vnite naturalit̓ alij. ¶ Itē differēt ē ī appetitu ⁊ pt̄ate rōnalis. ⁊ ſimpl̓r na turalis. qꝛ appetitꝰ ⁊ pt̄as rōnalis ē ad oppoſita: natura lis ſimpl̓r ad vnū. igit̉ cū appetitꝰ nature ſit ad hͦ ꝙ vnia tur illud qd̓ ē ꝑs mēbri cū ſuo toto. eiꝰ appetitꝰ n̄ erit ad diuiſionē eiuſdē. gͦ nūqͣ appetit aliqd̓ diuidi a mēbro qꝛ eſt de ſubſtātia illiꝰ. igit̉ deciſio ſemīs ē ꝑ diuiſionē ali cuiꝰ qd̓ nō ē de mēbro aliqͦ. ¶3 cū totū tripl̓r dica tur in. v. pͥme ph̓ie. Uno mō ꝙ ꝑfectū. Alio mō ẜm ralit̓ ꝑtes in eo ꝙ ꝙ dicit̉ totuꝫ aliqd̓ vnū ꝯt vniunt̉ ī aliqua ī vna ſic dicit̉ totū vniue

Queſtio .lxxxiij.
nō cōtēta in forma vna. Tercō mō dī̄ ſale vniēs que totū aliqd̓ vnū ꝯti plures ꝑtes q̄ exiſtētes ī tota po ātitate. vel ẜm naturā vel ẜm ar tentia vniūt̉ in ī in quātitate. rn̄dēs ꝑti ī quā tificiū. ⁊ hoc mn icit̉ rat tota natura in adā ꝗ ꝑfectꝰ erat titate. Primo m hō ex aīa ⁊ cori ⁊ſcd̓o mō. erat em̄ ī eo tota hūana natura inqͣtuꝫ hͦ ꝙ dico hūana natura q̄daꝫ forma erat totū eſſe ꝯtinēs ẜm illud Boecij. Spēs ē totū eē indiui duoꝝ. que ꝗdeꝫ ꝑticipata ē ab oībꝰ hoībꝰ ⁊ in qͣ oēs vni ti ſunt ẜm ꝙ dic porphiriꝰ. dicit em̄ ꝑticipatōe ſpēi plu res hoīes vnꝰ. Tercō mō ſolū in potētia ⁊ nō in actu ꝑ naturā diſtinctā. erat oīm corpoꝝ materia in corꝑe ade Triplicit̓ igit̉ dicit̉ tota hūana natura fuiſſe ī adā. ⁊ qꝛ natura hūana ꝑfecte erat ī eo. ⁊ qꝛ ſpēs hūana qn̄qꝫ ī eo ſolo ſaluata erat. q̄ poſtea ē ab alijs ꝑticipata ⁊ etiaꝫ qꝛ aliqd̓ in ip̄o erat qd̓ ꝑ ꝓpagatōeꝫ ē de ꝯſtitutōe corpoꝝ oīm hoīm. Cū gͦ q̄rit̉ quō tota hūana natura fuit ī adā ſcꝫ ẜm materiā aūt ẜm formā: dicēduꝫ ꝙ ẜm materiā. qꝛ materia oīm corpoꝝ ſiue materiale. qd̓ ē de ꝯſtitutōe om niū corpoꝝ hūanoꝝ: erat in corꝑe ade. ¶ Et ad maiorē huiꝰ noticiā ſciēdū. ꝙ in corꝑe ade erat quātitas molis cū ratōe ſemīali. ratōe quātitatis illiꝰ molis poterat ex tendi ⁊ diffundi ẜm extēſionē corꝑis qͣſi īproportōnalit̓ maioris. ſic̄ gutta vini effuſa ī magno vaſe aqͣ. materia illiꝰ diffundit ſe ꝑ totū vas illud. īmo vt ponunt noti in ph̓ia alia. aliqd̓ ꝑue quātitatis poſſibile ē ad diffuſio nem qͣſi infinita ratōe quātitatis ſue materie. ſic̄ quātū ratōe qͣ quātū eſt: diuiſibile ē ī infinitū. ratōe gͦ quātita tis molis ſiue materialis corꝑis ad ꝑtes ip̄iꝰ deciſe ī ge neratōe. quātacūqꝫ eis facta fuerit addito ꝑ ſuſceptōeꝫ alimēti. diffundebat ſe ẜm extēſionē quātitatis addite. ¶ Pret̓ea. ratō femīalis ī illo v̓tutē habuit actiuā qͣ po terat ſe multiplicare ī materia ſuſceptibili. ſic̄ pōt v̓tus lucis ⁊ ignis ⁊ ꝯſimilia. qꝛ gͦ portō deciſa a corꝑe illo ra tione quātitatis materialis poterat ſe extēde̓ ẜm extēſio nem corꝑis cuiuſcūqꝫ quātitatis addite. v̓tꝰ at̄ multipli care ſe ī materiali addito: ſufficiebat ad oīa corꝑa gene ris hūani ſemīanda. ¶ Ad p̄dictoꝝ euidētiā pōt ſuade ri ſic. ꝯſtat ꝙ corpꝰ ꝑuū ſiue humor modicꝰ pōt ita cōmi ſceri magno. ꝙ nulla ē ptꝰ ꝯmixtionē diſtinctō. vt qn̄ eſt ꝯmixtio vſqꝫ ad homogeneū. facta tali ꝯmixtōe nihil fit de magno illo corꝑe. qd̓ nō ſit de ꝑuo eidē ꝯmixto. ſil̓r ī telligat̉ illd̓ mixtu ꝯmiſceri maiori. ⁊ ſic ꝓcedēdo intelli gat̉ ꝙ res ꝑue quātitatis. ſic poſſit ꝯmiſceri ⁊ vniri ma iori rei. vt nihil de maxīa re fiat qd̓ nō poſſit ratōnabi lit̓ dici factū de illo ꝑuo. ſic igit̉ intelligēdo ſatis ratōna bile videri pōt etiā ẜm oꝑatōeꝫ nature. oēs hoīes mate rialit̓ fuiſſe in adā ⁊ de adā. ꝙͣuis modicuꝫ ex ip̄o fuerit deciſuꝫ. Et ſi obijcit̉ ꝙ res ꝑue quātitatis nō poſſit extē di a deo. Dicēduꝫ ꝙ hͦ nō impedit̉. cū om̄e corpꝰ ꝙͣtuꝫ eſt de natura quātitatis ſit diuiſibile ī infinitū. ⁊ hͦ dicunt phiſici ⁊ approbat Aug. ij. ſuꝑ gen̄. ad litt. ita dicēs. ph̓i aūt ſubtili ratōe ꝑſuadūt nullū eē quātūlibꝫ exiguū cor puſculuꝫ. in qͦ diuiſio finiat̉. ac ꝑ hͦ ſi pōt aqua ad tātas guttaꝝ minutias ꝑuenire. vt ſuꝑ iſtū aerē vaporalit̓ fe rat̉. ꝗ natura leuior ē aquis: cur nō poſſit ⁊ ſuꝑ illud le uiꝰ celū minutōribꝰ guttis ⁊ leuioribꝰ īmanare vapori bus. Pret̓ea quō habe̓t illud v̓bū aug. veritatem ꝙ xp̄c fuit ī adaꝫ ẜm corpulētaꝫ ſubſtātiā: niſi aliqd̓ deſcēdiſſet de corꝑe ade vſqꝫ ad xp̄m. Itē yſa. xj. Egrediet̉ virga de radice ieſſe. ergo in chriſto fuit aliquid de radice ieſſe. Roma.j. factus eſt ex ſemine dauid ẜm carnem. ergo in xp̄o fuit aliqd̓ de carne dauid. Hebre. ij. ſemē abrahe ap prehēdit. ¶ Cū gͦ obijcit̉ ꝙ nō erāt ī illo corꝑe tot atho mi. Gicēduꝫ ꝙ etſi nō erāt tot athomi exiſtētes ī actu ⁊ ẜm ſpēm ſiue ẜm formā: erāt tn̄ tot exiſtētes ī potētia ⁊ ẜm materiā. qꝛ mat̓iale decidēdū de corꝑe illo rōe quāti tatis illiꝰ. fuit potētia qͣi ad īfinitā extēſionē ⁊ diuiſiōeꝫ ¶ Ad aliud dicēdū ꝙ ſemē dicit̉ eē de ſuꝑfluo nutrimen ti. nō qꝛ ī embrione ſit alia ſubſtātia ꝙͣ de illo ſuꝑfluo: ſꝫ
qꝛ ꝑs maior ī quā tate ē de illo. ẜm ꝙ ſolet qn̄qꝫ totū a ꝑte maiori denoīari. Due eī circa hͦ ſūt opīones. Una q̄ ponit prolē ſemīari ⁊ ꝓpagari de vera ſub̓a pr̄is. Alia d̓ ſuꝑfluo nutrimēti. Prima at̄ habꝫ reſpectu ad quātita tem v̓tutis. Scd̓a ad quātitatē molis. aliqd̓ eī ī genera tione decīdit̉ de vera ſub̓a pr̄is. ꝙ licet forte minoris ſit quātitatis illa ꝑte q̄ ē de ſuꝑfluo nutrimēti: eſt tn̄ maio ris v̓tutis ⁊ plus ꝯferēs ſubſtātie fetꝰ ſiue ꝓlis genite ꝓ pter qd̓ videt̉ ꝙ mediū ſit tenēdū. ⁊ ponēdū ſit proleꝫ de vtraqꝫ ſubſtātia ſemīari. ¶ Ad aliud dicēdū ꝙ natura īe erat duplex. vna q̄ erat ſimpl̓r ip̄iꝰ vt erat ī in pͥmo diuiduū: alia q̄ erat illiꝰ vt erat pͥncipiū alioꝝ. hec autē nat̉a duplex rn̄det duplici appetitui. qͦꝝ vnꝰ erat reſpe ctu ſalutis ī ſe. aliꝰ reſpectu ſalutis ī alio. ⁊ duplici v̓tu ti ſcꝫ nutritiue qͣ intēdit̉ ſalꝰ ſiue ꝯſeruatō rei ī ſe. ⁊ gene ratiue qͣ intēdit̉ ꝯſeruatō rei ī alio. Un̄ Eccͣi. xxx. mor tuꝰ ē pr̄ eiꝰ ⁊ qͣſi nō ē mortuꝰ. ſimilē em̄ reliꝗt poſt ſe. Un̄ filiꝰ dicit̉ qꝛ fit vt ille qui genuit. huic duplici nature du plex rn̄det veritas. vna q̄ reſpicit eē indiuidui abſolute alia q̄ reſpicit eē inꝙͣtuꝫ ē p̄ncipiū alioꝝ. hec ē vna ver tas nature q̄ reſpicit eē adam ī ſe. alia q̄ reſpicit eē ill vt ē ad ꝓducēdū alios in eſſe. veritas gͦ nature q̄ erat in adā reſpectu ſui. reſurget in ip̄o adā: ſed q̄ erat in ip̄o re ſpectu ſpēi. reſurget ī alio. ⁊ ē ſil̓e. dicimꝰ eī petꝝ verum hoīeꝫ. qꝛ ꝑticipat naturā ſpēi. ⁊ qꝛ habꝫ collectōeꝫ ꝓprie tatū quas ī alio ē impoſſibile reꝑire. ratōe pͥmi nō diſtī guit̉ ab alijs hoībꝰ ſꝫ ratōne ſecūdi. Sil̓r veritas hūane nature ī adā ꝓut reſpicit naturā ſpēi. nō appropriat̉ ade ⁊ ideo in ip̄o nō reſurget. ſꝫ ꝓut ꝯſiderat̉ inꝙͣtuꝫ ē ꝓprie tas rei nature. ip̄m diſtīguit ⁊ ī ip̄o reſurgēt. ¶ Ad aliꝰ dicēdū ẜm ꝙ totū ſumit̉ pͥmo mō. i. dicit̉ ꝑfectū. ſic poſt ꝓpagatōeꝫ factā ꝑ deciſionē portōis carnis ade. reman ſit ī ip̄o tota veritas hūane nature. Sil̓r ẜm ꝙ totū ſu mit̉ ſcd̓o mō. licꝫ em̄ ſpēs hūana anteꝙͣ de ea fieret aliqͣ ꝓpagatō ī eo ſolo ſaluata eſſet. poſt aūt in eo ⁊ ī alijs: ni hilominꝰ ī eo poſt ꝓpagatōeꝫ erat ꝑfectō ꝙͣtuꝫ ad ſuā eſ ſentiā ſic̄ ⁊ ante. nō em̄ eo ꝙ ī pluribꝰ exiſtit minꝰ ꝑfecte exiſtit ī ſingulis. ꝙͣtuꝫ aūt ad eē qd̓ attēdit̉ ī actu ꝯtinē di ⁊ dicēdi: nō erit tota poſt ſic̄ ⁊ ante. qꝛ cū ante ꝯtīebat actu ſolūmodo indiuiduū pͥmi hoīs. ⁊ de eo ſolo actu di cebat̉. poſt cōtinebat plures ⁊ de pluribꝰ dicebat̉. ẜm. totū dicit̉ tercō mō. ſic nō remāſit ī ip̄o tota veritas hi mane nature vno mō. qꝛ cū veritas hūane nature ī adaꝫ nō tm̄ determīata erat circa eē ip̄iꝰ ade ꝓut erat ꝑſona iſta. ſꝫ ꝓut erat pͥncipiū alioꝝ. vn̄ reſpectuꝫ habebat ad ſpēꝫ ſaluādā ꝑ ꝓpagatōꝫ alioꝝ d̓ ſua ſb̓a. cū vniuſcuiuſ qꝫ ſub̓a ⁊ v̓tꝰ ſua mēſurat̉ periodo. ſubtracta aliqͣ ꝓpor tione ſubſtātie ſue in generatōne. ſimiliter ⁊ v̓tutis nō habebat ſubſtātiaꝫ ⁊ virtutē in illa totalitate qua priꝰ. ſcꝫ ẜm ꝙ erat principiuꝫ alioꝝ: licet haberet ẜm ꝙ erat hoc indiuiduū vel ꝑſona. Sic ergo ꝙͣtum ad primū mo dum ſumēdi totum. tota humana natura fuit in ip̄o pꝰ ꝓpagatōeꝫ factā de eo ⁊ ab eo ſicut ante ꝙͣtum ad ſecū dum. vno mō ſimilit̓ alio mō nō. ſimilit̓ ꝙͣtum ad terci um. Qd̓ aūt infert̉ ꝙ nō erat in nobis eadē natura hūa na que in eo. Dicēdū ꝙ eadē fuit ꝙͣtuꝫ ad veritatē hūa ne nature. licet nō ꝙͣtuꝫ ad tōtalitatē ſiue multiplicita tem veritatis. in nobis em̄ ē veritas hūane nature ꝙͣtuꝫ ad eſſe indiuidui. nō ꝙͣtuꝫ ad eē pͥncipij generalis ſcꝫ ſi cut fuit ī eo. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉ dicēdū. ꝙ qn̄qꝫ fit di uiſio vniti naturalit̓ ⁊ iuxta appetitū nature. ⁊ illa nō ī fert triſticiā ſꝫ delectatōeꝫ inꝙͣtuꝫ hmōi. qn̄qꝫ ꝯtra appe titū nature ⁊ ꝑ violētiā factā nature. ⁊ illa infert triſtici am. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ appetitꝰ nature ē ad vnum ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ē ꝯſiderare naturā in hoīe duplicit̓. Uel vt appetitꝰ nature ē ſaluare ſe inꝙͣtuꝫ pōt in hͦ indiuiduo ⁊ ſic eiꝰ appetitꝰ ē viue̓ ⁊ inꝙͣtuꝫ hmōi exercet oꝑa nutri tiue augmētatiue. Uel vt appetitꝰ eiꝰ ē ſaluare ſe in ſimi li ſpecie. cū nō pōt ī eodē. ⁊ ſic eiꝰ appetitꝰ ē diuide̓. ⁊ inqͣ tum hmōi exercet oꝑa generatiue.

Articulus ſecundus Uerit̉ ꝯſequēter de mō ꝓpagatōis. ſcꝫ vtrum pagatō hūani generis ab adā ſit ꝑ multipli catōeꝫ ſub̓e decile ab eodē in generatōe. ſicut poīt mgr̄. ij. li. ſen. xxx. di. dicēs. Om̄e qd̓ ī hūanis corꝑ bus naturalit̓ ē. Deſcēditqꝫ a pͥmo parēte lege ꝓpagatō nis. ⁊ in ſe auctū ⁊ multiplicatū ē. nulla exteriori ſub̓a ī idē trāſeūte. ⁊ ip̄m ī futuro reſurget. fomētū ꝗdeꝫ habet a cibis ſꝫ nō ꝯuertūt̉ cibi in hūana ſub̓aꝫ. que ſcꝫ ꝑ ꝓpa gatōeꝫ deſcēdit ab adā. Ex qͦ v̓bo videt̉ ꝙ illud ſoluꝫ ſit de veritate ſub̓e poſterioꝝ qd̓ ꝓpagatū ē a pͥmis parētibꝰ ¶ Itē ad idē Beda ſuꝑ illud. vij. marci nihil ē extra ho minē introiēs in eū qd̓ poſſet eū coinꝗnare ⁊cͣ. qꝛ ad pri mū tactū liquidior cibꝰ ⁊ potꝰ ꝑ mēbra diffundit̉. ꝙͣuis tenuiſſimꝰ humor ⁊ liquens eſca cū iuuenis ⁊ artubꝰ cō cta fuerit ⁊ digeſta. ꝑ occultos meatos qͦs greci pͥoros vocāt ad īferiora dilabit̉ ⁊ ī ſeceſſuꝫ vadit. gͦ oīno qd̓ in trat os exit. nec cedit ī naturā eiꝰ qd̓ alit̓. ¶ Itē aug. xxij de ciui. dei. c. xx. q̄rit. Si aliꝗs nutriat̉ carnibꝰ hūanis in qͦ debēt carnes iſte reſurge̓. ⁊ dicit rn̄dendo. reddit̉ ca ro illa homī in qͦ eē caro hūana pͥmitꝰ cepit. ab illo ꝗp altero tanꝙͣ mutuo ſūpta deputāda ē. ex hͦ ptꝫ ꝙ nō cō uertit̉ alimētū in veritatē nature alēdi. ¶ Itē aug. eodē determīat de ꝑuulis q̄ reſurgēt ī ꝑfectōe corꝑali. Unde dicit. xiiij. c. ip̄a mēbra oīa iā ſūt latēter ī ſemīe cū etiam natis nōnulla adhuc deſint. ſic̄ dentes. ⁊ ſiqd̓ eiuſmodi ẜm hāc ratōeꝫ ꝓfecto ī reſurrectōe corꝑis detrimēta nō timemꝰ ⁊cͣ. igit̉ videt̉ ꝙ ī ſemīe lateāt oīa mēbra ꝙͣtū ad ꝑfectōeꝫ corꝑalē. ⁊ ita nihil de nutrimēto eſt de veritate nature. ¶ Itē in li. de aīalibꝰ habet̉. ꝙ ſemē qd̓ ē mate ria generatōis. aſſimilat̉ filio egrediēti d̓ domo pr̄is ſui qd̓ ſic exponit̉. ſic̄ filiꝰ egrediēs defert ſecū ꝑtē ſub̓e ſue ⁊ eā negociādo multiplicat: ſic ſemē ꝑtē ſub̓e ꝓlis augmē tādo defert ſecū. ¶ Itē aug. xxij. d̓ ciui. dei. c. xiiij. ī ratōe ſcuir qꝫ materie indita corꝑali. iā quodāmō vt ita dicā limitatū videt̉ eē qd̓ nō dū ē. īmo qd̓ latet. ſꝫ acceſ ſu tꝑis erit vl̓ potiꝰ apparebit. in hac gͦ infans iā breuis aut lōgꝰ ē ꝗ breuis lōgꝰ ve futurꝰ ē. ex hͦ ptꝫ ꝙ tota quāti tas hoīs ē in portōne illa q̄ decindit̉ a parētibꝰ. ⁊ quāti tas ī qͣ reſurgēt. vn̄ ſubiūgit̉ ibidē ẜm hāc ratōeꝫ ꝓfecto in reſurrectōe corꝑis detrimēta n̄ timemꝰ. igit̉ vt videt̉ nihil reſurget niſi qd̓ ē ī ſemīe. ¶ Itē eodē li. ⁊ e. c. crea tori reꝝ ꝗ creauit cūcta de nihilo quō de eē poſſet vn̄ ad deret qd̓ addēdū fore mirꝰ artifex noſſet. Ex hac auctori tate arguit aug. ibidē. c. xiiij. ꝙ cū tota gigātis magnitu dinis moles ſit ī rōne modica. poſſibile ē reſurge̓ eū qui breuis ē cū morit̉ ī magna mole ⁊ ſine additamēto extrī ſeco. vt videt̉. cū dn̄s tantā ibi veritatē ī illa ratōe crea uerit. gͦ a ſil̓i ī ꝓpoſito. ¶ Cōtra oēs fuimꝰ ī adā ſemīali ter ẜm Anſel. ſꝫ licꝫ ī grano vno ſit v̓tꝰ ſemīalis ad gͣnuꝫ ꝓducēduꝫ in eē. nō tn̄ illud in eē ꝓducit. nō ſubintrāte humiditate extrīſeca. qd̓ ſic det̓mīant habētes noticiaꝫ hmōi. dicūt eī ꝙ granū t̓re mādatū ſi fuerit nimis cali dū adurit̉. ſi nimis frigidū mortificat̉. ſi nimis ſiccū are ſcit. ſi nimis hūidū putreſcit. Sil̓r eſt ſi t̓ra in qͣ ſemīat̉ eādeꝫ putit̉ intēperie corrūpit̉ granū. ſi v̓o ꝯueniāt ī tꝑe granū ⁊ t̓ra vis humoroſitate relaxat̉. caliditas aūt in ip̄o elemētaris dico. inueniēs ſub̓aꝫ grani relaxatā. agit qd̓ ſuū ē. diſſoluit ip̄m ⁊ diſſoluēdo hūiditatē multipli cat. hūiditas aūt replet ſub̓am grani donec repleto gno fiet ruptura ⁊ ptꝰ ſit trāſſubſtātiatō alicꝰ ꝑtis egredien tis ī radicis eēntiā q̄ t̓re infigit̉ ⁊ mediāte ip̄a attrahit nutrimētū. qd̓ trāſit ī ſub̓aꝫ gr̄ani. Sil̓r ē de ſemīe qd̓ de iectū ē ī moneta ꝯceptōis. ſic ptꝫ intuēti ī medicina. vbi det̓mīat̉ quō fit relaxatō humoroſe ſub̓e ⁊ attractō nu trimēti. ⁊ multiplicatō ⁊ augmentū ꝑ nutrimēti ſubin greſſuꝫ. nō gͦ in ꝓpagatōne a pͥmo hoīe ē hoīm ꝓductō eſſe ꝯpletū ꝑ multiplicatōeꝫ eiꝰ qd̓ deciſuꝫ ē ab adā. ſe per additōeꝫ facta ex ſubingreſſu alimēti. ¶ Iteꝫ opus
multiplicatōis ē a ſolo deo. eſt eī creatō q̄daꝫ vt ſupͣ ta ctum ē. ¶ Itē hugo. ſane ſex ſūt oꝑa ꝗbꝰ oīa q̄ fiūt ad ef fectū ꝓducimꝰ. Primū opꝰ ē de nihilo aliqd̓ face̓. Scd̓m opus ē de aliqͦ aliqua face̓ ẜm ſub̓aꝫ ⁊ quātitatē ī maiꝰ Terciū opꝰ eſt de aliquibꝰ aliqd̓ face̓ ẜm ſub̓aꝫ ⁊ quāti tatē in minꝰ. Quartū opꝰ ē de aliquo aliqͣ face. nō tamī ẜm ſubſtātiā ⁊ quātitatē in maiꝰ. Quintū opꝰ eſt de ali quibꝰ aliquid face̓ nō tn̄ ẜm ſubſtātiā ⁊ quātitatē ī mi nus. Sextū opꝰ eſt de aliqͦ nihil face̓. Ex his ſex oꝑibus quatuor ſoli deo poſſibilia ſūt. duo reliqua tm̄ creature poſſibilitati ꝯueniūt. de nihilo em̄ aliqd̓ face̓ ⁊ d̓ aliquo aliqua in maiꝰ. Et de aliquibꝰ aliqd̓ in minꝰ. ſiue d̓ ali quo nihil. ſolꝰ deus pōt. Buo reliqua.i. de aliqͦ aliqua n̄ in maiꝰ. ſicut cū totū in ꝑtes diuidit̉. vel de aliquibꝰ ali quid nō in minꝰ. quēadmodū cū ꝑtes in toto vniūt̉. cre atura face̓ pōt. face̓ autē de aliquo aliqd̓ ẜm quātitatē ⁊ ſubſtātiā in maiꝰ. ē opꝰ multiplicatōis ſicut habet̉ ab eo dem. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē Anſel. triplex ē curſus reꝝ in eē volūta rius. naturalis. ⁊ mirabilis. ꝓpagatō gͦ hoīm a pͥmo ho mine. aut ē ẜm curſuꝫ volūtariū. aut ⁊cͣ. Nō ẜm volūta rium: nō em̄ ē generatō vel ꝓductō homīs ad ſtatū ꝯple tum ẜm actū volūtatis. Neqꝫ ẜm mirabilē: nō em̄ ſunt oꝑa mirabilia generatō ⁊ ꝓductō homīs in eē ꝯpletum ẜm curſuꝫ nature. Nec ẜm naturalē. qꝛ actio nature eſt finita. Sed ſi fieret hmōi multiplicatio ꝑ naturā. natu ra poſſet ī actōeꝫ infinitā. qꝛ nō reꝑiret vbi ſtaret. ⁊ ſꝑ ī ueniret naturā ꝯueniēteꝫ ſue actōni. qꝛ qua ratōe ex illa materia ꝑua ſucceſſiue ſiue ꝯſequēt̉ poſſent multiplica ri qͣſi hoīes infiniti ꝑ natura: eadē ratōe poſſent alij tot multiplicari ex eadē. ⁊ ita ī infinitū. ¶ Si aūt dicēt̉ ſic̄ ſupͣ tactū ē. ꝙ ratōe quātitatis materie diuiſibilis ⁊ extē ſibilis ē in infinitū. Cōtra habet̉ a ph̓o. oīm ꝯſtātiū na tura res ē ⁊ rō magnitudīs ⁊ augmēti. ſic gͦ eſt ſtatꝰ ī re bus nature ⁊ res in augmētando: ſimilit̓ eſt vt videt̉ in diminuēdo. gͦ nō eſt poſſibile hmōi extēſionē vel diuiſi nem eſſe ꝑ naturā. ¶ Rn̄ſio circa queſtionē ꝓpoſitā di uerſi diuerſa ſentiūt. quoꝝ ꝓpter diffinitateꝫ queſtionis expedit manifeſtatō. Sūt igit̉ quidā ꝯſentiētes determ natōni magiſtri ſenten. quidā dicūt ꝯtrariū. Ponūt et quidā cū magiſtro. ꝙ trāſmiſit adā modicū quid de ſua ſub̓a ī corꝑa filioꝝ qn̄ eos ꝓcreauit.i. aliqd̓ modicū de maſſa ſubſtātie eius diuiſuꝫ eſt. ⁊ inde formatū corpus filij. ſuiqꝫ multiplicatōe ſine rei extrinſece adiectōne au ctum ē. Ad oſtendēduꝫ aūt ꝙ qn̄qꝫ fit augmētuꝫ rei per multiplicatōeꝫ hmōi. dicūt ꝙ materia que ē ī mīmo ae re. hoc mō eſt ſufficiēs vt ex ea fiat qͣſi infinitū: nō quidē alteriꝰ ſpeciei vt ignis vel terre. ſꝫ etiā eiuſdeꝫ vt aeris. ⁊ eadē ratōe cū ſeme deciſum de adā habuit in ſe quatuor elemēta. in mīmo terre qd̓ fuit in ſemīe illo. fuit materia ſufficiēs quaſi ad infinitā terraꝫ. ⁊ in mīmo aque quaſi ad infinitā aquā. ⁊ ſimilit̓ de aere ⁊ igne. ⁊ ita in illo mi nimo ſemīe erat materia ſufficiēs quaſi ad infinitos ho mines. nō dico materia nuda. ſed materia cū ratōnibꝰ ſemīalibꝰ. materia em̄ vt dicunt que eſt ſub modico aere eſt poſſibilis ad tantā extēſionem quāte eſt totꝰ aer. īmo ꝙ tantꝰ aer inde fieri poſſet. quantꝰ eſt totꝰ aer vniuerſi Cum gͦ ſit triplex natura ī nobis infima vt terrena me dia vt dyaphana. ſup̄ma vt celeſtis: fieri pōt multiplica tio ſic. Ex natura em̄ media quā habꝫ materia ex aqua ⁊ aere. habꝫ vt rarefiat. ⁊ ſic fiat maior ꝑ rarefactōnem Ex natura lucis quā habꝫ materia cū corporibꝰ celeſti bus. ꝯmunē habet vt maxime diffundat ſe ſine ſui dimi nutōne. vt patet in lumine candele. quod ꝑſui multipli catōeꝫ creſcit ⁊ diffundit ſe in alias candelas ſine ſui di minutōne. Volētes ergo opinionē magiſtri ſuſtinere de hmōi multiplicatōne. dicūt ꝙ ex potētia ⁊ ex ſufficiētia materie ⁊ ex ratōnibus ſeminalibꝰ que erant in ip̄a ma teria ẜm ꝙ dicit augu. de vera reli. ꝙ de vno grano ſunt ſegētes ſegetum vel ſilue ſiluarū ⁊cͣ. vt ſupra. que quidē habent naturaꝫ diſtende̓. quatenꝰ eis inditum eſt a cre

Queſtio .lxxxiij.
atore. Et ex ꝯgruētia rarefactōis que fit ẜm ꝓprietates qualitatū elementoꝝ medioꝝ cuiuſmōi ſūt aer ⁊ aqua ⁊ ex ꝓprietate lucis diffudētis ſe. que ꝗdē eſt in corꝑe hu nō ſic̄ natura qͣlitates ꝯtrarias elementoꝝ ꝯcilias. cꝰ nūc actꝰ occulti ſunt. erat potētia in illa materia diffun dēdi ⁊ ml̓tiplicādi ſe ſine quāti extrinſeci additōe. ſicut dicit mgr̄ in ſnīs. ⁊ ponūt exemplū in puncto ꝗ ē ꝯtermi nalis infinitaꝝ lineaꝝ. a quo ſi auferat̉ vna linea. habꝫ eundēpunctū ſeꝑata ꝓ termino quē priꝰ habebat. nec eſt ille punctꝰ nūc auctꝰ. licꝫ obtineat duo loca pūctalia. et priꝰ nō niſi vnicū ſed ē ml̓tiplicatꝰ. Sil̓r in ꝓpoſito. ſic̄ mͣ nō eſt hic noui pūcti creatō ſed pͥoris ml̓tiplicatio: ſic nō eſt hic noue materie creatō. ſed pͥoris ml̓tiplicatō ¶ Huic aūt opinioni aſſentiētes vlteriꝰ explanādo dice re pn̄t. ꝙ cum in hoīe ſit caro ẜ m ſpēm. caro ẜm materi am ⁊ ſil̓r de alijs ꝑtibꝰ. qꝛ in ſingl̓is ⁊ ſimiliū ꝑtiū ⁊ diſ ſimiliū eſt quedā ꝑs ẜm ſpem̄. quedā ẜm materiā ꝙͣtum ad illud qd̓ in hoīe dr̄ eē ẜm ſpēm eſt deſcenſꝰ ẜm ꝓpaga tōꝫ a pͥmo hoīe. ꝙͣtū ad illud qd̓ eſt in hoīe ẜm ſpem ē au gmētatō ꝑ ml̓tiplicatōꝫ. ꝙͣtū ad aliud ꝑ receptōꝫ alimē ti. ⁊ pt̄ dici ꝙ in hoīe eſt natura hn̄s potētiam multipli candi ſe a natura elementari. ⁊ virtute lucis coexiſtētis in tali armonia. Et videt̉ poſſe ꝑſuaderi ad hoc ꝑ hoc. ꝙ ſi mīmū ignis ꝯuertat̉ in aquā vel aerē vl̓ terrā. materia que fuit prius ſub ſpecie ignis. iam eſt ſub ſpecie elemē ti. quod eſſe non poteſt niſi iux tā congruentiam forme fiat multiplicatip materie. ¶ Preterea. materia ẜm ſe conſiderata eſt in termino ſimplicitatis. quod ſic eſt nō poteſt augmentari ꝑ rarefactionē nec augeri ꝑ appoſitōꝫ igit̉ nulla eſt eiꝰ augmentatō niſi ꝑ multiplicatōꝫ. ¶ Pre terea. vbicunqꝫ eſt forma cuiꝰ eſſe determinat̉ circa mate riam quantā. materia diuiſiōꝫ habet ⁊ extenſiōꝫ. hoc eī qꝛ ſi ꝯſideret̉ materia ſine om̄i forma ꝯſiderabit̉. ⁊ ſi ne omī extenſiōe ⁊ dimēſione ꝓut ꝯſiderat̉ cū forma cō ſiderat̉ in maiori quātitate iuxta exigentiā forme. natu ra aūt ignis ad ſalutē ſue ſpēi minꝰ reꝗrit de materia ꝙͣ natura aeris. ⁊ natura aeris ꝙͣ aque. ⁊ aque ꝙͣ tēre. In aīabꝰ aūt ⁊ āgelis ẜm danie. ⁊ alios. eſt ponere materiā que quidē materia nulliꝰ eſt dimenſionis. qꝛ extēſio ma terie quā locū occupat nō eſt a ſe. ſed a ſua forma eā extē dente ⁊ iō ſi tota materia vniuerſi poſſet eſſe ſine forma extēdēte eā vt ē forma in ſpiritibꝰ. nō occuparet locū ni ſi punctalē vt ſpūs. Unde videt̉ dicendū ꝙ materia mul tiplicabilis eſt naturaliter iuxta ꝯgruentiā forme cuiꝰ ē materia. ⁊ poteſtatē hꝰ multiplicatōis dicimꝰ eē in natu ra elemētari ⁊ v̓tute lucis. cū aūt augmētatō ꝑ additōꝫ ⁊ rarefactōꝫ data eſt infirme nature corꝑali ⁊ nobiliſſi me nature. quare nō eſt data virtꝰ augmētandi ꝑ ml̓tipli catōꝫ. Dicimꝰ gͦ ẜm hanc opinionē ꝙ ī ſemīe deciſo a pa rentibꝰ ad ꝓcreatōꝫ ꝓlis eſt duplex natura. quedā ē ad illud quod requirit̉ ad ꝑtes ẜm naturā. ⁊ illa habet vir tutē augmentatiuā ꝑ ſuſceptōꝫ nutrimēti. quedā ad illd̓ qd̓ requirit̉ ad ꝑtes ẜm ſpēm. ⁊ illa habet virtutē augm̄ tatiuā ꝑ multiplicatōꝫ. ꝙͣtum igit̉ ad illud qd̓ in nobis eſt ꝑtium. ẜm ſpēm deſcendimꝰ a primo hoīe ꝑ multipli catōꝫ ip̄ius nature. ꝙͣtū ad illud ꝙ eſt in nobis ẜm mate riā nequaꝙͣ. Si obijcit̉ ꝙ ſemē eſt ex ſuꝑfluo cibi vltimi ẜm ph̓m reſponderi pt̄ ſicut ſupra tactu eſt. vel pt̄ dici. ꝙ hoc intell it̉ ꝙͣtū ad illud de quo ſūt ꝑtes ẜm materi am nō ⁊ quo ſūt ẜm ſpēm. ¶ Ad illud qd̓ primo obijcit̉ in ꝯtrariū dici pt̄. ꝙ reuera ſicut ad ꝓpagatōꝫ grani ex gͣ nō reꝗͥrit̉ ſubintratō humoris vt tactū eſt. ſimiliter ī ꝓ agatōe generis hūani ex primo hoīe reqͥrit̉ ſubintratō ilimēti. vt fiat multiplicatio ⁊ augmētū partiū ẜm ma teria ꝑ nutrimēti ſubingreſſū ⁊ fomentum partium ẜm ſpeciē. vn̄ ꝓpter duo neceſſaria eſt attractō alimēti. ſcꝫ vt ſit materia ꝑtium ẜm materiā et fomentū ꝑtiū ẜm ſpēm que multiplicant̉ aūt ⁊ augmentant̉ ex portōe ſubſtātie generantis deciſe in generatione. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉. ſcꝫ ꝙ opus multiplicatōis eſt a ſolo deo. dicendum ꝙ hͦ intelligitur vbi res multiplicabilis nulla ſubſtantia con
iuncta vel ꝯmunicata aliquo modo multiplicat̉ vt erat ī multiplicatōe panū Math̓. xiiij. Similiter in formati on eue de coſta ade. Un̄ multiplicatō lucis que eſt ſb̓a ẜm aug. nulla em̄ ꝯiūcta ſubſtātia. nō poſſet eſſe niſi a ſo lo deo. vt ſi eēt vacuū circa corpꝰ ſolare. credo ꝙ lux ſol̓ nō poſſet ſe ml̓tiplicare ꝑ naͣturā nec poſſet fieri niſi a p̄ ma potētia. pt̄ aut lux multiplicare ſe ꝯiuncta illi ſb̓ſta tia apta ad ſuſceptōꝫ huiꝰ multiplicatōis. Sil̓r pt̄ dici in ꝓpoſito. niſi illi ꝑti que eſt de vera ſb̓a pr̄is. eſſet aliqͣ ſubſtātia ꝯiuncta. ſcꝫ ſubſtantia alimēti miniſtrātis fo mentū eidē ꝙ nō multiplicaret̉ nec poſſet etiā multipli cari niſi a ſolo deo ſic videt̉ poſſe dici de multiplicitati bꝰ hn̄tibꝰ eē ꝯpletū ꝑ aliquā formā determinata. de re at̄ ꝯpleta vt que caret forma ꝯplente vt de prima materia ī roc qua prīa. pt̄ dici pͥmo. ꝙ illa eſt ml̓tiplicabilis iuxta qd̓ requirit forma ꝑficiēs eandē. ⁊ hoc videt̉ ꝓbabiliter poſſe dici. a diſpoſitōe ordinatiſſima ſūme ſapīe. a pͥma eī potētia eſt creaturis p̄ditis v̓tute actiua data poteſtas multiplicādi ſe. ſiue formas ꝓprias in eoꝝ ſuſceptibilibꝰ vtꝫ de quibuſdā elemētis. ſil̓r exiſtēti in gradu extremo poſſibilitatis dari poſſibilitas apta ad ſuip̄ius multi plicatōeꝫ a forma ꝯpleta illiꝰ ſine natura alia. ⁊ hoc vi det̉ cōgruere ꝑfecto ⁊ ordinatiſſimo artifici oīa ordine ꝯgruētiſſimo ꝓducēti in eſſe ne a tāto artifice ſit alꝗd ꝓ ductū in eē vt forma naturali ꝑficiat̉ qd̓ nullo mō natu ra ꝑfici poſſit. qd̓ eēt ſi materia nat̉ali forma ꝑficiēda. inꝙͣtū eſt materia oīno ſimplex. ⁊ ita nulli forme nat̉al apta inqͣtū hmōi ꝑ naturā aliquā inferiorē multiplica ri nō poſſꝫ. ita vt aptaret̉ ad forme ꝯueniētis ſuſceptōeꝫ. Nec videt̉ diſſonū rōni. ꝙ carni pͥmi ꝑentis. q̄ ꝯdita fuit vt eēt pͥncipiū oīm ſui generis. ⁊ ita diuīe gereret imagi nis rōeꝫ. q̄ etiā in aliqͣ ſui ꝑte erat deificabilis.ſ. ꝑ gr̄aꝫ vnionis cū dei v̓tute nec nō etiā in multis ꝑtibꝰ ꝑ gl̓ific tōꝫ data eēt aliqͣ p̄rogatiua nat̉e ꝙͣtū ad ptāteꝫ multipli catōis. cū hoc datū ſit quibuſdā creaturis incōꝑabiliter mīoris dignitatis. ꝙͣtū ad formas earūdē. Un̄ ponētes materiā ſimpl̓r poſſe in eſſe naturalit̓ ml̓tiplicari. ſil̓r ⁊ illud qd̓ erat deciſū a pͥmo parēte nō videt̉ a rōne ſiue a ꝓbabilitate deuiare. nō hic aūt ſic ſe hr̄e aſſero ſed qͣdā ꝯgruētia ꝯijciēdo ne videar dicto a tātis doctoribꝰ obuia re. exqͦ n̄ inueīo ab aliqͦ doctoꝝ ſct̄oꝝ dici ꝯͣriū. ¶ Si obij cit̉ ꝯͣ hoc ꝑ verbū aug. ſuꝑ Gen̄. ad lit. x. ī fine. qd̓ videt̉ aſſerere ꝙ nullū corpꝰ auget̉ ꝑ ml̓tiplicatōꝫ. opponens ꝯͣ terculianū ꝗ pōebat aīaꝫ eē corpꝰ ⁊ cōt ineri ſe corꝑi ma iori ⁊ mīori ſine aliqua ſibi facta additōe. ⁊ hͦ explanat ponēs exemplū de maſſa metalli q̄ aliqn̄ dilatat̉ ꝑ tunſi onē ſine aliqͣ additōe ſibi facta. ꝯͣ illū dic̄ aug. qd̓ abſur diꝰ ꝙͣ putare maſſā cuiuſpiā metalli ex aliqͣ ꝑte creſcere poſſe dū tundit̉. niſi decreſcat ex altera. vel augeri latitu dinē niſi craſſitudine minuat̉. aut vllū eſſe corpus ma nente nature ſue entitate. qd̓ vndiqꝫ creſcat niſi rareſcat Ex vltimo v̓bo hic poſito videt̉. ꝙ abſurdū ſit pone̓ cor pus aliqd̓ manēte quantitate creſcere. niſi rareſcat. ex videt̉ ꝙ nūqͣ creſcit aliqd̓ corpꝰ ꝑ ſui ml̓tiplicatōꝫ. ¶ I qd̓ pt̄ dici ꝙ aug. loquitur ẜm modum ꝯmuneꝫ quo res creſcunt ſiue efficiuntur maiores. rei em̄ manentis ī ſua quantitate. id eſt cui nulla fit addito. nō eſt alius modꝰ creſcendi ẜm curſum ꝯmunem ꝙͣ ꝑ rarefactionem. vl̓ pr̄ fieri vis in hoc ꝙ dicit manēte ſua qͣntitate vt ſit ſenſus corpꝰ manēs ī ſua quātitate. ita ꝙ nō ſit augm̄tata ꝑ ad ditōꝫ quāti. neqꝫ per ml̓tiplicatōꝫ ꝙ nō creſcit niſi ꝑ ra r̄factōꝫ. qꝛ ill̓ tribꝰ mōis vt videt̉ ē corꝑm augm̄tatō. ſcꝫ aut ꝑ additōꝫ quāti aut ꝑ ml̓tiplicatōꝫ. aut ꝑ rarefactōꝫ ¶ Ad hͦ ꝙ ſeꝗt̉ pt̄ dici ꝙ opinio hugo fuit. ꝙ hec ml̓tipli catō a ſolo d̓o fuit ⁊ int̓ oꝑa mirabilia ꝯputāda. vn̄ dic̄ ꝙ quando ſimplex materia ſiue athamus ſimplex factꝰ eſt de nihilo aliquid factum ē. qn̄ v̓o idip̄m ſimplex cor pꝰ in ſemetip̄o ml̓tiplicat̉ ⁊ ī pl̓a excreſcit fit aliquid de aliquo in maius. quod licet mirabile videatur. maius tamen eſt d̓ nihilo aliqd̓ facere ꝙͣ de aliquo plus facere.

hoc mō oꝑandi de ſubſtātia coſte in ſe diuīa v̓tute in ſe abſqꝫ extrinſeco additamēto multiplicato. corpꝰ mulie ris factū eſt. ⁊ poſt ꝗbuſdā interpoſitis ſubiūgit̉. nō ita qꝫ coſte illiꝰ extrinſecus additū eſt aliqd̓. ſed ip̄a ī ſemet ip̄a diuīa v̓tute oꝑante ml̓tiplicata eſt quēadmodū po ſtea naturā humanā a pͥmis parētibꝰ in ſubſequēteꝫ ge neratōꝫ ſemīatā a modico ia intantū multiplicataꝫ ce nimus. vt ml̓ta hominum milia ex ea iā excreuiſſe vid amꝰ. ⁊ hoc totū ad ſcd̓m opꝰ ꝑtinet qn̄ de aliquo fiūt ali qua in maiꝰ. In hoc gͦ ꝯſentiūt illi quoꝝ p̄tacta eſt opi nio ⁊ hugo cū mgr̄o ſnīaꝝ ꝙ illud qd̓ ſeminatū ē a pri mis ꝑentibꝰ ad ſequētē generatōꝫ nō creſcit neqꝫ creui additiōe extrinſeca. ſed ſui in ſe multiplicatōe. ſed diffe rūt in poſitōe moī. qꝛ hugo ponit ꝙ iſta multiplicatio ē opus mirabile ⁊ ſola v̓tute diuina. Alij dicūt̉ ꝙ ē a na tura ⁊ d̓tute data nature. ⁊ forte poſſēt he opīones que diuerſe vident̉ ꝯcordari. ſi v̓ba hugo. retorquerent̉ ad ca ditōꝫ originalē corꝑis pͥmi hoīs. in qua p̄ter legē ꝯmi ne alijs corꝑibꝰ inditā. pt̄as multiplicatiua ſui q̄ ē pr̄as mirabilis fuit data eidē vt ex ꝯgruētiā p̄dicta p̄t ſu ¶ Ad illud qd̓ poſtea obijcit̉ dicēdū ꝙ hmōi ꝓpagato eſ ẜm curſū naturalē. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ oꝑato natu re finita eſt. dicendū ꝙ veꝝ eſt. Un̄ ⁊ ml̓tiplicato gene ris hūani ⁊ ꝓpagatō finita eſt. nec videt̉ incōueniēs ali ꝗd ſequi. poſito ꝙ actio eēt infinita ꝯcurrētibꝰ cais ſuꝑ rioribꝰ ⁊ inferioribꝰ in actōe illiꝰ. ſed qꝛ oꝑato nature ⁊ maxīe in ꝓpagatōe hūani generis eſt ꝓpter finē ſpāleꝫ.ſ. multiplicatōꝫ elemētoꝝ ꝙͣtū ad quendā pordinatū nūe rū in diuīa ſapīa. illo nuero adimpleto iuxta nutū pͥ cāe. ceſſabat efficatia actōis cauſaꝝ illaꝝ. ſicut em̄ ſcri bit̉ in li. fontis vite. cā ꝓpter qua oīa facta ſūt eſt volun tas inuenies om̄ia. qꝛ motus ꝑ quē fiūt oīa. alligatusē volūtati pͥmi. ſed volūtas agit ẜm placitū volētis. ergo oīs creatura ꝓ volūtate creatoris deficiet. nō habēs in rōne ſua etiā cam ꝑmanēdi. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉ dicen dū. ꝙ ſic̄ oīm ꝯſtantiū natura terminꝰ eſt magnitudinis ⁊ augmēti. ita oīm ꝯſtantiū natura terminꝰ eſt diminuti onis ⁊ de trimēti vniuoce loquēdo. qꝛ ſicut ē terminꝰ in actu magnitudīs hn̄tis forma ⁊ ſpēm. ita eſt terminus ī actu detrimēti ⁊ diminutōis hn̄tis formā ⁊ ſpem. forma em̄ hoīs nō ſalueret̉ in corꝑe cuiuſqꝫ neqꝫ forma ignis Un̄ res natural̓ quāta exiſtēs in quacūqꝫ differētia. no apta ad ſuſceptōꝫ cuiuſqꝫ forme. ſed quātitas materie li mitata eſt ẜm exigētiā forme. ⁊ hoc eſt qd̓ dicit ph̓us om niū ꝯſtātiū. Si v̓o ꝯſideret̉ res quata vt eſt quāta. nō te mīata ſub forma finita aliqͣ. nō eſt determinatꝰ ſtatꝰ eius ſiue limitatꝰ. neqꝫ a ꝑte magnitudīs ⁊ augmenti. neqꝫ a ꝑte diminutōis ⁊ detrimēti. ¶ Alij ſūt opinionis ꝯrīe ponentes illud modicū qd̓ deciſū erat a pͥmo parēte au gmētari exteriori ſb̓a ī illud trāſeūte. nō aūt fuiſſe auctū in ſe ⁊ ml̓tiplicatū. ꝗ̄ p̄n̄t rn̄dere ad obiecta ꝓ magiſtro. ¶ Ad pͥmū gͦ ꝓ illa ꝑte dici pt̄. ꝙ alimētū nō total̓r emit tit̉ ꝑ ſeceſſū. At em̄ hr̄ ab aug. de vera reli. aliꝗd de cibo ſiue de alimento feculētiſſimū reddit̉ terre ad aliqͣs for mas aſſumēdas. ⁊ feculētiſſimū illd̓ vocat ſtercora. Ali quid ꝑ totū corpꝰ exalat.ſ. ꝑ fumoſitates ⁊ ſudores aut totiꝰ aīalis latetis neruos accipit. ⁊ inchoat̉ in prolē. et vocat latentes neruos rōnes ⁊ diſtinctiōes q̄ neceſſarie ſūt ad hoc. ꝙ corpꝰ ꝑfectibile aīa rōnali ſit in ꝯuenienti armonia ⁊ organizatōe. que reqͥrit̉ ad aīe ſuſceptōꝫ. ali ꝗd̓ mutat̉ in carnē. ſic gͦ ẜm aug. alimētū in qͣtuor diuidi tur. quoꝝ vnū inchoat ſiue traſit in prolē. ꝙ ergo dicit dn̄s. Ome qd̓ in os intrat ⁊cͣ. nō intelligit vniuerſalit̓. ſed ſub hͦ ſenſu de oībꝰ iſtis cibis aliqd̓ ī ſeceſſū vadit vt pote d̓ cibis corꝑalibꝰ ꝑs feculētiſſima. Un̄ dicit Gui mundꝰ. ij. li. de corꝑe dn̄i ꝯberngariū de cibis nr̄is cor ruptibilibꝰ phiſici ⁊ medici docet dicētes. ꝑtem ciboꝝ ⁊ potuū eā que corpulētior ⁊ corruptior ē ꝑ ſeceſſū egeri. ꝑ tē aūt ſubtilitate vtiliorē vi nat̉e. ꝑ diuerſas corꝑis par tes diſtrahi. ⁊ in carnis materiā ⁊ ſanguinis v̓ſum iri.
Parte v̓o aliā ſubtilē adem ſed minꝰ vtilē. ꝑ ꝑtes corpo ris ſil̓r trāſfuſaꝫ. ꝑ poros euaporari. Parte v̓o reſidu neqꝫ tātiſper ſubtile. neqꝫ adeo vt pꝰ eſt ulenta ꝑ fi xū nariū aut ꝑ ſputa vel quolibet ſimili mō iactari. q̄ ſi ita ſūt īmo qꝛ ita ſūt: nō igit̉ cībꝰ oīs qui vadit in ſece ſū emittit̉. ſed id tm̄ dixit in ſeceſſū emittit̉ de ꝑte vicꝫ c bi notiſſima loquēs. Et ſil̓r ptꝫ rn̄ſio ad auctoritatē Be de. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ cū in hoīe diuidat̉ ſb̓a corpul ta. qꝛ quedā ꝑs illiꝰ eſt de vitate nature hūane. quedam nequaꝙͣ. ꝙͣtum ad illud quod fuit de v̓itate nature illiꝰ quia hoc fuit illi proprium ⁊ dico de v̓itate illiꝰ ꝙͣtū ad veritatē q̄ reꝗͥrit̉ ad hoc ꝙ ſaluaret̉ ī eē ꝓprio. nō in ſuo ſimili ſiꝗs educatus eſſet carnibꝰ hūanis. hmōi ille eē reddēde illi in qͦ priꝰ fuerūt tanꝙͣ mutuo ſumptē ab illo Ex hac rōne ptꝫ. ꝙ in hoīe ē veritas ſue nature duplex ſcꝫ illa que reꝗͥrit̉ ad hoc ꝙ ꝓpterea ſaluet̉ in ꝓprio eſſe ⁊ ꝙ ſaluet̉ in ſil̓i in ſpē. ¶ Querit̉ ergo poſito ꝙ illd̓ ve ritatis quo appetit generans ſaluari in ſibi ſil̓i non de cinderet̉ ꝑ coytū. vtꝝ reſurgeret ī illo. Si nō gͦ aliquid d̓ veritate pͥmi hoīs nō reſurgēt. poſito ꝙ ꝓpagatō facta eſt ꝑ ml̓tiplicatōꝫ ꝑtis deciſe ab illo. Si aut reſurget in illo. gͦ videt̉ ꝙ illud qd̓ ꝓprie eſt ad hͦ ꝙ ſit d̓ veritate vni us ꝑſone. in caſu reſurgere poſſit ī alia gͦ cū nihil reſur get in aliqͦ qd̓ nō ſit de vitate illiꝰ. nulla ē p̄tacta diſtin ctio. ¶ Ad hoc pt̄ dici. ꝙ nō reſurget ī illo neqꝫ ī a ptꝫ ſic. Rō reſurrectōis corꝑi eſt ordinato eorūdem ad aīaꝫ rōnalē. ⁊ nō ordinatio cuiuſlibet corꝑis ad quālibꝰ aīaꝫ. ſed corꝑis ad aīam ſibi quadā indiuidua ꝯiunctōe ſociatā. ex qͣ ſortit̉ eē ꝑpetuū quale eſt corpꝰ cuiꝰ peritas eſt fundamētū fabrice corꝑis hūani. ⁊ que fulciunt̉. q̄ n̄ hn̄t eſſe fixū in corꝑe illo. ſed fluut ⁊ refluūt cuiuſmōi eſt caro ẜm materia. ⁊ illa ꝑs ſb̓e que ē ad aliū ꝓducendū in eē ꝑ generatōꝫ. qꝛ ergo veritas nature carnis ſiue ſb̓ ſtātie q̄ eſt. vt ſit pͥncipiū alteriꝰ nō ht̄ eē fixū in corꝑe cꝰ aliqͦ mō eſt ꝑs. nec eſt aīe īdiuidua ꝯiūctione ſociata ex ꝯictōe cū illa aīa q̄ ē ꝑfectio corꝑis hmoi. nō ſortit̉ eſſe ꝑpetuū. nec rōeꝫ reſurgēdi. ſi exgo nō fiat ꝑ generatōeꝫ apta ad ſuſceptōꝫ alteriꝰ aīe. nec ex ordinatōe ad illa ſo tiat̉ eē ꝑpe tuū nō reſurget. nec ē incōueniēs aliquā corꝑis ade vt illā q̄ erat ad corpꝰ ꝓduc ū. in eē ni gere. Et hͦ etiā patere p̄t ꝑ hoc ꝙ ſemen deciſū ſu ad ꝓlem ꝓducendā. ſi fiat in coytu cū ſterili. ex eo ꝙ ꝙͣ ꝑficit̉ aīa rōnali nō reſurget. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ nō intētio aug. ꝙ ꝑuuli mortui. debeāt reſurgere in ꝑfectiōe corꝑali. qꝛ fuerūt in ſemīe deciſo ab ada ẜm totalitateꝫ molis corꝑalis actu vel potētiā. potentia dico ꝓpt̓ opini onem magiſtri. ex qua ſequit̉ ꝙ in illo fuerūt potētie. ſed quia fuerūt in illo ẜm ſeminariam rōnem ẜm quam cuius deteri natōꝫ ſupplehit dn̄s qd̓ deficit ex ꝑte n̄ Un̄ dr̄. xxij. li. d̓ ciui. dei. c. xiiij. ẜm hanc rōneꝫ profecto in reſurrectione corporis detrimenta nō timemus.ſ. qe dn̄s ſupplebit quod deficit ex ꝑte molis. Un̄ ſubi eodē. c. cręatori reꝝ ꝗ creauit oīa de nihilo ⁊cͣ. ſcꝫ vt ſi ¶ Ad aliud quod ſeꝗt̉ dicēdū. ꝙ p̄dictā expoſitōꝫ tenētes opinionē mgr̄i. Tenētes opinione ꝯͣria alit̓ e ponūt.ſ. ſic. materia generatōis aſſimilat̉ filio egredis ti de domo pr̄is. qꝛ ſicut filius egrediēs d̓ domo patris fert ſecū ꝑtem ſubſtantie pr̄is ⁊ illa accreſcere facit. ē dēdo illi aliā. ſcꝫ acquiſitum. ſic ſeme ꝑtē ſub rendo ⁊⁊ xfert. que auget̉ alimēto ꝯuerſo ī illud ſtātie ſiue addito illi. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗt̉ ptꝫ rn̄ſio ex dictis..i telligit aūt aug. de latētia in rōe ſeminali ẜm quaꝫ ſimi tata ē quātitas determinata ip̄iꝰ ꝓlis. Iuxta illud ph̓ oīm ꝯſtantiū natura ⁊cͣ. ¶ Ad vltimū dicendum ꝙ vbū agis ad oppoſitū ꝙ ad ꝓpoſitū. dicit eī creator aug. e rerū quo deeſſe poſſet. vn̄ adderet qd̓ addēdū ⁊c. Ex c liquet. ꝙ neceſſaria erit illa additō. Un̄ qd̓ ibidē tang aug. ꝙ moles gigatee magnitudinis ē in rōe modica dicit̉ qꝛ ī ꝑticula deciſa a parētibꝰ ſit illa magna moles ꝑ ſui multiplicationem. ſed potētia ꝓducendi ad actur

Queſtio .lxxxiij.
qꝛ rō ſeminal̓ cum illa particula ē determīata ad magni tudinem tantam. ¶ Nembrum tercium Einde querit̉ de veritate occaſionata. et qͦ niā veritas corꝑis pt̄ occaſionari duplicit vl̓ ꝑ oꝑatōꝫ erroris vt in pct̄is ⁊ monſtris vel ꝑ debilitatē caloris. ꝓut dr̄ in li. de aīa libꝰ ꝙ mulier eſt mas occaſionatꝰ. de hoc ſcd̓o nihil ad ꝓpoſitū. De pͥmo gͦ agendū eſt ⁊ ponat̉ queſtio quā q̄rit ug. de ciui. dei li. xvj. viij. c. Utꝝ ex corꝑe pͥmi hoīs ꝓpa ata fuer̄t monſtruoſa genera hoīm. q̄ gentiū narrat hy ſtoria. Et enumerant̉ ab aug. ibidē dicente ꝑhibent̉ qui dā vnū hr̄e oculū in frōte media. ꝗbuſdā platas verſas eē poſt crura. ꝗbuſdā vtriuſqꝫ ſexus eē naturā ⁊ dextraꝫ māmaꝫ eē virilē ſiniſtrā muliebrē. vicibuſqꝫ inter ſe cōe undo ⁊ gignere ⁊ ꝑere. alijs ora nō eſſe. eoſqꝫ ꝑ nares tā tūmō alitu viuere. alios ſtatura eē cubitales qͦs pigme os acubito greci vocāt. ⁊ alia mōſtroꝝ genera enumerā tur ibidē. on̄dit̉ ꝙ hmōi monſtra ſūt ꝓpagata de corꝑe p̄ mi hoīs. dicit em̄ aug. ibidē. ꝗſꝗs vſpia naſcit̉ hō.i. aīaſ rōnale quālibet nr̄is īnuſitatū ſenſibꝰ gerit corpꝰ ſeu cor pis formā ſiue colorē ſiue motū ſiue ſonuꝫ ſiue quālibet im qualibet ꝑtē. qͣlibet qualitate natura. ex illo vno ꝓ plaſto originē ducere. nullus fidelium dubitauerit. ¶ Itē monſtruoſi ꝑtus apud nos in genere hō īm depu tant̉. gͦ ⁊ mōſtruoſe gētes inter hoīes. qd̓ vult aug. in eo dem. c. dicēs. qualis reddit̉ rō de monſtruoſis apud nos ꝑtubꝰ: talis de monſtruoſis ꝗbuſdā gētibꝰ reddi pt̄. ſed ꝯſtat ꝙ oēs hoīes ab vno. ⁊ inde vt prius. ¶ Preterea. gͣ maticꝰ aliqn̄ ſcribit recte aliqn̄ nō recte. medicꝰ aliqn̄ re cte aliqn̄ nō recte dat potionē. ſed ſiue ſic ſiue ſic ſcribat nihilominꝰ ad gͣmaticā ꝑtinet. gͦ a ſil̓i ſiue recte ſiue nō recte ꝓpagatū ſit aliꝗd ab humana natura. nihilominꝰ ad nataꝫ hūanā ꝑtinet. ¶ Contra. maior ē ſil̓itudo vt vr̄ inter ſimeas ⁊ hoīes. ꝙͣ inter ml̓ta genera mōſtroꝝ que ponunt̉ ī genere hoīm. ſicut ponit aug. in. xvj. de ciui. d̓i c. viij. pones quoſdā ſine ceruice oculos hr̄e ī humeris et cynocephalos intra hoīes mōſtruoſos. ⁊ dicunt̉ cynoce phali quoꝝ canina capita atꝫ ip̄e latratꝰ magis beſtias ꝙͣ hoīes ꝯfitet̉. ¶ Itē qd̓ magis naturā beſtie ꝙͣ hoīs ꝯfi tet̉. nō diſtinguit̉ a beſtijs ſpecifica differētia. ꝙ aūt ta le nō ꝑtinet ad ꝓpagatōꝫ factā ex adā. tales gͦ ſunt cyno cephali gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē nat̉a eſt vis inſita rebꝰ ex ſil̓i ſil̓e pro ducēs. gͦ corꝑa que ꝑ naturā ꝓpagatōis de corꝑe p̄mi ho minis ꝓducunt̉. ſūt illi corꝑi ſil̓ia. talia aūt nō ſūt corꝑa mōſtruoſa ſic̄ illa q̄ vtriuſqꝫ ſexꝰ naturā ⁊ mēbra ꝑticipa ⁊ ſic̄ exiſtētes ſine ceruice. ⁊ hn̄tes ocl̓os in hūeris. ⁊ ſic̄ ſūt cynocephali ⁊ alia hmōi gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē aīa ē actꝰ ſiue en delychia corꝑis phiſici organici potētia vitā hn̄tis. cor ꝯgͦ hmōi eſt ꝓprie ſuſceptibile aīe ⁊ ꝑfectibile ab eadeꝫ ẜm diuerſitatē aīaꝝ diuerſoꝝ geneꝝ ⁊ diuerſaꝝ diſpo ſitionū ſūt corꝑa ꝑfectibilia ab eiſdē. gͦ nullū corpꝰ hn̄s organa aliqͣ ſil̓ia in ſpē vl̓ eadeꝫ orgāīs aīal̓ irrōnal̓. eſt corpꝰ ꝑfectibile aīa rōnali. Sed oē corpꝰ humanū ẜm le ē ꝓpagatōis deſcendēs a pͥmo hoīe eſt ꝑfectibile aīa rō nali. gͦ nullū corpꝰ hn̄s organū ſil̓e organo aīalis irrōna lis. deſcēdit a pͥmo hoīe. ¶ Itē nulla rōe dd̓m eēt corpus canis naturale. qd̓ ẜm ꝓpagatōꝫ naturalē ⁊ ꝯſuetā capi te careret canino. vel qd̓ hr̄et caput alteriꝰ aīalis. vt leoīs vel auis. vel ſimie eadē rōne nō dicēdū ē corpꝰ humanuꝫ vl̓ qd̓ ẜm ꝯſuetā ⁊ naturalē ꝓpagatōꝫ caret capite. vl̓ qd̓ ht̄ caput alicꝰ aīalis irrōnalis. ¶ Itē cū virtus ⁊ veritas corꝑis hūani pͥncipal̓r attēdat̉ penes organa ſiue mem bra prīcipalia quoꝝ vnū ē cerebꝝ: videt̉ ꝙ nullo mō di cendū eſt eē corpꝰ humanū qd̓ caret capite. ⁊ ſi hoc. cū le s deſcēdāt oīa corꝑa a p̄mo hoīe: nulluꝫ tale deſcēdat ab ip̄o. Sūt em̄ qͣtuor mēbra prīcipalia.ſ. cere bꝝ. cor. ep̄ar. ⁊ teſticuli. Cerebꝝ. cor. ep̄ar dicūt̉ prīcipa lia. qꝛ ꝯſeruāt rem ſpēi. teſticuli qꝛ ꝯſeruāt ſpēm rei qd̓
aūt caret capite caret cerebro. ¶ Occaſione aūt p̄dictoꝝ querit̉. ꝑ quā viā monſtra ꝓcedere pn̄t in natura huma na. cū dicat bt̄s aug. in ml̓tis locis. nihil eē inordinatū in vniuerſo. Rn̄dēdū ꝙ ſicut dic̄ aug. ꝗſꝗs vſpiā naſcit̉ hō i. aīal rōnale ⁊ mortale ⁊cͣ. vt ſupͣ ⁊ in eodē aug. ait. Illa q̄ talia de ꝗbuſdā ſcripta ſūt nulla ſūt. aut ſi ſūt ho mīes nō ſūt. Aut ſi hoīes ſūt. ex adā ſūt. ⁊ narrat ibide aug. ad maīfeſtatōꝫ huiꝰ. ꝙ in tēꝑe illo erat duplex hō natꝰ in ſuꝑioribꝰ mēbris. ⁊ in inferioribꝰ ſimplex. Nam duo erāt capita. duo pectora. qͣtuor manꝰ. vent̓ aūt vnꝰ ⁊ pedes duos ſic̄ vni homī. Narrat etiā de quodā hoīe ꝗ qͣſi limatas hēbat plātas. ⁊ ī eis biōs tm̄mo digitos. ⁊ manꝰ ſil̓es. ⁊ pꝰ dicit. ſicut h̓ ex illo vno negari n̄ pn̄t ori ginē ducere. ita quecūqꝫ gētes in diuerſitatibꝰ corꝑm ab vſitato nature curſu quē plures ⁊ ꝓpe oēs tenēt velut ex orbitaſſe tradūt ſi diffinitōe includunt̉ vt aīalia rōnalia ſint atꝫ mortalia: ab eodē ip̄o pͥmo vno pr̄e oīm ſtirpem trahere ꝯfitēdū. ¶ Ad illud qd̓ pͥmo obijcit̉. ꝙ maior eſt ſil̓itudo inter ſimeas ⁊ hoīes ⁊c̄. Dicēdū ꝙ ſi ſūt hoīes q̄ ibi numerant̉ nō eſt veꝝ. aug. em̄ relinꝗt indeter mīa tū vtꝝ ſint hoīes vel nō. dicēs oīa genera hoīm q̄ dicūt̉ eē. credere nō ē neceſſe. ponat̉ gͦ ꝙ illi ꝗ ſūt ſine ceruice ⁊ hn̄t oculos in hūeris ⁊ cynocephali hoīes ſint maior ē eoꝝ ꝯueniētia cū hoībꝰ hn̄tibꝰ ꝑfectiōꝫ ⁊ decentē organi zatōꝫ mēbroꝝ ꝙͣ ſimie. licꝫ forte ꝙͣtū ad diſpoſitōꝫ exteri oꝝ organoꝝ ſimia videt̉ eē ſimilior. vt em̄ vult aug. ī his mōſtris licꝫ videat̉ aliqd̓ mirabile ex incōſuetudīe ⁊ ra ritate indecētie alicꝰ ꝑtis pl̓a ſūt ibi ẜm naturā rectā or diata. dic̄ em̄ ibidē in li. xvj. de ciui. dei. viij. c. apparet ꝙ in pl̓ibꝰ natura obtinuerit ⁊ ꝗd ſit ip̄a raritate mirabi le. nec videt̉ mihi veꝝ nec veriſil̓e. ꝙ hmōi aīalia ſine cer uicibꝰ ſine capitibꝰ ſint hoīes. niſi aliqd̓ organū ſit ī cor ꝑe illoꝝ. ꝙ ꝙͣtū ad virtuteꝫ ⁊ oꝑa: vicē capitis gerat. Si milit̓ nō videt̉ mihi veriſil̓e ꝙ cynocephali ſi ſint hoīes hēant oīno capita ſil̓ia capitibꝰ canū. ⁊ ꝙ oīmō canino latratꝰ emittāt. ſed potiꝰ qd̓ ex indecētia ⁊ turpi capitis diſpoſitōe qͦdā mō capita canū repn̄tāt. eodē mō qͦ qn̄qꝫ dr̄. ꝙ aliquis ht̄ vultū catti vel ſimie. ꝙ indecēs diſpoſi tō ꝑtiū vultꝰ. deformitatē vultꝰ ſimie vel catti r̄pn̄tat. ſic videt̉ mihi de latratu eoꝝ.ſ. ꝙ dicūt̉ emittere latratꝰ. nō qꝛ oīno latrēt vt canes. nec aliā habeāt loq̄laꝫ. ſꝫ qꝛ hn̄t modū loq̄le ſiue ꝓnūciatōis latratui aliqͦ mō ꝯſimilem. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ aīal qd̓ magis ꝯfitet̉ nat̉aꝫ be ſtie ꝙ hoīs. nō differt a beſtia differētia ſpecifica ⁊cͣ. Di cēdū ꝙ ſicut hr̄ ab aug. pl̓a ſunt in talibꝰ q̄ ordīata ſunt ẜm nat̉aꝫ rectā ſiue nō errātē. pautiora ex raritate mira bilia. Un̄ ⁊ ſi ī aliqͦ ſit aliqd̓ qd̓ ꝓpt̓ ſuā raritatē magis ꝯfiteat̉ nomē beſſie ꝙͣ hoīs. ⁊ in pl̓ibꝰ magis nat̉aꝫ hoīs ꝙͣ beſtie. bn̄ pt̄ differre differētia ſpecifica. ⁊ ita fuit ī tl̓i bꝰ ſi hoīes cēſendi ſūt. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗt̉ dd̓m. ꝙ ī tali bꝰ monſtris nō ꝓducat ſil̓e ꝙͣtuꝫ ad ea q̄ ſunt ſb̓ alia rei ſpēi licꝫ diſſimile ꝙͣtū ad ꝗd aliud.ſ. qd̓ nō eſt de neceſſi tate rei ſpēi. natura em̄ dr̄ ꝓducere ſil̓e ex ſil̓i. ſiue ꝓdu cat marē ſiue femīaꝫ de viro. he em̄ differētie nō ponunt differētiā reꝝ ẜm ſpem̄. Ut em̄ vult ph̓s mulier eſt mas occaſionatꝰ. ⁊ etiā qꝛ nat̉a ꝓducit hmōi ex mare ⁊ femi na. nō oīno eſt diſſimile qd̓ de eis ꝓducat̉. cū androgmꝰ ineē ꝓpagat̉. Uel pt̄ dici ꝙ ſupͣdicta rō ꝯueīt nat̉e agēti ſine errore. qd̓ nō accidit in monſtroꝝ ꝓductōe. Uult at̄ aug. hmōi hoīes eſſe de pͥmo ⁊ denoīari viros a ſexu prī cipaliori. vtꝫ. xvj. de ciui. dei. viij. c. ¶ Ad aliud qd̓ ſequi tur dicēdū. ꝙ eſt quedā diſpoſito organoꝝ exterioꝝ q̄a tendit̉ in lineamētis talibꝰ vel talibꝰ. ⁊ ꝙͣtū ad hanc po teſt eſſe ſimilitudo inter hoīes ⁊ bruta. vt patet de vrſu. qui excoriatus habet membra exteriora valde membris hominis ſimilia. ⁊ de porco dicitur ꝙ habet inteſtina in ſimili diſpoſitione cum inteſtinis corporis hūani. immo etiam inter homines et plantas eſt organorum exteri orum ſimilitudo. ſicut patet de mandragora. et eſt

diſpoſitio interior que attendit̉ in ꝯueniētia ⁊ augmen to neruoꝝ ⁊ armonie corꝑis armonici ad aīam. ⁊ ꝙͣtum ad hanc diſpoſitōꝫ ẜm differentiā aīaꝝ. ē diuerſitas di poſitionū ip̄oꝝ organoꝝ. nec hn̄t hoīes ⁊ bruta ꝙͣtū ad mōi diſpoſitōꝫ organa ſimilia. n̄ em̄ reꝗrit̉ diuerſitas multa ꝙͣtū ad diſpoſitōꝫ exteriorē inter mēbra hoīm et brutoꝝ quorūlibet etiā ꝙͣtū ad pͥncipalia mēbra cuiuſ modi ſūt. cerebꝝ. cor. ep̄ar. ⁊ teſticuli. vtꝫ ī multis. ¶ Ad alid̓ dicēdū. ꝙ n̄ ē ſil̓e d̓ corꝑibꝰ irrōnaliū ⁊ rōnaliū ꝙͣtū ad rōeꝫ. ⁊ cauſā exitꝰ mōſtruoſi. plures em̄ ſūt rōes qͣro gruit corꝑa creaturaꝝ rōnaliū eē monſtruoſa. q̄ nō cō ruit irrōnabilibꝰ. Una ē deordinatō pct̄i. ſolūmo em̄ in ter res corꝑales hō deordinat ſe ꝑ pctm̄. quod nō faciūt bruta aīalia ꝓpter qd̓ de diuīa iuſficia eſt. ꝙ in pena de ordinatōis ⁊ deformatiōe culpe. deordinatōꝫ ⁊ deforma tōꝫ incurrūt in corꝑe. vt dicere pn̄t illud aug. quod pati mur pct̄a nr̄a meruerūt. Alia rō eſt. pulcritudo vniuerſi Un̄ aug. xvj. de ciui. dei. viij. c. deꝰ creator eſt oīm. ꝗ vbi. ⁊ qn̄ creari ꝗd oꝑteat vl̓ oꝑtuerit ip̄emet nouit ſciēs vni uerſitatis pulcritudinē quaꝝ ꝑtiū vel ſimilitudine vel diuerſitate ꝯtexerat. Sed ꝗ totū inſpicere nō pt̄ tāꝙͣ de formitate ꝑtis on̄dit̉ qm̄ cui ꝯgruat ⁊ quo referat̉ igno rat. ⁊ hoc eſt qd̓ dr̄. xj. de ciui. dei. c. xviij. ſicut cōtraria ꝯtrarijs oppoſita ſermōis pulcritudinē reddūt. ita q̄dā nō verboꝝ ſed reꝝ eloquētia cōtrarioꝝ oppoſitōe ſeculi pulchritudo ꝯponit̉. aꝑtiſſime hoc poſitū eſt in eccl̓iaſti co hoc mō. ꝯͣ malū bonū eſt ⁊ ꝯtra morteꝫ vita ⁊cͣ. Ecc̄i. xxxiij. ¶ Si obijceret̉ ꝙ eadē rōe monſtra ī brutis ⁊ plā tis eēt ad decorē vniuerſi. dicendū ꝙ nō. qꝛ penes que prīcipal̓r ꝯſiſtit pulcritudo vniuerſi. ſūt creature rōna les. Un̄ illoꝝ oppoſita ex quibꝰ ip̄e creature rōnales ma gis fiūt ꝯmēdabiles ⁊ pulcritudinis maioris. maxīe ſūt ad decorē vniuerſi. ¶ Preterea. decor iuſticie q̄ apꝑet in talibꝰ. ꝯꝑat̉ decori ꝓueniēti ex ordine oppoſitōis. ¶ Ter cia rō eſt cautela ꝯtra errorē. ne ſcꝫ crederēt aliꝗ. mon ſtra q̄ inter nos accidūt errore ꝑfecti opificis cōtigiſſe. Un̄ aug. xvj. li. d̓ ciui. dei. viij. c. Si hoīes ſūt de ꝗbꝰ illa mira ꝯſcripta ſūt. qd̓ ſibi ꝓpterea deꝰ voluit et̄ nōnullas gentes ita creare. ne in his mōſtris que apud nos opor tet ex hoībꝰ naſci. eius ſapīaꝫ qua natura fingit huma nā velut artē cuiuſpiā vniꝰ ꝑfecti opificis putaremꝰ er raſſe. nō itaqꝫ nobis videri debet abſurdū vt quēadmo dū in ſingulis ꝗbuſqꝫ gentibꝰ quedā monſtruoſa ſūt ho minū: ita in vniuerſo genere hūano quedā monſtruoſa ſūt gentiū. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗt̉ ptꝫ rn̄ſio ex dictis ſupra. qꝛ vt dictū eſt aīalia ſine ceruicibꝰ ſiue capitibꝰ non ſint hoīes. niſi aliqd̓ organū ſit in corꝑe illoꝝ qd̓ ꝙͣtū ad d̓ tutē ⁊ oꝑa vice capitis gerat. ¶ Ad vltimū dicēdum. ꝙ duobꝰ mōis pt̄ fieri monſtrū in natura vel pct̄m.ſ. vl̓ ex improportōe virtutū ꝯiunctaꝝ ad materiā ⁊ hoc manife ſtat̉ ſicut determinatū ē. ꝑcuciēti cordas in cithars in qͦ mīori nō pt̄ cordas ꝑcutere. in li. de celo ⁊ mūdo. Uirtu ti etiā mouēti p̄mū mobile ẜm ph̓os determinatū ē. in qͦ mīore nō pt̄ mouere totū corpꝰ. ⁊ etiā determinatū eſt ei. ꝙ ſi moueret minꝰ corpꝰ. in tꝑe minori moueret. etſi ma ius ī maiore. Un̄ determīata eſt ꝓportio mouētis ad mo bile pͥmū. Sil̓r determinatū ē a natura vniuerſali. ꝙ v̓ tꝰ nature ꝑticularis in tꝑe tāto pt̄ mouere hāc materiā Sil̓r determīata ē materia ẜm magnitudinē vl̓ paruita tē. in qua magnitudīe vl̓ paruitate erit ꝓportō v̓tutis mo uētis ad materiā motā. Si gͦ diminuat̉ aut augmentet̉ qͣntitas. cū iaꝫ in materia nō ſit ꝓportio. iā erit ꝓportio v̓tutis mouētis ad materiā motā. Sed ꝓportō v̓tutis ad materiā eſt cā cur nō oꝑat̉ recte. gͦ improportō erit cā er roris. improportō aūt pt̄ eſſe qꝛ materia pt̄ augeri vl̓ mi nui. ſi auget̉ monſtꝝ ē. ſi diminuit̉ pct̄m dr̄. Alia rō eſt. ſi nō mouet natura inferior niſi ꝑ influentiā v̓tutis na ture ſuꝑioris vel celeſtis. neqꝫ v̓tutis nature inferioris agētis intra ſufficiat ad mouendū materiā. ſed fit vnuꝫ mouēs ex v̓tute mouētis intra. ⁊ v̓tute celeſti que influit.
et hoc eſt mouēs ſufficiēs qd̓ eſt ꝯpoſitū ex illis duabus naturis. ⁊ etiā hoc ht̄ mouere quotiēſcūqꝫ aliqd̓ ſit ī na tura ⁊cͣ. ⁊ tūc oꝑtet ꝙ ſit ꝓportio illaꝝ duaꝝ v̓tutū inter ſe ⁊ haꝝ ꝯiunctaꝝ ad materiā. Sil̓r erit ꝓportō multi pl̓r. qꝛ ⁊ a ꝑte materie ⁊ a ꝑte haꝝ v̓tutū ꝯiuctaꝝ ad ma teriā. Cū em̄ ſit poſſibilis ꝓportō inter v̓tutes ſil̓r et im ꝓportō. corpꝰ em̄ ſuꝑiꝰ ſiue ſtella aliqua in tali poſitiōe. tantā influit v̓tutē ⁊ in maiori approximatiōe maiorem ⁊ in minori minoreꝫ. Sed ſi determīata eſt v̓tus que eſt ꝓportōnalis huic v̓tuti ad hūc effectū. ergo cū aliqn̄ poſ ſit eē plus de v̓tute. nihilominꝰ tūc poſſibilis ē ꝓportio pͥ tutū inter ſe: ſi aūt ſit ſuꝑfluitas in materia. virtus ſuꝑ eā nō poterit. ſi diminuto effectꝰ n̄ ꝓducit̉ ab ip̄a. hec tn̄ oīa ⁊ ſi lateāt nos cur dn̄s hoc ꝓducit. tn̄ augēt pulcri tudinē vniuerſi. ſicut determinat aug. li. de ci. dei vt ſupͣ tactū eſt. vnde ex ip̄is nō prouenit aliqua inordinatio vniuerſo ſicut tactum eſt. ¶ Queſtio octuageſima quarta. De dignitate corporis humani. Heritur de digīta te ⁊ nobilitate corꝑis humani. ⁊ quoni am hec nobilitas ē quo ad quatuor. ſcꝫ quo ad ꝯpoſitōꝫ quo ad habitꝰ exterio ris diſpoſitōꝫ. quo ad vnionē. qͦ ad lo catōꝫ. Iō de his querit̉. pͥmo de ꝯpoſitōe corꝑis hūani. Scd̓o e diſpoſitōe qͦ ad rectitudinē habitꝰ. Tercio de vnione quo ad aīaꝫ rōnaleꝫ. Quarto de loco eius. ¶ Nembrum primum Uo ad pͥmū ꝓcedit̉ ſic. dicit ph̓us de celo ⁊ mūdo. ꝙ ſtelle multe ſūt in celo ꝓpter ml̓ titudinē oꝑationū. gͦ a ſil̓i inferiora corꝑa ⁊ maxime corpꝰ hūanū. ꝓpter ml̓titudin oꝑationū. multiplicitatē habebit organoꝝ. gͦ maxīe cō poſitū erit corpꝰ humanū. aīa em̄ rōnalis pl̓es elicit ope ratōes a corꝑe hūano ꝙͣ aliqͣ alia forma. ¶ Itē ars im tat̉ naturā inqͣtū pt̄. ſed ita eſt in arte ꝙ ẜm diuerſitatē oꝑm requirit̉ diuerſitas inſtrumētoꝝ. gͦ ⁊ natura quaꝫ imitat̉ ars ita ē. ꝙ quāto pl̓a elicit genera oꝑationū. tan to pl̓ibꝰ vtit̉ organis. aīa aūt hūana ē motor ꝑ naturam corꝑm in elitiōe geneꝝ oꝑm diuerſoꝝ gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē corpo ra ẜm ꝙ ſūt aptiora ad formas nobiliores. maioreꝫ hn̄t ꝑtiū diuerſitatē. ſic̄ ptꝫ. elemēta nō hn̄t diſtinctōꝫ ꝑtiuꝫ ẜm ſpēm. quelibꝫ em̄ ꝑs ignis eſt ignis. plāte hn̄t ſed nō tanta quātā ſenſibilia. igit̉ cū aīa rōnalis ſit forma nō biliſſima. corpꝰ ꝑfectibile illa maximā habet diuerſita tē ꝑtiū. ⁊ ita eſt ꝯpoſitiſſimū. ¶ Contra. tria ſūt in rebꝰ penes que attēdit̉ veſtigiū creatoris eaꝝ.ſ. eēntia ſiue ſt ſtātia. v̓tꝰ. ⁊ oꝑatō. Sed quāto aliꝗd eſt ſimpliciꝰ eſſen ti a. tāto ē ml̓tipliciꝰ v̓tute. ⁊ quāto ē multipliciꝰ v̓tute. ta to ml̓tipliciꝰ oꝑatōe. qd̓ em̄ magis habūdat v̓tute. pl̓es pt̄ elicē oꝑatōes. gͦ ſimplicitati rei atteſtat̉ ml̓tiplicitas oꝑationū. gͦ ꝓpter ml̓tiplicitatē operationū nō reꝗrit̉ ml̓ tiplex ꝯpoſito in eo quo fiūt oꝑatōes. ⁊ ita vt pͥus. ¶ Itē ſimplicitas atteſtat̉ nobilitati. Un̄ ſūme nobile ē ſume ſimplex ⁊ minꝰ nobile minꝰ ſimplex. cū gͦ corpꝰ pͥmi hoīs ⁊ alioꝝ hoīm ꝯn̄ter in genere corꝑm ſint nobiliſſima. vi det̉ ꝙ ſint ſimpliciſſima. gͦ corpꝰ p̄mi hoīs neqꝫ corpꝰ hūa nū ē ꝯpoſitiſſimū. ¶ Itē genera aīaliū imꝑfectiſſima ma xime habūdāt orgaīs. gͦ nobiliſſimū in genere aīaliū et ꝑfectiſſimū dt̄ mīme habūdare orgaīs. gͦ pauca dn̄t hr̄e organa ad eliciēdū oꝑa ſua. ¶ Itē nobilitati intelligēti aꝝ aſcribit̉. ꝙ ip̄e faciūt ꝑ vnū ſcꝫ intelligūt ⁊ ſentiunt v̓tute intellectiua. qd̓ hō facit ꝑ pl̓a. ⁊ ita vt priꝰ. ¶ Pre terea. ſi ꝓpter ml̓tiplicatōꝫ oꝑationū reꝗͥreret̉ ml̓tiplica tio in corꝑe hūano. gͦ cū in ſole ſint ml̓tiplices oꝑatiōes ſol eēt corpus multiplex. ⁊ eo ꝯpoſitius quo pl̓es oꝑatio nes ab ip̄o egrediunt̉. ⁊ hec rō ꝯfirmat̉ ꝑ dyoni. de diui.

Queſtio .lxxxiiij.
no. c. v. dicentē ſol ſenſibiliū eſſentias ⁊ qualitates. ⁊ ꝙ dā multas ⁊ diſcretas exiſtētes. tn̄ ip̄e vnꝰ ens ⁊ vnifor lis illuminās lux renouat ⁊ nutrit ⁊ cuſtodit ⁊ ꝑficit ⁊ ſcernit ⁊ renouet ⁊ fecūda facit. ⁊ auget ⁊ mutat ⁊ col locat ⁊ plātat ⁊ remouet ⁊ viuificat oīa. ¶ Itē in celo ſūt diuerſe ꝑtes ⁊ ẜm illuminatōꝫ ⁊ ẜm ſitū. ⁊ diuerſe oꝑa tōes ẜm diuerſas influētias. nec dr̄ celū eſſe corpꝰ ꝯpoſi tū īmo ſimplex. gͦ ꝓpter diuerſas oꝑatōes nō reqͥrit̉ ꝯpo ſitō in corꝑe hūano. ⁊ hec rō ꝯfirmat̉ ꝑ Baſiliū examē. ij. dicentē celū eſſe quintā naturā ſimplicē corꝑis ⁊ eē ali ad p̄ter naturā elemētoꝝ. ¶ Ad hoc dicēdū. ꝙ corpꝰ pr̄ ni hoīs ⁊ general̓r corpꝰ humanū. eſt ꝯpoſitiſſimū inter oīa corꝑa. ⁊ ꝯueniebat ꝓpter ml̓tiplicē actōꝫ ip̄iꝰ aīe. que tn̄ elicit̉ ſiue exercet̉ mediāte motū ꝗ eſt ab aīa tn̄ ꝗ ē ad aīaꝫ. cū em̄ aīa ſit oīm ſimilitudo. vt dr̄ ī li. d̓ ſpū ⁊ aīa. ⁊ quādā gerēs dei imaginē. ex hoc ꝙ in deo ē multitudo ydeaꝝ. in aīa ml̓tiplicitas v̓tual̓ quā exercet medi ante corꝑe. neceſſario reqͥrit̉ ꝙ in illo ſit ml̓tiplicitas ꝑtiū ꝯſi miliū ⁊ organizataꝝ. vt ſit ꝯformitas int̓ motorē ⁊ mo bile. ſic̄ ex altera ꝑte eſt ꝯformitas int̓ imaginē ⁊ illud cꝰ eſt imago. hoc ptꝫ ex motu in rebꝰ extra aīaꝫ. ht̄ em̄ reci pe ſenſibilia diuerſoꝝ ſenſuuꝫ. in quoꝝ app̄hēſione opꝰ erat ml̓tiplicitate organoꝝ. quibꝰ app̄hēſis aīa mouet̉ ⁊ eſt exemplū gre. nazā. in li. de imagīe. c. x. dicētis. mēs ꝑ oculos ea q̄ extra corpꝰ ſūt app̄hēdit. ⁊ in ſe ſil̓itudīes ꝑꝑentiū ꝑtrahit figuras ſil̓iū ſibi ip̄a deſcribēs. ⁊ quē dmodū ſiqͣ ciuitas ml̓titudīs capax q̄ diuerſis additi bꝰ ad ſe recipit ꝯfluētes. nō tn̄ in vnū ciuitatis vniuerſi ꝯueniūt. ſed alij ad forū. alij ad habitacl̓a ſua. alij ad ec cleſias ⁊ plateas iuxta ſuā ꝗſqꝫ ſnīaꝫ ꝓperāt talē qͦdāmō nr̄e mētis ciuitatē ꝯidero interiꝰ ꝯſtitutā. quā lꝫ ſenſus nr̄i diuerſis additibꝰ impleāt. tn̄ ſingl̓a introeuntiū ge nera mēs eadē dijudicās ⁊ diſcernēs locis intelligentie ruis vniuerſa diſponit. vn̄ ptꝫ ꝙ ſi tm̄ ſimplex eēt na ra corꝑis. nō eēt organū ꝯgruū aīe neqꝫ quo ad app̄hē ſionē neqꝫ quo ad motū ſiue oꝑatōꝫ. ¶ Itē ſicut ponun noti ī medicina. tres ſūt cellule deſeruiētes viribꝰ ꝯgniti uis.ſ. fantaſtica. logiſtica. ⁊ memorialis. Fātaſtica cellu la eſt ī anteriori ꝑte capitis. in qua ſedē ſuā ht̄ imagīatō Logiſtica cellula eſt ī medio in qua ſedem ſuā habet rō. Memorial̓ cellula eſt ī poſteriori ꝑte capitis ī qua ſedē ſuā ht̄ memoria. ⁊ hr̄ a damaſ. ꝙ organū imaginatiue eſt ventriculꝰ cerebri āterior. ⁊ ex cogitatōe eſt mediꝰ ventri culꝰ cerebri inſtrumētū. ⁊ aīalis ſpūs ꝗ eſt in ip̄o. ⁊ mēo ratiue ē organū poſterior ventriculꝰ cerebri ⁊ ſpūs aīal̓ ꝗ eſt in illo. ſil̓r ip̄i intellectui oꝑanti deſeruit ad organū corꝑale. qd̓ ptꝫ ex ph̓o dicēte. ꝙ corrumpit̉ intellectꝰ.i. actꝰ ſiue oꝑatō intellectꝰ interiori qͦdā corrupto. ¶ Pre terea hoc idē ptꝫ ex motu ꝗ eſt ab aīa. ẜm ꝙ de terminat̉ in alia ph̓ia ſcꝫ ī ethicis pͥmo qd̓ eſt motiua rōnalis im ꝑans ⁊ nō imꝑata. vt libeꝝ arbitriū ſiue intellectꝰ practi cus.ſ. que alijs oībꝰ motiuis imꝑat ⁊ a natura ſibi imꝑa tur. Alia aūt ē motiua q̄ ſb̓iecta ē rōis imꝑio. cui ⁊ alia vis ſubijcit̉. ſic̄ ꝯcupiſcibilis ⁊ iraſcibilis. ꝗbꝰ ſubiecta ē vis ſenſibil̓ ſita in muſcul̓ et lacertis. ſicut dic̄ auicēna q̄ exeꝗt̉ īꝑata a motiuis ſuꝑioribꝰ. vn̄ executō īꝑij motiuo rū organa reꝗͥrit. ⁊ ita quo ad motus ꝗ fiūt ab aīa ⁊ ad aīaꝫ. neceſſaria ſūt corꝑalia organa. ⁊ hoc ꝓpter ml̓titu dinē actionū q̄ mediātibꝰ potētijs aīe exercent̉. multitu dinis aūt actōis hmōi duplex eſt cauſa ſcꝫ aīe immuta bilitas. ⁊ virtutū diuerſaꝝ ſubſtātial̓ idēptitas. de prio dr̄ in li. fontis vite vbi dr̄. quāto ſubſtātia aliqua magis eſt immunis a materia. tāto pl̓ium oꝑationū eſt effecti ua. immaterialitas aūt huiꝰ ptꝫ ſic. Multiplex em̄ ē for ma. quedā eī forme ꝑficiūt ꝑtes ⁊ totū ſimiliter. ita ꝙ tes denominant̉ a ꝑfectōe totiꝰ. cuius ſunt forme elen toꝝ f⁊ de inant̉ ꝑtes a ꝑfectōe ꝓpter defenſionē mate riei ⁊ partiū eius. vn̄ qꝛ tota ꝑfectio quā dat forma eſt in qualibet parte materie. Ideo dicit̉ ꝙ quelibet ꝑs ignis eſt ignis ita d̓ alijs elemētis. vn̄ forma hmōi commuicat
actū ⁊ ꝯplementū in genere ſuo ꝑtibꝰ ſuis ſiue oꝑationē ⁊ determinatōꝫ vt dictū eſt. ⁊ hmōi forma qꝛ maxīe ē ma terial̓ ⁊ diſtēſa ẜm diſtēſionem ſue materie nō reꝗͥrit di ſtēſiōꝫ ꝑtiū ſui ꝑfectibilis. Alie ſūt forme minꝰ materia les. vt que nō hn̄t diſtēſiōꝫ in materia neqꝫ diſtēdūt̉ ẜm diſtēſiōꝫ ſue materie. cū iuſmōi ſūt aīa vagetatiua in plā tis. ſenſitiua ī brutis. ⁊ aīa rōnalis ſiue intellectiua. qͣꝝ mīme īmaterialis ē vegetatiua. magis ſenſitiua. maxīe ī tellectiua. qd̓ ſic pꝫ. aīa vegetatiua ꝑficit totū ⁊ ꝑtes ſue materie. ſed diſſimil̓r. ꝑficit em̄ totū dādo illi actū ſuuꝫ influēdo ei vitā ⁊ ꝯplementū generis ſui. ꝑtibꝰ aūt ꝯmuī cat actū ſed ſolū in potētia. ꝑtes em̄ plāte viuūt. nō tamē ꝑs plāte ē plāta. actu ſꝫ ſolū ī potētia. aīa aūt ſenſitiua ꝑ ficit totā materiā ſuā ⁊ ꝑtes. ſed diſſimiliter. toti em̄ cō municat actū ⁊ ꝯplemētū. ſꝫ ꝑtibꝰ ꝯmuīcat actū nō tn̄ oī bꝰ. nō em̄ oēs ꝑtes aīalis ſentiūt ſic̄ nec oſſa nec vngula ⁊ hmōi. nec ꝑtibꝰ ꝯmūicat ꝯplemētū nec actu nec poten tia. ꝑs em̄ aīalis nō pt̄ fieri aīal. ſicut ꝑs plāte plāta. et loꝗt̉ de ꝑtibꝰ que ꝓprie ſūt ꝑtes. vt mēbra que diuidunt̉ ꝑ mēbra ꝯſil̓ia ⁊ officialia. ꝑs em̄ plāte abſciſa efficit̉ plā ta. ꝑs aūt aīalis nunꝙͣ. magis aut material̓ ē vegetati ua q̄ ꝯmuīcat ꝑtibꝰ plāte vitā ⁊ potētiā ꝓpīquā ad ꝯple mentū ꝙͣ ſenſitiua. q̄ neqꝫ oībꝰ ꝑtibꝰ ꝯmuicat ſenſū ⁊ nul li ſenſibil̓ ꝑti ꝯplemētū neqꝫ actu neqꝫ potētia. Alia aūt rōnalis ſiue intellectiua. q̄ nec ꝯmunicat ꝑtibꝰ actū nec ꝯplementū ſiue oꝑatōꝫ. qꝛ nec ꝑs eꝰ materie ē hō. nec ꝑs intelligit. ⁊ ſic pꝫ ꝙ hec forma eſt mīme material̓. aīa er go rōnal̓ pͥncipatū tenet int̓ formas ⁊ plꝰ elongat̉ a naͣ tura materie ſiue materialitate. vn̄ ip̄a eſt forma nobil̓ ⁊ ml̓taꝝ oꝑationū pͥncipiū. ⁊ ꝓpt̓ hoc neceſſe ē eē ml̓tas oꝑatōes in ꝑtibꝰ corꝑis cui vnita ē. vt ꝗbꝰ mediantibus ml̓tiplices eꝰ potētie ꝓgrediant̉ in actꝰ ſuos. ¶ Iteꝫ alia cā eſt v̓tutū ſubſtātial̓ ydēptitas. ml̓te em̄ v̓tutes ſūt ī ea dēſb̓a ſcꝫ aīe rōnalis. hoc aūt pꝫ ꝑ hoc.ſ. ꝙ vegetatiua ſenſitiua ⁊ rōnalis nō differūt in ſb̓a in hoīe. vna eſt aīa .ſ. rōnalis indifferēs in ſb̓a a vegetatiua ⁊ ſenſitiua. a qͦ eſt vegetatō ⁊ ſenſificatō in hoīe. Un̄ diſtinctio q̄ eſt in plātis ab aīa regetatiua. licꝫ em̄ ab aīa vegetabili nō ſit diſtinctio in plātis ꝑ organa. ē tn̄ diſtinctio quedā parti um gerentiū officia quorundā organoꝝ. ẜm ꝙ dicit phi radices ſūt ori ſil̓es. ⁊ diſtinctō q̄ eſt ī brutis loſophꝰ ana a ſenſitiua ſūt ī hoīe ab aīa rōnali q̄ vnica eſt kors. vl̓ potētie ſūt ſenſitiua ⁊ regetatiua. ⁊ p̄ter has diſtinctiōes addita eſt alia q̄ attēdit̉ penes interio ra organa ⁊ motiua ex dictis. ¶ Dicēdū gͦ eſt. ꝙ corpꝰ pͥ mi hoīs ⁊ general̓r corpꝰ humanū ꝯpoſitiſſimū ē. qꝛ cum aīa ſit pl̓ium effectiua operationū qͣs ſine corpore vt in ſtrumēto illiꝰ exercere nō poſſit. neceſſe eſt corpꝰ eē multi pliciū organoꝝ. vt ml̓tiplicitati potētiaꝝ ⁊ ꝯſequēt̓ ope rationū ex parte motoꝝ. rn̄deat ml̓tiplex ꝯpoſito ſiue or ganizatō. De hͦ ſupͣ tactū ē vbi determinatū ē. ſi corpꝰ mi hoīs erat ex qͣtuor elemētis. ¶ Ad illud gͦ qd̓ prir obiect icēdū ꝙ nō reꝗͥrit̉ ml̓tiplex ꝯpoſito ī eo qͦ fiūt vt eliciēte prīo ꝓpt̓ ml̓titudine oꝑationū nec ali oꝑat ud ꝯcludit rō prīa. tn̄ reꝗͥrit̉ ml̓tiplex ꝯpoſitō ī eo qͦ fiūt ī orgāo. ⁊ ex ꝑte aīe nō reꝗͥrit̉ ml̓tiplex ꝯpoſitō ſꝫ ex ꝑte cor ꝑis. ¶ Ad aliud dicenduꝫ. ꝙ cū forma nobiliter materiā ꝑ eꝰ informatōꝫ ⁊ ꝯpletōꝫ. materia cēſenda ē magis ⁊ mi nꝰ nobil̓ ex eiꝰ aptitudīe ad formā nobiliorē ⁊ minꝰ nobi lē. corpꝰ em̄ hūanū inceptū eēt ꝑfici aīa rōnali. nec habū daret organis incōueniēti armonia. ⁊ nūero v̓tutibꝰ ſiue potētijs aīe rn̄dētibꝰ. cū gͦ dic̄ ꝙ ſimplicitas atteſtat̉ no bilitati eiuſdē. intelligit̉ de illis quoꝝ ſubſtātia ſeparata ē a materia corporali cuius ſūt aīa ⁊ angelus ⁊ etiā pri mum principium. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ nō oꝑtet ꝙ mul titudo organoꝝ atteſtet̉ imperfectōi aīaliū. ſed illa que ē organoꝝ eoꝝdē ī ſpecie. ſicut vermiū imperfectioni at teſtatur multitudo pedum. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ ſecꝰ ē de aīa ⁊ angelo. aīma em̄ de ſua conditione nata ē vt ſit

corꝑis talis actus ſiue ꝑfectio ⁊ motor. Unde nō requi ritur ſolūmodo ꝯueniētia ꝓportionalis corꝑis ad aīaꝫ q̄ eſt ꝑfectibilis ad ſuā ꝑfectōꝫ: ſed qͥ eſt mobilis ad moto rē. qꝛ ergo aīa habet diuerſos motꝰ exercere corꝑe medi ante. ⁊ hoc ẜm diſtinctōꝫ ſuaꝝ viriū ſiue potētiaꝝ oꝑtet ip̄m corpꝰ varietate ꝑtiū organizataꝝ diſtingui. q̄ ip̄is potētijs deſeruiūt in electōe ſuaꝝ oꝑationū. nō ſic eſt de āgelo ꝗ actꝰ ꝓpͥos.ſ. intelligere ſentire ⁊ hmōi ſine īſtru mēto corꝑali natꝰ eſt exercere. Un̄ ſicut innatū eſt āgelo ꝗ eſt oīno ſpūs ſeꝑatus a corꝑe in vltima ſimplicitate q̄ ꝯuenit creature exiſtēs vnica potētia indiſtincta ꝑ eēnti am ſentire intelligere. ſic aīe rōnali que eſt actus ⁊ mo tor corꝑis hmōi potētijs diuerſis ad diuerſa organa ap tās oꝑatōes ſuas exercere. Un̄ ſicut ſimplicitas atteſta tur nobilitati āgelice: ſic multiplicitas organoꝝ ꝗbꝰ cor pus humanū ſuo motori ꝯuenient̓ deſeruiat illiꝰ nobili tati ⁊ dignitati. ¶ Ad aliud dicendū ꝙ ſol ht̄ vnā eēntia lē oꝑatōꝫ ſcꝫ lucere. cū multe ſint eiꝰ accidētales oꝑatio nes ꝑ relatōꝫ ad materiā qͣs exercet ī diuerſis materijs ⁊ ẜm hūc modū loquit̉ dyoni. ibideꝫ cū dicit. ſol ſenſibi liū eēntias ⁊ qͣlitates ⁊ ꝗdē multas ⁊ diſcretas exiſtētes tn̄ ip̄e vnꝰ ens ⁊ vniformis illuminās lux renouat ⁊ nu trit ⁊cͣ. Ex hoc v̓bo videt̉. ꝙ actꝰ illius ꝓpriꝰ ē vniformit̉ lucere ſiue illumīare. ⁊ ex illo actu vniformi in ſe relin quunt̉ ml̓te oꝑatōes ꝯſequētes q̄ ibidē enumerate ſunt. ¶ Ad vltimū dicēdū ꝙ celū ꝓut vnū eſt vnā ht̄ eēntialeꝫ oꝑatōꝫ ⁊ vnū motū ꝗ eſt equalis. tn̄ ẜm ꝙ ī celo ſunt di uerſe ꝑtes ẜm diſtinctōꝫ ſperaꝝ aut ſtellaꝝ diuerſaꝝ. ī ſperis diuerſis pn̄t eē diuerſe oꝑatōes. ſicut ꝓbat auicē na on̄dēs equalitatē motꝰ in celo quo ad ſe. ⁊ cū ſint di uerſi motꝰ ī celo ꝓpter diuerſas rōes ſicut ꝓbat anichil. xj. ⁊. xij. c. de celo ⁊ mundo. ¶ Nembrum ſecundum Ecūdo queritur de dignitate homīs ſiue corꝑis hūani quo ad diſpoſitōꝫ ſiue recti tudinē habitꝰ. Querit̉ gͦ vtꝝ ꝯpetat corpo ris hūani dignitati hr̄e figuram erectā. ꝙ ſic videt̉. ſūmꝰ opifex oīa prudēter ꝯdidit. psͣ. Oīa ī ſapiē tia feciſti ⁊cͣ. Un̄ ẜm ꝯgruētiā ſtatuū diuerſoꝝ. diuerſas dedit rebꝰ diſpoſitōes. Un̄ aīalia quoꝝ forma ⁊ motor oīno ad terrena ꝯuerſus eſt. ꝙͣtū ad corꝑalē diſpoſitōeꝫ in terrā reflexit. quoꝝ aūt forma ⁊ motor ad celeſtia co uerſus ē ꝙͣtū ad diſpoſitōꝫ corꝑalē in celū erexit. ⁊ hͦ iu diciū ſtatꝰ dignioris ⁊ minꝰ digni. ⁊ hͦ eſt qd̓ dicit poeta ꝓnaqꝫ ꝯſpectāt aīalia cetera terrā. os homī ſublime de dit celūqꝫ videre. iuſſit: ⁊ erectos ad ſidera tollere vultꝰ. ex hͦ ptꝫ ꝓpoſitū. ¶ Itē vt hr̄ a ph̓o mirabilis ē potētia lo ci qua vnuſquiſqꝫ appetit locū ꝓpriū. gͦ cum corꝑis primi hoīs ⁊ ſimilit̓ alioꝝ ſit celū locꝰ natural̓. inditu fuit cor ꝑi ade in ſui ꝯditōe. vt in celo qͣi ī loco collocaret̉. ⁊ ad hͦ factū eſt. ꝓpter qd̓ videt̉ eē locus eiꝰ naturalis. vnūqͦdqꝫ aūt locale erigit ſe ad ſuū locū. qd̓ maxime videmus in igne flāma. relinquit̉ ꝙ corpꝰ hmōi debet hr̄e vultū ē re ctū in celū. qd̓ dignitati eiꝰ ꝯuenit rōe qua ē in celo collo candꝰ. ¶ Cōtra. quedaꝫ creature minie dignitatis hn̄t figurā rectitudīs ⁊ ad celū erigūt. ſicut fere oīa genera plātaꝝ. ⁊ quedaꝫ corꝑa nobiliſſima in genere corꝑm vi ꝑceleſtia ⁊ lapides p̄cioſi. nequaꝙͣ ergo hmōi rectitu ni ⁊ erectōi vlla dignitas aſcribenda eſt gͦ ex hmōi re ctitudine in corꝑe humāo nulla erit dignitas in homīe. ¶ Item quod eſt dignitatis in homine reddit hominem commendabilem. quia efficit illū dignū bono aliqͦ. ſꝫ qd̓ ē a natura nō eſt laudabile vl̓ vituꝑabile. habitꝰ aūt re ctitudīs ſiue erectōis in hoīe eſt naturale. gͦ nō laudabi le gͦ ex hoc nulla ē dignitas hoī. ¶ Itē ꝑ pct̄m̄ cecidit aīa a rectitudine ſua. gͦ hmōi deꝑditiōis facte in aīa debuit eē aliqd̓ veſtigiū in corꝑe. ſꝫ nullū ꝯgruētius ꝙͣ curuitas corꝑalis. Si dicat ꝙ corpꝰ nihil demeruit hͦ nihil eſt. qꝛ corpus fuit inſtrumē demerēdi. ¶ Itē hō ꝓpter pecca
tū ꝯꝑatus eſt iumētis inde ⁊ ſimilis factꝰ eſt illis. hec at̄ ſimilitudo eſt ꝙͣtū ad curuitatē aīe. que on̄dit̉ in ꝯcupi ſcentia noxiaꝝ. Ut em̄ habet̉ ab Aug. duo ſūt nobis in flicta ꝑ pct̄m ſcꝫ ignorātia agendoꝝ. ⁊ ꝯcupiſcētia noxi oꝝ. quare nō ſimil̓r ꝙͣtū ad curuitatē corꝑis. ¶ Rn̄ſio. deus fecit hoīeꝫ rectu. vt habet̉ Ecc̄i. vij. ⁊ qͦ ad diſpoſi tōeꝫ corꝑis ⁊ quo ad habitū mentis. Un̄ ꝯcedo ꝙ natu ralis rectitudo dignitas eſt corꝑis hūani. ⁊ atteſtat̉ iſta dignitas hoī ẜm triplicem ſtatu. īnocētie. gr̄e. gl̓ie. ¶ Ue ſtigiū ergo innocētie quo ad tria repn̄tat̉ in hac rectitu dīe quo ad potentiā in p̄ſidēdo. ſapīam in loquēdo. boī tatē in diligēdo. hec tria potētia ſapīa ⁊ bonitas erant ꝯditiones hoīs ꝙͣtū ad ſtatū innocētie. an̄qͣ cecidit in in firmitatē potētie. ⁊ tenebras ignorātie. ⁊ maliciā ꝯcupi ſcētie. de primo manifeſtū eſt ẜm illud Grego. nazan. de imagine. c. viij. ꝙ erectus eſt hoīs habitus ⁊ ad celuꝫ ſe ſuſtollēs ſurſūqꝫ reſpiciēs. principalia hec dona certiſſi mū eſt eē approbātia regiā poteſtatē. etem̄ ſolus ita for matꝰ eſt. ceterorūqꝫ oīm ꝓna ſunt corꝑa ⁊ in deorſū ꝓcl uiꝰ inclinata. manifeſta differētia eiꝰ honoris on̄dit̉. dū ꝯſtat illa eē huius ſubiecta potētie. huic aut ſuꝑeminei tis exiſtere dignitatis. de ſcd̓o manifeſtū eſt ī huc moq ſolus hō eſt aīal rōnale mortale. ſed ſi corpus eēt inclīa tū ⁊ nō erectū. nō poſſet habere vſū ſermonis. ⁊ ita nō eēt excellentiſſimū ſignū ſapīe diuine. ⁊ ꝙ ita ſit ptꝫ pe gre. nazan. c. ix. on̄dentē. ꝙ ſolus hō habꝫ manꝰ ad loc̄ dum. vn̄ poteſt ꝯfici rō ẜm ꝯſequētias hmōi. Ei em̄ hō haberet corpꝰ inclinatū nō haberet manꝰ. qꝛ in oībꝰ ani mantibꝰ inclinatis anteriora mēbra corꝑis pedes ſunt. ⁊ ẜm greg. eundē ⁊ ẜm ph̓m. ſi nō haberet manꝰ nō ha beret vſū ſermonis in ꝯmunicatōe ad alteꝝ. ⁊ tūc nō ita manifeſtaret̉ in ip̄o ſapīa ⁊ inde vt prius. Und̓ gre. na zan. c. ix. Si hō ſine manibꝰ extitiſſet ꝑcipiēdoꝝ ciboꝝ neceſſitate mēbra vultꝰ eius inſtar quadrupēdū formarē tur. ita ꝙ oblonga facies tenueret̉ ſimul ⁊ emīeret ī naͣ ribꝰ. oris etiā labia calloīa ⁊ groſſiora eſſent atqꝫ firmiſ ſima ⁊ ad carpendas herbas ꝯpetenter aptata ⁊ lingue grādiori corꝑi durior eēt ⁊ aſperior que cooꝑaret̉ denti bus ad ea que mandēda ꝑciꝑet liquidior exiſtens. ſi er go manus nō adeſſēt corꝑi. quō vox ei articulata figura retur. cū talis eiꝰ oris formatio ad yſū ſermonis mimi ꝯueniret. nūc aūt ſunt manꝰ accōmodate corꝑi. vt os aī miniſteriū v̓bi liberū permaneret. ¶ De tercio maīfeſtū eſt. qm̄ cū illud ſit amor in ſpiritibꝰ quod eſt pondus ir corporibꝰ. ip̄a aūt corpora naturali ſuo pondere tendā deorſū. ip̄m aūt corpus humanū qd̓ eſt organū ſpū modo ſpūal dammo naturali affectu tēdit ſurſum ẜꝫ illud vbi amor ibi oculus. Un̄ Caſſio. c. ix. de aīa ꝓce aīal hō in effigiē pulcherrime ſpeculationis erectuꝫ a res ſupernas intuēdas. ¶ Ueſtigiū gr̄e imitande appare in hac erectōe. ⁊ hoc quo ad duo imū eſt quo ad ca nalē delectatōꝫ abijciēdā. d̓m quo ad ſpūalē ſectandā Primū ptꝫ ſic. aīantia cetera ꝓna ſūt ⁊ in ventrē ſuū r tas ca ciprocat̉ eoꝝ viſus. in quo deſignat̉ eōē vo nalis quā appetūt. hō d̓o n̄. Un̄ Baſili me. ro. i. ne ſūt. ob hoc inclināt̉ ad terrā. Pecudes omēs ter alia eſt plātatō celeſtis hō ꝗ quātū habitu figure tātū d̓ gnitate diſtat a pecoribꝰ. illoꝝ faciēs deorſū fixa ē. vteꝝ ꝙ eiꝰ libidini iocundū eſt hͦ ſectat̉. tuum qꝫ perſpectāt. vo caput ad celū ſemper erigit̉. oculi tui ſuperna reſpi ciūt. ſed ſi tu corporis voluptate te fedaueris. obediēdo luxui vētris ⁊ inferioribꝰ eiꝰ partibꝰ. ꝯparatus es iume tis inſipiētibꝰ ⁊ ſimilis factus es illis. Scd̓m patet per Bern̄ an. ſer ne. xxiiij. corporis ſtaturā dedit deus hoī rectā. forſā vt illa corpora exterioris viliorū o. figmēti hoīeꝫ illū ꝗ ad imaginē dei factꝰ eſt zrecti ſpūalis ſue ſer oueret̉. ⁊ decor limi de re id em̄ indecentiꝰ ꝙͣ curuum de form t aī. i. peruerſa res eſt ⁊ feda luteum recto corpori us eſt de terra. oculos habere ſurſum. ce vas quod ce

Queſtio .lxxxiiij.
los libere ſuſciꝑe. celorūqꝫ lumīaribꝰ oblectare aſpectꝰ pn̄alē v̓o celeſſēqꝫ creaturā ſuos ꝯtrario oculos.i. inter los ſenſus atqꝫ aſpectus trahere in terrā deorſum. ⁊ q̄ debuit nutriri in croceis herere luto tanꝙͣ vnuꝫ de ſuis amplexioriqꝫ ſtercora. ¶ Similiter veſtigiū glorie ꝓpo nit̉ ei in hac rectitudine qͦ ad ꝯtemplatōꝫ duplicē. ſcꝫ ce Ieſliū ⁊ terreſtriū. inter terreſtria vt ꝯtemplet̉ ſeip̄m pul Inde ambro. in exam. omel̓. vj. et vltima. Iā cherrim aliqͣ dicēda ſunt de corꝑe hoīs. qd̓ preſtātius ceteris de coris gratia eſſe ꝗs abnuat? Nam ſi vna atqꝫ eadē oīm terrenoꝝ corꝑum videat̉ eſſe ſub̓a. fortitudo quoqꝫ ⁊ ꝓ ceritas quibuſdā maior in beſtijs. forma em̄ hūani cor poris eſt venuſtior. ſtatus erectus. ⁊ mediocris vt neqꝫ enormis ꝓceritas ſit neqꝫ vilis. ⁊ abiecta puſillitas. in ter celeſtia vt ibi ſꝑ habeat aīam. Un̄ Bern̄. xxiiij. ſer mone ſuꝑcanti. Erubeſce aīa diuina. pecorinā ꝯmutaſ ſe ſimilitudinē. erubeſce voluptari in ſceno q̄ es de celo. ⁊ ſequit̉ querere ⁊ ſaꝑe q̄ ſunt ſuꝑ terrā curuitas eſt aīe et de ſuꝑna regione meditari ⁊ deſiderare q̄ ſurſuꝫ ſunt rectitudo. huius aūt rectitudinis veſtigiū eſt in erectōe rꝑis. Unde poeta. Es ſublime dedit hoī celūqꝫ vidē ſſit: et erectas ad ſidera tollere vultus. Et hoc dic̄ au guſti. lxxxiij. q. xxvij. corpus hoīs ſolū inter aīaliū terre noꝝ corꝑa nō pronū in aliū ꝓſtratū eſt. cū ſit viſibile et ad intuendū celū erectū. et ita tale eſt vt ad ꝯtemplādū celū ſit aptius: magis in hoc ad imaginē ⁊ ſimilitudinē dei. ꝙͣ cetera corꝑa aīaliū merito videre poteſt. ¶ Ad p̄ mū ꝯtra obiectū dicēdū. ꝙ nō tm̄ atteſtat̉ dignitati cor poris hūani habitus rectitudinis ſꝫ erectōis. habitꝰ aū rectitudinis erecte iudicat ad qd̓ ꝯditū eſt corpꝰ hmōi fignū eſt em̄ ꝑfectōis eius forma nobili et celeſti ⁊ alio rū que ſupra tacta ſunt ⁊ appetitus beatitudinis obtini de in celo. Nō ſic eſt de plantis. que licet recte ſin nor tn̄ ſunt erecte ſꝫ potius demiſſe ꝑ fixionē ꝑtis. a quā ha bent vitā ⁊ motu in terra. hō em̄ ⁊ plāta in ꝯtraria poſi tōe ſe hn̄t. ꝓpter qd̓ homo dicit̉ antropos.i. arbor eue ſa. Unde neqꝫ plante neqꝫ corꝑa celeſtia neqꝫ terreſtria cuiuſmodi ſunt lapides cuiuſcūqꝫ generis. regulariter hn̄t rectitudinē i uā habet corpus hūanū cuius hal oꝝ indicia ſunt ſa ſee ꝑis hoīs armoī oſitio rat. et ſtatī maī lent̉ hic ſubti ī ph̓o s expreſſe ꝑ ſer uꝫ vel dignū in ip̄o ꝗ h lud aūt bonū vel dig teſt ſumi ſꝑ gnū in genere moꝝ tit ph̓a philoſophia mora li dicēs ꝓpter illud ura nō eſt aliꝗd lau dabile. Ue ō̄t ſumi l iū ꝯmuniꝰ. ẜm extēſ onē ad ea que ſunt nature: ſic dabile eſt bonū qd̓ eſt a natura magis tn̄ auctor nature: ꝗ nulla creatura rati onali cooꝑante talia ꝓducit in eſſe. vn̄ dignitas cor humani ex nobilitate ſui habitus nō eſt laudabilis. ẜm ꝙ laus refert̉ ad bonū vel dignū in genere moꝝ: ẜm au tē ꝙ ad nū ꝯn̄iter ſumptū ē vtiqꝫ. ¶ Ad aliud dicen dū. ꝙ bn̄ manifeſtat̉ ſignū ī corꝑe rectitudīs ſpūalis de ꝑdite. cū em̄ rectitudo ſit motꝰ aīe ī deū. ſicut determīat beatus dyoni. aīa q̄ nō pōt libere exercere oꝑatōes ſpi rituales. ſꝫ voluit̉ ad creaturas ⁊ delectat̉ in eis ꝑ ꝯde ſcenſum ad corpus. bene p̄tendit in hoc ſignū rectitudi nis deꝑdite. qꝛ cū ꝯſtet aīam creatā fuiſſe a deo ⁊ ita ra tione ſue originis nullū habuiſſe viciū. ꝯſtat ip̄am a cor pore ſibi vnito fuiſſe corruptā. et rectitudinē in qͣ ꝯdita fuit amiſiſſe. et loqͦr de poſteris primi hoīs ꝗ ꝯtraxerūt corruptōeꝫ ab illo. cuiꝰ corꝑis curuatō fuit obnoxietas in cineratōeꝫ. Iuxta ſnīam dn̄i gen̄. iij. Puluis es et in puluerē reuerteris. Et ſi dicat̉ ꝙ rectitudo corꝑalis de buit amitti in corꝑe ſic̄ ſpūalis amittebat̉ in aīa. Dicen dū ꝙ nō eſt verū īmo eo magis ꝯfundi dꝫ aīa. qꝛ amiſit
ſuam rectitudinē. et corpus nō ſuā. Et ꝑ hͦ etiā vlterius āmonet̉ ad reuertendū in deū. ſic̄ dicit be. bern̄. Prete rea cū primus hō poſt pct̄m fuit recōciliatus deo. et aīa eius purgata a culpa ⁊ imago dei reꝑata: nullo mō de ceret corpus deorſum inclinatū illi vniri. Caſſio. de aīa viij. ca. Conuenit vt de aīe tēplo.i. corꝑe dicamus. qm̄ il la imago dei nō patit̉ vt corꝑe deformi ꝯiūcta eſſe videa tur. ꝓpter qd̓ nō decreuit diuīa ſapīa a qͦ oīa decent̓ fiūt homīem ꝓpter pct̄m debere puniri corꝑis inclinatōne. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ pct̄or eſt ſil̓is iumētis. Dicēdū ꝙ hoc nō ē verū ꝙͣtū ad corꝑis inclinatōem: ſꝫ ꝙͣtum ad mortalitatis ncc̄itatē. Ecc̄i. iij. Unus interitꝰ ē hoīs et iumētoꝝ. et equa vtriuſqꝫ ꝯditō. ſic̄ morit̉ hō ſic et illa moriūt̉. ⁊ an̄cedit. dixit in corde meo de filijs hoīm vt ꝓ baret eos deus ⁊ on̄deret ſil̓es beſtijs. hec autē eſt pena cōueniētiſſima corꝑi dānato ꝓpter peccatū. ꝯueniēs em̄ fuit ꝙ corpus primi hoīs exequēs opꝰ inobediētie ꝯtra p̄ceptū vite ⁊ eius ꝗ dederat ei vitā ꝑ vnionē cū aīa. ea dē priuaret̉ iuxta diuinū decretū. Gen̄. ij. qͣcūqꝫ die co mederitis morte moriemī. Preterea dr̄ pct̄or ſil̓is eē in mētis. ꝓpter impetū deſiderij ⁊ declinatōeꝫ qͣſi bruta ad illa turpia q̄ carni placēt. et in ꝗbꝰ delectat̉. ⁊ hoc eſt qd̓ dic̄ aīa diuīa peco. ⁊cͣ. Et baſilius in exam voluptate fed ieris ⁊cͣ. lembrum tercium Arcio q̄rit̉ de dignitate corꝑis primi ho mīs. et generaliter cuiuſlibet: q̄ntū on̄dit̉ ex vnione eius cū aīa rōnali. circa qd̓ ar guit̉ ſic. Nō quelibet materia apta eſt ad ſuſceptōem cuiuſlibet forme. ſꝫ quāto forma ſit nobilior tāto reꝗͥrit̉ materia nobilior:: gͦ cū aīa rōnalis ſit forma nobiliſſima requirit̉ ꝙ ꝑfectibile ab illa ſit nobiliſſimuꝫ in gene̓ ſuo. ¶ Itē hͦ etiā patet ex hͦ. ꝙ qn̄ aliqd̓ vnit̉ rei nobili manifeſtat̉ eius nobilitas. vn̄ vnio aīe cū deo at teſtat̉ eius nobilitati. gͦ cū aīa ſit nobiliſſima formarū: vnio corꝑis cū aīa atteſtat̉ nobilitati corꝑis. ¶ Itē finis ē optimū in re ⁊ cuius gr̄a alia. gͦ in genere creat̉aꝝ fi nis eſt optimū ⁊ ad quē vt ad eoꝝ optimū alia deferunt̉ ⁊ etiā ẜm illū diſtinguit̉. Nō em̄ vnūqd̓qꝫ ad vnūquēqꝫ finē ordinat̉: ſꝫ ꝯꝑabilia ad illū. vnde cū ex nobilitate fi nis on̄dit̉ nobilitas eius qd̓ ē ad finē: gͦ cū corꝑis ade ⁊ generaliter oīm hoīm finis ſit beatitudo glorie. ⁊ hͦ me diāte ꝯiūctōe eoꝝ cū aīa. patet manifeſte. ꝙ vnio iſta eſt nobilitatis eoꝝ on̄ſiua. ¶ Itē vnio q̄ maxime ꝯformis ē nobiliſſime vnioni. atteſtat̉ nobilitati vnibiliū. hͦ patꝫ: qꝛ qd̓ ꝯformius eſt nobili illud eſt magis nobile. ſꝫ vnio corꝑis cū aīa maxime ꝯformat̉ vnioni glorie q̄ ē aīe cu deo. poſt illā ſummā vnionē q̄ eſt triū ꝑſonaꝝ in vna eſ ſentia. gͦ hec vnio atteſtat̉ nobilitati corꝑis vniti. mīor patet. ij. ſentē. di. j. vbi dicit mgr̄ ꝓ exemplo future ſocie tatis q̄ inter deū et ſpūm rōnalē in glorificatōe ꝑficiēda erat. aīam corporeis indumētis ⁊ terrenis māſionibus copulauit. luteāqꝫ materiā fecit ad vite ſenſuꝫ vegetare vt ſciret hō ꝙ ſi potuit deus tā diſparē naturā corꝑis et aīe in federatōem vnā ⁊ ī amiciciā tantā ꝯiūgere: neq̄ ei impoſſibile futuꝝ rōnalis creature hūilitatē. licet le ge inferiorē: ad ſue glorie ꝑticipatōeꝫ ſublimare. ¶ Cō tra. corꝑa celeſtia nobilioris ſunt ꝯditōis corꝑe hūano. nec tn̄ ſunt apta ad vnionē cū aīa rōnali. cū aliqͣ forma ita nobili. nō gͦ videt̉ ꝙ vnio corꝑis hūani cū aīa rōnali atteſtet̉ dignitati illiꝰ. Probato prīe. nobiliꝰ ē illud cor pus qd̓ ē magis actiuū ꝙͣ illd̓ qd̓ ē paſſiuū: corpus at̄ ſu p̄celeſte maxīe ē actiuū ⁊ forme ſue maxīe vnituꝫ. qꝛ ibi tota forma termīat totū appetitū mat̓ie. corpꝰ at hūanū ē maxīe paſſiuuꝫ: nec ī forma ſua termīat totū appetituꝫ ſuū. gͦ digniꝰ ē corpus celeſte ꝙͣ hūanū. ¶ Iteꝫ vt habet̉ ab aug. ꝯiūctō corꝑis hūani cū aīa fuit opus mirabile ſiue miraculoſuꝫ. dic̄ em̄ ī li. de ſpū ⁊ aīa. plenū fuit mi raculo. et rō huiꝰ ē quātitas diſtantie inter lutū terre ⁊ ſpm̄ vite. Un̄ dicit ibidē tāta ſocietas carnis ⁊ aīe ſpūs

vite ⁊ limi terre. ex hoꝝ aūt mirabili ſocietate on̄dit̉ vi litas corꝑis humani. gͦ hec vnio nō atteſtat̉ nobilitati eius ſꝫ potius vilitati. ¶ Itē oppoſita iuxta ſe poſita ma gis apparēt. gͦ defectꝰ corꝑis hūani ex poſitōe iuxta ani mā. hͦ eſt ex vnione corꝑis cū aīa magis apparēt. igit̉ il la vnio magis eſt īdiciū defectꝰ in corꝑe ꝙͣ atteſtās nobi litati. ¶ Itē vnio corꝑis cū aīa rōnali ē opꝰ plenū mira culo. vt habet̉ li. de ſpū ⁊ aīa. In oꝑbꝰ aut miraculoſis materia exiſtit in ſola potētia obediētie. ⁊ paſſiua ad ſu ſceptōem forme. Unio aūt forme cū materia tali nō at teſtat̉ nobilitati materie. cuꝫ ip̄a materia ſit oīno indi ſpōſita ad illā formā. gͦ ⁊cͣ. ¶ Ad hͦ ē dicēdū. ꝙ vnio cor ꝑis pͥmi hoīs ad aīam atteſtat̉ nobilitati corꝑis eiuſdē. ⁊ genē̓alit̓ alioꝝ corꝑuꝫ hūanoꝝ vt rōibꝰ p̄miſſis on̄di et n̄ ſol nanifeſtādo ſꝫ faciēdo: in hͦ ꝙ ex tali vniōe cor pus hūanū hꝫ magnā dignitatē in ꝑticipatōe vite ratō nalis ⁊ effectū gratie. gr̄a em̄ informās aīaꝫ incētiuā vi cioꝝ corꝑaliū mitigat. hꝫ etiā ampliorē dignitatē ex hͦ. ꝙ ꝓpter vitā illā ꝑticeps efficit̉ beatitudīs. qꝛ illa vnio q̄ eſt aīe ad deū ꝑ deiformitatē glorie qͦdammō redūdat in ip̄m corpus. habꝫ etiā et ꝑfectiſſimā dignitatē in ge ne̓ corꝑum ex hͦ. ꝙ ex illa vnionē quā hꝫ cū aīa reddituꝫ eſt idoneū. vt ẜm aliquaꝫ ꝑtē ſui ſiue aliqd̓ generis ſui vniret̉ filio dei ī vnitate ꝑſone. q̄ vnio p̄cellit ⁊ illā q̄ eſ nature ⁊ glorie. quā etiā dignitatē manifeſtauit filiꝰ dei ꝑ incarnatōem ſuā. ſicut gͦ ẜm modos iā dictos vnio ta lis eſt ad nobilitatē corꝑis primi hoīs ⁊ generalit̓ oīm hoīm facit ⁊ plurimū atteſtat̉ eidē. ¶ Ad primū gͦ obie ctū ꝯtra hͦ. dicēdū ꝙ reuera corꝑa celeſtiā ꝙͣtū ad aliqd̓ nobiliora ſunt ꝙͣ erat corpus primi hoīs. ⁊ ſil̓iter ꝙͣ cor pora alioꝝ hoīm. hn̄t em̄ aliqͦs ꝯditōes ſcꝫ impaſſibili tatē. incorruptōem. ſubtilitatē. claritatē. virtutē quā ī fluunt in corꝑa inferiora. ⁊ appetitū materie oīno termi natū ꝑ forma. qͣs nō hūit corpus primi hoīs inqͣtū cor pus: nec corꝑa alioꝝ. habuit aūt corpus primi hoīs et ſimiliter corꝑa poſterioꝝ eius aliqͣs ꝯditōes. qͣs nō ha bent corꝑa celeſtia. ⁊ nobiliores ſimplicit̓ ꝯditōibꝰ illo rū. vt ꝙ ſunt ꝑfecta ſiue ꝑfectibilia forma nobiliſſima ⁊ mediāte illa ſunt in potētia ꝓducēdi in eſſe ſibi ſimilia in ꝑticipatōe vite ratōnalis ⁊ alioꝝ q̄ tacta ſunt. vnde nobilitas corꝑum ſuꝑceleſtiuꝫ termīata ē in nobilitate nature corꝑis hūani non. ſꝫ potius qͦdāmō gratuita ſcꝫ gratie ⁊ glorie vt ex dictis patet. Preterea hͦ argumētu nō valet. corꝑa nobiliora nō ſunt apta ad huius vnionē gͦ vnio iſta non atteſtat̉ nobilitati corꝑis vnibilis. qꝛ ex alia cā hn̄t eſſe nobile ꝙͣ ex aptitudine ⁊ abilitate ad il lā. ¶ Ad alid̓ dd̓m. ꝙ corpus hūanū ⁊ aīa pn̄t duplicit̓ ad inuicē cōꝑari. Uel ẜm ꝙ vtrunqꝫ hꝫ ꝓprietates ſibi determīatas in gene̓ ſuo. vel ẜm ꝙ ad inuicē ordināt̉ vt ꝑfectō ⁊ ꝑfectibile. ẜm ꝙ primo mō ꝯꝑant̉ ſic ꝓpt̓ oppo ſitas ꝯditōes corꝑis et aīe ex ꝯꝑatōe corꝑis cuiꝰ ſunt cō ditōes ignobiles ad aīam. cuius ꝯditōes nobiles ſunt oſtēdit̉ eē corpus nobile reſpectu aīe. ⁊ ẜm hāc ꝯſidera tōeꝫ vnio hmōi nō atteſtat̉ nobilitati corꝑis. ſꝫ ignobili tati potius. Si at̄ ſcd̓o mō ꝯꝑant̉. ſic qꝛ nō niſi aliqͣ ꝯc tōe nobilitatis ip̄ius corꝑis ⁊ armonia ꝯueniēti aptū ē ⁊ abile ad vnionē for̄e tāte nobilitatis. vnio iſta atteſta tur nobilitati illiꝰ. Un̄ ip̄oꝝ vnio ī alia ꝯſideratōe atte ſtat̉ nobilitati corꝑis. ī alia ignobilitati: ⁊ ꝑ hͦ pꝫ rn̄ſio ad illud qd̓ ſeꝗt̉. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ aug. loquēs vel di cēs illā vnionē eē mirabile hēbat reſpectu ad origīeꝫ ma terialē ip̄ius corꝑis. vtꝫ ex v̓bis eiꝰ. qꝛ corpus humanū vocat limū. ꝯfirmās qd̓ dr̄ ꝑ illud Gen̄. j. fecit deꝰ hoīe de limo terre ⁊ īſpirauit in faciē eius ſpiraculū vite. Ul pōt verbū aug. intelligi de corꝑe primi hoīs formato d̓ limo. et diſpoſito ad ſuſceptōem anime. ¶ Nlembrum quartum Uarto q̄rit̉ de dignitate corꝑis hūani ꝙͣtī ad locatōem. ⁊ q̄rit̉. Utrū celū ſit locꝰ eiꝰ Et videt̉ ꝙ ſic. qͦꝝ eadē eſt natura idē ē lo
cus nat̉alis. ſꝫ angelus ⁊ aīa ſunt eiuſdē nature. Dic̄ eī aug. ī li. de libe. ar. ꝙ angelꝰ ⁊ aīa natura ſunt pares. o ficio diſpares: gͦ locꝰ naturalis eoꝝ ē idē. ſꝫ corpꝰ ⁊ aīa vnā ꝑſonā ꝯſtituūt. totū aūt hr̄e diuerſa loca naturalia īpoſſibile ū hō ſit vnꝰ ⁊ idē. nō debebat̉ ei aliꝰ locus yrꝑis. ¶ Itē ſi deberet̉ ei aliꝰ locꝰ rōe rōe a corꝑis ⁊ alius rōne aīe. aut hr̄et corpus locū ſibi debitū naturaliter ⁊ aīa ſuū. aut non. Si nō: nō eſſet illis ꝑfe cta ꝗes. cū vnūqd̓qꝫ ꝗeſcat naturalit̓ ī loco ſuo. Si ſic: nō eēt ſimilit̓ ꝑfecta ꝗes. qꝛ aīa eēt in vno loco ⁊ corr alio. uiſa eſſent. gͦ nō eēt determīatus appetitus quē hꝫ ad vnionē corꝑis. ¶ Itē ẜm ꝯſideratōꝫ areſto. in topi. Si optimū in hͦ gene̓ ē meliꝰ optimo in illo genere tūc hͦ genus ē ſimpliciter illo genere meliꝰ. Sed corpu xp̄i qd̓ ē optimū in gene̓ hūanoꝝ corꝑuꝫ. ē meliꝰ oī alio corꝑe: gͦ corpus hūanū ſimplicit̓ meliꝰ ē oī alio corꝑe. ſole ⁊ luna et ſtellis ⁊cͣ. ¶ Qd̓ etiā pꝫ ſic. nec natura no artifex nature facit meliꝰ ꝓpt̓ penas. ſꝫ potiꝰ ecōuerſo finis ē optimū ⁊ meliꝰ his q̄ ſunt ad fineꝫ: ſꝫ ſtelle facti ſunt ī mīſteriū corꝑum hūanoꝝ. Deutº. iiij. Ne forte ele uatis oculis ad celū videas ſolē ⁊ lunā ⁊ oīa aſtra celi. ⁊ errore deceptus adores ea ⁊ colas q̄ creauit dn̄s deus mīſteriū cūctis gētibꝰ ⁊cͣ. ſͦ iſta nō miniſtrāt aīabꝰ nr̄is ſꝫ corꝑibꝰ. gͦ corpus hūanū meliꝰ ē ſtellis. ſꝫ vt pꝫ ꝑ indu ctōem corꝑis melioris et nobilioris locꝰ nat̉alis ē locꝰ ſuꝑior. gͦ locus naturalis corꝑis hūani eſt celū. ¶ Itē lo cus naturalis corꝑis xp̄i eſt celū. alioꝗn cū locꝰ natura lis eius ſit celū. ꝯcupiſcēt caro aduerſus ſpm̄. etiā nūc. qꝛ caro naturalit̓ appetēt ſuū locū nat̉alē. ⁊ tūc xp̄s miẜ eſſet. ſꝫ idē locus naturalis totiꝰ terre ⁊ vniꝰ glebe. eadē rōne vniꝰ corꝑis ⁊ oīm. gͦ corꝑis nr̄i locꝰ naturalis ē ce lū. ¶ Itē materia ⁊ ſua forma ꝑ ſe ꝓportionāt̉. ita vt no bilioris materie ſit nobilior forma ⁊ ecōuerſo. ſꝫ forma corꝑis hūani ē nobiliſſima ſcꝫ aīa rōnalis. gͦ ip̄m ē no biliſſimū. gͦ naturalit̓ ei debet̉ locꝰ ſup̄mus. ¶ Itē cū ab qꝫ ābiguitate ⁊ heſitatōe aīe locus naturalis ē celū: hꝫ naturalē celi appetitū cuius īdiciū eſt manifeſtū. ꝙ oībꝰ ē inſitus appetitꝰ celi. ſꝫ qd̓ īeſt oībꝰ eſt naturale. ſicut dīc aug. ī li. vn̄ malū. igit̉ hūana aīa naturalit̓ appetit locū ſuppremū. ꝗ̄ ſi eēt innaturalis corꝑi nr̄o. accidēt hoīem nūꝙͣ fore bt̄m plene. qꝛ nūqͣ hr̄et ꝗetū appetitū. ¶ Con tra. Io. iij. Nemo aſcēdit in celū niſi ꝗ deſcendit de celo Sꝫ corpus hūanū nō deſcēdit de celo. gͦ nō aſcēdit in ce lū. ſꝫ res naturalit̓ aſcēdit ad locū ſuū. ⁊ ita videt̉ celum nō eē locū corꝑis. ¶ Itē corpus ⁊ locus eaſdē ꝓprieta tes ꝑticipāt. Sꝫ natura corꝑis hūani ⁊ celi ſunt penitꝰ oppoſitaꝝ ꝯͣdictionū ⁊ ꝓprietatū. gͦ vnū nō ē locus alteri us. ¶ Itē ſicut dic̄ Aug. vlti. de ciui. dei. xj. ca. ⁊ in alijs ml̓tis locis arguūt ph̓i celū n̄ eē locū hūani corꝑis. res eī pōderoſa ⁊ ex elemētis ꝯſtituta locū ſuꝑiore n̄ obtīet hͦ corpꝰ hoīs ex elemētis ē. ⁊ gͣue ē. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē hō creatꝰ ē ꝓpt̓ celū n̄ celū ꝓpt̓ hoīem. gͦ dignior res ē celū ꝙ ſit hō gͦ multo fortiꝰ ꝙͣ corpus hūanū. gͦ locꝰ nobilior ꝙͣ celū de bet̉ ei. an̄s pꝫ ꝑ mgr̄m ī ſentē. ij. li. xiiij. di. c. ſeꝗt̉ dixit de us. ⁊ in fine ſb̓iūgit̉. poſt oīa factꝰ ē hō de t̓ra ⁊ in terrā nō ad terrā neqꝫ ꝓpt̓ terrā. ſꝫ ad celū ⁊ ꝓpt̓ celū. ¶ Itē arguit mercurius hoīem exn̄tē duplicis nature corpo ralis et ſpūalis. debere creari in celo ꝓpter natura ſpiri tualē q̄ excellit in eo. ⁊ nō in terra ꝓpter natura corpo ralē. ſꝫ dicit ꝙ ꝓprietates terre magis dn̄ant̉ in eo. aūt ſeꝗt̉ natura p̄dn̄antis. ⁊ ita pꝫ corpus hūanū ꝑtin ad tra ⁊ n̄ ad celū. ¶ Rn̄ſio. dd̓m ꝙ corꝑi hūano diui ꝓuidētia triplex debet̉ locꝰ. ꝑadiſus t̓reſtris. t̓ra ⁊ celū Fuit eī hō collocatꝰ ī ſtatu innocētie in ꝑadiſo volupta tis vt oꝑaret̉ et cuſtodiret illū gen̄. ij. oꝑaret̉ inꝙͣ nō ad faſtidiū vel laborē ſꝫ ad ſolaciū ⁊ corꝑis exercitium. In ſtatu culpe eiectꝰ ⁊ de ꝑadiſo poſitꝰ fuit ī terra vt labo ribꝰ ⁊ ſudoribꝰ ea veſcēt̉ ſic̄ habet̉ gen̄. iij. In ſtatu gli collocādꝰ ē in celo vt ibidē in vita beata ⁊ ꝑpetua gliet Dicēdū gͦ ꝙ celū ē locꝰ corꝑis hūani ꝙͣtū ad ſtatū gl̓ie ⁊ celū empireū ſiue angl̓oꝝ vbi erit ī ꝑticipatōne glorie

Queſtio .lxxxv.
cum aīa. Unde aug. de aīa et ſpū. Si em̄ tam diſparem naturā carnis ⁊ aīe ad vnā federatōem atqꝫ amiciciā de us ꝯiūgere potuit. neqͣꝙͣ erit ei impoſſibile rōnalē ſpūm ꝗ vſqꝫ ad ꝯſortiū terreni. corꝑis hūiliatus eſt. cū eoden corꝑ lorificato vt ſit ei glorie qd̓ fuit ſartine ad ꝯſorti ſpūuꝫ. ꝗ in ſu uritate ꝑſtiterunt exaltare. um bea e ꝑticipatōem ſublimare. ad hoc ſiꝗdē atqꝫ ad ſue lū creauit altiſſimus. vt ſola caritate la neceſſi ſue beatitudinis ꝑticeps fieret. ¶ Argumenta igit̉ q̄ ſūt ad iſtā ꝑtē ſunt ꝯcedēda. ¶ Ad primū in ꝯtrariū dicūt quidā is debebat̉ corꝑ no locus ſuꝑior. nō tn̄ aſcēdit ſi virtute diuīa vniēte corpus aīe. ⁊ ele uāte aīaꝫ orpus. qd̓ ꝗdē corpus dr̄ deſcēdiſſe de celo rōne aīe q̄ creata ē. in qua ſunt portōes numerales ⁊ ar monice cōcreate ad corpus ſuū. Sꝫ qꝛ iſta ſolutō videt̉ illudere errori ph̓oꝝ ponētiū aīas creatas in celo. ⁊ de ſcendere ꝑ zodiacū ad incorꝑatōem. qd̓ eſt error ⁊ here ſis: Ideo pōt rn̄deri ad illā auctoritatē alit̓. ẜm ꝙ rn̄dꝫ one xp̄iano. Illa em̄ auctoritas magis ī in li. de de xp̄o puro hoīe. vn̄ ſeꝗt̉. filius hoīs ꝗ ē in cele g. Nō intelligūt qm̄ corpus nō aſcēdit ī celū. aſcēdit. corpus v̓o nō aſcēdit ſꝫ leuatū ē ī ce lū illo leuāte ꝗ aſcēdit. verbi gratia. Si ꝗs deſcēdat de mōte nudus. cū aūt aſcēdat veſtiat ſe ⁊ veſtitꝰ iteꝝ aſcē dat: recte dicimus. Nemo aſcēdit niſi ꝗ deſcēdit. nec ve ſtē ꝯſideramus quā ſecū leuauit: ſꝫ ip̄m ꝗ veſtitus ē ſolū dicimus aſcēdiſſe. vel pōt intelligi de mēbris verbū illd̓ vt patet ex glo. q̄ etſi aſcēdūt in celuꝫ nō aſcēdūt virtute ꝓpria ſꝫ virtute capitis cui adherēt. Unde glo. ibidē re nati ſpūaliter aſcēdūt in celū. ſꝫ nō niſi ſint mēbra cohe rentia illi qui in vna ꝑſona eſt hō et filiꝰ dei. vt ſciat iſte nullū ex ſe ſꝫ ꝑ xp̄m poſſe aſcēdere. et ideo n̄ dicit hoīes aſcendere. ſꝫ filū hoīs totū cū corꝑe. ꝗ ẜm deitatē deſcen dit de celo et eſt in celo. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ lꝫ corpus hūanū ⁊ celū ſint oppoſitaꝝ ꝯditōnū.ſ. habito reſpectu ad ſtatū vie. ꝯn̄icabūt tn̄ eaſdeꝫ quātū reꝗrit ꝯueniētia q̄ dꝫ eſſe loci et locati. qn̄ ablata erit corruptō corpulēta obſcuritas ⁊ ponderoſitas a corꝑe. vt qn̄ dotatū erit do tibꝰ glorie. qd̓ erit qn̄ verificabit̉ illud apoc̄. xxj. ip̄a ci uitas aurū mūdū ſimile vitro mūdo. qd̓ verbū exponēs reg. Iob..xxviij. dicēs. Auri metallū nouimus potior etallis oībꝰ claritate re. vitri natura eſt vt ex trinſecue viſum pura intr ſpicuitate ꝑluceat. alio metallo quicqd̓ intrinſecus ꝯtinet̉ abſcondi n vi tro ꝗlibet liquor qualis ꝯ terius de mōſti vt ita ⁊ aſculo cla ſus imus niſi il lam qeac qͣ daſi hic di beati qm̄ ip̄a eo clarit ⁊ dū vniuſcur ip̄m auro ſil̓e. qꝫ mētē ab a ſcō dat. ſꝫ patebit ulis. id̓ corꝑis armor ri. ſicut nū alib̓s ſeꝗtur patet elemētis ſunt. ſꝫ paſſe o niſi qꝛ paſſer mir naioris ⁊ ideo gr̄ uior ſuila ra ſūt nō volarent ſuꝑ ex ſubtilibꝰ el patet tn̄ ꝙ facit ea uꝫ. Nā ſine ſpū nō aſcēderēt. Cū corꝑa vnita erū piritil̓ poſita corruptōne om̄s n̄ gredine. qd̓ mirū ſi corꝑa facta ꝯformia ſpūi ſurſum p terāt aſcēdere ⁊ ad itū ſi mouere. Aug. in de ciui dei. cū valeat nūc natura corpoꝝ terrenoꝝ deprime̓ aī mas deorſum. aliqn̄ ⁊ aīe leuare ſurſuꝫ talia corꝑa non valebūt? q. dicēt ſic. 2 dū. ꝙ cū hō dr̄ factꝰ
eſſe ꝓpter celū. h oſitio ꝓpter. nō dic̄ habitudineꝫ finale illo ſenſu qͦ nis hoīs: ſꝫ potius habitudīs ſuppoſitōis ſub er celū.i. vt ſit dn̄s deus. eo mo qͦ dic̄ apl̓s. oꝝ. iij. Uel pōt di a ſui ci habitudinē ſu. homo factus ē ꝓpter celū pꝫ reſpōſio ex dictis ⁊ intelligendū eſt. ꝙ licet hō ſit duplicis nat̉e ꝓpt̓ quaꝫ videt̉ ei duplex locus ꝯgruere. t ppter plures cauſas ꝯgruebat hoī terra ad habitādū. Una fuit aptitudo ad penitudinē. Alia fuit aptitudo ad merendū. aptior em̄ erat locus ad faciendū penitentiā ⁊ ad merendū in ter ra iſta miſerie ⁊ defectus multiplicis. ꝙͣ alius locꝰ. Alia fuit ꝯueniētiā corꝑis hūani corrupti cū terrā maledicta Gen. ꝯueniētia indigētia alimonie q̄ ꝯgrue bat. ¶ Si aūt obijcit̉ ꝙ videt̉ fieri violētia aīe. ex hͦ ꝙ de termiet̉ in loco inferiori. ſicut fieret corꝑi tali ſi teneret in loco ſuꝑiori. Dicendū ꝙ aīa pōt eſſe deorſuꝫ ſine vio lentia. qꝛ nō eſt ita eſſentialis ſpiritibꝰ locus ſurſuꝫ ſic corporibꝰ locus deorſum. ¶ Queſtio. lxxxv. De ani malitate cor humani Onſequenter que rit̉ de animalitate illius corꝑis. Prī queritur vtrum corpus ade er Secundo vtrum magis conue eſſe animale ꝙͣ ſpūale. ¶ Alembrum primum Irta primuꝫ ꝓcedit̉ ſic. ⁊ videt̉ plane ꝙ fuit aīale. Augꝰ. in primo li. de baptiſmo ꝑuuloꝝ. ꝯuincens eos ꝗ dicūt adā ſic crea tū eē. vt etiā ſine pct̄i merito moreret̉. nō pena culpe ſͦ ncc̄itate nature. Dicit em̄ quid rn̄debūt cū legit̉ hͦ dictū etiā poſt pct̄m increpādo ⁊ damnādo dixiſ ſe. terra es ⁊ in terrā ibis. neqꝫ em̄ ẜm aīam. ſꝫ qd̓ mani feſtū eſt ẜm corpus terra erat. ⁊ morte eiuſdē corꝑis erat iturus in terra. ꝙͣuis em̄ ẜm corpus terra eſſet et corp in quo creatus eſt aīale geſtaret. tn̄ ſi nō peccaſſet. ī cor ret ſpūale mutādus. et in illā incorruptōem q̄ fi pus delibꝰ et ſanctis ꝓmittit̉ ſine mortis ꝑiculo tranſiturꝰ. ecce ꝙ aīale erat. ¶ Preterea. adā ſi nō peccaſſet trāſiſſꝫ ab aīali corꝑe in ſpūale. gͦ aīale corpus habebat an̄ pec lēs patet ꝑ aug. in eodē li. ſi nō peccaſſet adā catu nō erat expoliandus corꝑe. ſꝫ ſuꝑueſtiendus īmortalita te ⁊ incorruptōe. vt abſorberet̉ mortale a vita.i. ab aīa li in ſpūale trāſiret. ¶ Preterea. ſi dicat̉ ꝙ nō habuit cor qꝛ tūc paulati ſeneſceret ⁊ defice̓t. qd̓ nō ꝯt pus aīa tebat illi ſtatui. Contra hͨ arguit aug. in eodē dicens. deus iſrahelitaꝝ veſtimētis ⁊ calciamentis p̄ſtitit. ꝙ tot ānos n̄ ſunt obtrita. quid mirū ſi obediēti homī p ptis potentia preſtaret̉. vt aīale hͦ et mortale hn̄s corpꝰ hr̄et in eo quēdā ſtatū. qͦ ſine defectu eſſet ānoſuꝫ tp̄s deus vellet. a mortalitate ad immortalitateꝫ ſine mor materie trāſiturus. ¶ Preterea. Aug. in eodē. talē puto habitudinē adhuc in corꝑe aīali atqꝫ mortali etiaꝫ illis ꝗ ſine morte hinc trāſlati ſunt fuiſſe ꝯceſſam. neqꝫ enim cnoch ⁊ helias ꝑ tā longā etatē ſenectute marcuer̄t. nec tn̄ credo eos iā in illā ſpūalē qualitatē corꝑis ꝯmutatos Preterea. ſi nō eēt illud aīale cur p̄ciꝑet̉ comedere de gnis. habebat em̄ de lignoꝝ fructibꝰ refectōeꝫ ꝯtra de fectōem. ⁊ de ligno vite ſtabilitatē. vt ibidē dicit augu. ¶ Contra. corpus illud erat ꝯuenines organū aīe ſꝫ aīa rat deiformis. gͦ cū aīe deiformi corpꝰ mutabile et aīa le magis opponat̉ ꝙͣ ꝯgruat: nō erat tūc corpus ade aīa le. Un̄ greg. nazan. xxvij. c. ẜm aliā trāſlatōem. in deifor mitate aīe nō flexibile corpus ꝑ mutabilitatē ⁊ trāſmu tabile ē. ſꝫ qd̓ ꝑmanet. ¶ Pretera. corpus illd̓ beatū fu it. ſꝫ nll̓m aīale bt̄m. gͦ aīale nō fuit. ¶ Preterea. patꝫ ꝑ aug. xiiij. li. de ciui. dei. x. c. In illo memoriali beatitudi

nis loco.i. paradiſo. ꝗs tandē abſolute dici pōt. beatus qui timore afficit̉ aut dolore. qd̓ aūt time̓ aut dolere po terāt hoīes illi in tantoꝝ tanta affluētia bonoꝝ. vbi nec mors metuebat̉. nec vlla corꝑis mala valitudo. nec ab errat ꝗcꝙͣ ꝙ bona volūtas adipiſceret̉. nec inerat quod carnē aīmue hoīs feliciter viuentis offenderet. ¶ Item aug. de ciui. dei. ſumma in carne ſanitas erat. ſꝫ ſumma ſanitas illa reꝗrebat mixtionē elemētoꝝ in pace tali et armoīa v̓tutū. ꝙ in illo nō fieret paſſio aliqͣ q̄ abijce̓t a ſub̓a. gͦ nō reꝗͥrebat̉ aliqͣ reſtauratō deꝑditi ꝑ alimētuꝫ. gͦ nō fuit indigēs aliqͦ alimēto ⁊ ita nō aīale. calor em̄ di geſtiuus ī nobis ſꝑ reſoluit. et iō ſꝑ oportet fieri reſtau ratō ꝑ alimētū. hmōi aūt reſolutō nō fuit in illo. ꝓpter qd̓ nec reſtauratō neceſſaria. hmōi aūt deꝑditio pena ē ꝓpter qd̓ nō debebat an̄cede̓ culpā. ¶ Ite eſſe in hmōi egētia ſiue indigētia videt̉ atteſtari ſtatui culpe. ſic em̄ egere pena eſt. quā p̄cede̓ culpā nō ꝯuenit. ¶ Itē ſi adaꝫ indiguiſſet alimēto in ſtatu innocētie. ⁊ illo vſus eēt: ne ceſſario indiguiſſet purgatōe ꝑ egeſtōem. qd̓ videt̉ incō ueniēs cū hmōi purgato ſit penalis. ¶ Ad hͦ dd̓m ꝙ hͨ nomē aīal. qn̄qꝫ ſumit̉ generaliꝰ. qn̄qꝫ ſpēalius. qn̄qꝫ eī diuidit̉ genus ī duo qͦꝝ vnū hꝫ nomē ꝓpriū aliud noͣ. il lud aūt diuidētiū qd̓ nō hꝫ nomē ꝓpriū retinet nomer generis. ſic̄ pꝫ cū dr̄ anīal diuidi in rōnale et irrōnale Aīal rōnale hꝫ nomē ꝓpriū. irrōnale v̓o nō: et iō irratō nalia noīe generis noīant̉ ⁊ dicūt̉ aīalia. Cū gͦ aīal du plicit̓ dicit̉. Uno mō ē nomē generis ꝯn̄ ad rōnalia et irrōnalia. alio at̄ mō ē nomē brutoꝝ. ſil̓r aīale deriuati uū ab eo qd̓ ē aīal dr̄ duplicit̓. nā ſi deriuet̉ ab aīali qd̓ genꝰ ad hoīes ⁊ bruta. tūc ꝯueīt hoī ẜm oēꝫ ſtatū ſi ue nnocentie ſiue culpe ſiue gr̄e ſiue glorie. Si v̓o deriuet̉ ab aīali qd̓ eſt nomē brutoꝝ. tūc dr̄ hō aīalis.i. ſimilis brutis. Sꝫ hͦ duplicit̓. qꝛ vel ſil̓is brutis ẜm corpus vel ẜm aīaꝫ. Si prīo mō ſic dicimur aīales nūc. et adā ſil̓r tūc ī ꝑadiſo. qꝛ cibis indigemꝰ vt bruta. ⁊ cibis īdigebat adā ẜm corpus. Aug. xiiij. de ciui. dei. c. xxv. cibꝰ erat ne eſuriret. potꝰ ne ſitiret. lignū vite ne illū ſenectꝰ diſſolue ret. Si v̓o anīalis dr̄ hō ẜm aīaꝫ.i. ſil̓is bruto. hͦ dr̄ ad huc duplicit̓ ẜm aug. ī li. lxxxiij. q. dr̄ em̄ hō aīalis vl̓ vi ta vel aī ſenſu. Uita aīal̓ dr̄ qn̄ fruit̉ diſſoluta laſciuia aīe ſue. quā intra nat̉alis ordīs metas ſpūs rector n̄ cō tinet. eo ꝙ ip̄e ſe deo regēdū nō ſubijcit. ⁊ ſic aīalis ideꝫ ē qd̓ carnalis. Animi v̓o ſenſu dr̄ aīalis. ꝗ de deo iuxͣ cor poꝝ fantaſiaꝫ. vel legis litterā vl̓ rōeꝫ ph̓icaꝫ iudicat. ⁊ de tali dr̄ illud.j. coꝝ. ij. aīal hō ⁊cͣ. his duobꝰ modis vl timis erat adā aīalis in ꝑadiſo. nec de his modis ē que ſtio: qꝛ h̓ intēdimꝰ de aīalitate ꝙͣtū ad corpus. ẜm ꝙ d aīale ⁊ egēs alimonijs. et ſic intedit aug. ⁊ alij loquētes de materia iſta. Cōcedimꝰ gͦ ꝙ corpus ade erat aīale.i. indigēs alimonijs. ſic̄ det̓mīat mgr̄. ij. ſentē. xix. di. ca. j. ſolent ph̓i q̄ri ⁊cͣ. dicit em̄ ibi. In primo ſtatu fuit corꝑ hoīs aīale.i. egēs alimōijs ciboꝝ. ⁊ ad hͦ on̄dēdū induc̄ illd̓.j. coꝝ. xv. factus ē primꝰ hō adā ī aīam viuētē.i. in aīaꝫ corpꝰ ſenſificantē. qd̓ adhuc erat aīale qd̓ egebat ci bis vt ꝑ aīaꝫ viuēt. ¶ Ad primo obiectū ꝯͣ hͦ. dd̓m ꝙ nō dū erat ī plena et ꝑfecta deiformitate. quā erat hītura ī acceptōe ꝓprie ſtole. vn̄ illā deiformitatē n̄ īpediebat a nimalitas corꝑis ꝓpter eiꝰ oīmodā īpuritatē(nihil em̄ īpuritatis ſiue corruptōis erat tūc ī corꝑe illo) ⁊ obedi entiā aīe. Qd̓ at̄ dic̄ greg. nazan. ī deiformitate ⁊cͣ. ītel ligit̉ de hoīe ꝙͣtū ad ꝯditōeꝫ ītelligibilē. n̄ ꝙͣtū ad tꝑalē Conditōeꝫ at ītelligibilē hoīs appellat illā q̄ ē q̄dā notio exn̄s ab eterno ī mēte diuīa. ⁊ illi ꝯditōi nō ꝯpetit corpꝰ fluxibile vel aīale. Un̄ ī penul. c. de imagīe. hāc duplicē hoīs ꝯditōeꝫ diſtinguit. ſcꝫ intelligibilē et tꝑalē. de intel ligibili dic̄ ī p̄ſcīa diuīe virtutis oēm pleītudinē hūane ꝯditōnis ſubſiſtere ꝯfitemur. cū teſtificante nobis ꝓpha ꝗ dicit dn̄m noſſe oīa anteꝙͣ fiant: ⁊ ꝯſequēter loquit̉ de tꝑali. ¶ Ad aliud dicūt quidā. ꝙ aīale pōt dice̓ drn̄tia vel paſſionē. ſi primo mō. bn̄ ꝯpa t̉ ſe aīale ⁊ brutu ſcd̓o mō non. ⁊ hͦ vltimo mō o Ilio mō pōt dici
ꝙ ſtatus innocētie dr̄ beatitudo ſiue ſtatus beatitudīs. ꝓpter abundantiā bonoꝝ ⁊ abundantiā maloꝝ. vt īnu it aug. xiiij. de ciui. de i. c. x. qui poſt multā bonoꝝ enūe ratōem q̄ in ſtatu illo affluebāt ſubiūgit. ꝙͣ igit̉ felices erāt ⁊ nullis agitabant̉ ꝑturbatōibꝰ aīaꝝ. nullis corp rū ledebant̉ incōmodis. atqꝫ iſta ꝑmanēte felicitate do nec ꝑ illā benedictōem qͣ dictū ē creſcite ⁊ ml̓tiplicam p̄deſtinatoꝝ ſanctoꝝ numerꝰ ꝯpleret̉: alia maior daret̉ q̄ btīſſimis angelis data ē. huic gͦ felicitati ſiue beatitu dini nō eſt ꝯtraria aīalitas. de qͣ hic intendit. licet ſit cō traria illi q̄ ē patrie. ¶ Ad aliud dicūt quidā ꝙ in corp illo erat calor naturalis reſoluēs ⁊ diſꝑdēs carnem ẜm materiā. nō tn̄ oīno ſicut in nobis ſꝫ moderamīe maiore ad cuius reſtauratōem nccͣariū fuit illi alimētum. Ui det̉ aūt alit̓ dd̓m. ꝙ ſi aliqua qͣlitas ita fuiſſet p̄dn̄ans in corꝑe illo q̄ poſſet inducere paſſionē q̄ abijcet a ſub̓o ī illo corꝑe fuiſſet principiū diſſolutōis illius. ⁊ ita nō e ſet ꝯueniēs materiale ſiue ꝑfectibile aīa rōnali duꝫ erat oīno ſubiecta ⁊ obediēs deo. vt ſupra tactū eſt. ¶ Prete rea. ſi corpus illud fuiſſet paſſibile mō p̄dicto a calore ī trinſeco. vel aliqͣ alia qͣlitate. q̄ nō erat ibi in vltimitate ſue virtutis. ſꝫ in ꝓportōe ⁊ armonia ꝯueniēti optīe com plexioni. tūc multo fortius paſſibile fuiſſet a calore vel aliqͣ alia qͣlitate extrinſeca. q̄ nō erat ī tali armonia ſi ue ꝓportōe qͣlitatū. q̄ erāt corꝑis illius. Si aūt diceret̉ ꝙ nulla res ſiue qͣlitas extrinſeca agere poterat ī illo ꝓ pter ꝯtinētiā aīe. cui oīa hmōi erāt ſubiecta ī ſtatu illo multo fortius videt̉ ꝙ illa q̄ erāt de eē illius corꝑis ⁊ in armonia ꝯueniēti. debebāt moderari ip̄ius aīe ꝯtinētiā ita ꝙ nullā inducere poſſent paſſionē q̄ abijce̓t a ſi tia ip̄ius corꝑis. cuius aīa illa erat ꝑfectio ⁊ actꝰ. ¶ Ui det̉ gͦ aliter dicēdū. ſcꝫ ꝙ corpus illud etiā fuit defectibi le. nō qꝛ hr̄et in ſe qͣlitates actiuas ⁊ paſſiuas. ex qͣꝝ a ctōe ⁊ paſſione fieret ⁊ liqͣ deꝑditio ſub̓e ip̄ius corꝑis. rōne qua erat creatura. cuiꝰ appetitui nō fuit oīno ſati factū ꝑ formā ꝓpriā Un̄ videt̉ dd̓m. ꝙ fuit defectibile n̄ ꝓpter actōem ⁊ paſſionē qualitatū interioꝝ. nec ꝓpter huiuſmodi defectibilitate erat illi alimētū neceſſarium ſed magis quia ex hoc ꝙ erat creatura talis. poſſibilis erat deficere in ſe. Unde ſicut eſt de ſpiritibus. ſcilꝫ an gelo ⁊ anima rationali. ꝙ deficerent ex hoc ꝙ creature ſunt. niſi virtute creatoris ſui influente ſuſtentarent̉ in eſſe. nec tamen in eis eſt aliqua actio ſiue aliquid agens corrumpens vel detrahens a ſubſtantia eorum. ſic cor pus illud fuit defectibile ⁊ defeciſſet. etiam ſi ꝑmanſiſſet primus homo in innocētia in qua ꝯditus fuit. niſi ſuſtē tatū eſſet virtute cibi ꝯceſſi. nō ꝓpter aliquā violentiaꝫ illi illatam a virtute aliqua intrinſeca. ſꝫ quia de ſe non habebat vnde ſtare poſſet in eſſe ꝑpetuo. ratōne qͣ erat creatura talis. ſicut ignis qn̄qꝫ deficit ꝑ violēciā illataꝫ ab agēte contrario. qn̄qꝫ in ſe ſiue ex ſe ip̄o. virtutes aut actiue ⁊ paſſiue erāt in ip̄o in quadam armonia et pace qꝫ per ſe neqꝫ ꝑ adiutorium alicuius virtutis. neqꝫ de ſub̓a corꝑis extrinſece ſe mutuo infeſtātes. neqꝫ de ſub ſtantia corꝑis illius abijciētes: ſꝫ potius ip̄m in eſſe ſal uantes. ꝑ ꝯuerſionē alimenti ſiue cibi ſumpti ad reſtau ratōem deꝑditi. orte vel oriūde ex ip̄a natura a ſub̓a de ficiente in ſe. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ eſt indigētia neceſſi tatis naturalis. ⁊ eſt indigentia paſſionis ẜm ſenſum a prima eſt defectus. a ſcd̓a eſt ſenſus defectus. Prima n̄ ponit penā. ſꝫ manifeſtat naturā: ſcd̓a v̓o ponit. A pͥma eſt deficere. a ſcd̓a ſentire defectū. Idā v̓o ſi defeciſſet ſi ne culpa ſua. nō ſenſiſſet aliquā paſſioneꝫ. vn̄ appelitu ſimul infuit illi cū indigentia naturalis neceſſitatis. ſic aūt appetitus vel indigentia paſſionis ẜm ſenſum. indi gentia ergo illa non atteſtabatur ſtatui culpe ſed de fe ctui nature. reſpectu ꝑfectōnis. vltime que erat vel erit in ꝑticipatōe glorie. ¶ Ad aliud pōt dici ſine p̄iudico. in ſtatu illo poterat eſſe purgatō ſiue ſeꝑatō impuri pe egeſtioneꝫ. neqꝫ eſſet hmōi egeſtio pena aliqua. qꝛ nuli fuiſſet ꝯſecutus fetor ſiue īmudicia vl̓ turpitudo. ſic̄ mō

Queſtio .lxxxv.
nt̉ fructus vel calcant̉ vue ⁊ eliquat̉ illud ando te qd̓ eſt puritatis ⁊ ſubtilitatis maioris a ſub̓a groſſiore. nec eſtit ē fructus ꝑadiſi ꝗ erāt ꝑentibꝰ primis da ſe ſimiles fructibꝰ ꝗbꝰ veſcunt̉ ꝗ naſcūt̉ ex ti in cil terra maledicta in groſſicie vel ſapore vel etiā virtute. ſꝫ erāt multo maioris ſubtilitatis ſaporis ⁊ virtutis. vel pōt dici ſicut forte ponebāt ꝗdā purgatōem illā fieri ꝑ vaporatōes ⁊ exalatōes. vel vt ponūt ꝗdā totus ille cibꝰ ꝰ fuit ad ꝯuerſionē ꝓpt̓ ſui puritate ⁊ virtutem ¶ Mlēbrū ſecundum Ecundo querit̉ ſi ꝯueniebat corpus p̄mi hoīs magis eē ſpūale ꝙͣ carnale. ꝙ ſic vide tur. qꝛ ꝯueniebat vt nobiliſſime forme ſiue ꝑfectōi nobiliſſimū ī genere ſuo aptaret̉ materia ſiue ꝑfectibile. aīa aūt ē forma nobiliſſima. co pꝰ at̄ ſpūale nobiliſſimū ē in gene̓ corpoꝝ gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē. timo artifici ſcꝫ deo ꝯuenit cū forma nobiliſſima no liſſimā in genere ſuo coaptare materiā. ⁊ ita vt priu Itē inter creaturas ſpūales q̄ ſūt ad imaginē dei. ſūt nobiliſſime vt angl̓s aīa. a ſil̓i videt̉ ꝙ inter corꝑales ſunt ad imaginē dei dn̄t eſſe n ſꝫ inter cre aturas corꝑales corpus primi hōis maxīe gerit nē dei. gͦ debuit eē de gene corpoꝝ nobiliſſimoꝝ. ¶ Item ꝑfectō vniuerſi h̓ videt̉ reqͥrere. q̄ ſꝑ reꝗrit ī ſingulis re rū generibꝰ drn̄tiā ⁊ diſtinctōem. Verbigr̄a. In ſpiriti bus aliꝗs eſt vnitus corꝑi aliꝗs ſeꝑatus: vnitoꝝ aliꝗs ē ſeꝑabilis vt ſpūs ratōnalis. aliꝗs inſeꝑabilis. vt ſpūs q̄ eſt ꝑfectō brutoꝝ. Sil̓iter videt̉ ꝙ ex ꝑte corpoꝝ vn toꝝ debeat eſſe aliqd̓ aīale vnitū ⁊ aliqd̓ ſpūale. Un̄. j. coꝝ. xv. Si eſt corpus aīale. ē et ſpūale. glo. cū dicit co pus. fruſtra addit̉ aīale: niſi ſit aliud ſpūale ad cuiꝰ diſ crepātiā dr̄ aīale. tale n̄ poſſet eē niſi corpꝰ vnitū aīe ra tionali ⁊cͣ. ¶ Itē aīe q̄ ꝑficiūt corꝑa. quedā ſūt ſpūales vt aīa ratōnalis q̄ ſeꝑabilis eſt a corꝑe ⁊ ſpūs dicit̉. U em̄ dr̄ in li. de ſpū et aīa. aīa ⁊ ſpūs idē ſunt ī hoīe. ꝙͣuis aliud notet ſpūs ⁊ aliud aīa. ſpūs nanqꝫ ad ſub̓am dici tur. aīa ad viuificatōem. quedā qͦdammo ſunt aīales. vt aīe in brutis. q̄ neqꝫ ẜm ſub̓am neqꝫ ẜm eſſe pn̄t eē niſi ī aīalibꝰ. a ſimili videt̉ ꝙ debeat eſſe ex ꝑte corpoꝝ ꝑfecti biliū. ꝙ quedā ſunt aīalia quedā ſpūalia. et ita idē ꝙ p̄ us. Itē forme īmortali ſiue ꝑpetue ꝯuenit habere ma teriā ſiue ꝑfectibile hmōi. ⁊ ẜm hūc modū ꝓducē res in eſſe ꝯuenit optimo artifici cuius eſt oīa optime face̓. vt vult dyoni. gͦ aīe rōnali ꝯuenit hr̄e corpus ab eoͣ ꝑfecti bile immortale. ſꝫ nō pōt eſſe īmortale niſi ſit ſpūale ⁊cͣ. ¶ Itē ꝯſtat ꝙ adā habiturus ē corpus ſpūale poſt reſur rectōem. qn̄ hoīes erūt ſicut angeli dei. Math̓. xxij. Et ſicut habet̉. jͣ. Coꝝ. xv. vbi dr̄. ſurget corpus ſpūale. ſꝫ ſi adā hūit corpꝰ aīale. ⁊ ꝯſtat ꝙ reſurget ſpūale: gͦ qd̓ fuit factū a ſapiētiſſimo artifice. minus ſapienter factū ē. cū primo factū ē deſtruēdū ⁊ poſt ꝑmanendū. j. Cor. vj. de us aūt hāc ⁊ hāc deſtruet. Glo. i. ventrē ⁊ eſcas. qd̓ erit cū corruptibile hͦ induet corruptōnem. ⁊ ibi loꝗt̉ de ne ceſſarijs nature. ſicut dicit glo. Ex hͦ patet ꝙ deꝰ deſtru et corpus aīale. qd̓ videt̉ incōueniēs. Si ꝗs em̄ vellet cō ſtrue̓ domū. ꝯueniētius face̓t. ſi ſtatim face̓t eā bonam ⁊ pulchra: ꝙͣ ſi primo faceret vilem ⁊ turpē ⁊ deſtruēdaꝫ oſt ex eadē facet bonā ⁊ pulchrā ⁊ ꝑmanēdā. ¶ Cō us hō ꝯditus fuit vt eſſet priucipin̄ generi .j. 1 xv. Factus ē primus adā in aīaꝫ viuēteꝫ. īꝫ viuētē. Ibi glo. aug. attēde qͣre xp̄s nus adā. qꝛ de eadeꝫ materia nouiſſi poſt eū nō ſuccedit aliꝰ ꝗ ſit caput vel actor hu eris. ſicut illi duo fuerūt. totū em̄ genꝰ hūanū qͥdāmo ſunt illi duo hoīes.ſ. primꝰ adā ⁊ ſcd̓s. qꝛ ex illo nati ex iſto renati. ⁊ ideo vterqꝫ dr̄ pr̄ hūani generis. nō aūt poſſꝫ eē principiū hūar eneris. niſi corpus eēt ani male. pus em̄ ſpūale nō pōt eē principiū ꝓpagatiō ꝯueniēs fuit vt hr̄et corpus aīale nō ſpi iſſet aliqd̓ fruſtra. ¶ Itē ī rerum cōditōe vt vult aug. nō vtit̉ deus rebꝰ ad miraculū ſue potētie. ſꝫ oīa ꝓducit ẜꝫ exigētiā ſue nat̉e. ſꝫ aīa rōna lis p̄ſuppoīt vegetabilē ⁊ ſenſibilē. gͦ ẜm ꝯditōem ꝯpetē tentē nature. debuit vniri corꝑi abili ad actꝰ iſtaꝝ potē tiaꝝ ſcꝫ vegetabil̓ ⁊ ſenſibilis. ſꝫ tale ē aīale gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ aīa rōnalis ex ſua prima vnione cū corꝑe fuit aīatū ⁊ a nimal. ſꝫ in hͦ ꝯn̄icabat hō cū brutis. q̄ aūt ꝯn̄icāt in for ma. dn̄t ꝯn̄icare in diſpoſitōe ex ꝑte materie. ſꝫ ſi corp hoīs eſſet ſpūale nō ꝯn̄icaret in aliqua diſpoſitōe hmōi nec etiā cū ip̄is brutis. gͦ quātū eſt de primaria ꝯditione naturali. videt̉ aīale rōnale hr̄e corpus aīale. ¶ Qd̓ cō cedimus dicētes. ꝙ illud multipliciter ꝯgruebat ad ma nifeſtādā ſapiētiaꝫ ꝯditoris q̄ ex hͦ manifeſtat̉ ex ordine multiplici. Primo ꝓpter ordinē ꝓducēdi ab imꝑfecto ad ꝑfectū. ẜm em̄ ordinē rectū imꝑfectū p̄cedit ꝑfectum. ⁊ prius ē qd̓ eſt aīale. deinde qd̓ ē ſpūale. j. coꝝ. xv. Se cudo ꝓpter ordinē meriti ad premiū cū em̄ hō prius de bebat poni in ſtatu meriti ꝙͣ premij. debuit tale corpus eius fieri qd̓ eſſet aptius ⁊ efficatius ad merendū. ſꝫ cor pus aīale maxime ꝯpetit ſtatui merendi. ſpūale ſtatui p̄ mij. et iō prius aīale. de inde ſpūale. Tercō ꝓpter oris nē lapſus ad reſurrectōeꝫ. qꝛ em̄ habuit liberū ar. potes labi ⁊ reſurgere. debn̄it hr̄e corpus qd̓ poſſet etiā labi ī mortē. ⁊ poſtea aīa facta in v̓tibili ip̄m ꝑ reſurrectōnem oīno fieret immortale. ⁊ iō prius anīale deinde ſpūale. Quarto ꝓpter ordinē q̄ attendit̉ in ꝯꝑatōe vnius crea ture ad alterā. vt ſicut hō in terris factꝰ fuerat vt ſerua ret̉ ꝑfectus ordo ex ꝯꝑatōe hoīm ad angelos. ꝗ facti ſūt in celis ſic̄ et decebat. vt primo hr̄et corpus ꝯpetēs habi tationi terreſtri magis ꝙͣ celeſti: ſꝫ corpus ꝯpetēs terre ſtri habitatōi eſt aīale ſicut celeſti ſpūale. et ideo priue aīale deinde ſpūale. Quinto ꝓpter ordine principij ar principiata in ꝓpagatōe generis hūani. ꝓpter hͦ em̄ cō ditū fuit corpus ade. vt ab eo ꝓpagaret̉ hūanū genꝰ ẜm corpus. qd̓ fieri nō poſſet niſi eſſet aīale. ꝓpter iſtū gͦ ml̓ tiplicē ordinē in prima ꝯditōe ſcꝫ ꝓpter ordinē imꝑfecti ad ꝑfectū. meriti ad p̄miū. lapſus ad reſurrectōeꝫ. vniꝰ ſpūs rōnalis ad alterū. ſiue homīs ad angelū. principij ad principiatū: in gene̓ hoīm decebat aīe ratōnali dari corpus aīale. ¶ Ad primū ꝯͣ hͦ dicēdū. ꝙ ē ꝯſiderare ani ma rōnalē diuerſimode. habito reſpct̄ū ad diuerſos ſta tus. ſcꝫ imꝑfectōnis ⁊ ꝑfectōnis. Primus eſt ſtatus vie ſcd̓s patrie. ſimiliter ⁊ corpus hūanū ꝯuenit. gͦ vt aīe rō nali exn̄te in ſtatu ſue ꝑfectōnis ⁊ nobilitatis aptet̉ cor pus nobiliſſimū in genere ſuo ſcꝫ ſpūale. Un̄ tres ſunt ſtatꝰ hoīs.ſ. innocētie. lapſus ⁊ glorie. in quibꝰ corpꝰ et aīa primi hoīs qͣndā paritatē in nobilitate ⁊ ignobilita te ꝯn̄icabāt. ſicut em̄ aīa in primo ſtatu ſcꝫ an̄ lapſuꝫ ſor tita fuit e bile. in qͦ vniebat vita nature integre robo rata ⁊ ſuſtētata vita gratie. qͣ erat in potētia ⁊ habilita te ad eſſe eius finale ⁊ vltimati pus in illo ſtatu erat ī integri gene Ifintl̓ ſuo. ⁊ mediātibꝰ fructibꝰ ſib etuari in eſſe illo rat ꝑ fiſnci. iliſſimū. Ur̄ bat̉ et A ū eē o ptimū. ſi īdiſi terea ſic̄ in ſtatu culpe aīa ſo ita ē eē nobile. ꝑ la in culpā plex malū incurrēs. ſcꝫ corruptōis ⁊ mortis ſpūalis. vn̄ indigna efficiebat̉ bono ad qd̓ ꝯdita erat. ſi militer corpus ſortitū ē eē ignobile duplex malū īcurrēs ſcꝫ corruptōis ⁊ ncc̄itatis moriēdi. ⁊ in gnū efficie bar dono ad qd̓ ꝯditū erat. Preterea ſicut aīa penitēdo re ndi ſuū optimū qd̓ cuꝑauit: amiſerat ꝑ iū. Silit̓ oī nō erit de co S cor ū aīe an̄qͣ ſit in pus exn̄s ī e nō ꝯgruit uo IInē pͥmi ꝑalid̓ di arti uinā ſtatuto ntia ſtat us exi ꝓui

gat ꝙ in via ſit corp̄us aīale ꝑfectibile aīa rōnali. ex di ctis patet. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ primus hō ꝙͣtū ad cor dei imago eē nō poſſet. niſi corpus eius eēt aīale. qꝛ alit̓ nō poſſet eē principiū oīm hoīm ꝑ viā ꝓpagatōis. ꝓpter qd̓ dr̄ eē ad imaginē dei. ij. li. ſenten. diſ. xvij. vbi dicit̉. ꝑ hoc imago in hoīe apparuit. qꝛ ſicut deꝰ oībꝰ rebꝰ extitit principiū creatōis. ita hō oībꝰ hoībꝰ principiū genera tionis. Un̄ rō illa magis ē ad oppoſitū ꝙͣ ad ꝓpoſitum. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ bene reꝗͥrit hec ꝯpletō vniuerſi. ſꝫ nō in qͦcunqꝫ ſtatu īmo magis ꝯtrariū. ſꝫ hͦ reꝗͥrit habito reſpectu ad ſtatū ꝑfecte ꝯpletōnis. hoc eſt. qn̄ ea q̄ ſunt de ꝯpletōne vniuerſi ſimplicit̓ erūt in ſuo vltimo. vt qn̄ deus erit oīa in oībꝰ. j. Coꝝ. xv. ¶ Ad aliud dicendū ꝙ ſi aīa rōnalis ꝑficiēs corpus ſit ſpūalis. nō tn̄ eſt in ple nitudine ſp̄ualitatis an̄ꝙͣ ſit ꝑfecte vnita cū ſummo ſpū Un̄ glo. aug. ſuꝑ illud. j. coꝝ. xv. factus eſt primꝰ hō in aīam viuēte. aīa in corꝑe ſpūali. qꝛ ꝑfecte adheret deo. ſic viuificat vt ſpūale corpus efficiat. qn̄ aūt ꝑfecte ad heret habet̉ in glo. ſuꝑ illd̓.j. Coꝝ. vj. Qui adheret deo ⁊cͣ. vbi dicit̉. vnus ſpūs ē cū ſpū dei. cū quo ē vnus ſpūs nō ſub̓e idemptitate. diuerſe em̄ ſub̓e ſunt ſpūs homīs ⁊ ſpūs dei: ſꝫ qꝛ accedit iſte ſpūs ad ꝑticipatōem nature veritatis ⁊ beatitudinis illius. vnus gͦ ſpūs ē cū ſpiritu dei. cū ei ſic adheret vt ſit ꝑticeps beatitudinis eius. qd̓ plene erit cū ſatīabit̉ deſideriū eius in bonis īmutabili libꝰ ſcꝫ in ip̄a trinitate dn̄o ſuo cuius imago eſt. vn̄ qn̄ erit aīa in illa ſpūalitate. ꝯpetit ei corpus ſpūale ⁊ non ante. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ qn̄ aīa erit īmortalis ꝙͣtū ad eſſe ſiue vitā gratie. vt qn̄ erit beata. tūc ꝯueniet illi hr̄e ꝑfectibile immortale. et corpꝰ ſpūale. ſic̄ em̄ dictū ē. dū modo libeꝝ arbitriū aīe eſt potēs labi et reſurgē. con gruit illi hr̄e corpus qd̓ pōt labi in mortē. ſꝫ aīa facta in uertibili: et corpus ip̄m ꝯuenit firmū īmortale ꝑ reſurre ctiōem. Si em̄ aīa poſſet labi in mortē. ⁊ corpus ꝑfecti bile ab illa eēt īmortale ⁊ ꝑ ſpūale. accide̓t ml̓tiplex īcō ueniēs ſcꝫ ꝑfectibile ab ip̄a aīa ꝑfectiſſimū eē. ẜm ꝙ poſ ſibile ē ꝑfectōe ſua exn̄te imꝑfecta. Preterea. alid̓ incō ueniēs. ſcꝫ aīam nō poſſe reſurge pꝰ lapſuꝫ. ſicut nec an gelū. Ut em̄ dr̄ Gen̄. vj. Nō ꝑmanebit ſpūs meꝰ ī hoīe qꝛ caro eſt. ſꝫ tūc nō eēt caro in hoīe.i. ꝓnitas carnalis infirmitatis. ⁊ ꝓpter hͦ ꝑmaneret ſpūs indignatōis dei in hoīe ſi peccaret. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ ⁊ ſi corpꝰ ſur get ſpūale. nō ꝓpter hͦ deſtruet̉ opus artificis optimi ſꝫ ꝑficiet̉. Si obijcit̉ ꝙ deſtruit̉ qn̄ rediget̉ in puluerē. Di cendū ꝙ nō oīno deſtruit̉. qꝛ remanet quedā ordinatō ī pulueribꝰ ad aīaꝫ ⁊ ex hac ordinatōe poſſibilitas ad ne ceſſitatē nō moriēdi ſiue nō corrūpēdi. hͦ al̓s explanabi tur. habuit gͦ corpus illud ex ꝯditōe ſua poſſibilitatē ⁊ ordinatōeꝫ ad neceſſitatē nō moriēdi. q̄ ꝗdē ordinatō at teſtat̉ aptitudini relicte in pulueribꝰ ad ſuā ꝑfectōem et ad aīam. hāc aūt aptitudinē ſiue poſſibilitateꝫ reducit dn̄s ad eē ī corpoꝝ reſurrectōe. Preterea in nullo p̄iu dicat̉ artifici ſapietiſſimo. ſcꝫ ẜm tꝑa diuerſa et exigen tiā mutatōis reꝝ. qd̓ factū ē vno tꝑe ī alio mutet̉ vel ꝓ ꝑte deſtruat̉. Un̄ heſter vlt̓. nec putare debetis ſi diuer ſa iubeamus ex aī nr̄i leuitate venire. ſꝫ pro qͣlitate ⁊ ne ceſſitate tꝑm vt reipublice poſſit vtilitas ferre ſentētiam ¶ Queſtio. lxxxvj. de tem pore c Ictu eſt de corpo re primi hoīs ꝙͣtū ad ꝯditōes intrinſe cas. Seꝗt̉ querē de ip̄o qͦ ad extrīſecas q̄ ſunt due.ſ. tꝑs ⁊ locus. Prīo gͦ q̄ren dū eſt de tꝑe. Scd̓o q̄rēdū ē d̓ loco. De pͥmo duo ſunt q̄rēda. Primū ē ſi fuit ꝯditū vel creatū ſil cū alijs creaturis. Scd̓m ſi nō cū alijs: de ordīe tꝑis cō ditōis illius ad tꝑs ꝯditōis aliaꝝ creaturaꝝ. ¶ Mēbrū primum
Ueritur ergo primo. Utruꝫ ꝯditum fuit corpus ade eo tꝑe qͦ alie creat̉e. ꝓut vide tur ex illo v̓bo Ecc̄i. xviij. Qui viuit īeter nū creauit oīa ſimul. Hāc at̄ qōnē ꝓpoī aug. ſuꝑ gen̄. vj. ad lit. ¶ Itē dr̄ in li. fontis vite.ſ. in pͥn cipio. ꝙ v̓tus ꝑ quā oīa facta ſūt ē volūtas dei adīueni ens oīa. ⁊ ibidē dic̄. ꝙ ſicut reſultat imago in ſpeculo ex ſola oppoſitōe rei: ſic ex ſola ꝯuerſiōe ad res oīa ꝓduxit ī eē. ſꝫ n̄ pōt eē in deo niſi vna ꝯuerſio. qꝛ vt ſcribit̉ ī epl̓a Ia. j. apud illū nō ē trāſmutatō ⁊cͣ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē augꝰ. xj. ꝯfeſ. v̓bo tibi coet̓no dicis ſil̓ oīa q̄ diciſ. ⁊ fit ꝗcqd̓ dicis vt fiat. nec alit̓ ꝙͣ dicēdo facis. ¶ Itē ī pͣs. ſemel locutꝰ ē deus. et ita idē qd̓ priꝰ. ecce ꝙ ſil̓ dicit oīa. gͦ vt priꝰ. Et ſic pōt incidēter queri quō eſt hͦ verū. ꝙ deꝰ creauit ml̓ ta ſil̓ vel oīa vt dicūt aucͣtes p̄dicte. qꝛ huiꝰ ꝯtrariū vi det̉ ſic. ad hͦ ꝙ aliqd̓ creet̉ ſiue ꝓducat̉ ī eē ex nihilo. re rit̉ īfinita potētia. nec hͦ intelligēdū ē. ꝙ exn̄s īfinite ꝑ tētie poſſit ī hꝰ effectū finita pō. qꝛ ⁊ tc̄ exn̄s finite potē tie ſꝫ reꝗͥrit̉ v̓tꝰ infinita ad hmōi ꝓductōꝫ. ſꝫ ī v̓tute īfini ta n̄ pt̄ eē v̓tꝰ maior. gͦ deꝰ n̄ pōt eē v̓tutis maioris ꝙͣ in nite. gͦ tota v̓tus diuīa reꝗͥrit̉ in creatōe vnius rei. igit eodē īſtāti nō pōt plura creare. ¶ Contra vt hr̄ gen. ij. poſt oꝑa ſex dieꝝ fecit deꝰ hoīem de limo terre. ¶ Iteꝫ hͦ idē habet̉ a mgr̄o. ij. ſentētiaꝝ. ⁊ alijs expoſitoribꝰ ſcpͥ ture.ſ. ꝙ oībꝰ creatis ⁊ diſpoſitis nouiſſime factus ē hō ¶ Ad hͦ dicendū ꝙ in duobo locis ſcripture fit mentio de ꝯditōe corꝑis ade.ſ. gen̄. j. ibi. maſculū ⁊ femīaꝫ crea uit eos.ſ. inter oꝑa ſex dieꝝ. ⁊ gen̄. ij. formauit deꝰ hoīe de limo terre. ⁊ illa formatō ẜm aug. nō enumerat̉ ī o bus ſex dieꝝ. ſꝫ potiꝰ inter oꝑa illa de ꝗbꝰ dr̄ Ioh̓. ij. p meus vſqꝫ mō oꝑat̉ ⁊ ego oꝑor. Prima ꝯditō fuit ī cau ſis ſuis p̄mordialibꝰ in ꝗbꝰ ſemīaliter fiebat. Scd̓a ꝯdi tio fuit in eſſe actu et ꝯpleto. Un̄ aug. ſuꝑ gen̄. vj. ad li Fecit deus ade adiutoriū ſibi ſil̓e de coſta lateris eiꝰ. hͦ aūt factū ē cū eaſdeꝫ beſtias agri ⁊ volatilia celi adhuc de terra finxiſſet. ⁊ ad illū adduxiſſet. Adhuc quō ſexto die factū ē. pōt intelligi. qn̄ꝗdē ille de terra ꝓduxit aīam viuā ẜm verbū dei. volatilia v̓o ꝗnto die ꝓduxerūt. aq̄ ſil̓r ẜm v̓bū dei. nō itaqꝫ h̓ dice̓t̉ et finxit adhuc deus de terra om̄s beſtias agri ⁊ oīa volatilia celi. niſi qꝛ iā t̓ra ꝓduxerat om̄s beſtias agri ſexto die ⁊ aqͣ oīa volatilia celi ꝗnto die. alit̓ gͦ tūc.i. potētialit̓ atqꝫ cāliter. ſic̄ illi oꝑi ꝯpetebat qͦ creauit oīa ſil̓. a ꝗbꝰ ī die ſeptimo reꝗeui aliter aūt nūc ſic̄ eā videmꝰ q̄ ꝑ tꝑalia ſpacia creat. ſic̄ vſqꝫ nūc oꝑat̉. ac ꝑ hͦ iā ꝑ iſtos notiſſimos lucis corꝑa dies. q̄ circuitu ſolis fiūt. eua facta ē de latē viri ſui. tūc em̄ deus adhuc finxit de terra beſtias ⁊ volatilia. ī ꝗb cū adiutoriū ſil̓e ip̄i adā nō eſſet inuētū. illa formata ē ī talibꝰ gͦ diebꝰ etiā ip̄m de limo fecit deꝰ. Neqꝫ em̄ dd̓m ē maſculū ꝗdē ſexto die factū. feīam v̓o poſterioribꝰ diebꝰ cū ip̄o ſexto die aꝑtiſſime dictū ſit. maſculū ⁊ feīaꝫ fecit eos ⁊cͣ. Et bn̄dixit eos q̄ de ambobꝰ ⁊ ad ābos dicūt. a lit̓ aūt tūc ābo ⁊ nūc aliter ambo. tūc.ſ. ẜm potētiā ꝑ v̓ bū dei.ſ. tanꝙͣ ſemīalit̓ mūdo inditā cū creauit oīa ſil a ꝗbꝰ in die ſeptīo reꝗeuit. ex ꝗbꝰ oīa ſuiſqꝫ tꝑibꝰ ia ꝑ ſe culoꝝ ordinē fierēt. nūc at̄ ẜm oꝑatōem p̄bendā tꝑibꝰ q̄ vſqꝫ nūc oꝑat̉. ¶ Sꝫ ꝯtra hͦ obijcit̉ gen̄. jͣ. dicto de ꝯditi on hoīs ſubdit̉. Dixitqꝫ deus. Ecce dedi vobis oēꝫ her bā afferentē ſemē ⁊cͣ. Sꝫ ꝯſtat ꝙ dn̄s nō locutꝰ ē rebꝰ exi ſtētibꝰ in cauſis ſuis ⁊ potentialiter. ſꝫ potius hn̄tibꝰ eē in actu. Et hec eſt obiectō augꝰ. Et reſpondet augꝰ dn̄s loquebat̉ rebꝰ exiſtentibꝰ in potentia ⁊ non in actuali. eo modo quo xp̄s qn̄qꝫ loquēs pn̄tibꝰ. ſimul loq̄ bat̉ ⁊ futuris. Un̄ dicit ſuꝑgen̄. vj. ad litterā. quoniam loquebat̉ inꝗt eis qui munduꝫ audiebant nec intelli bant. qꝛ nec erant qui verba perciperent: poſſem reſpo dere ſic illos allocutū deum quemadmodum xp̄us nos nondum natos. etiam longe poſt futuros. nec tm̄ nos ſed etiā eos om̄s qui futuri ſunt poſt nos. omnibus en dicebat quos futuros videbat. Ecce ego vobiſcum ſum vſqꝫ ad conſummatōeꝫ ſeculi. ſicut deo notus erat ꝓpha

Queſtio .lxxxvj.
arē in vtero noui te. hec autem cui dixit. priuſꝙͣ te fo locutō nihil aliud erat ꝙͣ inſertio cauſaꝝ ſiue ꝯditō reꝝ futuraꝝ. Un̄ aug. eo. Cū v̓o deꝰ dicebat: ecce dedi vob̓ pabulū ſemīale ſeminās ſemē. qd̓ eſt oēm terrā ⁊ oē lignū fructifeꝝ. qd̓ hꝫ in ſe fructū ſeminis ſemīalis. qd̓ erit vobis ad eſca. ipſe ẜmo eiꝰ an̄ oēm aeris ſonū. ante oēm carnis ⁊ nubis vocē. in illa eiꝰ ſūma ſapīa ꝑ quā fa cta ſunt oīa. nō qͣſi hūanis auribꝰ inſtrepebat. ſꝫ rebus factis reꝝ faciēdarū cās inſerebat. ſꝫ oīpotēti potētia fu tura aiebat. hoīemqꝫ ſuo tꝑe formādū in tempoꝝ tanqͣ ſemīe vel tanꝙͣ radice ꝯdebat. His viſis pꝫ quō rn̄deri pōt ad queſtōnē ꝓpoſitā. ¶ Ad hͦ gͦ qd̓ objcit̉. ꝙ creauit oīa ſimul ⁊ ita hoīem. dicēdū ꝙ hͦ veꝝ ē eo mō qͦ dictū ē ſcꝫ cauſaliter ⁊ ſemīaliter in ip̄is mūdi elemētis. nō eo mō quo res ſuis ꝓprijs tꝑibꝰ ꝓducunt̉ in eſſe cōpletuꝫ. qd̓ inſinuat Aug. diſtinguēdo modos eſſendi. vj. ſuꝑ Gen̄. ad litte. dicēs. Sic ī illa p̄ma ꝯditiōe mūdi cū di oīa ſimul creauit. hō factꝰ eſt. ꝗ eſſet futurus rō creādi hoīs. nō actio creati. ſꝫ hͦ aliter in v̓bo dei. vbi iſta nō fa cta ſꝫ eterna ſunt. aliter in elemētis mūdi vbi oīa ſimul futura ſunt. aliter ī rebꝰ q̄ ẜm cās ſimul creatas. nō iā ſimul ſꝫ ſuo quoqꝫ tꝑe creant̉. in ꝗbus adā iā formatꝰ ex limo ⁊ dei flatu aīatꝰ. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ illa ꝯuer ſio de qua loquit̉ li. fontis vite. nō dicit aliquā innoua tōem ſiue mutatōem circa cōditorē rerū. et diſpoſitōem eternā. de illis ꝓducēdis ī eē ī tꝑe ſue ꝓductionis. ¶ Ad aliud dici pōt. ꝙ ē dice̓ res ī ſuo eē ꝯpleto. ⁊ ſic nō dīc de us pr̄ res ſil̓. nec ſic intelligit aug. oīa ſil̓ dici. ⁊ ē dicere res ī ſua arte. ⁊ hoc mō dicit deꝰ pr̄ res ſil̓.ſ. ī verbo ſuo qd̓ ē ars om̄ipotētie illiꝰ. Sꝫ vidr̄ ex hoc qd̓ tāgit ī fine auctoritatis.ſ. nō aliter ꝙͣ dicēdo facis. ꝙ res n̄ ſint ali ter ꝙͣ ī verbo ſuo vel ī arte. Rn̄deo. ꝑ hͦ notat̉ ꝙ ſine oī innouatōe circa illū ſue diſpoſitōi obedit fluxus rerū ī cē. Un̄ diſpoſitō ſua ī arte ꝙͣtū ex ꝑte ip̄ius ē. ē ꝓductio reꝝ ī eē. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗtur pꝫ rn̄ſio ex glo. ibidē. ſcꝫ ſemel locutꝰ ē deꝰ. Glo. ē inter hoīes ml̓tis modis loꝗt deꝰ. apud ſe ſemel. qꝛ vnicū verbū genuit ꝑ qd̓ oīa facta ſunt. in quo ſil̓ oīa diſpoſita ſunt. Un̄ ſemel loꝗ̄ vt vult glo. ē verbū eternaliter gignere. in qͦ oīa diſpoſuit. ¶ Ad illud qd̓ querit̉. quō pōt deus multa ſimul creare. eū ad vnius rei creatōem requirat̉ infinita potētia. Dicēduꝫ ꝙ ſicut prima bonitas ſumma dr̄. qꝛ ſine ſui diminutōe diffundit̉ ⁊ diffundi pōt ī infinitū. ſic ⁊ virtꝰ ſumma. qꝛ ſine ſui diminutōe influit. vn̄ eius potētia quātūcūqꝫ ī fluat nūqͣ ī alio diminuit̉. ꝓpter qd̓ infinita ſimul crea re pōt. Nō aūt intelligēdū ē qn̄ dr̄ ꝙ diuina v̓tus influ it ī creaturas creādo illas vel oꝑando ī illis ꝙ diuidat̉ virtꝰ eiꝰ ⁊ ſic imꝑtiat̉ illis. īmo qꝛ ad nutū ſue volūtatis oīpotētiſſime ſine diminutōe ſue v̓tutis fiāt vel creent̉. Un̄ ī ip̄o nihil accidit innouatōis. ſꝫ quicꝗd innouatōis ibi ē. accidit circa creaturas. Aug. ad marcellinū. nihil corrigi poſſe aſſerūt niſi qd̓ an̄ nō recte factū ꝓbaret̉. ꝙ bus rn̄dere copioſe ſi velim. tp̄us ip̄e me citiꝰ deſeret ꝙͣ exempla ꝗbꝰ reꝝ ip̄a natura ⁊ oꝑa hūana circa rōem ꝓ tꝑm oportunitate mutent̉. nec cū eadē rō ſit mutabilis. quia iſta mutant̉. īmo hyemi eſtas addito calore ſenſui ſuccedit̉. nōne quotiēs variāt̉ etates adoleſcētie pueri cia nō reditura. cedit iuuētꝰ adoleſcētie. nō mēſure ſuc cedit. hec oīa mutant̉ nec mutat̉ diuīe ꝓuidētie rō. qua ſit vt iſta mutent̉. Nō aūt opinor cū agricola eſtate ali ud. iuſſerat hyeme rō mutet̉ agriculture. ⁊ cū mane ſur ſit ꝗ nocte quieſcebat vite cōſiliū nō mutauit. alid̓ ma ſis adoleſcēti ꝙͣ puero ſolebat impoſnit. nō itaqꝫ verū ē qd̓ dr ſemel recte factū nullatenꝰ eē mutādum. mutata quippe corꝑis cā qd̓ recte an̄ fuēat factū. ita plerūqꝫ mu tari vera rō flagitat. vt cū ip̄i dicāt recte nō fuerit ſi mu tet. econtra veritas clamet recte non fieri niſi mutetur. quia vtrūqꝫ tunc erit recte ſi erit ꝓ temporum diuerſi tate diuerſum ¶ Nembrum ſecundū
Ecūdo querit̉ de ordine tꝑis ꝯditōis ade. ad tp̄s ꝯditōis alioꝝ. Et primo q̄rit̉ vtruꝫ ꝯditū fuit ante alia vel poſt. et vidr̄ ex di ctis ſupra ꝙ poſt. qꝛ vt habet̉ gen̄. ij. poſt oꝑa ſex dieꝝ fecit deꝰ hoīem de limo terre. ⁊ hͦ idē habet̉ ab aug. gen̄. vj. ad litt. ¶ Itē idē habet̉ a mgr̄o. ij. ſentē. xv. di. c. Oībꝰ creatis atqꝫ diſpoſitis nouiſſime factꝰ eſt hō tāꝙͣ dn̄s ⁊ poſſeſſor. ꝗ ⁊ oībꝰ p̄ferēdꝰ erat. Sꝫ videt̉ ꝙ cōtrario mō fieri debuit. ſic̄ ī emanatōe ꝑſonaꝝ a pr̄e pus a natura ē emanatō ꝑſone q̄ ē imago pr̄is. ꝙͣ illiꝰ q̄ n̄ ē imago. ⁊ hͦ ẜm ordine cōueniētiſſimū. a ſil̓i vidr̄. ꝙ ī eiꝰ natōe ſiue creatōe ꝑſonarū creataꝝ a deo. debēt pri mo ꝓduci ī eē ſiue cāri ille q̄ ſūt ad imagineꝫ creātis ſi ue imago. ⁊ ſi hͦ hō debebat cū primis creaturis creari. gͦ ⁊ corpꝰ. ¶ Itē corpꝰ primi hoīs int̓ oīa corꝑa ſingl̓ari rōe fuit imago dei. vl̓ hō ẜm illd̓. vn̄ rōe qͣ sͣ. debebat in ter pͥma creata creari. ¶ Itē dicit beda. qͣtuor fuerūt ſil̓ in prīcipio creata.ſ. angelica natura. celū empirreū. pri ma materia ⁊ tp̄s. ī gene at̄ corpoꝝ duo ſūt nobiliſſima hūanū corpꝰ ⁊ maxīe pͥmi hoīs. ⁊ celū empireū. ⁊ ſi int̓ hec ē differētia nobilitatis. nobiliꝰ fuit corpꝰ pͥmi hoīs ſimpl̓r. vt illd̓ qd̓ erat forma nobiliori ꝑfectibile ordina tū ad finē nobiliorē. ⁊ magis deiforme vt ẜm ꝙ hō erat ad imaginē dei ꝙͣ celū primū. gͦ videt̉ ꝙ rō ſue nobilita tis debuit creari int̓ primo creata ſicut celū empirreum Et pōt hic incidēter q̄ri. quare illa qͣtuor tꝑe fuerūt pri mo creata. ¶ Itē hō ⁊ angelꝰ hn̄t paritatē ī natura licet habeāt diſparitatem ī officio. ſi gͦ ꝑitas ē ſuffitiēs ratio quare paria debēt ꝑiter.i. ſil̓ creari. gͦ ⁊cͣ. Sꝫ hō nō pōt creari niſi corpꝰ creet̉. gͦ cū angelꝰ ſit de primo creatis ⁊ corpꝰ hūanū dꝫ eē ſil̓r. vel quare n̄. ¶ Itē hugo. intātuꝫ rōnalis creature cōditio. ceteriſqꝫ oībꝰ q̄ ꝓpter ip̄aꝫ fa cta ſunt. excellētior eē ꝓbat̉. ꝙ oīm cā ē ipſa. ex hͦ v̓bo vi det̉ ꝙ et̄ ꝓpt̓ hoīs excellētiā ⁊ ꝓpt̓ eiꝰ cālitatē ſiue dignita tē. priꝰ alijs creari debuit vl̓ debeat. ¶ Itē celū ⁊ t̓ra ī bus oīa alia intelligūt̉ creabāt̉. Un̄ gen̄. j. In prīcipi creauit deꝰ celū ⁊ terrā. ꝑ celū aūt matia oīm ſpūaliū in telligit̉ ſiue creatura ſpūalis. ꝑ t̓rā corꝑaliū ſic̄ ex glo. pꝫ. ⁊ hugo. ꝑ celū ⁊ terrā mat̓ia oīm celeſtiū t̓reſtriūqꝫ hͦ loco ſignificari puto. ſꝫ ſil̓r hō ē quodāmō oīs creatu ra. vt dīc greg. ſuꝑ illd̓ marci. vlt̓. Ite p̄dicate euāgeliū oī creature. gͦ hō habuit creari int̓ creaturas. primo cō ditas eadē rōe. ¶ Itē aut obẜuat̉ ī ꝯditōe reꝝ ordo na tural̓ aūt artificial̓. Nō natural̓. n̄ em̄ impediūt bruta aīalia hoīem natura. ſꝫ potiꝰ hō illa cuꝫ ſit cā eoꝝ. Nec artificial̓ q̄ attēdit̉ ī ordīe dignitatis. vt qn̄ p̄ordinatur qd̓ ē maioris dignitatis. ⁊ ſic neutro ordine vidr̄ hoīeꝫ ẜm corpꝰ hūanū pꝰ alia debe̓ cāri. ¶ Rn̄ſio corpꝰ primi hoīs ꝯditū fuit pꝰ alias creaturas. ⁊ hͨ ꝓpter ml̓tipliceꝫ rōem. Una ē vt hoīs dignitas on̄deret̉ ꝗ erat alijs crea turis dn̄aturus. Un̄ hugo. priꝰ ſiꝗdē opifex deꝰ mūdum fecit. ac deīde hoīem poſſeſſorē ⁊ dn̄m mundi. vt ceteris oībꝰ iure cōditōis dn̄aretur hō. Nota ꝙ dīc iure cōdi tōis. Hāc rōem declarat greg. nazāzenꝰ tali exēplo. pri us ꝯuenit illd̓ eē cui dꝫ pͥnceps aliꝗs principari ꝙͣ ip̄m prīcipē. Un̄ de terminato de ꝯditōe mūdi ſenſibilis dicit nōdū magna hic ⁊ p̄cioſa res hō mūdi dn̄s aderat. nec em̄ decuerat priꝰ exiſte prīcipē. ꝙͣ illa quoꝝ geret princi patū. ſed vbi ei cūcta ſubijciēda ꝑata ſunt. iā cōſequens erat apparere rectorē. qꝛ igit̉ veluti quoddā regni domi ciliū futuro regi creator vniuerſitatis efficeret. Idem at̄ erat terra. inſule. maria. ⁊ ſuꝑ hoc celū in modum cari ne curuatū. diuitias v̓o repoſuerat regni ml̓tiplices. di uitias aūt dico totaꝫ creaturam quicquid eſt in herbis ⁊ plantis et arboribꝰ. quicquid ī ſpiritibꝰ ⁊ ſenſibilibꝰ et aīatis. ꝙ ſi metalla quoqꝫ cōuenit his annumerari di uinitus. que ꝓpter colorū pulchritudinē precioſa huma nis oculis viſa ſunt. vt auri et argenti ⁊ lapidū eorū qͦs hoīes amāt. hoꝝ oīm copiaꝫ velud ꝗbuſdam regalibus theſauris terre ſinibus occultis in hunc mundum ho minem protinus introduxit. propterea in hoc mundo

pꝰ creaturā nouiſſimꝰ introductꝰ ē hō. n̄ vt viliſſimꝰ ī ex trema ꝑte ꝓiectꝰ: ſꝫ quē decebat genitū mox eē rectoreꝫ. Alia rō fuit ordo incōpleti ad cōpletū. Ad cōpletōeꝫ eī vniuerſi reꝗrit̉. ꝙ aliqͣ creatura ſit ſimpl̓r ſpūalis. aliqͣ ſimpl̓r corporalis. aliqͣ ꝯpoſita ex corꝑali ⁊ ſpūali. vt ſic trinitas creata trinitatis īcreate ſacr̄m ſequat̉. ſic̄ habe tur. ij. ſen. di. ij. creatura at̄ cōpoſita ex ſpūali ⁊ corꝑali ē hō. Alia ē ordo futuroꝝ ad ſuū finē. hō eī ē finis alia rū creaturaꝝ ſic̄ habet̉ a ph̓o ⁊ hugo. dicēte. cōſtat crea tōeꝫ hoīs rerū oīm viſibiliū ꝯditōe. poſteriorē ꝗdē tꝑe. ſꝫ cā priorē fuiſſe. qꝛ ꝗ ē. factꝰ pꝰ oīa. ꝓpter eū facta ſūt oīa. He gͦ tres rōes ſumūt̉ ex ꝯgruētia ordinis.ſ. ẜuiētiū ad dn̄m. incōpleti ad ꝯpletū. finitoꝝ ad finē. alia eī rō fuit ꝯpoſitio ex multis. hō em̄ inter oēs creaturas ē ꝯpoſitiſ ſimꝰ. ſic̄ habet̉ ī li. fontis vite. ⁊ vt sͣ tactū ē. ꝓpter qd̓ di cit yſaac. ī li. d̓ elemētis. hō ī naturali generatōe vltimū ē. Alia rō fuit cōīcatio cū multis. ſic̄ eī dīc greg. ſuꝑ il lud marci vlt̄. Predicate euāgeliū ⁊cͣ. Oīs creature ali qd hꝫ hō. eē cū lapidibꝰ: viue cū arboribꝰ. ſentire cū aīa libꝰ. intellige̓ cū angelis. ſi gͦ cōmune hꝫ aliꝗd cū oī cre atura hō. iuxta aliꝗd hō ē oīs creatura. Alia rō indi tia multoꝝ. hō em̄ primꝰ introducēdus erat ī mūduꝫ. ibi refectꝰ et educatꝰ trāſferret̉ ī patriā. Un̄ adinſtar ho mīs prudētis inuitātis aliquē ad refectōeꝫ ꝗ p̄parat do mū ſuā ⁊ alia neceſſaria an̄ꝙͣ introducat prāſorē. ſic fec̄ dn̄s. ne hō ad momētū indigeret. p̄parauit illi q̄ erāt ne ceſſaria ad refectōem et educatōeꝫ. ⁊ pꝰ introdxit eū ī lo cū vbi erat reficiēdꝰ ⁊ educādꝰ. et hͦ ē qd̓ dic greg. nazā. ſic̄ ꝗdā optimꝰ inuitator nō priꝰ ī domū prāſorē ꝙ p̄para ret epulas introducit. ſꝫ oēm apparatū inſtruēs domūqꝫ gruēter exornās diſcubitūqꝫ ⁊ mēſā ⁊cͣ. tūc ad prepara as iā delitias ꝯuocatū inuitat. Iuxta hūc modū diues et copioſus nr̄e ꝯditor educatorqꝫ ſubſtātie. bonis omī bꝰ replēs habitaculū mūdi huiꝰ. ⁊ magnas has epl̓as dariaſqꝫ diſpoſitōes. ſic introduxit hoīeꝫ. dās ei opꝰ exi miū cuſtodire mādatū. qͦ n̄ appetitu reꝝ nō extātiū ſꝫ p̄ ſentiū poſſeſſione gaude̓t. Iſte tres rōes ſumūt̉ ex exi tia ꝯſtitutōis. qꝛ eī ex ml̓tis ꝯſtabat cū ml̓tis coīcabat. ⁊ ml̓tis indigebat q̄ illi ꝯueniebāt. ex ſua ꝯſtitutōe ꝯueni ebat vt pꝰ multa ex ꝗbꝰ ꝯſtabat et cū ꝗbꝰ coīcabat ⁊ ꝗbꝰ indigebat ꝓduceret̉ ī eē. ¶ Ad euidentiā eoꝝ q̄ obiecta ſūt ſciēdū. ꝙ ī ꝯditōe reꝝ primordialiū attēdit̉ ordo na ture. Sꝫ notādū ꝙ natura dr̄ multiplicit̓. Uno mō ꝓut ē ī rōe efficiētis ẜm ꝙ dr̄ prīcipiū motꝰ ⁊ ꝗetis ⁊cͣ. Alio mō ꝓut ē ī rōe materie vl̓ forme vl̓ ꝯpoſiti. Ad hoc intel ligēdū nota. ꝙ ē rē cōſiderare duplicit̓ vl̓ ꝓut ē ī ꝓducti on ī eē vl̓ ī fieri. Ul̓ prout ē ī eē ꝯpleto ſiue ī facto. ⁊ ẜm iſtā duplicē ꝯſideratōem ē attēdēdus ordo nature ẜm ꝙ natura ē ī rōe efficiētis. qꝛ penes iſta duo attēditur fieri rei. qꝛ fieri rei ē ꝓprie ꝑ actōeꝫ agētis ī materia ꝓut ī eē. ẜm ꝙ ē ī rōe forme vel ꝯpoſiti. vbi gͦ determinat̉ de rebꝰ ẜm ordinē rerū ẜm ꝙͣ ꝓducūt̉ ī eē. attēdēdꝰ ē ordo natu re ẜm ꝙ natura dr̄ materia. Notādū gͦ ꝙ ī ꝯditōe reꝝ pͥ mo agit̉ de rebꝰ ꝓut hn̄t eē indiſtīctū.ſ. vbi agit̉ de crea tōe celi et terre. qꝛ ibi oīa qd̓ammō creata ſūt. ⁊ hͦ ante primū diē. vt eī dīc hugo. oꝑis huiꝰ mat̓ia an̄ pͥmū dieꝫ creata ē. qꝛ mox cū ip̄a luce cepit dies. ꝯſequēter ī oꝑibꝰ triū dieꝝ p̄cedētiū agit̉ de rebꝰ ẜm ꝙ interiꝰ hn̄t eē.ſ. di ſtīctū ī tribꝰ diebꝰ vltimis. adhuc ẜm ꝙ vlteriꝰ ⁊ inagis ꝑfectū hn̄t eē. ꝓut vltimā ſortiūt̉ ꝯplexōeꝫ.ſ. ex eorū or natu. et ſic ꝓcedit̉ ẜm viā nature ꝓut natura dr̄. qꝛ ꝓce dit̉ a magis materiali ad magis ⁊ minꝰ ꝑfectū. ī ordīe eī cārū ꝓut creature cauſe dicūt̉. pͥmo ē materia ſiue na tura. vt materia dr̄. ſecūdo efficiēs. tercio forma indu cta ꝑ efficiētē ꝯꝑātē c̓ca mat̄iā. cui īmediatū ſiue ānexū ē ip̄ꝫ ꝯpoſitū. ad q̄ ẜm ordinē ꝯgruū ſeꝗt̉ finis. vt qd̓ ē vl̓ timū et cuiꝰ gr̄a alia ī cōditōe. gͦ reꝝ pͥmo creata fuit ma teria. circa quā agēs efficiēs pͥus formā induxit. diſtin guēdo rē a re ⁊ vlteriꝰ ꝯplēdo ꝑ rerū diſtīctōeꝫ ornatuꝫ ad q̄ ẜm viā iſtaꝫ ſeꝗ debebat illa creatura ꝓpter quam alia.ſ. hō. ſic gͦ ī cōditōe rerū pͥmū on̄dendū ē ordo natu
eꝓut natura materia dr̄. Si aūt obijcit̉ ꝙ ordo iſle nō idr̄ lr̄e cōſonare. qꝛ pͥma diſtīctō dieꝝ ē penes triplicē naturā ſiue tres differētias nature. q̄ ſūt luminoſū ix parēs. et opacū. Prima eī diſtīctio.ſ. diei prime. ē lucis a tenebris. Secūda ē trāſparētis a trāſparēti.ſ. aqua ab aꝗͥs. Tercia ē opaci a trāſparēti.i. terre ab aqͣs. hi nō attēdit̉ ordo nature ẜm ꝙ natura materia dr̄. ꝓut or do huius ē a magis materiali ad minus ſiue a magis ꝑ fecto ad magis ꝑfectū. ſꝫ ecōuerſo. vt pꝫ. Dicēdū ꝙ ordo p̄dictus attēdit̉ penes ꝑtes prīcipales. q̄ diſtīctōem hn̄ oꝑa ꝯditōis diſtīctōis ⁊ ornatꝰ. ꝑtes at̄ ꝑtiuꝫ alio mō rdināt̉ ⁊ rōe alia. qd̓ hic determīare nō ē nr̄e intentōi. ¶ Ad illd̓ qd̓ pͥmo obijcit̉ dicēdū. ꝙ ſicut in emanatōn eterna ꝑſone a ꝑſona prima emanatio ē ꝑ maximā con formitatē. ſic ē ī emanatōe creaturaꝝ. qꝛ angelꝰ ſiue na turā angelica ē de primis exeūtibꝰ in eē a primo. vt vul beda. ꝗ̄ inter oēs creaturas maxīe deiformis. quare ho nō ē ſimiliter de primis. rō tacta ē. Uel pōt dici. ꝙ ī d nis ꝑſonis ſumma requirit̉ germanitas. ꝓpter hoc rit̉ ꝙ ſpūſſanctꝰ ꝗ ē tercia perſona ꝓcedit a pr̄e ⁊ filio Ad qd̓ ſeꝗtur ꝙ ſit aliqua ꝯformitas notōnalis int̓ pa trē et fili ue n̄ ē inter pr̄em et ſpiritūſanctū. ꝓpter qꝛ filiꝰ di ſanctꝰ noī aūt germanitas n̄ re quirit̉ inter et ci turas. ꝓpter qd̓ n̄ reꝗrit̉ do ille in creat ie requirit̉ ī emanatōe ꝑſonaꝝ incr ataꝝ. ꝫ rn̄ſio ad illud de co dd̓i ẜm ctū ē. et ſci eē ex primi ialiſ dita erāt ¶ Ad illi uerit̉ quare mo creata ſūt. Dicēdū ꝙ iuxta diuīe lit. vt ī prima reꝝ cōditōe nē ꝯueniēs agis ſortita ſūt rōe que inter aliā nera ⁊ hoc tā in corꝑalibꝰ ꝙͣ in ſpūalib ⁊ mēſuris actōnū ⁊ paſſionūꝫ hꝫ potētiā iatura angelica. in cō mū. ī paſ ue paſſiuis maximū ē materi ī mēſuris iū et paſſionū maximū ē tp̄us. ẜm ē prime mutatōis menſura. qd̓ ſe habet vt p̄cedēs euū e tp̄us alio nō ſumptū ꝓpter qd̓ cōueniēs fuit iuxta diui nā ordinatōem hoc primo creari. ¶ Ad aliud dicendū ꝙ ordo creatōnis rerum non attenditur penes parita tē rerū cōditaꝝ. qꝛ tūc cōueniret vel hoīem fuiſſe creatū cū angelo in prīcipio. vel angelū cū hoīe vltimo. ſꝫ qui ꝯditio creaturaꝝ erat ꝓpter hoīem nō ꝓpter angelū. ꝓp qd̓ cōueniēs fuit. ꝙ ẜm diuerſos ordīes fieret hominis et angeli cōditio. Preterea intelligēdū adhuc ꝙ aīa rō nalis īe cui arificat̉ quodammo angelo. pōt duplici ter cōſiderari. vt ē ſubſtātia nata ſubſiſtere ꝑſe. vel vt ē ꝑis. vt aūt ē nata ſubſiſtē ꝑ ſe. ſic diffinit̉. Aīa actus ē ſubſtātia incorporea illuminatōnū que ſunt a prīcipio vel pͥmo ſecūda receptōe receptiua. ꝓut ē actꝰ. ſic aīa ē actus corꝑis phiſici organici potētia vitā hn̄tis. Gicen dū igr̄ ꝙ licet inqͣtū ē ſubſtātia nata per ſe ſubſiſtere ſo lū a creatore depēdeat. nō tn̄ ꝓut actus ē. ſꝫ qꝛ inqͣtū tat̉ ē ꝯditio eiꝰ vt ſit vnū cū corpore tali eē eiꝰ inqͣtū hmōi a corpore depēdet ⁊ ita quodammō a terra ei alijs elemen tis. Nota igit̉ ꝙ ſicut dicit ph̓s. vegetatiuū ē in ſenſiti uo ſicut tergonū ī tetragono. Un̄ vegetatiuū ē ī ſenſiti uo et ſenſitiuū in intellectiuo. Un̄ oīa q̄ exigūt̉ ad cōdi tionem alioꝝ aīalium exigūtur ad cōditōnem corpor hūani inqͣtum ē formale vt actu ſuo vltimo. reqrit tam ꝙ illa meliorata ſint ⁊ qͣſi ſublimata. et iō poſt cōdit alioꝝ oīm determinata erat ꝯditio hoīs. ⁊ ꝙͣtuꝫ ad a mā quia de ea intendit̉ inꝙͣtum eſt actus hmōi ⁊ ꝙͣtum ad corpus. Si v̓o de anime determinaret̉ conditōe. vt ē ſubſtātia ſeꝑata et nō forma vel actus ſubſtātie cō inter opera prima eēt eius cōditio numeranda. ¶ Ad il lud qd̓ ſequit̉. ꝙ homo nō fuit cauſa cōditōis creatura

Queſtio .lxxxvij.
pter quā ſiue finalis ſicut dicit hugo rū q̄cūqꝫ. ſꝫ cau exp̄ſſe ī aucͣte ſita. hͦ aūt genꝰ cauſe licꝫ ſit in intētōe tū ad eſſe ea q̄ ſunt ꝓpter ip̄m getis ancedit. ¶ A cēdū alia rōe ſunt ma terialia reꝝ ꝑ a. ⁊ alia rōne hō. Principia enī materialia reꝝ ſi tētia oīa. ⁊ ī eis intelligunt̉ ea q̄ ſunt ex illis. ſic̄ res intelligit̉ eſſe in ſuis pͥncipijs mate rialibꝰ. ſꝫ ī hoīe nō ſunt oīa niſi ꝑ quādā ꝯiūctiōꝫ. vt p ex v̓bo grego. vn̄ rō ꝓpoſita n̄ ē ad ꝓpoſitū. ¶ Ad ali qd̓ ſeꝗt̉ patet rn̄ſio. qꝛ ordo ꝯditōis reꝝ reſpectu hoīs ē nat̉alis eo mō qͦ dictū ē. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ bruta nō p̄cedūt nat̉a hoīem. dicendū ꝙ hͦ falſuꝫ ē. ẜm ꝙ nat̉a dr̄ materia. licꝫ enī bruta nō ſint materia homīs. qꝛ tn̄ eoꝝ eſſe eſt maxīe materiale reſpectu eē hoīs. ⁊ oīa que tqrunt̉ ad eſſe illoꝝ. reꝗrunt̉ ad eē hoīs. ⁊ illa etiā me orata ⁊ nobiliori forme ꝓpinꝗora. ẜm ordineꝫ nature q̄ eſt materia mnō cōuenient dicunt̉ ordinari ad hoīem. ¶ Queſtio. lxxxvij. de loco Equitur de loco corꝑis pͥmi hoīs. Querit̉ pͥmo de loco ꝯditōis. Secūdo de loco hītatiōis ſiue educationis. ¶ Alembrum primum. Uerit̉ gͦ primo. vtꝝ ꝯditꝰ fuit ī paradiſo. Et videt̉ ꝙ nō. dr̄ enī Gen̄. ij. plātauerat āt dn̄s deꝰ ꝑadiſuꝫ voluptatis a pͥncipio in qͦ poſuit hoīeꝫ quē formauerat. ex hͦ pꝫ ꝙ formatꝰ fuit ⁊ pꝰ formatōꝫ poſitꝰ in ꝑadiſo. ⁊ ibi dic̄ glo. dat̉ intelligi. nō il in ꝯditū. qꝛ deꝰ p̄ſcie bat illū ⁊ i dū ad hāc terrā vbi ꝯdi derat eū. ex hac lo. j Arbi ꝰ fuit ī terra hac inferior nō in ꝑadiſo. ¶ js dicit ꝙ formatꝰ fuit dr̄ ꝙ debuit creari in dam ature ꝯgruit locꝰ nobi geli creati ſūt ī celo fuerit nobilio cre o nobiliori. nō in t̓ra mulier pͥma q̄ nō ꝑuenit ad i. ꝯdita fuit in paradiſo. Itē in aīalibꝰ ē locꝰ ꝯditōis ⁊ educationis. ſil̓r videt̉ ꝙ aīaliū rōnaliū idē debuit eſſe ſaltē an̄ pct̄m. nec vident̉ ī ſignāt̉ qͣre ꝯditꝰ fuit exͣ ꝑadiſuꝫ vale̓. qͣꝝ vna ydeꝰ ſciebat illu peccatuꝝ ⁊ inde pellēdū ad hac terrā. qꝛ hac rōe nec āgelos apoſta tas creaſſet deꝰ ī celo. nec mulierē pͥmā ī ꝑadiſo. qꝛ dn̄e ſciuit illos peccaturos ⁊ de ill̓ locis pellēdos. ¶ Pret̓es nec pͥmꝰ hō ꝯditꝰ eēt in t̓ra. qꝛ ī illa nō fuit ꝑmāſurꝰ ſꝫī celo. Itē alia aſſignat̉ rō vt nō nat̉e ſꝫ gr̄e hͦ aſſignaret̉. hāc ponit mgr̄. ij. ſentē. di. xvij. ca. hoīem āt ita formatū ſꝫ hac rōe mulier n̄ debuit ibi creari vt n̄ nat̉e ⁊cͣ. ¶ Itē nō videt̉ ꝙ vir ſpūali mēte p̄ditꝰ. tāta ducēdꝰ erat igno rātia. ꝙ aliꝗd ſola gr̄a ſibi factū. ⁊ maxīe tā euidēs bn̄ ficiū gͣtuitu nat̉e aſcriberet ⁊ nō gr̄e. ¶ Rn̄dēdū ꝙ ſic̄ dictū ē. adā plaſmatꝰ fuit exͣ ꝑadiſuꝫ ī agro dama. vbi terra ē rubra. ⁊ creſcit qn̄ t̓ra ſubtͣhit̉. ad quā trāſlatꝰ ē poſt pct̄m. Gen̄. iij. Emiſit eū deꝰ de ꝑadi ſo voluptatis vt oꝑaret̉ t̓rā de qͣ ſumptꝰ ē. Sūt at̄ pl̓es rōes qͣre ꝯditꝰ fuit exͣ ꝑadiſuꝫ. Una ē eiectōis p̄uiſio. vt hēt̉ ī glo. p̄dca q̄ ē. dat̉ intelligi ⁊cͣ. Alia rō ē excitatio gͣtitudīs. nā qꝛ volebat dn̄s ꝙ nō nat̉e ſꝫ gr̄e aſcriberet̉ ꝑmanētia ſua ī ꝑadiſo ꝯdidit eū exͣ. dn̄ mgr̄. ij. ſen. di. xvij. aꝑte moyſes inſinuat hō exͣ ꝑadiſuꝫ creatꝰ. poſtmodū ī ꝑadiſo ſit poſitꝰ. qꝛ nō erat ī eo ꝑmāſurꝰ. vel vt nō nat̉e ſꝫ gr̄e hͦ aſi aret̉. Alia rō ē incitatō hūiliatiōis. ne eī hō ex vniuerſe creat̉e erat p̄poſitꝰ vt pꝫ Gen̄. t dn̄s vt ip̄e ꝯſiderās ſe de hūili ꝑte t̓re eēt ī oculis ꝓprijs. Alia ē p̄mōſtrato reuo
catōis. qꝛ enī deꝰ ſic eiecit eū vt reuocaret. nō taliter de buit homo fieri vt oīno eijceret̉ extra locū ſuū. ſicut lu cifer in ſignū eiectōnis irreuocabilis. in nullū locū ſibi ꝓpriū fuit eiectus.i. in nullā ꝑtē celi. ⁊ iō aliꝰ fuit locus habitatōis ⁊ aliꝰ ꝯditōnis. vt eiectus de loco ꝯditōnis in ſignū reuocatōis inueniret locū cōditōnis ſue. Alia eſt cōgruentia reſolutōnis ſcꝫ corꝑalis. qꝛ enī res deb reſolui in id vnde facta eſt. ⁊ adā merito pct̄i moritur erat ⁊ in puluerē ſiue terrā reſoluēdus in hac ꝑte terre ideo ex hac debuit fieri. Alia eſt minoratio afflictōnis. nouit enī deꝰ inſitā hoī afflictiōꝫ ad originē ſuā ſcꝫ ad locū ⁊ terrā de qua eſt. Un̄ poeta. Neſcio qͣ natale ſolū dulcedine cūctos ducit. ⁊ īmemores nō ſunt eē ſui. Un̄ ſi hoīeꝫ pͥmū feciſſet deus in ꝑadiſo ⁊ de limo ꝑadiſi. ſꝫ haberet naturalē inclinatōne ad illū. ⁊ ita magis affli geret̉ ex elōgatōne ab illo. ⁊ illa eſſet ei augmētū miſe riarū. ¶ Ad illd̓ igit̉ qd̓ p̄mo obijcit̉ dicendū. ꝙ ꝯditōi nobilioris creature ꝯgruit locus nobilior. ſalua diſpoſi tione diuine ꝓuidētie. vn̄ bn̄ cōgrueret nobilior locus ꝯditiōi hoīs loco cōditōnis aīaliū. niſi deus aliter faci endo meliꝰ hoī ꝓuidiſſet ⁊ ſuā magis ſapīaꝫ ꝯdeceret. melius aūt ꝓuidit deꝰ hoī caſuro ſic faciendo ꝙͣ aliter ⁊ plus ſuā decuit ſapīam vt ex dictis patꝫ. ¶ Preterea. diuina ꝓuidētia omīa cōueniētiſſime faciēs. oꝑat̉ qn̄d que decent eius nobilitatem circa qd̓ operat̉. ſicut dn̄ creauit angelos ī celo empirreo. qd̓ fuit locus maxime nobilitati angelice cōueniēs. qn̄qꝫ que magis cōgruūt ꝑfectōi nobilitatīs. ſicut dn̄s cōdidit pͥmū hoīem ī loco longe minus nobili a ꝑadiſo. ⁊ hoc qꝛ ille locus magis ꝯgruebat ⁊ quaſi cooꝑabat̉ ꝑfectōi nobilitatis hūane. que erit in patria. qꝛ quodāmō excitabat hoīem ꝯditū ad hūilitate. ⁊ ita retinebat a caſu ſcꝫ ne moneretur ad elatōneꝫ. ex collato ſibi dominio vt tactū eſt. Si q̄reret̉ quare nō hac rōne creauit angelū extra celū. vt ſic inci taret̉ ad humilitatē. ⁊ ſic retineret̉ a caſu ꝑ elationem. Dicendū ꝙ angelus p̄ditus fuit in creatiōe bonis lōge melioribꝰ bonis ꝗbus p̄ditus fuit hō in ꝯditōe. ⁊ ꝓpter hoc plus decebat dīnā bonitatē ꝓuidere hoī ꝑ aliqua que erāt extra hoīem. ꝙͣ angelo ꝑ aliqua que erāt extra angelū. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ de muliere. ꝙ cōdita fuit n paradiſo icendū ꝙ ratio huiꝰ nō fuit nobilitas nulieris. ſꝫ hoc factū eſt diſpenſatōe diuine ꝓuidentie. licꝫ enī condita eſſet in paradiſo. non tamen de aliquo quod erat in paradiſo. qꝛ formata fuit de coſta viri. vn̄ nihil contraxit de loco iſto ſicut nec vir. vnde ratiōe ori ginis ſue nulla p̄rogatiua accreuit mulieri ex loco ꝯdi tionis. vn̄ cauſaꝫ habuit ex ſua origine hūiliatōis ſicut vir. ¶ Preterea. licꝫ ex cōditōe in loco tali nulla ſibi ac creuit p̄ tatiua rōne originis ſue. accreuit tn̄ rōe loci. ꝓpter qd̓ magis debuit excitari ad gratitudinē. Un̄ ſic̄ ir ex collat ein loco illo ad habitādū excitatꝰ fuit ad hoc. ꝙ gratus eēt deo. ſimiliter ⁊ mulier. ⁊ etiā ad ma iorem gratitudinē rōe cōditiōis ſue in loco eodē. ꝓpt̓ hͦ gͦ deus cōdidit ip̄am ī ꝑadiſo. tn̄ nō de ꝑadiſo ſꝫ de viro. vt rōne eius de quo ꝯdita erat hūiliaret̉ ſicut ⁊ vir. rōe collocatōnis in ꝑadiſo excitaret̉ ad gratitudinē ſimilit̓ ſicut ⁊ vir. rōne ꝯditiōis in eodē plus ꝙͣ vir. vt illa q̄ nō fuit p̄dita tantis bonis quātis fuit vir. ⁊ ita minus abi lis ad bonū. ex aliꝗbꝰ p̄rogatiuis extrinſecꝰ p̄ſtitis ma gis abilitaret̉ ad bonuꝫ. vt defectus ex parte nature ex donis ſuꝑadditis ſuppleret̉. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ conſe quēter. ꝙ idē eſt locus cōditiōis ⁊ educatōis alioꝝ ⁊cͣ. dicendū. ꝙ in hoc ꝙ aliter fiebat hoī ⁊ alijs creaturis. maxime animalibus ⁊ plantis. oſtendit̉ differēter cura diuine ꝓuidentie de homīe ⁊ de illis ſcꝫ quia de ſalute humana eſt ſibi circa quā nō habet de alijs. iuxta illud non eſt deo cura de boue.j. corinth̓. ix. vt patet. quia ꝑ hͦ ꝙ hominē condidit extra paradiſum. excitauit illū ad hūiliatōnē. ꝑ hͦ ꝙ hoīem cōditū in paradiſo collocauit. īcitauit ad gͦtitudinē. ⁊ ſic duobꝰ modis hūane ꝓuidit ſaluti. ¶ Ad ea q̄ obijciūt̉ ꝯtra rōnes aſſignatas. quare

ita fieri cōgruit. Dicēdū reuera qꝛ primꝰ hō eijciēdꝰ erat de ꝑadiſo. ꝯueniēs fuit vt ibi collocaret̉ tāꝙͣ aduena. ⁊ n̄ ibi plaſmaret̉ tāꝙͣ indigena. ſi em̄ eēt plaſmatꝰ ibi. ꝯue nies eēt ꝙ ex terra loci illiꝰ plaſmaret̉. nec ē ſi mile d̓ eua q̄ ex coſta ade oſita fuit An̄ lꝫ plaſmata fuit ī ꝑadi ſo. qꝛ tn̄ n̄ erat plaſmata ex aliqͦ ip̄ius. iſtud nō fecit eaꝫ indigenā. Nec ſimiliter ē ſil̓e de angelo. qꝛ ex nihilo cre atus erat. nec ex aliquo cōditꝰ qd̓ erat celi empirrei. qn̄ aūt aliquis ī alieno regno vel loco delinquit. euidētio ri rōe meret̉ eiectōꝫ ꝙͣ ſi in ꝓprio. ⁊ ſil̓iter qn̄ extranen ſiue aduena iuſtiꝰ ꝙͣ indigena. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ cō ſequēter. ꝙ nec rōe p̄dicta eēt primꝰ hō cōdēdus ī terra. qꝛ in illa nō fuit māſurus ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ nō ē ſil̓e. qꝛ ſupͣ dicta glo. ⁊ magr̄ in ſentē. intelligūtur de ꝑmanētia ī vi ta mortali. nō d̓ ꝑmanētia poſt mortē. ſub hoc ſenſu n̄ fe cit dn̄s hoīeꝫ primū ī paradiſo qꝛ expellēdꝰ erat nō per māſurꝰ ibi in vita iſta. qꝛ et ſi n̄ peccaſſet trāſferēdꝰ erat ad locū aliū finito curſu vite iſtiꝰ ⁊ nō ſꝑ ꝑmāſurus ibi. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de alia rōe. qꝛ illa non debuit eua formari ī paradiſo. qꝛ aſcribet nature ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ nō ē ſil̓e. qꝛ vt dictū ē. nō de aliqͦ ꝑadiſi ſꝫ d̓ coſta viri forma ta fuit. Un̄ nihil de natura ſua fuit de ꝑadiſo. ꝓpter qd̓ nihil poterat aſcribe niſi ex illa ꝯditōe. ¶ Ad vltimū di cēdū. ꝙ ſi primꝰ hō ꝯditꝰ fuiſſet in ꝑadiſo. qꝛ tūc ꝯditꝰ fu iſſet d̓ terra ꝑadiſi. locꝰ ille eēt ei naturalis. et rōe ꝑtic patōis in ſubſtantia ⁊ forte in qualitate. qꝛ ſic̄ yſido. li. ethimo. ꝑpetua erat ī eo tēperies. ⁊ hō ille q̄ erat tꝑate ⁊ optime ꝯplexiōis. forte aliquā tēꝑamenti ex loci tēperie ꝯtraxiſſet. Un̄ lꝫ n̄ ſit dubiū naturalia ex gr̄a diuīa da ri. nō tn̄ ita ſolēt mouere ad gratitudinē. ſic̄ illa q̄ illis addite ſūt. ⁊ hͦ qꝛ hec attribunt̉ nature illa gr̄e. Un̄ licꝫ fuiſſꝫ mēte ſpūali p̄ditꝰ. minꝰ eēt excitatꝰ ad gratitudinē ex beneficio p̄ſtito ī ꝯditōne ꝙͣ expoſt addito. qꝛ potētia iudicāt̉ naturalia. alia gratuita. ¶ Membrum ſecundum Equit̉ inquire vtrū ꝑadiſus erat locꝰ ꝯue niēs habitatōi primoꝝ ꝑentū. Ad cꝰ ma nifeſtatōem q̄rūtur tria. Primo ꝗd ſit ꝑa diſus. Secūdo vtrū ꝑadiſus fuit locꝰ ꝯue mniēs habitatōi primoꝝ ꝑentū. Tercio vtrū ꝑadiſus ſit locꝰ tꝑatus. ¶ Articulus primus primū qͦ querit̉ ꝗd ſit ꝑadiſus ⁊ ꝗs eiꝰ fi tus. Sitꝰ inꝙͣ duplex.ſ. reſpectu terre cuiꝰ eſt ps. ⁊ reſpectu celi a qͦ ambit̉. Quid autē ſit. tāgit dama. dicēs. qꝛ v̓o ex viſibili et inuiſibili creatura ꝯditurꝰ erat deꝰ hoīem ẜm ꝓpriā imaginē ⁊ ſil̓itudinem ſic̄ quēdā regē ⁊ prīcipē oīs terre ⁊ oīm q̄ ſūt ī ip̄a. ꝯſtitu it an̄ eū velud quādā reginā. ī qͣ cōuerſās beata habeat vitā. Et hic ille diuꝰ ꝑadiſus dei manibꝰ ī eden plātatꝰ gaudij et exultatōis vniuerſe ꝓmptuariū. eden eī volu ptās interp̄tat̉. ī oriēte quidē oī terrā excelſior poſitꝰ. tē perato v̓o ⁊ tenuiſſimo et puriſſimo aere circūfulgens. plātis ſꝑ floridis comatꝰ et bono odore plenꝰ. lumīe re pletus. pulchritudinis vniuerſe ⁊ forme ſenſibilis ſu pexcedēs intelligētiaꝫ. diuīa d̓o regio. et digna eiꝰ ꝗ ẜm imaginē erat dei cōuerſatio. ī qͦ nullū irrōnaliū habita bit. ſolꝰ d̓o hō diuīaꝝ manuū plaſma. ¶ Itē ioſephꝰ. ad oriētē plātauit deꝰ ꝑadiſū om̄i germīatōe florētē. ⁊ ī hūc locū introduxit ada et eiꝰ vxorē. p̄cipiēs eis plātatōnū ſolicitudinē. Et yſido. li. ethimo. xiiij. c. ait. ꝑadiſus eſt locꝰ ī oriētis ꝑtibꝰ cuiꝰ vocabulū a greco ī latinū v̓tit̉. or tus porro hebraice eden dn̄. qd̓ ī nr̄a līgua delicie inter p̄tat̉. qd̓ vtrūqꝫ iūctū facit ortū delitiaꝝ. ē eī om̄i gene̓ li gni et pomiferū arboꝝ ꝯſitꝰ hn̄s et lignū vite. nō frigus ibi n̄ eſtꝰ. ſꝫ ꝑpetua aeris tēperies. ī cuiꝰ medio fōs ꝓrū pēs totū nemꝰ irrigat. Diuidit̉qꝫ ī qͣtuor naſcētia flumi na. cuiꝰ loci pꝰ pct̄m hoīs aditꝰ intercluſꝰ ē. ſeptꝰ ē em̄ vn diqꝫ rōphea flamea. ⁊ muro igneo accīctꝰ. ita vt eiꝰ cum
celo pene iūgat̉ incēdiū. Ex his patꝫ qd̓ ē ꝑadiſus. qꝛ lo cꝰ maxīe amenitatis. ¶ Et ꝯſequēter nota de ſitu eiꝰ re ſpectu terre. Nā ſtrabo ⁊ beda dicūt. ꝙ hic locꝰ ī oriente poſitꝰ int̓iecto occeano et mōtibꝰ oppoſitis a regiōibi qͣs incolūt hoīes ſecretꝰ ⁊ remotiſſimꝰ ē. ꝑtīgēſqꝫ altitu dine vſqꝫ ad lunarē circulū. vn̄ aq̄ diluuij mīme illuc p uenerūt. ¶ Articulus ſecundus Is p̄ſuppoſitis q̄rit̉. v. ꝑadiſꝰ fuit locꝰ ꝯueni ens hītatōi pͥmoꝝ ꝑentū. ⁊ vidr̄ ꝙ ſic ex v̓bo dama. ſupͣdicto. ꝙ e diuīa regio ⁊ digna eius ⁊cͣ. ¶ Itē tria faciūt locū ꝯueniētiſſimū hītatōi.ſ. habur dātia bonoꝝ. tēꝑies. et amenitas. habūdātia bonoꝝ fu it maxīa ī ꝑadiſo vt pꝫ ꝑ aug. xiiij. d̓ ciui. dei. c. x. dicētē. ꝗd time̓ aut dole̓ poterāt ī tātoꝝ tāta affluentia bonoꝝ. vbi nec aberat ꝗcꝙͣ qd̓ volūtas bona adipiſcēt. nec in rat qd̓ carnē animuue hoīs felicit̓ viuētis offēdēt. Tem peries maxīa fuit ibi. vtꝫ ꝑ yſi. li. ethimo. c. xiiij. dicētē. Nō frigꝰ ibi nec eſtꝰ. ſꝫ ꝑpetua aeris tēꝑies. Sil̓r ameni tas qd̓ ꝑ dama. pꝫ ꝗ dic̄ ꝙ ē pulchritudīs vniuerſe. Eꝫ ꝯͣ hͦ pt̄ obijci ex poſitōe expoſitoꝝ ſacre ſcripture bede ⁊ ſtrabi. ⁊ qͦrūdā alioꝝ. Una fuit d̓ loci celſitudīe. alia fu it de ſitu reſpectu circuloꝝ cele ū. dic at̄ beda. ⁊ ſabꝰ ꝙ h̓ locꝰ altītudīe ꝑtigiſſet vſqꝫ ad lunarē circulū. Circa qd̓ dubitat̉. qꝛ cuꝫ luna ſit frigidiſſima effectiue. vidi ibi ſit maxīa intēperies frigiditatis. cuiꝰ oppoſitū dicit yſido. ¶ Itē ſub circi̓o ſolis tria ſūt interſticia. qͦꝝ pͥmī ē ī intēperie caloris ꝓpt̓ ꝯiūctōꝫ vl̓ approximatōꝫ ad ſolē Scd̓m ē ī intēꝑie frigiditatis ꝓpter remotōꝫ ⁊ diſtātiā a ſole. vbi generāt̉ niues ⁊ ꝗrādīes ⁊ hmōi imp̄ſſione frigide. Terciū ē infimū vbi qn̄qꝫ habūdat calor ex r flexiōe radioꝝ. ſic̄ qn̄ ſol approxiat ad cenith nr̄m. ⁊ qꝫ frigꝰ vt qn̄ ſol elōgat̉. ſꝫ ꝯſtat ꝙ locꝰ ꝑadiſi ẜm eoꝝ p ſitōꝫ aut ē ī pͥmo interſtitio. ⁊ tūc ē ī intēꝑie caloris. ar ī ſcd̓o ⁊ tūc ē ī intēꝑie frigiditatis. ⁊ ita vt pͥus. ¶ Item ignis attīgit orbē lune vt vidr̄. ꝙ luna ē corpꝰ īfimū int̓ celeſtia. ⁊ ſuꝰ orbis infimꝰ. aut gͦ ignis locat̉ in illo. aut aliqd̓ alid̓ corpꝰ. aut aliqd̓ ē vacuū inter vltimū corpꝰ ce leſte et ſuppremū corpꝰ elemēti. ſꝫ ꝯſtat ꝙ nō ē ibi vacuuꝫ nec alid̓ a ꝗnqꝫ corꝑibꝰ.ſ. a corꝑe celeſti ⁊ qͣtuor elem̄tis reliꝗt̉ gͦ ꝙ ignis ſit ibi. igr̄ amenitas ⁊ fecūditas n̄ pōt eē ibi. nec locꝰ ille hītabil̓. ¶ Itē ī mōte olīpo ꝗ ē ml̓to in ferior ſꝑā luue. n̄ viuit̉ ꝓpter puritatē aeris. aere eī craſ ſo viuimꝰ ⁊ nos ⁊ aīalia. Un̄ aſcēdētes illū mōtē ſpōge as aquoſas ferebāt ſecū ad nares. gͦ ml̓tomagis ī ſubti liſſimo aere ꝑadiſi n̄ potuit viue̓. erat at̄ adam ī ꝑadiſo aīal̓ ⁊ iō craſſo aere īdigebat. ¶ Itē ſuppoſito ꝙ ꝑadiſꝰ ſit ita eleuatꝰ. n̄ erit ita mediū ſiue cētrū t̓re ⁊ celi qꝛ ꝑ ctꝰ ꝗ eqͣlit̓ diſtae̓t a ſuꝑficie ꝑadiſi ⁊ ab alia ſuꝑficiet dyametraliter oppoſita. n̄ eēt cētꝝ celi. qꝛ n̄ eqͣliter diſta ret ab oī ꝑte circūferētie celi. ſic̄ fac̄ pūctꝰ ꝗ ē cetrū terre circūſcripta illa altitudīe qͣ dicūt ꝑadiſū eleuari. ¶ Iteꝫ ſi tota terra ꝑforaret̉ dyametraliter. ⁊ lapis vnius cubi ti deſcēdēt ꝑ foramē. deſcēdēt ꝗdē vſqꝫ qͦ mediū lapidis eſ ſet ex ꝑte vna cētri celi ⁊ alia ꝑs eiꝰ ex ꝑte altera. Eadē rōe ſi paradiſꝰ.ſ. ꝑs terre eleuaret̉ ad globū lune. neceſ ſe eēt trā ex oī ꝑte ad minꝰ īduabꝰ ꝑtibꝰ dyametraliter oppoſitis hr̄e ꝯſil̓es eleuatōes. ad hͦ vt cētrū terre eēt ce trū celi. ⁊ tūc patēt maīfeſte. ꝙ teꝝa reſpectu celi n̄ eſſe pūctꝰ ſic̄ nec ſpera lune. igr̄ aut paradiſus n̄ tātū eleuat aut cētrū terre n̄ ē cētrū celi. Ex hͦ et̄ vidr̄ ſeꝗ. ꝙ nec para diſꝰ nec locꝰ aliꝰ ſuperficiē terre notabil̓r excedat. ¶ Steꝫ ſi eēt ītātū eleuatꝰ vt dct̄ꝫ ē. accidet ꝙ tardiꝰ eēt dieſi j oriētali ⁊ locis vicinioribꝰ. ꝙͣ ī occidētali ⁊ locis remo ātia īter ſup̄mū paradiſi ⁊ ſuperfi ior eī erit dͥ oribꝰ. ciē terre. ꝙͣ īter oriēs ⁊ occidēs. Cū gͦ orit̉ ſol ī oriēte. vm bra quā ꝓijcit paradiſꝰ extēdēt̉ vltͣ t̓minū terre occideta lē. vn̄ ſole aſcēdēte curtabit̉ vmbra iſta paulatī ī occide is erat ſol apparēs. ⁊ ſic pͥus di te. ⁊ ſic iēta ad lunarē circl̓m. pt̄ in es. ¶ ūt qdā. ꝙ at

Queſtio lxxxvij.
telligi duobus modis. vel ẜm dimēſiōꝫ localē. ⁊ ſic nō ē veꝝ verbū Bede. vel ẜm ꝓprietatē ſiue ꝯformitatē. ⁊ ſic veꝝ eſt ſub hͦ intellectu. ꝙ ſicut circuli lunaris ⁊ ipſius lune ē ſtatꝰ ⁊ nat̉a incorruptōis. ſil̓iter ⁊ loci ꝑadiſi fuit ꝓprietas īmortalitatis ⁊ īcorruptōis. Sꝫ ẜm hūc ītelle ctū vere poſſet dici ꝑadiſuꝫ attinge̓ circulū ſolis vel ſa turni. ꝓpt̓ hͦ alit̓ pt̄ dici ſine p̄iudicio. ꝙ circulꝰ lunaris dr̄ vno mō orbis lune que vltima ē ſperaꝝ celeſtiū. alio mō terminꝰ humidaꝝ exalatōnū. ꝗ eſt pꝰ iſtū aerē tur bulentū. qꝛ v̓o v̓tuti huic lune attribuit̉ ducatꝰ humorū ⁊ augmētū. ⁊ ꝓgreſſus pt̄ dici lunaris circulꝰ terminꝰ vapoꝝ hūidoꝝ aſcēdētiū. ꝙ igr̄ dr̄. ꝙ ꝑtingit vſqꝫ ad lu narē circulū.i. vſqꝫ ad aerē ꝗetē. Uel vi dicūt ꝗdā illud verbū Bede nō hꝫ v̓itatē ẜmōis ꝓprij ſ̄ potiꝰ ꝑabolice. Un̄ dr̄ ꝑadiſus aſcēde̓ vſqꝫ ad lunarē circulū. vt ſic eiꝰ altitududo maxīa ⁊ alijs tre ꝑtibꝰ qͣſi incōꝑabiliter ex cellētior inſinuaret̉. ⁊ ex hͦ patꝫ quō ad pͥmū ſit rn̄dēdū ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ licꝫ ī ſup̄mo interſtitio ꝓpt̓ ꝯiū ctōꝫ ⁊ approximatōꝫ ad ſolē ſit calor intēꝑatꝰ ⁊ ī medio frigꝰ. tn̄ in ſup̄ma ꝑte medij interſtitij ꝓpt̓ ꝯiūctōꝫ cum infima ꝑte ſupͥmi interſtitij. in qͣ eſt intēperies caloris. ⁊ puritate aeris. in illa enī ꝑte nō ē ita craſſus aer ſic̄ in ꝑtibꝰ inferioribꝰ illiꝰ interſticij. qꝛ exalatōes ſiue vapo res aquei ⁊ terreſtres. nō aſcēdūt ad illā ꝑtē ſic̄ ad ꝑtes inferiores. nō fiūt ī illa ꝑte ita ſenſibiles imp̄ſſiōes neqꝫ caloris neqꝫ frigiditatis ſic̄ in alijs ꝑtibꝰ. vn̄ ī illa ꝑte ē uer ꝗetꝰ ⁊ tēꝑatꝰ ⁊ ſine exceſſu frigoris ⁊ caloris. ¶ Ad aliud ptꝫ rn̄ſio ex dictis. qꝛ dr̄ v̓bū bede intelligi eo in tellectu. quo circulꝰ lunaris dr̄ terminꝰ vapoꝝ hūidoꝝ aſcendētiū. vel v̓bo illo yꝑbolico eiꝰ altitudine maximā voluit ītelligi. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ hō an̄ pct̄m ſubti liori erat ꝯtētus aere ꝙͣ nūc. ſicut hoīes mō ꝯtenti ſunt ſubtiliori elemēto ꝙͣ piſces. ¶ Ad ea q̄ ſequūt̉ dicēdū. ꝙ locus ille nō eſt ita eleuatꝰ vt ad lunarē circulū ꝑtingat ſic̄ ſupͣ dictū ē. nec ītelligēdū ē vt ꝗdā eſtimāt paradiſū eleuari ſuꝑ aliā ꝑtē terre eqͣlit̓ diſtantē a centro terre ⁊ ꝯformit̉ alijs ꝑtibꝰ. ſꝫ ex ꝑte vna terre erigit̉ magne ꝓ funditatis. ita vt vallis vndiqꝫ relinquat̉. ꝓpt̓ qd̓ ml̓to apparet eleuatior. Pret̓ea hmōi eleuatō ſiue moles re ſpectu magnitudīs celi eſt inſenſibilis. qd̓ ē centrū celi. eſt centrū terre. licꝫ enī tota ſit terra alicuiꝰ quātitatis reſpectu circuloꝝ inferioꝝ. nulliꝰ iudicat̉ eſſe reſpectu magnitudīs celi. ¶ Ad vltimū dicēdū. ꝙ licꝫ magna ſit huiꝰ loci erectō ⁊ extenſio. tamē reſpectu totiꝰ oriētalis ꝑtis ⁊ diſtātie inter orientē ⁊ occidētē ꝑua ē ⁊ qͣſi ſenſi bilis. vn̄ oriēte ſole vmbra quā ꝓijciebat paradiſus. nō extendebat̉ vltra t̓minū terre oriētalē. nō enī ē amplio diſtātia inter ſup̄mū ꝑadiſi ⁊ ſuꝑficiem relique tre. ꝙͣ inter oriēs ⁊ occidēs. qꝛ ſic̄ dictū eſt. illa erectio nō fuit ẜm v̓itatē neqꝫ fuit ad globū lunarē. ratō enī ꝓpoſita ſi ꝗd hꝫ efficacie hꝫ ex illa ſuppoſitiōe. ¶ Item ex ꝓbabili poſitōe alioꝝ ſcripture expoſitoꝝ ſil̓it̓ dubitat̉. eſtimāt enī ꝙ ſit in ſectōe oriētali duoꝝ mariū ſcꝫ occeani ⁊ ma ris mediterranci. Dicit enim Iſido. li. ethimo. c. xiij. ꝙ occeanū greci ⁊ latini iō noīant. eo ꝙ in circuli mō am bit orbē. ¶ Itē mare magnū ē qd̓ ab occaſu ex occeano fluit. ⁊ in meridiem vergit. deinde ad ſeptētrionē tēdit. qd̓ iō magnū appellat̉. ꝙ cetera maria in cōꝑatōe illius mīora ſūt. illud ē etiā mediterraneū. qꝛ ꝑ mediā t̓rā ad oriētē ꝓfundit̉. dicūt gͦ. ꝙ ꝑadiſus ſit ī ſectōe duoꝝ ma riū. ſcꝫ ī angulo oriētali terre hītabilis. ex qͦ ſitu ponut ꝑadiſus ē ſub circulo eꝗuoxiali. Ad hͦ aūt pt̄ ſic ꝑſua ri. circulus eꝗuoxialis diuidit ſperā ī duo eqͣlia. que ẜm quālibꝫ ſui ꝑtē eqͣliter diſtat ab vtroqꝫ polo. Unde circulus iſte diuidit ſperā ī duo eqͣlia ſuꝑ eiꝰ centꝝ. ſi gͦ mare mediterraneū trāſit ī oriētē ꝑ media terrā. ſub cir culo trāſit eꝗuoxiali ī illa ꝑte in qͣ trāſit ī orientē. vt enī ptꝫ ꝑ ylido. licꝫ mare magnū qd̓ dr̄ mediterraneū fluēs ab occeano a parte occaſus. aliqn̄ trāſit ꝑ meridiē ī ſe ptentrionē. nihilominꝰ ſecādo terrā ꝑ mediū tranſit in orientē. vt yſido. Un̄ in parte oriētali ī ſecādo terrā. in
medio terre trāſit ī occeanū. Mediū āt terre eſt ſine cir culo eꝗuoxiali. ⁊ ita ptꝫ ꝙ angulꝰ oriētalis iuxͣ ſectōeꝫ p̄dicta eſt ſub circulo p̄dicto. ⁊ ita paradiſus. ¶ Articulus tercius D terciū qͦ q̄rit̉. vtꝝ ſit locꝰ temꝑatꝰ his pre ſuppoſitis. videt̉ ꝙ locꝰ ille n̄ ſit aꝑtꝰ hītatōi huane. qꝛ locꝰ ille ē maxīe ītēꝑatꝰ Nā ſol bis trāſit ꝑ zenith eoꝝ ꝗ hītāt ſub eꝗnoxiali ſcꝫ qn̄ ē ī pͥnciꝰ arietis ⁊ ī p̓nciº libre. ⁊ tūc ſūt illis duo alta ſolſticia. qꝛ ſol ē ī directo ſuꝑ capita eoꝝ. Sūt iteꝝ ill̓ duo yma ſolſticia. qn̄ ſol ē ī pͥmis pūctis cācri ⁊ capcorni. ⁊ dicūt̉ yma ſolſtitia. qꝛ ſol exn̄s in pͥmis p̄dictis pūctis maxīe remouet̉ a zenith capitis eoꝝ. vn̄ patꝫ ex p̄dictis. ꝙ cū ſꝑ hēant eꝗnoxiū. in āno qͣtuor hn̄t ſolſtitia. duo alta ⁊ duo yma. Ptꝫ etiā ꝙ duas hn̄t eſt es. ſcꝫ a ſole exn̄ in alterutro duoꝝ puctoꝝ eꝗnoxialiū vl̓ ꝓpe. hn̄t ⁊ du as hyemes. ſcꝫ ſole exn̄te in pͥmis pūctis cacri ⁊ capco ni vel ꝓpe. ⁊ hͦ ē qd̓ dicit alfraganꝰ ꝙ hyems ⁊ eſtas ill ſūt due hyemes ⁊ due eſtates. ꝫ regio illa in qͣ ſol ſel̓ in āno trāſit ſuꝑ zenith. vtpute q̄ ē ſub capite cancri. tā intēperata ē vt fere p̄ calore ſolis accidēte ad eos ſit in habitabilis. ſic̄ ſūt forte ꝑtes indie maioris. quāti ergo feruoris er̄t loca illa ī ꝗbꝰ ſol bis ī āno trāſit ſuꝑ zenith ¶ Itē hītātes ſub circulo eꝗuoxiali hn̄t qͣtuor vmbras. qd̓ nō hn̄t hītātes ſub circulis alijs. cū gͦ vmbra obſcu ritati atteſtet̉. videt̉ ꝙ ī illa hītabili maxīe habūdat ob ſcuritas. ⁊ ita lucis carētia. ⁊ ita locꝰ ille ē mīoris ame nitatis ⁊ etiā vtilitatis ꝙͣ alia loca. qꝛ ex deſcēſu radio rū corpoꝝ lumīoſoꝝ. ē amenitas locoꝝ ⁊ fructuoſitas. ¶ Itē videt̉ ꝙ poſito Bede de eleuatōne ⁊ alioꝝ de ſitu ſub circulo. nō pn̄t ſimul ſtare ſic. ſi locꝰ ille eēt tāte alti tudinis apud manētes ibidē. q̄libꝫ nox eēt maior die. ⁊ plꝰ de āno eēt ibi nox ꝙͣ dies. qd̓ ptꝫ ſi ītelligamꝰ lineā rectā trāſeūtē ꝑ ſuꝑficie ꝑadiſi vſqꝫ ad pūctos oriētis ⁊ occidētis. maior eī erit ꝑs celi ſub illa linea ⁊ mīor ſupͣ. Sꝫ ſole ꝑagēte curſū ſuū ſuꝑ lineā fit dies. ꝑagēte ſub. fit nox. gͦ ⁊cͣ. hͦ āt nō pt̄ ſtare cū poſitōe illa q̄ ē. ꝙ para diſus eſt ſub circulo eꝗuoxiali. qꝛ circulꝰ eꝗnoxialis dr̄ rōe qͣ ē eqͣtio diei ⁊ noctis. qꝛ adequat diē artificialē no cti. vn̄ ex ſitu ꝑadiſi ſub circulo eꝗnoxiali ſeꝗt̉ ꝙ ibi oēs dies artificiales ſuis noctibꝰ eēt eqͣles. ⁊ eēt ibi ſꝑ eꝗ noxiū. ē eī eis ſꝑ eꝗuoxiū qͦꝝ zenithe in eꝗnoxiali circū lo. cuiꝰ cā ē. qꝛ vide pn̄t vtrūqꝫ polū. ⁊ iō eorū orizon ē rectꝰ trāſiēs ſcꝫ ꝑ vtrūqꝫ polū. circulꝰ āt ꝑ vtrūqꝫ polū trāſiens oēs ꝑalellos eqͥ diſtātes eꝗnoxiali ſecat ī ꝑtes eqͣles. ita vt arcꝰ ſuꝑ orizōta ꝗ ē arcꝰ diei ſit eqͣlis arcui ſub orizonte ꝗ ē arcꝰ noctis. ¶ Preterea. ſi locꝰ iſte eſſet ita eleuatꝰ vt ponit Beda. vel vt ponūt alij exponendo v̓bū bede. eēt magis ſterilis locis alijs. qd̓ ſic ptꝫ. mon tes maxīe aduriunt̉ a ſole. Ecc̄i. xliij. tripliciter montes exurit ſol. ⁊ hͦ ē. qꝛ celſitudo mōtiū plus excipit radios ſolis oriētis. ⁊ radios meridianos incidētes excipit ap propinꝗori. ⁊ ita ẜm v̓tutē calefactiuā maiorē. qꝛ pira mydes radioſe qͣꝝ oīm coīs baſis ē ī ſole ⁊ coni diuerſi in pūctis diuerſis celſitudīs mōtes hn̄t conos obtuſio res ꝙͣ hn̄t piramydes. qͣꝝ coni a ſole termināt̉ ad loca hūiliora ⁊ remotiora ab ip̄o. angulꝰ aūt piramydis ra dioſus. quāto eſt obtuſior. tāto eſt ad vrendū efficacior. qꝛ curſus oppoſitaꝝ lineaꝝ in eadem piramyde directe oppoſitōi ſub baſi oppoſite ē vicinior. ¶ Pret̓ea. oīs pi ramys lumīoſa a ſingulis pūctis ſolis faciēs baſim. in celſitudīe mōtis plꝰ recipit de quantitate lumīs ab vno quoqꝫ pūcto ſolis. ꝙͣ eadē quātitas celſitudinis reciꝑet a ſingulis punctis ſi eſſet eiuſdeꝫ celſitudinis ſpacium maioris elōgatiōis a ſole. Adijcit aūt ad cām aduſtiōis ſol occidēs. qui radijs ſuis poſt occaſuꝫ diutiꝰ illuſtrat montiū celſitudines. ſicut ſcribit ph̓us in li. metharoꝝ. ꝙ cuiuſdā mōtis verticē illuſtrāt radij ſolis poſt occa ſum vſqꝫ ad terciam horā noctis. Sꝫ aduſtio eſt cauſa ſterilitatis ⁊ infecūditatis. gͦ cum locꝰ ille ſit eminētior

aliquo alio loco vel monte. videtur ꝙ locus ille maxime vratur a ſole. gͦ ⁊cͣ. Et ex hoc etiā videtur ꝙ locꝰ ille fu it maxime inhabitabilis. ¶ Si aūt diceretur ꝙ irigatō fontis paradiſi nō ſinit ibi eē aliquā aduſtioneꝫ. Dr̄ em̄ gen̄. ij. ꝙ fluuius egrediebat̉ de loco voluptatis ad irri gandū paradiſum. ¶ Cōtra. cū aque fontiū ex mari ſcā turizēt. cū aqua ſit pōderoſa. nō videtur ꝙ poſſit ad lo ca tante celſitudinis aſcēdere. ¶ Itē terra inter oīa ele mēta eſt fecūdiſſimū. huius rō ē. quia fecūditas ⁊ ꝓcres tio terrenaſcentiū et aīaliū. creata eſt a luce corꝑis celi cū ſuis luminaribꝰ. nec aliquis alius locꝰ extra terraꝫ ⁊ mūdi mediū. poſſit eē tā cōueniens generatōi vegetabi liū ⁊ ſenſibiliū. qd̓ ſic ꝓbat̉. omne corpus luminoſum a quolibꝫ ſui puncto vndiqꝫ circa ſe lumen dirigit. ⁊ oīm linearū luminoſaꝝ ad eodē pūcto luminoſi corꝑis dire ctaꝝ illa maioris ē virtutis ⁊ fortiꝰ agēs oꝑatōnem lu minis. que a corpore luminoſo ꝓcedit ad angulos vndi qꝫ equales ſuper corꝑis obiecti ſuperficiē. et quelibet li nea ſuminoſa alia. quāto ꝓpinquior ē linee exeūti ad an gulos equales. tanto eidem in fortitudine actōis magis accedit. et quāto ab illa remotius ē. tāto minoris eſt vir tutis. om̄ quoqꝫ corpus luminoſum ſpericū cōcauū a qͦ libet puncto ſui. dirigit vnā lineā radioſam in centrum ſuū ad angulos equales. ſuꝑ ſuperficiē annerā illiꝰ cor poris ſperici. ad aliqd̓ v̓o puctū p̄ter centrū ſignatū nō pn̄t concurrere niſi quatuor linee radioſe. ad angulos equales exeūtes a ſuperficie annexa illius corporis. qͣ rū videlicet due linee veniūt a punctis oppoſitis ꝑ dya metrū ſpere trāſeuntem ꝑ punctū extra centrū ſignatū quę due linee n̄ ſunt niſi vna dyamēter ſpere ſecte ī du as partes in puncto ꝓpter centrū ſignato. et alie due trā ſeūtes dyamētraliter a circūferētia ad eūdem punctum ¶ Item ad quēlibet pūctū intra corpus ſpericū lumino ſum ꝑuenit vnica linea luminoſa a quolibꝫ pūcto ſuper ficiei ſperici corporis luminoſi. vn̄ in quolibet pūcto in tra ꝯcauū ſpere luminoſe. aggregātur tot linee lumino ſe quot in alio.i. quot ſunt pucta ī cōcaua ſuperficie cor poris ſperici luminoſi. quo ad numeroſitatē. igit̉ lumīs qd̓libet pūctū intra ſpera luminoſam equaliter habꝫ de lumine. Sed quo ad fortitudinē virtutis lumīs centrū recipit maxime de lumine. et quodlibet punctū p̄ter cen trū. quāto eſt centro ꝓpinquius. tanto recipit de virtute lumis maiꝰ. et quāto a cētro remotiꝰ. tāto recipit de vir tute lumīs minus. quia ī puncto ꝓpinquiori cētro. a gātur pl̓es radij minus oblique egrediētes a ſuperficie ꝯcaua circūdantis luminoſi. ⁊ in pūcto remotiori a cen tro cōgregātur plures radij magis oblique egreſſi. Ex his patet ꝙ cū terra reſpectu celi nō obtineat niſi viceꝫ pūcti. ꝙ in terra ē aggregatio maxima v̓tutis lumīs ce li. et ſtellaꝝ. et iō ip̄a maxime ꝯuenit generatōni ⁊ ꝓfe ctui vegetabiliū et ſenſibiliū. vn̄ ſi haberet terra quanti tatē reſpectu celi. non caꝑet ſufficiēter de virtute lumīs ad generatōem et ꝓfectuꝫ illoꝝ. quapropter oportuit et celū eē quātitate magnū et terrā ꝑua. ¶ Ex his pt̄ argui ꝙ cū centrū celi maxime habūdet virtute luminis. pars terre cētro ꝓpinꝗor erit fertilior. iō fertiliores ſunt val les mōtibꝰ naturaliter. Un̄ pͣs. Ualles habūdabūt fru mēto ⁊cͣ. gͦ ſi paradiſus a cētro terre. ſit remotiſſimꝰ erit oībꝰ terris mīme fertilis. ¶ Ad hoc dd̓m. ꝙ locus ille vt ex dictis patet fuit ꝯueniētiſſimus ad inhabitādum ¶ Ad illud qd̓ primo obijcit̉ d̓ vehemētia intēperiei illiꝰ Dicēdū ꝙ cauia ē multiplex eius temperiei. quarū vna pōt eē equatio diei et noctis. qd̓ accidit exiſtētibꝰ ſub cir ulo equinoxiali. noctes eī ſunt naturaliter frigide. vn̄ ip̄aꝝ noctiū ſaccedētiū diebꝰ quoꝝ ē naturaliter habū dare calore. reſpectu noctiū eaꝝ frigiditas nō ſinit calo rē diei intēperiē incēdi. hoc patet exemplariter quia in equinoctijs nr̄is ē regulariter tēperies. Itē alia/ cā pōt eē poſitio fontis humoris fontis caloris. fons calo ris eſt) ris ſimpliciter ē mare. ſꝫ in paradi ſo fuit for ni irrigabat paradiſum ⁊ diuidebat̉ ī qua
tuor flumina Gen̄. ij. aque em̄ eēntialis qualitas ē frigi ditatis. Un̄ ex fonte ſuppoſito ſoli in paradiſo. vaporibꝰ humidis virtute ſolis eleuatis. erat in illo repreiſio in temperiei caloris. Alia pōt eē puritas aeris ſiue ſubti litas. ꝓpter eī loci erectōem eſt aer purior. ſicut patet d̓ olimpo mōte. et ſic minus retētiuus caloris. et minꝰ in corꝑatur illi aeri calor ſolis. ¶ Ad illud gͦ quod obijcixͣ ꝙ regio illa in qua ſemel ī anno trāſit ſol ſuper cenith ē maxime intēperata ⁊cͣ. Dicēdum ꝙ nō eſt ſimile in ꝓpo ſito ꝓpter cauſas temperātie p̄dictas. Preterea ī inferi oribꝰ habitabilibꝰ. inferioribus dico reſpectu paradiſi nō ē vehemētia coloris tm̄ ex trauſitu ſolis ſuper cenith capitis. in cuius trāſitū dirigūtur radij ad angulos re ctos. ſed magis ꝓpter ꝯgregatōem ⁊ refractōem radio rū. Hic aūt inferius ē maior ꝯgregatio et refractō radi oꝝ. tū ꝓpter ſpiſſitudinē aeris. tū ꝓpter inequalitatē ter re que valde ē valliculoſa. vbi em̄ nō ē ſolis directio ad angulum rectū. ſꝫ ē refractio radioꝝ ⁊ agregatio per al quod oblique reſiſtens. ſicut patet qn̄ aliꝗs ē in magno eſtu iuxta murū. ex illa parte qua ſol dirigit radios ibi eſt vehemens eſtus ſiue incenſus. ſicut patet in ſpeculis ꝯburentibus. hͦ mīme potuit eē ī paradiſo ꝓpter loci pla niciē et enexitatē. ¶ Ad aliud dd̓m ꝙ reuera exiſtētes ſb̓ circulo equinoxiali hn̄t qͣtuor vmbras. ſed non propter hoc ſunt in maiori carentia lucis. quia iſta multi tio vmbroꝝ ē ī diuerſis tꝑibꝰ ẜm diuerſā ꝓpagatōem lis. qn̄ eī ſol ē ī alterutro eꝗuoxialiū pūctoꝝ. ī mane ia cit̉ vmbra linealiter verſus occidētē. et veſperę ecōuer ſo. ī meridie ē eis vmbra ꝑpendicl̓aris ſuꝑ caput eor cū aūt ē ſol ī ſignis ſeptētrionalibꝰ. tūc iacit̉ vmbra ī ho rū verſus auſtrū. ⁊ qn̄ ſol ē ī auſtralibꝰ tūc iacit̉ verſus ſeptētrionē. ¶ Ad alid̓ dd̓m. ꝙ lꝫ ille locꝰ altꝰ ſit reſpct̄u alioꝝ ꝑtiū terre. tn̄ reſpectu celi nō ē ſenſibilis tis vt dictū ē. ⁊ iō ſi nox excedit diē. hͦ ē ī quātitate inſen ſibili. ¶ A alid̓ dd̓m. ꝙ locᵉ ille n̄ exurit̉ aliqͦ mō a ſole tū ꝓpter cās ſupradictas. tū ꝓpter fluuij irrigatōeꝫ. ſi at̄ n̄ eēt aliꝗd tꝑans eſtū ſol̓. bn̄ ſequeret̉ ꝙ rōibꝰ illis ꝯclu ditur. ſuppoſito ꝙ ī mōte fuit ꝯgregatio radij ī angulo ramidali ſic̄ co plano. ⁊ nō diſperſio ſiue lubrica radior ꝓpter nimia eiꝰ enexitatē. qd̓ multi ꝓbabilit̓ po nūt. ad qd̓ pōt eē argumētū. ꝙ ī motibꝰ excelſis plus ha būdat ꝙͣ ī terra plana. ſꝫ ꝓbabilit̓ ꝯcludētur illis rōibꝰ poſitū de paradiſo. niſi eēt cauſe ſpāles eſtū ſolis tē rātes. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ ꝓpt̓ aq̄ pōde̓oſitatē ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ml̓ti mōtes ſpōgioſi ſūt. vn̄ oꝝ ſpōgioſita te aquas ſuggēd ttrahūt. vn̄ fōtes et oriuntur ¶ Ad alid̓ dd̓m a eleuatio a cētro terre inſenſibilis ē reſpectu celi. nō dicēda ē fertibilitas eiꝰ ſenſibilit̓ mīor fertilitate locoꝝ alioꝝ ex hac cā. Preterea ẜm elōgatō nē eiꝰ a cētro terre ſortit̉ ſitū viciniorē ſoli. et ꝓiectōi ra dioꝝ ſolariū ꝑpēdiculariū ſuꝑ locū illū ꝓpter q̄ oīa loca excedit fertilitate alijs ꝯcurretibꝰ.ſ. irrigatōe fluuij qui oritur in ip̄o perfecta temperie ⁊ ceteris cōditōnibꝰ no bis ignotis. quas diuīa ꝓuidentia illi loco inſe ¶ Queſtio. lxxxviij. de con ditionibus corporis mulieris. Icto de conditio libus reſpiciētibꝰ corpus virile. Dicen dū ē de ꝯditōibꝰ reſpiciētibꝰ corpꝰ mu lieris. Primo gͦ querit̉. Utrū corpꝰ mu lieris formari debuit ī viri adiutori Scd̓o ꝗd debuit eē materiale prīcipiū.ſ. coſta vel ali mēbrū. Tercio vtꝝ illiꝰ corporis formatio fuerit a deo immediate. an per mīſteriū angeloꝝ. Quarto d̓ illiꝰ cor poris integritate. Quīto de illiꝰ corporis fortitudīe. Se xto de illiꝰ corporis dignitate. Utrū fuerit eque magn nobilitatis vt corpus virile. Gen̄. ij. ſcribit̉. Nō ē bonū hoīem eē ſolū faciamꝰ ei adiutoriū ſimile ſibi. Et queri aug. ſuper gen̄. ad litt. ix. ad qd̓ debuit hr̄e hͦ adiutori

Queſtio .lxxxviij.
d ꝓcreatōeꝫ filioꝝ. dicēs. Sꝫ querit̉. ⁊ determīato ad quā reꝫ fieri oꝑtuit hoc adiutoriū. nihil aliud ꝓba biliter occurrit ꝙͣ ꝓpter filios ꝓcreandos. ſicut adiu toriū ſemī terra ē vt virgultū ex vtroqꝫ naſcat̉. ⁊ hͦ on̄ dit ſic. qꝛ nō oꝑtuit ſibi dari adiutoriuꝫ mulieris ma gis ꝙͣ viri ꝓpter terrā excolendā. nec ad tollendū faſti diū nec ad cōuiuēduꝫ vel colloquēdū. nec ad hͦ ꝙ vnus alteri eēt ꝯformis in pace ⁊ volūtate. ⁊ hmōi cauſis ex cluſis ꝯcludit. ꝙ nō fuit alia cauſa ꝙͣ ꝓcreatio filiorū. dicit.n. ſic ſuꝑ gen̄. ix. Si ad hͦ adiutoriū gignēdū fili os nō eēt facta mulier viro. ad quod gͦ adiutoriū facta eſt. Si qꝛ ſimul oꝑaret̉ terrā. nondū erat labor vt ad iumēto indigeret. ⁊ ſi opus eēt: meliꝰ adiutoriū maſcu lus fieret. Hoc ⁊ deſolatio eē pōt. Si ſolicitudinis for taſſe debebat. quāto.n. ꝯgruētia ad ꝯuiuendū ⁊ collo quendū duo amici parit ꝙͣ vir ⁊ mulier habitarēt. ꝙ ſi portebat aliū iubēdo. aliu obſequēdo parit̓ viuere. ne rarie volūtates pacē cohabitantiū ꝑturbarēt. nec ad retinendū ordo defuiſſet quo prior vnꝰ alter poſterior. maxīe ſi poſterior ex priore crearet̉ ſicut femīa creata eſt. an̄ aliꝗs dixit de coſta hoīs deū feminā tm̄ n̄ et̄ ma ſculū. ſi hͦ vellet face̓ potuiſſe. ꝓpt̓ qd̓ n̄ inuenio ad qd̓ ū facta ſit ml̓ier viro. ſi pariēdi cā ſubtrahit̉. ¶ Membrū primū Uerit̉ gͦ primo. vtꝝ ꝯueniēs fuit corpus mulieris formari in viri adiutoriū ad ꝓ lis ꝓcreatōꝫ. Et ꝙ nō videt̉. qꝛ nat̉a oꝑa tur inqͣtū leuiꝰ pōt. ⁊ hͦ ſpectat ad eiꝰ no bilitatē ⁊ dignitatē. gͦ ſi generatō hūana fieret ab vno ſolo principio.ſ. ab vna ꝑſona ⁊ ab vno ſexu. natura hu ſana dignius ⁊ ꝑfectius eēt inſtituta. gͦ videt̉ ꝙ deꝰ n̄ debuit ea cōdere in ſexuū pluralitate. ¶ Iteꝫ rō quare oēs hoīes ex vno ꝓcedūt ē. vt inuicē ꝯglutinēt̉ glutino dilectōis. ꝑ vnitatē quā hn̄t in principio ꝓpagatōis. ſꝫ ſi ab vno ſolo ſexu hoīes orirēt̉. magis inuicē ꝯiūgerēt̉ ꝙͣ cū ꝓpagāt̉ ex pluriū ſexuū ꝯcurſu. gͦ videt̉ ꝙ magis ꝯpetebat hoīeꝫ fieri in ſexus vnitate ꝙ in ſexuū diuerſi tate. ¶ Iteꝫ nihil debuit deꝰ dare homī in adiutoriuꝫ. qd̓ ꝓuideret ei eſſe in offendiculū. ſꝫ deꝰ preuidit mulie brē ſexū preſtiturū eē viro occaſionē lapſus. ⁊ ita fieri ei ī ſcandalū. gͦ minꝰ ꝓuide videt̉ feciſſe. cū virili ſexui addidit muliebrē. ¶ Itē hō in ſtatu innocētie debuit fi eri expeditꝰ ad hͦ ꝙ poſſet aſſurge̓ ſurſuꝫ. ſꝫ intētio amo ris circa creatura aggͣuat mēte ne ſurſuꝫ tēdat. ſi gͦ mu lier ex viro formata ⁊ in ꝯiugiū ei copulata magis at trahebat affectū viri ꝙͣ ad alid̓ creatū. ſicut pꝫ ex textu gen̄. ⁊ ex euentū ꝯſequēte. videt̉ ꝙ formato viro nō fuit ꝯueniēs deinde formare mulierē. ¶ Iteꝫ in genere aīa liū eſt aliqua ſpēs in qua nō eſt diſtinctio ſexus. ſꝫ ſunt ſexus ſiue generis ꝓmiſcui. vt cuniculꝰ lepus ⁊ hmōi. ⁊ alia eſt ſpēs in qua eſt diſtinctio hmōi. ſꝫ illa ſpecies aīalis videt̉ eē ꝑfectōis in genere ſuo que ſine adiuto rio alterius ſufficit ad ꝓductōꝫ ſui ſil̓is: ꝙͣ q̄ n̄ ſufficit. ꝑfectū eē ꝙ nullo indiget adiutorio extrinſeco. vt dicit ph̓s. ſi gͦ decet genꝰ hūanū cōīcare cū aīalibꝰ. nature ꝑ fectōris videt̉ qd̓ decebat hoīeꝫ fieri vnitate ſexꝰ. ¶ Itē in om̄i gene̓ aīaliū.ſ. tam ꝑfectoꝝ ꝙͣ imꝑfectoꝝ fit pro creatio fetus ſine adiutorio ꝯſil̓is ſpēi. Hoc etiā ptꝫ in genere aīalis habitātis in triplici elemēto. cuiuſmodi ſunt reptilia in terra. aquatilia in aqͣ. ⁊ volatilia ī aere ⁊ illoꝝ duplex genꝰ. imꝑfectū ⁊ ꝑfectū. Imꝑfectum vo cat̉ totalū a ph̓o. quod dicit̉ totalū. qꝛ ē totū ſimul ꝓpt̓ carētiā ꝑfecte diſtinctōis in ſenſibꝰ. vel qꝛ totū in alijs ẜm expoſitōꝫ alioꝝ. cuiuſmōi ſunt apes ⁊ vel pe. Per fectū v̓o qd̓ hꝫ oēs ſenſus ꝑfecte. Et d̓ reptilibꝰ q̄ habi tāt in terra hͦ pꝫ. cicade.n. naſcunt̉ ex pluuia. ⁊ rane ⁊ mures de terra. Un̄ Baſi. exame. ix. nō.n. cicades ſo lū ex hymbribꝰ terra rigata ꝓducit. vel alia pl̓ima vo latiliū milia quoꝝ maxīa ꝑs ꝓpter ſui tenuitatē voca
bulis caret. ſꝫ etiā mures ⁊ ranas ex terra generari vi demus. deniqꝫ ī ptiatis chebis ſi pluuias largiores eſtiuo tꝑe terra fuderit. mox infinitis muribꝰ tota cō plet̉ regio. Sil̓r de aqͣtibꝰ pꝫ. dic̄.n. baſi. in eodē li. an guillas nō alit̓ ꝙͣ de ſceno naſci certiſſimū ē. qͦꝝ genus nec ouū nec aliꝗs alt̓ ꝑtus inſtaurat. ſꝫ de limo gignē di ſortiūt̉ originē. De aīantibꝰ aeris vagis vel volati libꝰ ſil̓r ptꝫ. apes.n. naſcūt̉ ex floribꝰ ſicut dicūt ph̓i ⁊ ſancti. ⁊ maxīe Caſſiod̓. li. vij. de incarnatōne v̓bi ꝯͣ ve ſtoriū. Apes ſic̄ mīma admodū. ita prudētiſſima ac ſo lertiſſima aīalia. ex diuerſiſſimis edi legimꝰ atqꝫ exire naturis. cuꝫ.n. ſint miri ingenij aīantia. ⁊ nōſolū ſenſu ẜetiā prudētia abundēt. ex quibuſdā herbaꝝ floribus ꝓcreant̉. De aīalibꝰ etiā ꝑfectoꝝ ſenſuū. habemꝰ exē plū a baſi. in vulturibꝰ. exame. viij. dicēte. eoꝝ q̄ altius volitat aīaliū quedā ſterilia oīno ſunt. ſic̄ vultures. qͦs aſſerūt ſine coitu generari. p̄cipue cū ſint longeui. naꝫ vita eoꝝ cētū annis manere ꝯfirmāt. ¶ Pret̓ea. vt ha bet̉ ab aug. de ci. dei. Equa gignit ſine ꝯmixtōe cū ma re.ſ. in capadotia. qͣre gͦ oportuit viro ꝗ cōditus fuit in maxīa ptāte ⁊ v̓tute. dari adiutoriū ſibi ſil̓e ad ꝓcrea tionē ꝓlis? ¶ Iteꝫ nihil cuiꝰ ſimile ī ſpecie occaſiona lit̓ deducit̉ in eē oꝑatōe nature. debuit int̓ p̄ma princi pia reꝝ ⁊ inter illa oꝑa ex ꝗbꝰ oꝑatōe nature aliqͣ ſunt in eē ꝓducta. cuiuſmōi ſunt de ꝗbꝰ habet̉ in oꝑibꝰ ſex dieꝝ in eē ꝓduci. ſꝫ tale ꝗd eſt mulier.i. occaſionaliter oꝑatōne nature ꝓducit̉ in eē. vn̄ ph̓s li. de aīalibꝰ dic̄ ꝙ mulier ē mas occaſionatꝰ. hͦ aūt dr̄. qꝛ natura inten dens ꝓducere virū in eē. occaſionalit̓ ꝓducit muliereꝫ in eē. gͦ mulier n̄ debuit ꝓduci in eē int̓ prīa reꝝ prīci pia. ¶ Item ſumma ſapīa creaturis optīe ⁊ diſcretiſſi me ꝓuidēs. inter creaturas exn̄tes ad eius imaginem nō debuit aliꝗd ꝯdere. quod n̄ ad diuinā formā princi alit̓ ꝯformaret̉: ſꝫ magis irrōnali nature. qd̓ eſt.n. dei nago ſiue ad eiꝰ imaginē. principaleꝫ debet habe̓ re ſpectū ad illud cuiꝰ ē imago. ⁊ n̄ ad naturā irrōnalē cꝰ imaginē nō gerit: ſꝫ hmōi eſt mulier. Un̄ greg̓. nazan. Qui nouit omīa anteꝙͣ fiant. ſicut ꝓph̓a ꝓnūciat ꝓui dens atqꝫ ꝓſpiciēs virtute p̄ſcīe ſue. in q̄ declinaret hō iuxta ſpontaneā volūtatē hūani motus arbitrij. qꝛ ilid̓ qd̓ futuꝝ erat inſpexit. tribuit imagini differētiaꝫ ma ris ⁊ femīe. que nō ad diuinā forma principal̓r reſpi ceret. ſꝫ irrōnabili nature appropinqͣret. ¶ Iteꝫ ex iſta aucͣte greg. nazan. videt̉ ꝙ mulier ꝯdita n̄ eēt ī adiuto riū viri niſi vir fuiſſet lapſus ꝑ culpā. vn̄ vult dicere. ꝙ ꝗa deus ſciebat primū hoīeꝫ peccatuꝝ. ⁊ ita merito pec cati deficere a v̓tute in qua ꝯditꝰ erat. formauit deꝰ mu lierē vt eēt ſibi in adiutoriuꝫ ad filios ꝓcreandos. ⁊ ſic ſexus drn̄tia ꝓpter pct̄m erat. nō ꝓpter pct̄m vt tūc: tratū: ſꝫ vt ꝑpetrandū ſiue p̄cognitū a deo fore ꝑper dū. ¶ Contra. cū ſit generatio in plātis ⁊ ī aīalibꝰ. ꝑfe ctiori mō ē in aīalibꝰ ꝙ ī plātis. ſꝫ ꝙͣuis in plātis nō ſit manifeſta diſtīctio ſexuū. ī aīalibꝰ tn̄ ē diſtinctio ſexuū manifeſta. ⁊ hͦ atteſtat̉ generatōi ꝑfectiori: gͦ ſi hō ꝑfe ctiſſimū ē oīm aīaliū. videt̉ ꝙ ꝯueniēs fuerit hoīeꝫ fieri in diſtinctōe ſexuū. ¶ Itē ad ꝑfectōꝫ vniuerſitatis ꝑt net. ꝙ agētia ⁊ patiētia ſint diſtincta. ſi gͦ ad generati onē hūanā nccͣio ꝯcurrūt agēs ⁊ patiēs. ⁊ hͦ ẜm ꝙ cōpe tit ꝑfectōni vniuerſi. videt̉ ꝙ debeat eē diſtincta. ¶ Itē in prīo ſtatu hō ꝯditꝰ erat ex duplici pͥncipio.ſ. ex ſpir tuali ⁊ corꝑali. ⁊ ī prīo coīcabat cū angelis. ī ſecūdo cū aīalibꝰ brutis: ſꝫ ſpūale principiū hoīs qd̓ ē aīa. ſic̄ ꝯī cat cū angel̓ ī ꝑticipatōe rōnis. ſic ꝯīcat ī mō ꝓductio nis ⁊ cibatōis. ſic̄.n. angelꝰ ꝓducit̉ ī eē ꝑ creatōꝫ ⁊ re ficit̉ ꝑ v̓buꝫ vite: ſic ⁊ aīa rōnal̓. gͦ videt̉ ꝙ ꝯſil̓r ex ꝑte corꝑis hō hēat cū brutis cibari ⁊ generari. ſꝫ hō habe bat cibari ex fructibꝰ arboꝝ ⁊ terrenaſcētibꝰ ſic̄ aīalia bruta. gͦ debet coīcare ī mō generādi cū aīalibꝰ brutis. Sꝫ cū ſit duplex modus. eſt.n. duplex modꝰ generādi ī diſtinctōe ſexꝰ. quidā ſine. magis ꝯueīt homī illa ꝯīca

tio que eſt ꝑ modū nobiliorē ꝙͣ alia. modus aūt nobili or eſt quo diſtinguit̉ agēs a patiente. ꝙͣ ille qͦ ꝯfundūt̉ ī eodeꝫ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Quod ꝯcedimꝰ. Ad p̄dictoꝝ intelligen tiā eſt notandū. ꝙ ꝯueniēs fuit genus hūanū formari in ſexuū diſtinctōe. ẜm ꝙ innuit tex. gen̄. ij. hꝰ auteꝫ rō fuit moralis. lr̄alis. allegorica. ⁊ anagogica. Litteral̓ quidē. qꝛ natura deſiderat ꝑfectōꝫ ⁊ refugit ꝯfuſionem ⁊ ideo debuit hō fieri taliter. vt eēt ī eo ꝑfectio ad actū ꝓpagandi. ⁊ ita in primaria hoīs ꝯditōne debuit fieri agēs ⁊ patiēs. ⁊ hͦ incōfuſe. ⁊ hinc eſt ꝙ mulier forma ta fuit a viro diſtincta. ne ſi pluralitas ſexuū in vnā ꝑ ſonā ꝯcurrerent. ꝯfuſionē facerent. quā refugit natura ⁊ reꝝ ratōnis iudiciū. ſicut videmꝰ circa hermofrodi tū. Rō v̓o moralis fuit. vt in hͦ erudiret̉ hō ꝙͣtū ad vſuꝫ humilitatis ⁊ exercitiū caritatis. videlꝫ vt dū vir vide ret ſe alieni ſexus indige̓. ſeip̄m humiliaret. dū etiam attenderet aliū ſexū ſuo auxilio indigere. ſeip̄m illi li beralit̓ ⁊ caritatiue impēderet. Rō allegorica fuit. vt in illoꝝ ſexuū diſtinctōne ⁊ ꝯiūctōe in carnis vnitateꝫ ſignificaret̉ ꝯiūctio xp̄i ⁊ eccīe. Poſtremo fuit rō ana gogica. vt in illa amicabili ꝯiūctiōe viri ⁊ mulieris ſi nificaret̉ ꝯiūctio aīe ⁊ dei. vn̄ hugo. erant duo ī ipſo ꝯiugio. ꝯiugiū ipſum. ⁊ ꝯiugij officiū. ⁊ vtrūqꝫ ſacramē tu erat. ꝯiugiū ſtabat in ꝯſenſu federis ſocialis. officiū ꝯiugij ꝯſtabat in copula carnis. ꝯingiū ſacramētū fui cuiuſdā ſocietatis ſpēalis. que ꝑ dilectōꝫ erat int̓ deuꝫ ⁊ aīaꝫ. in qua ſocietate aīa ſponſa erat ⁊ ſponſus deꝰ. officiū ꝯiugij fuit cuiuſdaꝫ ſocietatis que futura erat ꝑ carnē aſſumptā inter xp̄m ⁊ eccīaꝫ. ī qua ſocietate xp̄s ſponſus futurꝰ erat ⁊ ſponſa eccīa. ſignificat̉ gͦ hac cō iunctōne ꝯiūctio aīe ⁊ dei. ⁊ ꝙͣtum ad magnitudinem adherentis. ⁊ ꝙͣtum ad fructus fecūditatē. Sic̄.n. mu lier in ꝯiūctōne ad virileꝫ ſexū hꝫ fecūdari. ſic bona vo luntas fecūdari hꝫ. dū hō deo adheret ꝑ grāꝫ ſpūſſct̄i. q̄ eſt tanꝙͣ ſummulariū ſpūſſancti. vn̄ hugo. in hͦ officō maſculo quideꝫ ꝙ ſuꝑior erat. datū eſt qd̓ ꝓpagādū fu iſſet de ſuo ſemīe: femīe aūt ꝯciꝑe ⁊ pare. vt in eadē ſil̓i tudine demonſtraret̉ qm̄ in illa inuiſibili ſocietate aīa rōnalis nullatenꝰ fructificare poſſet: niſi priꝰ ſemē vir tutis a deo ꝯciꝑet. Ad hͦ faciūt rōnes que ſupͣ in oppo nēdo adducte ſunt. ¶ Ad primo obiectu in ꝯtrariū di cendū. ꝙ bonitati ſiue v̓tuti nature atteſtat̉ qd̓ n̄ facit plura ⁊cͣ. hoc verū eſt. qn̄ ita bn̄ ⁊ ita ꝯueniēter facit reui oꝑatōne ſicut fieret ꝓlixiore. ⁊ vno oꝑatore ſicut pluribꝰ. ſꝫ nō eſt ita in ꝓpoſito. meliꝰ.n. ⁊ ꝯueniētiꝰ ꝓ ducit̉ ꝓles ex mare ⁊ femīa. ꝙͣ fieret ſi ex mare ſolūmō ꝓduceret̉. ſicut ex p̄dictis pꝫ. Si aūt quereret̉. qͣre deꝰ nō fecit virū talis ptātis ⁊ v̓tutis. vt ſine adiutorio fe mine poſſet genus hūanū ꝓpagare? dici poſſet ꝙ deus ſapiētiſſime ꝯdidit res. ⁊ vnicuiqꝫ dedit naturā que ſi bi ꝯpetebat. vt. n. dicit̉ gen̄. ix. ad lit. potētia dei nō eſt temeraria ſapiētie d̓tute om̄ipotēs. Et Hugo. ſingulis ꝓuidꝫ vt habeat vnūqͦdqꝫ quod ſibi debet̉ ⁊ ꝯueīt. Na tura aūt creata de ſua rōne quā creata ē indigēs ē. vnd̓ alieno indiget auxilio. hō gͦ rōne qua ē creatura. natu rā hꝫ in indigētia ꝯſtitutā. Un̄ hugo. hō natura egens erat alieni auxilij. quo vel ſaluaret qd̓ mutabile acce perat. vel augeret qd̓ nō ꝯſummatū habebat. diuina gͦ ſapiētia optime ꝓuidens hoīs indigētie. ꝓuidit nō ſo lū de adiutorio quo ſaluaret qd̓ mutabile accepit. ⁊ bo nū quod ad corꝑis mutabilis ſalutē expectat: ſed qͦ au geret quod nō ꝯſummatū habebat.i. bonuꝫ quo aptus erat ad dīnā ꝑticipatōꝫ in gl̓ia. ꝓpter hͦ deus in ꝓuide do primo homī indigenti adiutorio ad ꝓlis ꝓcreatōꝫ puidit illi mō optimo. vt quo illi innoteſcerent diuina acramēta. ⁊ humiliaret̉ ⁊ ad amorē dei ⁊ proximi ac cenderet̉. vt ptꝫ in aſſignatōne cauſaꝝ quare data fuit primo viro mulier in adiutoriū. pretea nō decuit hūa nam dignitatē in tali oꝑe.ſ. ꝓpagatōis hūane. ꝯfuſiōꝫ agentis ⁊ patiētis ſuſtinere. Ex his pꝫ. ꝙ meliꝰ ⁊ decētius factū fuit cum homīe qui erat principiū generati onis hūane. qn̄ datū fuit illi adiutoriū ſimile ſibi: ꝙͣ ſi eēt ſibi datū in ꝯditōe quēadmodū quorūdaꝫ irratōna liū ſine tali adiutorio poſſet ꝓleꝫ ꝓducere. ¶ Ad alid̓ dd̓m. ꝙ modus ꝓcreandi ꝓleꝫ ꝑ ꝯmixtionē ſimiliū in ſpecie. dūmodo vna ꝑſona ꝯmiſcentiū origineꝫ habuit ex altera. nō diminuit rōnē mutue dilectiōis in prole. ꝗa ⁊ in hͦ mō ꝓpagatōis ſicut ī alio omēs ſunt ab vno. ⁊ iſte modus eſt ꝓpagatōni vtilior. rōne qua in cōmi xtione hac diuina ꝑcipiūt ſacr̄a. ⁊ ꝯueniētiori rōe qua ꝯfuſio naturaꝝ n̄ admittit̉. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ diuīa ſapīa ſiue ꝓuidētia q̄ eſt lex eterna. n̄ ē euētibꝰ tꝑalibꝰ regulanda. qd̓ fieret ſi faciēda nō faceret neqꝫ ordinar da ordinaret. niſi ẜm ꝓuētus ꝯſequētes reꝝ ꝯditōꝫ. ſic̄ enī diuina volūtas n̄ hꝫ cauſaꝫ ſed ip̄a ē cauſa ſimpl̓ ⁊ ꝑ ſe. neqꝫ iuſte vult qd̓ ad quod illud futuꝝ eſt iuſtuꝫ ſed ecōuerſo. Un̄ hugo. prima rerū oīm cauſa volūtas eſt cauſatoris. quā nulla p̄cedēs cā mouit. qꝛ eterna eſt neqꝫ ſubſequēs aliqͣ ꝯfirmat: qm̄ ex ſemetipſa iuſta eſt. neqꝫ.n. idcirco iuſte voluit qd̓ futuꝝ iuſtuꝫ fuit. qꝛ ipſe voluit. ſil̓r nec ipſa diſpoſitio vel ꝓuidētia recta e ſiue ordīata. qꝛ aliqd̓ futuꝝ ē ordīatū ⁊ rectū: ſꝫ q̄ bona ſūt ⁊ bn̄ facta. ẜm ip̄aꝫ ſunt talia: ⁊ q̄ mala ẜm ip̄aꝫ ordīa ta. Un̄ hugo. ẜm hāc vniuerſalē ꝓuidētiaꝫ cūctoꝝ. nō ſolū ſuis q̄ bona fecit ſꝫ alienis qͦꝫ q̄ mala ipſe nō fecit ſꝫ ꝑmiſit: qd̓ debitū ē diſpēſat. vt nihil in regno ſuo iu ſtā ordīatōꝫ euadat. qd̓ gͦ ſumma ſapīa ꝯueniēt̓ ⁊ vtilit̓ diſpoſuit.ſ. mulierē dari viro ī adiutoriū. n̄ debuit ꝓpt malū occaſional̓r ſequēs n̄ fieri. ſꝫ malū ſi fieret ꝯueni ent̓ ordinari. vn̄ hugo. bonā diſpoſitōꝫ inſuꝑ hn̄t. ⁊ vt ſint qꝛ bona ſunt. ⁊ vt ſic ſint qꝛ ordīata ſūt. Mala v̓o ex diſpoſitōe ſuꝑna n̄ hn̄t ꝙ ſunt. qꝛ mala ſunt: ⁊ tamī hn̄t ꝙ ſic ſunt. qꝛ ordīata ſunt. deꝰ.n. malū n̄ facit. ſꝫ cū factū eſt. inordinatū eē nō ꝑmittit: qꝛ maloꝝ actor no eſt ſꝫ ordīator. Multa.n. ſunt bona que elicit diuīa ſa pientia ex malis. vt ſupͣ tactū eſt. ꝓpter que ꝯueniēter ꝑmittit ea fieri. Ut.n. dicit aug. xj. li. de ci. dei. c. xviij. Neqꝫ deus vllū nō dico angeloꝝ ſꝫ vel hoīm crearet. queꝫ malū futuꝝ eſſe preſciuiſſet: niſi parit̉ noſceret ꝗ bus eos bonoꝝ vſibꝰ ꝯmodaret. ¶ Ad alid̓ dd̓m. ꝙ ad iutoriū illud dicto viro nō impediebat aſſurrectōꝫ eiꝰ ad ſuꝑna. qꝛ nondū mouebat̉ aliqua affectōne amoris libidinoſi. ꝗa adhuc habebat iuſticiā naturaleꝫ cuꝫ in tegritate nature. ſꝫ potius ꝓmouebat. vt pꝫ ꝯſideratis rōnibꝰ ſupradictis.ſ. quare datum fuit illi adiutortuꝫ tale. amor.n. naturalis ꝓximi in ſtatu innocētie. n im pediebat erectioneꝫ affectus ꝑ amoreꝫ in deū. quod pꝫ ꝗa regulabat̉ iuſticia naturali. ¶ Ad aliud quod obij cit̉ de aīalibus ꝓmiſcui ſexus. dd̓m ꝙ ad ꝓcreationeꝫ fetus talium aīaliū eſt vnum gerens viceꝫ maris. ⁊ a liud viceꝫ femine. veruntn̄ viciſſim hͦ faciūt. vterqꝫ enī vtriuſqꝫ vtit̉ officio. quod.n. vno tꝑe viceꝫ gerit maris alio viceꝫ gerit femine. vn̄ in talibꝰ nō eſt ꝓcreatio fe tus ex vno. nec modus iſte ꝓcreationis ꝑfectus eſt. ſed imꝑfectus. ⁊ in nat̉a nobili abuſio eſſet. nō vſus. Ad aliud quod primo obijcit̉ de triplici genere animaſiuꝫ que nō ꝓducūt̉ in eſſe ꝑ ꝯmixtioneꝫ maris ⁊ femine ī ſuo genere. dd̓m ꝙ hoc eſt nature defectus in illis ⁊ im ꝑfectionis. vt.n. dicit ph̓s. tūc eſt vnūquodqꝫ ꝑfectum cum poteſt attingere ꝓprie virtuti. tūc auteꝫ dicit ree attingere v̓tuti ꝓprie ſicut ibideꝫ patet. qn̄ pōt face ip̄m eſt. iſte igit̉ modus ꝓductōnis nature atteſtat ꝑfectioni. quare homī nō ꝯueniebat. Nec dicit Baſi vulturē ꝓduci in eſſe ſine ſemīe ꝯſimil̓ in ſpecie: ſed po tius ꝙ dicit relatio eſt quedā ẜm aſſertionē alioꝝ. qu virtus collata hmōi auibꝰ ⁊ alijs aīalibꝰ eſt a cōditore eoꝝ. meā latet inſipientiaꝫ. ⁊ modū ꝓpagatōis in illis ignoro. ſꝫ ꝙ generatōe vniuoca aliqd̓ hmōi ſine ſeīe vt aliqͦ ſemīs v̓tutē hn̄te n̄ ꝓducat̉ in eē vehemēt opine edaꝫ eſt actio que importat ¶ Ad aliud dicendū

Queſtio .lxxxviij.
viciū. ſicut inordinatio vel ex ꝑte ſuꝑfluitatis vel indi gentie. vt ī mōſtris. ⁊ iſta nō fuit ī prima ꝯditiōe. Alia s reſpicit ꝓprietatē aut v̓itatē ex ꝑte eſt actio que finis. ⁊ ſic poſſet dici mulier occaſionata.i. occaſiōe vi ri facta quodāmodo. ſꝫ hͦ vltimo mō n̄ loquit̉ ph̓s. nec verbū eius veritatē hꝫ ꝙͣtū ad ſtatū prime ꝯditōis: na tura.n. muliebris eque ꝑtinet ad veritatē hūane nat̉e ſicut natura virilis. ſic̄ ꝓbat Iulianꝰ toletanꝰ in li. ꝗ dicit̉ ꝓnoſtica futuri ſeculi li. iij. c. xxiij. ⁊ introduc̄ v̓ bū aug. dicētis. Nō eſt viciū ſexus femineꝰ ſꝫ nat̉a. cor oribꝰ.n. illis in futuro vicia detrahēt̉ ⁊ natura ſalua bit̉. quod nullo mō eēt niſi drn̄tia ſexus ꝑtinēt ad na turā. ¶ Ad aliud qd̓ Nazāzenꝰ dicit. pōt dici ꝙ ml̓ier cōdita fuit vt eēt viro in officiū. habito reſpectu ad ſta tū innocētie. ⁊ vt eēt illi in remediū habito reſpectu ad ſtatū lapſus. ⁊ hec vident̉ inſinuare v̓ba eiꝰ. in ꝗbꝰ dr̄. ꝙ id quod futuꝝ erat inſpexit. tribuit imagini differē tiā maris ⁊ femīe que iaꝫ n̄ ad diuinā formā principa lemqꝫ reſpiceret. ſꝫ irrōnali nature ꝓpinquare videret̉. In ſtatu.n. lapſus irrōnali nature videbāt̉ appropinqͣ re. qꝛ tūc inſurgebūt in eis motus brutales ⁊ inordīa ti. nec poterāt adinuiceꝫ carnalit̓ ꝯmiſceri ſine libidi ⁊ voluptate inordinata. in qua factꝰ ē hō totꝰ caro ad modū bruti. Si aūt ſtetiſſent in innocētia in qͣ conditi erāt. nō eēt ſic. vn̄ Hugo. an̄ pct̄m inſtitutū fuit coniu giū ⁊ ꝯiugij officiū vtrūqꝫ ad ſacramētū. vt ꝯiugiū ⁊ ꝗ daꝫ ſanctificaret̉ pura mētis dilectōne: officiū qͦꝫ cōiu gij impleret̉ ſine carnis pollutōe. nūc v̓o qꝛ ꝑ pctm̄ ho minis caro hūana corrupta eſt. iaꝫ poſt peccatū carnis ꝯmixtio ſine carnali ꝯcupiſcētia fieri n̄ pōt. Sꝫ ꝗa vi det̉ eſſe grecoꝝ opinio.ſ. greg. nazan. ⁊ Io. dam̄. ꝙ nō fuiſſet ꝯdita mulier. niſi dn̄s p̄uidiſſꝫ lapſuꝫ humanū dicit.n. dama. Sciēs p̄cognitor deus. ꝙ in tranſgreſſi onē fieret ⁊ ſub corruptōe caderet. fecit ex ipſo feminaꝫ auxiliatricē ſibi ẜm ip̄m. auxiliatricē aūt ad eā que ꝑ geneſim.i. ꝑ generatōꝫ poſt tranſgreſſionē generis ex ſucceſſione ꝯſiſtentiā. Propt̓ hͦ aliter rn̄dendū. Si.n. dictū nazan. cū p̄ciſione intelligit̉. ⁊ cauſam importat ſub hͦ ſenſu. ſi non peccaſſet primus parēs. vel nō eſſet peccaturꝰ. nō ſequeret̉ mulieris formatio. vt qͣſi pecca tū preſcitū futurū eē. cauſa fuerit formatōis corꝑis mu lieris. hͦ nullo mō eſt ꝯcedēdū. ſꝫ ē ꝯtra catholicos ⁊ la tinos expoſitores. ⁊ maxīe ꝯtra aug. xiij. li. de ci. dei. c. xxj. dicēteꝫ. Illa bn̄dictio nuptiaꝝ vt ꝯiugata creſcerēt ⁊ multiplicarent̉ ⁊ replerēt terrā. ꝙͣuis ⁊ in delinquen tibꝰ ꝑmanſerit: tn̄ an̄ꝙͣ deliquerint. data ē vt cognoſce ret̉ ꝑ ꝓcreatōꝫ filioꝝ. ad gloriā cōnubij. nō ad penā ꝑ tinere peccati. ⁊ ſic pꝫ ꝙ neqꝫ ꝯiugiū nec filioꝝ ꝓcrea tio ex viro ⁊ muliere reſpicit tm̄ primā culpaꝫ. Alit̓ gͣ intelligendū eſt verbū nazan. ⁊ dam̄. Ad quod noͣ. pri mus homo cōditus erat vt ꝑticiparet diuinū eē. vnd intentio nature in illo fuit ꝑpetuatio eſſe talis.i. eē rei rōnalis. nō aūt in hͦ ſtabat intentio ꝯditoris. ſꝫ intende bat vt ex eo fieret hūana ꝓpagatio. ⁊ multiplicatio nu meri electoꝝ beatificandoꝝ in ꝑticipatōe dei in gloria ſiue deiformitatis. Nazan. gͦ ⁊ dam̄. referētes ꝯſidera tionē ad primū finē.ſ. finē intentū a natura. qꝛ primus homo cōditus fuit immortalis ſi nō peccaſſet. vn̄ pote rat aſſequi fineꝫ illū.ſ. ꝑpetuitatem eſſe ſine ꝯmixtione ſiue ꝯiūctōne cū muliere. ponūt ꝙ nō oportuit ſibi dari adiutoriū mulieris niſi fuiſſet caſus in culpaꝫ. vn̄ n̄ eſt dd̓m. ꝙ ipſi crederēt mulierē nō debere dari viro ī ad iutoriū niſi peccaſſet: ſꝫ ꝙ nō oportuit ꝓpt̓ primū fine. Si aūt n̄ peccaſſet. debuit ſibi dari in adiutoriū ad ꝓ creatōꝫ ſiue multiplicatōꝫ nūeri electoꝝ. vn̄ ſi queret̉. vtꝝ naꝫan. ⁊ dam̄. ponebāt mulierē nō debere formari ſiue creari in adiutoriū viri. niſi cauſa vel occaſiōe pe cati. pōt dici ꝙ nō. ſꝫ ꝙ ponebāt n̄ oportere illā dare vi ri in adiutoriū ꝓpter eſſe ſui ꝑpetuatōeꝫ niſi peccaſſet. oportuit tn̄ ꝓpter multiplicatōꝫ electoꝝ numeri. Unde
dicētes ꝙ deꝰ p̄uidēs trāſgreſſionē futurā ſic̄ mulirem ⁊cͣ. n̄ dic nō totā cāꝫ ꝯditōis eiꝰ. neqꝫ p̄ciſam vt dictū ē. ¶ Nlembrum ſecundū Equit̉ de materiali principio ip̄ius eue. Querit̉ gͦ. quod fuit materiale prīcipiū illius. vtꝝ coſta vel mēbrū aliud? Ꝙ co ſta videt̉. Gen̄. ij. Edificauit dn̄s coſtaꝫ quā tulerat de adaꝫ in mulierē. ¶ Iteꝫ mulier formata fuit vt eēt viro in obſequiū ſociale ſiue paritatis. Hoc ſignat̉ gen̄. iij. vbi dicit̉. mulier quā dediſti mihi in ſo ciaꝫ ⁊cͣ. gͦ debuit fieri ex illo mēbro quo maxīe paritas exprimit vtriuſqꝫ ſexus: ſꝫ tale mēbrū eſt coſta. gͦ ⁊cͣ. ¶ Contra. omīs ſapiens ꝯꝑator. etſi ꝓducit rē aliquā de aliquo materiali principio: illud p̄elegit qd̓ magis ē habile ad illius forme ſuſceptōꝫ. ſꝫ humor ſemīalis qd̓ erat in corꝑe viri. habilior erat ad ſuſceptōꝫ forme no ui corꝑis ꝙ coſta. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ mulier formata ē de cor pore viri. vt ſicut illoꝝ magna fuit vnio ex ꝑte corporū ſic eſſet magis ex ꝑte aīorū que eſt vnio dilectōis. vt.ſ. ille diligeret eā tanꝙͣ ꝑteꝫ corporis ſui. ⁊ illa illū tā q̄ ſui principiū. gͦ debuit formari illo modo de illo qͦ ma gis ipſi ꝯiugerent̉. pͥmo carne ⁊ ꝯſequēter aīo: ſed ſi d̓ omībꝰ mēbris eius eēt formata. magis eēt illi colliga ta vnione corꝑis ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ſi hec formatio fiebat ſic vt maior inter eos eſſet colligatio amoris. debebat ita fi eri vt nullū poſſet oriri diſpendiuꝫ ipſi viro ex hac for matōne. gͦ nō debebat fieri ex aliquo mēbro integro cꝰ ſubtractōne paſſus fuiſſet diſpendiū vel incurriſſet in firmitatē. Sed dicit glo. aug. ſuꝑ illud gen̄. ij. Adā nō inueniebat̉ adiutoriū. Mulier facta eſt de latere viri. que ꝑ ipſum firma facta ē. quia ex oſſe eius. ille propt̓ ipſam infirmus. qꝛ nō coſta ſed caro ſuppleta. gͦ nō de buit illa formatio ex aliquo vno mēbro fieri. cuiꝰ carē tia vel ſubtractōne damnificaret̉ ipſe vir: ſꝫ ex ml̓tis vl̓ omībꝰ ꝑ ſubtractōꝫ alicuiꝰ ꝑtis qͣi inſenſibilis. ita ꝙ ī nullo paſſus eēt diſpendiū ſenſibile. ¶ Iteꝫ mulier cō dita fuit vt eēt viro ī ſociā. vtꝫ gen̄. iij. gͦ debuit ex illis mēbris formari in quibꝰ maxima monſtraret̉ eqͣlitas. Sed magis eēt mōſtrata eorū equalitas. ſi de oībꝰ eēt ſumpta: gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ multiplex reꝑit̉ formatōnis mo dus in genere hūano.ſ. quadruplex. ſic̄ mōſtrat augꝰ. vt ſupͣ tactū ē. ſꝫ in quolibꝫ alioꝝ triū corpꝰ formatum fuit in quadaꝫ integritate ⁊ ꝑfectōne reſpectu materia lis principij. Nā corpꝰ ade ex oībꝰ elemētis. corpꝰ filij dei ex hūore ſemīario qd̓ hꝫ reſpectū ad oīa mēbra v̓gi nis. ex ꝗbꝰ oꝑatōe ſpūſſancti erāt collecti puriſſimi ſan guines ex ꝗbꝰ erat corpꝰ eiꝰ. pari rōne corpꝰ mulieris debuit formari de viro. ita vt aliꝗd haberet de ſingl̓is mēbris viri. ¶ Iteꝫ videt̉ ꝙ corpꝰ mulieris formatum ſit de corꝑe viri. dic̄. n. Iſido. Adā ⁊ eua ꝯditi ſil̓. gͦ neu ter ex neutro formatꝰ. ¶ Itē ſi fct̄a fuit ex coſta. vtꝝ ex oſſe tm̄. aut ex oſſe cū carne. ¶ Iteꝫ ſi facta fuit ex cōſta viri. qͣre n̄ ſuppleuit deꝰ aliā coſtā ꝓ illa ſꝫ carnē. vt ſic ī nullo damnificaret̉ ex formatiōe mulieris. ¶ Rn̄deo dd̓m ꝙ ſic̄ ī p̄cedētibꝰ hītū ē. multis de cauſis ml̓ier de buit formari de viro. qꝛ oēs hoīes debuer̄t eē ex vno cō gruitate ml̓tiplici exigēte. nec tm̄ corpꝰ mulieris decēs fuit formari ex viro. ſꝫetiā ex coſta. ⁊ p̄t multiplex rō hꝰ ꝯgruitatis aſſigͣri. Prīa attēdit̉ ẜm exigētia idēptita tis viri. Scd̓a ẜm exigētiā ſignificatōis ſiue p̄figurati onis. Tercia attēdit̉ ẜm officiū paritatis. Quarta rō ẜm exigētiā ſocialis dilectōis. ¶ Prīa rō ſiue exigētia pꝫ ſic. ſi aliqd̓ mēbꝝ debuit detrahi ad formādū mulie rē. illd̓ potiſſime fuit ydoneū ī cuiꝰ ſubtractōe mutila tio n̄ p̄beret deformitatē. nec ablatio damnificatiōeꝫ. hͦ aūt fuit coſta int̓ oīa mēbra orgaīca. detractio.n. cōſte nullā attulit deformitatē. qꝛ coſta fuit de mēbris occul tis. nec aliqd̓ attulit dānū. dic̄. n. Caſſi. coſte. xxiiij. ra dijs ꝓ viſcerū defenſiōe flectūt̉. ne teneritudo illa inter

noꝝ importuna iniuria facilime lederet̉. ⁊ cōſtat ꝙ ita efficax reꝑit̉ iſta cauſa in vno latere ſicut ī alio. ¶ Alia fuit ꝯgruētia p̄figuratōis ſiue ſignificatōis. modꝰ eniꝫ formādi muliere fuit ordinatus ad inſtructōꝫ noſtrā. Naꝫ ſicut debuerat mulier fieri vt ſua ꝯiūctōe cuꝫ viro ſignificaret ꝯiūctōneꝫ xp̄i cū eccīa. ſic ⁊ formari. vt ſua formatōe ſignaret̉ formatio eccīe de xp̄o. vn̄. v. ad eph̓. ⁊ erūt duo in carne vna. ſacr̄m hͦ magnū ī xp̄o ⁊ eccīa. Glo. aug. dormit adam vt fiat eua: morit̉ xp̄us vt fiat eccīa. dormiente adā fit eua de latere: mortuo xp̄o lan cea ꝑcutit̉ latus. vt ꝓfluāt ſacramenta ꝗbꝰ format̉ ec cleſia. Et ro. v. ꝗ eſt forma futuri. ibi glo. Criſo. ſic̄ ille eſt pr̄ oīm ẜm carnē. ſic xp̄s pr̄ eſt oīm ẜm fideꝫ. ⁊ ſicut ex latere illiꝰ dormiētis aſſumpta eſt coſta vnde forma ta eſt eua: ſic ex illius latere ꝓfluxerūt ſacr̄a.ſ. aqͣ ablu tōnis ⁊ ſanguīs redēptōis. ꝑ que ſaluat̉ eccīa. ¶ Ter cia rō fuit officiū paritatis in ꝓcreatōe ꝓlis. officiuꝫ aūt illud mediū tenet inter illos ꝗ vacāt hmōi oꝑi. ꝗa gͦ hͦ officiū.ſ. generatōis eſt officiū paritatis ⁊ equali tatis: mulier que formata fuit ad hͦ officiū exequenduꝫ de loco paritatis debuit formari.ſ. de latere ſiue de cō ſta. hͦ eſt de loco qui mediū tenet inter ſup̄mū in corꝑe ⁊ infimū. de paritate maris ⁊ femīe in hoc opere ha bet̉.j. corint̉. vij. Similiter ⁊ vir ptāteꝫ ſui corꝑis n̄ hꝫ ſꝫ mulier. ibi glo. in hoc pares ſunt vir ⁊ mulier. ⁊ ī eo deꝫ. ſil̓r ⁊ vxor viro. ibi glo. inuicē ſibi ſubiecti. In hac cauſa dicit. vt vna ſit eoꝝ volūtas in lege nature.i. ī ꝓ lis ꝓcreatōne ſiue ꝯmixtōne in oꝑe carnis. quod fieri debuit ẜm legeꝫ nature. ¶ Quarta aūt rō ē ꝯiūctō ſiue vnio dilectōis. vnde hugo. ⁊ ideꝫ habet̉ a mgr̄o. ij. ſen facta eſt de latere viri vt on̄deret̉ qꝛ in ꝯſortiū creabat̉ dilectōis. de vtroqꝫ.ſ. officio paritatis ⁊ ꝯſortio dilecti onis pōt intelligi illud quod dicit aug. ī li. de bono cō iugali in principio. dicit.n. qm̄ vnuſꝗſqꝫ hō hūani ge neris ꝑs ē. ⁊ ſociale quideꝫ eſt hūana natura. magnūqꝫ hꝫ ⁊ naturale bonū. vim qͦꝫ amicitie: ob hͦ ex vno deus voluit oēs hoīes ꝯdere. vt in ſua ſocietate. nō ſola ſimi litudine generis. ſꝫetiā cognatōis vinculo tenerēt̉. pri ma itaqꝫ naturalis hūane ſocietatis copula vir ⁊ vxor eſt. quos nec ipſos ſingl̓os ꝯdidit deꝰ tanꝙͣ alienigēas ꝯiūxit: ſꝫ alteꝝ creauit ex altero. ſignās etiā vim ꝯiun ctōnis in latere. vnde ⁊ illa detracta formata ē. ſateri bus.n. ſibi iungūt̉ ꝗ parit̓ ambulāt. ⁊ parit̓ quo am bulent intuent̉. ¶ Si aūt obijceret̉ ꝯtra hͦ quod dictū eſt.ſ. ꝙ ad inſinuatōꝫ paritatis int̓ virū ⁊ mulierē. fa cta fuit mulier de latere viri. ꝑ hͦ quod dicit̉.j. corit̉. xj. caput mulieris vir. Ibi dicit glo. ꝙ ex eiꝰ coſta dei vir tute formata eſt. ⁊ ideo debet ſubijci viro de qͦ facta eſt. ⁊.v. ad ephe. Uir caput eſt mulieris. Glo. ibi rector ⁊ auctor. a quo mulier ſumpſit initiū. ¶ Ad hͦ p̄t dici. ꝙ mulier fuit indicta duplici ſubiectōni ſcꝫ reuerētie: ⁊ ⁊ hoc ꝙͣtum ad ſtatū innocētie. ⁊ ꝙͣtum ad ſtatū culpe. ⁊ hoc inſinuatū fuit in formatōne mulieris de ꝑte viri lꝫ.n. mulier ꝯdita eſſet vt aliquo mō par eēt viro. tamē penes virū reſidebat aucͣtas regimīs reſpectu ml̓ieris ſicut viri eſt regere ꝑtes corꝑis ſui. ⁊ hͦ inſinuat̉ ī glo. quadaꝫ aug. miſtica ſuꝑ illud Gen̄. ij. Facta ē mulier ī adiutoriū viri. que glo. ſumit̉. ij. li. ꝯͣ manicheū. ⁊ ī ea deꝫ dicit̉. vocauit adaꝫ vxoreꝫ ſuam tanꝙͣ potior infer orem ⁊ dixit. hͦ nūc os ex oſſibꝰ meis ⁊cͣ. ⁊ ſubiectōi ſer uitutis. ⁊ hͦ ꝙͣtum ad ſtatū culpe. ⁊ hͦ ſignatū eſt Gen̄. iij. vbi dicit̉. ſub viri ptāte eris. De hac ſubiectōe. v. ad ephe. mulieres viris ſuis ſubdite ſint ſicut dn̄o. Glo. ibideꝫ. in ea ſimplicitate qua dn̄o ſubdite ſunt. ſic̄ ſara ſubdita erat viro ꝗ dn̄m vocabat abrahā. j. pe. iij. hec aūt ſubiectio ſiue ſeruitus debet intelligi vt mihi vide tur de ſubiectōne obediētie. In ꝗbꝰ aūt tenet̉ vxor eſſe ſubdita viro ſiue obedire hꝫ queſtionē. ⁊ ad minus vt eſtimo in his q̄ ad bonū ſpectat matrimonij. in forma tōne aūt mulieris de ꝑte viri que ſitū hꝫ in medio corporis. inſinuatur illam habere aliquaꝫ paritatē cuꝫ vi ro. vt ꝙͣtuꝫ ad ea que dicta ſunt. Unde hec bn̄ compo ſibilia ſunt muliereꝫ ꝯditam fuiſſe vt ſubeſſet illi ꝙͣtuꝫ ad aliqua. ⁊ hoc ſignatum eſt ex hoc. ꝙ ex ꝑte aliqͣ illi formata eſt. ⁊ maxime ex hoc ꝙ ex ꝑte inferiori non ſu prema. ⁊ vt eſſet par ꝙͣtum ad aliqua. ⁊ hͦ ſignificatuꝫ eſt ꝑ hoc ꝙ fuit formata ex ꝑte que locum ſiue ſituꝫ ha bet in medio illius ſcilꝫ de coſta. ¶ Ad primū obiecti in contrarium dd̓m. ꝙ omīa ſunt apud omnipotenteꝫ eiuſdeꝫ facilitatis. eadem.n. facilitate ꝓducit aliꝗd in eſſe ex principio materiali habili ad formaꝫ rei produ cende in eſſe. ⁊ ex non habili. ex nihilo ⁊ ex aliquo. ꝓ pter quod in ꝓductione rei in eſſe ex principio mater ali eius omnipotētia. non eſt attendēdus ordo habilita tis ſiue diſpoſitōnis ad formaꝫ inducendaꝫ: ſed potiꝰ exigentia congruētie vel vtilitatis. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ non fuit formata de latere ꝓpter vnioneꝫ dilectōnis vt ꝓpter totam cauſam ſiue preciſam: ſed ꝓpter alia iam dicta. ⁊ etiaꝫ ꝓpter alia que tangit magr̄. ij. ſentē. ⁊ Hugo li. de ſacramētis dicēs. facta eſt de latere viri vt oſtenderet̉ quia in ꝯſortium cauſabat̉ dilectiōis: ne forte ſi fuiſſet facta de capite preferenda videretur viro ad dominatōneꝫ: aut ſi de pedibꝰ ſubijcienda ad ſeruiti tem. quia igit̉ viro nec dn̄a nec ancilla putabat̉ ſed ſo cia: nec de capite nec de pedibus ſꝫ de latere fuerat pro ducenda. vt iuxta ſe ponendū cognoſceret: quam de ſe ſumptam didiciſſet. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ in nullo dam nificatus eſt primus homo ex formatōne illa. Ad glo ſupͣdictam que eſt ꝙ ille ꝓpter illā infirmus. qꝛ n̄ coſta ſꝫ carne eſt ſuppleta. Dicendū ꝙ glo. illa intelligit̉ d̓ fu tura infirmitate ſub hͦ ſenſu. ꝓpt̓ ipſaꝫ ſiue ꝑ ip̄am in firmādus erat. vn̄ verbo illo exprimit̉ cauſa infirmi tatis tūc habita ſub hͦ ſenſu. ꝓpt̓ ipſam infirmꝰ.i. hūit cauſam infirmitatis. Affectio gͦ amoris qua mouebat̉ erga eā. lꝫ nō eēt inordinata tūc: cauſa tn̄ fuit illi infi mitatis ſubſecute. qꝛ.n. noluit ꝯtriſtari ſuas delicias. vt dicit aug. ꝯſenſit illi in actū ꝓhibitū. vn̄ peccauit ⁊ infirmꝰ effectus ē. nō gͦ intelligit̉ illa glo. de infirmita te aliqͣ carnali quā incurrit ex ſubtratōne coſte. ¶ Si obijcit̉ ꝯtra hͦ. qꝛ ex ipſa glo. videt̉. ꝙ intelligit̉ de infir mitate corꝑali. qꝛ in glo. ſubdit̉. qꝛ nō coſta ſꝫ caro ſup pleta eſt. dd̓m ꝙ hͦ dicit̉ ſignificatiue n̄ cauſatiue.i. pletio carnis nō cōſte gnū fuit infirmatōis nō con matōnis ſiue v̓tutis. de hͦ infra habebit̉ fortaſſe. ¶ Ad illud quod ſequit̉ patet rō. qꝛ vt dictū eſt. ſocialis cōi ctio nō fuit ſolū cauſa formatōis mulieris ex coſta. ſec alie rōnes p̄tacte h̓. ⁊ illa que tacta ē ab hugo. ⁊ ma ſen. ¶ Ad aliud quod ſequit̉ dd̓m. ꝙ alia fuit rō ꝯpoſ tōnis mulieris ex viro. ⁊ ꝯpoſitiōis ade ex elemētis. corꝑis xp̄i ex virgine. Sic̄.n. pꝫ ex dictis multiplex eſt rō quare ꝯgruebat ꝙ fieret ex ꝑte corꝑis. ⁊ ex ꝑte tali cuius conſimilē nō eſt aſſignare de formatione corꝑis primi hominis de limo. in quo erant elementa quatu or. ⁊ corporis chriſti de ſanguinibꝰ corporis beate viſ ginis. ¶ Ad aliud quod ſequit̉ dd̓m. ꝙ verbuꝫ Iſido. debet intelligi ſicut illd̓ verbū Iob. xl. Ecce vehemoth quē feci tecū. vbi ꝙ dico tecuꝫ nō eſt nō ſimultatis ī te pore. ſed ſimilitudinis in rōne. vn̄de ſenſus eſt. que fe ci tecum.i. tibi ſimileꝫ in rōne. Un̄ greḡ. in moral̓. Si reꝝ cauſas ī ſubtili diſcuſſiōe pulſamꝰ. ſil̓ factū ange lū hoīemqꝫ cognoſcimꝰ. ſimul videlꝫ nō vnitate tempo ris: ſꝫ cognitōne rōnis. ſil̓ ꝑ acceptā imaginem ſapīe. ⁊ nō ſil̓ ꝑ ꝯiūctaꝫ ſub̓aꝫ forme. vt dū hō eū qui in rōne ſecū factus eſt perijſſe ꝯſiderat. vicinū ſibi caſum ſuper bie ex ipſa ꝓpinqua ſui perditōne pertimeſcat. ecce nō tat dyabolum ꝓpinquum homīs ꝓpter ratōnabilifa tis ſimilitudineꝫ. ⁊ hoc eſt quod dicit ſimul ī ꝯgnitiōi ratōnis. Similit̓ dd̓m in ꝓpoſito. ꝙ eua ⁊ adā dicunt ſimul ꝯditi. nō vnitate tꝑis: ſꝫ ꝯgnitōe rōnis. Uel alit̓ pōt dici. ꝙ dicūt̉ ſil̓ ꝯditi.ſ. in quadā ſimultate ordinis

Queſtio .lxxxviij.
ad ideꝫ. Sic̄.n. vir ordinatꝰ ē ad ſummū bonū vt ꝑtici pet ſummū bo uadā deiformitate: ſil̓r ⁊ mulier. erminā: o ſil̓ ꝯditi ſunt. di ⁊ hͦ videt̉ Iſi is vnitate. ⁊ dr̄ cēs ꝙ ſil̓ ſunt ad ſi nū ordīat̉. vt ordo rōnis . ẜm ꝙ dicit aug. il ſimul di imul ci aturis. Iuxta illd̓ la fuiſſe piuit ineternū creauit oīa ſimul Accͣi. xviij. ¶ Ad illud quod querit̉. vtꝝ formata erat de coſta cū carne ⁊cͣ. Di cendū ꝙ de coſta cū carne nō ex oſſe tm̄. ⁊ hͦ pꝫ gen̄. ij. ex v̓bis ade dicentis. Hoc aūt os ex oſſibꝰ meis ⁊ caro de carne mea ⁊cͣ. ¶ Ad aliud pōt dici. ꝙ ẜm quoſdā ꝓ co ſta in latere viri dn̄s repleuit locū coſte carne. ad lr̄aꝫ ſicut dicit̉ gen̄. ij. vn̄ dicūt ꝙ mulier ī dextera ꝑte abun dat in vna cōſta reſpectu viri. Alij dicūt ꝙ dn̄s pro illa coſta ſuppleuit aliā. ⁊ ꝙ caro ponit̉ h̓ ꝓ cōſta. vt ſignifi cet̉ affectō viri ad mulierē de ſe formatam. ⁊ inclinatio amoris carnalis. ⁊ hͦ inſinuat hͦ nomē mulier. dicit̉ enī mulier molliēs herū ⁊cͣ. Mihi videt̉ ſiue p̄iudicio di cendū. ꝙ ſicut dicit textus gen̄. ij. ꝙ dn̄s repleuit carne ꝓ coſta. non coſta alia. Et hͦ dicit glo. aug. ſuꝑ gen̄. ij. idā nō inueniebat̉ adiutoriū ſil̓e ſibi. ⁊ ſumptū ē a. ix. ſuꝑ gen̄. ad lit. dicit̉.n. ibi. ille ꝓpter ipſaꝫ infirmus fa ctus ē qꝛ nō coſta ſꝫ carne ſuppleta ē. ¶ Ad illd̓ qd̓ q̄rit̉ quare nō reſtituit ei dn̄s aliā coſtā. pōt dici ꝙ nō ē ſibi alia reſtituta vt gereret ſignū ⁊ memoriale formatiōis ex ſe. ⁊ ſic plus ea diligeret vt partē ſui. ⁊ ip̄a magis il li fieret obnoxia vt ſui principio. ⁊ qͣi in mēbro damni ficato ꝓpter ip̄am. ¶ Nembrū tercium Equit̉ inquirē vtꝝ illius corꝑis formatō fuerit a deo īmediate: an ꝑ mīſteriū ango licū? ⁊ hec eſt queſtio aug. ſuꝑ gen̄. ix. ad litt. Ꝙ īmediate a deo videt̉ ex tex. gen̄. ij. Edificauit dn̄s deus coſtā quā tulerat de adā ī mu lierē. ¶ Itē aug. ſuꝑ gen. ix. ad lit. natura mulieris cre ata ē ꝙͣuis ex virili que iaꝫ erat. angeli aūt nullā oīno pn̄t creare naturā. ¶ Iteꝫ aug. ſuꝑ gen̄. ix. ad lit. for mare vel edificare coſtā vt mulier eſſet. vſqꝫadeo nō po tuit niſi deus a quo vniuerſa natura ſubſiſtat. vt ne il lud quidē carnis ſupplementū in corꝑe viri qd̓ in illius coſte ſucceſſit locū. ab angelis factuꝫ eē crediderim. ſic̄ nec ipſuꝫ hoīeꝫ de terre puluere. ¶ Contra. nihil occa ſionatū ſiue occaſione ꝓductū in eſſe nō eſt a deo. Sed mulier eſt mas occaſionatus vt dicit ph̓s: ⁊ ita prima mulier n̄ fuit īmediate a deo formata d̓ coſta neqꝫ a naͣ tura. gͦ mediante mīſterio angelico. ¶ Iteꝫ nulluꝫ cor ꝑale quod hꝫ principiū p̄cedens ſimile in ſpecie. ꝓdu cit̉ a deo īmediate in eſſe vt a tota cauſa. qꝛ multi plica tio indiuiduoꝝ in eadē ſpecie eſt opus ſequēs opꝰ pri mū: ſꝫ corpꝰ mulieris habuit principiū p̄cedēs ſimile ſpecie. qꝛ corpꝰ viri. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ nihil ſemīaliter exn̄s in aliquo ꝓducit̉ in eſſe a deo immediate ſiue vt a tota cauſa. tale fuit corpꝰ mulieris. vn̄ augꝰ. ſuꝑ gen̄. vj. ad lit. aliter aūt tūc ambo ⁊ nūc alit̓ ambo. tūc ẜm poten tiā ꝑ verbū dei tanꝙͣ ſemīalit̓ mūdo inditaꝫ cū creauit omīa ſimul: nūc gͦ ẜm oꝑatōeꝫ p̄bendā tēꝑibꝰ quauſqꝫ nūc oꝑat̉. Ecce ꝙ ẜm aug. adā ⁊ eua ſemīalit̓ erāt mu do indita. ¶ Iteꝫ qn̄ aliꝗd fit ex alio int̓ que nō eſt infi nita diſtantia. ad ꝓducendū vnū in eē ex alio. nō reꝗri tur infinita potētia: cū gͦ corpꝰ mulieris ⁊ coſta n̄ diffe rat potētia infinita ad hͦ ꝙ vnū fiat ex altero. gͦ videtur ſufficere finita. ⁊ maxīe illa q̄ ī creaturis ē. maxima hͦ eſt angelica. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ deus in om̄i oꝑatōne nature intime oꝑat̉ ⁊ natura illi cooꝑat̉. ſꝫ qn̄ aliqd̓ opꝰ deus oꝑat ī quo pōt ei cooꝑari natura ſiue cooꝑat̉: nll̓o mō eius includit oꝑatōꝫ. gͦ ſimilit̓ t̉. ꝙ ſi angelus po terat cooꝑari deo ſiue cooꝑabat̉ in forma rōne mulie ris de coſta. ꝙ deus nō de it eius oꝑatōꝫ exclude̓. ſed
ngelus poterat cooꝑari ſequeſtrando coſtā ⁊ preꝑan . gͦ ⁊cͣ. Media pꝫ ex aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. ꝗ dicit. ꝙ n̄ nulla eſt oꝑatio angeloꝝ vt aliꝗd creet̉. ⁊ in eodē quid mirū ſi mulierē ex oſſe hoīs factā nō nouimꝰ qn̄ crean ti deo quēadmodū angeli ſeruiāt ignoramꝰ. fidelit̓ cre dimus factā feminā ex viro nullo interueniēte ꝯcubitu etſi forte coſta hoīs miniſtrata ſit ꝑ angelos ī oꝑe crea toris. ſicut fideliter credimꝰ: etiā virū factū ex femina nullo interueniēte ꝯcubitu. Si aūt rn̄deret̉ ꝙ ꝓducta fuit in eſſe oꝑe mirabili ꝓpter quod nō potuit ab ang lo fieri. ſͦꝫ ab illo qui eſt ſuꝑ oēꝫ naturā. hoc nō videtur verū. cum ſit vnꝰ ordo angeloꝝ.ſ. v̓tutes. quibꝰ attribu itur officiū faciēdi miracula ſiue oꝑa mirabilia. ¶ Itē ſecūda theſſa. ij. dicit̉ de antichriſto. cuiꝰ aduentꝰ ē ẜm oꝑatōꝫ ſathane. in om̄i v̓tute. ſignis. ⁊ ꝓdigijs menda cibꝰ. Glo. tūc ſoluet̉ ſathanas ⁊ ꝑ illū antichriſtus in om̄i virtute ſua mirabiliter quideꝫ ſꝫ mendaciter oꝑa bit̉: ⁊ dicit̉ mendaciter ſiue mendacibꝰ ẜm vnaꝫ expo ſitōꝫ glo. quia ſi vera ſint. dei ꝑmiſſione ad mendaciuꝫ trahent. ⁊ ita videt̉ ꝙ angelus apoſtata pōt facere mi racula. ¶ Ideꝫ videt̉ de hoībꝰ.j. corint̉. xij. deinde vir tutes. Glo. i. eos qui miracula faciūt. ¶ Ad hͦ dd̓m. ꝯgruebat mulierē pͥmā fieri ex viro ⁊ ex coſta. vt p̄t x dictis. ex quibꝰ ſequit̉ ꝙ īmediate facta fuerit a deo Si.n. de viro facta eſt ⁊ nō ẜm curſum nature eo mō qͦ filia de patre. ⁊ hͦ ꝯgruebat: oꝑtuit ꝙ fieret de ip̄o oꝑe ſupra naturā. ⁊ ita ꝑ potentiā mirabiliter operanteꝫ. Preterea. cū coſta nō eēt in ꝓpinqua potentia vt de ea fieret mulier ſꝫ in valde remota. ⁊ nullo mō diſpoſita cū de ea debuit fieri corpus mulieris indilate ſiue ſine mora temꝑis. oꝑtuit ꝙ fieret illa potentia cui perfecte obedit omīs creatura. Preterea. ſicut mulier de viro debuit fieri vt monſtraret̉ viri nobilitas ꝙͣtū ad digni tateꝫ principatus ſiue principij. ⁊ ſicut decuit mulierē fieri de latere vt oſtenderet̉ viri ⁊ mulieris equalitas: ſic decuit vt īmediate fieret a deo. vt ſeruaret̉ pͥmi pͥn cipij dignitas. dico in gene̓ mulierū ſiue matrū. vn̄ ſic̄ adā qui erat pater oīm viuētiū immediate a deo factꝰ eſt: ſic eua que erat mater cunctorū viuentiū. ſicut ha bet̉ gen̄. ij. immediate debuit ab ipſo fieri. nō enī debu it mulier in genere hoīm dignitatē ꝑdere. quā habent aīalia vtriuſqꝫ ſexus in om̄i genere aīaliū. ⁊ in hͦ mira apparet dei ꝓuidentia. que ſic nobilitat vnū ſexū vt ni hil detrahat de nobilitate alteriꝰ. ꝯueuiebat gͦ vt imme diate fieret a deo ⁊ nō ab angelo. ⁊ hͦ habet̉ ab aug. ſu per gen̄. dicentē. certiſſime dixerim ſupplementuꝫ illud arnis in coſte locū ipſiuſqꝫ femīe corpus ⁊ aīaꝫ confor mationēqꝫ mēbroꝝ omīa viſcera ſenſus hoīs ⁊ ꝗcquid erat quo illa creatura ⁊ hō femina erat. nō niſi in illo dei oꝑe factū. quod deus nō ꝑ angelos ſꝫ ꝑ ſemetipſum oꝑatus eſt. ¶ Ad primo obiectū in ꝯtrariū dd̓m. patꝫ rn̄ſio ex p̄dictis.ſ. in queſtione qua querit̉. vtrū corp mulieris debuit formari viro in adiutoriuꝫ. vbi deter minatū eſt. ꝙ eua nō fuit mulier occaſionata eo modo quo occaſio viciū importat. ẜm.n. ꝙ occaſio viciuꝫ im portat vt in monſtris ſic nō eſt mulier mas occaſiona tus: ẜm aūt ꝙ dicit̉ occaſionalit̓ factū quod factū eſt p̄ ter primā intentōꝫ nature. que reſpicit eē nobiliſſimuꝫ in re quam intendit. dicit̉ mulier mas occaſionatꝰ. nā tura.n. in ꝓductione hoīs. primo ⁊ principalit̓ inten dit ꝓducere hoīeꝫ in ſexu nobiliori. vn̄ quia defic̄ qn̄ ex aliqua cauſa ex ꝑte materie vel ex aliqͣ certiſſima q̄ cumſtantia occurrente. vt qn̄ generat̉ mulier. dicit̉ mu lier occaſionalit̓ ꝓducta in eē. ⁊ dr̄ mas occaſionatus id eſt occaſione maris. ꝗ fuit intentꝰ principal̓r a nat̉a in eſſe ꝓductus. Nec hͦ mō fuit prima mulier mas oc caſionatꝰ. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ inſtantia eſt in ꝓpoſito. huic.n. vniuerſali ꝓpoſitōni nullū corꝑale qd̓ hꝫ prin cipiū ſimile p̄cedens. ſimile in ſpecie ꝓducit̉ ⁊cͣ. ē inſta re in ꝓpoſito. Quare aūt in genere hoīm pͥmo cōdituꝫ

fuit vnū indiuiduū quod fuit principiū oīm illiꝰ gene ris. ⁊ et̄ illiꝰ indiuidui quo debuit coexiſtē principiū reſpectu totiꝰ ꝓlis ꝓcreade. qd̓ nō fuit ī pͥncipijs alio rū geneꝝ reꝝ: vt dictū ē ſupͣ. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗt̉ dd̓m ꝙ aliꝗd dr̄ eē ī aliqͦ ſemīal̓r duobꝰ modis. coīt̓ ⁊ ꝓprie. Cōmunit̉ ẜm ꝙ rō ſemīalis dr̄. ꝗcꝗd ē inditū rei a cō ditore eius vt de illa aliꝗd fiat vel fieri poſſet.i. vt de il la fiat aliꝗd ẜm curſuꝫ nature. vel eo ꝗ e ſupͣ naturaꝫ. Proprie aūt ẜm ꝙ rō ſemīalis dr̄ natura quedā indi ta rei. qͣ ſil̓e ex ſil̓i curſu nature ꝓducit̉. vt plāta d̓ plā ta. granū d̓ grano eiuſdeꝫ generis. Iſtos duos modos tāgit aug. ſuꝑ gen̄. ix. dicēs. Oīa mūdi hꝰ corpora hn̄t diffinita vī qͣlitatēqꝫ ſuā ꝗd vnūqͦdqꝫ valeat vl̓ n̄ vale at ꝗd d̓ qͦ fieri poſſit. Ex his velut pͥmordijs reꝝ oīm q̄ ignūt̉ ſuo tꝑe. exitꝰ ꝓceſſuſqꝫ ſumūt. fineſqꝫ ⁊ diſceſſi nes ſui cuiuſqꝫ generis vnde fit. vt de grano tritici n̄ naſcat̉ faba. vel de faba triticū. vel de pecore hō. vel de hoīe pecꝰ. Suꝑ hūc aūt motū curſumqꝫ reꝝ naturalē. ptās creatoris hꝫ apud ſe poſſe. de his oībꝰ face̓ aliud ꝙͣ eoꝝ qͣi ſemīales rōnes hn̄t. nō tn̄ id quod n̄ ī eis po ſuit vt de eis fieri vel ab ip̄o poſſit. neqꝫ.n. potentia te meraria ſꝫ ſapīe v̓tute om̄ipotēs eſt. ⁊ hͦ de vnaquaqͣꝫ re in tꝑe ſuo facit. qd̓ antea in ea facit vt poſſit. Aliꝰ gͦ eſt reꝝ modus qͦ illa herba ſic germinat. illa ſic. illa etas parit. illa nō parit. hō loꝗ pōt. pecꝰ n̄: ⁊ taliū modoruꝫ rōnes nō tm̄ ī deo ſunt: ſꝫ ab illo rebꝰ etiā creatis indi te atqꝫ ꝯcreate. ⁊ hͦ on̄dit tribꝰ exemplis ſubiūgēs ⁊ di cens. vt aūt lignū de terra exciſuꝫ aridū ſine radice vl la. ſine terra ⁊ aqua repente floreat ⁊ fructum gignat. vt ſterilis femīa in ſenectute pariat. vt aſina loquat̉. ⁊ ſi quid hmōi eſt. dedit naturis quas creauit. vt ex his hec fieri poſſent. Neqꝫ.n. ex eis vel ip̄e faceret quod ex eis fieri nō poſſe ip̄e prefigeret. qm̄ ſeipſo nō ē nec ipſe potētior. Ueruntn alio modo dedit. vt nō hoc haberēt in motu naturali. ſꝫ in eo quō ita creata eſſet. vt eorum natura voluntati potētiori ampliꝰ ſubiaceret. Ex his verbis aug. patet. ꝙ ratio ſemīalis duobꝰ modis ſūmi tur. vt tactum eſt. ⁊ natura ſimilit̓. quia natura poteſt dici vel naturalis virtus actiua ꝑ quam eſt generatio ſimilis ex ſimili. vl̓ natura poteſt dici poſſibilitas. ẜm quam quelibet natura ſubiecta eſt. ⁊ poſſibilis reſpe ctu oꝑationis diuine. Prout primo modo ſumit̉ ratō ſeminalis. corpus eue fuit ſeminaliter in pͥmis princi pijs reruꝫ ⁊ etiaꝫ coſta. nō prout ſecūdo modo. Pret̓ea ꝓut natura ſumit̉ ſecūdo modo pōt dici factū materia liter de coſta. nō ꝓut primo modo. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗt̉ dd̓m. ꝙ infinitam diſtātiam eſſe inter aliqua dicit̉ du obus modis. vel ratōne diſtantie prime imaginabilis ⁊ ſui oppoſiti.i. eſſe ⁊ nō eſſe. vel rōne diſtantie imagi nabilis ꝯn̄tis ⁊ ſui oppoſiti negatiue. ſicut eſt diſtātia entis diſpoſiti ad aliquid ⁊ nō diſpoſiti. vel entis po tentia ad aliquid ⁊ nō entis potentia. Inter.n. queli bet oppoſita negatiue eſt quodāmodo diſtantia infini ta. que negatō etiā ꝯuenit nō enti. ſicut in potentia int̓ eſſe ⁊ nō eſſe infinita ſimpl̓r. ſimilit̓ nō entis potentia ⁊ entis actu. maior enī eſt diſtantia inter nō ens aliꝗd ⁊ eſſe illud actu: ꝙͣ inter nō ens potentia ad alid̓ ⁊ ens potentia ad illud. quia plus diſtat eē actu a nō eſſe po tentia. ab eſſe potentia reſpectu eiuſdeꝫ. quia gͦ coſta n̄ ſe habebat vt ens in diſpoſitione aliqua ad corpꝰ muli eris. vel etiaꝫ potētia niſi obediētia vniuerſali qͣ omīa obediūt creatori. ꝓducere hoc in eſſe ex re tantuꝫ diſta te nō eſt ptātis condite. Dicenduꝫ gͦ. ꝙ lꝫ inter p̄dicta non ſit infinita diſtantia ſimpl̓r. eſt tamē infinita qͦdā modo. ꝓpter quod ad ꝓducenduꝫ hoc ex hoc nō ſufficit poteſtas aliqua creata. ⁊ maxime oꝑatiōe repn̄tatiua ſiue momentanea. hoc dico. quia fortaſſe aliqui pone rent ꝙ multiplici tranſmutatōe poſſet de coſta fieri ſe men. vnde poſſit melior ſeminaliter ꝓduci in eſſe ꝑ mo tum naturaleꝫ aliquo modo. quod ego nō aſſero. ¶ Ad
illud quod ſequitur dicendum. ꝙ lꝫ angeli aliquod mi niſterium exhibuerunt in formatione mulieris de cō ſta. ſicut vult Auguſti. non tamen formatō membror aliquo modo erat ab angelo ſed ab opere diuino. vt er verbo Auguſti. ſuprapoſito habetur. Unde lꝫ angeli cum miniſterium aliquo modo cooperaret̉. vt forte de trahendo coſtam ⁊ non preparando vel aliquod mini ſterium exterius exhibendo: non tamen formatōni cor poris cooperabat̉. ꝓpter quod cōuenienter excluditur ab illa operatōne. Illud auteꝫ in rebus producendis in eſſe dicit̉ cooperari deo. ſed minime in ipſa rei ꝓdu ctione operatur. ¶ Ad illud quod ſequitur dicenduꝫ. ꝙ angeli dicuntur facere opera miraculoſa ſiue mira bilia. miniſtrando materiaꝫ ⁊ preparando. ſed dominꝰ formam ⁊ completionem inducendo. Unde ſolus deus ꝓprie loquendo facit illa que exeunt in eſſe curſu mira bili. ¶ Si obijcitur ſicut tactuꝫ eſt. ꝙ tempore antixp̄i fient miracula dyabolo oꝑante. ſed non videt̉ ꝙ deus ⁊ dyabolus in aliquo cōmunicent opere. quia non eſt cōmunicatio chriſti ⁊ belial ſiue conuentio. ij. corint̉. vj. ibi xp̄us ⁊ dyabolus nō cōueniunt. Rn̄ſio. dicēdū ꝙ dyabolus nō facit aliqua miracula ſiue mirabilia. nec pōt facere niſi cooꝑando nature expediendo eam ⁊ accelerando. ſicut fuit in factis aliquibꝰ que erāt ſimi lia aliquibus plagis egipti. vt in ſerpentibꝰ magorū facere autē hmōi opera que ſunt oīno ſupra naturar ⁊ vbi nulla eſt oꝑatio nature. ſed ſola obedientia: nll̓o modo poteſt. in oꝑibus gͦ mirabilibꝰ que fiunt a demo nibus modo iaꝫ dicto. cooꝑatur deus ipſe nature. que reddit̉ expedita ⁊ accelerat̉ oꝑe demonis ipſis demo nibus continue influendo in illis potentiaꝫ vnde ope rantur. nec videtur mihi incōueniens ponere deum cō operari ſiue cōmunicare cum demone qn̄qꝫ in oꝑe ope rato. lꝫ nō ꝯueniant in fine oꝑis. ⁊ ſic intelligitur illud ſecūda corint̉. vj. que aūt ꝯuentio xp̄i ad belial. belial apoſtata interpretat̉ cum xp̄o nō ꝯuenit. qꝛ ille omni male. xp̄s omīa bene egit. bonū.n. ⁊ malū dicūt condi tōes finis. ¶ Ad illud quod obijcit̉.j. corint̉. xij. deind̓ v̓tutes faciūt miracula. dd̓m ꝙ hoc intelligenduꝫ eſt ꝑ inuocationeꝫ. neqꝫ.n. faciūt homīes miracula auctor tate ⁊ primo potentia oꝑante. quia modus iſte eſt ſo lius dei: neqꝫ preꝑando materiā ⁊ diſponendo ſicut an geli. ſꝫ impetrādo ꝑ inuocatōꝫ. Et hoc dupl̓r. vel inuo cando ſiue ꝑ inuocatōeꝫ in ſanctitate ꝑſone ſicut iuſti. vel in ſanctitate eccīe nō ꝑſone. ſicut mali. ad quoꝝ in uocatōeꝫ deꝰ qn̄qꝫ miracula fecit ꝓpter fideꝫ eccīe ꝯfir manda. vel ꝓpter fideꝫ eccleſie ꝓbandaꝫ. ſicut faciet tē pore antixp̄i. Qūo differēt̉ faciūt miracula boni ⁊ ma li. habet̉ ab aug. lxxxiij. q. dicente. alit̓ magi faciūt mi racula. alit̓ boni xp̄iani. aliter mali: magi ꝑ priuatos cōtractus. boni xp̄iani ꝑ publicā iuſticiā. mali ꝑ ſigna publice iuſticie. de hͦ determīatū ē in. q. de miraculo. ¶ Nl̓embrum quartum. Equit̉ de corporis illius prime mulieris integritate. Querit̉. ſi eua in ſtatu inno centie fuiſſet cognita ſiue cōcepiſſet a vi ro. ꝑdidiſſet integritatē carnis in qͣ con dita erat. Et videt̉ ꝙ ſic: ꝑ hoc ꝙ mulierē cognoſci a vi ro ⁊ manere in carnis integritate ſunt incōpoſſibilia ⁊ ſꝑ erūt. ¶ Iteꝫ hr̄e integritatē carnis ⁊ eē virgin tūc ꝯſequēt̉ ſe habebāt: qꝛ tūc n̄ fuit integritas carn ſine integritate mentis. ſed cognoſci a viro ⁊ habere ī tegritatem carnis tunc fuerunt incompoſſibilia. er ſi tunc cognita fuiſſet a viro. perdidiſſet integritati carnis in qua condita erat. ¶ Item duos eē in carne vna ⁊ n̄ eē ī carne vna n̄ ſe ꝯpatiūt̉ adinuicē. nec ſe ꝯpa ti poterāt ī primis parētibꝰ. Primū aūt poīt diuiſiōꝫ carnis ī muliere. ſecūdū integritateꝫ. gͦ diuiſio carnis ⁊ integritas nō poterāt ſimul eſſe ī prīa muliere. zte

Queſtio lxxxix.
ſingulare prir giū beate virginis fuit grauidari in in tegritate carn uia hoc fuit ſupra omnē naturā. Sed terat in ītegritate carnis. poterat ſi aliqua co auidari. ſimili hoc ē ſupra omnē naturam.ſ. co ⁊ ſine corruptiōe carnis. gͦ ſi fuiſ ioſci in integri ſet cognita a viro in ſtatu illo incurriſſet ītegritatis ſue corruptionē. ¶ Cōtra. ſicut determinat Aug. xiiij. d̓ ci uita. dei. ſi ſtetiſſent primi parētes. numerus electorum ꝓpagatus fuiſſet ex illis ꝑ ſemē coytus. ⁊ hoc ē de ordi natione ⁊ volūtate dei vt cōueniſſent in opere tali obe diendo diuine volūtati. ſed ſi altera pars illaruꝫ ex hoc incurriſſet corruptionē ſue integritatis. deterior ⁊ in di nior effecta eſſet. ⁊ hoc ſine culpa ſua. quia ex executio diuine volūtatis. quod videt̉ incōueniens. ergo ⁊cͣ. ¶ Itē corruptio integritatis pena ē. pena autē nō pote rat prior eſſe ꝙͣ culpa. ¶ Itē corruptio integritatis ha bet annexā diuiſionē cōtinui. ſed dolor eſt diuiſio conti nui. ergo huiuſmodi corruptio nō poterat eſſe ſine dolo re. ¶ Item vir poterat tūc cognoſcere mulierē ſine cor ptione ſue integritatis. ſicut enī nō dicimꝰ virū ſuam nittē integritatem pollutione nocturna. ſic nec tūc co gnoſcēdo mulierē. Similiter videt̉. ꝙ mulier tūc pote rat cognoſci a viro ſine ſue ītegritatis corruptiōe. cū cō diti eſſent in quadā paritate ꝙͣtum ad hoc officiū. nec in aliquo demeruit mulier ꝓpter quod debuerit in ſua in tegritate dānificari ſicut nec vir ¶ Et poteſt hic incidē ter queri. quare mulier exigentia peccati magis fuit pu nita in corruptiōe penali ꝙͣ vir. mulieres v̓o quādo pri mo cognoſcunt̉ corruptionē patiunt̉ penalē viri nō ſic. Itē ab Iug. xiiij. de ciui. dei habet̉. ꝙ ſi ſtetiſſent pri mi parētes. procreata eſſet ꝓles ſine corruptiōe integri tatis. dicit enī ſic. In tāta felicitate hominū abſit vt ſu ſpicemur nō potuiſſe prolē fieri ſine libidinis morbo. ſꝫ eo volūtatis nutu mouerent̉ mēbra illa quo cetera. ⁊ ſi ne ardoris illecebroſo ſtimulo cum tranquillitate ani mi ⁊ corporis nulla corruptione integritatis infunde retur gremio maritus vxoris. ¶ Ad hoc dicendum. ꝙ duplex eſt corruptio ꝓprie ſumpta incorruptiōe. vna ē integritas carnis. ⁊ hanc nō incurriſſet eua ſi fuiſſet co gnita in ſtatu illo innocētie a viro ſuo. de hac loquit̉ au gu. xiiij. de ciui. dei. Alia ē corruptio feditatis q̄ ꝓprie ē nature ꝓpagante ⁊ membrorū genitaliū. quorū natura nō eſt ſolūmodo corrupta ſicut aliorū membrorū. ſed in fecta. nec hāc īcurriſſet. At enī dicit Augu. ſuper Gen̄. ad litt. potuerūt ī ꝑadiſo eſſe nuptie honorabiles ⁊ tho rus īmaculatus ſine ardore libidīs. Un̄ ſi eua fuiſſet ī illo ſtatu cognita a viro. māſiſſet porta ꝓpagatiōis in eadē integritate qua priꝰ ⁊ ipſa natura ꝓpagata in ea dem honeſtate qua prius. Tercio mō pōt dici corruptō nomine extēſo.ſ. ſuſceptio ſeminis ſiue cōmixtio carnis in opere coytus. ẜm ꝙ intelligit̉ verbum illud Gen̄. ij. erāt duo in carne vna. ⁊ hec corruptio poteſt dici corru ptio puritatis. qꝛ facta cōmixtione maris ⁊ femīe ī coy tu. femina non manſiſſet in ea puritate in qua condita erat. ẜm ꝙ purū dicit̉ in quo nō eſt permixtū aliqd̓ qd̓ eſt alterius nature. qꝛ iā carni ſue eſſet ꝑmixta caro vi ri. Cū ergo querit̉. ſi eua fuiſſet cognita ⁊cͣ. dicendū. ꝙ ꝓut integritas carnis dicit abſentiā corruptiōis prime ⁊ ſcd̓e. ꝙ ſic. ẜm ꝙ tercio mō nequaꝙͣ. ¶ Ad illud qd̓ pri mo obijcit̉. ꝙ mulierē cognoſci a viro ⁊ manere in inte gritate carnis ſunt incōpaſſibilia. dicendū. ꝙ ẜm ꝙ īte gritas dicit abſentiā corruptiōis tercio mō ſumpto. ve rū eſt. ⁊ ꝙͣtum ad ſtatū nature cōdite. ẜm autē. ꝙ dic̄ ab ſentia corruptiōis primo mō dicte ⁊ ſcd̓o. verū eſt ꝙͣtuꝫ ad ſtatū nature corrupte. ¶ Ex his etiā patet reſponſio ad aliud. qꝛ habere integritatē carnis ⁊ eſſe virginē cō ſequēter ſe habēt. ẜm ꝙ ītegritas dicit abſentiam corru ptiōis. tercio mō ſumpte. ⁊ hͦ ꝙͣtū ad ſtatū vtrūqꝫ. Puri tas enī virginalis ī neutro ſtatu cōpatiebat̉ īpuritateꝫ cōmixtiōis carnis. ī prīo autē ſtatu ex cognitiōe viri ne qꝫ accidiſſet corruptio primo mō dicta. neqꝫ ſcd̓o mō. vn̄
nō ſequit̉ ꝙ ſi fuiſſet cognita ī ſtatu illo ꝙ amiſiſſet īte gritatē que tollit̉ ꝑ corruptionē prīo mō dictā. vel ſcd̓o mō. ſed ſolūmō illa q̄ priuat̉ ꝑ terciā. ¶ Ad terciū dicen dū. ꝙ duos eſſe in carne vna. in ſtatu prīo poſuiſſet ſolū mō diuiſionē carnis. ꝓut carnis diuiſio cōſiſtit in ꝯmi xtione carnis. nō autē diuiſionē que attēdit̉ in violētia ſe ꝑatione partiū carnis. circa portā ꝓpagatiōis. ſicut ī ſtatu coruptiōis. Un̄ diuiſio carnis que eſſet ī ſtatu il lo in cognitiōe mulieris a viro. bene cōpaſſa eſſet. inte gritatē carnis que ponit abſentiā corruptiōis violentie penalis. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ ſingulare priuilegiuꝫ beate virginis fuit ⁊cͣ. Dicēdū. ꝙ ē triplex corruptio ſi cut tactū eſt.ſ. violētie penalis ex ꝑte carnis mulieris. ⁊ feditatis feminalis ⁊ commixtiōis carnalis. nulla v̓o iſtarū corruptionū fuit in beata virgīe. vnde in illa fuit cū fecūditate ⁊ perfectiōe puritas virgīalis in fecūdati on mulieris in ſtatu illo. licet ſtetiſſet in ītegritate ẜm ꝙ dicit abſentiā prime corruptiōis ⁊ ſcd̓e. nō tamē ſtetiſ ſet ī integritate ẜm ꝙ dicit abſentiā tercie. quia ſubijſſet corruptionē que attendit̉ in carnis cōmixtiōe. ¶ Sꝫ ex dictis orit̉ dubitatio. quomō ſemē viri poſſet deduci ad monetā conceptionis. ſi nulla fuiſſet fractio ẜm corru ptionē in carne mulieris. Nō enim videtur. ꝙ porta ex iſtente clauſa ⁊ ſigillo integro aliquo mō poſſit deduci ad locū prolis ſiue fetꝰ formādi ⁊ educēdi. ¶ Reſpōſio eſt ad hoc. ꝙ ſine ſigilli alicꝰ fractione emittit̉ ſanguis mēſtruus vt in virginibus. ſic emitti tūc potuit ſemen ſi ne vlla leſiōe vel fractiōe. Unde Aug. xiiij. de ciui. dei. xxvj. c. Ita tūc credendū eſt potuiſſe vtero virginis ſal ua integritate femineis genitalibꝰ ſemē virile īmitti. ſi cut nūc poteſt eadeꝫ integritate ſalua. ex vtero virginis fluxus menſtrui cruoris emitti. eadē quippe via poſſet a liud īmitti. ¶ Sed adhuc ē queſtio. quomō mēbro viri ſine corruptiōe ſiue fractiōe carnis potuiſſet ſemē infu di. an carnes in porta ꝓpagatiōis poſt peccatum magis ſint cōſerte ſiue cōcrete ꝙͣ ante. ¶ Reſpōdeo ſine preiu dicio tamē. ꝙ eadē erat diſpō porte illiꝰ tūc que ⁊ nūc. ſed omniū membrorū tāta erat obediētia volūtati. ꝙ iu xta nutū volūtatis. ꝙ tūc poterat facere hō mēbris omī bus quod volebat. Dicit enī Aug. xiiij. de ciui. dei. xv. c. In ꝑadiſo ⁊ ſi n̄ oīa poterat ante peccatū. ꝗcꝗd tamē nō poterat non volebat. ⁊ iō poterat omniaᵇ qͣ volebat. ⁊ hͦ oſtendit manifeſtiꝰ Aug. xiiij. de ciui. dei. xxiiij. c. per to tū fere. fuiſſet ergo illiꝰ mēbri tāta obediētia voluntati. ꝙ iuxta nutū volūtatis ⁊ in cōceptiōe ⁊ ꝑturitiōe ẜm ꝙ tūc exegiſſet natura oīno cōſona volūtati ſe cōiunxiſſet. ⁊ relaxaſſet. ſicut videmꝰ. ꝙ ẜm quātitatē morſelli ſūmē di ad vſum alimonie dilatat̉ ⁊ cōſtrīgit̉ os ſine aliqua ſui leſiōe. Un̄ Aug. xiiij. de ciui. dei. vt ad pariendū nō doloris gemitꝰ ſed maturitatis īpulſans feminea viſce ra relaxaret. ſic ad fetandū ⁊ cōcipiendū nō libidīs ap petitus ſed volūtarius vſus naturā vtrāqꝫ cōiungeret. ¶ Ad hoc qd̓ prīo obijcit̉ ꝓ alia ꝑte. dicendū. ꝙ ⁊ ſi cor ruptio ītegritatis naturā rei corruptā indigniorē efficit ⁊ deteriore. nō tamē hoc efficit corruptio īpuritatis ſiue cōmixtiōis carnis. quia ex hac corruptiōe nihil depe rit ſiue diminuit̉ de virtute ſiue bonitate rei ſiue ꝑſone. īmo tāto ipſa meliorat̉ ⁊ nobilitat̉. quāto ipſa expedit̉ ⁊ ꝑficitur. vt poſſit ſuū ſimile in eſſe ꝓducere ſiue ꝓdu ctioni cooꝑari. ⁊ ē ſimile quodāmō de vino puro ⁊ cōdi to. Uinū autē cuiꝰ puritas quādoqꝫ corrūpit̉. vt.ſ. quā do ſpeciebꝰ condit̉. nō ex huiꝰ mōi corruptiōe ⁊ admixti on pōt ī effectꝰ nobiliores ꝙͣ potuit ī ſua exiſtēs purita te. ¶ Ad ea que ꝓximo ſequunt̉ patet reſponſio. qꝛ illa corruptio nō eſt pena neqꝫ habet diuiſione continui an nexam. diuiſionem dico violentam. nō enim quelibet di uiſio continui dolorem infert ſicut in coitu. ſed illa que eſt violentia ⁊ non naturalis. ¶ Quod autem conſequē ter concluditur. concedi poteſt. quia ſicut nec dānifica tus fuiſſet in illo ſtatu cognoſcēdo mulierem. ſimiliter nec mulier. ¶ Id illud qd̓ ſequit̉ conſequenter.ſ. quare

mulier exigēte peccato magis fuit punita. vtputa corru ptione penali ꝙͣ vir. pōt breuit̓ dici. ꝙ plꝰ peccauit. qd̓ ſic patet. vt dicit apl̓s. mulier ſeducta e nō vir. quod ex ponit Hugo dicēs. Eua quippe ſeducta ē. qꝛ verū credi dit quod dyabolꝰ dixit. ⁊ idcirco nō ſolū īordinate ſimi litudinē dei cū ſciētia boni ⁊ mali appetijt. ſed intantam etiā ꝓlapſa ꝑuerſitatē veriſimiliter putat̉. vt deū ex in uidia lignū ſciētie boni ⁊ mali homini vetuiſſe crederet. ne i pſehō ex eo guſtādo ad equalitatē ipſiꝰ ꝓficere po tuiſſet. hanc ergo mulier in ſuꝑbiam elata appetijt. ⁊ ne hanc habere potuiſſet ipſum creatorē ī inuidiā tactū li gnū hoc vetuiſſe putauit. volūtaria ergo malicia ſe con ra creatorē ſuū erexit. ꝑuerſe cōtra ipſum volēdo. ⁊ im pie de ipſo ſentiēdo. Adā v̓o nō ē ſeductꝰ. qꝛ quod dya bolus ꝓmiſit falſum eſſe ſciebat. neqꝫ idcirco pomū ve titū comedit. quaſi ꝑ illā comeſtionē deo ſe ꝑificare poſ ſe crederet. vel etiā parificari vellet. ſed tm̄ ne mulieris animū que ſibi ꝑ affectū dilectiōis ſociata fuerat. eiꝰ pe titioni ⁊ volūtati reſiſtēdo cōtriſtaret. maxīe qꝛ putaui ſe ⁊ mulieri morē gerere. ⁊ poſtea ꝑ penitentiaꝫ ⁊ venie poſtulationē creatori poſſe placere. Uere igit̉ dictū eſt qꝛ nimis peccaret ꝗ de penitētia ⁊ miſericordia cogita uit. peccauit tamē. qꝛ peccāti cōſenſit ⁊ peccantē nō cor rexit. ¶ Adhuc autē dubitat̉. vtrū ex hac corruptione īcurriſſet mulier corruptionē virginitatis. ⁊ hoc ē quere re. Utrū in ſtatu illo ꝑ cōmixtionē carnaleꝫ eſſet corru ptio virginitatis. Et videt̉ ꝙ nō. cū ī illo ſtatu nō fuiſſet fractio clauſtri ſiue ſigilli virginalis in cōmixtiōe ſiue copula carnali. ¶ Itē virginitas ē virtus vel ſtatꝰ virtu tis. quod autē tale eſt nō corrūpitur niſi ꝑ viciū. vel qd̓ ē ex vicio. in flatu illo autē neqꝫ erat viciū neqꝫ aliud ex vicio gͦ ⁊cͣ. ¶ Cōtra ī nullo ſtatu cōpoſſibilis erat ſuſce ptio ſeminis virilis in monetā cōceptiōis ꝑ coytū. ⁊ vir ginitas. Reſpōſio. ꝙ nō eſt dubiū qn̄ ex coytu ſiue com mixtiōe tali ꝑdidiſſet mulier v̓ginitatē. In illo autē ſta tu ſolūmō requirebat̉ ad amiſſionē virginitatis carnis cōmixtio ſiue fractio clauſtri virginalis. niſi velimꝰ di cere aꝑitionē porte ꝓpagatiōis fractōeꝫ clauſtri. ſecꝰ au tem fuit poſt lapſum homīs. Cū ergo obijcit̉. ꝙ tūc non fuiſſet fractio ſigilli ⁊cͣ. Dicendū. ꝙ verū ē ẜm ꝙ fractio dicit diuiſionē violentā cōtinui ſiue diuiſionē potētialē. ẜm autē ꝙ dicit apertionem porte ꝓpagatiōis que erat ante quaſi ſigillata. qꝛ omnino ītacta. ſic fuiſſet ibi fra ctio quodāmō. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ in ſtatu īnocentie virginitas neqꝫ fuit virtꝰ neqꝫ poſt quouſqꝫ ceſſaſſet pre ceptū domini de multiplicatioe ꝓlis. ⁊ maxīe tūc quan do nulla erat excitatio libidīs ad opꝰ carnis. Preterea ī ſtatu illo nō erat matrimoniū niſi in officiū nature. vn̄ opus illud nūqͣ fuiſſet niſi ī ſpe ſine certitudīe ꝓlis. Et ē p̄ſumptio ꝓbabilis. īmo verū vt eſtimo. ꝙ quodlibet cōmertiū huiꝰ mōi mulierē fecūdaſſet. ī ſtatu ergo illo n̄ fuit virginitas virtꝰ vel ſtatꝰ virtutis. ſꝫ matrimoniuꝫ fuit̉ maioris glorie ꝙͣ virginitas. officiū auteꝫ erat ma trimonij.i. cōiunctio carnalis ſiue opꝰ obediētie. datuꝫ enī erat p̄ceptū de ꝓlis multiplicatiōe. ibi creſcite ⁊ ml̓ tiplicamini Gen̄. j. cōtinentia enī virginalis nōduꝫ fue rat inſpirata neqꝫ precepta. ¶ Nembrum quintum Equit̉ de fortitudine mulieris ꝙͣtuꝫ ad an matū corpꝰ ſiue ꝙͣtū ad ſexū ſexus auteꝫ ad corpꝰ refert̉. Querit̉ ergo. vtrū equal̓ erāt fortitudīs ſiue virtutis. vir primꝰ ⁊ mulier prima. ꝙͣtū ad corpꝰ ſiue ad ſexū. Ꝙ nō videtur. qꝛ vir erat maioris virtutis ꝙͣ mulier. vt habet̉ ab Aug. dicē te de dyabolo. ꝙ parū de ſuis viribꝰ preſumēs humanā natura in eā parte vbi debilior videbat̉ aggreſſus eſt. vt ſi forte illic aliquatenꝰ preualere potuiſſet. poſtmoduꝫ cū maiori fiducia ad alterū q̄ robuſtior fuit pulſandam aut potius ſubuertendā accederet. idē habet̉ a magiſtro ſentē. ij. li. di. xxj. ¶ Itē Iſido. in lib. ethimo. vir nuncupatur. quia maior ī eo vis eſt ꝙͣ in femīa. vnde ⁊ nomen virtutis accepit. ¶ Cōtra Iſi. li. ethim. eodē quo ſupra. Eua ſtatim facta de latere viri appellata eſt a viro dicē te ſcriptura ⁊ formauit eā.i. coſtā in mulierē. virgo a vi ridiori etate dicta. ſicut ⁊ virga ⁊ virgula. al̓s ab inco ruptione quaſi virago. quia ignorat femineā paſſionē virago vocata. quia viriliter agit.i. virilia opera facit. maſculi vigoris eſt. ¶ Itē Baſilius equales ſunt eori virtutes. ⁊ loquit̉ de viro ⁊ muliere. ¶ Iteꝫ. vt habet̉ ab Aug. mulier daia fuit viro in adiutoriū ꝙͣtum ad ꝓdu ctionē prolis. quod autē difficultatis ⁊ oneris erat ī ꝓ ductione prolis. vtpote portatio ī vtero. mulieri fuit ad iectū non viro. ¶ Exquo ergo diuina ꝓuidentia ſing lis ꝓuidet vt habeat vnūquodqꝫ quod ſibi debet̉ ⁊ cor uenit. vt dicit Hugo. cōuenit autē vt ille cui maiꝰ onus imponit̉ ſiue culpa. plus habeat fortitudīs. plus forti tudinis decuit dari mulieri ꝙͣ viro. ⁊ hoc cuꝫ nihil erat viro imponendū ꝙͣtum ad ſtatū illū. ꝓpter quod requi rebatur ꝙ eſſet amplioris fortitudinis ꝙͣ mulier. ¶ Itē illud quod facilitate maiori reſiſtit actioni violēte. nō īmerito iudicat̉ maioris eſſe virtutis ſiue fortitudinis eo ꝙ minori ⁊ ecōuerſo. ⁊ ꝙ equali equalis. ſed ſicut di cit Iſid̓. lib. de trini. dū homo in ꝑadiſo innocēter viue ret. ignis eū nō vreret. aqua nō mergeret. nec ſpinarū a culei vulnerarēt. Ex quo videt̉. ꝙ nulla actio ꝙͣtumcūqꝫ violēta corporei humano in ſtatu innocētie nocere po terat. ⁊ hoc neqꝫ corꝑe viri neqꝫ mulieris. ⁊ ita videtur ꝙ mō quodā indifferēti poterat vtrūqꝫ corpꝰ actiōi vio lenti reſiſtere. ⁊ ita videt̉ ꝙ equalis erāt virtutis. ¶ Itē ſicut dicit Aug. xiiij. de ciui. dei. xxvj. c. ꝙͣdiu homo vole bat hoc ꝙ deus iuſſerat ſumma ī carne ſanitas erat. et cōſtat ꝙ hoc ītelligit̉ tam de carne mulieris ꝙͣ de carne viri. ergo in corꝑe vtriuſqꝫ erat ſūma ſanitas. ergo equa lis ſanitas. qd̓ ergo ꝑ ſuꝑhabūdantiā dr̄ de pluribꝰ cō uenire. equalit̓ cōuenit ſine mō vnico. ſꝫ ī differētia ſani tatis ē ex differētia miſcibiliū ī mixto alijs exiſtētibꝰ eiꝰ dem. ꝑ quādā ergo indifferentiā erāt in corporibꝰ prīo rum parentū elemēta actiua ⁊ paſſiua. ⁊ equalis cōſer tio ⁊ cōſolidatio in mēbris. ergo equalis erāt fortitudi nis. ex maiori enī habūdantia elemētorū agentiū. in be ne cōplexionatis ē maior habūdantia ſpirituū. ⁊ ita ma ior virtꝰ ſiue fortitudo. ⁊ ex maiori habūdantia elemē torū paſſiuorū minor. ⁊ ita virtꝰ minor ⁊ ex equali eqͣl̓. ¶ Reſpōſio ad predictorū intelligentiā eſt notandū. ꝙ cogruebat mulierē fieri minus fortē ⁊ virilē ꝙͣtū ad cor pus quā virū. huiꝰ autem pōt rō quadruplex aſſignari Prīa ex ꝑte actiōis ⁊ paſſionis. Scd̓a ex ꝑte regimīs e ſubiectiōis. Tercia ex ꝑte nutriēde ꝓlis. Quarta ē te ſpiritualis ſignificatiōis. ¶ Ex ꝑte actiōis ⁊ paſſi ſumit̉ ratio cōgruentie. qꝛ enī ſexus virilis ordinat̉ ad agendū mulieris ad patiendū. nō ſolū ẜm ſtatū natur lapſe ſꝫ et̄ īſtitute. ⁊ hoc dico in officio generatiōis. ẜm illud ph̓i. materia ē ſicut mulier paſſiua. ſicut agēs pat ente preſtātius ⁊ virilius eſt. ſic fortius ⁊ robuſſius de buit eſſe corpus viri ꝙͣ mulieris. ¶ Ex ꝑte regiminis et ſubiectionis rō ſumitur. quia regens in virtute preuale re debet ei quod regitur. ſed hic deputatus erat ad regi men mulieris. vnde habetur ſuper Gen̄. ad litt. xj. Non ſolū ẜm animā īmo ẜm totū cōiunctum. vnde. jͣ. Coriſ xj. volo vos ſcire. ꝙ omnis viri caput xp̄s. caput auten mulieris vir. ſenſibus autē qui vigent in capite regur alie partes corporis. ⁊ ꝙ hoc fuit in ſtatu innocētie offe dit ph̓s cōſequenter dicens. Non enim vir ex muliere ē ſed mulier ex viro. propter quod decuit corpus viri fieri robuſtius. ¶ Ex ꝑte nutriēde prolis ratio ſumitur. quia mulier ad hoc maxime deputatur vt prolem nutriat ītra ſeipſam. ⁊ ideo neceſſe fuit ipſam magis habūdare ī hū miditate ꝙͣ virum. ratione maioris humiditatis minoi eſt conſertio ⁊ cōſolidatio in membris femine ꝙͣ maris. ⁊ hinc eſt. ꝙ naturaliter ſunt minoris roboris ⁊ vi ris. ¶ Ex parte v̓o ſpiritualis ſignificationis ſumi

Queſtio .lxxxviij.
quarta rō. quia enī in cōiunctiōe maris ⁊ femine ſigni ficatur cōiunctio dei ⁊ anime. ſicut anima que ē ꝑ ſe im becillis. recipit a deo virtutē ſiue vigorē multiplicandi deo prolē ſpiritualē. ſic vt ſignū ſignato reſpōderet. de buit mulier que oꝑe viri multiplicatā ē prolis materia lis minus fortis fieri. ⁊ vir magis. minime enī deceret il lū quo deus ſignat̉. minoris eſſe virtutis illa qua ſigna tur creatura. Un̄ hugo. cōiugiū ſacramentū fuit cuiuſ dam ſocietatis ſpiritalis. que ꝑ dilectionē erat inter deū ⁊ animā. in qua ſocietate anima ſpōſa ⁊ ſpōſus deꝰ. ⁊ ꝙ ſpōſus erat ſuperior erat que ſpōſa inferior. Preterea. natura humana duplici qualitate diſtīcta ē vt in viro ꝙ dem robuſtior. in femīa v̓o infirmior ⁊ aliena ope agēs apparet. ex hac autē debilitate ex ꝑte corꝑis eſt ſexus fe mineus imbecillior virili. Nō enī ponit̉. ꝙ deus īfuderit animas īfirmiores corꝑibus mulierū ꝙͣ virorū. ſed ꝗa diſpōnes ſpiritus exiſtētes in corꝑe cōcomitant̉ diſpoſi tiones corꝑis cui vnit̉. corpus autem muliebre ab initio fragilius ⁊ infirmiꝰ erat corꝑe virili. ideo ſpiritus ſiue anima vnita corꝑi muliebri. infirmior ē illa que vnitur corpori virili. Anima enī fortiꝰ ⁊ melius viget in corpo re meliori. Ꝙ cū corpus eue fuit infirmius ⁊ imbecilliꝰ corpore ade. nō fuit pena ſpiritui mulieris qui vtiqꝫ plꝰ viguiſſet in meliori corpore. ſicut nec fragilitas corpo ris ade reſpectiua.i. comꝑatione alterius corporis for tioris fuit ſpiritui eius pena. qui ſpiritꝰ plus viguiſſet. ſi vnitus fuiſſet corpori fortiori. ¶ Rationes quibꝰ oſtē ditur mulierē fuiſſe infirmiorē ꝙͣtū ad corpꝰ concedimꝰ. ¶ Ad illud qd̓ primo obijcit̉ in contrariū. dicenduꝫ ꝙ mulier nō dicit̉ ab yſido. eſſe virilis vigoris. qꝛ ꝙͣtuꝫ ad naturalia q̄ corpꝰ reſpiciūt tāte virtutis fuit prima mu lier quāte fuerit primꝰ vir. vel quia mulier generaliter viro equiualeat in viribꝰ huiuſmodi. ſed potius intēdit dicere illas que vel dono gratuito gratiſdate vel gratū faciēte ad oꝑa virilia aſſurgūt. hoc nomine quod ē vira go quodāmodo ethimoloizādi debere cenſeri. vt patet ſi cōſiderentur verba ipſiꝰ. Iſido. hoc modo loquētis. dicit̉ enī. ij. machab. vij. de matre ſeptē filiorū interfecto rum ꝓ legibus paternis feminee cogitationi maſculinū animū inferēs dixit ⁊cͣ. ¶ Ad illud quod dicit Baſilius ꝙ equales virtutes ſunt viri ⁊ mulieris. dicendū. ꝙ hoc intelligit̉ ꝙͣtum ad virtutē ſpiritualē. que virtutē merē di reſpicit quomō dicit̉ Galla. iij. Nō eſt maſculus neq femi i. Omēs enī vos amici eſtis in xp̄o ih̓u.i. differer tia in ſexu tali vel tali. nō ponit differentiaꝫ ī fide xp̄i in merito fidei. Glo. ibi. ꝓpter nihil horū aliꝗs dignior eſt in fide xp̄i. ⁊ ꝙ hec ſit ītetio Baſilij. patet ex verbis que ſequunt̉ verba ꝓpoſita. dicit enī ſic. habet enī mulier fie ri ad imaginē dei ſicut ⁊ vir. ſunt enī equales eorū virtu tes. equales pugne. equales retributiōes. nec dicat mu lier infirma ſum. infirmitas enī carnis eſt. potētia v̓o ī anima eſt. ¶ Ad illud quod ſequit̉ dicendū. ꝙ ⁊ ſi muli eri incūbebat portare prolē ⁊ nutrire. ⁊ huiuſmōi que ī ſtatu culpe nō ſine onere ⁊ labore fieri poſſunt. tamen in ſtatu illo nihil inferre oneris vel laboris. Sicut enī ha betur ab Aug. ſuꝑ Gen̄. ix. ad litt. ſi ꝑſletiſſent primi ꝑ entes in ſtatu illo. eſſent nuptie honorabiles ⁊ thorus īmaculatus ſine ardore libidinis ſine labore pariēdi. ſic nec onere nec labore ꝓles portaret̉ ⁊ educaret̉. ¶ Ad il lud quod ſequit̉. dicendū ſine p̄iudicio. ꝙ corpora hūa na ſiue primorū parentū ſiue aliorū nō habebāt de ſe vi tutem reſiſtēdi cuilibet actioni ſiue agēti violento. ſed ꝙ in ſtatu innocentie nulli ceſſiſſent actioni. hoc fuiſſet ex virtute ſuperiori.ſ. prime potētie cōſeruante ⁊ ꝓtegēte. Dū enī homo innocēter vixit omnino deo ſubiectꝰ. ⁊ in nullo ab eius declinās volūtate. omnibus homine infe rioribus dominabat̉. Iuxta illud diuini decreti Gen̄. .jͣ. pſit piſcibꝰ maris ⁊ volatilibꝰ celi ⁊ beſtijs terre vni uerſe ⁊c̄. Un̄ de omnibꝰ quaſi de ſibi ſubditis facere po tuit quod volebat. Un̄ Aug. xiiij. de ciui. dei. In ꝑadiſo
ſi nō omnia poterat ante peccatū. quicꝗd tamē nō pote rat nō volebat. ⁊ iō poterat omnia q̄ volebat. ſed vt di cit Beda. poſtꝙͣ conditori ſubditꝰ eſſe noluit. iure do miniū ꝑdidit. vnde creature habēt poteſtateꝫ moleſtare homine. Unde ſubiungit Aug. Nunc v̓o vanitati ſimi lis factus eſt. ipſo nāqꝫ inuito ⁊ animꝰ plurimū turbat̉. ⁊ caro dolet ⁊ veteraſcit ⁊ morit̉. ⁊ quicqd̓ aliud pati murę ¶ Ad illud quod ſequit̉ dicendū. ꝙ nō ſequit̉ ſum ma ſanitas erat in carne vtriuſqꝫ primorū parentuꝫ. er go erāt equalis virtutis vel fortitudīs corporalis. forti tudo enim ī corpore humano cauſat̉ ex duobꝰ.ſ. magni tudine extremitatū ſiue mēbrorū cōuenienter diſpoſito rum. ⁊ multitudīe ſpirituū. Unde licet ratione equalita tis cōplexionis cōuenirēt in equalitate ſpirituū mēbro rum magnitudīs ꝓportionaliter reſpōdentiū. poterant tamē differre in magnitudīe membrorū ⁊ multitudine ſpirituū. Preterea. dictū ꝑ ſuperhabundantiā duplicit̓ intelligendū dicit̉. Uel quia omnibꝰ ſuꝑponit̉. ⁊ ſic vni ſoli cōuenit. vel quia valde approximat termino a quo ī ponit̉. ẜm ꝙ albiſſimū dicit̉ valde albū. ⁊ ſic intelligit̉ ꝙ ſummā ſanitatē corporalē habebant primi ꝑntes. qd̓ autē ſic pluribus cōuenit. nō neceſſario cōuenit mō īdif ferenti. ꝓpter quod licet ſūma ſanitas erat in corꝑibꝰ il lorū. ꝓpter hoc nō ſequit̉ ꝙ erāt eiuſdē fortitudīs. ¶ Nembrum ſextum Equit̉ de corꝑis dignitate. Queritur ergo. vtrum tāte fuit dignitatis ſiue nobilitatis quāte corpꝰ virile. vel maioris vel mīoris. Ꝙ tāte videt̉. Baſiliꝰ dic̄ mulier ⁊ vir ſūt eiuſdē dignitatis. Si rn̄det̉ ꝙ hoc ē ẜm animā. Tūc q ponit̉. qꝛ hoc nō pōt eſſe niſi corꝑa eorū ſint eiuſdē dig tatis. qꝛ dignitates ſpirituū exiſtentiū in corꝑibus cōco mitant̉ diſpōnes corporū quibꝰ vniunt̉. Un̄ ẜm diſpoſi tiones corporū ſunt diſpōnes aīarū ꝑficiētiū ip̄a corꝑa gͦ ẜm ꝙ corꝑa digniora ſūt ⁊ nobiliorū diſpōnum ⁊ aīe ſimplicit̓. gͦ ſi corꝑa ſūt bn̄ diſpoſita ſiue bonarū diſpō nū. ⁊ aīe eorū ꝑfectiue erūt. ſimilit̓ ſi corꝑa meliorū di ſpōnū ⁊ etiā optimarū ⁊ aīe ſimilit̓. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item nobili tas materie diſtīguit̉ ẜm nobilitatē forme. nō enī cuilibꝫ materie cōuenit quelibet forma. ſꝫ nobilis nobili. ⁊ no bilior nobiliori. gͦ cū equalis nobilitatis ſit forma ſiue ꝑ fectio corꝑis mulieris prime ⁊ ꝑfectio corꝑis hoīs pri mi. gͦ ⁊cͣ. Nō enī ponit̉. ꝙ aīe virorū ſint nobilioris con ditionis ⁊ melioris. mulierū ignobilioris ⁊ deterioris. Ꝙ autē corpꝰ prīe mulieris maioris fuerit dignitatis videt̉ ſic. Nobilitas rei de qua fit aliꝗd ſiue materia. at teſtat̉ nobilitati eiuſdē. Un̄ quāto nobilior ē materia d̓ qua fit aliꝗd ſiue dignior. tāto illd̓ nobiliꝰ ē qd̓ fit ex il la. vt qn̄ fit aliꝗd ex auro nobiliꝰ ē illd̓ vel conſimile illo qd̓ fieret ex argēto. ⁊ maxīe vbi nullꝰ eſt defectꝰ ex ꝑſona efficiētis. Similit̓ vr̄ de corꝑe hūano. ꝙ illd̓ digniꝰ ē ⁊ nobiliꝰ qd̓ fit ex nobiliori materia. exqͦ gͦ corpus mulie ris primo factū erat de materia nobiliori ⁊ digniori ꝙͣ rpꝰ viri. qꝛ de oſſe ⁊ carne viri Gen̄. ij. hoc autē os ex oſſibus meis. ⁊ caro de carne mea ē. corpꝰ autē viri de li mo terre Gen̄. ij. gͦ. ⁊cͣ. ¶ Itē locꝰ cōditiōis rerū prima atteſtat̉ earū nobilitati. creature enī nobiliſſime.ſ. ſpiri tus angelici cōditi erāt ī loco nobiliſſimo.ſ. celo empir reo. minꝰ nobiles ⁊ minꝰ digni ī loco minꝰ nobili. ſꝫ cor pus mulieris cōditū fuit in loco nobiliori. qꝛ in ꝑadiſo corpꝰ viri in loco minꝰ nobili. qꝛ in agro damaſceno. gͦ ⁊cͣ. Cōtra. videt̉ ꝙ corpꝰ ade nobilius erat ⁊ dignius corꝑe eue. ſic illud qd̓ ē ꝓpter aliud. minꝰ ē dignum illo ꝓpter qd̓ ē. ẜm id ph̓i vnūqd̓qꝫ ꝓpter qd̓ ⁊ illd̓ magis. ſꝫ ſexus femineꝰ ſiue corpus femineū fuit ꝓpter virilem. jͣ. Corin. xj. Non ē creatꝰ vir ꝓpter mulierē. ſꝫ mulier ꝓ pter virū. Glo. n̄ ē creatꝰ adā ī auxiliū eue. ſꝫ eua ī adiu toriū viri. vt oſtēdat̉ mulier ſubiecta viro. Itē ī.vj. mu ſice Aug. Omne agens preſtantius ē patiente. Et ph̓s

omne agēs nobilius ē patiēte. ſed ſexus viri ē agere. mu lieris pati. maxīe in illo oꝑe ꝓpter quod ē diſtinctio ſe xuum que penes corpꝰ atteditur. ergo corpꝰ virile nobi lius ē corpore muliebri. huic nobilitati maiori ſiue ma ioritati nobilitatis atteſtat̉. ꝙ ſaluator noſter naturaꝫ humanā aſſumpſit in ſexu tali. ¶ Reſpōſio. ꝙ ſimplici ter loquēdo maioris dignitatis fuit corpꝰ primi viri ꝙͣ prime mulieris. ⁊ generaliter ſexus virilis muliebri. ⁊ hoc multiplici rōne. qꝛ rōne cōtinentie generalis. tota enī humana natura ꝓpaganda. ⁊ etiā natura hūana aſ ſumpta a filio dei erat in illo ẜm corpulentā ſubſtātiam ẜm Aug. Itē rōne ꝓductionis principalis. qꝛ ⁊ ſi cor pus mulieris cooꝑabatur ꝓductiōi hūani generis. ab illo tamē fuit prīcipaliter ꝓductio. qꝛ in ꝓductione vir crat agēs mulier patiēs. Itē ratiōe vigoris ſiue roboris amplioris. corpꝰ enī viri erat maioris vigoris ſiue ro boris amplioris corꝑe mulieris vt ex dictis patet. Iteꝫ rōne cōditionis nobilioris q̄ attēditur penes ſexū. nobi lior enī ē ſexꝰ virilis ſexu muliebri. ſexꝰ enī penes corꝑa diſtinguunt̉. Itē rōne ſpūalis ſignificatiōis qͥ ex cōiun ctione maris ⁊ femine ītelligit̉. vt ex dictis patet. ¶ Ad illud quod prīo obijcit̉ cōtra hoc ꝑ verbū Baſilij dicen tis. ꝙ vir ⁊ mulier ſūt eiuſdē dignitatis. dicendū. ꝙ ip̄ ītelligit hāc equalitatē eſſe ẜm animā. ẜm quam ſunt ad imaginē dei. vn̄ ſubiūgit explanādo verbū ꝓpoſituꝫ. ꝗa igit̉ eiuſdē eſt in eis dignitatis ẜm deū imago. ⁊ equa ſit virtꝰ ⁊ bonorū oꝑū adiectio. In oībus enī q̄ ad veras pertinent virtutes equiꝑari pōt. ſi vult mulier viro. in telligit ergo eā equalis dignitatis ꝙͣtū ad poteſtatē me rendi. ¶ Ex hoc patet reſpōſio ad hoc. quod obijcit̉ con tra hoc. ꝙ licet diſpoſitiōes ſpiritꝰ cōcomitent̉ diſpoſiti ones corꝑis cui cōiungit̉ ſiue qd̓ ꝑficit. nō tamē ita enu merat̉ ipſiꝰ virtꝰ. ex huiꝰ mōi cōcomitantia quin poſſet ſi vellet. oꝑa virtutū exercere. ⁊ ad ſtatū ꝑfectiōis coaſſi ſtente gratia diuina que nulli ꝙͣtum de ſe ē ſubtrahit̉ ꝑ uenire. vn̄ imbecillitas mulieris rōne corꝑis vel ſexꝰ n̄ īpedit. qn mulier viro equiꝑari poſſit ī meriti dignitate cuiꝰ manifeſtatio ſatis euidēs ē in vita ⁊ paſſiōe ſacra rū virginū. ¶ Ad aliud quod ſequit̉ dicendū. ꝙ ⁊ ſi nobi litas materie quādoqꝫ diſtinguit̉ ẜm nobilitatē forme. hoc nō eſt generalit̓ verū. ī multis enī inſtātia ē. Corꝑa enī celeſtia nobilioris materie ſūt ꝙͣ multa genera bru torū. nullū tamē eſt animal qd̓ nō ꝑficiat̉ forma nobilio re ꝙͣ aliqd̓ corpꝰ celeſte. cū hec a ſuis ꝑfectiōibus vita vi geat ⁊ ſenſu diſcernāt. illa autē nequaꝙͣ. Preterea ī his que exeūt in eſſe ẜm electionē ⁊ arbitriū agētis. huiꝰ mo di genꝰ argumentādi nullā hꝫ neceſſitatē. Artifex enim ẜm arbitrij ſui electionē operās ī materia nobiliori quā doqꝫ formā īprimit minꝰ nobilē. ⁊ ī materia minꝰ nobi li nobiliorē. qꝛ ergo cōditio aīarū. ⁊ earundem īfuſio fit ẜm arbitriū ⁊ electionē cōditoris. hoc genꝰ argumentā di nullū habet locū in ꝓpoſito. ¶ Ad illud qd̓ ſequit̉ materia de qua fit aliꝗd atteſtat̉ nobilitati ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ in his hoc verū que fiūt a virtute cōpleta ſiue cauſata cui cōfert materia in qua agit̉. In his autē que fiūt. ve producuntur in eſſe a virtute ſiue potentia prima. quia materia nihil confert ipſi agēti. ita nobilis effectꝰ ꝓdu citur in eſſe ex nihilo ſicut ⁊ ex aliquo vel nobilior. ⁊ ita nobilis effectꝰ producit̉ ī eſſe de materia minꝰ nobili ſi cut de materia nobiliori. oīno iuxta nutū volūtatis ip̄iꝰ Ad aliud qd̓ obijcit̉ de loco conditiōis corꝑis mulieris. patet re ieſtiōe de loco cōditiōis co poris ade. vbi det inatu ē. ꝙ rō cōditiōis mulieris adiſo nō fuit nobilitas illiꝰ. ſed potiꝰ hoc factū fuit di tibidē tactū eſt. ¶ Queſtio. lxxxix. de paſſi bilitate nature humane.
Eterminatode cor pore primi homīs. ſeꝗtur de coni de qͦ iquirēda ſunt hec. Prīo de paſſibi litate nature. Scd̓o de ꝓlis ꝓpagatio ne. Tercio de adiutorio gr̄e. Quarto d̓ lumīe ſciētie. Quīto de dominio p̄ſidētie. ¶ De paſſibi litate querūt̉ plura. Prīo ſi fuit paſſibilis. Scd̓o ſi fuit paſſibilis ꝑ impreſſionē extrīſecarū receptionū. Tercio ſi ꝑ mēbri vl̓ ſb̓e alicꝰ ablatōnē. Qr̄to ſi ꝑ etatis mutatio nē. Quīto ſi ꝑ corꝑis diſſolutionē. Sex. ſi ꝑ aīe ſeꝑatōꝫ. ¶ Membrum primuꝫ Ica primū querit̉ ſic. vtrū adā in ſpecie aut humanū genꝰ fuit paſſibile vel impaſſibile. Ꝙ paſſibile videtur ſic. Nulla dos corꝑis glorificati ē. vel erat ꝓprietas alicuiꝰ viato ris. hoc emī erat propriū ſoliꝰ xp̄i. ꝗ aſſumpſit dotes in via. ſed impaſſibilitas ē dos corꝑis glorificati ergo. ⁊cͣ. Itē hoc idē videt̉ ꝑ hoc. ꝙ nll̓a alia dos.ſ. claritatis. ſubtilitatis ⁊ agilitatis cōueniebat ade. eadeꝫ rōne nec dos īpaſſibilitatis. ¶ Itē quod ſubiacet verſiōi ſiue cor ruptioni ſubiacet ⁊ paſſibilitati. ſed ẜm Dama.j. lib. c. .iiij. que creabilia ſunt oīno ſunt vertibilia. quorū enin eſſe a verſiōe īcipit hec d̓ſioni ſubiecta ſunt. Sed corp primi hominis a verſiōe īcepit gͦ ⁊cͣ. ¶ Cōtra. paſſibili tas ⁊ īpaſſibilitas ſunt rerū paſſibiliū ⁊ īpaſſibiliū pro prietātes. earū atteſtātes nobilitati maiori ⁊ mīori. ſci licet impaſſibilitas maiori paſſibilitas minori. Cum igitur multe creature corꝑales oīno ſint impaſſibiles. ſi cut celū ⁊ corꝑa ſuꝑceleſtia. quarū omniū illa dequa h̓ ī tendimꝰ fuit nobiliſſima. videt̉ ꝙ omnino debuit eſſe ī paſſibilis. ¶ Reſpōſio. ad hoc dicit̉. ꝙ neqꝫ oīno fuit ī paſſibilis neqꝫ ſimpliciter paſſibilis. Un̄ hugo. ſicut im mortalē nō dicimꝰ primū hominē fuiſſe ante peccatū vt mori oīno nō poſſet. ſic etiā nequaꝙͣ īpaſſibilē fuiſſe cre dere debemꝰ. ꝙ nihil oīno pati potuiſſet. qꝛ naturā in ſe paſſibilē habuit. ſed tamē ſi nō peccaſſet. ſicut nec mor tuus. ita etiā ſiue ad moleſtiā volūtatis in mente ſiue ad corruptionē ītegritatis in corꝑe. paſſus oīno aliqd̓ nō fuiſſet. ¶ Ad huiꝰ euidētiā notandū. ꝙ potētia cadit ſub differētia tiplici. Quedā enim ē potētia obedientie. q̄ ſcilicet cit̉ ī actū potētia prīa. quomō ī cōſta tuit potētia vt ex ea fieret corpꝰ mulieris. ẜm ꝙ dic̄ Au gu. ꝙ ī coſta nō erat vt ex illa fieret corpꝰ mulieris. ſed vt fieri poſſet. Eſt ⁊ alia que ē ſolū material̓ vt illa que paſſiua ē tm̄. nullā habēs īclinationē ſiue appetitum ad actꝰ illiꝰ potētie. pōt tn̄ ꝓduci ī actū actiōe creature. mꝰ ſubiectū ſiue ſuſceptibile diſponēte. qd̓ au tiplici te ſupradictū ē. ꝙ potētia que eſt pure materialis nullo mō īclinata ad actū. ſolūmō diuīa potētia pōt ī effectuꝫ p̄duci. dꝫ ītelligi nulla ſuꝑueniēte forma ſiue diſpoſitio ſe media. multiplici tamē interueniēte forma ſiue diſpō ſitiōe. pōt oꝑe creature ꝓduci in actū. Et ē alia q̄ ē paſſi illa que hꝫ aliquā īclinationē ſiue appetitum ad bilis. t ⁊ alia que ā ꝓpīquius diſpoſita. vt ē illa q̄ nō ualicūqꝫ ad actū. ſꝫ hꝫ aliquā diſpoſiti ſt ⁊ alia que ē neceſſitatis. vt illa q̄ ē in Quelibet autē iſtarū triū potētiari arū ē potētia diſpoſita. ſꝫ prīa diſpōne remota. a. tercia remota. Quādā autē correſponden is pōt dici paſſibilis. vt dicat̉ paſſibilis po tia tot tens pati. vel potētia obediētie. vel materiali vel paſſibi li vel diſpoſita vel neceſſaria. ⁊ hoc dico extenſo nomini potētie. ꝓprie enī loquēdo potētia patiēdi eſt potiꝰ dete tus potētie ꝙͣ potētia. Et qꝛ ẜm ph̓m. ſi vnū oppoſitorū dicit̉ multipliciter ⁊ reliquū. tot modis dicit̉ īpaſſibile ⁊ intēdimus de paſſibilitate ⁊ īpaſſibilitate ẜm ꝙ dicū poſitione vel priuationē paſſionis īnaturalis ẜm ꝙ db cit Damāa. ij. li. ꝙ paſſio ē motꝰ p̄ter naturā. ⁊ hec ē pal ſio cū cōtrarietate recipiētis ⁊ recepti. Eſt enī quedam

Queſtio lxxxix.
paſſio naturalis iedā īnaturalis vt īfra patebit. Cuꝫ ergo querit̉. vtrū primꝰ homo ī primo ſtatu erat īpaſſi bilis. poteſt dici ꝙ ẜm ꝙ per hoc ꝙ dicit̉ īpaſſibile nō tatur priuatio neceſſitatis ad patiendū. vel diſpoſitio nis vel paſſibilitatis ſiue inclinatiōis. ſic erat impaſſibꝰ lis. quādo enī erat in integritate nature cōdite. nō erat ī eo natura diſpoſita vel paſſibilis.ſ. aliqua infirmitate inclinata ad patiendū. ſicut poſtea erat infirmior facta per peccatum. Scd̓m autem ꝙ impaſſibile dicit priua ione potētie primo mō ſumpte vel ſcd̓o. ſic nō erat īpa ſibilis. Nō enī omnino nō erat natura illa ſuſceptibi lis paſſionis. cū eſſet aliquo mō infirmabilis ꝑ lapſum in peccatū. fuit ergo paſſibilis. eo ꝙ erat ſuſceptibilis ī firmitatis. impaſſibilis. eo ꝙ nō inclinatus ſiue declina tis ab integritate in qua cōditus erat per infirmitatē. Unde neqꝫ omnino erat īpaſſibilis. neqꝫ ſimplicit̓ paſſi bilis vt vult Hugo. ¶ Ad illud ergo qd̓ primo ohijcit̉. ꝙ impaſſibilitas ē dos corporis glorificati. dicendū ꝙ eo mō quo ē dos. nō cōueniebat primo homini. ẜm eniꝫ ꝙ dicitur dos. ſic dicit priuationē omnino. ⁊ omnes po tentie ſit mnis modi patiēdi. ẜm quē modū. vt ex di ctis patet nō dicit̉ ille fuiſſe īpaſſibilis. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉ dicendū. ꝙ Dama. intendit determinare ꝙ vnū ſolū.ſ. ipſum primuꝫ ſua natura ⁊ virtute eſt vertibile. cum alia ſint vertibilia ⁊ ꝑmutabilia de natura ꝓpria ⁊ virtute. quia nihil p̄ter primū cōſtat a ꝓpria virtute. ꝓ pter quod nullo modo eſt vertibile in nō ens. neqꝫ etiā ē mutabile ẜm electionem liberi arbitrij. ſicut rationales creature que ſūt mutabiles ẜm electionē ꝑ naturā ⁊ ver tibiles in nō eſſe. niſi manu dei.i. omnipotētia cōſerua rent̉. vt dicit Greg. ⁊ Dama. licet ergo omnes creature ſunt mutabiles ⁊ paſſibiles mō iam dicto. nō tamē ſunt paſſib uēdo ꝓprie. ẜm ꝙ hic intēdimus de paſſi bilitate paſſi itate. ¶ Ad aliud quo opponit̉. ꝙ pri mus homo o at eſſe omnino īpaſſibilis rōne ſue no bilitatis. dū ꝙ impaſſibilitate ſic ſumpta non fuit p̄dita. nec ē aliqua creatura. nec atteſtat̉ nobilitati crea ture vt ē creatura. ſed vt ē creatura cōpleta in eſſe cōple tiſſimo. vt.ſ. quādo appetitus illiꝰ ſatiat̉. vnde quādo ſa tiabitur appetitꝰ humanꝰ omnino. vt quando apparebit gloria creatoris ẜm pſal. tūc dotabit̉ homo omnimoda ipaſſibilitate. vnde licet primꝰ homo eſſet in primo ſta tu omniū creaturarū corꝑalium nobiliſſima. nō tamen exigebat ſtatus ille. ꝙ p̄ditus eſſet huiuſmodi īpaſſibili tate. ſed ſolūmodo ſtatus glorie hoc exigit. ¶ Membrum ſecūdum Ecūdo querit̉. ſi fuit paſſibilis ꝑ impreſſio nē extrīſecarū receptionū. Ꝙ ſic videt̉. di uina diſpoſitiōe ⁊ ordīe naturali corꝑa ſuꝑ celeſtia agūt ī elemēta ⁊ elemētata. ⁊ hͦ ab initio cōditiōis eorū. ergo ſi diuīa diſpō nō fruſtrat̉. nec ordo nature ſuſpēdit̉. niſi in caſu vel oꝑe mirabili. cum primꝰ hō in ſtatu primo curſu naturali ageret vitā ⁊ n̄ mirabili. videt̉. ꝙ corꝑa celeſtia habebāt actionē in illo. cū haberet corpꝰ elementatū. ⁊ ita ab extrīſeco fuit paſ ſibilis. ¶ Itē vt habet̉ a ph̓o. durū ē qd̓ nō cedit ſecati ſi ue ſectōni ⁊ molle quod cedit. ſed caro hūana naturali ter mollis ē. ⁊ fuit ī primo ſtatu. ergo habuit neceſſitatē cedēdi ictui lapidis vel gladij vel alicuiꝰ huiꝰ mōi. ⁊ ita ab extrīſeco fuit paſſibilis. ¶ Si diceret̉. ꝙ dū ꝑmanſiſ ſet in īnocētia ſua ꝓtegeret̉ ſiue cōſeruaret̉ a virtute ſu periori ab oī inferēte ſiue potēti inferre leſionē. nō pro pter hoc diceret̉ impaſſibilis. cū potētia qua non poſſet pati. nō fuiſſet in eo ſed ī alio. nullꝰ enī denominat̉ ex a liquo qd̓ nō eſt ī illo ſꝫ tm̄ in altero. ¶ Itē homo ī ſtatu ī nocētie fuit paſſibilis ẜm animā ab extrīſeco. potuit.n. pati temptatiōes ⁊ deduci vel falli vt rei euētus oſtēdit. multo fortiꝰ fuit paſſibilis ab extrīſeco ẜm corpꝰ. īmedi atius enī ſe habebat deus ad animā ꝙͣ ad corpꝰ. ⁊ ita vt prius. ¶ Itē ī ſtatu illo ſentire potuit ab obiecto intrin leco. Sentire autē ē quoddā pati vt vult ph̓s. ¶ Preterea. ſenſitiuū in ſtatu illo delectabatur ī medio. vt patet Gen̄. iij. cū dicit̉. vidit mulier ꝙ bonū eſſet lignū ad ve ſcendū ⁊ pulchrum oculis aſpectuqꝫ delectabile. videt̉ ꝙ triſtaret̉ ī extremo tū ꝑ hoc ꝙ paſſiōes cōtrarie nate ſūt. fieri circa idē. tū ꝑ hoc ꝙ ſi oppoſitū ē cā oppoſiti. ⁊ ꝓpo ſitū ē cā ꝓpoſiti. cōtrariorū enī cōtrarie ſūt cauſe. ¶ Itē homo ī illo ſtatu poterat moueri ꝑ appetitū ſiue deſide riū habēdi aliꝗd. huiꝰ mōi autē appetitū paſſio aliqͣ con comitat̉. nō enī oritur appetitꝰ alicuiꝰ ī aliquo niſi poten tia appetitiua aliquid patiēte. ⁊ ita vt priꝰ. ¶ Cōtra. oē qd̓ patit̉ ignobiliꝰ ē eo quo patit̉. ſꝫ corpꝰ ade īformatū aīa. nobiliſſimū erat īter omnia corꝑa. ſicut ſupra tactū eſt. ergo a nullo corꝑe pati poterat ante peccatū. ¶ Iteꝫ Iſid̓. lib. de cauſa dum ī ꝑadiſo homo īnocēter viueret ignis nō vreret aqua nō mergeret. nec ſpinarum aculei vulnerarēt. neqꝫ aeris abſentia ſuffocaret. neqꝫ oīa que nocēt hominibꝰ mortalibꝰ impedirent ergo ⁊cͣ. ¶ Prete rea. ſi aliqua creatura exterior poſſet in illū ꝑ actionem paſſionē induce̓. poſſet ꝑ actione frequētiorē induce̓ cor ruptionē. qd̓ ē īpoſſibile. niſi viciū ī ipſo ꝓceſſiſſet. Oſtē dit enī Aug. lib. iij. de libe. arbi. ꝙ nihil aliud pōt corrū pi niſi in illo viciū p̄cedat. ¶ Reſpōſio. ꝙ eſt paſſio vel paſſibilitas ꝓuenies ex īpreſſione relicta ab extrinſeco duplex.ſ. naturalis ſiue cōſona nature. ⁊ īnaturalis ſi ue deſtructiua nature. Prīa autē ē duplex. quia quedā reſpicit ea que ſūt ad ſaluationē eſſe. quedā aūt que ſūt ad perfectionē eſſe. Ea que ſunt ad ſaluationē eſſe. reſpi cit paſſio que relinquit̉ ex operibꝰ generatiue ⁊ nutriti ue. Opera enī generatiue ⁊ nutritīe paſſionē relinquūt. vniēdo qd̓ extra erat ei qd̓ erat ītra. Un̄ paſſiōes relicie oꝑe generatīe ⁊ nutritīe quodāmō ab extrīſeco fiūt. Ad ea que ſūt ad ꝑfectionē eſſe. refert̉ paſſio q̄ ē ex receptio ſpecierū ſēſibiliū ī organo ſenſitīe ⁊ ex receptiōe ſpērū ī telligibiliū ī ītellectu. hꝰ mōi aūt paſſiōes que erāt cōſo ne nature poterāt relinꝗ ab extrīſeco ī primis ꝑentibꝰ ī ſtatu prīo. ⁊ reſpectu hꝰ mōi paſſionum erāt paſſibiles. Alio mō ē paſſibilitas a paſſiōe īnaturali. ẜm ꝙ dic̄ da maſ. paſſio ē motꝰ p̄ter naturā. Et hec paſſio vt dictū ē ē cū ꝯtrarietate receptibil̓ ⁊ recepti. hͦ aūt ē a cōtrario al terāte ⁊ abijciēte a ſubſtātia. ſumēdo gͦ paſſibilitatē hoc mō. pōt dici ꝙ aīa fuit paſſibil̓ ab extrīſeco. ꝓut paſſibi lis dic̄ pure potētiā matēialē. eo mō qͦ dictū ē ſupra. ẜm aūt ꝙ dic̄ potētiā diſpoſitā diſpōe ꝯiucta ꝓpīqua vel re mota. neqͣ ꝙͣ. ſꝫ īpaſſibil̓. ¶ Ad illd̓ gͦ qd̓ prīo obijcit̉. ꝙ ex diuīa diſpōe ⁊ ordīe naturali corꝑa celeſtia agebāt ī cor ꝑe ade ⁊cͣ. i cēdū ſine p̄iuditō. ꝙ hͦ verū ē. nll̓a tn̄ vehe mētia vl̓ īmode̓antia. ſꝫ ſolūmō ẜm ꝙ ꝯueniebat nature ipſiꝰ ihil moleſtie vl̓ corruptiōis īferēdo. Un̄ aug. xiiij. d̓ ciui. d̓i. xxvj. c. viuebat hō ī ꝑadiſo ſic̄ volebat. ꝙdiu h̓ volebat qd̓ deꝰ iuſſerat. nihil corruptiōis ī corꝑe vel ex corꝑe. vllas moleſtias vllis eis ſēſibꝰ ingerebat. nullꝰ ī trīſecꝰ morbꝰ. nullꝰ ictꝰ metuebat̉ extrīſecꝰ. ⁊ ſic̄ ī ꝑadi ſo nullꝰ eſtꝰ aut frigꝰ. ſic ī eiꝰ habitatore nulla ex cupidi tate vl̓ tīore accedebat bōe volūtatis offenſio. Un̄ ſic̄ ta ctū ē. nulla erat ī ꝑadiſo ītꝑantia ſiue ītēꝑies caloris vl̓ frigoris. neqꝫ alid̓ qd̓ corꝑibꝰ habitatorum noce̓ potuit. Un̄ ſique īp̄ſſiōes relicte fuiſſent ex actiōe corporū ſuꝑce leſt is erāt ad ſolaciū nature ⁊ iuuamē ꝙͣ ad ꝯtra riū cit̉. ꝙ corpꝰ illd̓ habuit neceſſita tē cedēd icio dicēdū ꝙ hͦ n̄ ē verū. nulla.n. cre atura ī ſi bebat poteſtatē īferēdi illi leſionē. cꝰ ſūt plure l̓ vna ex pluribꝰ ꝯnexa. vna ē ordo di uīe iuſticie qͣ homī oīa ſubdita erāt. dū ī iuſticia qͣ cōdi ta erat deo liret. Un̄ dama. ij. li. qꝛ ex viſibili ⁊ īuiſi bili creatur at deꝰ hominē ẜm imaginē ⁊ ſimi litudinē. ſ tē vl̓ prīcipē oīs terre ⁊ eorum que ſūt ī ip̄a tāte eū velut quādā regiā ī qͣ cōuerſans bt̄am ⁊ habeat vitā. ex hͦ ordīe erat. ꝙ nulla cre iolētiā ſiue leſionē ei īferre poterat. Unde aturā al ſapiētie vlti. Oīs creatura ad ſuū genꝰ ab initio refigu rabatur deſeruiens eius preceptis. vt pueri tui cuſtodi rentur illeſi. ⁊ loquitur ibi auctor de filijs iſrahel tran

ſeūtibꝰ mare rubrū. ꝗbus creature effectiue qͣſi confor mes rebꝰ ſui generis ī prīcipio.i. ī ſtatu īnocētie ī nullo fuerūt moleſte. nec aliqua ītulerūt moleſtiā. qͣſi diceret ſicut ī initio creature. nō leſerūt neqꝫ habuerūt poteſta tē ledēdi filios iſrael trāſeūtes mare. Iteꝫ glo. ſuꝑ illud Gen̄. j. dixit deꝰ. ecce dedi vobis omnē herbā dicit. poſt ꝙͣ cōditori ſubiectꝰ eſſe noluit iure dominiū ꝑdidit. In teſtimoniū v̓o prime creatiōis legimꝰ aues viris ſāctis ſeruiſſe. ⁊ ritꝰ beſtiarū ⁊ ſerpētiū venenū ceſſiſſe. ¶ Alia ratio erat donū ſpāle additu nature. inſeꝑabilit̓ cōmu nicās naturalē iuſticiā ⁊ ꝑfectā obedientia qua ſubiecta erat oīno diuine volūtati quo poterat domīari alijs cre aturis. ⁊ de eis facere quod volebat. ſicut ſubiecit ſe do minio creatoris ⁊ ſue obedit volūtati. vn̄ Aug. de ciui. dei. xiiij. li. xv. c. In ꝑadiſo nō omīa poterat āte peccatū. quicqd̓ tamē nō poterat nō volebat. ⁊ iō poterat omnia q̄ volebat. ⁊ ſic patet ex ſerie littere. hec poteſtas eis cō gruebat ex hoc ꝙ oīno obediēs erat. vn̄ dicit Aug. vj. ſu per Gen̄. ad litt. ꝙ primꝰ hō erat mortalis cōditiōe cor poris. īmortalis bn̄ficio cōditoris. ſic pōt ꝓbabilit̓ opi nari ꝙ paſſibilis erat cōditione corꝑis. eo tamē mō quo dictū eſt īpaſſibilis beneficio cōditoris.i. aliquo dono ſibi p̄ſtito. vn̄ nō habebat neceſſitatē cedēdi alicui violē tie ſi occurriſſet. ſicut nō habebat neceſſitatē moriēdi eti am ſi occurriſſet aliꝗd quod poſſet mortē īferre poſt la pſum. ¶ Tercia erat īfluētia diuine virtutis cōſeruātis ꝛ dū hōerat oīno ad deū cōuerſus. vt q̄ erat p̄ditus ha bitū iuſticie naturalis īformata gr̄a. gͦ efficacie maioris erat virtus diuina ī ipſiꝰ cōſeruatiōe ī eſſe. ꝙͣ poſt auer ſionē. cuiꝰ ſignū ē. ꝙ auerſus a deo ſtatī addictꝰ fuit ne ceſſitati patiēdi. diuīa tamē virtꝰ ī nulla ꝑte ſibi ſubtra heba uātū erat ex ꝑte virtutis. ſed ipſe ſe ſubtraxit ab illa minꝰ eā reddes efficacē ꝓpria auerſiōe. his igit̉ tri bus cōcurrētibꝰ neceſſario fuit primꝰ homo īpaſſibilis. ¶ Hugo d̓o de ſancto victore ponit duo. ꝗbus exiſtētibꝰ nō pateret̉.ſ. ꝓpria ꝓuidētia ⁊ diuīa. ꝓpria vt ī fugien dis ⁊ appetendis ⁊ vtendis nihil negligeret. diuina qua oīs violētia repelleret̉. Un̄ qꝛ ꝓuidētia hūana nihil ne gligēte. ſemꝑ diuīa repellet̉ oīs violētia. hac duplici cu ſtodia cuſtodiret̉ a leſiōe dicit ergo ſic. data ē homini ra tio ⁊ prouidētia ꝑ quā hanc vitā ſuā inferiorem cuſtodi ret. eadē prouidētia naturali. fugiēdo noxia ſalubria ap petēdo. medijs ad vtrūlibet vtēs. hac ergo cuſtodia mu nitus. negligentiā vitare potuit. ſed violētiā repellere n̄ potuit. ꝓpterea rationi humane adiuncta ē prouidentia diuīa. vt rō humana in ꝑte vna vigilaret cōtra negligen tiā. ꝓuidentia autē diuīa ī ꝑte altera ſtaret cōtra violē tiā. hac itaqꝫ gemīa cuſtodia munita ciuitas vite hūane nullis aduerſis lederet̉. qꝛ ſi rō hūana nō reſpuiſſet ad uerſus negligentiā. ꝓuidētia diuīa nunꝙͣ ī homīe vio tie locū dediſſet. Quia v̓o rō primū ꝑ negligentiā locuꝫ ſuū deſeruit. diuīa poſtmodū ꝓuidentia iuſte ſe a cuſto dia ſua ſubtraxit. Ex his verbis videtur. ꝙ negligentia fuit prima diſpoſitio primi hominis peccātis ⁊ primū peccatū. Nec hec q̄ dicuntur ab Hugo. cōtraria ſunt p̄ dictis. quia illis duobus quibus ẜm hugo. munitꝰ erat homo. ne poſſet leſio aliqua inferri exprimuntur duo. quorum vno poterat caueri a peccato. qua exiſtēte cau tela aliqͦ repelleretur omnis violentia ſcilicet diuina ꝓ uidentia qua prouiſum eſſet homini tribus modis pre dictis. Preterea ꝙ dicit. ꝙ violentiam repellere nō po tuit. hoc intelligendum eſt ſi ſibi ſine nature proprie nō aſſiſtente ſibi diuina prouidētia ſpeciali tuitione relin queret̉. licet igit̉ caro primi hominis in ſtatu illo mol lis eſſet. nō tamen habebat neceſſitatē cedēdi actioni vi olente propter cauſas pretactas. Quod autē dicitur a ph̓o. ꝙ durum eſt qd̓ nō cedit ⁊cͣ. ẜm ꝙ generaliter ē ve rum. intelligendū eſt in ſtatu corruptionis. Ad illud quod obijcitur. ꝙ propter hoc. ꝙ protegebatur a virtu te diuina a leſione. nō debebat dici impaſſibilis ⁊cͣ. Di cendum. ꝙ quia illa protectio ex ordinatione diuine iuſticie neceſſario inſeꝑabiliter fuit aſſiſtens homini in ſto tu illo. quaſi naturale illi reputabatur. ſicut enī in omī bus actionibus noſtris quantūcūqꝫ ſint naturales ē di uina virtus intime agens. nihilominꝰ ꝙ huiuſmōi acti onibus fit. a nobis fieri dicitur. ſic eſt ī propoſito. N intelligendū eſt in propoſito. ꝙ illa protectio erat con milis illi qua proteguntur ſancti miraculoſe. quia fuit quaſi naturalis. ẜm ꝙ dicitur naturale. quod eſt idem apud omnes ẜm Boetiū. quotquot enī vixiſſent in in tegritate illa innocētie ⁊ in iuſticia naturali. ⁊ quantū. cunqꝫ gauiſi fuiſſent illa protectione. ¶ Ad illud qd̓ ſeq tur. dicendū. ꝙ temptatio quandoqꝫ dicit actuꝫ tempta tionis prout relinquit paſſionem in temptato. paſſione dico inclinantē affectū ad conſentiendū tēptatori. Pri mo modo ſumpta temptatione. potuit homo pati ten ptationes in primo ſtatu ſcilicet verba temptatoris ve intus concipiēdo. Hec autē paſſio ſiue paſſibilitas non eſt innaturalis. ſed potius nature conſona eo mō quo conſonum eſt nature quod eſt ad eiuſdem perfectionem ẜm ꝙ receptio ſpecierū ſenſibiliū ⁊ intelligibilium ē ad perfectionē ſenſitiue ⁊ intellectiue. Scd̓o modo ſumpt temptatione nō potuit. nō enim tunc inclinari poſſet ad conſentiendum dyabolo temptāti. niſi preceſſiſſet in eo corruptio aliqua. Un̄ Augu. iij. lib. de libe. ar. ſi natura q̄ accedit cū dicio ſuo ad aliā corrumpendā. ſi non in ea corruptibile inuenit. non eam corrumpit. Si autem in uenit adiuncto eius vicio corruptionē eius operat̉. Un̄ Augu. ſuper Gen̄. Non eſt arbitrandū. ꝙ hominē deie cturus eſſet temptator. niſi preceſſiſſet in eo elatio que dam cōprimenda. vt habet̉ ab Augu. Uudito ſi comede ritis eritis ſicut dij ſcientes bonum ⁊ malum. ſurrepſit elatio quedaꝫ ⁊ amor proprie poteſtatis. quo appetebat quod propriū erat dei ſcilicet īmortalitatem. vt volunt quidam ſicut ſcientiam boni ⁊ mali. ⁊ ex hac ꝑuerſa vo luntate excecata credidit dyabolo. vnd̓ pati hoc vltimo modo ⁊ deduci ſeu ſeduci nō potuit in prīo ſtatu. ¶ Ad aliud quod ſequitur dicendū. ꝙ pati potuit in illo ſtatu prout ſentire eſt pati. huiuſmodi autē paſſio ē nature cō ſona vt dictū eſt. ¶ Ad aliud quod obijcit̉ ſcilicet. ꝙ ſi in illo ſtatu potuit delectari in medio ⁊cͣ. dicendū. ꝙ eſt de lectatio inordinata vt illa quā cōcomitat̉ libido ſiue ap petitus libidinoſus. hoc nō poterat eſſe in ſtatu prīo. vn̄ mulier nō delectabatur in aſpectu fructꝰ nec mouebat̉ appetēdo illum peruerſe ſcilicet contra diuinum p̄ceptū anteꝙͣ peccauerat ſꝫ poſt. ⁊ ē delectatio ordīata ſiue mo derata ſiue omni motu libidinoſo. hāc potuit hō habe re in illo ſtatu.ſ. volēdo vti fructibꝰ ſibi cōceſſis ad p̄ue niendū defectū naturalē quē īcurreret niſi alimonia vt retur. Quare autē nō triſtaret̉ ī extremo ſi delectaret̉ medio rō ē. qꝛ triſtitia pena ē ⁊ paſſio īnaturalis.ſ. ꝙͣtū ad naturā conditā que ex ordine iuſtitie diuine nō pote rat p̄cedere culpā. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ cōtraria na ta ſunt fieri circa idē. dicendū. ꝙ hoc nō ē verū vbi alte rū tm̄ ineſt qd̓ fuit ī illo ſtatu. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ op poſitū fuit cauſa oppoſiti ⁊cͣ. dicendū. ꝙ nō eſt verū pre prie ſummēdo oppoſitū. eo mō quo extremū ē oppoſitū extremo. qꝛ mediū ē cā delectatiōis. mediū autē nō oppe nit̉ ꝓprie extrēo. Preterea. huiꝰ mōi genꝰ argumētad oppoſitū ē cā oppoſiti. gͦ ꝓpoſitū ē cā ꝓpoſiti. nō hꝫ neceſ ſitatē ꝓut oppoſitū eideꝫ ſubiecto cōꝑantur. niſi vtrūqꝫ poſſit ī eſſe. vbi enī tm̄ alterū ineſt. nō hꝫ neceſſitate hoc genus argumētandi. qꝛ tm̄ alterū infuit. alterū autē in eſſe nō potuit. ¶ Ad vltimū dicendū. ꝙ ī ſtatu illo pote rat eſſe motꝰ appetitiue ad aliꝗd habendū. ⁊ appetitiū ſenſibilis ⁊ rōnalis. ſꝫ ſenſibilis nō vt moueret̉ contra ria rōni. ſed ꝓut moueret̉ obediēdo rōni. vn̄ ⁊ paſſio cō comitās nō fuiſſet īnaturalis ſꝫ cōſona nature. An̄ nō eſt incōueniens hominē in primo ſtatu fuiſſe paſſibileꝫ. ſuſtinētia motꝰ appetitiue modo iam dicto.

Queſtio .lxxxix.
Membruꝫ terciū Ercio querit̉. ſi fuit paſſibilis ꝑ membri ſiue ſubſtantia alicuiꝰ ablatōneꝫ. ꝙ ſic: vi detur ꝑ magiſ. ſen. ij. diſ. xvij. dormienti po ſꝙͣ vigilati detracta ē coſta: vt nullā in eo ſenſiſſe pe noſtraret̉. gͦ ſi ad euaſionē pene ablata eſt coſta in dormiēdo: poterat gͦ pati vigilando. ¶ Prete rea. cā cur aliqn̄ nō ſentiat̉ duplex ē: membri mortifica tio ſic̄ ptꝫ in ꝑalitico: vel aīe a corꝑe ſeꝑatio. ſicut ptꝫ in mortuo. ſꝫ adaꝫ neqꝫ erat ꝑaliticus neqꝫ mortuꝰ. Si ad datur tercia cā oppreſſio ſomni in qͦ eſt quies aīaliū v̓tu tum cū intēſione naturaliū. vt em̄ pꝫ in pluribꝰ ⁊ maxi me in glite: ꝗ nō ſentit motꝰ maximos ⁊ paſſiōes nō mo dicas ꝓpter ſomni vehementiā. Un̄ ſil̓r poſſet poni in ꝓ poſito. h̓ nihil ē. qꝛ ſalteꝫ ptꝰ ſomnū cū aīa ſentit mēbra in efficacia: neqꝫ ex eo pōt elice̓ debitas oꝑatōnes ſentit̉ dolor. et ſalteꝫ pꝰ ſopore adā ſenſiſſet penaꝫ. ſic̄ glis ꝯbu ſtus pꝰ exuſtioneꝫ ⁊ ita videt̉ ꝙ fuit ſenſibilis ꝑ membri ablatōeꝫ. ¶ Item quāto maior ē aliquoꝝ amicoꝝ amici tia: tāto vehementiꝰ doloris cā eſt eoꝝ ſeꝑatō. vn̄ qꝛ aīme ⁊ carnis colligātia ē maxime amicitie: eoꝝ ſeꝑatio eſt cā maximi doloris. ſi gͦ maxima fuit amicitia naturalis in ter ꝑtes corꝑis illiꝰ: nō poterat eoꝝ fieri ſeꝑatio ſine do lore. Un̄ aug. li. de ordine rerū. dolor inde ꝑnitioſior eſt: quia id qd̓ vnū erat diſcindere nitit̉. ꝓpter hͦ dicit̉ dolor diſtantia ꝑtiū naturaliū. ¶ Item rerū paſſibiliū eiuſdeꝫ generis: quanto aliqͣ eſt nobilior. tanto citiꝰ patit̉ illata ſibi violentia aliqͣ. Un̄ membra nobiliora in hoīe citiꝰ ledunt̉ alijs. gͦ cum natura ade fuiſſet nobiliſſima in ge nere hoīm. videt̉ ꝙ nō ſine graui leſione poſſet ſibi mem brum abſcidi: et ꝗa dicit magiſter ꝙ dormienti viro non ſine cauſa detracta eſt coſta. Incidenter queritur hic. Utrū homo tūc indiguit ſomno; et videt̉ ꝙ ſic. ꝗa ph̓us in li. de ſomno et vi. ꝯcludit: neceſſe ē om̄e qd̓ vigilat con tingere dormire. ¶ Item ſi corpꝰ pͥmi homīs fuit aīale.i. indigēs alimonia. ſomnꝰ aūt ꝯfert nutritiue vt dr̄ a ph̓o Primo homī nihil fuit ſubtractū qd̓ expeditōne natue illiꝰ ꝯueniebat: videtur ꝙ qn̄qꝫ gratus ⁊ ꝯueniēs fuit illi ſomnus. ¶ Item ph̓s determiat in li. de ſomno ⁊ vigi. ꝙ om̄ia aīalia coīcant ſomno in li. de ſomno et vigilia. ſed adam erat aīal hn̄s corpus aīale gͦ ⁊cͣ. ¶ Cont̄. vt oſtē dit ph̓s. neceſſitas ſomni ē languor et faſtigatō ſenſuum hoc aūt primo homini in ſtatu pͥmo nō ꝯueniebat gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ph̓s ponēs cauſas ſomni determīat ꝙ cauſa ſom ni eſt aſcenſio fumi a cibo ꝗ digerit̉ in ſtomacho ꝑ natu ram caloris vſqꝫ ad cerebrū: vbi infrigidat̉ ex frigidita te cerebri. cerebrū em̄ eſt frigidū ⁊ humidū: ⁊ infrigida tus natural̓r deſcendit ad organa ſenſuuꝫ ⁊ opprimit ea ⁊ maxime oculos. hec at̄ oppreſſio pena ē et eſt cā ſomni. cū gͦ pena culpā nō p̄ceſſerit: nec poterat p̄cedere exiſten te ordine diuīe iuſticie. videt̉ ꝙ vtrūqꝫ ſit impoſſibile. ſcꝫ primū hoīem in ſtatu pͥmo penā ſuſtinuiſſe in mēbri ab ſciſione: et etiā ſomno īdiguiſſe vel dormiuiſſe. ¶ Rn̄. ꝙ ad hāc queſtionē ſi primꝰ hō fuiſſet paſſibilis ꝑ membri alicuiꝰ abſciſionē rn̄denduꝫ eſt ſic̄ ſupͣ: ẜm em̄ ꝙ paſſibi lis dicit potētiā obedientie vel materialē: paſſibilis fuit ẜm ꝙ diſpoſitiuam modis p̄dictis: nequaꝙͣ. ¶ Ad illud qd̓ dicit mgr̄ in ſen. vt nullā in eo fuiſſe penā monſtrare tur ⁊cͣ. Dicendū. ꝙ nō eſt intentō mgr̄i dicere. ꝙ ſi ſb̓tra cta eſſet coſta ip̄o vigilante ꝙ penā ſenſiſſet: ſed oſtende re per hoc intendit. ꝙ nihil ſenſit in coſte ſubtractione. vnde more humano coīter loꝗtur: vt ſicut aliqui qn̄ ſunt rapti vſum actualē ſenſuū amittūt. vnde dolorē nō ſenti unt: ſimilit̓ loꝗtur de adā: qui tūc nō ſenſit ſopore liga tis ſenſibꝰ. Un̄ nō dicit vt nullā penaꝫ ſentiret: ſꝫ vt nul lam ſenſiſſe mōſtraret̉. Uel pōt dici ꝙ reuera tūc nō do luiſſet ſcꝫ a ccat amus dolorē forte diſpli centiam naturalem diſſolutionis ſiue ꝯtinuitatis. ſꝫ ptꝰ
peccatum poſſet ſibi eſſe fomentum horroris ex recorda tione: ſicut accidit illis ꝗ grauia ſuſtinuerūt vulnera. ꝙ poſt ſanitatem in recordatōne horrore ꝯcutiuntur: ⁊ ſic pena illa erroris poſſet eſſe cauſa odij inter virum ⁊ mu lierem: ẜm hoc intelligi debet. vt nullaꝫ in eo ſenſiſſe do lorem monſtraret̉. ſcꝫ per affectum odij vel affectuꝫ hor roris poſt lapſum. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ inſenſibilita tis pene prima et ꝑ ſe cauſa et generalis eſt innocentia ſiue īmunitas a culpa ſiue ordo diuine iuſticie nolēs pe nam inferri ſine merito iuſticie: ⁊ hec fuit cauſa qͣre non ſenſiſſet adam penam in ablatōne cōſte: etſi detracta fu iſſet ipſo vigilante: vehemens oppreſſio ſomni. ꝑaliſis. ⁊ ſeparatio anime a corꝑe. vel abſtractio vt in raptu: ſunt cauſe ꝯſequentes et ꝑticulares. vnde diuiſio pretacta nō eſt ſufficiens nulla facta determinatōne alicuius ſtatꝰ. ¶ Ad aliud quod ſequit̉ dicendū. ꝙ ſeparatō vnitorum colligantia naturali et amicitia: eſt cauſa doloris et pe na: in ſtatu penali. in ſtatu autem a quo ordine iuſticie diuine om̄is pena excluſa erat. ſicut in ſtatu innocentie: nulla diuiſio vel ſeparatō erat penalis. Ꝙtum ad ſtatū pene addite veritatem habet illud verbū ph̓i. dolor ē di ſtantia ꝑtium naturalium: ſimiliter verbum aug. predi ctum. Uidet̉ tn̄ inſipientie mee ſaluo meliori iudicio. ꝙ ꝯſideratis rebus exiſtentibus in ſtatu illo ẜm ꝙ erāt ſb̓ dite ordini diuine iuſticie: nihil fuit nec potuit homī eſ ſe penale. Conſideratis autē rebus abſolute ẜm natura rum ꝓpriarum ꝯditōnes: vna creatura alij poterat leſio nem inferre. quā illata ſequeret̉ pena et dolor. ⁊ ẜm hoc habita ꝯſideratōne. ſi adam fuiſſet mutilatus ī vno pe de vel manu. penam ſuſtinuiſſet et dolorē: habita autem ꝯſideratōe prima. impoſſibile fuit ipſuꝫ a creatura mu tilari vel penam mutilationis ſentire. Si auteꝫ ponere tur ꝙ deus ꝑmiſiſſet dyabolo illi inferre leſionem muti latōnis vel alicuius corporalis afflictōnis. ſicut fecit de Iob. nonne triſtatus eſſet de difformitate mutilationis et doluiſſet de leſione? Dicendū ꝙ hec poſitio tollit ordi nem diuine iuſticie. vnde vt eſtimo triſtatus eſſet ⁊ penā ſuſtinuiſſet: et forte tanto maioreꝫ. quo naturaꝫ habuit meliorē. ẜm illud aug. dolor eſt teſtimoniū nature bone Et ex hoc ptꝫ rn̄ſio ad illud quod ſeꝗtur. ſi enim natura in adam eſſet ſibi relicta ꝙ ꝓuidentia diuīa ſine ordine diuīe iuſticie nō eſſet cuſtodita a leſione: vehemētiſſime paſſus eſſet in mēbri alicuius abſciſione ſeu ablatione. ¶ Ac querit̉ de ſomno eiꝰ: dicūt ꝗdaꝫ ꝙ hēbat ire ſicut ⁊ ꝯmedere. vnde p̄ueniret famē cō nec medendo ſicut p̄uenit fatigatiōem ſenſuum dormiendo. hanc opinionem dici pōt. ꝙ languor et fatiga Scꝫ tio fuit cauſa p̄cedēs ſomnū. ſed hoc debebat ſom num p̄uenire. vnde cautela et vitatio talium penalitatū fuit cauſa ſomni: et ad hoc pōt dici quoqͦmodo dicit au guſti. xiij. de ciui. dei. nō laſſitudo fatigabat ocioſuꝫ: nec ſomnus primebat inuitū. q. d. nō oppreſſus aliquo mo do dormiuit tūc ſicut poſt culpam. ſed voluntariꝰ dormi uiſſet qn̄ videret ſibi ꝯueniēs. Ex hͦ pꝫ rn̄ſio ad illud qd̓ ſeꝗtur. Aliter autē videt̉ aliꝗbꝰ. ſcꝫ ꝙ nullā hūit ncc̄ita tem dormiēdi. ⁊ ꝙ non dorminiſſꝫ: ⁊ vr̄ mihi ꝓbabiliꝰ. et hec videt̉ fuiſſe opinio yſid̓. et greg. yſid̓. em̄ dīc in li. de ordine creaturaꝝ. vbi enūerat miſerias ī qͣs cecidit ho mo ꝑ pct̄m: enūerat ſomnū dicens ſic. In hꝰ vite defct̄u pari infirmitatis ꝯditōe. pauꝑes ⁊ reges. ſtulti ⁊ ſapien tes vexant̉. Nā ſenſus oēs ſomno indigēt. ¶ Itē greg. ī li. viij. mora. Oīs hō in adā pͥmo ꝑente nr̄o ꝑſuaſionibꝰ ſerpētis captꝰ: dū dn̄i p̄cepta ꝯtemnens eū peccando de reliꝗt. huīlitatis arcē deſerēs: ad infirmitatis iugū ſuꝑ biendo ꝑuenit ⁊ ceruiceꝫ cordis erigendo ſuppoſuit: qm̄ qui ſub eſſe diuīs viſionibꝰ noluit ſub ſuis ſe neceſſitati bus ſtrauit. ⁊ ptꝰ int̓ illa q̄ nūerat dīc labore vegetat̉ ne quiete torpeat. quiete refouet̉ ne laboris exercitatōe ſuc cumbat: fatigata vigilijs ſomno reparat̉. opp̄ſſa ſomno vigilijs excutit̉: ne ſua penis quiete laſſetur. Ad hͦ vidēt̉ duo ꝑſuadere: ſcꝫ ſublimatio eius ꝙͣtum ad ſtatum aīe.

et ſecluſio om̄is pene ꝙͣtum ad ſtatum corꝑis et anime Ꝙtum em̄ ad aīam tantū ſublimatus fuit ꝑ affectiuaꝫ ꝙ deo fruebat̉. Unde aug. xiiij. de ciuit̉. dei. xxvj. c. viue bat fruens deo: ex quo bono erat bonus. et ꝑ cognitiuā qua deū ꝑ pn̄tiam ꝯtemplat̉. Un̄ hugo. cognouit homo creatorē ſuum: nō ea cognitione que foris ex auditu ſolo cipitur. ſed ea potius q̄ intus ꝑ aſpiratōeꝫ miniſtratur on ea qͣ deus mō a credentibꝰ abſens fide querit̉: ſed ea tūc per pn̄tiam ꝯtemplatōnis ſcienti manifeſtꝰ cerne batur. Nec tn̄ illa fruitio fuit illiꝰ plenitudinis ſiue bea titudinis q̄ eſt beatoꝝ in patria. nec illa ꝯtemplatio fu it ꝯtemplatio cōp̄henſoris: ſꝫ maior ea que eſt viatoris ꝑ fidem. Un̄ hugo. ſciendū eſt ꝙ illam pͥmā cognitōeꝫ ho minis quaꝫ de creatore ſuo habuit. ſicut maiorē et certi orem illa cognitōne q̄ nūc in ſola fide ꝯſtat veraciter de minus: ita etiā illa q̄ poſtmodū in excellentia ꝯtemplat onis diuine manifeſte reuelabit̉. Unde minorē neceſſe ē cōfiteamur. Cum gͦ anima ita erat ſublimata ⁊ tāta io cunditate beata. q̄ debuit illi eſſe voluntas dormiendi ⁊ priuandi ſe ad horam modicaꝫ tanta vite felicitate? Si diceretur. ꝙ vt defectus ex ꝑte corꝑis p̄ueniret. hoc non oportuit: ꝑ vſum ligni vite ab om̄i defectu poterat cuſto diri. Un̄ hugo. Ligni vite virtꝰ tammirabilis. vt certis temꝑibꝰ ſumptū. vitam corꝑaleꝫ in hoīe ꝙͣdiu ip̄e homo illo vteret̉: non ſolū a morte ſed etiā ab om̄ī defectu ille ſam cuſtodire potuiſſet. ¶ Preterea. ab iſto ſtatu fuit ſe clauſa omnis penalitas ſiue pena. cauſe autē ſomni pe nales ſunt: vna em̄ cauſa ſomni eſt oppreſſio ſenſuuꝫ cau ſa ſupͣdicta: vt determinat ph̓s. alia eſt opilatio viarum virtutis ſenſibilis a corde ꝓcedentis. Dicit auicenna. ꝙ ſomnus fit ex vaporatōne corpulēta aſcendēte ex nutri mento in ſtomacho ⁊ ſurſum lata ad cerebrum. et ibi ex frigiditate cerebri infrigidata. ⁊ in deſcendendo opilan do vias v̓tutis ſenſibilis a corde ad organa exteriora ꝓ cedentis: et ex hoc ſeꝗtur reciprocatio caloris naturalis ad interiora ⁊ ꝑ cōſequens ſenſuum ligatio ⁊ īmobilita tio. ¶ Alia eſt priuatio organoꝝ naturalis caloris. Un̄ galienꝰ ſomnus eſt reuocatio caloris exterioris ad inte riora. Ut digerat̉ nutriens. ⁊ hoc fit hͦ modo: pꝰ ſumpti onem cibi calor deſerendo exteriora. tranſfert ſe ad inte riora ad cibi digeſtionē. Und̓ accidit ꝙ organa priuata calore naturali: actiones ſuas q̄ omnes fiunt ꝑ calorem exercere nō pn̄t. ſed deficiente calore torpeſcunt ſpiritꝰ ⁊ membra deficiūt et labunt̉ in ſomnū. ¶ Preterea. labor eſt cauſa. vn̄ ph̓s. de ſomno ⁊ vigi. ampliꝰ ex laboribꝰ ē buſdam ſupple eſt ſomnus: et ſubdit. Nam labor colli tiuum eſt. colliquātiuū v̓o fit quemadmodū nutrimēt indigeſtum colliquatiuū eſt idem qd̓ diſſolutiuum. hoc eſt labor diſſoluit corpus: et facit multā vapoꝝ eleuatō nem. ſicut nutrimentū indigeſtū. ¶ Preterea. egritudo eſt cauſa. Un̄ ph̓s e. li. ⁊ egritudines quidē illud ideꝫ fa ciunt quecūqꝫ a ſuꝑfluitate humida et calida. vt accidit febricitātibꝰ ⁊ litargicis. ¶ Preterea. etas puerilis ē cā. vn̄ ph̓s eodē li. ampliꝰ aūt p̄terea etas: pueri em̄ dormi unt vehemēter. eo ꝙ nutrimentū fert̉ ſurſum eſſe: ⁊ poſt ꝗbuſdā interpoſitis dicit. cū multꝰ ferat̉ ſpūs.i. euapo ratio ſurſum. deſcendēdo venas tumefacit: ꝗbꝰ coartat poros vbi fit reſpiratio. He auteꝫ cauſe penales ſunt ⁊ oīno a ſtatu illo ſe iūcte: ꝓpter quod videt̉ ꝙ ſomni tunc nulla erat indigentia. ¶ Quod ꝯcedimꝰ. opinādo non aſſerēdo dicentes: ꝙ ſi aliqͦ mō p̄ueniēda fuit mēbroruꝫ fatigatō ꝑ quietē. p̄ueniēda fuit ſopore nō ſomno. Som nus em̄ ꝓprie ſumptꝰ et eo mō qͦ de eo diſſerūt ph̓i. potiꝰ p̄uenit̉ fatigatiōe ꝙͣ ecōuerſo. vt pꝫ ex dictis. ſi gͦ debuit aliꝗs defectꝰ p̄ueniri ꝗete: debuit p̄ueniri ꝗete ſoporis n̄ ſomni. Differūt eī ſomnꝰ ⁊ ſopor. qꝛ ſomnꝰ ē ꝗes aīalium v̓tutū cū intēſione naturaliū. Sopor ē ꝗes aīaliū v̓tutū cū intēſione intellectualiū. Un̄ ꝗes ſoporis nō p̓uat āni mā iocūditate aliqͣ quā hꝫ ex ꝯuerſione ſiue elatōne men tis ad deum: ſic̄ facit ſomnꝰ. nec ponit corpꝰ alicui addi ctū penalitati. Un̄ hec potētia ī nullo illo ſtatui preiudicat. ¶Ad illud qd̓ primo obijcit̉. ꝙ ph̓s cū intendit oſtē dere ꝙ ſomnꝰ et vigilia ſunt eiuſdeꝫ ſubiecti: ſiue ꝙ hn̄ fieri circa ideꝫ.i. eandē ꝑtem aīalis. hoc eſt circa illd̓ cir ca quod eſt ſenſus ſiue habitꝰ. ⁊ p̓uatio hꝫ fieri circa idē dicit em̄ ſic. Manifeſtū ꝙ circa ideꝫ aīal vigilia et ſom nus ē: opponunt̉ em̄. ⁊ videt̉ vigilie ſomnꝰ quedā pͥuatio ex hoc nō ſeꝗtur abſolute ⁊ ſimpl̓r. ꝙ ſiꝗs vigilat neceſſe habet dormire: ſicut nō ſeꝗtur ſi videt neceſſe eſt cecū fie ri: in ſtatu tn̄ et materia qͣ loꝗtur ph̓s bene ſeꝗtur. loꝗt̉ em̄ ph̓s de illis in quibꝰ accidit languor ⁊ fatigatō orga ni. ꝓpter oꝑis exceſſum et tꝑis diuturnitatē. on̄dit eniꝫ ꝙ qꝛ aīal hꝫ opus ẜm tp̄s determinatū: et excedendo il lud tp̄s neceſſe hꝫ languere ad recreatōeꝫ et reꝑatōnem languentis neceſſaria eſt illi ꝗes ſomni. ſꝫ nulla poterat eſſe fatigatio vel languor hmoi in ſtatu innocētie. cū om nis defectꝰ hmōi p̄ueniendꝰ erat vſu ligni vite. vt habet̉ ab hugo. Preterea ſomnꝰ recreat pꝰ languorē ſiue penā. nō aūt eſt opus illiꝰ p̄uenire penā. ¶ Ad illud qd̓ obijci tur poſtea. dicendū ꝙ qͣlitates elementares in corꝑe pri mi hoīs ſe habebāt in vnione potiſſima ⁊ amicitia vt ſu pratactū eſt. et eo maioris erant v̓tutis et pt̄atis in acti on in materia extranea. Preterea ꝓbabiliter eſtimari pōt. ꝙ cibꝰ quo debebāt vti in ꝑadiſo: maxime fuit cōſo nus ⁊ ꝯnaturalis nature vtentiū. et defacili ꝯuerſiuus ī naturā illoꝝ. et cū hoc ꝙ illo vſi fuiſſent nō inſuꝑfluita te aliqua ſꝫ temꝑate et moderate. vn̄ ratōne qͣ virtꝰ inte rior oꝑans ad digeſtionē erat valide pt̄atis. et rōne na ture cibi et modi quo ſumeret̉ ſcꝫ īmodicitate. non reqre batur reuocatō caloris exterioris: neqꝫ aſcendebant fu moſitates q̄ ſomnum facerent. fumoſitates em̄ multe et groſſe faciūt ſomnū. non aūt pauce ⁊ ſubtiles cuiuſmōi eſſent ille: q̄ fuiſſent reſolute ex cibo ibi ſumpto. ⁊ maxīe vbi virtus ē valida et potēs in vtente. ¶ Ad illud quod poſt obijcit̉. ꝙ om̄ia aīalia coīcant ſomno. dicendum. ꝙ om̄ia que determīat ph̓s circa materiā iſtam hn̄t intel ligi ẜm curſum nature corrupte: nō inſtitute. ¶ Membrum quartum Eꝗtur queſtio de paſſibilitate ẜm mutati onē tꝑis hoc ē de paſſibilitate ſenectutis. Querit̉ gͦ ſi potuit in pͥmo ſtatu ſeneſce̓: et videt̉ ꝙ ſic. Aug. xiiij. de ciui. dei. xxvj. ca. cibꝰ aderat ne eſuriret. potꝰ ne ſitiret. lignū vite ne illu ſenectus diſſolueret. Ex hoc verbo videt̉. ꝙ diſſolubilis fuit ſenecta qͣntū fuit de ſua natura. ¶ Item aug. de ba ptiſmo ꝑuuloꝝ habebat adā de lignoꝝ fructibꝰ refectō nem ꝯtra defectōeꝫ: de ligno vite ſtabilitatē ꝯtra vetuſta tem. et ita idē qd̓ priꝰ. ¶ Preterea. qͣ rōne primꝰ hō erat ſtabiliendꝰ ꝯtra ſenectutē ꝑ lignū vite. eadē ⁊ ſua tota ꝓ genies. et ita om̄s electi: ſꝫ fructꝰ qͦs poſſet lignū illud ex uberare ſi ꝑ athomos diuiderent̉ nō poſſent ſingulis ele ctoꝝ imꝑtiri: gͦ non videt̉ ꝙ ſufficeret fructus ligni illiꝰ ad ſtabiliendū naturā humanā: ne fieret diſſolutio ꝑ ſe nectutē. ¶ Item de lege nature ē. ꝙ virtꝰ vigens in aīali bus ꝓficit in ꝑficiendo ſuū ſubiectum. qͦuſqꝫ ꝑueniet ad ſtatū ꝯpletū magnitudīs ⁊ augmēti: de qͦ ph̓s. oīm ꝯſtan tium natura terminꝰ ē: ⁊ rō magnitudinis ⁊ augmenti. qͦ ꝑuento termīat̉ ꝓgreſſus illius: iuxta qd̓ dicit ph̓s. ꝙ vnūqd̓qꝫ termīat̉ ſuo ꝑiodo. nec ꝑmanet in ſtatu illo. ſͦꝫ incipit d̓clinare ⁊ defice̓. ad hūc aūt deffectū ſeꝗt̉ ſenectꝰ. cuꝫ gͦ hec ſit lex nature vl̓is. pͥmo hoīe exiſtente in ſtatu ꝯpleto ſibi determinato ẜm naturā. natura ſiue v̓tus vi gens in eo cepit defice̓ ⁊ declinare: et ip̄e ꝯn̄ter ſeneſcere ¶ Item virtus gratuita in via aut ꝓficit aut deficit. ⁊ hͦ fuit verum in omni ſtatu. a ſimili videtur de virtute na turali ꝙ deficit qn̄ non ꝓficit. ſiue incipit defice̓ vel q̄re non: et ſi hoc: habeo ꝓpoſitū. ¶ Iteꝫ li. de morte ⁊ vita di cit̉ ſuꝑeffuſa et multa ſemina ſeneſcūt cito. Ex hoc vide ui: ꝙ qui deſcindit ſemē ꝑ coitum ſeneſcit ſi tur poſſe: ī em̄ ſuꝑflua deciſio cito ſenectutem ue pōt ſ

Queſtio .lxxix.
: niſi qui deſcindit poſſet ſeneſcere. ſi induceret in al cut ſuꝑflua ꝯmeſtio nō induceret morbum in aliquo niſi irmari: ⁊ ita om̄is potēs deſcinde̓ de ꝯmedens poſſet ſe ſemē pōt ſeneſce̓. gͦ et primꝰ hō. ¶ Contͣ. in pͥmo ſtatu aīa potuit ſtare: nec hūit neceſſitateꝫ cedendi anteꝙͣ ſua culpa ſe ſubiecerat illi neceſſitati. Sil̓r videt̉ de corpore ſtare non poterat ſine defectu corꝑali aliqͦ. nullā hn̄s ecenitatē deficiendi anteꝙͣ hō ꝑ culpā ſe ſubiecerat hu ic neceſſitati: ⁊ ita nulla fuit illi neceſſitas ſeneſcendi an̄ pct̄m. ¶ Iteꝫ ſenectꝰ eſt p̄ambula ⁊ introductīa mortis vn̄ qd̓ pōt ſeneſce̓ pōt mori. heb̓. ix. qd̓ antiquatur ⁊ ſene ſcit: iam ꝓpe interitū eſt. ſi gͦ primꝰ hō potuit ſeneſce̓: po tuit mori. ⁊ hec lex currebat in prīo ſtatu innocētie: ſcilꝫ yſenectꝰ nccͣio mortis introductiua fuit. vn̄ aug. xiij. de iui. dei. xx. c. dicit de pͥmis ꝑentibꝰ. licet morituri nō eſ ſent niſi peccaſſent: alimētis tn̄ vt hoīes vtebant̉. nōduꝫ ſpūalia. ſꝫ adhuc aīalia corꝑa terrena geſtantes: q̄ lꝫ ſe nio nō veter aſcerēt vt neceſſitate ꝑducerent̉ ad mortē et gͦ vt prius. ¶ Rn̄ſio cū q̄rit̉. Utrū primꝰ hō fuit paſſibil̓ ẜm mutatōeꝫ tꝑis.i. an fuit paſſibilis ꝑ ſenectutē diſtin guendū eſt ſic̄ ſupͣ tactuꝫ ē. ¶ Ad illud qd̓ pͥmo obijcitur ꝯtra. dicendum ꝙ illa ſtabilitas qͣ ſtare potuit ſine defe ctu ſenectutis: nō infuit illi ſolūmodo a v̓tute fructus li gni vite: ſꝫ a nature ſue ꝯditōis. vt a cā intrinſeca ⁊ pͥma ꝯditꝰ em̄ fuit ī quadā ſtabilitate nature oīno ſine neceſſi tate vel diſpoſitōe vel inclinatōe ad defectū ſenectutis. ſꝫ data fuit alimonia de fructu ligni vite ad illā ſtabilitatē ꝑpetuandā ſiue ꝯtinuādā. Un̄ cā impaſſibilitatis defe tus ſenilis fuit ſtabilitas nature in qͣ ꝯditꝰ fuit: cā ſine qͣ ꝯtinuari ſiue ꝑpetuari nō potuit fuit fructꝰ vite. ¶ Ad illud qd̓ ꝯn̄ter obijcit̉ ſcꝫ de ſufficientia fructꝰ vite. qꝛ vt dīc hugo. ꝑiculū diligētis inꝗſitōis nullū erit. ſi p̄ſūptō temerarie aſſertōis nō fuerit. Nihil aſſere̓ p̄ſumo tn̄ op nando pt̄ dici: ꝙ ſic̄ determīant ſacri doctores. ſi ꝑſtitiſ ſent pͥmi ꝑentes ⁊ d̓ illis ꝓpagati ī ſtatu innocētie ſucceſ ſiue fuiſſent trāſlati ad vitā eternaꝫ. Un̄ hugo. hͦ magis rōni ꝯſentaneū ⁊ fide dignū videt̉: ꝙ ſic̄ in hac vita mor tali alijs ꝑ mortē decedentibꝰ: alij ꝑ natiuitatem victuri ſuccedūt. Ita qͦꝫ tūc p̄cedētibꝰ ptꝰ terminū hꝰ vite tꝑalis: ad vitā eternā trāſlatis hi ꝗ ex eis nati fuiſſent decedēti bus ſuccederēt. ⁊ ipſi qͦꝫ tꝑa ſua impleturi ⁊ obedientiaꝫ ẜuaturi: donec tandē nūerus ad vitā p̄deſtinatoꝝ imple ret̉. ⁊ tp̄s huic inferiori vite in gene̓ hūano deputatū cō ſumaret̉. ⁊ ẜm hͦ pōt ꝓbabil̓r eſtimari ꝙ diuīa v̓tute li gnū vite tanto nūero fructibꝰ exuberare poſſet ſufficien es. vel aliter pōt dici. qd̓ dicit aug. ſuꝑ illd̓ gen̄. ij. poſu it eū in ꝑadiſo voluptatis vt oꝑaret̉ ⁊ cuſtodiret illum qd̓ maiꝰ mirabiliꝰ qͣꝫ ſpectaculū eſt: aut vbi magis ē rerū natura hūana rō quodāmō loꝗ pōt ꝙͣ cū poſitis ſemībꝰ plātatis ſurculis trāſlatis arbuſculis: ī ſuis malleolis tanꝙͣ interrogat̉ queqꝫ vis ra cis ⁊ germinis ꝗd poſſit ꝗd ve nō poſſit. vn̄ poſſit: vn̄ nō poſſit. ꝗd in ea valeat nu meroꝝ inu interiorqꝫ potētia: ꝗd exteriꝰ a hibi ta diligētia neqꝫ ip̄a ꝯſideratōe ꝑſpicere. qꝛ neqꝫ ꝗ plan tat ē aliꝗd neqꝫ ꝗ rigat. ſꝫ qui incrementū dat deꝰ. qꝛ ⁊ il lud oꝑis qꝛ cedit extrinſecꝰ ꝑ illū accedit quē nihil minꝰ creauit et quē regit atqꝫ ordinat inuiſibil̓r deꝰ. Ex hͦ verbo aug. pꝫ. ꝙ oꝑatō illo bebat eē circa trāſplāta tionē arbuſculoꝝ ⁊ in illeoꝝ. ⁊ plātatōeꝫ ſurcu loꝝ et agriculturū ī ex hoc v̓bo nō irrōnabiliter eſtimari ſi fructꝰ vniꝰ a ffeciſſet illi gne ris ar ꝫvel trāſplāta vel inſitōe vel al mō alio neris eir plicatas. ¶ A aliud qd̓ tur. ſcꝫ ꝙ ẜm ns ī aīa libꝰ: qn̄ nō ꝓfi cere ⁊ icendū. ꝙ hoc nō eſt general̓r verū niſi ē nature corrupte. nō integre ſiue ꝯſtitute vt em̄ o. hiero. ſuꝑ illud yſa. xxx. erit lux lune ſ ꝓpter ho facta in eius t ſol et li minorata: et mus factus ē. Un de greg. li. vij. im ſapienraue iu
gum ſuꝑ filios adam a die exitus de ventre matris eo rum vſqꝫ ad diem ſepulture in matrē omniū. om̄is quip pe homo in adam pͥmo ꝑente ꝑſuaſionibꝰ ſerpentis ca ptus: dum dn̄i p̄ceptuꝫ ꝯtemnens eum peccando dereli quit. humilitatis arce deſerens: ad infirmitatis iugum ſuꝑbiendo ꝑuenit. Ex infirmitate ergo quā incurrit ho mo. neceſſe habet in ſtatu nature corrupte ſaltem. cū ad terminum ſue magnitudinis ꝑuenerit declinare: ⁊ decli nando ſeneſcere qd̓ non fuit neceſſe in ſtatu pͥmo. ¶ Ad illud quod poſtea obijcit̉. ꝙ virtus gratuita aūt ꝓficit aut defecit ⁊cͣ. Dicenduꝫ. ꝙ ſecus eſt de virtute naturali gratuita. et hoc dico habito reſpectu ad ſtatū innocētie. In ſtatu v̓o culpe ꝯſimili ſe habent mō virtus gratuita et naturalis. ꝙͣtum ad hoc ꝙ vtraqꝫ proficit aut deficit. In ſtatu auteꝫ nature condite nequaꝙͣ. et rato eſt: quia in ſtatu pͥmo determinatꝰ fuit ſtatus v̓tutis naturalis ī via. nō aūt fuit determinatꝰ ſtatus v̓tutis gratuite ante ꝙͣ ꝑficeret̉ in gloria. gloria em̄ eſt ꝑfectio gratie ſiue gra tia ꝑfecta vt quidā volunt. Unde in ſtatu primo. in pro greſſu v̓tutis naturalis fixus erat terminꝰ vltra que nō erat ꝓgredi nec citra quē deficere. Non aūt ſuit ſic de d̓ tute gratuita: cuiꝰ nō erat terminꝰ determinatꝰ an̄ ꝑfecti onē glorie. Unde manente ſtatu innocētie ſiue naturalis iuſticie nō eſſet ſtatꝰ in ꝓgreſſu virtutū gratuitaꝝ ſicut ī ꝓgreſſu naturaliū. neqꝫ fuiſſet ibi defectꝰ neqꝫ declinatō niſi accedente infirmitate ꝑ culpā. ¶ Si aūt querit̉. qͣre fixus fuit terminꝰ in ꝓgreſſu virtutum naturaliū in viā non in ꝓgreſſu v̓tutū gratuitaꝝ. Rn̄ſio eſt ex qͣdruplici genere cauſe. Primo ex genere cauſe efficiētis. qꝛ ꝓfectꝰ v̓tutis naturalis ē a pͥncipio intrinſeco ⁊ finito: ſꝫ ꝓfe ctus v̓tutis gratuite a pͥncipio ſuꝑno et infinito ſcilꝫ a deo. Ex ꝑte cauſe formalis ratio ē. qꝛ determinatum eſt v̓tuti anime q̄ eſt forma corꝑis qͣntum corpꝰ mouere poſ ſit et ꝑficere: et ideo vltra ſtatū illū virtꝰ corꝑalis ſiue in principijs corꝑis radicata ꝓut ordinat̉ ad aīam ſtatuꝫ habet. Secus aūt ē de gr̄a cuiꝰ ꝯplementū ꝑfectū nō eſt niſi in gloria: ad quā non ꝓuenit hō ꝙͣdiu eſt in via. Ex ꝑte finis ē ratio qꝛ v̓tus naturalis ē ad aliquē effectum creatū: r̄a ordinat ad adherendū deo. Sil̓r ⁊ v̓tus ſi cut dicit g. in li. de moribus eccl̓ie. et nemo pōt nimis adherere deo: ideo ⁊cͣ. Ex ꝑte materialis pͥncipij rō eſt. ꝗa v̓tus et gr̄a non hn̄t principiū materiale vn̄ fiant. ſed corpꝰ in quo radicat̉ naturalis v̓tus: fabricari hꝫ ex hu mido iodā radicali. ſuꝑ quod natura ſuꝑedificat tan ꝙͣ ſupͣ fundamentū et queadmodū fundamentū in arti ficialibꝰ hꝫ determinatū reſpectu qͣntitatis fabrice con ſtruende: ſic humidū radicale potentiaꝫ ſue qͣntitatis et extenſibilitatis: determinatōeꝫ hꝫ ⁊ limitatiōeꝫ ad cor poris n̄ gnitudinē: qd̓ ex ip̄o ꝓducendū eſt. Et qm̄ vir tus corꝑalis ꝯcomitat̉ corꝑis qͣntitatē. ideo ſtatu habet nō ſic aūt eſt in gr̄a ⁊ v̓tute ſic̄ dictū eſt. ¶ Ad vltimū di cendū. ꝙ hͦ argumentū nō valet. multa effuſio facit ſene ſcere cito. gͦ ꝗ pōt effundere ſemē pōt ſeneſcere: effuſione em̄ quacūqꝫ ſemīs non debilitat̉ natura. īmo potiꝰ qn̄d alleuiat̉ et expeditior efficit̉. vt qn̄ hmōi emiſſione pur gatur ſuꝑfluitas nature. Un̄ effuſio hmōi nō eſt cā ſene ctutis. ſꝫ multa ſiue īmoderata: hec gͦ enunciatō ꝗ pt̄ ſe men effunde̓ pōt ſeneſcere. falſa eſt ꝓ ſtatu pͥmo: in qͦ nō potuit eſſe multa effuſio nō interueniente culpa. ad poſ ſe eī effunde̓ nō ſeꝗtur poſſe ſeneſce̓: niſi qꝛ ꝗ effundit pt̄ immoderate effunde̓. hͦ igit̉ ꝗa fieri nō pōt niſi p̄uenien te culpa: nō potuit fieri in ſtatu primo. ¶ Uembrum quintum Equit̉ inquirere. Utrum fuit paſſibilis ꝑ corporis diſſolutōnem. ꝙ ſic videtur. om̄e compoſitū eſt ex natura diſſolubile. vn̄ cor pus ade fuit tale gͦ ⁊cͣ. ¶ Item dama. li. j. c. iiij. ꝯpoſitio ē principiū pugne: et pūgna diſtantie. di ſtantia diſ oīs: e ꝯpoſitio eſt principiū ſo īis.

ſed quod habꝫ in ſe principium ſolutōnis: eſt paſſibile ꝑ diſſolutōnem. corpus ade fuit tale. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item corpꝰ illius erat ꝯpoſitum ex quatuor elementis. Sed quatuꝫ or elementa adinuicē ꝯtraria ſunt. et actiua ⁊ paſſiua. qͦ inducētia corruptōeꝫ. qꝛ paſſio nccͣio inducit corruptō gͦ diſſolutōnem. ¶ Si dicat̉ ꝙ nō erant in ipſo elementa agentia et patientia. quia erāt eque liberata ⁊ equali ꝓ portōne. Contra. vt habet̉ a ph̓o. elementa in ſuis ſpe ris equalē habent pt̄atem: nihilominꝰ agunt et patiūtur adinuicem. ¶ Item aug. in que ſtōnibꝰ ſuꝑ gen̄. dicit. cor pus ade nō erat tale qd̓ impoſſibile videret̉ diſſolui. ſed guſtus arboris vite corruptōneꝫ inhibebat igit̉ videt̉ ꝙ corpus in ſe diſſolubile erat. licet ab extrinſeco reſerua ri poterat ſine diſſolutōne. ¶ Item om̄e qd̓ eſt aīale.i. ī digens alimonia ē diſſolubile deficiētie alimonia: ſͦ om̄e tale eſt paſſibile per diſſolutiōem: corpꝰ ade fuit tale ⁊cͣ. ¶ Contra materiatū ordinatū ꝑ materiā ad formaꝫ in diſſolubilē. dꝫ eſſe indiſſolubile ꝑ naturam quod pꝫ per rōnē et ꝑ exempluꝫ in corꝑibus ſuꝑceleſtibꝰ et ī alijs in diſſolubilibꝰ: ſꝫ corpꝰ primi hominis fuit tale. gͦ ⁊cͣ. Nec eſt inſtantia ī nobis. qui dānati ſumus diſſolutōni pro pter peccatuꝫ. ¶ Item vt dicit plato in thimeo qd̓ bona rōne iunctū eſt diſſolui velle nō eſt dei: corpꝰ primi homi nis bona rōne iunctū fuit. bona inquā rōne ẜm qd̓ ratō dicit ordinatōeꝫ in finē. ordinatū em̄ fuit ad finē vltimū vel optimū ẜm ꝙ poſſibile erat natura corꝑis. Similit̓ iunctū erat bona rōne ẜm ꝙ rō dicit ꝓportiōeꝫ ꝯuenien tem et ordinatā miſcibiliū ſiue ꝯponentium in ꝯpoſito. ẜm aug. dicentem. ꝙ ſumma ſanitas erat in corꝑe illiꝰ. ¶ Item ph̓s in li. de gene. et corrup. naturā inꝗmꝰ ſemꝑ deſiderare qd̓ melius eſt: ſꝫ elementa nō pn̄t eſſe ſub for ma meliori ꝙͣ erat forma illa que erat ꝑfectio illiꝰ homi nis: gͦ ẜm naturā ſtabat ⁊ terminatꝰ ſuit eoꝝ appetitus. gͦ nata fuit corpꝰ illd̓ īdiſſolubile. ¶ Rn̄ſio ſupͣpoſita di ſtictōe ſuperiꝰ habita. Dicēduꝫ. ꝙ primꝰ hō fuit paſſibil ꝑ corꝑis diſſolutōeꝫ. ẜm ꝙ paſſibilis dicit potentiā ob dientie vel materialē. nō ẜm ꝙ dicit potentiā aliqͦ modo diſpoſitam. ¶ Ad primū obiectū qͦ dicit̉. ꝯpoſitū eſſe na tura diſſolubile ⁊cͣ. Dicendū. ꝙ natura dicit̉ multiplici ter. ſcilicꝫ creata et increata ſiue naturans et naturata. Scd̓m ꝙ natura ſumitur ꝓ natura naturāte: verum eſt ꝙ omne ꝯpoſitum natura eſt diſſolubile.i. adiunctū na ture huiꝰ. vel niſi hac natura ꝯſeruaret̉. natura natura ta pōt eſſe vel pͥncipiuꝫ agens intra. ẜm ꝙ natura dicit̉ principiū motus ⁊ ꝗetis eiꝰ in quo eſt ⁊cͣ. ⁊ hac natura non eſt diſſolubile quicꝗd eſt ꝯpoſitum velut naturalis intelligentia. et ſic om̄e ꝯpoſitum diſſolubile. quia natu ralis intelligentia diſſoluit ſemꝑ ꝯpoſitum diſcernendo inter ꝑtem et ꝑteꝫ. ſꝫ neqꝫ hmōi modus diſſolutōis neq̄ alius. ẜm ꝙ diſſolubile natura dicit̉ a natura naturar te inducit diſſolutōeꝫ. ¶ Ad illud qd̓ dicit dama. ꝙ com poſitio ē principiū pugne: dici pōt ꝙ verbū damā. intel ligi pōt de ꝯpoſitōne ꝯtrarioꝝ in quibꝰ ē quedaꝫ pugna ex mutua actōne illoꝝ et paſſione hmōi autē pugna. nec actio nec paſſio erat in corꝑe primi hominis in quo erāt ꝯponentia in qͣdā amicitia vt ſupͣ dictum ē. Pugna aūt violentā ſignat actionē. ſꝫ videtur ex ſerie verborum ſuo rum ꝙ ipſe non intelligit de ꝯpoſitione ſimpliciter. īmo de compoſitōne ẜm ꝙ omnis creatura dicitur compoſi ta reſpectu ſimplicis primi quod oſtendit ibideꝫ: ꝙ om nis creatura ratōne ſue ꝯpoſitionis eſt diſſolubilis. ⁊ ſo lus deus qui nullo genere compoſitionis eſt compoſitꝰ. nullo modo eſt diſſolubilis propter quod videt̉ aliter di cendum. Pōt ergo dici. ꝙ om̄is creatura ratione qua ē ex nihilo: qͣntū eſt de ſe vt eſt talis. in nihilum tendit. vn̄ reg. cuncta ex nihilo facta ſunt. eorumqꝫ eſſentia ad ni hilum tenderet niſi ea auctor omnium manu regiminis contineret. Preterea. creature inꝙͣtum producte ſunt in eſſe diuina virtute ſiue potentia: ꝯmunicant eſſe diuinū et appetunt illius ꝯtinuatōnem ẜm ꝙ dicit ph̓s. Om̄ia bonum appetunt. id eſt eſſe diuinum ſiue illius eſſe continuationem. Unde in omni creatura eſt quaſi duplex exiſtentia. ratōne duplicis principij illius ſumpto prin cipio nomine extenſo. ẜm ꝙ nihil dicitur quaſi origina le principium creaturarum. ſicut ergo dicit̉ pugna que dam eſſe inter corpus et animā ſiue inter ſenſualitatem et ꝑtem ratōnabilem. ꝓpter ꝯtrarios appetitus ſiue con cupiſcentia: ſimiliter ẜm quendā modum loquendi dici tur in vnaquaqͣꝫ creatura eſſe pugna ratōne duplicis tē dentie contrarie ſiue inclinatōnis. hmōi autē pugna nō ponit neceſſitatē vel diſpoſitionem ad diſſolutōnem ali quā que ſic reducitur ad actum: niſi hoc ſuppoſito ꝙ ſibi relinqueret̉ vel ſubtraheretur virtus diuina a qua acce pit eſſe et ꝯtinuatōnem eſſe. Unde greg. Omnia que cre ata ſunt ꝑ ſe ſubſiſtere non valent nec moueri. ſed intan tum ſubſiſtunt: inꝙͣtum vt eſſe debeant acceperūt. ¶ Ad aliud quod poſtea obijcit̉ ꝙ illud compoſitum erat ex qͣ tuor elementis ⁊cͣ. Dicendum ꝙ licet corpus illud eſſet ex quatuor elementis: tanta erat eqͣlitas virtutum elem̄ tarium et pax et armonia ratione cōmenſurationis: vt vnum in aliud omnino nō ageret: aliquid abijciendo a ſubſtantia illius corporis. ¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ equalibratio elementoruꝫ ẜm eorum virtutem: non im pedit quin ſit ibi actio et paſſio ſicut nec illoꝝ ẜm ꝙ ſūt in ſperis ſuis ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ hoc non eſt inꝙͣtum ſunt hmōi. ſꝫ inqͣtum augmentat̉ virtus vnius ⁊ diminuitur virtus alteriꝰ ꝑ motum ſolis in aliquo circulo. Un̄ per appropinquatōneꝫ ſolis augmentat̉ virtus alicuius ele menti in aliqua ꝑte illius. ꝓpter quod habet poteſtateꝫ agendi et p̄dominiū reſpectu alterius elementi in parte aliqua illius: vel forte etſi eſſet in illo ꝯtrarietas elemen torum et non eſſet equalibratio qualitatum. non datuꝫ fuit illis agere in illo aliquo modo ad diſſolutōnem qd̓ videt̉ ex illo verbo Sapien. vlti. Omnis creatura ad ſu um genus ab initio refigurabatur. deſeruiens eius pre ceptis. vt pueri tui cuſtodirent̉ illeſi: ex quo videtur ꝙ omnis creatura quo ad eius primam ꝯditionem fuit qͣſi deputata ad tuitōem et cuſtodiam hominis et nullā po teſtateꝫ habuit ledendi eū. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉. ꝙ cor pus illud nō erat tale qd̓ impoſſibile videret̉ diſſolui: ſꝫ guſtus arboris vite inhibebat corruptibilitatē. Dicēdū ꝙ reuera corpꝰ illud poſſibile fuit diſſolui ẜm ꝙ poſſibi le dicit potentiā materialē non ẜm ꝙ dicit diſpoſitā. vn̄ qd̓ dicit aug. ꝙ guſtus arboris vite inhibebat corrupti onem: non dicit qꝛ diſpoſitus fuerit ad corruptōnem ali quo mō: ſꝫ quia guſtꝰ arboris ꝯſeruabat illū in integrita te ſua. Un̄ inhibitio illa nō eſt aliud ꝙͣ ꝯſeruatio indiſ ſolubilitatis ſiue ītegritatis habite. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗ dicendū. ꝙ licet primꝰ hō eſſet aīalis: nec tn̄ fuit diſſolu bilis ⁊cͣ. id eſt potēs diſſolui potētia inclinata vel diſpo ſita ad diſſolutōeꝫ. ſed ſolū ꝓpter defectū exteriꝰ ꝯſeruan tis. licet eī in hoīe primo nulla erat neceſſitas vel diſpo ſitio ad diſſolutōeꝫ. tn̄ ꝗa erat aīalis. indigebat alimen to ꝯſeruāte illū in ſua integritate: qͦ deficiente ncc̄io defi ceret et diſſolueret̉. nō ꝓpter aliquā diſpoſitōeꝫ vel apti tudinem intrinſecā ad diſſolutōeꝫ. Rn̄ſiones inducte ꝓ alia ꝑte. ꝗa verum ꝯcludūt ꝯcedant̉. ¶ Nembrum ſextum Ttimo q̄rit̉. ſi fuit paſſibil̓ ꝑ aīe ſeꝑatōe hͦ ē ſi fuit mortal̓ vel īmortalis? ſꝫ qꝛ vt di ph̓s rectū recto ꝯgͦſcimꝰ. ⁊ obliquū ⁊ pua Cōēs ꝑ habitꝰ. Priꝰ inꝗrēduꝫ ē d̓ vita ⁊ pꝰ de vite p̄uatōe ⁊ d̓ mortalitate ſiue mortis paſſibilitate. ¶ Queſtio. xc. de vita Exita ergo inqui enda ſunt hec. Prīo ꝗd ē vita. Scd̓o a qͦ eſt īmediate. Tercio cuiꝰ ē vt ſubiecti prij. ¶ Circa pͥmum duo ſunt q̄renda. Prīo ꝗd ē ẜm diffinitiōeꝫ. Scd̓o ꝗd eſt ẜm rem.

Queſtio .XC.
¶ Nembrum primuꝫ Irca primū quo querit̉ quid ſit vita. Cer te a multis diuerſimode deſcribitur. Naꝫ bern̄. de li. ar. Uita ē internꝰ et naturalis motꝰ tm̄ vigēs intrinſecꝰ. ¶ Item ph̓s vita eſt primꝰ ⁊ ꝯtinuꝰ actus viuētis. ¶ Item li. de motu cor dis. Uita ē primꝰ actus aīe ⁊ corꝑis adaptati admouē dum. ¶ Item ambro. de bono mortis. Uita ē frui ſpirā di munere. ¶ Item li. de intelligētijs in ꝯmento. Uitā eſt ꝓceſſio ꝓcedens ab ente quieto ⁊ ſempiterno ⁊ pͥmꝰ mo us. ¶ Item dyoni. Uita ē ꝓceſſio theophaniaꝝ id ē di uinarū apparitionū ab ente quieto ⁊ ſempiterno. ¶ Cō tra hoc obijcit̉ ſic. Uniꝰ rei vnū ē eſſe. diffinitō aūt dicit quid eſt eſſe. vnius rei non debet eſſe niſi diffinitio vna ¶ Huiꝰ rn̄ſio apparere pōt diffinitōnuꝫ dr̄ia manifeſta ta. Nota gͦ ꝙ prima ſcꝫ vita ē internꝰ et naturalis motꝰ ⁊cͣ. aſſignata eſt ẜm ſub̓am: in qua motꝰ ponitur quaſi ꝓ tenere. internꝰ d̓o et naturalis ꝓ differentijs diſtinguen bꝰ vitā ab actu ꝗ eſt extrinſecꝰ et ab actu ꝗ eſt p̄ter na turā ſiue nō naturalis. ¶ Alia ſcꝫ vita ē primꝰ et ꝯtinu actus viuentis: aſſignata ē in relatōne ad ſubiectū. in qͣ ſupͣ predictā additur ꝯparatō ad viuentem ſiue viuifica tum. ¶ Tercia ſcꝫ vita eſt primꝰ actus aīe et corꝑis ada ptati ⁊cͣ. aſſignata ē in relatōne ad ſubiectū diſpoſitum in qua additur ꝯparatō ad corpꝰ aptatū ad motum ſiue ad mouendū. ¶ Quarta ſcꝫ iſta. vita eſt frui ſpirādi mu nere: aſſignata eſt in relatōne ad actū vite ꝯſeruatiuum ⁊ manifeſtatiuū. vita em̄ aīalis ꝯſeruatur ⁊ manifeſtat̉ ꝑ ſpiratōeꝫ. Un̄ gen̄. ij. Inſpirauit in faciē eiꝰ ſpiraculū ite. ꝓpter hoc pōt aīa ſiue ſpūs dici ſpiraculum vite: qꝛ pt̄ate ſpirandi q̄ eſt a ſpū ꝯſeruatur vita ⁊ manifeſtatur ¶ Quinta ſcꝫ hec. vita eſt ꝓceſſio ꝓcedēs abente quieto ⁊cͣ. aſſignata ē in relatōne ad primū pͥncipiū ⁊ hoc gene raliter exprimēdo ꝯparatōni vite ad ens ſempiternum a quo vita ꝓcedit. ¶ Sexta ſcꝫ vita eſt ꝓceſſio theopha niaꝝ ⁊cͣ. aſſignata ē in relatōne ad primū principiū. ⁊ hͦ ſpāliter ẜm ꝙ reſpicit eſſe gratuituꝫ ad qd̓ ſpectat diuīe apparitōes ſiue illuīatōes q̄ theophanie dicūt̉. ¶ Ad ali ud ꝯſiderandū eſt in p̄dictis diffinitōnibꝰ: ꝙ quedaꝫ re ſpiciūt vitā generaliter ſcꝫ illa q̄ eſt ph̓i. ſcꝫ vita ē primꝰ actus ⁊cͣ. illā quā aſſignat ꝯmentator li. intelligentiarū ſcꝫ vita eſt ꝓceſſio ꝓcedens: quedā aūt ſpecialiꝰ vitaꝫ na turalem vt que eſt bern̄. ſcꝫ vita ē naturalis ⁊cͣ. et illa q̄ eſt de motu cordis. ſcꝫ vita ē primꝰ actus aīe et corporis ⁊cͣ. Adhuc quedā ſpālius vitam ſenſibileꝫ ſicut illa am bro. q̄ eſt vita eſt frui ⁊cͣ. Quedā ſpecialiſſime vitam ra tionalē vt q̄ eſt dyoni. ſcꝫ vita ē ꝓceſſio theophaniaꝝ ⁊cͣ ¶ Nembrum ſecundum Eꝗtur de vita ꝗd ſit ẜm rem. Et habꝫ du os articulos pͥmo q̄ritur. Utrum ſit ſub ſtantialis vel accidentalis. Scd̓o vtruꝫ ſit aīa vel aliquid illius. Tercio. Et ſi aliꝗd vtrum ſit potētia. Quarto vtrū ſit actus. Quinto vtruꝫ ſit hͦ ¶ Ayticulus primus Irca primū arguit̉ ſic. Uita ē forma ſiue ꝑfe ctio viuentis. dicit em̄ ph̓s viue̓ viuentis eſt eſſe. ſꝫ accidens nō eſt forma ſiue ꝑfectio ſub̓e ſiue eſſe. ſicut dic Auerrōis li. de aīa. gͦ ⁊cͣ. ſicut em̄ aīma eſt forma et ꝑfectio aīati: ſic vita ē qd̓ viuit inqͣtū huiꝰ. ¶ Item ꝯmentator li. de intelligen. Uita ē id qd̓ pͥmo flu it ab ente ꝗeto ⁊ ſempiterno: ens qͣetū et ſempiternū ē pͥ ma cā qd̓ primo fluit ab ip̄o ad eſſe viuentiū: nō eſt acci dens ſꝫ ſub̓a. qꝛ neqꝫ prius tꝑe neqꝫ natura in ꝯditōne re rum viuentiū fluit ab ip̄o accidens ꝙͣ ſub̓a. ¶ Item li. de motu cordis. Uita ē principiū actꝰ aīe. Sꝫ pͥncipiū actꝰ aīe nō eſt accidēs ſꝫ ſub̓a vel potiꝰ vtrumqꝫ. qꝛ actꝰ ſolent egredi a ſubſtā s mediante potentia. gͦ cū vita non ſit
aliqͣ de potentijs anime vt patet inducendo ꝑ ſingulas relinꝗtur ꝙ eſt ꝑ ū vt ſub̓a. ¶ Contra. vita ē iocūdi tas corꝑis hūani. Un̄ eccͣi. xxx. Iocūditas cordis eſt vi ta homīs: aūt hmōi eſt accidens. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē nullꝰ motus eſt ſꝫ vita eſt motꝰ vt patet ex illa diffi nitōne aſſignata mento. ſuꝑ li. intelli. ſcꝫ vita ē pro ceſſio ⁊cͣ. gͦ vita ē accidens ⁊cͣ. ¶ Item mors ē priuato vi te: gͦ mors ⁊ vita opponūtur ſicut priuatō et habitus. vi ta gͦ eſt habitus cui eſt oppoſita priuatio. gͦ eſt accidens ⁊cͣ. ¶ Item cū vita ſit actus ſiue actio hec vera ē viuens eſt agens ſiue operās. ſꝫ ꝙ dicit pr̄ dicit relatōem: vel eſt in genere ad aliꝗd: et hoc nō ratōne ſub̓e ſuppoſite ſꝫ rati on forme ſcꝫ paternitatis: et hoc quia paternitas eſt ra tio ſiue in genere ad aliꝗd. A ſimili videtur ꝙ cū viuēs licet rōne ſub̓e que viuit ſit in genere ſub̓e. debet dici in genere actōnis eſſe rōne forme cōportate ſcꝫ vite que eſt actio quedā ſiue oꝑatio: ⁊ ita vita erit in genere acciden tis nō ſub̓e. ¶ Rn̄ſio ad hec pt̄ dici: ꝙ vita nō ē ſub̓a pro prie dicendo ſub̓aꝫ ẜm ꝙ illa ſolūmō dicunt̉ ſub̓e q̄ ẜm ordinatōeꝫ p̄dicabiliū lineaꝝ ſūt in gene̓ ſub̓e. Scd̓m at̄ ꝙ noīe extenſo dicūtur ſub̓e. īmo potiꝰ ſub̓alia q̄ aliqͦ mō reducūtur ad illa q̄ ꝑ ſe ordinātur ī gene̓ illo: dici poteſt ſub̓a vel potiꝰ ſub̓ale. Cum em̄ modꝰ reducēdi ad genꝰ ſit multiplex. q̄daꝫ eī reducūtur ad genꝰ ſic̄ pͥncipia vt ma teria ⁊ forma ad genꝰ ſub̓e. Iuxta illd̓ boecij. relictis ex tremis agit de medio.i. de ſub̓a ꝯpoſita. ſil̓r pūctꝰ ad ge nus qͣntitatis. Quedaꝫ at̄ reducūtur vt dr̄ie ſub̓ales. q̄ dam vt potētie q̄ reducūtur ad genꝰ illud in qͦ eſt ſub̓a in quoꝝ ſūt potētie: vt potētie aīe ad genꝰ illd̓ in qͦ eſt aīa. quedā vt actꝰ ꝓprius ⁊ pͥmꝰ ꝗ dīc eſſe eiꝰ cuiꝰ ē actꝰ: ẜm ꝙ eſſe dr̄ actꝰ entis. hͦ vltimo mō reducit̉ vita ad illd̓ genꝰ qͦ eſt viuēs. Iuxͣ illud ph̓i dicētis. viuē viuētis ē eē. Que renti gͦ vtrū vita ſit ſub̓a vel accidēs. Dicendū ꝙ ſub̓a.i. reducibile ad ſub̓am ſiue genꝰ ſub̓e. vtrū autē aliqͣ ꝯſide ratōne ſit de gene̓ accidētis infra pleniꝰ videbit̉. ¶ Ad il la gͦ q̄ vident̉ on̄dere ꝙ ſit ſub̓a. ⁊ pͥmo ꝑ hͦ ꝙ accidēs nō eſt ꝑfectō ſub̓e. Dicendū ꝙ hͦ verū ē ẜm ꝙ ſub̓ale noīe ex tento dr̄ ſub̓a. Sil̓r qd̓ dr̄ qd̓ fluit a prima cā primo ad eſſe viuentiū nō ē accidēs. ſꝫ ſub̓a. veꝝ ē ſumpta ſub̓a mō iam dicto. Sil̓r ꝙ dr̄ accidēs nō eſt pͥncipiū actꝰ aīe ſed ſub̓a. hͦ verū ē ſumpta ſub̓a mō p̄dicto. ¶ Alia q̄ inducū̉ ꝓ alia ꝑte. Rn̄dendū ē. ⁊ pͥmo ad primū. cū gͦ obijcit̉ ꝙ iocūditas ē vita ⁊cͣ. Dicendū ꝙ loꝗtur de vita gr̄e que ē ex caritate quā dꝫ ꝯcomitari iocūditas ſpūs. Un̄ intelli gitur ſuꝑ illud iocuditas cordis dīc q̄ eſt ex vera carita te hͦ eſt vita ſcꝫ ꝑ ꝯcomitantiā nō ꝑ eſſentiā. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ nullꝰ motꝰ eſt ſub̓a ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ẜm ꝙ ꝓ prie dr̄ motꝰ ꝓut diuidit̉ ꝑ generatōeꝫ et corruptōeꝫ. au gmnentū ⁊ diminutōeꝫ ⁊ loci mutatōeꝫ. veruꝫ eſt ꝙ motꝰ nō eſt ſub̓a. Scd̓m aūt ꝙ motꝰ ꝯcernit actū ſumptū mo do ſupͣdicto. ꝓut ſcꝫ dr̄ actꝰ primꝰ et ꝓprius ꝗ dīc eſſe eiꝰ cuiꝰ eſt actꝰ. ⁊ ſub̓a noīe extenſo dr̄ ſub̓ale ſiue reducibile ad ſub̓am: ſic aliꝗs motꝰ eſt ſub̓a. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗtur dicendū. ꝙ ē quedā priuatio qͣ priuat̉ eſſe ſimpl̓r: quedā qͣ priuat̉ eē ꝑtis. ſic̄ a cecitate puatur eē oculi: oculus eī cecus nō eſt niſi equoce dictꝰ ſicut oculus erutꝰ. illa er priuatio qͣ priuat̉ eſſe ꝑtis. priuat habitum ſibi oppoſitū qui eſt accidens. illa aūt priuatio qua totū eſſe rei tolli tur nō priuat habitum eo mō ſumpto habitu quo habi tus ⁊ priuatō opponuntur priuatiue: neqꝫ habitum qui eſt accidens cuiuſmodi ē mors que priuat eſſe ſiue actū ꝓprium et primū ipſius rei ſiue ſubſtantie. ſi tamen vita ſit aliquo modo habitus infra dicetur. ¶ Ad aliud dicē dum. ꝙ lꝫ hͦ ꝙ dico viuens imponatur a cā que quodam modo eſt actio vel operatio vel aliquid hmōi. quia tam̄ actio illa vel actus eſt primꝰ et ꝓprius ipſius ſubſtantie. qui dicit eſſe illiꝰ cuius eſt actus: non debet poni in alio genere ꝙͣ in genere ſubſtantie. nec ē ſimile de hoc ꝙ dico pater. qꝛ imponitur a forma q̄ eſt remota ⁊ accidentalis eſſe rei ſuppoſiti.

Articulus ſecundus quit̉ inquirere ſi vita ſit anima vel aliquid anime. Et primo ſi ſit anima. Ꝙ ſic videtur. Ambro. in li. de bono mortis oſtendit. ꝙ aīa nō pōt mori. qꝛ ē vita et vitā eſt ꝯtraria morti. Un̄ dicit anima vita eſt: quō pōt mortem ſuſcipere cū ſit cōtraria ¶ Item li. de motu cordis. aīa aīalis vna ſimplex eſt. et ex ea tm̄ viuit aīal: ſꝫ vita eſt illud quo viuūt aīalia. ⁊ aī malia viuūt tm̄ aīa. gͦ idem eſt vita qd̓ aīa: gͦ vita eſt an ma. ¶ Item ambro. de bono mortis ꝓbat. ꝙ aīa eſt vita ſic. cui aīa infundit̉ vita infundit̉. a quo aīa diſcedit vi ta diſcedit. gͦ anima ē vita. ¶ Item yſido. li. j. de ſummo bono vita corꝑis aīa. aīa gͦ vita eſt. Item aīma viuit ſe ipſa vt vult ph̓s gͦ aīa eſt ſua vita: gͦ ⁊cͣ. ¶ Hoc etiaꝫ po teſt on̄di ſic. anima viuit aut gͦ viuit ſeipſo aut alio. Si alio tūc ſil̓r erit queſtio de illo. aut viuit aut nō. Si non gͦ nō dat vitam. Si viuit aut ergo ſeip̄o aut alio. tunc ſi niliter querit̉ de illo alio. Si gͦ nō eſt abire in infinitū relinꝗtur ꝙ ipſa vel illd̓ quo viuit viuit ſeipſo. Sꝫ veri ſimiliꝰ eſt ꝙ aīa ipſa viuit ſeip̄a ꝙͣ ſit aliud quo viuit: er go aīa viuit ſeipſa vita ip̄a. gͦ vita eſt aīa. ¶ Item in p̄ dicatis eſſentialibꝰ ſi ꝯcretū de ꝯcreto et abſtractū d̓ ab ſtracto. ẜ animare eſt viuificare et aīari viuificari ⁊ aī matū viuificatum ſiue viuum eſſentialiter loquēdo. er go aīa eſt vita. ¶ Contra. nihil creatū eſt actus eiꝰ ſiue actus egrediēs a ſe. ſꝫ vita eſt actus egrediens ab aīma. Un̄ li. de motū cordis dr̄. primꝰ et ꝯtinuꝰ actus anime vita eſt. ¶ Item aliud eſt qd̓ infundit̉ ab aliqͦ et illud a quo infundit̉. ſꝫ dicit ambro. li. de bono mor. quō ſubſtā tia eiꝰ.i. anime nutrire pōt: cū aīa ſit q̄ vitam infundit. Ex his pꝫ ꝙ vita non eſt aīa nec ecōuerſo formaliter lo quendo: qd̓ ꝯcedimus ¶ Dicendū gͦ eſt. ꝙ anima ē cau ſa vite in corꝑe. et cauſa aīe eſt cauſa vite in ip̄a. vn̄ vita qua aīa in ſe viuit. aīa nō eſt cauſa: ẜꝫ illud qd̓ eſt cauſa aīe. ¶ Ad illud qd̓ primo obijcit̉ in ꝯtrariū hic per illud Ambro. aīa eſt vita ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ p̄dicatio illa vt ptꝫ ex verbis ambro. eſt effectꝰ de canſa. nec dicit̉ mors con traria aīe ꝓprie: ſꝫ eo mō loquendi qͦ incōtingentia ſiue incompoſſibilia dicunt̉ ꝯtraria. et hoc ptꝫ ex ſerie verbo rum ambro. ſubiungit em̄ ſicut nix calorem non recipit nam ſtatim reſoluit̉ et lux non recipit tenebras. naꝫ ſta tim diſcutit. infuſo em̄ lumine tenebraꝝ horror aufert̉. et ſicut admoto igne niuium rigor deſinit: ita et aīma q̄ vitam cauſat mortem non recipit et non moritur. ecce dicit ꝙ anima cauſat vitam quo ſignificat̉ animam eſſe cauſam vite. ꝑ exempla aūt in quibꝰ a ſimili declarat. anima nō recipit mortem patet. ꝙ aīa non eſt morti cō traria ꝓprie: niſi eo modo quo dicunt̉ ꝯtraria incontin gentia. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ animal viuit tm̄ ex aīma et nihilominus aīa viuit vita. ꝗa em̄ vita aīalis ē ab aī ma: ꝑ hoc qd̓ dicit̉ aīal tm̄ viuere ex anima. nō excludit̉ ꝗn ip̄m viuat vita. cū em̄ dicit̉ tm̄ viuit anima. notat̉ p̄ ciſio cauſe pͥme ſiue pͥncipaliter: et hoc intelligenduꝫ eſt rōne viuificatōnis ſiue vite ꝑtis animalis ſcꝫ corꝑis. ꝗa animal rōne totiꝰ viuit vita. ſꝫ rōne ꝑtis.i. corꝑis viuit aīa. Aīa em̄ nō viuit ſe formal̓r loquēdo neqꝫ effectiue. Aīa aūt viuit vitā. Preterea. cū dr̄ aīal viuit vita ⁊ ani mal viuit aīa. habito reſpectu ad idē ſcꝫ ad aīal ratōne corꝑis rō diuerſa cauſalitatis notat̉. Notat̉ em̄ in pͥma rō cauſalitatis formalis. In ſcd̓a effectiue. aīa em̄ eſt cā effectiua vite ī corꝑe: vitā aūt ē forma ipſiꝰ viuētis. ¶ Ex his pꝫ rn̄ſio ad duo q̄ ſequunt̉. qꝛ aīa dr̄ vita ꝑ ꝯcomi tantia cālitatis vt pꝫ ex ip̄is v̓bis amb̓. Prete̓a. etſi vita corꝑis ſit aīa vt vult yſi. qꝛ hoc intelligēdū eſt ꝑ ꝯcomi tantiā cauſalē: nō ex hͦ ſeꝗtur ꝙ ſit aīa ꝑ idēptitatē eſſen tialē. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗtur. ꝙ aīa viuit ſeip̄a ⁊cͣ. dicendū ꝙ aīa dr̄ viue̓ ſeip̄a nec ē ab aliqͦ extra ip̄aꝫ: ſicut ē de vi ta corꝑis qd̓ ē ab extrinſeco ſcꝫ ab aīa. ẜm ꝙ dicit ambꝰ ꝙ aīa cauſat vitā ſcꝫ facit ꝙ vita ſit in corꝑe. Nota gͦ ꝙ viue̓ ſeip̄o eſt dupl̓r. aut ſic̄ ſe toto. aut ſicut aliquo ſui.
Uerbigr̄a. aliter viuit aīa ſeipſa aliter vita. vita em̄ vi uit ſeip̄a tota ſicut ē. vn̄ viuere eſt vite eſſe: in vita em̄ nō eſt aliquid qd̓ nō ſit vita. ſꝫ aīa viuit ſeip̄a.i. aliquo ſibi intrinſeco vtpote formali pͥncipio. quod nō eſt alterius nature ꝙͣ ipſa aīa. et ideo ex hoc nō ſeꝗtur ꝙ aīa ſit vi ta. Si em̄ hec eſſꝫ vera. aīa eſt vita: neceſſario oporteret ꝙ idem ī ea eſſet informās ⁊ informatuꝫ.i. ipſa eſſet ſua forma. et idem eſſet illi eē ⁊ viue̓. ſicut idem ē vite eſſe et viuere. quia vita ſeipſa viuit hoc aūt dico de aīa ratōna li. Un̄ bern̄. lxxix. ſermone ſuꝑ can. vita aīe eſt viuens. ſꝫ nō aliunde ꝙͣ ſeip̄a. ac ꝑ hoc nō tam viuēs ꝙͣ vita. vt pro prie de ea loqͣmur. Inde ē ꝙ infuſa corpori viuificat cor pus. vt ſit illud corpꝰ de vite pn̄tia: non vita ſemꝑ viuēs vnde liquet̉ ꝙ nec vnio quidē corpori id viuere ē qd̓ eſſe. cū a ſe minime poſſit. ¶ Per hec rn̄demꝰ ad illud quod ſeꝗtur. et pōt eſſe inſtantia aīal ſeip̄o mouet̉. aīal mouerī motu. gͦ aīal eſt motꝰ: aīal em̄ dicit̉ ſeipſo moueri.i. ab aliquo pͥncipio ſibi intrinſeco. eo modo quo dicit̉ anima viuere. dicit̉ aīmal moueri motu: formaliter loquēdo eo mō quo aīa dicit̉ viuere vita. Un̄ ſicut ibi nō ſequit̉ aī mal eſt motꝰ. ſic nec in ꝓpoſito aīa eſt vita. ¶ Ad vltimū qd̓ obijcit̉ ꝑ locum a ꝯiugatis. Dicendū ꝙ non valet. ꝗa cū dicitur animare ē viuificare potiꝰ ē p̄dicatio ꝑ ꝯcomi tantiā ꝙͣ ꝑ formā ſiue eſſentiam. et ideo nō ſeꝗtur ꝙ ani ma ſit vita. illa em̄ ꝯſequentia tenet in p̄dicatōne forma li. Ꝙ aūt illud dicit̉ ꝑ ꝯcomitantiā manifeſtuꝫ eſt. quia ſicut eſſe hoīeꝫ dicit formā ꝯſequentē totū ꝯpoſitum: ſic eſſe viuū reſpectu aīe et corꝑis. aīmatū aūt dicit ꝑfectio nem ꝑtis que eſt altera ꝑs ꝯpoſiti ſcꝫ corꝑis. ſicut ergo nō ſeꝗtur. ꝑfectū anima rōnali eſt eē ꝑfectū humanitate gͦ aīa eſt hūanitas: ſic nec in ꝓpoſito. ꝑfectum em̄ anima rōnali eſt homo rōne ꝑtis ſcꝫ corꝑis. ꝑfectum hūanita te eſt homo ẜm ſe totum. ¶ Articulus tercius Xquo aūt vita eſt aliquid anime. querit̉ pri mo. Utrum vita ſit potentia anime. ꝙ ſic vi detur. ꝯmentator. ix. eth̓. vita plante eſt potē tia que nutrit augmentat et generare facit. ¶ Item vita animal̓ eſt potentia ſentire faciens ⁊ ꝙ illam habet tam delectans ꝙ triſtans. ¶ Iteꝫ vt ſupͣ tactū eſt. aīa viuit ſe ipſa. quia ſi alio a ſe: erit ꝓceſſus in infinitum. gͦ ſeipſa. Aut gͦ tota ſe viuit aut aliqͣ ſui potentia. Si tota. gͦ cum nō poſſit pͥuari ſua vita: nec mori. et ita quelibet aīa eēt īmortalis quod ē falſum. ſi aliquo ſui vt potentia. ergo vita eſt potentia. ¶ Item om̄is actꝰ egrediens a ſubſtan tia cauſata egredit̉ ab ea mediāte aliqͣ potentia. ſolum em̄ eſſentia prima ſcꝫ increata ſcip̄a agit ſine aliqua po tentia ſiue virtute. gͦ ſi actus viuendi exit ab anima hoc erit mediante aliqua potentia ſiue virtute. Unde ſicut actus viuēdi exit ab aīa mediāte virtute ſiue potentia ī tellectiua. ſimiliter vt videt̉ et actus viuendi mediāte a liqua potentia ſiue v̓tute q̄ ſit ꝓpria huiꝰ actus. ſed nul la pōt eſſe hic niſi vita que ē prima omniū actuū poten tiaꝝ et a qua om̄es hn̄t ꝙ poſſunt exire in actꝰ ſuos. que ẜm ꝙ habet̉ li. de morte. cor eſt potentia prima aliarum dicit em̄ idem. et vegetat̉ aīal ſentit et mouet̉ diſcernit ⁊ intelligit et q̄ ex eis oriunt̉ nō facile nūerabilia hꝫ effic et haꝝ potentiaꝝ hec prima diſtantia ē. ꝙ vitam quaſi prima cetere ſecunt̉. ſine quā ceteraꝝ nullā ineſſe poſſi bile eſt. cum gͦ vita ſit pͥma aliaꝝ potentiaꝝ ⁊ vno illa ruꝫ vt ptꝫ ex verbo p̄dicto: relinquit̉ ꝙ ab ip̄a eſt actꝰ vi uendi ¶ Contra. vita in eodē aīali ē vna ⁊ indiuiſa po tentia. multiplex gͦ vita nō eſt potentia. on̄dens ꝙ qͣlem cunqꝫ dr̄iam on̄dentes erimꝰ: qm̄ nō idem. ¶ Item vita nō ē potētia viſiua neqꝫ ſenſitiua. et ita de alijs. qꝛ tūc ſe queret̉ ꝙ corrupta viſiua corrumꝑet̉ vita: qd̓ falſum eſt ¶ Preterea. mēbꝝ ꝑaliticū viuit ⁊ nō ſentit. qͣre vita me br̄i nō eſt potētia ſenſus. ¶ Itē ſi vita eēt potētia aīe: aut ergo quelibꝫ potentia. aut vna ſolum. aut due vel tres. Si eſſet quelibet potētia: tūc viſiua potentia eēt vita qd̓

Queſtio .XC.
nullus dicit. Si om̄es inſimul. tūc plāta nō hr̄et vitam neqꝫ brutū aīmal ſꝫ ſolus hō. qꝛ ille ſolus habꝫ oēs potē tias aīe inſimul. Si aliqua vna ſolū vt ſenſitiua: tūc nō viueret plāta. Si vegetatiua ſolū eēt vita: tūc nō eēt alia vita plāte ⁊ aīalis. qd̓ falſū eſt ⁊ ꝯtra Ariſto. Si due vl̓ tres in imul vt vegetatiua ⁊ ſenſitiua. tūc nō eēt planta vita ⁊ ita de alijs ꝯbinatōibꝰ quare videt̉ ꝙ nō ē potētia ¶ Item ſi vita ē potētia. pt̄ exire in actū. qd̓ autē exit in actū cōpletū. exit in actu mediāte aliqͣ diſpoſitōne. gͦ vi ta exit in actū mediāte aliqua diſpoſitōe gͦ vita exiſtit in diſtātia ab actu. Item ſi eſt potētia diminutꝰ eſt ph̓s .i. Ariſto. ponēdo potētias aīe ⁊ diſtīguēdo li. de aīma nō aſſignādo illā int̓ alias. ſi nō: tūc ſunt ſuꝑflui noti ī ſciētia medicinali. ꝗ ponūt virtutē vitalē inter alias eē virtutes. ¶ Ad hoc pt̄ dici. ꝙ cū vita dicat̉ multiplicit̓ vt infra dicet̉. in vna acceptōe extēſo noīe potētie eo mō quo virtus dicit̉ potentia. vita p̄t dici potentia. ꝓprius tn̄ virtus dicit̉. eo ꝙ ē actui cōiuncta. Licꝫ em̄ potentia et virtus qn̄ꝫ idem dicāt. id ꝓprius dicit̉ potentia quod ab actu eſt remotius. virtus v̓o qd̓ actui ē magis cōiun ctū. cōcedi gͦ pt̄. ꝙ vita eſt potētia ſiue virtus vt on̄dunt ꝓpoſita ꝓ prima ꝑte iſtiꝰ ꝓbleumatis. Un̄ li. de motu cordis prima v̓tus.i. vita certū p̄cipue organū vendica uit. et hec forte eſt virtus vitalis vt videt̉ ex verb̓ Auicē. Uita em̄ q̄ eſt eē viuētis vigēs virtute efficatiore. in prīo organo.i. corde motu ip̄iꝰ. alijs oꝑatiuis v̓tutē oꝑandi mīſtrat ꝓpt̓ qd̓ dicit̉ virtꝰ. ⁊ hec plane determīata ſunt li. de motu cordis in. c. quo on̄dit̉. ꝙ motꝰ cordis ē prin cipiū oīm aliaꝝ virtutū. ¶ Ad primū cōtra hͦ inductuꝫ dicēdū. ꝙ vita eſt alia ab illa potētia que diuidit̉. nō eī ē potētia ſiue v̓tus apprehēſiua. neqꝫ motiua. qͣrū vtraq̄ꝫ diuidit̉. qꝛ cōprehēſiua diuidit̉ in ꝯp̄hēſiuā īteriorē ⁊ ex teriorē motiua ī motiuā naturalē ⁊ aīalē. ⁊ vt ſic ad vnū dr̄e nulla ē illarū que diuidit̉. ¶ Preterea. n̄ oīs poten tia diuidit̉. ſic̄ illa q̄ hꝫ eē determīatū ī vltima differētia ꝓpter qd̓ nō ſeꝗt̉. vita ē indiuiſa. potētia diuiſa vel mul tiplex: gͦ vita nō ē potētia vel v̓tus. nō em̄ om̄is v̓tꝰ vl̓ po tētia diuidit̉. Rato aūt qͣre vita manet īdiuiſa ⁊ nō di uidit̉ ſiue multiplicat̉. ſic potētia vel v̓tus. alia ē ꝙ illa īmediate egredit̉ a ſb̓a aīe in corpꝰ ꝑ indiſtātiā ab eē. vn̄ viue̓ dr̄ viuētis eē. vn̄ ſic̄ eē in eodē manet indiuiſū. ſic vi ta. hec ergo ē ratio qͣre manet indiuiſa ẜm ꝙ refertur ad actum primū a quo dr̄ viuēs eſſe. Alia ē ẜm ꝙ refert̉ ad actū ſecūdū. ꝗ̄ diſtinguitur ꝑſenſum ī motū. ꝓut deter minat ſibi organū vnū ſcꝫ cor. Unde Auicē. li. j. vitalis v̓tus ē illa q̄ ſpūs eē ꝯſeruat. q̄ ſenſus ⁊ motꝰ vehiculum exiſtit. ⁊ reddit aptū ad eoꝝ imp̄ſſiōes recipiēdas cum ad cerebrū ꝑuenerit. ⁊ facit ip̄m potētē dandi vbicunqꝫ expādit̉. et huiꝰ ꝗdē v̓tus ſedes ⁊ oꝑatōis eiꝰ ꝓceſſus ē cor. Un̄ neqꝫ ī relatōe ad actū primū qͦ ꝑficit ſuū ꝑfecti bile. neqꝫ ī relatōe ad organū qͦ īgrediūt̉ in eē oꝑatōnis illiꝰ. ē diuiſibilis. neqꝫ etiā ex relatione ad motorem. im mo quia egrediūtur oꝑatōes illius in eē ex immediata cōiunctione cū primo motore. debet eē indiuiſa. Unde li. de motu cordis. ſemꝑ em̄ motori eſt ꝓximū qd̓ ab eo eſt primum. om̄is v̓o virtus quo magis accedit princi pio. ꝑfectior eſt multitudine. et diuiſione minor: poten tia et vnitate p̄ſtantior. ꝑſeuerantie ⁊ operationi acco modatior. eſſentia integrior. ſibi ſufficientior. Hoc aūt non eſt reꝑire in potentijs et virtutibꝰ que diuiduntur. ¶ Ex his patet in parte ratio ad ea que ſequūtur. quia vita neqꝫ eſt potentia viſiua ⁊cͣ. neqꝫ eſt vna potentia ne ꝫ due vel tres neqꝫ omnes inſimul ⁊cͣ. Eſt tamē alia ab is vt ex dictis patet que eſt prima et quaſi origo aliaꝝ Unde Auicen. li. j. iiij. c. nos autem dicimꝰ ꝙ ex humo rum ſpiſſitudine ẜm aliquam cōplexionem ſubſtantia generatur ſpiſſa que eſt membrū aut pars membri. ita ex humorum vaporibus et eorum ſubtilitate ẜm aliquā complexionem ſubſtantia generatur ſubtilis que eſt ſpi ritus. et hic quidem ſpiritus cum ẜm complexionem ꝓ uenit quam debet habere. ad hanc recipiendam virtutem preparatur. deinde omnia alia preparat membra ad recipiendum omnes alias virtutes animales et reli quas virtutes. equidem animales in ſpiritu et mēbris non proueniunt niſi poſtꝙͣ hic vitalis prouenit virtus. ideoqꝫ licet virtutes animales alicuius membri deſtru antur. vnum tamen adhuc exiſtit niſi hec virtus in eo fu erit deſtructa. et dicuntur hic virtutes animales com muniter ab anima. ¶ Ad aliud quod obijcitur. ꝙ om̄is potentia exit in actum mediante aliqua diſpoſitione. ſꝫ vita exiſtit in diſtātia a ſuo actu ⁊cͣ. Dicendum ꝙ actꝰ perfectionis qui eſt ex coniunctōne forme ſubſtantialis cum ſuo perfectibili. non exit in eſſe mediante aliquā di ſpoſitione. forma enim huiuſmodi ſeip̄a vnit ſe ſuo per fectibili. ex cuiꝰ vnione relinquit̉ imꝑfectibili actꝰ pͥmꝰ ſiue ꝑfectōis prime. Un̄ qꝛ actus vite ſiue qui ē vita eſt primꝰ. vt dans eſſe viuēti oīno eſt indiſtās a ſuo actu. in ꝙͣtuꝫ hmōi. Un̄ ſuppoſita ꝙ vita ſit potentia a qua exit viuere qd̓ eſt actus primus: nō oportet ꝙ hoc fiat medi ante aliqua diſpoſitōe. potētia at̄ q̄ egreditur in actuꝫ nō eſt primꝰ neqꝫ ꝑfectionis prime ſꝫ potius in actū ext ſecum vel ſcd̓m ꝙ requirit aliquā diſpoſitōem mediam verbi gr̄a. potentia ſiue virtus viſiua inꝙͣtuꝫ exit ī actū videndi requirit aliquā diſpoſitōem mediam. ſcꝫ ex ꝑte organi. et cōſequēter ex parte ſui qui excitetur ad actuꝫ videndi. virtus em̄ aīme inꝙͣtum eſt ex ꝑte ſui. nō fatiga tur neqꝫ debilitat̉. rōne tn̄ quā eſt cōiūcta organo eiꝰ ꝑ ticipat paſſiōes. Sil̓r pt̄ dici de vita ſiue v̓tute vitali. et inꝙͣtum mediāte motu cordis ⁊ ſpiritibꝰ vitalibꝰ exit in actū extrinſecū. qui nō eſt primus neqꝫ ꝑfectionis pͥme. hoc facit mediāte aliqͣ diſpoſitōne. Un̄ li. de motu cor dis dicit̉. ꝙ ip̄ius cordis effectꝰ ad reliquoꝝ oꝑatōnes ē mediꝰ. ſcꝫ int̓ vitā ſiue v̓tutē vitalē āgētem et actꝰ potē tiaꝝ. ¶ Ad vltimū pt̄ dici. ꝙ alteriꝰ intētōis ē medicꝰ et ph̓us in determīatōe eoꝝ que ad aīam referuntur. medi cus em̄ primo et ꝑ ſe intendit de illis que aīam ī vnione cum corꝑe ſiue vitā cōſeruāt. ꝓpter qd̓ eius eſt ꝓprie et ꝑ ſe de vita ꝓfundiore ⁊ ꝑfectiore inquiſitōne inueſtiga re et determinare. philoſophus autem de illis intendit quibus ꝑuenit in cognitōꝫ illius. ꝑ obiecta aūt actus ⁊ potētias cōuenientiſſime ꝑuenitur in cognitōꝫ illius. ⁊ dico de obiectis actibꝰ ⁊ potētijs exterioribꝰ. ſcꝫ que re ſpiciunt ſenſum et motum exteriorem ꝓpter qd̓ philoſo phi ē inueſtigare ꝓfundiꝰ ⁊ ꝑfectius de his. medici per fectiꝰ de vita. ꝓpter qd̓ cōueniebat ꝙ medicꝰ determina ret de vita ẜm ꝙ eſt actꝰ ⁊ de virtute vitali ⁊ de alijs ꝑ tinentibꝰ ad vitā. q̄ nō oportuit a ph̓o determinari de terminat aūt philoſophus in principio ſcd̓i de aīa de vi ta ſufficient̉ ẜm eius intentōem. ſcꝫ in comparatōne ad ſubſtātiam illius. ſcꝫ corpꝰ phiſicū. Ubi determinat q̄ corpora phiſica aīam ꝑticipant. vt q̄ recipiūt alimētuꝫ augmentū ⁊ detrimentū. et in comꝑatōne ad ſuā cauſaꝫ ſcꝫ aīam. vbi determīatur ſcꝫ ꝙ aīma nō eſt actus cor ꝑis niſi hn̄tis vitā. et in ordine ad potentias vel actus anime. vbi determinatur ꝙ viuere dicitur multipliciter ẜm diſtinctōem potentiarū et actuum anime. et qd̓ pri mum eſt ordine nature. ¶ Ad vnū gͦ dicendum. ꝙ inten tio medici eſt ꝑ ſe circa vitam: philoſophi non. Multi plicius habet determinare medicꝰ de vita ꝙͣ ph̓s. Et pt̄ dici ſine p̄iudicio. in ſecūdo libro de aīma cum dicitur. multipliciter aūt ip̄o viuere. et ſi vnum aliquod horum inſit ſoluꝫ. viuere dicimꝰ ip̄m vt intellectus motus ſta tus et ſenſus. et ẜm locū adhuc motus ſcilicet alimen tum et detrimentū et augmentum ⁊cͣ. ꝙ illa multiplici tas viuendi eſt a virtute vitali. vnde ibi ſit comparatio actuum conſequentium ad vitam. ſiue virtutem vitaleꝫ prout eſt quodammodo cauſa illoꝝ. quod videt̉ ex ver bis philoſophi que ibidē ſubiūguntur que ſunt. viuere aūt in ſeip̄is habentia principiū et potentiam hmōi per quod augmentum. et detrimentū recipiunt ⁊cͣ. hoc autē principiū et hec potentia ẜm ſeriem textus videt̉ eſſe vi ta ſiue virtus vitalis. ¶ Ad argumenta introducta pro

alia parte. qꝛ cōcludūt ex medijs nō neceſſarijs. rn̄dēdū eſt. Et primo ad primū. Cū enī dr̄. aut aīa viuit ſe tota aut aliqua ſui potētia. dicendū ꝙ neqꝫ ſe tota neqꝫ ali ſui potētia ſꝫ aliquo ſuo. ſcꝫ ſuo quo eſt. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ſcꝫ ꝙ oīs actus exiēs a ſubſtātia egredit̉ in eſſe mediante aliqua potētia. dicendum ꝙ hͦ non eſt veꝝ de actibꝰ primis ꝗ exeūt in eſſe ex ꝯiūctiōe forme ſubſtan tialis cum ſua materia ſiue ꝑfectibili. aīa enī vnit ſe cū ſua mat̓ia nulla interueniēte diſpoſitiōe media. ex cuiꝰ vnione relinquit̉ aliquis actus in corꝑe ſcꝫ actꝰ aīandi ſiue viuendi. Articulus quartus Onſequēter querit̉. an vita ſit actus. Ꝙ ſic videt̉ ꝑ Ariſto. ix. ethi. dicentem. ꝙ vita eſt ¶ actus. ¶ Itē li. de mo. cor. primꝰ ⁊ cōtinuus actus aīe vita eſt. ¶ Itē eodē. equalis ⁊ cōtinua eſt vita ⁊ primꝰ actus forme ex quieto ⁊ ſempiterno fluēs. ¶ Itē Bern̄. li. de libe. arbi. ⁊ gra. vita ē internꝰ ⁊ naturalis motus ⁊cͣ. ſꝫ oīs motus in actiōe firmat̉ ẜm ꝙ dr̄ li. ſex principioꝝ. gͦ vita eſt actio vel actꝰ. ¶ Itē Ambro. vita eſt frui ſpirandi munere. frui aūt eſt actus quidē. gͦ ⁊cͣ. ¶ Contra. vita eſt ꝑfectio viuētis vel aīalis vel homīs vel alteriꝰ huiuſmōi. ſꝫ actꝰ cū ſit accidēs non poteſt eē taliū ꝑfectio. Si aūt diceret̉ ꝙ nō eſt actus ꝗ ē accidēs ſꝫ ſubſtātia ſiue ſubſtātialis. Cōtrariū videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ li. de mo. cor. primꝰ ⁊ ꝯtinuꝰ aīe actus vita ē. que motu cordis efficit̉. qd̓ aūt motu cordis efficit̉. actus ē. ¶ Itē in actōe ſiue actu eſt difformitas ſiue diſſimilitudo ter minoꝝ ab inuicē ⁊ a medio. in vita nulla ē difformitas ſiue diffimilitudo. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē actꝰ ē ſignū vite. ſignatū aūt ⁊ ſignū differūt. ⁊ nihil eſt ſignū ſui. ¶ Itē differunt actus ⁊ potētia in vno quoqꝫ. ſꝫ vita eſt potētia vt ex au toritatibꝰ ſupͣdictis patet. gͦ nō eſt actus. ¶ Itē oīs actꝰ eſt actꝰ alicuiꝰ potētie. gͦ ſi vita eſt. actꝰ eſt ⁊cͣ. nō eſt aūt reꝑire aliquā potentiā cuiꝰ poſſit eſſe actꝰ. gͦ ⁊cͣ. Si di ceret̉ ꝙ eſt actꝰ virtutis vitalis. hoc nō ē veꝝ. qꝛ virtus vitalis poſterior ē vita que dicit̉ eſſe viuētis. de qua hic ꝓprie intēdit̉. ¶ Itē ſi vita eſt actꝰ aūt primꝰ aut ſecūdꝰ. nō primꝰ qꝛ talis eſt ipſa aīa. Un̄ diffinit̉ ſic. aīa ē actꝰ primꝰ corporis phiſici vitā habētis. duo aūt actꝰ primi in eodē eſſe nō poſſunt. gͦ eſt actꝰ ſecūdus. ſꝫ talis ē acci dens. gͦ nō ē eē viuētis. ſꝫ de vita huiuſmōi ē q̄ſtio. gͦ ⁊cͣ. ¶ Rndendū ꝙ vita ē actus formalit̓ loquēdo ſiue eſſen tialiter ⁊ actus primꝰ ⁊ ꝯtinuꝰ ſcꝫ ſubſtātie nobilis. qd̓ ſic patꝫ. oē illud qd̓ primo ꝑficit eſt actꝰ primꝰ. vita ē id qd̓ primo ꝑficit. ꝓpter qd̓ vitā dr̄ eſſe viuētis. Pret̓ea. oēs actus rei viuētis vitā ſubijciūt quaſi radice ⁊ prin cipiū. Un̄ li. de motu cor. potētiarū hec prima diſtātia eſt. ꝙ vitā quaſi primā vel p̄uiā cetere ꝯſequūt̉. Pret̓ea ē actꝰ ꝯtinuꝰ. licꝫ enī viuēs aliorū actuū recipiat inter olationē. tamē vite interpolationē nō recipit. vn̄ li. de no. cor. vite actꝰ neceſſario ꝯtinuꝰ eſt. ceteroꝝ v̓o mīme intercipiūtur enī natura aut egritudine ſenſus motus. ⁊ ſimilia vt ſomno. apoplexia. his demū ſolutis ī ſtatū redeūtes. ſꝫ qꝛ vita eſt forma nobilis ⁊ inter formas no biliſſima. nō pōt eſſe actꝰ cuiuſlibꝫ ſubſtātie nobilis. vn̄ vita eſt actꝰ primꝰ ⁊ ꝯtinuꝰ ſubſtātie nobilis. ⁊ qꝛ nobi litas ſubſtātie ꝯſiſtit principalit̓ ī duobꝰ. ſcꝫ ī mouēdo ⁊ cognoſcēdo. ꝓpter qd̓ oēs diffiniētes aīam que ē ſub ſtantia nobilis diffiniebat eam penes motū ⁊ cognitōꝫ vt dicit ph̓s in primo de aīa. vita gͦ ē actꝰ primus ⁊ ꝯti nuus ſubſtantie nobilis mouentis vel cognoſcentis vel vtrūqꝫ facientis. Dicēdū ergo ꝙ vita ē actus huiuſmōi vt patꝫ ex auctoritatibꝰ ꝓ parte iſta inductis. ¶ Ad pr mū inductū cōtra hͦ dicendū. ꝙ eſt primꝰ actꝰ forme ſub ſtantialis ſiue forme ſubſtātie. ⁊ eſt actꝰ ꝯſequēs ad pri mū. licꝫ aūt ꝯſequētiū actuū aliꝗd ſit accidēs. nō tamē actus primꝰ ꝗ eſt ꝑfectio ⁊ actus ſubſtātie eius. actus ē vita. ¶ Ad illud qd̓ dicit̉ in li. de mo. cor. ꝙ vita eſt qu motu cordis efficit̉. dicendū ꝙ vita multiplicit̓ dicitur
qn̄qꝫ dicit̉ actus primus ſimplicit̓ ſiue ꝑfectio viuētis. vt qua in ꝯiūctiōe aīe ⁊ corꝑis talis ipſum corpus viui ficat̉. alio modo dicit̉ potētia inqͣtū vigēs v̓tute habun dantiore in corde motu ipſiꝰ alijs oꝑatiuis virtutē mi niſtrat oꝑandi. Tercio mō dicit̉ actꝰ vel oꝑatio vite. ſicut enī noīe intellectꝰ qn̄qꝫ intelligit̉ ipſa potētia intel lectus. qn̄qꝫ actus eiuſdem. actꝰ dico accidētalis. vt qui puenit ex cōprehenſiōe rerū extrinſecaꝝ. Similit̓ ē de pita. vnde vita qn̄qꝫ noīat actū vite accidentalē ſiue ſe cūdū. ⁊ vita ſic dicta eſt accidens. ⁊ hec eſt de qua dr̄ in li. de mo. cor. ⁊ ſubdit̉ ibi ergo eſt mouēs ſcꝫ aīa. ⁊ ex hͦ motu efficit̉ vita que ē effectꝰ huiꝰ motus. Si obijcit̉ ex ſerie littere ibideꝫ qua videri poſſet ꝙ autor ītelligit d̓ vita que ē primꝰ actꝰ. dicit enī ſic: primꝰ ⁊ ꝯtinuꝰ actu aīe vita eſt. hic cordis motu efficit̉. ibi gͦ eſt mouēs. pō dici ꝙ vita ꝑficit viuētes. ⁊ ſic dr̄ actus primꝰ.i. ꝑfecti prima ⁊ alijs oꝑatiuis mīſtrat v̓tutē oꝑandi. mediant bus ſpiritibꝰ vitalibꝰ ⁊ oꝑatōibꝰ ſiue motibꝰ. q̄ exercet mediāte organo ſcꝫ corde. ⁊ ẜm hͦ dr̄ potētia ſiue v̓tus ⁊ pōt dici prima. p̄ter hos modos dr̄ motꝰ vel actus qͦ mīſtrat̉ virtꝰ oꝑandi alijs oꝑatiuis. ⁊ ẜm hūc modū dr actꝰ primꝰ ſcꝫ rōne prioritatis ⁊ p̄ceſſiōis actuū aliarū oꝑatiuaꝝ. Vel aliter poſſet intelligi v̓bū illud ſcꝫ vita motu cordis efficit̉. eo mō quo aliꝗd dr̄ effici.i. ext fier ſi in ſuo effectu.i. ī oꝑibꝰ oꝑatiuarū q̄ ab ipſa vita hn̄t principiū. i potētiā oꝑandi. ⁊ ẜm hunc intellectū ſumit̉ vita in ſua prima ſignificatōne. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ vita ꝓut dr̄ actus primo mō ſumptꝰ. nullā dicit diſſimi litudinē ſiue difformitatē. ſicut nec eſſe. ꝓut aūt vita dr̄ actus vel motꝰ ꝗ eſt accidens ſcꝫ ẜm ꝙ tercio mō dr̄. ſic enī dicit difformitatē. qꝛ ſic nō eſt ſꝑ ꝯiūcta ſuo termīo vel fini. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ ẜm ꝙ dicūt ꝗdā. ꝙ vita qn̄qꝫ dr̄ ꝯtinuatō eſſe viuētis. qn̄qꝫ ipſa vis ꝯtinuatiua. qn̄qꝫ ipſa oꝑatō ſiue actꝰ ſequēs. q̄ inqͣ oꝑatō eſt effectꝰ vis illiꝰ ⁊ ſignū ꝯtinuatōnis illiꝰ. ¶ Ad aliud gͦ qd̓ ob ijcit̉. ꝙ actus eſt ſignū vite ⁊cͣ. patet rn̄ſio. qꝛ actus ſiue oꝑatio ſequēs ipſam ꝯtinuatōeꝫ. ſignum eſt ꝯtinuatiōis ipſiꝰ. ⁊ ſic vita ē ſignū vite. ẜm ꝙ vita ſumit̉ ī diuerſis acceptionibo. Nec eſt hͦ magis incōueniēs ꝙͣ ſi diceret̉ ꝯtinuatiōis eſſe viuētis. ſignū eſt actꝰ vel oꝑatō ſequēs ip̄aꝫ. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉ pt̄ dici. ꝙ vita ẜm diuerſas acceptiōes eſt actꝰ ⁊ potētia. vt patet ex dictis. nec eſt h incōueniēs. ſimile enī reꝑit̉ de intellectu ⁊ alijs potētijs aīe. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉ dicendū. ꝙ vt ſupͣ tactū ē non oīs actus eſt actꝰ alicuiꝰ potētie. ſicut actꝰ primꝰ a quo eſt eſſe. actꝰ enī aīandi nō ē ab aliqua potentia aīe. īmo potiꝰ ab ipſa eſſentia aīe. Similit dici pt̄ de vita. ꝙ nō eſt actꝰ alicuiꝰ potētie. īmo potiꝰ vt dictū ē ineſt viuenti in ꝯiūctiōe aīe cū corꝑe. nō mediāte aliqua potētia ſꝫ ab ipſa eſſentia aīe que vnitur īmediate cū corꝑe ſeipſa nō mediāte potētia vel diſpoſitiōe aliqua. ¶ Ad vltimū di cendū. ꝙ alio mō eſt aīa actꝰ primꝰ ⁊ alio mō vita. cum enī actꝰ quidā ſit vt a ſcīa ꝗdā vt ꝯſiderare vt habetur a pho. aīa eſt actꝰ primꝰ ſimplicit̓ ⁊ reſpectu actuū q̄ ſunt vt ſcia. ⁊ ꝗ ſunt vt ꝯſiderare ⁊ primꝰ reſpectu actuū qui ſunt vt ꝯſiderare. eſſe enim vite ſiue vita ipſa. inqͣtū hu iuſmōi eſt actꝰ vt ꝯſiderare. nō vt ſcīa. ꝯſideratis ergo oībus actibꝰ quoꝝ principiū eſt aīa. actibꝰ dico exn̄tibꝰ vt cōſiderare. primꝰ oīm eſt vita. primꝰ dico natura. v a quo nō ꝯuertitur ꝯſequētia. ⁊ primꝰ vt a quo alia hn̄t motus ⁊ oꝑatiōes. Un̄ in li. de motu cordis de termīat̉ ꝙ vnū eſt organū primū ſcꝫ cor. ⁊ vnus eſt actꝰ primus ⁊ ab his ē motꝰ ⁊ oꝑatio alioꝝ. dicit enī vita in aīaſi ē prima. dicimꝰ aūt ſic primā. vt qua nō exiſſēte. reli nec actꝰ inuenit nec intellectꝰ attribuit ipſum vel ſine reliquis exiſtere vel ſaltem intelligere poſſit. Sic igit̉ vita ſenſu motu ceteriſqꝫ ſimilibꝰ prior. neqꝫ enī coequi ſunt ſenſus ⁊ ſil̓es potētie cū vita. vniꝰ autē vna ē aid ⁊ ipſiꝰ aliqd̓ inſtrumētū primū. ipſiꝰ igit̉ effectꝰ ad reliqͣꝝ oꝑatōes ē mediꝰ. ip̄mqꝫ reliꝗs motꝰ ⁊ oꝑatōis prīcipiū Uel pt̄ alit̓ dici. ꝙ aīa ē actꝰ primꝰ ſimplicit̓. vita ē actꝰ

Queſtio .xcj.
primus ſequēs vnionem aīme cū corꝑe. Sed ad hͦ notā iꝰ forme in genere formarū que ſunt dū. ꝙ duplex eſ ſubſtātie. quedā aūt ē forma q̄ eſt ſubſtātia tm̄. quedaꝫ q̄ eſt ſubſtātia et motor. qualis forma ē aīa. ex ꝯiūctōe at aīme cū corꝑe tali inqͣtū eſt ſubſtātia. eſt eē aīatū. ex cō iūctōne aūt aīme cū corꝑe tali inqͣtū eſt motor ē eē vnū. ex eo em̄ exquo aliꝗd habet motū ex ſe ex hoc eſt vnum ſiue vniēs. ex ſe dico ꝓpter grauia et leuia q̄ hn̄t motuꝫ nō ex ſe. ſꝫ a generante vel remouēte ꝓhibens. eſt gͦ vita actus primus ſequēs vnionē aīe cū corꝑe. inqͣtū aīa eſt motor et actus primꝰ relictus ex ꝯiūctione aīme cū cor inꝙͣtum aīma eſt hmōi. ¶ Articulus quintus Onſequēter querit̉ an̄ vita ſit habitꝰ. qd̓ ſic videt̉. vt habet̉ a ph̓o habitus ē qualitas dif ficile mobilis talis eſt vita. gͦ ⁊cͣ. Ꝙ aūt vita ſit qualitas videt̉. qꝛ a vita dicimur viuētes. ſic̄ a ſcien tia ſciētes. ⁊ qualitas ē ẜm quaꝫ quales eſſe dicimur. aūt difficile mobilis pꝫ. cū nō ſit ſeꝑabilis a viuēte di modo aīa ſit vnita corꝑi. ¶ Itē habitꝰ eſt quo habilitat̉ virtus vel potētia ad exitū in opus ſiue actū ſibi ꝯueni entem. ſꝫ vitā eſt qua habilitant̉ potētie vel virtutes aīe ſiue aīalis ad exeūdū in oꝑa vel actus cōueniētes. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē mors eſt priuatio ſiue de genere priuatōnū. ſꝫ ha bitꝰ tollit̉ priuatōe. vitā aūt tollit̉ morte. gͦ ⁊cͣ. ¶ Cōtra habitꝰ ꝯſiſtit in diſtantia ab actu. vita nequaꝙͣ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē habitꝰ actiuū habile reddit ad agēdū. actiuū enī ex habitu habilitat̉ ad opꝰ vel actū. vita at̄ ē ip̄e actus gͦ ⁊cͣ. ¶ Item vt habet̉ ex ſupͣdictis. vita ē vis vel potētia nō eſt habitꝰ. ¶ Reſpōſio dicēdū ad hoc ꝙ vt ſu ctū ē vitā dicit̉ multiplicit̓. dicit̉ em̄ actꝰ. ⁊ actꝰ prim et hͦ dupliciter. qꝛ vel vt actꝰ dicit eē viuētis ſubſtātiale vel vt accidētale. dr̄ em̄ potētia vel v̓tus noīe extēſo. que rōe alicuiꝰ ꝓprietatis habitꝰ pt̄ dici vis vel v̓tꝰ habitua lis. ſcꝫ ꝓpt̓ facilitatē exeūdi ī actꝰ ſibi ꝓprios. ſic̄ em̄ li berū arbitriū dr̄ potētia habitualis ꝓpt̓ facilitatē exun di ī actꝰ ſuos. ſic pt̄ dici v̓tus vitalis vtus habitual̓ ꝓp facilitatē ſiue habilitatē exeūdi ī actus ſuos ⁊ ꝯtinuādi ſe ī eiſdē. nō ē aūt habitꝰ ꝓprie ſumēdo habitū. licꝫ qͦdā mō habeat ꝓprietatē habitꝰ ſiue potiꝰ potētie habitual̓. ¶ Ad illud qd̓ primo obijcit̉ ꝯtra hoc. ſcꝫ ꝙ vita ē quali tas difficile mobilis. Dicēdū ꝙ hoc nō eſt verū. Cum at̄ obijcit̉ ꝙ ẜm vitā dicimur qͣles qꝛ viuētes: dicēdū ꝙ eſt p̄dicatio in qͣle ſubſtātiale eo mō qͦ dr̄ntia p̄dicat̉ in qͣle ⁊ ī qͣle actuale eo mō qͦ accidēs p̄dicat̉ in qͣle. nō em̄ dici mur qͣles ẜm vitā. ẜm ꝙ qͣle dīc accidēs ⁊ qͣlitatē: ſꝫ ẜm ꝙ qͣle dīc ſubſtātiā vel ſubſtātiale. viuens em̄ licet dicat modū qͣlitatis. res tn̄ q̄ ſubeſt mō. dīc ſb̓am vl̓ ſb̓ſtātiale ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗt̉ dicēdū. ꝙ licet vita qͦdāmō expedi at ſiue habiliter potētiaſ aīe ſiue aīalis ad exeūdū ī oꝑa ſua. n ppt̓ hͦ dꝫ dici habitꝰ. qꝛ ſi hoc: vna potētia vl̓ ha bitꝰ vni tētie eēt habitꝰ alteriꝰ potētie. potētia eī ſiue hītꝰ am affectiuā reddit habileꝫ qͦdāmō ad exitū ī actū ſuū. cognitō em̄ habilitat ⁊ excitat affectiuā ad am n̄ aliꝗd ē additū ip̄i potētie vt inherēs ei dem. lā et abilitās ⁊ efficiēs facilē in actum ꝓpr bitꝰ. nō ſic ē de vita. q̄ qꝛ ē qͣi radix v̓tutis ꝝ potētiaꝝ ⁊ etiā eē earūdē. ⁊ quia mediāte ſpū vite potiꝰ irradiatōne v̓tutis vitalis ad organa potētiaꝝ iuuāt̉ ip̄a oꝑatiua. Unde ī li. de motu cor. motꝰ qͦꝫ et ſenſus vite obnoxij ſūt. ex ea em̄ ſūt. ſpm̄ em̄ aīalē primū ſpū vite ī actū ꝓduci neceſſe ē et dr̄ vita potētias expedire et habiles ad actꝰ ſuos efficere. ¶ Ad vltimū d ors ꝓprie loquēdo nō ē priuatio ſꝫ po tiꝰ corru tō vel deſtructio. priuatō em̄ aptitudīeꝫ relin ꝗt ad habitū priuatōe ſublatū. ⁊ hac rōe vite ſubtracte q̄ nō tollit̉ īo habitu ſi Preterea. hītꝰ hꝫ eē deter mīatū ev̓tute aliquā. vita em̄ nō deter mīat ſ tētiā aliquā. neqꝫ ip̄a morte ſublata relinꝗt̉ al titudo naturalis ad eandē. cū oīs aptitu
do naturalis ad vitā ſit ex aliqͣ influētia aīe. vel p̄parans corpꝰ ad ſuſceptōꝫ vite vel ꝑficiētis illud. licꝫ forte ẜm aliquos aptitudo et appetitꝰ aliꝗs relinquat̉ ad eādem ſiue ad vnionē cū aīa ex ordine diuīe iuſticie. Un̄ ī li. de mo. cor. vitā cōſtare neceſſe ē. aut vniuerſū aīalis deꝑi re. idem aūt eſt mo ¶ Queſtio. xcj. de vita a quo ſit immediate. Eterminato de vi ta ꝗd ſit. ſequitur determinare a quo im mediate ē. Primo ergo queritur a quo effectiue. Secundo a quo originaliter. ¶ Membrū primum Rimo ergo q̄rit̉ de cā efficiēte et īmediata ip̄iꝰ vite. Et hoc dupliciter. primo de cau ſa efficiente vite rōnalium. Secūdo irrati onaliū. vt aīaliū et plantarū. Articulus primus Uerit̉ prīo ſi vita rōnaliū ſit a creatura vel a creatōe vt a cā īmediata. Ꝙ a creatoe vr̄ ſic. Gen̄. ij. Formauit deꝰ hoīem de limo t̓re ⁊ ī ſpirauit ī faciē eiꝰ ſpiraculū vite. ab eodē aūt ⁊ mō īdif ferēti ē ſpiraculū vite ⁊ ip̄a vita. nō em̄ alia oꝑatōne ve nit in eē vita ⁊ alia ſpiraculū vite. nec ab alio ꝓducebat̉ in eē vita primi hoīs ⁊ alioꝝ. gͦ vita īmediate ē a deo. vi ta dico homīs de qua prīcipalit̓ hic intēdit̉. ¶ Itē actus vite ſiue ꝗ eſt vita īfatigabilis eſt. Un̄ li. de mo. cor. vite actus neceſſario ꝯtinuꝰ ē cerebrū v̓o mīme. Sꝫ vt habe tur in li. de ſom. et vigi. Om̄e illud cuiꝰ opꝰ ē ẜm nat̉aꝫ ꝯtingit fatigari ⁊ languere ſi indeſinēter aget. Dicit̉ eī ibi. quorūcūqꝫ ē aliqd̓ opꝰ ẜm naturā. qn̄ excedūt aliqd̓ tp̄us vel aliqd̓ hoꝝ q̄ p̄n̄t tꝑe facere. neceſſe ē ca langue vt oculos vidētes et quieſce faciētes hoc. ſil̓r at̄ manu et om̄e aliud cuiꝰ ē aliqd̓ opus. quare ſi aliquoꝝ eſt opus aliꝗd ſentire cōtinue. languebit et nō hoc faciet. gͦ vita nō eſt actus alicuiꝰ agētis ẜm naturā. ergo ē actꝰ ꝓgre diens ab agēte ſupra naturā. ¶ Itē motꝰ quo viuit aīma in ſe. vt dicit plato. et macrobiꝰ exponit. eēntia ē aīe. ſed cōſtat ꝙ eēntia aīe ē a creatore gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē dyo. de diui. no. c. de vita. Om̄is vita et vitalis motꝰ ex vita ip̄a que eſt ſupra om̄em vitam. ¶ Item li. de mo. cor. Uita ē pͥmꝰ motus ex quieto ſempiterno fluēs. ſꝫ quietū ſempiternū eſt ſolū primū. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē in li. de intelligētijs dr̄. vita ē ꝓceſſio ex ente primo quieto et ſempiterno primꝰ motꝰ. ¶ Cōtra in li. de mo. cor. Primꝰ et cōtinuꝰ vite actꝰ vi ta eſt. Hec motu cordis efficit̉. qd̓ aūt motu cordis effici tur nō eſt īmediate a deo. ¶ Itē ī eodē idem primū ē aīe organū cuiꝰ actꝰ primus vita qua mediāte ceteras cor poris v̓tutes ꝓducit. et ita idem qd̓ prius. ¶ Itē plato ⁊ eius ſequaces ponūt aīam eē principiū motꝰ ex ſeip̄a. et illū motū dicūt vitā. ſic̄ hic dicit vitā eē motū internuꝫ et ex hͦ ponūt ⁊ on̄dūt aīaꝫ eē īmortalē. ex qͦ ſeꝗt̉ ꝙ nō eſt ȧ deo īmediate ſꝫ ab aīa. ¶ Itē Boetiꝰ de vnitate ⁊ vno. tis ē ex forma. ſꝫ viuere ē viuētiū eē. ergo om̄e eē in ca eſt ex forma. ¶ Itē idem. nullū eē ē ex forma vbi nō ē ma teria vnita niſi ex cōiunctōe forme cū materia. Un̄ ph̓i diffiniūt eē. eſſe effectiuū forme ī materia. cum at̄ forma materie vnit̉ ex ꝯiūctōne vtriuſqꝫ. neceſſario aliqd̓ vnuꝫ cōſtituit̉ qd̓ aūt ē tale nō ē īmediatę a deo ſꝫ mediāte for ma ⁊ vnitate forme cū materia. ¶ Ad hͦ dicēdū. ꝙ ē ali ꝗd qd̓ viuit ex ſe. ī ſe. et ꝑ ſe. vt vitā prima q̄ deꝰ ē. Et ē ali ꝗd qd̓ viuit in ſe et ꝑ ſe. ſꝫ nō ex ſe. vt angelꝰ et aīma ſiue ſpūs rōnalis. Et ē aliquid qd̓ viuit in ſe ſꝫ nō ex ſe neqꝫ ꝑ ſe. vt aīa ſenſibilis et vegetabilis. Illoꝝ aūt q̄ viuunt ꝑ ſe et in ſe quedā pn̄t ꝯn̄icare vitam alijs. vt aīme ratio nales corporibꝰ anicis. potentia vitam habentibus. quedam auteꝫ nō pn̄t vt ſpūs angelici. Ex his patet. ꝙ

quedā ſunt que ꝑ ſe viuūt ſicut ſpūs angelici ⁊ ſpūs ra tionales. quedā que nō ꝑ ſe ſꝫ ſolū ꝑticipando vitā illis mediātibus que ꝑ ſe viuūt vt corꝑa hūana. Dicendū qͦ ꝙ vita illoꝝ que ꝑ ſe viuūt eſt ī te a deo. ſicut eor ſubſtātia ſiue eſſentia. vita aūt illoꝝ ꝗ viuūt ꝑticipādo vitā mediātibꝰ illis q̄ viuūt ꝑ ſe. nō eſt īmediate a d ſꝫ illis mediātibꝰ q̄ viuūt ꝑ Ad illud gͦ quod prin obijcitur. ꝙ vita eſt a deo. ꝑ illud Gen̄. ij. inſpirauit ⁊cͣ qd̓ videt̉ debere intelligi nō de vitā eoꝝ que viuūt ꝑ ſe ſꝫ de vitā eoꝝ que vitā ꝑticipāt. ⁊ ita videt̉ recte ꝯtra h qd̓ ē dictū. ē ꝙ enī aliud ſignificat̉ ꝑ ſpiraculum vite ꝙͣ vitā que mediātibꝰ ſpiritibꝰ vitalibꝰ ⁊ motu cordis ꝑti cipat̉ a corꝑe ⁊ a ꝑtibꝰ ſiue organis corꝑis. Dicendū ꝙ ꝑ ſpiraculū vite ſignat̉ aīa rōnalis vel vita aīe rōnalis Unde glo. ibi inſpirauit in faciē ⁊cͣ. vita rōnali aīauit. .i. aīa. Un̄ aug. ſuꝑ Gen̄. vij. ad litterā ait. Aīam ipſuꝫ dei flatū dicere dubitemꝰ. dum intelligit̉ nō eē de nat̉a ubſtantia. ſꝫ hoc īm eſt ſufflare qd̓ eſt flatū facere ſcere hoc acere. ⁊ dr̄ aīa inqͣtū vita ꝑti ꝑe ea me piraculū vite methapho rice̓ ad ſimilitudinē īſpir iteriꝰ ⁊ reſpirādi exteriꝰ Uita enī que ab aīa eſ tus reciprocus. ⁊ ī ſe reflexus. vitalis enim s aīe eſt q̄dā de ſe ſpiritalis ⁊ in ſe reciproca re ex hac reciprocatōe mo isaīe in ſe ſequit̉ motus q s ꝗ in ſe reciprocat̉. mouet enī cor ꝯti ẜm ſiſcolē ⁊ diaſcolē ſiue ẜm dila tationē ⁊ ꝯſtr tōn nitās vt ꝑ̄ dilatationē corꝑali utis aīe vitalis. ⁊ ꝑ ꝯſtrictionē corꝑalē re exten ſpiritalē. ⁊ ſequit̉ ex motu cordis naturalit̓ iratōis ⁊ reſpiratiōis. Quia gͦ aīa ẜm ꝙ eſt ſe ſpiratio in ſe reflexa. mouēs ꝓpor pus cui vnit̉. ſicut motor ⁊ forma. ⁊ primo nō incōuenient̉ dicit̉ ſpiraculi liud dicendū. ꝙ oꝑatiuū ſiue actiuū fatiga in o ius oꝑatio exit in eſſe ꝑ organū fatigabili cuius illud eſt ꝑfectiuū. vita aūt ẜm ꝙ eſt actus prim ſimplicit̓. nō determinat ſibi organū aliqd̓ ſꝫ totū corp organizatū hn̄s vitā potētia. vn̄ vitā diffinit̉ principii actus aīe in corꝑis adaptati motu. ẜm aūt ꝙ vita ē v̓tꝰ q̄dā eo mō quo dictū eſt. vendicat ſibi cor tāꝙͣ domīciliū ⁊ organū. ẜm ꝙ dr̄ li. de motu cordis. Cor eſt organuꝫ ⁊ domiciliū vite. ⁊ illiꝰ motu vita q̄ eſt actus ſecūdus. que rōnabilit̓ accidēs dici pt̄. diſtribuit̉ alijs ꝑtibꝰ corꝑis. Un̄ eodē virtus cordis in motu eſt. ⁊ motū vitā diſtri buit. Et qꝛ vt habet̉ eodē. ſolus motꝰ cordis eſt infatiga bilis. ꝓpter hͦ eſt ꝯtinuꝰ. vn̄ iſta ꝯſequēt̉ ſe hn̄t infatiga bilitas ⁊ cōtinuitas. Quare at̄ motus cordis eſt infati gabilis cauſa vna eſt. maior approximatō ⁊ influentia a motore ſcꝫ aīa. ſemꝑ enī eſt motori ꝓximū qd̓ ab eo eſt primū. oīs v̓o virtus quo magis accedit principio ꝑfe ctior eſt. multitudine ⁊ diuiſiōe minor. potētia ⁊ virtute p̄ſtantior. ⁊ v̓tuti accomodātior. Alia cauſa eſt ꝑfectio organi. primo enī organo ẜm exigentiā officij ſui ⁊ ſituꝫ ⁊ ꝑfectionē ꝯtulit artifex optimus ⁊ potētiſſimꝰ ſcꝫ deꝰ. Un li. de mo. cor. anima eſt ex ſe īmobilis ⁊ imꝑtibilis vſqꝫquaqͣꝫ ſit. cū certā ī corꝑe ſedē obtineat. inſtrumēto cuiꝰ actu ⁊ mīſterio vitā v̓tuteſqꝫ corꝑi mīſtraret indige bat. creator gͦ vt ꝑfectū optimꝰ efficeret īſtrumētū. aīaꝫ actu ⁊ materialit̓ prime materie imp̄ſſit. ⁊ velut a cētro in circūferentiā potētias vſqꝫquaqͣꝫ deferret. primā na turā vocat ipſe primū inſtrumentū cui deus aīa v̓tuali p̄eminētia imp̄ſſit. Uel pōt alit̓ dici. ꝙ eſt ſpūs vitalis ⁊ aīalis. Similit̓ eſt virtus ſiue vis cuiꝰ oꝑatio eſt me diante ſpū vitali quedā cuiꝰ oꝑatio eſt mediāte ſpiritu aīali. opus ſpūs vitalis a cauſa intrinſeca ꝑficit̉. ꝓpter qd̓ eius cauſa ſibi ſufficit. nec recipit fatigationē. opus ſpūs aīalis eſt ab extrinſeco adueniēte ⁊ excitante. Un̄ qn̄ illud extrīſecū excedit. vis ſiue v̓tꝰ oꝑans fatigat̉. vn̄ li. de mo. cor. duplex eſt ſpūs. aīalis ⁊ vitalis. animalis interpolat̉ oꝑatōe. vitalis nequaꝙͣ. ſpūs enī vitalis oꝑe vniformis. aīalis v̓o multiphariā ꝑtibilis. vitalis irradiando viuificat. aīalis v̓o reſolutiōe ſenſum ⁊ motum exterius inducit. ⁊ primi quidem ſpūs opus ſcꝫ vitalis intrinſeca cauſa ꝑficit ⁊ mouet. ideo ſibi ſufficiēs eſt. ſemꝑ in actu. aīalis v̓o in effectu extrinſecus aliꝗd ad ueniens tanꝙͣ minus ꝑfectū excitat. cōplet autē innatī ideo quando metam excedit fatigatur potentia ⁊ dolet aīal. Ex his patet qualiter ad ꝓpoſitū rn̄dēdū eſt. quia qd̓ dr̄ in li. de ſōno ⁊ vigilia. ītelligit̉ de illis quoꝝ oꝑa tiones fiūt mediātibꝰ ſpiritibus aīalibꝰ. ⁊ que ſine aliq intrinſeco cooꝑante in actū nō egrediūt̉. ¶ Ad illud qd̓ ſequitur ꝙ motus quo viuit aīa in ſe eſt eſſentia anime Dicenduꝫ ꝙ hec p̄dicatio motus quo viuit aīa. in ſe eſt eſſentia aīe. nō eſt formalis ſiue eſſentialis. ſꝫ cauſalis Un̄ ſenſus eſt. motus quo viuit aīa. fundatur in princi pijs ſubſtātialibus ſiue eſſentialibꝰ ſiue cauſat̉ ab illis cum enī eſſe rei cauſetur ex eiſdem principijs ex ꝗbꝰ res ipſa. cū viuere ſit viuētibꝰ eſſe. in eiſdem principijs fur datur ſiue ab eiſdē cauſatur a ꝗbꝰ ⁊ ipſa. ¶ Ad illud qd̓ ſequitur. ſcꝫ verbū Dyo. dicendū ꝙ intelligitur de vita eoꝝ que per ſe piuūt. cuius eſt vita angelica. de quo hic principalit̓ loquitur. ſicut patet ex ſerie textꝰ ⁊ cōmēto. ¶ Ad aliud qd̓ poſtea ſeꝗtur. ꝙ vita eſt motꝰ ex ꝗeto ⁊cͣ dicendū. ꝙ aīa dr̄ quieta ⁊ ſempiterna inqͣtū aīa ē prin cipiū motus ex ſeipſa. qui ꝗdē motus internus eſt. ⁊ dꝫ vita. Et ad huiꝰ determinationē nota. ꝙ Plato ⁊ eius ſequaces poſuerūt. ꝙ aīa ē principiū motus. ⁊ ex ſeipſa mouet̉ ſemꝑ ⁊ ꝯtinue mouetur. ⁊ motus ab ea nō poteſt ſeꝑari. ideo iſtū motum poſuerūt in aīa ſempiternū. ⁊ aīam īmortalem ꝓpter ipſum. ſed huic poſitōni videtur Ariſto. ꝯtradicere. oſtendēs principiū motus in oībus eſſe īmobile. cui etiā videtur btūs aug. viij. ſuꝑ Gen̄. ad litte. ꝯſentire. idem on̄dēs ſcꝫ principiū eſſe motꝰ īmo bile. Macrobius aūt in fine libri ſui hāc ꝯtrarietatem diſſoluit. vtriuſqꝫ enī rōnes recitat. ⁊ oſtēdit ꝙ Ariſto platōni nō ꝯtradicit. dicēs ꝙ illud cui innitit̉ Ariſto qd̓ in oībus rōnibꝰ ſuis ꝓbare intēdit. videlicet ꝙ on̄ qd̓ mouetur neceſſe eſt ab alio moueri. veꝝ eſt in eis in quibus motus nō eſt de eſſentia rei. in ꝗbus aūt ipſe eſt rei eſſentialis vel rei eſſentia ex ſe mouetur. duo ibi ſcꝫ motū ⁊ mouēs ꝯtingit ponere. Exemplū aū huiꝰ ī igne ⁊ ferro calido ponit. ignis enim ſeipſo cal nec duo ibi ponere ꝯtingit. v iat. ⁊ calefaciat. ſꝫ idem eſt qd̓ ſ qꝛ ex ſe nō calet. duo por motus eſt eiꝰ eſſentia vel ideo in ar uens ⁊ motū ponere duo nō tatem inter eos diſſoluit. ponēs tamē cū latōnē motu ꝯtini ⁊ ſempiterno intrinſecꝰ moueri. ꝑ hͦ in ſe hr̄e principiū vite īmortalis. motus gͦ iſte in a ma cauſa eſt īmuta bilitatis. nec facit diſtare qd̓ eſt. vnde moueri in ipſa nō cedit in genus paſſionis. nec cū alijs motibus eſt eiuſdē generis. ⁊ ꝓpter hoc dicitur quieta anima in huiuſmōi motū. ¶ Ad aliud quod ſequit̉ dicēdum. ꝙ cōmentator loquitur de vitā illoꝝ qui ꝑ ſe viuunt. exponit enī illud verbum res viue ſunt oēs mote ꝑ eſſentiam ſuam ꝓpter vitam primā. res autem viue que ẜm eſſentiam ſua mo uentur. ſunt ille que ꝑ ſe viuūt. hoꝝ vita ē cauſa prim quod intendit determinare comentator vt patet ꝑ hͦ qd dicit ex ente primo quieto ⁊ ſempiter no. vnde ſubiugi ibidem. ens primū eſt quietū ⁊ eſt cauſa cauſarū. ¶ Ad primū quod obijcitur ꝓ alia parte dicēdū. ꝙ illud vbū de motu cordis. vita motu cordis efficitur. nō intelligi de vita a qua eſt eſſe viuētis. ⁊ que eſt actus primꝰ ſim pliciter. ſed de illa que eſt accidentalis. Quomo autem illud verbum ſit intelligendū. ſcꝫ vtrum de actu primi vel ſecundo. ſupra tactum eſt vbi querebatur ſi vita eli actus anime. ¶ Ex hoc etiā patet reſponſio ad illud qd̓ ſequitur ibi de vita que eſt actꝰ ſecūdus. licꝫ ſit pri mus reſpectu actuū quorum motus cordis eſt cauſa. Et etſa illud verbū idem primū eſt anime organū. cuius actꝰ ⁊c videlicet ad expoſitionē verbi precedentis. quia de illo

Queſtio .XCI.
determīatur. qūo vita que fit motu cordis eſt actꝰ pͥmus qꝛ reſpectu ceteraꝝ corꝑis virtutū. ¶ Ad illud qd̓ poſt ea obijcit̉. ꝙ eē in cauſatis eſt ex forma ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ hͨ nō impedit qn eē ſit ex cauſa prima. ex forma em̄ eſt for maliter. ex cauſa prima effectiue. forma eī dat eē forma liter ſic̄ principiū intra ꝑfectiuū. efficiēs v̓o dat eē ſicut principiū extra effectiuū. ¶ Ad illd̓ qd̓ ſequit̉. ſcꝫ ꝙ eſſe eſt ex ꝯiūctōe forme cū materia ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ hͦ ē forma liter ſiue eēntialit̓ loquēdo. eo mō qͦ dicit̉ aliquid eſſe ex ſuis prīcipijs eēntialibꝰ ſiue ex illoꝝ vnione. a ꝓprieta te em̄ loquēdo forma dat eē materie. ⁊ compoſitio mate rie cum forma dat eē cōpoſito. ſed ſic eſſe vel a forma vl̓ ex cōiunctōe forme cum materia. nō excludit eē a cauſa prima ſicut ab efficiēte īmediate. et hoc maxime cuꝫ res exit a primo vt a tota cauſa. Articulus ſecundus Equit̉ inquirere. vtrū vita in plantis ⁊ bru tis ſit īmediate a deo cauſata. Ꝙ ſic videtur Gen̄. j. Creauit deus oēm aīam viuētem atꝫ mutabilem. ¶ Si diceret̉ ꝙ ī prīcipio ꝯditōis rerū. aīe brutoꝝ ⁊ vniuerſalit̓ oīm viuētiū exierūt a deo īmedia te ſiue ꝑ creatōem. nō aūt ſic mō. Contra in psͣ dicitur emitte ſpm̄ tuū et creabūt̉. hoc intelligit̉ de vitis aīaliū et plantarū. Un̄ ꝯmē. ſupͣ li. de diui. no. c. de vita dicit. Uite irrōnabiliū et germinū nō ſunt diuine ſꝫ material̓ ignis ⁊ ſpūs. de his gͦ ſol̓ nouiſſimis vitis ait illud da uidicū. Auferes ſpm̄ eoꝝ et deficiēt et in puluerē ſuū cō uertent̉: emitte ſpm̄ tuū ⁊ creabunt̉ et renouabis facieꝫ terre. Inſenſitiua em̄ tm̄ aīma ⁊ natiua vita hic accipit diuīa eloquia pater iſte. ¶ Item aug. de vera reli. nulla vita eſt que nō ſit ex deo. qꝛ deus ſumma vita eſt. et ip̄e fons vite. Si diceret̉ ꝙ veruꝫ eſt mediate vel īmediate. hoc nō videtur. qꝛ verbū Auguſti. eſt ad ꝯmendandam vitā ſꝫ in nullo ꝯmēdaret̉ vita ſi ſic ītelligeret̉. qꝛ et̄ crea te viliſſime ſūt a deo mediate. ¶ Itē aug. de vera reli. at tendēdū eſt q̄ ſit natura vitalis q̄ cuncta ſentit. q̄ ꝓfecto qm̄ vitā dat q ꝑi. p̄ſtantior eo ſit neceſſe ē. nō em̄ qualiſ cūqꝫ moles. quaꝙͣ iſta viſibili vita p̄fulgeat. ſi vita caret magna eſtimāda libet nāqꝫ viua ſubſtātia cuilibꝫ n̄ viue ſubſtāt īre e p̄ponit̉. Si gͦ multoꝝ viuētiū ilitas cauſati atteſtet̉ nō creatio ē ī ediate a deo. bilitati cauſe nis vita cuiuſcūqꝫ ſit ꝯditōis debꝫ eē im mediate a deo. ¶ Itē nō ſolū aīma rōnalis ſꝫ etiaꝫ aīalis et plāte et motor corꝑis cuiꝰ ē ectio. qd̓ aūt tale ē. ē ſu ſtatia ſimplex. qd̓ aūt eſt ſimplex. totū ſuū eē habꝫ ſiml̓ ergo qd̓ ē cā ip̄iꝰ. pt̄ in totū eē illiꝰ. hoc aūt ē ꝓpriū ſoliꝰ dei. ex qͦ ludit̉. nullā creaturā etiaꝫ ſpūalē poſſe aīam aīalis vel ante ꝓducere in eē. vn̄ nec vitā illaꝝ. ¶ It ſi cauſat̉ a creatura. aut a creatura corꝑali aūt ſpūali nō a corꝑali qꝛ ex corꝑe incorporeū fieri impoſſibile eſt. Un̄ ſu gen̄. vij. ad lit. om̄e corpus in om̄e corpꝰ mutari credibile d̓libet aūt corpus mutari poſſe in aīam cre dere abſurdū ē. creatō aūt corꝑis inqͣtū hmōi. nō ē niſi ꝑ ꝓductōem eiꝰ ī eē. ex ꝑte illius qd̓ ē cauſa vel ex toto Nec etiā pt̄ fieri a v̓tute corꝑali. nō em̄ cōtingit virtutē corꝑeā ꝯſequēti in naturā corporeā. Un̄ nō p̄t eē ex quo fiat ſubſtātia ſpūalis. ſcꝫ nec ſic̄ a quo. qꝛ tūc effectꝰ eēt nobil ſua ca. q̄libꝫ em̄ ſubſtātia ſimplex nobilior eſt om̄i ſubſtātia ⁊ v̓tute corꝑali. ¶ Itē aug. de fide ad petꝝ Si deꝰ vita nō eēt. nō viuētia corꝑa nō feciſſet. nō em̄ fa cit rem nō viuētē niſi res biuēs. ex hoc pt̄ argui ꝙ vita ſiue res viuēs nō pt̄ eē niſi a vita. qꝛ ſi deus non eēt vita nō feciſſet corꝑa nō viuētia. Multo fortiꝰ ſi nō eēt vita nō feciſſet vitā. vel corꝑa viuētia. gͦ cū corpus inqͣtū cor pus nō ſit vita ⁊cͣ. Un̄ videt̉ ꝙ vita non poſſit eē a vita. nec p̄t eē a creatura ſpūali qd̓ videt̉ ſic. ſpūalis creatu ra ē maxime ſpūaliū nobiliſſima. vt angelꝰ in ꝓductōne rerū naturaliū in eē. nō oꝑatur vt natura. ſed potius vt ars. Dicit em̄ aug. ſuꝑ gen. viij. In ip̄o mundo gemina
operatio ꝓuidentie reperitur. ꝑtim naturalis ꝑtim vo luntaria. volūtaria ꝑ angeloꝝ opera et hominū. ex quo patet. ꝙ ꝙͣtum ad ea que oꝑatur angelus in mūdo. oꝑa tio eius ē voluntaria. et operatio eius operatio artis et operatum artificatū inꝙͣtum hmōi. aīme aūt aīmalis et plante ꝓductio in eſſe. nō eſt opus artis. ergo ꝓductio huiꝰ nō eſt opus angelicum nec eē pt̄. Hac eadē ratione patet hmōi ꝓductōem in eē fieri nō poſſe a creat̉a ſpūa li que eſt aīa rōnalis. ¶ Itē ſi ab aliqua creatura ſpūali poſſent hoc in eē produci. hoc maxime videtur poſſe fie ri a cōſimilibꝰ in ſpecie. ſcꝫ ab aīma aīalis et plante. ſꝫ hoc eē nō poteſt. vt videtur. quia hoc nō poteſt fieri per modum diuiſionis. Cum em̄ aīme hmōi ſint imꝑtibi les. que hmōi ſūt. impoſſibile eſt diuidi. gͦ ⁊cͣ. ¶ Si aūt diceret̉ ho ubſtantie tali impoſſibile ẜm ſe. ſed quia virtus eſt ī ſa materie. ad ip̄ius diuiſionem ꝑtitio nem recipere poteſt. Un̄ et̄ aīa rōnalis eo ꝙ nō eſt imp̄i ſa materie diuiſionem nō recipit neqꝫ eſt ex traduce. Ad huc iſtud nō ifficit dicere. quia cum diuiditur materia aut cuꝫ ip̄a cedit aliꝗd qd̓ fit aīme. aut nihil. Si nihil. qūo ex eo qd̓ deciſū eſt: vt idē in ſpē. et quid erit in mate ria illa principiū vite. Si aliquid aut illa erit virtus ſo la aut de ſubſtātia aīme. gͦ accidit ꝙ ē imꝑtibile ẜm eēn tiā eē d̓ Si aūt ſola v̓tus decindit̉. cū v̓tꝰ ſit ac cidens x ea fiat aīa et ſubſtātia. n̄ ſolū vt forma ſꝫ ſic̄ quid videt̉ in bile. accidēs em̄ nō pt̄ eē prīcipiū eēn tiale ſi tie. ¶ Contra. Gen̄. j. ꝓducant aq̄ reptile ⁊ in eodem. ꝓducat tra aīaꝫ viuetē ī gene̓ aīme vir ſuo. Si iediate eēnt a deo ſicut illa que ex nihilo fiunt. quorum deus eſt tota cauſa. qūo verificarent̉ que hic dicuntur. ꝓducant aque reptile aīme viuentis. et ꝓ ducat terra herbam virentem. viror em̄ eſt vita virenti um vt habet̉ a beato greg. ¶ Iteꝫ ph̓us. Om̄e corrupti bile eſt generabile. ſenſitiua ī brutis et vegetatiua ī plā tis ē corruptibilis ꝑ ſe vel ꝑ accidēs. gͦ ē generabilis ꝑ ſe vel ꝑ accidēs nullū creatū generatū ꝑ ſe vel ꝑ accidens. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē nulla forma ꝯſtituta ī eē ꝑ ſuū ſubiectū cauſa tur. niſi illd̓ ſubiectū ꝯcreet̉. vegetatiua ī plātis ē forma ꝯſtituta ī eē ꝑ ſuū ſubiectū. qd̓ pꝫ ꝑ hͦ ꝙ forma diuiſibil̓ ꝑ diuiſionē ſui ſb̓iecti ꝯſtituit̉ ī eē ꝑ ip̄ꝫ. gͦ ⁊cͣ. Similit̓ ē eſt de aīa ſenſitiua vt pꝫ ī anuloſis gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ſola aīa rōnalis ſiue intellectiuā exit ī eē īmediate a deo. vt vult ph̓s dicēs. ꝙ ſolus intellectꝰ ab extrinſeco intrat. de ſen ſitiua. dicit ſenſitiue v̓o prima ſit mutatio a generante qꝛ v̓o ab eodē eſt aīa ⁊ vita ī brutis ⁊ plātis. medio quo on̄ditur aīa eē īmediate a deo. on̄dit̉ ꝯſimiliter ⁊ vita. ¶ Circa materiā iſtā. diuerſi diuerſa ſentiūt. ꝗdā eī po nūt ꝓgreſſū aīaꝝ hmōi in eē fieri per partitionē et mul tiplicationem aīmaꝝ. modum aūt ꝑtitionis et multipli cationis aſſignare volentes. ponunt exemplum tale. ꝙ linea qn̄ diuiditur. ſectio eius fit in puncto. nec tn̄ pun ctus diuiditur ſꝫ ip̄a diuiſiōe totꝰ cadit ad vtrāqꝫ ꝑteꝫ ⁊ exiſtit in vtraqꝫ linea. Similit̓ aīa cū ſit imꝑtibilis non diuiditur. ſꝫ ad diuiſionē materie ſiue deciſionē tota ca dit vtrobiqꝫ in ꝑtibꝰ diuiſis. et hͦ qꝛ imp̄ſſa ē materie. qꝛ em̄ ſequit̉ materiā ⁊ nō pt̄ diuidi tota cadit vtrobiqꝫ in ꝑtibꝰ diuiſis. et hͦ qꝛ imp̄ſſa ē materie. qꝛ em̄ ſeꝗt̉ materi am ⁊ nō pt̄ diuidi tota cadit vtrobiqꝫ. hoc aūt nō videt̉ verū. nec ē ſimile. qꝛ ſi pūctꝰ actu eēt ī linea. vt eēt ex pū ctis. ſic̄ aīa actu ē in corꝑe. nec pūctus diuideret̉ ī linea nec ī duo cade̓t. ſꝫ ſi ſecātis oꝑatōeꝫ ſuſciꝑet deſtrueret̉. nūc v̓o qꝛ ibi ē ī ſola potētia. qd̓ erat ī potētia ī actū re ducit̉. nec ꝙ erat vnꝰ pūctꝰ in potētia efficit̉ duo. ſꝫ duo potētia deducūt̉ ī actu ⁊ ſūt duo actu. ¶ Alij v̓o moduꝫ ml̓tiplicatōis ꝑ ſil̓e volūt on̄dē ī alijs ī ꝗbꝰ ē potētia ml̓ tiplicādi ſe. vt ī igne ⁊ luce. q̄ ſe ml̓tiplicāt ſn̄ ſui diminu tōe. cādela eī accēſa ml̓tas pt̄ accēde ſine ſui diminutōe et lux ſeip̄ꝫ ml̓tiplicae̓ ī qͣlibꝫ ꝑte aeris circūadiacētis. Sil̓r dicūt de aīa. qd̓ nō vidr̄ verū. nec ē ſil̓e de aīa et de ill̓. qꝛ ml̓tiplicatō ignis ⁊ lucis n̄ ē ꝑ diuiſiōꝫ vl̓ deciſiōꝫ alicuiꝰ materie. cū em̄ ignis multiplicat ſe. non diuidit̉

materia in qua eſt ignis. qꝛ ſi ſic minoraret̉. ſicut qͣndo ligna ſubſtrahūtur. Similiter ſi ſubiectū lucis diuide retur in duo vel plura. de luce minus eſſet in ꝑtibꝰ ꝙͣ in toto. cum gͦ ponit̉ ꝓductōnē animarū huiuſmōi in eſſe fieri ꝑ diuiſionē materie. nō ꝑ ſui oꝑationē ſolum. eſt de igne ⁊ luce. patet ꝙ nō eſt ſimile. ¶ Item alit̓ qd poſuerūt ſcꝫ eas fieri ex formis ſubſtātialibꝰ elemētorū que ſimplices ſunt. vt generatō ſimplicis ex ſimplici fie ret ſicut fit corꝑalis ex corꝑali. ⁊ quēadmodū ex quali tatibꝰ actiuis ⁊ paſſiuis elementorū generat̉ forma cō plexiōis. ita ex eoꝝ formis ſubſtātialibꝰ forma addita cōplexioni ⁊ ſic̄ ex accidentalibꝰ accidētalis. ita ex ſub ſtantialibꝰ ſubſtātialis. hec aūt potentia euident̉ appa ret falſa. Primo ꝑ hoc ꝙ aliꝗd fieri ex formis puris eſt impoſſibile. forma enī pura nō eſt ex puro quo. Pret̓ea ſubſtātiā ex formis fieri nō poſſet niſi ꝑ eaꝝ mutatiōꝫ. formā enī pura de ſe ē inuariabilis. Preterea. ſi ex for mis puris ſubſtātialibꝰ elementoꝝ ſit forma huiuſmōi que eſt forma ⁊ ſubſtātia. aut gͦ erit ex formis eoꝝ ī ꝗb ſubſiſtit. aut alioꝝ. Si alioꝝ. tūc ab aliquo formā ſuā ſubſtantialē ſeꝑari ꝯtingeret. ipſa enī eſſentia manente p̄ter illud cuius erat forma. quod eſt impoſſibile. Si ex formis eoꝝ in quibꝰ ſubſiſtit. tūc aut ipſa manebūt ſin forma ſubſtantiali. aut neceſſe eſt aīam eſſe formā qͣ ſint ſubſtantie. ⁊ non ſolum aīate qd̓ falſum eſt. aut aliā no uam formā recipiēt. q̄ vnde ꝯtingat non erit aſſignare. non gͦ corpus poteſt eē nec forma corꝑis ex quo fiat aīa etabilis ⁊ ſenſibilis. ¶ Aliter aūt eſtimāt aliqui ſcꝫ ſpūs brutales eſſe ex traduce. ⁊ educi de potētia in actū mediātibꝰ corꝑibꝰ celeſtibꝰ ab eoꝝ motoribꝰ. ꝗ motores qꝛ ſpūs rōnales ſunt vt ponūt. poſſunt in ꝓductōꝫ ſpūs ineſſe. ſꝫ qꝛ nō īmediate ſꝫ mediante corpore celeſti. ideo ſpm̄ ꝓducūt rōnali ignobiliorē. ⁊ talem quidē qui ſine corpore non viuit. eo ꝙ ꝑ corpus celeſte in eſſe ꝓductꝰ ē. Sꝫ hec opinio poteſt refelli rōnibus ſupratactis. ſcꝫ ꝑ hoc ꝙ motores orbiū intelligentie ſunt. quoꝝ oꝑatō eſt oꝑatio artis. ⁊ ꝑ hoc ꝙ virtus corpoꝝ celeſtiū eſt v̓tus corꝑalis. q̄ ſunt minoris nobilitatis nobilitate ſpūuꝫ. ¶ Alij ponūt huiuſmōi ſpūs oīno creari. ⁊ nullo modo eē ex traduce. ſicut nec ſpūs rōnales. dicētes ꝙ ideo dic̄ Gen̄. j. aīam de terra ꝓduci. qꝛ corpus organicū de t̓ra ꝓducit̉ ⁊ ei infuit ſemīalit̓. cum oībꝰ diſpoſitōnibꝰ ma terialibꝰ facientibꝰ neceſſitatē reſpectu aīe. cui materie ſic diſpoſite dei bonitas aīam infundit. qꝛ gͦ in t̓ra ſunt rōnes ſemīales. non tm̄ intendētes corpus. ſꝫ etiā inten dentes eius vltimā cōpletōnē ſcꝫ aīam. ⁊ habētes natu ralem appetitū talis forme. ideo dr̄ terra aīas ꝓducere ¶ Aliter videt̉ inſipientie mee dicendū. ſcꝫ ī elementis mūdi indita eſt a cōditore eoꝝ natura quedā. q̄ eſt alia a nat̉a elementari. q̄ eſt ſimplex ⁊ incorporea. vt poſſit eſſe principiū ſubſtātie ſimplicis. Un̄ ph̓s li. de aīalibꝰ. oīa iſta inferiora plena v̓tute aīe poſuit. Aug. v̓o dicit rōnes ſemīales inditas mūdo ſiue ꝑtibꝰ mūdi ex quibꝰ mūdus grauidus eſt. ex qͦ accepta oportunitate ꝓdeūt plante ⁊ aīalia. non enī ẜm corꝑa ſꝫ quodāmō ẜm aīas. Un̄ aug. iij. de trini. Aliud eſt ex intimo ⁊ ſūmo cauſaꝝ cardine condere atꝫ admīſtrare creaturam. ⁊ qui facit ſolus creator eſt deus. Aliud v̓o pro diſtributis ab illo viribus ⁊ facultatibꝰ aliquā oꝑatōnē ſecus admouere. vt tūc vel tunc. ſic vl̓ ſic exeat qd̓ creat̉. iſta ꝗppe origina liter ac primordialit̓ in quadā textura elementoꝝ cūcta iam creata ſunt. ſꝫ acceptis oportunitatibꝰ ꝓdeūt. Nā ſicut matres grauide ſunt fetibus. ſic ipſe mūdus gra uidus eſt cauſis naſcentiū. que in illo nō creant̉ niſi ab illa ſūma eſſentia. vbi nec orit̉ nec morit̉ aliꝗd. nec inci pit eē nec deſinit. Preterea. virtus primi hoīs ⁊ aliorū inferioꝝ cooꝑant̉ vite ſiue ꝓductioni rei viuentis. Un̄ de celo ⁊ mūdo li. ij. vet̄is trāſlatiōis dr̄. ꝙ orbis primꝰ eſt principiū ⁊ v̓tus ⁊ cauſa in vita oīs viui pluſꝙͣ relig orbes valde. ⁊ in noua trāſlatiōe ſciendū eſt. ꝙ primus orbis principiū ē potentie ⁊ cauſa ī vita cuiuſlibet viui
quaſi pluſꝙͣ alij orbes ⁊ ꝑ naturā lucis ſue quam vbiqꝫ diffundit. q̄ vita ⁊ motuꝫ oꝑat̉ in oībꝰ in ꝗbꝰ nō ē vita motus vitalis. ſꝫ hͦ ſolū poteſt eſſe ꝑ modū di onētis cooꝑantis ſiue adiuuātis. qꝛ quodlibꝫ corpꝰ ſiue cele ſiue aliud. aut v̓tutē corꝑis ꝯuerti ī naturā incorpore nō ꝯtingit. vn̄ nō pt̄ eſſe ſicut ex qͦ fiat ſubſtātia ſpūali nec ſicut a qͦ vt dictū ē. Ex his gͦ mūc ꝑtibꝰ q̄ ſūt plene v̓tute aīe ẜm ph̓m. ſine rōnibꝰ ſemīalibꝰ. ꝗbꝰ mūdus eſt grauidus ẜm aug. oportunita ē ſic accepta. vt qua ꝯfluūt v̓tus primi orbis ⁊ orbiū infcrioꝝ. ⁊ v̓tus genera tiua in planta ⁊ in aīali. ⁊ v̓tus ſimplex indita ipſis ele mētis fit corporis organizato ⁊ ꝓductō ⁊ aīe ſenſibilis in eſſe ⁊ aīe vegetabilis. U g. de eccleſiaſticis do gmnatibꝰ. aīaliū aīe nō ſunt ſi tie. ſꝫ cum carne ipſa carnis viuacitate naſcunt̉. ex his gͦ ſcꝫ rōnibꝰ ſemīalibꝰ ſiue v̓tute aīe. qua plena ſunt hec inferiora. eſt origo ⁊ principiū aīe vegetabilis ⁊ ſenſibilis. ſicut aūt ſubſtan tiarū corꝑaliū ab initio tūc creator creauerit principia ſcꝫ ipſa elementa. ſic in elementis corꝑalibꝰ ſi ātiaꝝ ſimpliciū q̄ a corꝑe dependent creauit elementa. ⁊ ſicut corpora ex elemētis generant̉. elemeta tn̄ nō ſunt gene rata ſꝫ creata. ſic aīe habēt prīcipia vn̄ generant̉. tn̄ illa principia non ſunt generata ſꝫ creata. ⁊ iteꝝ ſicut cor que ſunt ex elemētis ſunt corruptibilia. elemēta tn̄ in q̄ reſoluūt̉ incorruptibilia. ſic aīe tabiliū ⁊ ſenſibilij ſunt corruptibile orruptibilia. ¶ Ac ina tn̄ eoꝝ illud qd̓ primo obiectū eſt dicendū. ꝙ creare noīe extēſ ro ꝓducere. eo mō quo ſumit̉ in v̓bo iſto Aug. ſumū qͦſdā ſpūs ſic deꝰ creauit ⁊cͣ. ⁊ pꝰ exponēdo ꝙ dic̄ creare ſubdit. illos itaqꝫ ſic deſituros quoſdā ex aqͣ ꝓduxit ⁊cͣ vn̄ ꝓducere ex aqua ſiue t̓ra dicit ipſe creare. Pret̓ea intentio cōmentatoris eſt oſtendere differētiā int̓ vitam intellectiuā ⁊ ſenſitiua ⁊ vegetatiuā. ꝙͣtū ad hoc ꝙ vita intellectiua eſt ꝑpetua. ſenſitiua ⁊ regetatiua nequaꝙͣ ſꝫ ⁊ ꝑeant ⁊ alie creāt̉. ⁊ ꝙ intellectiua ē diuina.i. oīno ex nihilo creata. alie ex materiali create. vn̄ dicit ſeme vitā eſſentialit̓ condēs ⁊ īmortalitate. deꝰ intelligibilibꝰ ⁊ aīabus nr̄is nō vtiqꝫ aufert earū viuere. alioquin ne eſſentie erūt. ſꝫ de vitis ſeu aīalibꝰ renouatis ex t̓ra ait nō tn̄ de illis. Un̄ ex verbis eius patꝫ. ꝙ nō intelligit ꝙ hec ſint ex nihilo creata. ſꝫ potiꝰ originē hn̄t ex elemēti qd̓ patet ꝑ hͦ qd̓ dicit. ꝙ ſunt renouate ex terra. ⁊ ꝙ nō ſunt diuine ſed materialis ignis ⁊ ſpūs. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉ dicendū. ꝙ aug. nō intendit ponere omnē vitam īmediate eſſe a deo. ſꝫ vitā rōnabileꝫ. Un̄ ꝙ dicit. nulla vita eſt ⁊cͣ. intelligit̉ de vita rei rōnalis. vult enī dicere. ꝙ oīs vita huiꝰ eſt a deo qui ſimplicit̓ eſt ſcꝫ a deo. ⁊ vi ta mala inqͣtū eſt vita. qꝛ inqͣtum eſt vita mala nō eſt a deo. ſꝫ ex eo ꝗ non eſt ſiue nequaꝙͣ eſt. vn̄ verbo p̄dicto in opponēdo ſubdit̉. nec aliqua vita inqͣtū eſt vita ē malū. ſꝫ inqͣtū vergit ad mortē. mors aūt vite nō ē niſi neqͣtia q̄ ab eo qd̓ neꝗt ꝙͣ ſic dicta ē. ⁊ ideo nequiſſimi homīes. nihili hoīes appellant̉. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉ dicendū. ꝙ etſi nobilitas creati qn̄qꝫ atteſtet̉ nobilitati cauſe. hͦ nō eſt generalit̓ veꝝ ꝓportionabilit̓ loquēdo. ita ꝙ illud is eſt ſit a cauſa nobiliore. ⁊ hͦ maxīe quando qd̓ nobi agēs agit ꝑ electōꝫ. agens enī ꝑ electōnē diuerſa habita ꝯſideratiōe. nūc nobiliorē nunc minus nobilem ꝓducit effectū. vnde qꝛ in actōnibꝰ vbi deus eſt tota cauſa. ipſa volūtas eſt cauſa ꝑ ſe ẜm bn̄placitū ſue volūtatis oīm indifferentis in ſe. effectꝰ ꝓducit differētes. ¶ Ad illuc qd̓ ſequit̉. ſcꝫ ꝙ illud qd̓ eſt cauſa alicuiꝰ ſimplicis po in totum eſſe illiꝰ ⁊cͣ. dicendū. ꝙ oīs cauſa cauſata oꝑa ex ſuppoſitōne materie. vn̄ ſolus deꝰ pōt in totā rei ſub ſtantiaꝫ.i. aliꝗd de nihilo facere. cū gͦ aīa vegetabilis ⁊ ſenſibilis originem habētes ex ratōnibus ſeminalibus inditis partibus mūdi in quibus ſunt aliquo mo. palꝫ ꝙ natura ꝓducens eas in eſſe oꝑatur ex ſuppoſitiōe ma terie quodāmō. ¶ Ad illud qd̓ ſequit̉. ꝙ aīa huiuſmodi eſt ſimplex ⁊cͣ. dicēdū. ꝙ ſimplex eſt ẜm ꝙ ſimplex dicit carentiam partiū quantitatiuarū. n̄ tamen ꝙ ſimple

Queſtio .xcj.
dicit carentiam ꝑtiū ſubſtātialiuꝫ. eo mō quo qd̓ et quo dicūt̉ ꝑtes ſub̓ales reruꝫ qͦdāmō ſimpliciuꝫ. habent em̄ hmōi aīe ꝙ eſt et quo eſt. que ſunt quaſi ꝑtes ſub̓ales ea rū. alioqn nō eſſet actus eius interior. vn̄ cū qd̓ eſt aīa rū hmōi. ſit in ſemīalibꝰ ratōnibꝰ inditis ꝑtibꝰ mundi. licet natura ꝓducat hmōi in eſſe. nō ꝓpter hͦ dicenda eſt poſſe in totā rei ſub̓am. cū agat ſiue oꝑet̉ ex ſuppoſitōne eius qd̓ ē quaſi materia. ¶ Ad aliud qd̓ querit̉ vtrū cre et̉ a creatura corꝑali vel ſpūali. Dicendū vt ſupra tactū eſt. ꝙ elemētis mūdi indita eſt quedā natura ſimplex et incorporea. alia a natura elemētari. q̄ cooꝑans virtuti oꝑatiue in plantis ⁊ aīalibꝰ. ꝯcurrēte virtute corpoꝝ ce leſtiū mō ꝯueniēti. ꝓdeūt in eſſe mō vegetabiliū ⁊ aīali um. He aūt virtutes ſiue nature pn̄t dici corꝑales. quia radicant̉ in corꝑibꝰ ſiue naturis corꝑum: et ſpūales. qꝛ mole carēt corꝑali. a tali corꝑali ⁊ ex tali pōt fieri ſpūa le. ſꝫ nō ex corꝑali hn̄te molē corꝑis inqͣtū hmōi. Dico gͦ pinādo nō aſſerēdo. ꝙ illa natura q̄ eſt ſimplex ⁊ incor orea indita ꝑtibꝰ mūdi. quā dicit ph̓s īferiora iſta ple na eſſe. eſt principiū ⁊ origo vt ex quo eſt. ⁊ qd̓ eſt aīarū hmōi a virtute deciſa a generāte eſt. qͦ ē a virtute primi orbis. ⁊ alioꝝ corꝑuꝫ ſuꝑceleſtiū ſunt ip̄e aīe hmōi. vt a diſponēte ⁊ corroborāte alia oꝑatiua ad hͦ ꝙ ꝓdeant in actū. et ſic intelligit̉ verbū ph̓i qd̓ eſt. ꝙ primus orbis ē principiū et virtus ⁊ cauſa ⁊ vita oīs viui. Ad hoc vide tur valere illud qd̓ poīt ph̓s. ſcꝫ de virtute anīe deciſa a generāte fit aīa ſenſitiua. ⁊ quodāmō a ſimili aīa vege tatiua. dicit em̄ ph̓s. ꝙ virtus decindit̉ a generāte q̄ or anizat materia. qua organizata ingredit̉ eā ſicut arti fex in artificio. ⁊ fit eius nō ſolū motor ſꝫ actus et ꝑfectō virtus em̄ aīe qꝛ cū materia ſibi ꝓportionali decindit. in ip̄a fortius radicat̉ ⁊ vehemētius vnit̉. vn̄ ab ip̄a facile nō recedit. ⁊ iteꝝ a calore matricis adiuuatur. caleſcit. vigorat̉. fortificat̉. vt robur accipiat aīe. hoc aūt dico q videmus aliquā virtutē ꝑ elōgatōem ab ip̄o cuius ē de bilitari vt in motu ꝓiectoꝝ ⁊ in ſil̓ibus. In hac aūt vi tute ſecus eſt ꝓpter cauſas p̄dictas. Ex hͦ at̄ v̓bo ph̓i vi det̉. ꝙ virtus deciſa a generāte illā virtutē ſiue naturā erat elementis indita ſola potentia ad animam prodi cit in actum. ¶ Ex his patet reſponſio ad illud quod ſe quit̉ qͦ ꝯcludit̉. ꝙ vita nō pōt eſſe niſi a vita ⁊ hoc verū ē ¶ Ad hͦ qd̓ poſtea obijcit̉. ꝙ n̄ poſſit eē ab ītelligētia. be ne ꝯcedo vt a cā efficiēte ſimplicit̓. licet ꝓductio eoꝝ in eſſe poſſet mīſterio angelico accelerari. ageli em̄ ſiue bo ni ſiue mali cās reꝝ originales nō pn̄t facere: ſꝫ ꝑ temꝑa menta ⁊ acceleratōes quaſi ſubito ex cauſis originalibꝰ inditis a deo huiꝰ mūdi elemētis pn̄t aliqd̓ ꝓducere qd̓ videt̉ mirabile. vt cū virgas ⁊ ſerpētes magi pharaōis ꝑ demones bito ꝯuerterūt. de hͦ alibi pleniꝰ tactū eſt. ¶ Ad illud qd̓ vltimo obijcit̉. ꝙ videt̉ ꝙ hm̄oi aīe n̄ pn̄t fieri a ſpūal ijs que ſunt ꝯſil̓es in ſpecie. qꝛ nec ꝑ diui ītie ⁊cͣ. pōt dici ſine preiudicio. ꝙ vt tactū iec dico ꝙ illa virtus eſt ac cidē īe dicta ſubſtantia. Neqꝫ em̄ eſt dēs. ꝓprie ſumēdo ſub̓am ⁊ acci dens multa alia. Diuiſionē v̓o entis in ſubſtā tiā ⁊ accidēs p̄cedūt diuiſiones iſte. Entiū aliud in po tētia. aliud in actu. aliud vnū. aliud multa. hoc aūt ſeꝗ tur h̓. vnū: aliud ſub̓a aliud accidēs. gͦ diuiſio in ſubſtan tiam ⁊ accidēs ē entis ꝯpleti. ſꝫ virtus nō eſt ens ꝯple tū. ideo neqꝫ ſub̓a neqꝫ accn̄s. ad ſub̓am tamē cuius ē pͥn cipiū ē reducibile. ē iō fieri pōt ſub̓a. Sꝫ qm̄ aliꝗbꝰ vide tur inſolitū ninus bene dictū virtutē ſubſtantiā fieri poſſe iō aliter dicūt exponēdo illud v̓buꝫ ſcꝫ virtutē de cindi a generāte. manifeſtādo q̄ ſit iſta virtus. dicētes ꝙ aīa vi tabilis cuius eſt potētia generatiua alimētū at trahit ⁊ ſ nilat. aſſimilat aūt ſibi nō ꝑteꝫ ſui vel virtutē in eo relinquēdo: ſꝫ virtutē ſibi ſimilē q̄ in alimē to erat in potētia remota in ꝓxima faciēdo. In ip̄o em̄ alimēto eſt virtꝰ aīe indita a creatore. ſcꝫ rō ſemīalis. q̄ ꝑ virtutē aīe aſſimilātē alimētū et diſponētem ad organizatōem de potentia in actū educit̉. et hec virtus nec ē de ſubſtātia aīe q̄ alimētū agit ⁊ aſſimilat nec virtꝰ eiꝰ: ſed ei ſimilis. et ſic virtus q̄ erat ſemī originaliter indi ta cū ſemīe decindit̉. nō aūt de ſubſtantia aīe generatis ⁊ decindētis ſemē decindit̉ nec etiā virtus eius q̄ cadat ī aīaꝫ generati. Scd̓m hāc expoſitōeꝫ dd̓m. ꝙ aīe hmōi et ꝙͣtū ad ꝙ eſt ⁊ qͦ. ſunt de illa natura q̄ ē indita ꝑtibꝰ mūdi a cōditore illoꝝ. ⁊ ꝙͣtū ad vtrūqꝫ erāt in illis potē tia et ꝙ ꝓducūt̉ in ee a virtute cooꝑante virtute celeſti. vt em̄ habet̉. xiiij. prime ph̓ie. om̄e qd̓ fit. fit ex aliqͦ ī po tētia illud qd̓ fit. Unde aīe hmōi cū fiūt. fiūt illud qd̓ fi unt. ex aliquo ente in potentia ſcꝫ in rebꝰ ſeminalibꝰ. ¶ Membrū ſecunduuꝫ Equit̉ determinare a qͦ ſit vita originalit̓ hoc eſt determīare qd̓ ſit in ſubſtantia vi uente vnde ip̄a viuit. Et primo ſi aliqua ſit in illa vnde viuit in ſe. Scd̓o vnde alij vitam tribuit ſcꝫ illi ꝗ viuit ꝑ ꝑticipatōem. Articulus primus Uerit̉ ergo primo. vtrū aliqd̓ ſit in ſubſtan tia viuēte ex ſe. cuiuſmodi eſt aīa vnde viuit. Ꝙ ſic videt̉. ſicut tactū eſt. quedam viuūt ex ſe. quedā ꝑ ꝑticipatōem eoꝝ q̄ viuūt ex ſe. ſicut aīa dici tur viuere ex ſe. corpus ꝑ ꝑticipatōeꝫ. Que aūt viuūt ꝑ ꝑticipatōem. nō viuūt ꝑ aliqd̓ qd̓ ſit in eoꝝ ſubſtātia ſi ue de illis. ſꝫ ꝑ aliqd̓ qd̓ eſt aliqd̓ aliud ab illis ẜm ſub ſtātiā. gͦ ab oppoſitis videt̉ ꝙ ea que viuūt ex ſe. viuūt ꝑ aliqd̓ qd̓ eſt de eoꝝ ſubſtātia ⁊ non ꝑ aliqd̓ qd̓ ſit aliud ẜm ſubſtātiā. ¶ Hoc etiā patet ꝑ hoc ꝙ dicunt̉ viue̓ ex ſe. nulla em̄ rōne videt̉ debere dici viuere ex ſe. qd̓ viuit ꝑ aliꝗd. qd̓ nō eſt de ſubſtātia viuētis ⁊ ita que viuūt ex ſe hn̄t aliqd̓ in ſe qd̓ eſt illis origo ſiue principiū intrin ſecum. Item illud qͦ viuit aīa. vt habet̉ a platōne ⁊ exponit i robius. eſſentia eſt anīe: ſꝫ ꝯſtat ꝙ in ente eſt aliqd̓ vnde eſt eēntia. cū rei ſiue entis eſſentiā ſit ori ginaliter ex principijs illiꝰ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Contra. vt dicit am bro. aīa vita eſt. ſꝫ aīa nō eſt originaliter a ſeip̄a. nec ab aliqua illius ꝑte. cū ſit ſimplex. ⁊ ita nō habet parteꝫ. gͦ vita nō hꝫ originē in viuente ex ſe ſcꝫ aīa. ¶ Itē in re vi uente ex ſe nō ſunt niſi duo principia. materia ⁊ forma. ſiue illud qd̓ eſt qͣſi materia ⁊ illd̓ qd̓ eſt quaſi forma. q̄ in ſimplicibꝰ dicunt̉ ab aliquibꝰ qd̓ et quo. vel potētia ⁊ actus: ſed a materia vel quaſi materia nō eſt vita. ſic ab originali principio ⁊ ſic actus primus viuētis. ⁊ in ter om̄es actus nobiliſſimus. ſicut ille a qͦ vel ꝗ eſt eſſe. ¶ Item vita ſemꝑ eſt in ſuo actu. vnde diffinit̉ ꝑ actū cō tinuū vt ex dictis patet. qd̓ aūt eſt tale nō eſt a materia ſicut a principio originali. neqꝫ vt videt̉ eſt a forma vel quaſi a forma. cū forma nō ſit ex forma. vita an̄t nō ē for ma q̄dā. Un̄ cū res ſit ex illo qd̓ eſt eius principiū origi nale ſiue eius origo. videt̉ ꝙ illud qd̓ eſt forma vitis nō ſit origo vite eiuſdē. ¶ Item origo rei eſt principiū eius dem. principiū et cā idem. vt dicit ph̓s. ergo origo rei eſt cauſa eiuſdem. ergo cū in genere formaꝝ vita eſt nobi liſſima. cā aūt eſt nobilioris ꝯditōis illo cuius eſt cauſa ma eſt cā ſiue origo vite. ¶ Si aūt diceret̉ ꝙ vi nulla ta nō eſt a materia viuentis neqꝫ a forma. ſꝫ ab vtroqꝫ? cōtrariū pōt argui ex dictis iuxta modū qͦ arguit ph̓s. ꝯcludens illud qd̓ ex neutro eſt aliquoꝝ duoꝝ. nō eſt ex vtroqꝫ. ¶ Rn̄ſio ad hoꝝ determīatōem intelligendū ꝙ vita eſt quidā motus vel actus ⁊ vigor internus. vt em̄ dicit bern̄. libro de libero ar. Uita eſt internus motus tm̄ vigens intrinſecus. Uidendū eſt ergo quid ſit in ſub ſtantia viuente ex ſe. vnde ſit motus iſte et vigor qui eſt vita. quod vt ꝯpetentius fiat incipiat̉ a generali princi pio motus intrinſecus in om̄ibꝰ. Eſt em̄ principiuꝫ mo tus duplex. ſcilicet extrinſecum ⁊ intrinſecum. Hic aūt intendit̉ de princi intrinſeco. ¶ Nota ergo ꝙ in om̄i motu ſiue ad fe naͣm ſiue ad ſitu rimuꝫ principium

motus intrinſecū eſt appetitus. hic etem̄ eſt vis a creato re om̄ibꝰ indita creaturis. ꝑ quā ad ſui ꝯplemētū ordi nant̉ ⁊ in ſuo ꝯplemēto ſtant ⁊ radicant̉. nec ſolū ſic eſt in creaturis ſꝫ etiā ī creaturaꝝ eſſentialibꝰ princij q̄ ſunt materia et forma. actus et potētia. neqꝫ em̄ mate ria ſeip̄a mouet̉ ad formā. qꝛ cū nullū determīet nō ma gis moueret̉ ad illā ꝙͣ ad illā. neqꝫ forma ſeip̄am facit ī nateria. ſed ꝑ appetitū inſitū vterqꝫ ad inuicē ordinan tur. et ꝑ appetitū huius inſeꝑabiliter ꝯiūgunt̉. Nec ſolū appetitus rē ꝯpletā in eſſe ſequit̉. ſꝫ in ip̄is reꝝ principi is eſſentialibꝰ radicat̉ et fundat̉. et ſicut eſt in motu ad formā ſic eſt in om̄i motu nō violento. In om̄i em̄ motu appetitus excitat motorē ad motū. ex qͦ patet ip̄m princi piū motus intrinſecū vniuerſale. Ex hoc ergo patet. ꝙ appetitus in om̄ibꝰ excitat ad motū. ⁊ quendā efficit vi gorē in illis. nō tn̄ vigorē vite facit in om̄ibꝰ. ſed ſolum in ſimplicibꝰ qd̓ manifeſtius patebit ꝑ differētias appe tituū ⁊ eoꝝ in quibꝰ eſt appetitus. Supponat̉ gͦ ꝙ omī bus rebꝰ naturalibꝰ ineſt appetitus. ſed differenter. ſic̄ et diuerſe ſunt. reꝝ em̄ naturaliū quedaꝫ magis hn̄t de ſpecie minus de materia. quedā ecōuerſo magis de ma teria ⁊ minus de ſpecie. quedaꝫ v̓o quaſi totalicer ſpēs ſiue actꝰ ſunt. ſic̄ ſubſtantie ſimplices que ſꝑ in actu ſūt. In ꝗbꝰ aūt eſt magis de materia ⁊ minus de ſpē. vt eſt terra. qͣi ſopitus ⁊ obiuſus eſt appetitus. In ꝗbꝰ v̓o ma gis de ſpecie et minus de materia vt in igne. qͣi acutus ⁊ vigens eſt appetitus. vnd̓ ignis ſemꝑ eſt in actu ⁊ cito generat̉. quare in eis que quaſi toti actus ſunt validior adhuc ⁊ acutior erit appetitus. gͦ cū aīa ſit ſubſtātia ſim plex ⁊ ſemꝑ in actu. in ea fortis ⁊ potēs acutus ⁊ vigēs erit appetitus. huius vigoris modū exprimēs maximus poetaꝝ virgilius. dixit igneus eſt illis vigor ⁊ celeſtis origo. ſemībꝰ igneus vigor qꝛ ſubtilis et acutus. ⁊ cele ſtis origo. qꝛ vis eſt indita diuinitus. ecce vnde tantus eſt motus ⁊ vigor in animabus. Manifeſtum eſt etiam ſi vita eſt vigor ⁊ motus internus. quare appetitus vitā operatur in ſimplicibꝰ. In quibuſdam tn̄ corporeis vt in illis ꝗ minus habent de materia magis de ſpecie ⁊ de actu. vt in igne ⁊ luce. quādam imaginē vite oꝑat̉. quia ſemꝑ in actu ſunt. Un̄ et argentū fuſile viuū vocatur. qꝛ ſemꝑ et ꝯtinue mouet̉. et eadē rōne fons viuus dicitur. Appetitus aūt iſte ꝗ vigorē internū ⁊ vitā oꝑat̉ in ſub ſtātijs ſimplicibꝰ. fundat̉ in eaꝝ principijs eſſentialibꝰ. ſicut em̄ corꝑalium principia ſunt materia et forma. ſic ſimpliciū actus ⁊ potētia ſiue ꝙ et quo. ꝑ appetitū enim potētia actui ꝯiungit̉ et ꝑficit̉. Et ſicut ꝑ appetitū medi um forma cū materia vnit̉ ⁊ actus et potētia vt fiat ſub ſtātia: ſic ꝑ appetitū fortē acutū ⁊ vigētē potētia ſimpli cis cū actu ip̄ius ordinat̉. vt fiat nō ſolū ſubſtantia. ſed ſub̓a viuēs. vnde manifeſtū eſt principia vite fundari in eſſentialibꝰ rei principijs. Addūt tn̄ aliqua ſupra ſim plicia principia ſubſtātie: principia ſub̓e viuētis. Pat gͦ quid eſt illud qd̓ vigorē facit in ſubſtātijs ſimplicibꝰ. Et ꝙ vigor ille fundat̉ in principijs eaꝝ eſſentialibꝰ. et vitā oꝑatur. Patet etiaꝫ quid viuere addat ſuꝑ eſſe in ſubſtātijs viuētibꝰ. et ꝙ motus internus ſubſtantie ſim plicis eſt vigens appetitus qui vitam oꝑatur in ſimplici bus. et ita videt̉ neceſſe ponere. qꝛ p̄ter appetitū aut deſi deriū impoſſibile eſt aliquid reꝑire qd̓ vigeat intrinſecª ¶ Ad hoc gͦ qd̓ primo obijcit̉ ꝯtra hoc ſcꝫ ꝙ aīa eſt vita ⁊ ꝙ aīa nō eſt originaliter a ſeip̄a ⁊cͣ. Dicendū ꝙ vt ſupͣ tactū eſt. aīa dicit̉ vita poſt ꝯcomitātiā cauſalitatis. nō ꝑ idēptitatē ſub̓e. ¶ Ad alid̓ qd̓ ſeꝗt̉ dd̓m. ꝙ vt ex dictis ptꝫ. prīcipia vite fundant̉ qͦdammo in principijs eēntia libꝰ rei viuētis. Un̄ ab ip̄is qͦdammō vita hꝫ originē. lꝫ em̄ materia inqͣtū hmōi nō ſit ꝑ ſe actiua ſiue oꝑatiua: tn̄ rōne qͣ habet appetitū inclinatiuū ad actū: pōt eē ori damō forme. q̄ ē oīno actiua ſiue in actu q̄ ē vita ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ forme nō eſt forma ⁊cͣ. Dicen dū ꝙ hoc verū eſt ꝑ ſe loquēdo.ſ. in rōne qͣ forma eſt in formās. forma em̄ ꝑ ſe loquēdo. nō eſt ꝑfectibilis forma
neqꝫ forma ē ꝑfectiua formē. ſꝫ potiꝰ materie ſiue exiſten tis in potētia inqͣtū hmōi. pōt tn̄ forma vna eē origina le principiū alterius forme. forma em̄ ſiue ꝑfectio totiꝰ qͦdammō originē hꝫ a forma q̄ eſt forma ſine ꝑfectio ma terie. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗtur. ꝙ cauſa eſt nobilioris ꝯc tōis eo cuius ē cā ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc nō eſt verū de qͣcū qꝫ cauſa. ſed de cauſa efficiēte ꝯpleta ⁊ ſufficiente. Prin cipium aūt originale rei nō de neceſſitate eſt hmōi. ſed potius eſt deterioris ꝯditōis eo cuius eſt origo. vt patet de limo qui fuit quodāmō originale prīcipiū corꝑis pri mi homīs. Ad vltimū dicendū. ꝙ in multis ſortit̉ aliqd̓ eſſe a duobꝰ qd̓ a neutro ꝑ ſe. qd̓ aūt dicit autor ſex prī cipioꝝ. Si ꝗs primā ⁊ ſcd̓am deſtruxerit vtiqꝫ ⁊ terciā deſtruxit q̄ ex vtriuſqꝫ efficit̉ ꝯiunctōe. intelligit̉ vbi ali quid ponit̉ eſſe ex vtroqꝫ aliqͦꝝ diuiſim ſumptoꝝ. quod patet in caſu in quo loquit̉. Intendit em̄ determinare a qͦ dicit̉ aliquid ſuſciꝑe magis et minus. ⁊ ponebāt qu dā hoc eſſe a cremēto vel decremento ſuſcipiētis. quidā a cremēto et decremēto eius quod ſuſcipit̉. ꝗdā ab vtro qꝫ ſcꝫ ab hoc et ab illo. et in hoc caſu dicit. ꝙ ſi nō dicit̉ aliqd̓ magis ⁊ minus a ſuſcipiēte ſiue ſubiecto. neqꝫ ab illo qd̓ ſuſcipit̉. ſꝫ forma vel qͣlitas nō ſuſcipit ab vtroqꝫ ¶ Articulus ſecundus Equitur inquire̓ vnde viuēs ex ſe alij vitar tribuit. ſcꝫ illi qd̓ viuit ꝑ ꝑticipatōneꝫ.ſ. aīa corpori. Circa hͦ ꝓcedit̉ ſic. Augꝰ. de ciuita. dei. xiij. c. ij. Uiuit corpus ex aīa cū aīa viuit in corpore. ſeu viuat ip̄a ſeu nō viuat ex deo. ſꝫ vt habet̉ a ph̓o. anīa eſt actus ſiue ꝑfectio corꝑis phiſici organiſati. potētia vi tā habentis. corpus gͦ viuit ab aīa vt ab ea que eſt eius ꝑfectio. ⁊ aīa vitā tribuit corpori vt eius ꝑfectibili. cuꝫ aūt illd̓ qd̓ ē ꝑfectō tribuat aliqd̓ ꝑfectibili inqͣtū hmōi vnde illi hͦ tribuit. ē aliqͦ mō originaliter in ip̄o tribuen te. gͦ viuēs ex ſe habꝫ aliquo modo originaliter vnde tri buat vitā viuēti ꝑ ꝑticipatōem. ¶ Itē cū viuens ꝑ ꝑtici patōem recipit vitā a viuēte ꝑ ſe vel ex ſe. hͦ ē ꝑ aliꝗd qd̓ originaliter eſt in ip̄o recipiēte. a ſil̓i videt̉ ex ꝑte dātis qd̓ ⁊cͣ. ¶ Contra ſub̓a diuidit̉ ī ſub̓aꝫ ſpūalē ⁊ corꝑalē ſic̄ aīal ī rōale ⁊ irrōale. Un̄ idē ē genꝰ diſtātie int̓ ſb̓aꝫ ſpūalē ⁊ corꝑalē. q̄ ē int̓ aīal rōnale ⁊ irrōnale. ſub̓a aūt viuēs in ſe ē ſpūal̓. viuēs ꝑ ꝑticipatōꝫ ē corꝑalis: ſꝫ aīa li rōnali nihil eſt inditū neqꝫ hꝫ vn̄ tribuat vel tribuer appetat aīali irratōnali. illud qd̓ eſt in ip̄o nobiliſſimū vel inter nobilia illius potiſſimū. eadē rōne videt̉ ꝙ ni hil eſt inditū ſub̓e ſpūali. neqꝫ hꝫ aliqd̓ vn̄ tribuat vl̓ tri bue̓ appetat ſub̓e corꝑali. qd̓ ē ī illo nobiliſſimū ſiue īter nobilia illiꝰ potiſſimū. cuiuſmodi eſt vita. Ergo videtur ꝙ nihil ſit in ſub̓a viuēte ex ſe vnde vitaꝫ tribuat illi qd̓ viuit ꝑ ꝑticipatōem. ¶ Item actus vel ꝑfectō nobilis re quirit ꝑfectibile nobile ſiue ꝯuenienter reſpondens. er go cū vita ſit de ꝑfectionibꝰ nobiliſſimis. eius appetitur eſt determinatus circa ꝑfectibile qd̓ eſt de gene nobiliū talis aūt eſt ſub̓a ſpiritualis nō aūt corꝑalis. gͦ fixus eſt eius appetitus circa ſub̓am ſpūalem que viuit ex ſe. et n̄ extendit ſe ad illud quod nō viuit ex ſe. et ita nihil pōt ī ſe. vnde appetat attribuere vitā illi qd̓ viuit ꝑ partici tōnem. ¶ Item conditiones iſte que ſunt vnitas. ſimi citas. atteſtātur nobilitati eoꝝ quoꝝ ſunt ꝯditōes. erg cū forme minus nobiles ꝙͣ vita habeāt eſſe determine tum circa vnū et idem. nec diffundunt̉ nec extenduntur ad plura. multo fortius videtur ꝙ ita debeat eſſe de vita. ẜm ꝙ in quadā diuiſione ſiue vnitate habeat eſſe ī vno materiali ⁊ non in diuiſione ⁊ extenſione ad plura. ſci licet ſpūale ⁊ corporale. ¶ Item qn̄ aliqua ꝓprietas co municat̉ a duobus. neceſſe eſt hoc eſſe mediate aliqͥ vno in quo ꝯueniunt. ⁊ nō dico vno generali ſꝫ vno propin quiori. Sꝫ ſubſtātia ſpūalis ⁊ corꝑalis nō habent cōſi ueniētiam niſi in genere. nec vidētur ꝯuenire in al ī ꝙ requirit cōmunicatio vite. ⁊ ita videt ꝓpinquiori ẜ ꝙ nihil habet ſubſtātia ſpiritualis in ſe. vnde ꝯmunicet

Queſtio .xcij.
ritā corꝑali. ¶ Rn̄ſio ad hoꝝ notificatōem nota. ꝙ ſic̄ ppetitū aīa in ſe vigorat̉. ſic ꝑ appetitū in corꝑe qd̓ v cat vitā oꝑat̉. ꝑ appetitū em̄ corꝑi vnit̉. ⁊ ꝑ appetitū corpus varijs motibꝰ mouet vt ⁊ ip̄ꝫ ꝑficiat. ⁊ vt ip̄a eī ꝑficiat̉. qd̓ vt manifeſtius fiat. modū vnitōis aīe cū cor pore. ⁊ quare nccͣariū eſt ip̄m vniri corꝑi. videamꝰ. Sci endū eſt gͦ. ꝙ appetitus in ſub̓a ſimplici nec vigorē actua lē facit nec vita oꝑat̉ ibi niſi cū ꝑficit̉. Cū aūt ſuo actur ꝯiungit̉ ⁊ ſuo deſiderabili vnit̉. ⁊ ī eius vnione delecta tur. ꝑfectus ē ⁊ vitā oꝑat̉. tūc eī viget aīa ⁊ delectat̉. Si cut aūt dicit Auicē. delectatō cuiuſqꝫ virtutis plena eſt acquiſitō ſue ꝑfectōnis. cū aūt caret ſuo deſiderabili. mi nuit̉ aut deficit appetitus. ⁊ ita languet aut extinguitur vnde argumētū efficax ſumit̉. ꝙ ſupra appetitū vita fun dat̉. ſi em̄ ꝯpleto appetitū vita ꝑficit̉ debilitato debilita tur ⁊ deficiēte extinguit̉. aut ſunt idem appetitus ⁊ vita. aut vnū eſt cā alterius. Quia gͦ appetitus vitā nō facit ī actu niſi ꝑficiat̉. in ꝗbuſdaꝫ v̓o nō eſt ꝯpletus de ſe. ſꝫ ali quo indiget exteriori vt ꝑficiat̉ ex eis. vitā nō facit in a ctu niſi ei qͦ indiget ꝯiungat̉. et hec ē rō quare ſub̓a ſim plex corꝑi vnit̉ vt videlicꝫ appetitus ſuo deſiderabili co iungat̉. et ſic in actu vigeat ⁊ vita in ea ꝑficiat̉. Si em̄ cōpletus eſſet in ſe eius appetitus. nūqͣ corꝑi eēntialiter vniret̉. ꝑ appetitū gͦ corꝑi vnit̉ ⁊ īſeꝑabiliter ſe tenet niſi ſit defectus ex ꝑte corꝑis. et vt ꝑ hͦ ſuo actui ꝯiungat̉ ⁊ ꝑ ficiat̉ ꝑ appetitū etiā varijs motibꝰ mouet corpus vt eti am ip̄m ꝑficiat ⁊ ip̄a ꝑficiat̉. Et hec ē ratō colligatōis aīe cū corꝑe. ꝙͣuis hec ratō colligatōnis multiplex ſit ⁊ differens in diuerſis. In quibuſdā eī maior in alijs n̄ nor reꝑit̉. vis colligatōis. in quibuſdā em̄ qͦdammō id eſt viuere ⁊ vitā alij tribue̓. vn̄ quarūdā aīaꝝ et corꝑui eſt qͣſi vita vna ⁊ vnū vite cōplemētū. vt in vegetabili et ſenſibili. he em̄ de ſe nō hn̄t aliquā differentiaꝫ vite. niſi uā ꝯtrahūt a corꝑe. vnde ⁊ ẜm vitā ſuā dependēt a cor pre. ⁊ ita vita eoꝝ nō eſt ſeꝑabilis. In alijs v̓o vt in rō nali nō eſt idē viuere qd̓ vita alij tribuere. ꝙͣuis ab eod ſit vt ab appetitu mō qͦ tactū ē. hec em̄ habet vitā ꝓpriā q̄ nō eſt corꝑis. ab ip̄a tn̄ deriuat̉ vnde tribuit vitā corꝑi ⁊ ideo hec ſola eſt ẜm ſuā vitā a corꝑe ſeꝑabilis. ſice 3. quō ꝑ appetitū vitā corꝑi tribuit. et quo ꝑ ip̄m eſt r nionis et colligatōis aīe cū corꝑe. et quo in diuerſis di uerſimode eſt. ⁊ ex his patet ꝙ ſcꝫ eodē vigore qͦ viuit a nima vitā pōt corpori tribuere. ¶ Ad̓ illud prīo obi cit̉. quo videt̉ on̄di. ꝙ nihil eſt indit ſali vi tribuat ſiue tribuere appetat vitā corꝑi ꝓpter diſtantiā eoꝝ ⁊cͣ. Dicendū ꝙ licet ſit diſtātia illoꝝ ea q̄ tacta ē in opponēdo. inqͣtū hoc eſt c ꝑale ⁊ illud ſpūale. eſt tn̄ dem illoꝝ ordo vt reſpectus. ꝗ eſt ꝑfectōis ad ꝑfectibile vnde eſt illoꝝ appetitus mutuus. uedā rō colliga tōnis eo dinūio uibꝰ mediantibꝰ eſt influētia vite ab vno in hil ſit tū ſubſtantie ſpūali vnde appetat tribuere vitam corꝑali inqͣtū diſtāt vt cor porale ⁊ ūale: inqͣtū tn̄ eſt appetitꝰ huius ꝑficiēdi illud et et do illud ſibi pleniorē acquirere ꝑfectōem vitā appetit tribuere. ¶ Ad illud qd̓ qua ſub̓a ſpūalis. cuiꝰ ꝑfectio ō a corꝑali. Eſt ⁊ alia cuiꝰ ꝑfectō ndet: qꝛ ergo appetitus rei nullo mō ter epta ip̄iꝰ ꝑfectōe illius ſub̓e. ſpūalis app t aliquo mō a corꝑali. n̄ ūctōe lātia corꝑali. In nullo qͦ deter vite ex ho ditio ſubſtātie ſpūalis vi uentis eſt. gat̉ cū ſubſtantia corꝑali. a cuius ꝯiun ctōe pleniorē ſortit̉ ꝑfectōem. īmo meliorat̉. Nobilitas uius aci ꝗ eſt vita. nō impedit qn̄ appetitus ſubſtā tie ſpūalis viuētis ꝯueniēter ſe extendat ad hoc ꝙ vnia tur cū ſtantia corꝑali. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗt̉ dicenduꝫ ꝙ verū eſt ꝙ vnitas atteſtat̉ nobilitati. cuius ꝯditō ī nl̓ lo deteriorat̉ ex ip̄ius vnionis ml̓tiplicatōe īmo magis ꝑficit̉ ⁊ ꝑfectior on̄dit̉. ſic̄ pꝫ de luce cuiꝰ v̓tus ip̄iꝰ ml̓ti plicat cit̉. ctōr on̄dit̉. Sil̓r ē in ꝓpoſito. Uita
em̄ vt tactū eſt ex ꝯiunctōe ſubſtantie ſpūalis cū corꝑali ex qua quodammodo multiplicatur in ſubſtantia cor rali. magis viget et efficit̉ iocundior ⁊ ꝑfectōr. Nec̄ hi multiplicatō aliquid tollit. de virtute ip̄ius vite. cū ſem per illa ſit vna que eſt ſubſtātie ſpūalis. ſꝫ eſt cā ꝑfectio nis illius ⁊ oſtēſio nobilitatis. ¶ Ad illud qd̓ ſequit̉ di cendū. ꝙ ſub̓e ſpūalis ſcꝫ anime ⁊ corꝑalis q̄ ab aīa ꝑfi cit̉. eſt ꝯueniētia quedā preter illā q̄ eſt generalis. q̄ att dit̉ in multiplicitate potentiaꝝ ſiue virtutū oꝑatiuarū ex ꝑte aīe. et multiplicitate naturaꝝ ſiue ꝑtiū organica rū ex ꝑte corꝑis. vt em̄ ſupra tactū eſt. corpus humanū inter oīa corpora ꝯpoſitiſſimū eſt. et hͦ reqritur ꝓpter hͦ. ꝙ aīa q̄ eſt ꝑfectio eius et motor. eſt multaꝝ oꝑationum effectiua. qͦꝝ cū nō poſſit aīa eē effectiua ꝑ ſe. īmo neceſ ſariū eſt vt exerceant̉ ꝑ corpus. ncc̄e eſt vt corpus hinōi ml̓tiplicitatē habeat organoꝝ. Pretea ꝯueniūt ī mutuo appetitu ꝑfectōis. appetitꝰ em̄ corꝑis eſt ab vt aīa ꝑficiat ſimiliter et appetitus aīe eſt vt corpus ꝑficiat. et illd̓ per ficiendo pleniorē ſortiat̉ ꝑfectōem. Iſte aūt appetitꝰ mu tuus eſt ca colligatōis illoꝝ ad inuicē et ꝯn̄icatōis vite. ¶ Queſtio. xcij Cuius eſt vita vt ꝓprij ſubie N progreſſu inqui ſitōis de vita tria ꝓponebant̉ queren da. Primo quid ē vita. Scd̓o a quo eſt vita. Tercio cuius eſt vita. Iam deter uinatū eſt de de tercō.ſ. cuius eſt vita vt ſubiecti ꝓprij. Pi querit̉ vi vita ſit in natura increata. Scd ū vita crea toris ⁊ creature in aliqua re ercio vtrū vita ueniat ſit in creatura corꝑali an tm̄ in ſpūali Quarto ſuppoſi to ꝙ in corꝑali. vtrū ſit in corꝑibꝰ celeſtibꝰ. Q vtrū ſit in ue carēt inē. Sexto vtruꝫ ſit in embrione. ¶ Membrum primum Irca primū quo querit̉ vtrū vita ſit in naͣ tura increata. Ꝙ ſic videt̉. Nā damā. in li. excepta diuīa. Tres ſunt ſpēs vite. plā tatiua ſenſitiua intellectiua. Itē aug. in li bro de fide ad petꝝ. Dens naturaliter vita ē. Itē dani xiiij. Nō colo ydola manufacta ſꝫ viuētē deū ꝗ fecit celū ⁊ terrā. Ex his patet ꝙ in deo eſt vita. ¶ Itē ꝙ ſolus deꝰ viuat ſic. ẜm ph̓m. Uiuere viuentis eſt eſſe. gͦ viuētis ē ſentia eſt eius vita. ergo illud ſolū viuit cuius eſſentia vita. hoc eſt ſolus deus. ¶ Item li. de mo. cor. Oportet noſſe qm̄ vita actō eſt. ⁊ vita eſt eſſe viuentis. gͦ viuentis eſſentia eſt ſua actio. ergo illud ſolum viuit cuius ſua eſ ſentia eſt ſua actio. hoc eſt ſolus deus. In om̄i enim cre atura differūt eſſentia. virtus ⁊ actio. vt vult aug. ¶ Cō tra. vita addit ſuꝑ eſſe. in illo ergo in quo nihil additur ad eē. eſt i uo dicit̉. iij. Exo. Ego ſuꝫ qui ſuꝫ uid eſſet in ip̄o qd̓ adderet ad eſſe nō eſt vita. Si e liqua. ¶ Item v a cadit ſub aliqͣ ꝯtrahit ens cui cōuenit in genus enere edā viunt. quedā nō ſenit illi qd̓ non eſt i zenere. ſed ſupra eſſe entem ⁊ habere ani Sicitur em̄ in li. de mo. cor. animatum ⁊ viuer inuiceꝫ paria ſunt. ſed deus nō habet ani mam. e Item in quo eſt vita eſt appetitus ⁊ de ſideriū vt ex dictis patet. ſꝫ in nullo eſt deſideriū alicuiꝰ quin ſit indigētia reſpectu illius: ſꝫ in deo nulla eſt indi gentia. ergo ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ẜm bern̄. vita eſt motus internꝰ ⁊ hoc vite cōuenit per ſe. ſicut illud qd̓ ponitur in eius ratōne. gͦ ꝯuenit omī habenti vitā. ſꝫ in deo nō eſt motus gͦ ⁊cͣ. ¶ Item dicit dyoni. de diuinis no. c. j. ſuper eſſen tialitatē diuinā. neqꝫ vt verbum aūt virtutē. neqꝫ vt ani mā aut vitam aut eſſentiaꝫ laudare eſt iuſtū: ſed omnia

que ſunt inſunt eſſentialitate diuina.i. deo deū reddunt laudabilē. gͦ neqꝫ aīa neqꝫ vita ſunt in deo. ¶ Rn̄ſio di cēdū ꝙ in deo eſt vita nō ꝑ drn̄tiā a ſubſtātia. ſꝫ ip̄e ē ſu um vita ⁊ ſuū viuere. ⁊ tanto nobilior eſt eius vita to ſimplicior. qꝛ aūt diuinū eſſe eſt ſimpliciſſimuꝫ nihil hn̄s de paſſibilitate admixtū: ideo eſt in plena actuali tate ⁊ vigore. qꝛ gͦ vita eſt ꝗdaꝫ vigor internus. ⁊ viuere eſt vigere qd̓dā vt ſupra tactū eſt. hinc eſt ꝙ in deo eſt ri tā reꝑire. et in vltima ꝑfectōne ratōe pretacta. vn̄ rōnes ꝓ illa ꝑte ꝯcedēde ſunt. ¶ Ad illud qd̓ primo obijcit̉ ꝙ viuere addit ſupra eſſe ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hͦ verū eſt in eis in quibus vita eſt ꝑ differētiam aliquā. ita ꝙ differt in viuente illud ꝙ viuit ⁊ quo viuit. hoc aūt eſt in rebꝰ cre atis que hn̄t paſſibilitatē ꝑmixtā eſſe actui. ſolus aūt de us eſt in puritate actus. ſiue actus purus: et ideo ī ipſo viuere n̄ addit eſſe. ſꝫ ſua eſſentia eſt ſua vita. ¶ Ad alid̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ vita ꝯtrahit in aliqd̓ genus entis ⁊c. Dicē dum ꝙ eſt duplex vita. vna ſcꝫ que eſt origo oīs vite. q̄ n̄ cadit ſub determīatōe tꝑis vel motus. ſꝫ ē eterna. et hec eſt ꝑ ſe viuifica ⁊ ſubſtātifica. Alia eſt vita que eſt ꝑtici pata ꝑ diſtinctōem et ꝓprietatē ꝯuenientē vnicuiqꝫ viuē ti. Prima vita eſt cauſalis ſiue cauſa ſcd̓e. Un̄ dyoni. d̓ diui. no. iij. ca. de vita. nūc laudāda ē laudabilis vita et̓ na. ex qͣ ꝑ ſeip̄am vita et om̄is vita ⁊ a qua in oīa vbicū qꝫ vitā ꝑticipātia. viuere ꝓprie vnicuiqꝫ exeminat̉. ⁊ pꝰ et ſicut in ente dicimꝰ. ꝙ eiuſdē eſſe eſt cauſalis. ſic ⁊ ibi Item qꝛ et ꝑ ſeip̄am vite eſt diuina vita vitalis ⁊ ſub̓a lis. vt habet̉ a ꝯmētatore onageris eſſentia dicit̉ diuina Unde vult dicere. ꝙ ſicut eiuſdē eſt eſſe cauſalis ⁊ diui nis. ſic ꝑ ſeip̄am eſt vita diuīa. et poſt ſubdit. et oīs vi ta ⁊ vitalis motus ex vita ip̄a q̄ eſt ſuꝑ oēm vitam. ⁊ oē principium totius vite. Uita aut primo mō ſumpta eſt nature increate. ſcd̓o mō ſumpta create. Prima eſt ſuꝑ om̄e genus nec cadit ſub aliqua differētia. q̄ cadit in ge nus: gͦ eſt idē cū eo qd̓ eſt ſimpliciter et ꝑ ſe. vtꝫ ex v̓be dyoni. Scd̓o mō ſumpta trahit in genus. ¶ Ad illd̓ qd̓ ſequit̉. ſcꝫ ꝙ viuere et hr̄e aīam ꝯuertunt̉. Dicendū ꝙ ſi cut deſcēdūt ſciētie ſic et vocabula ſcientiaꝝ. Autor aūt li. de mo. cor. inꝗrit in illo de vita q̄ habet eſſe in corpori bus. et de illa verū eſt ꝙ aīatū et viuēs ad ſeinuicē pa ria ſunt: ſꝫ generaliter loquēdo nō ē veꝝ. ſpūalis em̄ cre atura ſicut intellectiua viuit licet aīaꝫ nō habeat. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗtur dicēdū. ꝙ eſt appetitus rei diſtantis. ⁊ il le appetitus hꝫ annexā imꝑfectōnem. eſt et appetitus rei indiſtātis. ⁊ hoc pōt eſſe dupliciter. vel qꝛ ꝯiungit̉ appe titus appetibili. vel qꝛ eſt idē ꝑ eſſentiam. qn̄qꝫ em̄ eſt a petitus ꝯiunctus appetibili. tn̄ eſt aliud ꝑ eſſentiā ab il lo. qn̄qꝫ aūt idē eſt appetitus ⁊ appetibile ꝑ eſſentiam. et hoc eſt in primo. vbi idē eſt delectans ⁊ in quo delectat̉ fruēs ⁊ quo fruit̉. vbi aūt eſt talis appetitus nullus eſt defectus. ſꝫ vita ꝑfecte delectabilis nullo indigēs. exiſtēs in fine nobilitatis ⁊ delectatōis. qͣlis eſt in primo et ſū mo bono. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗtur ꝙ vita eſt motꝰ ⁊cͣ. Di cendū ꝙ illa p̄dicatō eſt cauſalis. qꝛ vita eſt cauſa motꝰ ſꝫ quedā eſt vita. q̄ eſt principiū ſiue cauſa motus ī ip̄o viuēte. q̄dā in alio. Illa que eſt principiū motus in ip̄o viuēte habet imꝑfectōem ꝯiunctā. qꝛ motus paſſio atte ſtat̉ imꝑfectōni. ſꝫ qꝛ deo nō ꝯuenit niſi qd̓ eſt ꝑfectōnis ideo vita in deo eſt principiū motus. nō quo deus moue at̄. ſꝫ qͦ oīa mouet ⁊ viuētia viuificat. ꝓpter qd̓ vult dyo. diuina vita eſt vitalis cauſalis ⁊ ſubſtātialis.i. viuifica et ſubſtātifica. Et ẜm boe. ſtabilis qͦꝫ manēs dat cūcta moueri. Uel ſi videat̉ dicēdū ꝙ vita ſit motus eēntialit̓ ẜm ꝙ motus internꝰ eſt vigor appetitus. Dicēdū ꝙ illa rō bern̄. Uita eſt motus internus ⁊cͣ. eſt vite. q̄ differt ꝑ eſſentiā ab eo qd̓ viuit eadē vita. ¶ Ad illud dyoni. qͦ v det̉ ꝙ vita nō ſit in deo patꝫ rn̄ſio ꝑ hoc qd̓ ſequit̉ ibidē vbi on̄dit̉. ꝙ noīandus eſt deus oīm ablatōe ſiue nega tione. ſuppoſitōe ⁊ cauſalitate. Un̄ intētō eſt autoris on̄ dere neqꝫ vitā neqꝫ alia dicta de deo ꝓprie in ꝓpria acce ptōe ſumpta deo ꝯuenire. Un̄ ꝯmentator ibidē. Rō in
hoc vniuerſaliter ſtudet vt ſuadeat certiſqꝫ veritatis in ſtigatōnibꝰ approbet. nil de deo ꝓprie dici poſſe. qm̄ ſu perat om̄em intellectū. om̄eſqꝫ ſenſibiles intelligibile qꝫ ſignificatōes. qꝛ melius neſciēdo ſcit̉. cuiꝰ ignorātia ē vera ſapīa. qui verius fideliuſqꝫ negat̉ in omībꝰ ꝙͣ affir mat̉. qd̓cūqꝫ em̄ de ip̄o negaueris vere negabis. ſiꝗden ſiue approbaueris hoc vel hͦ illū eſſe. falſitatis redargu eris. qꝛ oīm q̄ ſunt q̄ dici vel intelligi pn̄t. nihil ē. ¶ Ad illa q̄ obijciebant̉ ꝓ alia ꝑte ꝗbꝰ ꝯcludit̉. ꝙ ſolus deꝰ vi uit. dicēdū ꝙ illud argumētū nō valet. viuere eſt eſſe vi uētis. gͦ vita eſt eēntia viuentis. nec ē hic locus a ꝯiuga tis. Nō em̄ ſe hꝫ vita ad viuere ſicut eſſentia ad eſſe. vi ta em̄ et viuere nō differūt niſi in mō noīandi. qꝛ vita ē actus ſicut ⁊ viuere. eēntia em̄ q̄ eſt ip̄a quidditas rei. dicit ip̄am rei ſub̓aꝫ. eſſe v̓o actu. eſſe em̄ eſt actus entis Preterea cū dicit. viuere eſt eſſe viuētis. eſſe dr̄ viuētis vt eſt viuēs. nō vt eſt ſubſtātia. Cū infert̉ gͦ. vita eſt eſſen tia viuētis. ibi ſumit̉ eſſentia vt eſt ꝗdditas rei q̄ viuit n̄ vt dicit ꝗdditatē actus. qͦ viuēs inꝙͣtuꝫ viuēs eſt in actu viuēdi. vm̄ nō eſt debita ꝯiugatō in argumēto. vn̄ in ar gumēto nō infert̉ eſſentia de eſſentia. ſicut ꝓponit̉ actus de actu. īmo eſt duplex defectus ibi. vnꝰ ex hoc ꝙ infer eſſentia de actu. vita em̄ actus eſt alius. ex hͦ ꝙ ſumit̉ eſ ſentia in ꝯcluſione. vt eſt ꝗdditas rei. q̄ ſubeſt actui vi uendi. nō vt dic̄ ꝗdditatē ip̄ius actꝰ. ¶ Si obijcit̉ adhuc ꝙ vita eſt eēntia viuētis. ꝑ hͦ qd̓ dicit dyoni. ca. de vita. ſi dixeris qͣlēcūqꝫ vitā aut vite principiū aut vite eſſenti am. ex ip̄a ſcꝫ prīa vita viuit. et ibi ꝯmētator. Uite eſſen tie intelligibiles ſunt v̓tutes et noſtre aīe. eſſentia quip pe cū ſint vitā hn̄t vt materiā quandā atqꝫ ſubiectam et ip̄am ſpēm que vite eſt exn̄tem. vn̄ et viuificāt corꝑa aīe ecce qd̓ in textu dicit̉ eſſentia vite. in ꝯmēto dicit̉ intelli gibiles virtutes vel intelligētie ſunt eſſentie vite. Ratio eſt ad hͦ. ꝙ eēntia vite dicit̉ ſubſtātia in qua radicat̉ vi ta in trāſlatōe abbatis eſt ſubſtātia vite. ſꝫ in ꝯmento d̓ eſſentia ꝗppe cū ſint vitā hn̄t ⁊cͣ. loꝗtur de aīabꝰ nr̄is ibi dicit̉ plane. ꝙ aīe noſtre vita ſunt. ¶ Rn̄ſio. predicatio illa nō eſt ꝑ ꝯuenientiā idēptitatis. ſꝫ potius ꝑ ꝯuenien tiam relatōis actus ad ſub̓am vel effectus ad cām. ſub hͦ ſenſu aīe nr̄e ſunt vite.i. ſunt ſubſtātie in quibꝰ ſunt radi cate ſiue ſubſtātificate vite. et que ſunt principia vite co poribꝰ. et h̓ dicit textus qui ꝗ eſt ẜm trāſlatōeꝫ abbatis Si dicas vite principiū aūt ſubſtātiā ex ip̄a viuūt ⁊ vi uificāt. dicit em̄ aīam noſtrā eſſe ſubſtantia vite qͣ viuit. ⁊ principiū vite inqͣtum viuificat corꝑa. et vtrūqꝫ eſſe a prima vita. Un̄ dicit̉ in textu ex ip̄a viuūt ⁊ viuificant. viuūt in ſe ⁊ viuificant corꝑa ſibi ſubiecta. vt dicit ꝯmē tator. Ex his patet reſponſio ad illud qd̓ ſequitur. ¶ Nlēbrū ſecundum Ecundo querit̉ vtrū vita ꝯueniēs creato ri ⁊ vita ꝯueniēs creature: in re aliqͣ vna ꝯueniāt. Ꝙ ꝯueniāt videt̉ ſic. q̄cunqꝫ ſūt adinuicē ꝯꝑabilia ꝯueniūt in aliqͦ vno. ꝑ ticipantis em̄ ad nō ꝑticipans nulla eſt ꝯꝑatio: ſꝫ vita ī creata ⁊ creata ſiue dei ⁊ creature ꝯꝑabiles ſunt adin uicē ẜm prius et poſterius plus ⁊ minꝰ. gͦ ꝯueniūt ī ali q̄ vno. ¶ Itē oē creatū ē veſtigiū ⁊ ſil̓itudo ſue cāe. Uita creata ē cauſata ab increata. gͦ eſt veſtigiū ⁊ ſimilitudo eiꝰ: ſꝫ ſil̓itudo aliqͦꝝ eſt ꝯueniētia eoꝝ in aliqͦ vno. gͦ vita creata et increata ꝯueniūt in aliquo vio. ¶ Itē omē ex plar ꝯuenit cū exēplato. vita increata ē exēplar vite crea ate. gͦ vita īcreata ꝯueīt ī aliqͦ cū creata. ¶Ad oppoſitū videt̉ ſic. q̄cūqꝫ ꝯueniūt ⁊ nō ſunt ſimpl̓r idē. penes vnū ꝯueniūt ⁊ penes alid̓ differūt. n̄ eī penes idē ꝯueniūt eſ dn̄t. ſi gͦ vita increata ⁊ creata ꝑ aliqd̓ ꝯueniūt ꝑ illd̓ n̄ differūt qͣre ꝑ aliud. gͦ ī vita increata ē vnū et aliud. gͦ n̄ eſt oīno ſimplex qd̓ eſt īpoſſibile. ¶ Itē ſi vita īcreata et creata ꝯueniūt. n̄ ī noīe tm̄ ſꝫ ī aliqͣ re vna ꝑ nomē ſigna ta. gͦ illa res nec eſt ſimpliciter vita īcreata nec creata. hͦ aliqua res naturaliter prior illis. quod eſt impoſſibile.

Queſtio .xcij.
¶ Ad hoc dicendū differt vnū vniuocatōnis ⁊ ānalo gie. vnū em̄ vnit is eſt. qn̄ vnū ineſt pluribꝰ vniens illa in qua re vna e illis naturaliter. Sic aūt non ꝯueniūt vita increata ⁊ creata. vnū aūt ānalogie eſt qn̄ vnū ineſt pluribꝰ. ita ꝙ alicui eoꝝ primo et principali ter. in qͦ eſt prima o oīm alioꝝ. alijs v̓o poſterius et ſcd̓ario. et ꝑ modū qͦ deſcēdunt ab origine prima. ⁊ tale vnū nō vnit eaꝗbꝰ ineſt in aliqͣ re vna naturaliter prio re illis. ſꝫ tota prioritas eſt in aliqͦ eoꝝ naturaliter ſicut in cā reſpectu cauſati. et iſtud vnū licet nō ſit penitꝰ vni uocū. nō eſt penitus equiuocū: ſꝫ mediū. ⁊ dr̄ analoguꝫ. ⁊ ſic vita creata ⁊ increata ꝯueniūt in aliqͦ vno. ꝙ autē vita increata ſit origo aliaꝝ oīm ⁊ cā. patꝫ ex v̓bo dyo niſij ſupradicto. Cū gͦ querit̉. vtrū vita creatoris ⁊ crea ture ꝯueniāt in aliqua re vna. Dicēdū ꝙ ꝯueniunt in re vna vnitate analogie. nō vnitate vniuocatōis. ¶ Ad il la que inducunt̉ ꝓ prima ꝑte ꝗbꝰ videt̉ on̄di ꝙ ꝯueniūt in re aliqua vna. cū rōne qͣ ſunt ꝯꝑabilia cū rōne ſimili tudinis. q̄ ē veſtigij ad illud cuius ē veſtigiū. cū rōne cō ueniētie exemplati ⁊ exemplaris bene pn̄t ꝯcedi. ẜm ꝙ res dicit̉ vna vnitate analogie. non aūt ẜm ꝙ dicit̉ vna vnitate vniuocatōis. neqꝫ em̄ ꝯꝑatō neqꝫ ſil̓itudo. neqꝫ ꝯuenientia q̄ eſt creati ad increatum ꝯcludit vnitatem vniuocationis. Si auteꝫ opponit̉ ꝑ v̓bū ph̓i dicentis. ꝙ ſolū vniuocū eſt cōꝑabile. Dicendū ꝙ ibi ſumit̉ vniuo cū noīe extenſo. ẜm ꝙ etiā ꝯuenit analogo. facta exclu ſione ſolius equiuoci. ¶ Mēbrū tercium Eꝗtur inꝗrere vtruꝫ in corꝑalibꝰ creatu ris ſit vita qͣ viuūt. ꝙ ſic patet ſuper illud marci vlti. Predicate euāgeliū om̄i crea ture. dicit greg. omnis creature aliqd̓ hꝫ bō. hꝫ nāqꝫ eſſe ꝯn̄e cū lapidibꝰ. viuere cū arboribꝰ. ſen tire cū aīalibꝰ. ex qͦ patet ꝙ arbores viuūt ⁊ animalia. ¶ Itē vegetari. ſentire. intelligere. ſunt actus ꝯn̄tes ad actū viuēdi ſiue ꝗ eſt vita. nec inſunt alicui cui non ineſt vita. vnde in li. de mo. cor. viuit ⁊ veget̉ al̓s ſentit ⁊ mo uet̉. diſcernit et intelligit. et que ex eis oriunt̉ non facile mirabilia efficere hn̄t. et haꝝ potētiaꝝ hec primā diſtā tia eſt. ꝙ vitā quaſi preuiā cetere ſequūt̉. ſine qͣ ceteraꝝ nullā in eē poſſibile eſt. Si gͦ hi actus ſunt ceteraꝝ cor oraliū. patet manifeſte de actu vegetādi ⁊ ſentiēdi. ſunt actus plantaꝝ et brutoꝝ. ſil̓r patet de actu intel ligēdi ꝑ verbū ph̓i dicētis ꝗ dicit aīaꝫ intelligere. nihil aliud eſt ꝙͣſi dice̓t aīam texere vel edificare. Relinquit̉ ctus viuēdi ſiue ꝗ eſt vita ſit creaturaꝝ corꝑaliuꝫ. ntra. vita eſt forma ſiue actus p̄cipuus. et maxīe eſſentiali ſub̓e ſpūa elo ⁊ aīe rōnali. qd̓ aūt eſt ſub̓ijs ne eſſentiale. nō ꝯueīt ſubſti uerſo. gͦ corꝑales ſub̓e nō vi er oīa ne actuū p̄cipue ⁊ ꝓprie ⁊ eſſent ueniūt ſu ijs ſpūalibꝰ cuiuſmōi ſunt diſcernere. ſaperee. diligere. prius ⁊ eſſentialius con uenit actus ꝗ eſt vita. ſi gͦ actus diſcernēdi. intelligēdi. ſapiendi. diligēdi nō ſunt actus corꝑales. neqꝫ corꝑali bus creaturis ꝯueniūt: multo fortius nec actus ꝗ ē vita. ¶ Itē vt dicit aug. ꝯͣ maximianū. In illis q̄ mutant̉ nō nulla mors eſt ip̄a mutatio. Sed creature corꝑales ꝯti nuas ſuſtinēt mutatōes. vtpote mutatōes generatōnis vel corruptōnis. vel augmēti vel diminutōis. vel altera tōis vel loci mutatōis: gͦ vt videt̉ ſunt ī ꝯtinuitate mor tis. gͦ nō viuūt. ¶ Itē ſi creature corꝑales viuūt. q̄ ē dif ferētia vite corꝑaliū creaturaꝝ ⁊ ſpūaliū? ſpūales crea turas dico hoīes ⁊ angelos. ¶ Rn̄ſio. ad ꝓpoſiti mani feſtatōem. Notādū ꝙ eſt drn̄tia vite multiplex. trahit̉ eī in ſpēs. ẜm ꝙ variat̉ appetitus in ſimplicibꝰ ſubſtantijs ſiue ſpūalibꝰ ⁊ corporeis. ſicut em̄ ſupra tactū ē. appeti tus ſubſtātie ſpūalis niſi ſuo actui ꝯiungat̉. et ſic ꝑficis tur. nec ī ſe viget nec vitā oꝑat̉. Unde ex ꝯiūctōe cū ſuo deſiderabili in ſe viget ⁊ qͣi ſuſcitat̉ ad vitā. cū aūt caret
ſuo deſiderabili. aut languet vita aut extinguit̉. Sꝫ in telligendū eſt ꝙ nō vno mō appetitus iſte ꝑficit̉ ſed diffe renti. ⁊ ẜm hͦ varias vite drntias oꝑat̉. Aut em̄ iſte ap petitus in ſub̓ijs ſimplicibꝰ intrinſecꝰ oīno finit̉. aut to taliter intrinſecus termīat̉. aut ꝑtim. Si ꝑtim: ſic. ſi at̄ intrinſecus totaliter finit̉. vt nullo penitus indigeat. ne qꝫ ꝓpter eſſe neqꝫ ꝓpter bene eē. ſꝫ in ſe ⁊ ex ſe hꝫ ꝗcꝗd re ꝗ̄rit̉ ad eſſe ⁊ ad bene eſſe. vtpote vbi eſt idē appetitus ſi ue appetēs ⁊ appetibile. ſiue fruēs ⁊ quo fruit̉: tūc eſt vi ta ꝑ ſe et ẜm ſe delectabilis ⁊ ꝑfecta. ſcꝫ in fine ꝑfectōis ⁊ nobilitatis ſicut in primo bono et ſummo. Si aūt to taliter extrinſecus terminat̉. vtpote ad aliqd̓ qͦ indiget ad eſſe. et ſine qͦ neqꝫ etiā vita eſſe poteſt: tūc eſt vita ip̄a mīme delectabilis ⁊ mīme ꝑfectōis. vt in vegetabilibꝰ ⁊ ſenſibilibꝰ. Un̄ dyoni. de diui. no. c. de vita. aīalia om̄ia ⁊ germīa ẜm nouiſſimā ꝯſonantiā vite hn̄t viuere. Cuꝫ aut appetitus partim termīat̉ extriiſecus ꝑtim intrin ſecus: tūc aliquo indiget nō ꝓpter vitā ſꝫ ꝓpter vite illu ſtratōem ⁊ delectatōem. hͦ eſt nō ꝓpter eſſe ſed ꝓpter be ne eſſe. illud aūt quo indiget aut ſeip̄o pōt adipiſci.i. ſi ne aliqͦ corꝑe ſibi vnito. ⁊ ſic eſt vita ī angelis: aut ſeip̄o nō pōt ſꝫ indiget vnione cum corꝑe vt illud poſſit adipi ſci. ſic eſt vita aīe ratōnalis. Un̄ dicit auicen. ꝙ aīa vni tur corꝑi vt ꝑficiat̉. ¶ Itē notādū ꝙ appetitus ſubſtātie ſimplicis terminat̉ extrinſecus qn̄ indiget aliquo extrī ſeco ſine quo nō eſt in ſua ꝑfectōne. Sed hoc poteſt eſſe multipliciter. illud aūt extrinſecuꝫ pōt eſſe vt res vel re ſpēs ſiue ſimilitudo vel vtrūqꝫ. qꝛ ſub̓a ſpūalis cuius eſt vita aut indiget re tm̄ a qua dependet ꝙͣtū ad eſſentiam aūt ſpē rei ꝙͣtū ad illuſtratōem et bene eſſe. Si aūt illd̓ extrinſecū qͦ indiget ſit ſolūmō res a qͣ dependet eſſentia liter ſiue ẜm eēntiā. tūc eſt vita vegetabilis. Si aūt illd̓ extrinſecū ſit res a qua dependet ꝙͣtū ad eſſentiā ⁊ ſpēs ſiue ſimilitudo rei a qͣ dependet ꝙͣtū ad illuſtratōꝫ: tūc eſt vita ſenſibilis. ſubſtātia aūt aīe ſenſibilis eēntialiter dependet a corꝑe. ⁊ qꝛ vita in ſenſibilibꝰ eſt cognitiua n̄ ſolū re ſiue corꝑe indiget. ſed ſpecie rei ſiue ſimilitudine vis aūt ſenſitiua eſt biꝑtita. habet em̄ quoſdam ſenſus ꝓpter eſſe. quoſdā ꝓpter bene eſſe. quoſdā ꝓpter vitam quoſdā ꝓpter illuſtratōem vite. Unde duplici prīcipio naturali indiget. ſcꝫ calore ⁊ luce. ſiue qualitate ſerui da et luculēta. Scd̓m aug. calore ſiue qualitate feruida ꝓpter vitā. luce ſiue qualitate luculēta ꝓpter vite illu ſtratōem. qualitas aut luculēta eſt in cerebro vnde ē ori go ſenſuū. dicit em̄ aug. vij. ſuꝑ gen̄. ad litterā. Om̄is ca ro habet aliquid ignis. nō ſolū feruidā qualitatē cuius ſedes eſt in iecore ⁊ ī cerebro: veꝝ et luculentā quā velut eliquari. ſiue ſubuolare oſtendit̉ in excelſum cerebri lo cū tanꝙͣ in celū corꝑis noſtri. vnde ⁊ radij emicāt oculo rū ⁊ de cuius medio velut centro quodā. nō ſolū ad ocu los. ſed etiā ad ſenſus ceteros tenues fiſtule ſeducūt̉ aures ſcꝫ ad nares ad palatū ꝓpter audiendū. olfacien dū atqꝫ guſtandū ⁊cͣ. ⁊ dicit ph̓s li. de aīa. ſine igne non eſt ſentire aliquid extrinſecū qͦ indiget ſub̓a ſpiritualis ſicut eſt res a qua dependet ꝙͣtum ad eſſentiam. ſed ſi militudo ꝙͣtum ad illuſtratōem que eſt vita rationalis vita em̄ rōnalis nō dependet eſſentialiter a corꝑe: indi get tn̄ rei ſpecie ꝓpter bene eſſe vel propter illuſtratōeꝫ vite que fit ꝑ rei ſimilitudinē. que accepta ducit ad ali ud ⁊ facit cognitōnem que eſt vite illuſtratō. et ideo he vita eſt ſeꝑabilis. vita ergo iſta ꝯtinet̉ quodammō ſub duplici membro diuiſionis predicte. qꝛ et vita eius in rius eſt terminata. et nō terminata interius ꝙͣtuꝫ ad eſ ſe termīata quo ad bene eſſe nō terminata. Similiter ex ꝑte creaturarum corporearum variatur appetitus ẜm variationem animarum a quibus vitaꝫ habent. vnicur qꝫ em̄ corpori inditus eſt ab eius cauſa proprius appeti tus reſpectu ſui delectabilis ſiue ſue perfectōnis. a qua vitam participat. ſicut ex parte perficientis formaliter eſt inditus appetitus reſpectu ſui ꝑfectibilis. ⁊ ex iſto du plici appetitu eſt colligantia eoruꝫ adinuicem. Conce.

dende ergo ſunt ratōnes quibꝰ on̄dit̉. ꝙ in corporalibꝰ creaturis eſt vita. ¶ Ad illud tn̄ qd̓ ꝑſuaſuꝫ eſt. ꝙ actꝰ intelligēdi ſit actus corꝑis. ꝑ v̓bū ph̓i qui dicit aīaꝫ in ligere ⁊cͣ. Dicendū ꝙ duplex eſt intellectus. ſcꝫ fanta cus ⁊ ꝑmixtus fantaſie. qd̓ gͦ dicit ph̓s ꝗ dicit aīaꝫ in telligere ⁊cͣ. intelligit de actu intellectus fantaſtici. ꝗ nō exit a potētia niſi in amīculo ſenſus ⁊ fantaſie. qꝛ igitur ſenſui fantaſie deſeruiunt organa corꝑalia. ꝯuenienter attribuit actum hmōi ip̄i ꝯpoſito ex aīa ⁊ corꝑe. Aliter aūt eſt de actu intellectus imꝑmixti fantaſie. ¶ Ad illd̓ qd̓ primo obijcit̉ ꝯtra hͦ. dicendū. ꝙ illud qd̓ eſt eēntiale ſub̓e ſpūali. bene pōt ꝑticipari ſiue ꝯmunicari corꝑali. aīa em̄ eſſentialit̓ viuit. corpus aīatū ꝑ ꝑticipatōem ſeu ꝯmunicatōem. aīa em̄ ꝑficies corpus ꝯmūicat illi vitam hmōi aūt ꝯmūicatō atteſtat̉ nobilitati creaturaꝝ ⁊ bo nitati. nobiliores em̄ creature. ea q̄ eſſentialiter eaꝝ ſūt ꝯmūicāt alijs ꝑ influētiā quādā vl̓ ꝑ multiplicatōem. ſi cut corpora ſuꝑiora inferioribus ⁊ ſubſtantie ſpiritua les corꝑalibꝰ. ſꝫ illud qd̓ eſt eēntiale ⁊ p̄cipuū ſubſtātie ſpūali nō eſt eēntiale ⁊ p̄cipuū corꝑali. bene tn̄ eſt illi a liqͦ mō ꝯmūicabile. Uel pōt dici ẜm dyoni. c. de vita. ꝙ ſolus deus eēntialiter viuit cuius vita eſt eēntia. creatu re aūt ꝑ ꝑticipatōem. qꝛ caꝝ vita nō eſt eaꝝ eēntia. Sꝫ quedā ꝑticipat vitā a prima vita vt ſub̓e ſpūales. Und dyo. c. de vita. Laudāda eſt laudabilis vita eterna ex ꝑ ſeip̄am vita eſt omīs vita ⁊ a qͣ oīa vtcūqꝫ vitā ꝑticij tia. viuere ꝓprie vnicuiqꝫ exeminat̉. Sed corꝑales cr ature ꝑticipat vitā ab aīabꝰ. Unde dyoni. c. de vita. Si ue intellectualē dixeris ſiue ratōnalem ſiue nutritiuam ⁊ actiuā. ſiue qͣlemcunqꝫ vitā. aut vite principiū aut vi te eēntiā. ex ip̄a viuit ⁊ viuūt que eſt ſuꝑ oēm vitā. Suꝑ illud vite principiū ꝯmētator. vite principiū ait. vtputa nr̄am aīam ſenſibilēqꝫ. Ip̄e ꝗppe principiū ſunt vite. his q̄ ꝑ ea in vitā incipiūt moueri corꝑibꝰ. et hoc ad idem re dit. qd̓ ſupra tactu eſt. qꝛ ſub̓e ſpūales licet nō eēntialit̓ viuāt eo mō quo deus. eēntialiter tn̄ viuūt. quia vita eſt illis eēntialis. Nō ſic eſt de corꝑibꝰ quibus vita ꝯmūi catur ꝑ influentiaꝫ a ſubſtantijs ſpiritualibꝰ.i. aīabus ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗtur dicenduꝫ. ꝙ aīa ſeip̄a eſt actus vel ꝑfectio corꝑis organici ⁊cͣ. nō ſui ꝑte vnde ſe ip̄a cōmūi cat vitā corꝑi cuius eſt actus. ẜm ph̓m oportet accipere qd̓ eſt in ꝑte in toto viuēte corꝑe. ſimile nanqꝫ habet ſi ꝑs ad ꝑtem. ſic totus ſenſus ad totū corpus. An̄ eſt ali ꝗs actus ab aīa ip̄a in corꝑe indiſtincto. ſicut viuere. nō em̄ viuit alia ꝑte vite oculus ꝙͣ auris: ſicut alia ſpē ſen ſus ſentit. actus gͦ ꝗ eſt ab ip̄a ẜm ſe totā cuiuſmodi ē vi uere. ꝯmūicat̉ corꝑi et toti corꝑi. ſicut anīa illius totius eſt ꝑfectio. ſimiliter actus ꝗ eſt a ꝑte ſiue potētia anī eſt ꝑfectio ꝑtis. ꝯmūicat̉ ꝑti ſicut audire videre ⁊ hmoi Sed actus intelligēdi ⁊ ꝗ ad actū intellectꝰ ſequūtur. nō pn̄t corꝑi ꝯmūicare. qꝛ ꝑs anime intellectiua neqꝫ cor ꝑis neqꝫ ꝑtis corꝑis eſt actus. vt vult ph̓s. licet gͦ actus viuēdi ſit precipuus actus. ⁊ maxime eēntialis ſubſtan tie ſpūali.i. aīe. cū qꝛ eſt actus aīe ẜm ſe q̄ eſt ꝑfectō cor poris corpori ꝯmūicat̉. actus aūt intelligēdi ⁊ ꝗ ad ip̄m ſequūt̉. qꝛ nō eſt actus aīe ratōne alicuius ꝑtis ſeu potē tie aīe que eſt actus corꝑis vel ꝑtis illius. corꝑi nō ꝯmu nicat̉. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗt̉ ſcꝫ ꝙ corꝑa q̄ ꝯtinuis ſubiacēt mutatōibꝰ nō viuūt. qꝛ nōnulla mors ē ip̄a mutatō. Ibi ſumit̉ mors ꝓ declinatōe ſiue tendētia ad nō eē. Un̄ dic̄ nōnulla mors.i. aliqd̓ genus ſiue modus mortis. Un̄ intellectꝰ v̓bi aug. eſt. ꝙ illa q̄ ſubiacēt mutatōibꝰ. ſi ſibi eēt derelicta deficerēt. et in nihilū declinarēt. vn̄ mors ẜm intellectū v̓bi ſupradicti. nō dicit p̄uatōem vite. ẜm ꝙ hic intendit̉ de vita: ſꝫ potius ſumit̉ ꝑ oppoſitōem ad immortalitatē. De qua. jͣ. thi. vj. q̄ ſolus hꝫ immortali tatē. De qua aug. li. j. de trini. cū aīa mō quodā immor talis eſſe dicit̉. et ſic nō dicit ſolus habet immortalitatē niſi quia vera immortalitas incōmutabilitas eſt. quaꝫ nulla poteſt habere creatura. vel mutatō dicit̉ nōnulla mors. qꝛ mutatō facit aliqd̓ nō eē in re mutabili. qd̓ an̄
erat. de hoc. j. li. ſenten. viij. diſ. c. iiij. etem̄ ait. ¶ Ad vlti mū queſitū patet reſpōſio ex p̄dictis. ſcꝫ vbi tactū eſt de differētia vite corꝑaliū creaturaꝝ et ſpūaliū. ¶ Nembrum quartum Equit̉ inquirere. vtrū vita ſit in corꝑibꝰ ſuꝑceleſtibꝰ. Ꝙ ſic videt̉. In ſcd̓o de celo ⁊ md̓o dicit̉. Sciendū ē ꝙ primꝰ orbis ī cipiū eſt potētie et cauſa in vita cuiuſlibꝰ viui plus ꝙͣ alij orbes. et dicit ibi ꝯmēta. iſti orbes nor ſunt cauſe vite eoꝝ q̄ ſunt hic niſi ꝑ ſtellas. cū ſit viſum ꝙ nobiliora que ſunt illic. ſunt ſtelle. principia q̄ ſunt in iſtis orbibꝰ ſūt viua ⁊ ſūt prīcipia vite q̄ eſt hic. Ex his videt̉ ꝙ ſtelle ſint viue. ſi em̄ orbes ſunt cā ⁊ prīcipia vi te ꝑ ſtellas: gͦ ſtelle ſunt cauſa ⁊ principiū vite que ē hic. et principia que ſunt in iſtis orbibꝰ ſcꝫ ſtelle ſunt vi vt ip̄e dicit. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item nulla cauſa efficiēs principa ter ⁊ ꝑ ſe. eſt minus nobilis cauſato. corpus celeſte ē car ſa efficiens ꝑ ſe ⁊ principaliter tam vegetatiue ꝙͣ ſen tiue. vt vult are ſtotiles in multis locis: gͦ corpus celeſ nō eſt minus nobile vegetatiua ⁊ ſenſitiua. Sed oē non hn̄s vitam eſt minus nobile vita: ergo corpus celeſte nō eſt nō habens vitaꝫ īmo de neceſſitate habet eam. ¶ Itē om̄e generās habet ſpeciem rei generande apud ſe. et eſ ficiens vel ꝓducens rei ꝓducende. ſicut dicit areſto. et etiā auicē. ſuꝑ. xj. prime ph̓ie. Spēs aūt rei viuētis nō poteſt eē niſi apud viuentē. cum ſpecies rei nō ſit minus ſpūalis ip̄a rei ſed magis vel eque. cū gͦ corpora ſuꝑcele ſtia ſint ꝓducentia in eſſe res viuentes gͦ ⁊cͣ. ¶ Item ni hil dat quod nō habet: ſed om̄e dans vel agens habet il lud quod dat ſiue agit vel vniuoce cū recipiēte. vel aliqͦ mō excellentiore. ſed nullus eſt modus excellentior ha bendi vitam ꝙͣ viuendo. igitur ſi aliquid dat vitam vel agit in aliquo. neceſſe eſt ꝙ viuat. ¶ Item auguſti. x. cō feſſionū. nullū corpus ſcilicet tm̄ corpus. corpori vitam preſtat: ſed generans ſiue ꝓducens anīalia ex putref ctione ſiue materia putrefacta. non eſt niſi celum cū ſtel lis ⁊ virtutibꝰ que agunt in ip̄a materia putrefacta. er go celum cum ſtellis ⁊ virtutibꝰ celeſtibꝰ eſt res viuens ¶ Item corpus natum eſt ad formā ⁊ corpus nobiliꝰ aī nobilioreꝫ: ſed corpus celi eſt nobilius ꝙͣ corpus plante vel bruti. ergo corpus celi natum eſt ad nobiliorem for mam. ſed tam corpus plante ꝙͣ corpus bruti natū eſt ad formā que eſt vita. ergo corpus celi natum eſt ad formā nobiliorem. ſed talis non poteſt eſſe niſi aliqua vita. er go corpus celi natum eſt ad aliquam vitam. cū ergo na tura nō agat fruſtra neqꝫ deficiat a neceſſarijs. relinqui tur ꝙ viuunt ⁊ habent vitam. ¶ Itē. xj. prime ph̓ie dr̄. ꝙ principium mouens celuꝫ mouet. ſicut mouet deſidi ratum ⁊ intellectum. ex quo poteſt argui cum commen tatore. ꝙ celum eſt animatum. quia ſi mouet celuꝫ ſicut mouet deſideratum et intellectuꝫ. tunc illud mobile q̄ mouetur ab illo ſcilicet celū eſt deſiderans et intelliges. ergo eſt animatum. ¶ Contra. non eſt niſi triplex vita creata ſcilicet vegetatiua qua viuunt plante. Senſitiua qua viuunt animalia. Intellectiua qua viuunt angeli ⁊ homines. Si ergo celeſtia corpora neqꝫ ſunt plante nō qꝫ aīalia neqꝫ angeli vel hoīes. relinquit̉ ꝙ nulla iſtaꝫ vitaꝝ viuūt. ⁊ ita nō viuūt. ¶ Item incidēter hic pōt q̄ ri. qͣre nō eſt hic niſi triplex vita. ¶ Rn̄ſio. ꝙ corꝑa cele ſtia nō ſunt viua. hec aūt queſtō nō ſine rōne diſputat a theologis: qꝛ poſitio qua quidē ponebāt celos hr̄e vita. hereſim inducebat. ex hͦ em̄ ponebant corꝑa hmōi eē de os vt alibi ſcriptū eſt. ꝓpter hoc ſacri doctores determi nant corpora celeſtia nō eſſe animata neqꝫ vita habere Un̄ dama. nullꝰ aīmatos celos vel lumīaria exiſtimet inanimati em̄ ſunt ⁊ inſenſibiles. Dicēdū gͦ ꝙ nō habet vitam ſicut formā ſiue actū. ſed tm̄ effectiue. ſic̄ tm̄ effe ctiue habent frigus et calorē. nec ſunt frigida vel calida formaliter loquēdo. ⁊ illud videt̉ velle ph̓us dicens. pͥmus orbis eſt principium potentie ⁊ cā in vita. Qui

Queſtio .xcij.
aūt dīc ꝯmēta. ꝙ prīcipia q̄ ſunt ī orbibꝰ ſunt viua. pōꝫ intelligi de intelligētijs q̄ viuūt qͣs ponebāt eē motores orbiū. Uel pōt dici ꝙ dicūtur viua effectiue. ¶ Si obij cit̉ ꝙ dic̄ ꝙ pͥncipia ſūt viua ⁊ cū hͦ ꝙ ſunt pͥncipia vite Dicēdū ꝙ intellectꝰ cōmētatoris ē. ꝙ orbis pͥmꝰ nō ſolū mō ē prīcipiū vite ſͦ ē cā ꝯſeruatōis viuētiū in vita. Et hͦ vidr̄ velle verbū ph̓i. qd̓ ē. ꝙ orbis primꝰ ē prīcipiū potē tie. vt ꝑ hͦ intelligat̉ ꝙ ē prīcipiū vite. ⁊ ꝙ ē cā ī vita cu iuſtibet viui. ꝑ hoc intelliges ꝙ ſit cā cōſeruatiuā viuēti uꝫ ī vita. dic̄ gͦ ꝯmētator. ꝙ prīcipia ſūt viua effectiue.i. ꝯſeruātia viuētes in vita. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗt̉.ſ. ꝙ nulla cā efficiēs ē minꝰ nobilis ⁊cͣ. Rn̄dēdū ē ꝑ diſtīctōꝫ inter nobile et nobile. forma eī corꝑis celeſtis lꝫ vita n̄ ſit. tn̄ nobilior ē qͦ ad q̄dā oī vita ī iſtis inferioribꝰ. forma em̄. corꝑis celeſtis oīno ſeꝑata ē a ꝯtrarietate. ⁊ iō incorru ptibilis ē ꝑ ſe ⁊ ꝑ accidēs phiſice dico. ⁊ qͣtū ad hͦ forma corꝑis celeſtis ē nobilior tā vita ſenſitiua ꝙͣ vegetatiua. lꝫ ei neutra ꝯpoſita ſit ex ꝯtrarijs: vtraqꝫ tn̄ ſeꝗt̉ mixti onē ꝯtrarioꝝ ⁊ iō vtraqꝫ corruptibil̓. Ite forma corꝑ celeſtis ē oīno inalterabilis ⁊ impaſſibilis. ⁊ ꝙͣtū ad hͦ nobilior ē vita intellectiua ī hoībꝰ. Hmōi em̄ vita ē alt̓ abilis ⁊ paſſibilis qd̓ammō. ſequēdo ꝯplexiōem corꝑis Preterea. ꝙͣtū ad v̓tutē quā influūt ī inferiora qͣ ꝓducū tur ī eē et ꝯſeruēt̉. ⁊ ꝙͣtū ad nobilitatē forme eaꝝ qͣ oīno termīat̉ appetitꝰ materie q̄ nō inueniūt̉ ī illis q̄ vitā ꝑfi ciūt̉. nobilioris ſūt ꝯditōis. Uel pōt dici ꝙ verbū ꝓpoſi tū.ſ. nulla cā efficiēs prīcipalit̓ ⁊ ꝑ ſe ē minꝰ nobilis ⁊cͣ. verū ē de efficiēte ꝓprio ⁊ īmediato ī ꝓductōne vniuoca vt qn̄ aīal ꝓducit̉ ex aīali vel plāta ex plāta. ¶ Ad illd̓ qd̓ ſeꝗt̉.ſ. ꝙ oē generās vel ꝓducēs habet ſpēm rei gene rāde vl̓ ꝓducēde. Dicēdū ꝙ reuera vt vult ph̓s ⁊ comē tator. īe ph̓ie. Om̄e qd̓ fit. fit ex ꝯueniēti tā ī natu ralibꝰ ꝙͣ ī artificialibꝰ. In naturalibus vt qn̄ aīal facit. aīal. In artificialibꝰ vt qn̄ mediāte forma ī mēte artifi cis efficit̉ forma ꝯſil̓is ī re artificiali. Sꝫ determinatur ibidē a cōmēta. ꝗbꝰ ꝯcurrētibꝰ hoc intelligi dꝫ. vt forma rei vel ſil̓itudo ſit ī agēte. nō ī īſtrumēto. ⁊ ī agēte ꝓpinqͦ nō remoto. ⁊ ī agēti eēntialiter nō accidētalit̓. Spēs eī rei ꝓducēde ī eē ꝑ inſtrumētū aliqd̓. nō ē ī ip̄o inſtrumē to vt ſpēs imagīs nō ē ī ſecuri vel dolabro. nec ſpēs ho ēdi ī eē ē ī ſole. neqꝫ ī agēte accn̄taliter vt ī agē em nec ꝓpter finē: ſꝫ qn̄ ē agēs ꝓprie nō vt tę no inſtrumētū ē agēs. et agēs ꝓpinquū vt hō agit ī generan do hoīem ⁊ eēntialiter nō caſu vt ē ī eis q̄ fiūt ex cauſis agētibꝰ ꝓpter aliꝗd. tūc fit qd̓ fit ex ꝯueniēti ⁊ generans vel ꝓducēs hꝫ ſpēm rei generāde vel ꝓducēde. ¶ Ad il lud qd̓ ſeꝗt̉ ꝙ oē dās vel agēs aliꝗd hꝫ illd̓ mō vniuoco vel excelletiore ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ dās vel agēs aliꝗd actōne vniuoca. hꝫ illd̓ mō vniuoco. agēs aūt ſiue das ſpecieꝫ alicui ex ꝓpoſito. hꝫ illd̓ qd̓ dat.ſ. ſpēm illiꝰ mō excellen tiore. agēs em̄ aliꝗd ex ꝓpoſito qꝛ agit ꝯprehēdēdo. habꝫ ſpēm eiuſdē ī intellectu. ſpecies aūt rei mō excellētiore ē ī intellectu ꝙͣ ī re ip̄a. qꝛ ē ī maiori puritate ⁊ īmateria litate. ⁊ hͦ maxīe verū ē ī primo agēte. ī qͦ excellētiori mō ſūt ſpēs reꝝ ꝙͣ ī ip̄is rebꝰ. Ut em̄ dr̄. xj. pͥme ph̓ie. cauſe nō tm̄ ſūt ī eis q̄ fiūt ſꝫ ea q̄ ſunt extrīſecꝰ ſūt cā. ſuꝑ qd̓ dic̄ cōmētator. ꝙ primū mouēs mouet ad om̄s formas. ⁊ ꝙ forma p̄mi mouētis aliqͦ mō ē coīs forme. vt at̄ ibi dē exponit̉. Eſt prīcipiū extrīſecū duplex. Primū ē com mune oībꝰ mouētibꝰ. ⁊ hͦ ē prīcipiū de qͦ dic̄. ꝙ forma p̄ mi mouētis ē aliqͦ mō oīs forme. Secūdū aūt prīcipium qd̓ ē cōmūe et remotū. nō de neceſſitate ē ꝯueniēs.i. cō formis. hoc aūt prīcipiū ē illd̓ qͦ ē actio celi qd̓ ē agēs ex natura n̄ ex ꝓpoſito. Un̄ tale agēs vl̓ dās aliꝗd nō hꝫ il lud qd̓ dat. ¶ Ad illd̓ qd̓ ſequit̉.ſ. qd̓ dic̄ aug.ſ. ꝙ nullū corpꝰ corꝑi vitā p̄ſtat ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ hͦ verū ē de prīcipio intrīſeco qd̓ ꝑ ſui vnionē viuificat. tale eī nō pōt eē niſi forma ſpūalis. ⁊ huiꝰ rō ē. qꝛ vt sͣ tactū ē. vitā eſt vigor ꝙ n̄ pōt ꝓcede̓ niſi a ſubſtātia ſimplici currēte extēſiōe ꝓpt̓ ſue actualitatē ⁊ nobilitatē. Si aūt intelligat̉ de prīci pio extrīſeco. ſic n̄ ē verū. niſi intelligat̉ ꝙ n̄ dat vitā per
virtutē oīno corꝑalē. Pōt tn̄ corpꝰ celeſte hr̄e virtutē ali quā viuificatiua. ꝑ quā dat vitā aliqͦ mō. q̄ quidē nō eſt oīno corꝑalis. lꝫ habeateē in corꝑe. ⁊ iō ex hͦ nō ſequit̉ ꝙ hmōi corpꝰ viuat. Pt̄ etiā ⁊ alit̓ dici ad hec ⁊ p̄obie cta. ꝙ illd̓ ē verū de eo qd̓ dat vitā. ſic̄ prīcipiū effectiuū cui prīcipaliter attribuit̉ forma rei generāde. ⁊ iō locuꝫ nō hꝫ qn̄ agēs exteriꝰ ſe hꝫ ī rōe excitātis illd̓ qd̓ latitat interius. ſicut patet ꝙ calor fimi ẜm ꝙ exꝑiētia docet de ouo facit pullū. In apulia em̄ de ouis poſitis ī fimo ꝓ ducūtur pulli ſine decubatōe galline. nec tn̄ habet vitā nec ſpūalē virtutē: ſꝫ ꝑ corꝑale exteriꝰ excitat̉ ſpūale la tens. Nec hmōi ꝓductō attribui debet excitanti tanꝙͣ prīcipali efficiēti. ſꝫ magis illi ꝗ illā rōem indidit. q̄ illa explicat tꝑe oportuno. Un̄ aug. xxij. de cini. dei. deꝰ oꝑa tōe qua nūcuſqꝫ oꝑatur. facit vt neruos ſuos explicēt ſe mina⁊ buſdā latētibꝰ ac inuiſibilibꝰ ī volucris ī for quas inſpicimus decoris euolāt. ⁊ ſic mas vt intell to. ſic̄ eī ex cauſis naſcentiū quibus mundū s eſt ẜm aug. tempore oportuno alia que ꝓducūtur in eſſe oꝑatōne ꝯſimilis in ſpecie. virtute celeſti cooꝑante. vt in generatōe vniuoca. Simili modo ex eiſdē cauſis ꝓducūtur quedā animalia in eſſe mediā te virtute celeſti excitāte virtutē intra latentē ſine oꝑa tōne cōſimilis cuiuſmodi ſunt illa que exeūt ī eſſe ex cor porū corruptōne. et ſicut prima ꝓductio ſiue virtus ad ꝓducendū eſt indita creaturis modo iſto a ꝓuidētia cō ditoris: ſic ⁊ ſecūda modo ſecūdo. Aug. ad oroſiū. mul ta vtiqꝫ videmus animalia ex corruptōe corporū maxīe mortuoꝝ naſci. nūꝗd tunc creata ſunt quādo ip̄a corpo ra. abſit vt tunc dicūtur creata qn̄ ip̄a corꝑa. ſi corꝑi bus inſita ſunt ⁊ quodāmō initiata q̄ ſūt ſuo tꝑe exori tura. ſicut em̄ ſeme cuiuſlibet arboris hꝫ quādā vim. vt cū obrutū fuerit ī terra oriat̉ ⁊ virgultū ꝓducat̉. demuꝫ ramis nihilominꝰ ꝯſtipata dilatet̉ ⁊ frondibꝰ de eiſdeꝫ floribus decorata fructificet. ita ⁊ in corꝑe vt ita dicam ē quoddā ſeminariū vn̄ ſuo tꝑe curāte ꝓuidētia d̓i aliq genera oriant̉. de hoc ſupra dictū ē. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗt̉ ſcꝫ ꝙ corpus celeſte ē nobilius ⁊cͣ. Dicēdū. ꝙ lꝫ ſit nobi lius ꝙͣtum ad ꝓprietates luminoſitatis ⁊ incorruptibili tatis. nō tamē ꝙͣtum ad dignitatē ſuſcipiēdi vitā. ꝓ eo. ꝙ forma. viuificatiua ē ml̓taꝝ oꝑatōnū pͥncipiū. iō cor pus aptū ad talē formā. nō pōt eē niſi corpꝰ etherogene um. et ꝙͣtum ad naturā ꝯplexiōis q̄ ex multis cauſis. et. ꝙͣtum ad eē organizatōis. quā quidē nullū corpus cele ſte habet. et iō nō habet tantā ydoneitatē reſpectu vite. ac ꝑ hoc rō illa nō eſt a minori. ꝙͣuis em̄ ſint nobiliora ꝙͣtum ad aliquas ꝯditōes. nō tamē ꝙͣtum ad oēs vt vi ſum ē. ¶ Ad vltimū dd̓m. ꝙ ph̓us loquit̉ de vltimo mo uēte. qui nullo mō mouetur ꝑ ſe. neqꝫ ꝑ accidēs. qui di citur mouere vt deſideratū et intellectu. nō quia ſit deſi deratū et intellectū ab ip̄o primo orbe vel alijs. ſꝫ a mo tore pͥmi orbis. ⁊ hoc qꝛ ponētes inttelligētias motores orbiū. dr̄ em̄ mouere vt deſideratū et ꝙͣtum ad effectus q fiūt ī inferioribꝰ ꝑ motū orbis primi ⁊ alioꝝ. ⁊ ꝙͣtum ad effectū aſſimilatōis ip̄oꝝ orbiū ip̄i pͥmo. motores eī orbiū deſiderāt et intelligūt ab ip̄o primo mouēte aliqͦs effectus ſiue in illis inferioribꝰ mediāte motu corporuꝫ celeſtiū. et et̄ ī ip̄is corꝑibꝰ celeſtibꝰ quoꝝ ip̄i ſunt moto res cōiūcti effectus ī orbibꝰ ip̄is eſt aſſimilatio ip̄i pͥmo Uel poteſt aliter dici qd̓ dicit ph̓us. ꝙ primū mouet ſic̄ mouet deſideratū ⁊ intellectū. n̄ qꝛ ip̄a mobilia ſeu mo ta ſcꝫ corpora celeſtia deſiderāt et intelligūt ip̄m. ſꝫ qm̄ ip̄m primū mouēs mouet ſicut illd̓ mouet. quod deſide ratur et intelligitur.i. ſicut finis mouꝫ deſiderātes ip̄m et intelligētes. hoc eſt mouet in illo modo motꝰ. Unde cōmentator cū primū mouens mouet. et nō mouet̉ neqꝫ ẜm accidens neqꝫ ẜm ſeip̄m. ſicut mouet̉ anima que eſt in corpore. neceſſe eſt vt iſte motor moueat. quēadmodū deſideratum et affectatum mouet nos. Nota ꝙ dic̄ mo uet nos. Si autem videatur alicui commentatorem ſen ſiſſe vt videtur ex verbis eius corpora celeſtia hr̄e vitā.

nō ē in hoc vis faciēda. cū ille ⁊ alij ꝯmētatores ī ml̓tis male ſenſerūt. ⁊ in opinionibꝰ ſuis errauerūt. ¶ Ad illd̓ qd̓ querebat̉ ī alia ꝑte.ſ. quare ē vita hmōi tm̄ triplex. pōt dici ꝙ vita ī his inferioribꝰ actꝰ aīe ē. aīa v̓o nō pōt eē niſi ad vegetādū vel ꝯgnoſcēdū. ad vegetādū nō pt̄ eē niſi vegetatiua. ad cognoſcēdū n̄ pōt eē niſi reſpectu ſen ſibilis. ⁊ ſic ē ſenſitiua. vel reſpectu intelligibilis ⁊ ſic ē intellectiua. Itē ſicut dimēſio in corꝑibꝰ n̄ ſtat citra ter nariū nec excedit ip̄m ꝓpter huiꝰ numeri cōtēplatōeꝫ vt habet̉ ī prīcipio celi et mūdi. ſic vita ſiue aīa que ē ꝯple tio ſiue ꝑfectio corpoꝝ ī numero eodē ꝯplet̉. ¶ Nembrum quintum Equit̉ inquire̓ vtrū carētia ſanguīe viuūt ꝙ ſic videt̉. cuꝫ certa exꝑiētia ſciamꝰ. quia multa ſūt genera piſciū q̄ carēt ſanguīe. q̄ nihilominꝰ viuūt. ¶ Cōtra. ſuꝑ illd̓ gen̄. ix. carnē cū ſanguīe nō ꝯmedetis ⁊ pꝰ. qꝛ ſedes aīe ī ſan guīe ē. Et deutro.xij. Ceruū comedes abſqꝫ eſu dūtaxat ſanguinis. Interlinearis ſanguis ꝓ aīa ponit̉. qꝛ ſedes aīe.i. hūane vite ī ſanguīe ē. Ex his vidr̄ ꝙ carētia ſan guine nō habeāt aīam neqꝫ vitā. cuꝫ hec habeāt eē ī ſan guine. ¶ Preterea. cū aīa ſit ſubſtātia ſpūalis n̄ hn̄s ſi tū. neqꝫ determinās ſibi ꝑtē ī qͣ ſit ꝑ poſitōeꝫ. qͣre dr̄ ha bere ſedē ī ſanguīe. Preterea. ſi ſedes aīe.i. hūane vite ē ī ſanguīe. cū ī oībꝰ mēbris ſit ſanguis. ī oībꝰ mēbris eſt vite ſedes. cuiꝰ ꝯtrariū vidr̄ ex li. de mo. cor. vbi dr̄. ꝙ ꝓ priū domiciliū vite ē cor. ¶ Itē qn̄qꝫ dr̄ ſanguis eē ſedes aīe ſiue vite. qn̄qꝫ cor. ſic̄ habet̉ a caſſiodo. et ex li. de mo tu cor. qn̄qꝫ caput. ſicut habet̉ a caſſiodo. qn̄qꝫ cerebruꝫ ſic̄ habet̉ a medicis q̄ ē rō hmōi differētis aſſignatōis. ¶ Rn̄ſio. ꝙ carētia ſanguīe viuūt ⁊ hn̄t vitā ⁊ aīas. cū aūt dr̄ ꝙ ſedes aīe ē ī ſanguīe ibi dr̄ aīa vita carnalis q̄ finit̉ morte. Un̄ leuit̉. xvij. Aīa carnis ē ī ſanguine. Ibi aug. aliꝗd vitale ē ī ſanguīe. qꝛ ꝑ ip̄m maxīe ī hac carne viuit̉. ꝗ ꝑ oēs venas corꝑis diffundit̉. ip̄am vitā corꝑis vocauit aīam. nō vitā q̄ migrat ſꝫ q̄ morte finit̉. qͣ locutō ne dicimꝰ iſtā vitā tꝑalē eē nō eternā. mortalē nō immor talē. cū ſit īmortalis aīa q̄ portat̉ ab angel̓ in ſinu abra he. luc̄. xvj. Et hoc ē qd̓ dic apl̓s act̄. xx. nō facio anīam meā p̄cioſiorē me. ibi vocat aīaꝫ vitā tꝑalē. vita gͦ tꝑal̓ hoīs ⁊ vita pecudū dr̄ eē ī ſanguīe. qꝛ inter qͣtuor humo res ſanguis ē tꝑatiſſimꝰ ⁊ maxīe amicꝰ nature. ⁊ oīa mē bra tā ſolida ꝙͣ mollia ortū hn̄t a ſanguīe tāꝙͣ a nutri mēto. oīm eī mēbroꝝ ſanguis ē nutrimētū. ¶ Cū gͦ obij cit̉ ꝙ cū aīa ⁊ vita habeāt eē ī ſanguīe ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ver bū p̄dictū intelligi dꝫ ī habentibꝰ ſanguinē. ¶ Ad illud quēter queſitū eſt.ſ. quare anima cū ſit ſubſtātia ūalis ⁊cͣ. Simil̓r et vita. Dicēdū ꝙ aīa nō ſumit̉ pro ſubſtātia ſpūali cū dr̄ ꝙ ſedes aīe ē ī ſanguīe. q̄ ē ꝑfectō bis organici. ⁊ q̄ ſua pn̄tia corpꝰ viuificat. vt dic au guſt. ī li. d̓ aīa ⁊ ſpū. ſꝫ ſumit̉ ꝓ vita corꝑali. cuius ſedes dr̄ eē ī ſanguine. qꝛ ſanguis ē amicꝰ nature. Un̄ maxīe ē ꝯſeruatiuꝰ eiuſdē. ⁊ ita vite ꝑ ꝯn̄s. Et dr̄ ī li. de mo. cor. ꝙ calor ⁊ humor ſunt ꝯſeruatiua vite q̄ ſūt ꝓprie qͣlita tes ſanguinis. ⁊ qꝛ ſedes ſanguīs maxīe ē nutrimētū mē broꝝ. quoꝝ eē ⁊ ordo ē ꝓpinqua diſpoſitō ad informatō nē aīe. ex cuiꝰ colligātia cū corꝑe ē vita corꝑalis. ¶ Ad illud qd̓ ſequit̉ dicēdū. ꝙ cor dr̄ domiciliū vite rōe p̄ſidē tie vis vitalis. qd̓ nō impedit qn vita fit ī alijs mēbris corꝑis. vt em̄ dic ang. ī li. d̓ aīa ⁊ ſpū. vis vitalis ē ī cor de qͦ ad obtꝑandū feruorē cordis aerem hauriendo atqꝫ reddēdo vitā ⁊ ſalutē toti corꝑi tribuit. aere nāqꝫ puro ſanguīeꝫ purificatū ꝑ totū corpꝰ impellit ꝑ venas pulſa tiles q̄ arterie vocāt̉. ex qͣꝝ motu tꝑautiā atqꝫ diſtꝑan tiā cordis phiſici cogͦſcūt. Et caſſio. li. de aīa. ꝗdā ſedeꝫ aīe ꝙͣuis ſit toto corꝑe diffuſa ī corde eē voluerūt dicen tes. ꝙ ibi ē puriſſimus ſanguis. ⁊ vitalis ſpūs cōtinet̉ ¶ Ad vltimū queſitū iam patet rn̄ſio ſcꝫ quare ſanguis dr̄ ſedes vite. ſimiliter qͣre cor dr̄ domiciliū vite. Quare aūt aīe ſedes dr̄ caput. Rn̄ſio eſt ſublimitas mēbri ⁊ figura qd̓ bn̄ cōpetit ſublimitati figure rōnalis creature Un̄ caſſiodo. pl̓imi in capite inſide̓ manifeſtāt ſcꝫ aīam ſi fas ē cū reuerētia tamē dicere ad ſimilitudinē aliquā dīnitatis. q̄ licꝫ omīa ineſtimabili ſubſtātia ſua repleat ſcriptura tn̄ celis inſidere ꝯfirmat. dignū eſt enī vt arcē peteret q̄ ſe nouerat celeſti oꝑatiōe ſublimē. ⁊ tali loco p̄ ceteris verſari. vnde reliqua mēbra debuiſſent cōpetē ti regimīe gubernari. Nā ⁊ ipſa figura capitis ſperoi des pulcherrima eſt. in qua ſibi īmortalis atqꝫ rōnalis aīa dignā faceret māſionē. Itē medici ponūt cerebrum eſſe templū ſiue ſedē aīe. ⁊ hoc maxime ꝙͣtū ad illā ꝑteꝫ aīe qͣ eſt cognitiua. ſic̄ enī ī templo ſunt tres partes pͥn cipales. veſtibulū. cōſiſtoriū. ⁊ apotheca. Ita fantaſia. cellula. logiſtica ⁊ memorialis. partes ſunt cerebri prin cipales. aīa gͦ in fantaſtica cellula quaſi ī veſtibulo di uerſas ꝑ imaginatōes ſuſcipit formas. in logiſtica cel lula quaſi in ꝯſiſtorio de imaginatis rōe diſcernit. In memoriali cellula quaſi in apotheca aīa ea que imagi natō recipit. ratō diſcernit. ꝑ memoriā ꝯſeruat. ¶ Nlembrum ſextum. quitur inꝗrē Utꝝ vita ſit ī embriōe an̄ rganizationē. Ꝙ ſic videt̉ per ph̓m xvj. aīaliū. vbi dr̄ oē ꝯceptū viuit ſicut viuūt arbores. ⁊ vocat ꝯceptū ſemē relictū ī ma trice a generāte. ¶ Itē eodē. nō pōt aliꝗs dice̓ ꝙ ꝯceptū nō habet aīam oīno. ⁊ ꝙ ē priuatū vita. ¶ Itē li. de mo. cor. ordinātur actus anīe. dr̄ em̄ ſic. viuit ⁊ vegetat̉ al̓s ſentit et mouet̉ diſcernit et intelligit. et que ex eis oriū. tur nō facile numerabilia efficere habet. et harū poten tiarū. Hec prima diſtantia eſt. ꝙ vitā quaſi preuiā cete re ſequūtur. ſine qua nullā ceteraruꝫ īeſſe poſſibile eſt. actus em̄ cōſequētes neceſſario p̄ſupponūt prioreꝫ. er cū in embrione vigēt actus cōſequentes ad vitā ſic̄ actꝰ vegetandi ⁊ augmētādi et hmōi. relinquitur ꝙ in illo ē actus prior qui eſt vite ſiue vitā. ¶ Itē cum ſine virtute anime vegetabilis ⁊ ſenſibilis nō poſſit corpus hoīs or ganizari et p̄parari cōueniēter ad ſuſceptōem anime ra tionalis. neceſſe eſt prius eē aīam vegetabilē et ſenſibi bilem in ſemine ꝙͣ corpori organizato infundit̉ anima ratōnalis. et hoc videt̉ ph̓s velle. xvj. de aīalibus. dicit em̄ neceſſe erit in cōcepto prius anima cibatiua. ⁊ cum creuerit erit in eo aīa ſenſibilis per quā dicit̉ animal. ⁊ nō eſt aīal ſimul et homo. Ex hoc videt̉ ꝙ embrio vl̓ ſe men ſit animatū in matrice. et ſi hoc viuit. dr̄ eī in li. de mo. cor. animatū et viuēs ad ſe inuicē paria ſunt. Itē in li. de motu cordis. vitā actu om̄ibus equaliter īeſſe ne ceſſe ē. eque em̄ eſt viuens embrio et adoleſcens. Cx his patet ꝓpoſitū. ¶ Contra. ſicut dicit̉ in li. de motu cor. animatū et viuens ad ſeinuicē paria ſūt. ſi ergo embrio viuit ē corpus animatū. ergo plāta vel aīal. quorū vtrū qꝫ ē falſum. ¶ Item ex hoc ſequeret̉ ꝙ plures anime ẜm ſubſtātiā eēt in homine. cuius cōtrariū dicit aug. in li. de eccl̓iaſti. dogma. ſic neqꝫ duas animas eē dicimus in vno hoīe ſicut iacobus et alij ſirorū ſcribūt. vnā aīalem qua animet̉ corpus et immixta ſit ſanguini. ⁊ alterā ſpi ritalē q̄ rōnem miniſtret. ſꝫ dicimus animā eē vnā ean dēqꝫ in homine. que et corpus ſocietate ſua viuificet. et ſemetipſam ſua rōne diſponat. habēs in ſe libertatē ar bitrij. in ſua ſubſtātia eligat cogitatōe qd̓ vult. idē dicit ī libro de ſpū ⁊ aīa. ¶ Rnſio circa hāc materiā diuerſi diuerſa ſentiūt. Quidā enī dicūt ꝙ embrio viuit an̄ or ganizationē ⁊ habet aīam vegetatiuā ⁊ ſenſitiuā an̄ in fuſionē aīe rōnalis. imitētes verbo ph̓i ſupradicto. ⁊ iſti ponūt hoīem habere tres aīas vel ſaltē tres ſubſtātias aīe. ¶ Notandū gͦ ꝙ quidā dixerunt tres ſubſtātias in corporeas eſſe in homīe. ſicut tres vitas ſcꝫ vegetatiuā ſenſitiuā ⁊ intellectiuā. dicūt etiā ꝙ homo habet ſubſtā tiam incorporeā qua viuit creſcit ⁊ nutrit̉. ⁊ hoc patet ex traduce in generatōne. in qua cōuenit cū plantis. hꝫ ſubſtātiā incorporeā qua ſentit ex celo ⁊ ſtellis. ẜm qua

Queſtio .xcij.
ꝯuenit cū brutis. hꝫ et ſubſtātiā qͣ viuit et intelligit im mediate a deo ꝑ creatōeꝫ. vn̄ ponut tres aīas ī homīe. ¶ Alij dicūt ꝙ ꝙͣuis ſint tres ſubſtātie. nō tn̄ tres aīe ī hoīe. qꝛ aīa nomē habꝫ ꝑfectōis. iō ſubſtātia vegetabi lis nō ē aīa niſi ī plātis. quaꝝ ē ꝑfectō. ſenſibilis d̓o ni ſi ī brutis. ī hoīe aūt ſt̓ qͣi materiales ad rōnalē. ⁊ rōna lis ē ꝯpletio. ⁊ iō ip̄a ſola ē aīa ī hoīe alijs exiſtētibꝰ vt diſpoſitōibꝰ materialibꝰ ad ip̄am. De vnione aūt illa rū adducūt exēplū ī radijs ignis et ſolis. ꝗ qn̄qꝫ vniunt̉ ī aere ī quo n̄ ē niſi qͣi vnꝰ et hoc ꝓpter eoꝝ ſimplicitatē. ⁊ ſic̄ cōtigit ꝙ radiꝰ ignis cū igne corruptibil̓ ē. radius ſolis cū ſole incorruptibilis. ſic due corrūpūt̉ cū corꝑe. ſcꝫ vegetabilis et ſenſibil̓. tercia remanet ⁊ ſeꝑat̉ a cor pore vt radiꝰ ab aere. ⁊ dicūt ꝙ priꝰ tꝑe ē ī ſemīe ip̄a ve getatiua qͣ nutrit̉ et creſcit. deīde cuꝫ creuerit ſubſeꝗt̉ ꝑ nfluētiā corꝑis celeſtis ſenſitiua. vltimo v̓o infunditur ꝑ creatōem rōnalis vt ꝑfectio vltima. Nec ſeꝗt̉ an̄ infu ſionē aīe rōnalis qͣ ē hō ē ſenſibile ⁊ aīatuꝫ. ergo leo vel capra ⁊cͣ. qꝛ ē aīal imꝑfectū. imꝑfectū dico. n̄ ſic̄ dr̄ aīal imꝑfectū qd̓ n̄ hꝫ oēm ſenſum. ſꝫ imꝑfectū qd̓ ē materi ale ad vltimū cōpletiuū. Nō ſunt et differētes ſpūs qͣſi differētes ſubſtātiales ꝑfectōes. qꝛ vna ē materialis di poſitio ad aliā. et idē ē ſimplex vna ꝑfectio.ſ. rōnal̓ vl ma. Sed hec poſitio ē ſimpl̓r ꝯͣ aug. dicētē pl̓es aīas nō eē ī vno hoīe. n̄ em̄ intēdit ꝑ hoc nō eē pl̓es ꝑfectōes vltimas ī hoīe. ſꝫ intēdit inſtrue vnā aīam rōnalē eē ī ho mīe. cuiꝰ potētie ſiue ex cuiꝰ eēntia ſūt vegetatiua ⁊ ſen ſitiua. qd̓ pꝫ ꝑ hoc qd̓ dīc in li. de aīa ⁊ ſpū. Aīa dū car ne exuta ē. viuit. videt. et audit. ⁊ oēs ſenſus atqꝫ inge nia tenet. nō em̄ pone̓t aīam exutā ſentire niſi ex ſua eſ ſentia hr̄et potētiā ſentiēdi. et illa v̓tute qua anīa ſentit ſenſificat corpꝰ ⁊ ꝑficit. ¶ Alij ponūt ſuppoſito ꝙ rōalis hēat ſuā vegetatiuā et ſenſitiuā. neceſſario duas vege tatiuas et duas ſenſitiuas ī eodē eē. et pͥores ceſſare ab oꝑatōe fortiore virtute ſuꝑueniēte. Hoc nō vidr̄ ꝓbabi le. quia cū natura nihil agat fruſtra vt vult ph̓s. ml̓to fortiꝰ nec auctor nature. ſed ſi due eēnt vegetatiue ⁊ due ſenſitiue ī hoīe. altera eēt fruſtra. Pret̓ea. ex hͦ ſequitur ꝙ in hoīe ſūt pl̓es aīe diſtīcte ẜm ſubſtātiā. cū potentia aīe n̄ ſit ſine ſubſtātia. qd̓ ē ꝯtra aug. ¶ Ouidā at̄ ponūt pͥores corrūpi rōnali adueniēte et tāꝙͣ ad tp̄s cōmiſſas ꝯpleta organizatōe defice̓. Hoc aūt n̄ vidr̄ ꝓbabile cuꝫ organizatōe ꝯpleta fortius vigeāt vegetatiua ⁊ ſenſiti ua. eo ꝙ ſunt fini ſuo magis ꝯiūcte ẜm ſubſtātiā. cū po tētia aīe n̄ ſit ſine ſubſtātia. Preterea. vn̄ eēt illis ratio deficiēdi. cū hmōi aīe n̄ hn̄t defici niſi ex aliqͣ diſſolutō ne ſine corruptōe facta circa ſubiecta eaꝝ. ꝓpter hͦ vidi alit̓ dd̓m ¶ Pōt gͦ dici ſine p̄iudicio ꝙ ꝓprie loquēdo embrio nō viuit eo mō quo illd̓ dr̄ viue qd̓ hꝫ aīam for māͣ et ſui ꝑfectōꝫ. hmōi aūt ꝓprie dicunt̉ viuē improprie loquēdo et extēſo noīe vite. eo mō loquēdi qͦ oīa illa di cūt̉ viue̓. ꝗbꝰ coīcat̉ aliqͣ operatio vite. ſiue hͦ ſit ex pn̄tia aīe viuificātis et informatis illd̓ ſiue ex ꝯtiguatōe vl̓ cō tinētia alicuiꝰ viuificati vel viuētis ex pn̄tia aīe infor mātis illd̓. ſic pōt dici viue̓ eo mō qͦ poma pn̄t dici viuē nō qꝛ viuificāt̉ ex pn̄tia aīe viuificatis ſiue informātis. ſꝫ ex influētia quā recipiūt ex plāta. cui cōtigua ſūt. Pi gͦ dici ꝙ embrio viuit extenſo noīe vite. nec viuit ex pre ſentia aīe informātis. ſꝫ ex influētia quā recipit a corꝑe ꝯtinēte. ¶ Ad illd̓ gͦ qd̓ pͥmo obijcit̉ ꝑ illd̓ ph̓i. ꝙ ꝯceptū viuit ſic̄ viuūt arbores. Dicēdū ꝙ viue̓ ſumit̉ ibi ꝓ vege tari ſub hͦ ſenſu. ꝯceptū vegetat̉ ſic̄ vegetantur arbores. ita tn̄ ꝙ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ſic̄ notet̉ ſil̓itudo ꝙͣtū ad genꝰ actus nō ꝙͣtū ad modū.i. ꝯceptū. ⁊ arbores hn̄t ſil̓itudinē ī hͦ ꝙ vtrūqꝫ vegetat̉. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉.ſ. ꝙ nō pt̄ dici ꝙ ꝯceptū nō hꝫ aīam oīno. Dicēdū ꝙ hoc verū ē. qꝛ habet aīam oꝑantē aliqͦ mō ī ip̄o.i. oꝑatōem aīe. nō tn̄ hꝫ āni ma informātē. vn̄ faciēda ē vis ī hoc ꝙ dīc oīno. qꝛ n̄ pt̄ vere dici ſeꝑari aīa oīno a ꝯcepto.ſ. ꝙͣtū ad oꝑatōem et ꝙͣtū ad ſubſtātiā. Quod at̄ ſubdit̉ ⁊ qd̓ priuatū eſt vita. ſic intelligēdū ē. cū hac determīatōe oīno. qꝛ aliqͦ mō viuit vt dictū ē. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ viuere ē primꝰ actꝰ aīe quē p̄ſupponūt ꝯſequētes. Dicēdū ꝙ eo mō qͦ hn̄t eē. hn̄t ordinē. cū em̄ dat̉ vita alicui mediate aīa informan te illd̓. et ꝯſequēter vegetat̉ et ſentit mediāte eadē. cū at̄ dat̉ vita alicui aliqͦ mō ex cōtiguatōe ⁊ ꝯtinētia alicuiꝰ aliꝰ qd̓ viuificat̉ ex pn̄tia aīe informātis illd̓. ⁊ ꝯſequen ter vegetat̉ ⁊ ſentit mediāte illo a qͦ ꝯtinet̉. ⁊ hͦ ꝑ influē tiā quā recipit ab illo. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ corpꝰ or ganizat̉ et p̄parat̉ ad ſuſceptōem aīe rōnalis mediante aīe v̓tute vegetatiue ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ī deciſione ſeminis a generāte derelinꝗt̉ p̓tus ī ſemīe q̄ inualeſcit. ⁊ vigorat̉ a virtute ꝯtinētis. ſic̄ natura qn̄qꝫ ꝯfortat̉ et roboratur oꝑe artificis. Un̄ ip̄a v̓tus relicta ī ſemīe ſic vigorata et roborata. oꝑat̉ ad organizatōem ⁊ p̄parat corpꝰ ⁊ red dit ꝯgruū ad aīe rōnalis ſuſceptōꝫ. inceſſanter cooꝑāte et influēte ip̄o ꝯtinēte. Un̄ n̄ ē neceſſe priꝰ ī eē aīam vege tabilē et ſenſibilē ip̄i embrioni ꝑ modū informantis. vt ſic p̄paret̉ ad aīe rōnalis ſuſceptōeꝫ. ſꝫ ſolūmō ꝑ modū exterioris. p̄parātis ip̄m corpꝰ qd̓ dꝫ eē organū ſiue ꝑfe ctibile ip̄ius aīe ꝑficiētis. Qd̓ at dīc ph̓s neceſſario erit ī ꝯceptū priꝰ aīa cibatiua ⁊ cū creuerit erit ī eo aīa ſenſi bilis ⁊cͣ. hoc intelligit̉ ꝙͣtū ad virtutē oꝑatiuā. nō ꝙͣtuꝫ ad ſubſtātiā informatiuā. pͥus eī fiūt ī eo oꝑatōes vege tatiue q̄ ſunt alimēto vti ⁊ augmētari. ꝙͣ oꝑa ſenſitiue: et ſenſitiue ꝙͣ intellectiue. Un̄ verbū ph̓i debet intelligi ꝙͣtū ad eē ꝑ v̓tutē oꝑatiuā. n̄ ꝙͣtū ad eē ꝑ eēntiā informa tiuā. ¶ Si obijcit̉ ꝙ n̄ ē v̓tus ſine ſubſtātia. Dicēdū ꝙ hͦ nō verū ē. ſꝫ ē ſubſtātia ī qͣ radicat̉ v̓tꝰ ⁊ ē ſubſtantia qua qn̄qꝫ defert̉ v̓tus. vn̄ nūqͣ ē v̓tus ſine ſubſtantia radicali ⁊ deferēte. ¶ Qd̓ aūt dr̄ ī li. de mo. cor. ꝙ aīatū ⁊ viuēs adſcinuicē paria ſūt. pōt dici ꝙ hoc intelligi dꝫ de viuē te ꝓprie dicto.i. de viuēte ꝑ pn̄tiaꝫ aīe viuificātis. ¶ Ad illd̓ qd̓ ſeꝗt̉. ꝙ dr̄ ī li. de mo. cor. ꝙ eq̄ ē viuēs embrio et adoleſcēs. Dicēdū ꝙ embrio dr̄ noīe extēſo fetꝰ formatꝰ et organizatus. ¶ Nembrum ſeptimum Equit̉ inquire vtrū hūores viuūt. Ꝙ ſic vidr̄. nihil reſurget niſi qd̓ viuit. cū illud qd̓ reſurget ſit de v̓itate hūane nature. gͦ ſi humores nō viuūt nō reſurgēt. ſi reſurgē ſic̄ pꝫ in xp̄o ī qͦ reſurrexit ſanguis: cuiꝰ ſacramētū ē ſpe cies vini ī ſacramēto altaris. ſanguis eī ꝗ ſumit̉ ē gl̓ifi catꝰ. ¶ Itē xp̄c ẜm corpꝰ factꝰ ē ex puriſſimis ſanguībus bt̄e v̓ginis: ſꝫ ꝯſtat ꝙ ip̄e ſumpſit carnē ex ſubſtātia q̄ vi uit fuit ī v̓gine. gͦ ſanguis vixit ī illa. ſimil̓r vidr̄ ī alijs. ¶ Itē oē illud viuit ī qͦ ē ſedes aīe ſiue vite. ſꝫ humor ſan guineꝰ ē hmōi vt ex dictis pꝫ. gͦ viuit. ꝯſimili rōne videt̉ qꝛ et alij hūores ſil̓r. ¶ Itē cor e domiciliū vite vt habet̉ ī li. de mo. cor. Sꝫ vt recitat Caſſiodo. ī corde puriſſimꝰ ſanguis ⁊ vitalis ſpūs ꝯtinet̉. gͦ humor hmōi.ſ. ſangui neꝰ maxīe approximat̉ pͥncipio vite.i. cordi. ſꝫ quāto ali ꝗd ē prīcipio vite ꝓximiꝰ tāto magis vitā ꝑticipat. gͦ vi det̉ ꝙ hmoi humor magis ꝑticipat vitā ꝙͣ extremitates corꝑis q̄ magis diſtāt a corde. ¶ Itē hūores nutriūt̉. ar gmētant̉ ⁊ diminuūt̉. nutriūt̉ ⁊ augmētant̉ ex cibis ſa nis et amicis nature. hmōi aūt actꝰ ſunt aīe vegetatiue gͦ ⁊cͣ. ¶ Cōtra. nihil viuit qd̓ n̄ ē colligatū mēbro. hūo res at nō ſunt colligati mēbris. ſunt em̄ in ꝑtibꝰ corꝑis ſic̄ ī vaſe.ſ. ī venis. vn̄ ſine leſione fit hoꝝ diminutō. er go ⁊cͣ. ¶ Itē ip̄is hūoribꝰ nutriūtur mēbra. alimētū aūt quo mēbra nutriūt̉ an̄ꝙͣ ꝯuerſum fuerit ī mēbrū. nō eſt ſubiectū vite. ergo ⁊cͣ. ¶ Itē nihil viuificat̉ ab anīa niſi qd̓ habꝫ ſtabilitatē ⁊ fixionē ī corꝑe. ſꝫ hūores non ſunt hmōi. quia cōtinue fluūt ⁊ refluūt. ergo ⁊cͣ. ¶ Reſpon dendū ꝙ viuere dictū de corpore tripliciter accipitur.ſ. ꝓprie. minus ꝓprie. ⁊ minime ꝓprie. Proprie viue̓ dr̄ il lud corpus qd̓ vnit̉ anime ip̄m perficiēti. ſic̄ corpus or ganizatū iā actu ab aīa ꝑfectū. Minꝰ ꝓprie dr̄ viue̓ qd̓ lꝫ nō ſit vnitū aīe ꝑficienti. cōiunctū tn̄ ē corpori habeti aīam vt perfectōem. et licet nō habeat aīam: hꝫ aliquā

virtutē vitalē. ꝑ quā vt ꝑ virtutē alienā.ſ. alicuius cōti gui vel cōtinētis. habet oꝑatōens cōſimiles rei viue. ſic̄ ē ī p̄cedētibꝰ dictū de embrione. ⁊ ſicut ē d̓ capillis ⁊ vn guibꝰ. Minime dr̄ viuere. qd̓ ex colligatōe ſui cū corꝑe viuēte. recipit aliquā vegetatōem. vn̄ ē in diſpoſitōe ad vnionē cū corpore viuificato. et ē ſic̄ inſtrumētū reſpectu virtutis vitalis. ꝙͣuis nō ſit vnitū aīe. nec habeat virtu tē vitalē intra ſe. ⁊ ꝑ hūc modū dicūtur viue̓ ſpūs et hu mores. qui deſeruiūt v̓tuti vitali. ⁊ ꝑ illā in corpore qd̓ ammō vegetātur et augmētātur ⁊ reſtaurātur. vegetan tur dico coīter loquēdo eo mō quo vegetari dr̄ in corꝑe qd̓ nō putreſcit vel corrūpit̉. ſic igr̄ inproprie loquend vel accepto viuere. cōcedi pōt ꝙ humores viuūt. Si at̄ ꝓprie accipit̉. ſic dicēdū ꝙ nō viuūt. ſic̄ rōes ad ſecūdaꝫ ꝑtem on̄dunt. ¶ Ad primuꝫ qͦ on̄dit̉ ꝙ viuūt ꝓprie qꝛ re ſurgēt. pōt dici ꝙ nō ſolū reſurget qd̓ viuet primo mō vi uēdi dicto. ſꝫ ſecūdo ſicut capilli et vngues. et etiā quod tercio ſicut humores qui reſurgēt vt dicunt quidā. forte ad decētiā repletōis vacuitatis in corꝑe ſiue ī venis. vel ad cōplemētum corꝑis humani. ſupponit̉ hoc de reſurre ctōe humoꝝ de qua erit queſtio in loco ſuo. ¶ Ad illud qd̓ ſequit̉. ꝙ cuꝫ dr̄ ꝙ xp̄c factꝰ ē ẜm corpꝰ ex puriſſimis ſanguinibꝰ beate virginis. ſicut dic dama. ⁊ recitatꝭ ma giſter in ſen. nō intelligit̉ de ſanguīe ꝗ ē vnus de quatu or humoribꝰ. ſꝫ ſanguis ſumit̉ ibi pro carne. Un̄ qn̄qꝫ di cit̉ factus de carne qn̄qꝫ de ſanguibꝰ. Ratio autē quare dr̄ xp̄c aſſumpſiſſe carnē de ſanguinibꝰ beate v̓ginis pt̄ eē. ꝙ illa portio carnis de qua factus ē xp̄c ẜm corpus. vim habebat ſeminis. ꝓpter qd̓ cōueniēter ſanguis no minat̉ qui ē in ꝓpinquiori cōformitate ad ſemē ꝙͣ caro. Un̄ ſicut dicit mgr̄ in ſen. ſpūſſanctus potētiā ꝯtulit ge nerāde beate virgine abſqꝫ ſemine virili. Et dama. dic̄. ꝙ in virgine erat ſemen diuinū. ¶ Ad illud qd̓ ſequitur patꝫ rn̄ſio ex ſupradictis vbi tactū ē. ꝓpter qd̓ ſanguis dr̄ ſedes aīe et quis ē intellectus verbi huiꝰ. ¶ Ad aliud qd̓ ſequit̉. ꝙ ſanguis ē ꝓpinquior prīcipio vite ⁊cͣ. pōt di ci ꝙ hmōi ꝓpinꝗtas nō ē cā vite ſiue viuificatōis. ſꝫ po tius aptitudo ſuſcipiēdi vitā ſiue viuificatōem ab anīa que ꝓuenit ex ꝓpinquitate ſiue conformitate armonie et neruoꝝ q̄ ē rei viuētis ad aīam viuificātē. ¶ Ad vltimū dicēdū. ꝙ humores nō nutriūtur vel augmētant̉ ſic̄ il la q̄ viuūt ex influētia aīe ꝑficiētis illud qd̓ cōtinet ip̄os humores. Un̄ illa eadē ꝓprietate qua dicūtur viue̓. di cūtur nutriri et augmētari. ꝓut nutriri et augmentari dicūtur oꝑa vegetatiue. hoc dico qꝛ ī aliquo vegetare et augmētari nō ē opus vegetatiue. ſicut in igne qui dicit̉ nutriri et augmētari. ¶ Queſtio. xciij. de morta litate primi hominis Uoniā intenditur in ꝑte iſta determinare de paſſibilitate primi hoīs ꝑ ſeꝑatōem aīe a corꝑe. hoc ēxtrū erat mortalis. mors aūt ē qi pua tio vite. et cognitō habitꝰ ꝯfert ad ꝯgni tōꝫ p̄uatōis. aliqͣ ſūt tacta de vita vn̄ etiā ſeꝗt̉ de morta litate. de qͣ qͣtuor querēt̉. Prīo gͦ q̄rit̉ abſolute de eiꝰ mor talitate ⁊ immortalitate. ſi erat mortalis vel īmortalis. Secūdo ꝙ habito ꝙ immort alis a quo erat illa immor talitas. Tercio vtrū eadē erat cum immortalitate gl̓ie rto vtrū eadē erat potētia qua erat mortalis et im ☞ Membrum primū Uerit̉ primo vtrū primus hō ī ſtatu inno cētie erat paſſibilis ꝑ ſeꝑatōem aīe a cor pore. ⁊ hoc ē vtrū erat mortalis ꝙͣtum ad us. hāc queſtionē determīat mgr̄ ī ſen ten. ij. li. dicēs ſic. Primꝰ hō ẜm naturā corꝑis terreni im ortalis fuit odo ẜm aliꝗd. quia potuit nō
mori. et mortalis quodāmodo qꝛ potuit mori. Sꝫ on̄di tur ꝙ fuit immortalis tūc.i. nō potēs mori. ſic̄ dic̄ apl̓s. ro. vj. ſtipēdia peccati mors. gͦ nullo mō īfligēda ē mors niſi poſt peccatū. gͦ ante peccatū nulla ē paſſibilitas ac mortē. qꝛ peccatū ē mediū ſine qͦ nullo mo t ſuſcipi ex ꝑte ſuſceptibilis pena. neqꝫ infligi ex ꝑte infligetis. qͦ det̉ ꝙ in ſtatu innocētie nullo mō fuit corpus ſuſcepti bile mortis. ¶ Itē mortē corꝑis coīcat̉ paſſio anīe.ſ. pe nalis. ſꝫ impoſſibile fuit aīam paſſibilē eē paſſione pena li ī ſtatu innocentie. ergo et corpus eſſe mortale. ¶ Item nulla creatura poterat inferre paſſionem anime ade in ſtatu innocentie. gͦ nec corꝑi eiꝰ mortē. gͦ corpus eius fu it immortale. paſſibilitas aūt paſſiua dr̄ reſpectu pote ſtatis actiue. maior patet ꝑ yſido. in li. de trini. dicētem dū hō in paradiſo innocēter viueret. ignis eū nō vreret aqua nō mergeret. nec ſpinarū aculei vulnerarēt. nō ab ſentia aeris ſuffocaret. nec oīa q̄ nocēt mortalibꝰ impe dirēt. ¶ Itē potētia obediētie ī creatura ē reſpectu totiꝰ poteſtatis diuine. gͦ ſi deus nō potuit infligere mortē in illo ſtatu. qꝛ minimū incōueniens ē impoſſibile deo. nec hō ẜm corpus fuit paſſibilis ad hoc. paſſibilitas eī obe diētie ampliſſima ē oīm que ſunt ip̄ius creature. ¶ Cō tra. aug. xiiij. de ciui. dei. xxvj. c. Cibus aderat ne eſuri ret. potus ne ſitiret. lignū vite ne illū ſenecta diſſolueret ex hoc verbo vidr̄ ꝙ diſſolubilis erat ſenecta quātū fuit d̓ ſua natura. ſꝫ ſi erat diſſolobilis ſenecta eratⁱ mortal̓. ¶ Itē aug. de baptiſmo ꝑuuloꝝ. habebat adā de ligno rū fructibꝰ refectōem cōtra defectōem de ligno vite. ſta bilitatē cōtra vetuſtatē. et ita videt̉ ꝙ de natura ſua fuit defectibilis et paſſibilis ad vetuſtate. ⁊ ſimiliter fuit po tēs mori. ¶ Ite in primo ſtatu habebat poteſtatē peccā di. gͦ ⁊ moriēdi. Un̄ hugo. primus hō ꝙͣtum ad naturā corporis terreni. ⁊ immortalis factus ē ẜm aliquid. ꝗa potuit nō mori. ⁊ mortalis ẜm aliꝗd. qꝛ potuit mori. ſic̄ em̄ in illo primo ſtatu habuit poſſe peccādi vel peccare et poſſe nō peccare. qm̄ hoc fuit primi arbitrij libertas ita etiā in eodē ſtatu habuit poſſe mori et poſſe nō mori qm̄ iſta fuit prima corꝑis humani immortalitas ẜm ali ꝗd. ¶ Sed intelligēdū ē ꝙ p̄ter illā potētiā q̄ ē obedien tie. ē potētia que ē ſolū materialis. vt illa q̄ ē tm̄ paſſiua nullā hn̄s inclinatōem ad actū illiꝰ potētie. Eſt ⁊ alia q̄ ē poſſibilis vt illa q̄ hꝫ inclinatōem ad actū. Eſt ⁊ alia q̄ habet diſpoſitōem ſuꝑadditā inclinatōi. Eſt ⁊ alia q̄ ē neceſſitas. quelibet aūt iſtaꝝ triū potētiaꝝ vltimo di ctaꝝ ē aliquo mō diſpoſita reſpectu prime q̄ ē material̓ ſolū. ſꝫ quedā remotiore diſpoſitōe: quedā ꝓpinquiore. d̓ hoc sͣ vbi queſitū ē de paſſibilitate primi hoīs. Cū gͦ q̄ri tur vtrū erat mortal̓ ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ẜm ꝙ mortale dicit paſſibilitatē ad actū moriēdi primo mō. i. ſolū mater ia lē. ⁊ ī nulla inclinatōne ad actū hmōi. ſic fuit mortalis. ¶ Preterea. ẜm ꝙ immortalis dīc priuatōeꝫ paſſibilita tis ſiue potētie tribꝰ vltimis modis dicte.ſ. priuatōꝫ ne ceſſitatis ⁊ diſpoſitōis ꝓpinꝗoris ⁊ remotōris. ſic fuit ī mortal̓. qꝛ neqꝫ fuit ī neceſſitate moriēdi neqꝫ ī diſpoſitꝭē ne ꝓpinqͣ neqꝫ ī remota. ꝯcedēdo gͦ ſūt rōes ſcd̓e ꝑtis ꝗ bꝰ on̄dit̉ ꝙ poterat mori. ¶ Ad primū qd̓ īducit̉ ꝓ alia ꝑte.ſ. pct̄m ē mediū ſine qͦ primꝰ hō n̄ erat ſuſceptibil̓ p ne. neqꝫ pot̓at abſqꝫ alio infligi ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ex hͦ n̄ ſec tur ꝙ nō pot̓at mori. qꝛ illd̓ mediū.ſ. pct̄m pot̓at īduci Un̄ ad hͦ ꝙ argumētū eēt nccͣriū eēt addēdū. ⁊ ī ſtatu il lo n̄ erat potēs peccae̓. Si eī n̄ fuit ſuſceptibil̓ pene ī ſta tu pͥmo n̄ int̓ueniēte pct̄o. ⁊ n̄ pot̓at peccare. Ex his ſ ret̉ ꝙ n̄ pot̓at mori. ¶ Ad alid̓ qd̓ ſeꝗt̉.ſ. ꝙ īpoſſibile fu it aīaꝫ eē paſſibilē ī ſtatu īnocētie ⁊c̄ͣ. Dicēdū ꝙ ẜm hͦ ꝙ dico paſſibile. dīc potētiā ad actū patiēdi diſpoſitā ali quo mō. et hec determīatio ī ſtatu innocentie referat̉ ad illd̓. vera ē. ſi aūt referat̉ ad hͦ ꝙ dico impaſſibile nē ve rū. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗt̉.ſ. ꝙ nulla creatura poterat infer re paſſionē ade ī ſtatu pͥmo. ꝑ auctoritatē yſido. ⁊cͣ. Di cēdū ꝙ dū ſtaret ī ſtatu īnocētie nihil pot̓at inferre illi leſionē. n̄ ex hͦ ſeꝗt̉ ꝙ oīno fuit īpaſſibil̓. qꝛ habebat po

Queſtio .xciij.
tentiā deficiēdi ab innocētia. q̄ fuit cā quare nihil pena le poterat ſibi inferri. Un̄ ſic̄ nō ſeꝗt̉ nō poterat ledi in ſtatu illo.i. dū erat ī ſtatu illo. gͦ ille ꝗ erat ī ſtatu illo nō potuit ledi. ſiue fuit illeſibilis. ſic̄ nec ſeꝗtur in ꝓpoſito. ¶ Ad vltimū pt̄ dici. ꝙ hoc ē duplex hō ẜm corpꝰ ī ſtatu innocētie nō fuit poſſibilis mori ſiue ad moriendū. ex hͦ ꝙ hec determinatio ī ſtatu innocētie pt̄ det̓minare hoc ꝙ dico poſſibilis. ⁊ ſic ē falſa. vel hͦ ꝙ dico mori et ſic eſt vera. ⁊ hͦ vltimo mō ſeꝗt̉ ex pͥma.ſ. hac. deꝰ nō potuit in flige̓ illi mortē ī ſtatu īnocētie. q̄ ſimil̓r ē duplex. In ſta tu em̄ illo poterat deꝰ inflige̓ mortem. ſꝫ nō poterat infli gere morte in ſtatu illo ⁊cͣ. ¶ Nembrum ſecundum Equit̉ inquire̓ a quo erat illa immmorta litas. Querit̉ gͦ vtrū illa immortalitas fu it illi a natura vl̓ a gr̄a. Ꝙ a gr̄a on̄ditur luc̄. x. hō quidā deſcēdit de hierl̓m ī hieri cho et incidit in latrones ⁊cͣ. Ibi glo. ꝙ fuit ſpoliatus gͣtuitis ⁊ vulneratꝰ ī naturalibꝰ. ſꝫ fuit ſpoliatꝰ īmorta litate. gͦ fuit de gratuitis. ¶ Itē aug. ſuꝑ gen̄. vj. ad litt. dic̄ ꝙ mortalis erat ꝯditōne corꝑis. immortalis benefi cio cōditoris. gͦ cōditōi nature corꝑis fuit aliꝗd additū beneficio dei qͦ erat immortale. hͦ nihil ē niſi gr̄a. ¶ Iteꝫ cū naturale ſit cōpoſitū ex ꝯtrarijs vt cōtrarijs diſſolui neceſſe ſit. diſſoluet̉ hō niſi aliqd̓ eēt ſuꝑadditū nature. inhi tōeꝫ nature. qd̓ vidr̄ dice̓ aug. xiiij de c cēs lignū vite aderat. ne illū vlla ſenectus diſſolue̓t. gͦ n̄ vidr̄ ꝙ a natura infuerit ei immortalitas. ¶ Itē mgr̄ hugo diſtīguit tripliceꝫ ſtatū. In pͥmo potuit mori ⁊ nō mori. In ſecūdo potuit mori. et nō potuit nō mori. In tercio potuit nō mori et nō poterit mori. Pri mꝰ ſtatus ē innocētie. ſecūdꝰ culpe. terciꝰ gl̓ie. dic̄ gͦ de ſta tu tercio ad hūc ſtatū ꝑtinet ⁊ moriēdi ⁊ peccādi impoſ ſibilitas. vtraqꝫ tn̄ ex gr̄a n̄ ex naͣtura. qꝛ ſi gr̄a n̄ adeēt ī altero moriēdi ī altero peccādi nature poſſibilitas n̄ de eēt. Si gͦ vltima immortalitas ex gr̄a erit. vbi moriend poſſibilitas nō erit: quātomagis prima īmortalitas ex natura n̄ fuit ibi moriēdi poſſibilitas. Ex hoc pꝫ ꝙ im mortalitas fuit a gr̄a. Idē habet̉ a mgr̄o ſentē. ¶ Itē hō ꝑ naturā poterat mori gͦ n̄ erat immortal̓ ꝑ naturā. cuꝫ ſit impoſſibile duo oppoſita ineſſe eidē ẜm eadē pͥncipia ¶ Cōtra a natura habuit corpꝰ ī ꝑfecta eqͣlitate ⁊ optīa liberatōe qualitatū vt ex dictis pꝫ. illud em̄ dr̄ eē a na tura qd̓ ē alicui inditū ī ſua ꝯditōe. ¶ Pret̓ea. a natura habuit ex ꝑte aīe potētiā nutritiuā. qͣ appoſitōe nutrimē ti ꝯſeruat̉ indiuiduū. ¶ Itē alimēta naturalia erāt ſibi data ī vſum.ſ. fructꝰ lignoꝝ ꝑadiſi. cū gͦ hec oīa a natu ra fuerūt ſiue naturalia. his at̄ poterat vita ī ip̄o ꝑpetu ari. relinꝗt̉ ꝙ immortalitas fuit illi a natura. ¶ Item ī ſtatu innocētie habuit vnde poſſet ſtare lꝫ nō vn̄ poſſet ꝓficere. ⁊ hͦ a nat̉a. qꝛ nihil erat corruptōis ī illo qd̓ eēt notiuū ad malū. ſꝫ ſtādo n̄ peccauit. ⁊ n̄ peccādo n̄ mo reret̉. quare ſi fine gr̄a poterat ſtare. ſine gr̄a poterat vi tā ꝯtinuare vl̓ ꝑpetuare. gͦ immortalitas fuit a natura. Itē īmortalitas ē a potētia ꝯtinuādi vitā. ſꝫ conſtat ꝙ potētia viuēdi ē naturalis. cū ꝯtrahat̉ ex ꝯiūctōe aīe cū corꝑe q̄ natural̓ ē. ſꝫ eadē ē potētia cōtinuādi vitā q̄ ē vi uēdi vt vidr̄. ſic̄ eadē ē gr̄a q̄ viuificat ⁊ ꝯſūmat ꝑſeuerā tiā. gͦ potētia ꝯtinuādi vitā ē natural̓. ¶ Itē eadē poten tia ē prīcipiū vite et prīcipiū cōtinuatōis vite naturalit̓ habuit ī ſe prīcipiū vite. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē natura ē ad hoc vt ſaluet̉ diuinū eſſe quātū pōt. diuinū at̄ eē ē ſil̓r ſe hr̄e. gͦ natura ē ad hoc vt illud ī qͦ ē ſil̓r ſe habeat. ꝙ at̄ n̄ pt̄ na tura ī hͦ vt ſaluet̉ eē diuinū ī eodē. hͦ ē ꝓpt̓ corruptōꝫ pec cati. gͦ ⁊ natura n̄ corrupta.ſ. bene inſtituta ī hͦ pt̄. gͦ ē cā immortalitatis. ¶ Itē ī primo ſtatu nihil erat ī pͥmo ho mīe impellēs ad corruptōeꝫ. igr̄ de natura ꝓpria erat ī mortalis. ⁊ cū nihil exͣ illū ledē pot̓at̉. ¶ Itē eo ꝙ erat ī ioces erat īmortal̓. gͦ a qͦ erat īnocētia erat īmortalitas. sͦ innocētia erat a natura. gͦ et īmortalitas erat a natura. ¶ Itē aug. de ciui. dei. deꝰ ē vita aīe. aīa ē vita corꝑis Un̄ aīa ē ſic̄ mediū inter deū ⁊ corpꝰ. r̄cipiēs vitā a deo tribuit vitā corꝑi. gͦ ſi aīa ſꝑ eēt cōiuncta ſue vite ſꝑ eēt corpꝰ ꝯiūctū ſue. ſꝫ ſtatu durāte innocētie ſꝑ eēt aīa ꝯiū cta ſue vite. gͦ ⁊cͣ. igit̉ ſꝑ dediſſet vitā corꝑi ⁊ ita īmorta litatē. Si diceret̉ ꝙ hͦ n̄ ſeq̄ret̉. qꝛ hac rōe hō ī gr̄a n̄ mō reret̉. hͦ tn̄ n̄ ē ſil̓e. qꝛ mō ē corpus neceſſario morti adie ctū. Preterea. illa influētia a deo ī adā n̄ fuit gͣtuita ſed natural̓. ¶ Itē vt dic aūg. xiij. de ciui. dei. nihil erat cor ruptōis in corꝑe vl̓ ex corꝑe. nullas moleſtias vllis eiꝰ ſenſibꝰ ingēbat. nullꝰ intrīſecꝰ morbꝰ. nullꝰ extrīſecꝰ ictus metuebat̉. et ita ſine gr̄a fuit remota ab hoīe oīs cauſa mortis. qͣre fuit īmortalis ſine gr̄a. ¶ Itē īmortalitas fu it illi ex ligno vite. Dic̄ eī aug. ſuꝑ gen̄. quodāmō creatꝰ ē hō īmortalis. qd̓ erat ei ex ligno vite. nō ꝯditōe natu re. mortal̓ erat rōe corꝑis aīalis. īmortalis bn̄ficio ꝯdi toris. Et hugo dic̄. ꝙ primꝰ ille hō nō ẜm qͣlitatē corꝑis terreni. ſꝫ ex beneficio vitalis edulij n̄ mori potuit. mani feſte ſcriptura on̄dit. vbi eū ab eodē ligno eiectū ne vitā ip̄am ꝑpetuā ꝯſeruare poſſꝫ teſtat̉ dicēs. ecce adā qͣi vnꝰ ex nobis factus. ⁊ ita vidr̄ ꝙ neqꝫ de natura ſua neqꝫ e gr̄a erat īmortalis ſꝫ ex ligno vite. ¶ Itē incidēter q̄rit̉ ſi bruta eēt vſa ligno vite. vtꝝ ꝯtinuarēt vitā ſuā hmōi vſu. ¶ Rn̄dendū ꝗdā ponebāt ꝙ īmortalitas ī pͥmo ho mīe eēt a natura. qꝛ a ſua natura habe̓t aptitudinē ad ī mortalitatē. ꝗdā ꝙ a gr̄a qꝛ a dono gͣtuitu habebat ꝯple tōem. ⁊ pt̄ eē exēplū ad hͦ cū dr̄. hō ē bt̄ificabil̓. notatur ibi aptitudo ⁊ diſpoſitio ſuꝑaddita. Sil̓r cū dr̄. hō ē ī mortal̓. Un̄ ſic̄ hoqd̓ammo pt̄ dici bt̄ificabil̓ ꝑ naturā ita pt̄ dici qd̓ammo bt̄ificabil̓ ꝑ gr̄aꝫ. ſil̓r pͥmꝰ hō īmor tal̓. ꝓut eī hͦ ꝙ dico br̄ificabile īportat aptitudinē ꝯueīt hoī ꝑ naturā. a natura eī ſua hꝫ aptitudinē ad bt̄itudi nē. ẜm at̄ ꝙ īportat diſpoſitōꝫ ꝑ quā ꝗs ſufficiēter diſpo nit̉ ad ſuſceptōeꝫ actꝰ bt̄itudīs ineſt illi ꝑ gr̄aꝫ n̄ ꝑ natu rā. ſic̄ gͦ lꝫ hō a nat̉a habeat aptitudinē ad bt̄itudinē. n̄ ꝓpt̓ hͦ dicēdꝰ ē bt̄ificabil̓ a nat̉a. niſi valde ꝑ accidēs. ſꝫ potius a gr̄a diſponēs ⁊ ordinās ad ſuſceptōꝫ bt̄itudīs īmedia te. ſic ī ꝓpoſito. ꝓpt̓ hͦ dd̓m ē ꝙ īmortalitas p̄mi hoīs n̄ fuit a nat̉a ſꝫ a gr̄a vt habet̉ a mgr̄o. ij. li. ſen. di cēte. alteꝝ habebat a natura corꝑis.ſ. poſſe mori. alteꝝ v̓o ex dono gr̄e. hͦ idē dr̄ ab hugo. vt pꝫ ex dictis. ¶ No ta gͦ ꝙ ſic̄ triplex ē ſtatꝰ.ſ. īnocētie ī qͦ pot̓at pͥmꝰ hō pec care ⁊ n̄ peccare. ſil̓r mori ⁊ n̄ mori. Scd̓s ī qͦ pot̓at pec care ⁊ n̄ pot̓at n̄ mori. Terciꝰ ī qͦ pot̓it n̄ peccare ⁊ n̄ po terit peccare. ſil̓r pot̓it mori et nō poterit mori. Sil̓r tri plex ē gr̄a.ſ. ꝑfecta ⁊ imꝑfecta ī duplici differētia. quia ꝑfecta eſt gr̄a gͣtiſdata reſpectu gr̄e gratūfaciētis. Sil̓r gr̄a gratū faciēs ẜm ꝙ ē viatoris inqͣtū hmōi qͣ ſolū tol lit̉ miſeria culpe reſpectu gr̄e gratū faciētis. ẜm ꝙ ē cō p̄hēſoris. qͣ tollit̉ ō ſolū miſeria culpe ſꝫ pene. Fuit gͦ ī mortalitas pͥmi ſtatꝰ.i. poſſibilitas. n̄ moriēdi a gr̄a gͣ tiſdata. nō gratū faciēte. In ſcd̓o ſtatu ē īmortalitas.i. poſſi riēdi ſpūalit̓ a gr̄a gratū faciēte. dicit eī hi ī ſecūdo ſtatu ē moriēdi ⁊ peccādi neceſſitas. ſꝫ moriēd eceſſitas ꝙͣdiu adeſt vita peccādi neceſſitas ꝙͣdiu abeſt gr̄a. ex qͦ pꝫ. ꝙ ex pn̄tia gr̄e ē poſſibilitas nō peccādi. In tercō ſtatu erit īmortalitas.i. īpoſſibilitas moriēdi ex gr̄a ꝑfecta. Pn̄t gͦ rōes ꝯcedi ꝗbꝰ on̄ditur. hec īmo n erat a nat̉a. ſꝫ a gr̄a nat̉e ſuꝑaddit. ¶ Ad illa ciūt̉ ī ꝯtrariū rn̄dēdū. Ad id gͦ qd̓ obij cit̉. ꝙ eo ita erat elemēta a nat̉a. ſil̓r virtꝰ nutriti ua ⁊ alim̄tū. ſil̓r dd̓ꝫ ꝙ hmōi īmortalitatis erat cā mul tiplex. ſiue vna ex ml̓tis. Una illaꝝ erat ꝓportio mixto rū ī ꝯueniēti eqͣlitate v̓tutū elemētariū et armonia. que magis eēt cā pacis ꝙͣ pugne. iuxta qd̓ exigebat optima cōplexio ⁊ ſanitas ꝑfectiſſima. qͣlis erat ip̄ius ade. Un̄ aug. de ciui. dei dicit. ꝙ ī carne eiꝰ ſumma ſanitas erat. hmōi aūt mixtio ⁊ armonia defectibil̓ erat niſi ꝯſerua ret̉: ⁊ mortis introductio poſſibilis. ⁊ hͦ ex triplici de cā intrīſeca. vt ſi ꝯſumeret̉ humidū intrīſecū. ſi mixtoꝝ eēt pugna. ⁊ ꝯſequent̓ abiectō a ſb̓a. ⁊ ſi illoꝝ ꝯtraria eēt ī

clinatio. ẜm em̄ ꝙ vult ph̓s ꝓpter humidi cōſumptōem ꝓpter mixtoꝝ pugnā ⁊ ꝯſequētē abiectōꝫ a ſubſtātia eo rudē et cōtrariā eorūdē inclinatōeꝫ. ſolet eē diſſolutio in mixto. Prima cā remouebat̉ ab adā ꝑ eſuꝫ lignoꝝ. naꝫ duplex ē ꝯſumptio huīdi.ſ. radical̓ ⁊ nutrimētal̓. ꝯſum pto huīdi radicalis impediebat̉ ꝓpter eſū ligni vite. qd̓ iō lignū vite dicebat̉. qꝛ ꝑ illud vegetabat̉ illd̓ humidū ī quo radicat̉ vita. Cōſumptio v̓o hūidi nutrimētalis ī pediebat̉ ꝑ eſū alioꝝ lignorū ꝑadiſi q̄ optimum ip̄i ade ſtāti p̄ſtabāt alimētū. ſic gͦ pͥma cā tollebat̉ ꝑ eſuꝫ ligno rū ꝑadiſi. Secūda v̓o cā diſſolutōis q̄ ē pugna ī agendo ⁊ patiendo. tollebat̉ tribꝰ cōcurrētibꝰ.ſ. eqͣlitate mixti onis ī optima ꝓportōne. ⁊ v̓tute lucis ꝯciliate ꝯtraria. ⁊ ad quādā amicitiā reducēte et v̓tute amicitie ꝯtinēte. q̄ qdē v̓tus ꝯſeq̄bat̉ ip̄aꝫ aīam ī ſtatu innocentie. ⁊ inerat ei ꝑ donū gr̄e gratiſdate. Tercia cā diſſolutōis q̄ ꝗdem erat ex inclinatōe elemētoꝝ ad ſua loca. tollebat̉ ꝓpter nobilitatē forme ẜm ſtatū innocētie. qꝛ aīa rōnalis oīno pura a pct̄o. adeo nobilis erat. ꝙ ita terminabat appeti tū nature. vt illa q̄ ꝑficiebāt̉ ab ea. nequaꝙͣ ſub alia for ma vel ſitu appeterēt eē. nec mirū cū ẜm ordineꝫ nature vt dicit ph̓s. cetere forme nat̉ales ordinē habeāt ad ani mā rōnalē ſic̄ ad cōplemētū ⁊ finē. ex hac igit̉ triplici cā erat ī adā ꝓprietas īmortalitatis. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijct̉. ꝙ a natura habuit corpꝰ ī ꝑfecta eqͣlitate ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ etſi q̄dā naturaliter cooꝑabāt̉ illi īmortalitati vt ꝯple xio et alia q̄dā. forte tn̄ qꝛ a cōtinētia aīe et a ligno vite prīcipaliter erat īmortalitas illa. aīa v̓o ī ſtatu illo vni ta vite ſue mediāte gr̄a gratiſdata. habuit ex illa vniōe pt̄atē ꝑpetuādi vitā. et ꝑticipādi ſuo cōiūcto.ſ. corꝑi. dr̄ fuiſſe a gr̄a. Aīa aūt habebat a gr̄a quā habuit vnita vi te ſue. q̄ erat ſumma īmortalitas. pt̄atē ꝑticipādi quādā īmortalitatē corꝑi ſibi vnito. q̄ fuit ſubtracta ſibi ī pͥma ſeꝑatōe iuxͣ ſnīam dn̄i. gen̄. ij. qͣcūqꝫ die comederis ⁊cͣ. Sil̓iter cōceſſio ligni vite ad vſuꝫ fuit gratuita qd̓ ha buit pt̄atē firmādi corpꝰ ſtabili ſanitate. vn̄ aug. d̓ ciui. dei. xiij. li. xx. c. alebāt̉ alijs q̄ ſumebāt vt alia corꝑa. ne moleſtia aliꝗd eſuriēdo ac ſitiēdo ſentirēt. De ligno at̄ vite ꝓpterea guſtabat̉. ne mors eis vndecūqꝫ ſubreperet. vel ſenectute confecta decurſis temporum ſpacijs interi rēt. tāꝙͣ cetera eēt alimēto. illud ſacramēto. iſtud ſacra mētū fuit ꝙͣtū ad hoc ꝙ p̄ſtitit vitā corꝑalē. ſic̄ xp̄c vitā ſpūalē ꝗ dr̄ lignū vite. Un̄ ſubiūgit̉ ab aug. vt ſic fuiſſe accipit̉ lignū vite in ꝑadiſo corꝑali ſicut ī ſpūali. hoc eſt intelligibili ꝑadiſo ſapīa dei. de qua ſcriptū ē. lignū vi te ē āplectētibꝰ eā ꝓuerb̓. iij. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗt̉.ſ. ꝙ po tuit a natura ⁊ ſine gr̄a ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ hͦ nō ē verū. ꝙ at̄ potuit ſtare fuit a gr̄a. n̄ a gratū faciēte. ſꝫ a gratis data ſic̄ em̄ ad hoc ꝙ profice̓t requirebat̉ gr̄a gratū faciens. ſic ad hͦ ꝙ ſtaret reꝗͥrebat̉ gr̄a gratiſdata. ¶ Ad illd̓ qd̓ ſeꝗt̉.ſ. ꝙ illd̓ ē potētia ꝯtinuādi vitā q̄ ē viuēdi ⁊cͣ. dd̓m ꝙ ſumdo potētiā paſſiuā veꝝ ē. n̄ at̄ ſumdo potētiā acti uā. hoc ē. illa potētia qͣ fuit ī illo poſſibilitas ad viuēdū ip̄a eadē fuit poſſibilitas ad ꝯtinuādū vitā. n̄ tn̄ effecti ue potuit illa potētia ꝑpetuare vitā qͣ potuit viue̓. Nec ē ſil̓e de gr̄a qua ē viuificatio ſpūalis. et potētia qͣ ē viui ficatio naturalis: gr̄a eī ē forma q̄ nōſolū ſaluatur ī ſuo ſb̓iecto ſꝫ ꝑpetuat̉ ab influētia q̄ ꝯtinua ē a primo bono niſi fuit auerſio ab ip̄o. ⁊ ex illa influētia illa eadē gr̄a q̄ viuificat ꝯſumat ꝑſeuerātiā. Potētia aūt in corꝑibus hmōi determīata ē et limitata vſqꝫ ad tp̄s. ⁊ tūc defecti ua quātū ē d̓ natura ſua. Preterea. hoc ſuppoſito. ꝙ ea dē ē potētia viuēdi ⁊ cōtinuādi. nō ſeꝗt̉ ex hͦ ꝙ illa potē tia q̄ ē viuēdi ſiue q̄ ē principiū mouēdi ⁊ et̄ ꝯtinuādi. ꝙ illa poteſt eē perpetua vita. qꝛ vt dictum ē limitata ē ⁊ defectibil̓ ẜm determīatōꝫ ꝑiodi. ¶ Ex hͦ patet rn̄ſio ad illd̓ qd̓ ſeꝗt̉.ſ. ꝙ natura ē ad hͦ vt ſaluetur diuinū eē ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ex hoc nō ſeꝗt̉ ꝙ natura pōt ꝑpetuare ſe ſim plicit̓ ī hͦ ſubiecto. qꝛ ſi hec oīa eēt natura ꝑpetua. In tēdit em̄ natura ſaluare diuinū eē ī ſubiecto ꝓprio ſi pōt ſiue ī cōſimili. ¶ Ad illd̓ qd̓ ſeꝗt̉. ꝙ nihil fuit impellens
⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ip̄a nihilominꝰ natura creature talis de clinabilis fuit et defectibilis. licet eī nihil fuit impellēs in illo ꝑ violētiā ſicut ī natura corrupta. nihilominꝰ fu it ibi quedā inclinatio ad defectū. rōe qͣ erat creatura ta lis et defeciſſet. niſi beneficio cōditoris fulciret̉. ¶ Ad hͦ qd̓ obijcit̉. ꝙ innocētia erat a natura ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ino cētia dr̄ dupl̓r. vno mō vt dicit priuatōem.ſ. a culpa. et ſic erat a natura et nō erat cā īmortalitatis. Alio mō vt dicit potētiā.ſ. iuſticie originalis. ⁊ ſic ē cā immortalita tis. et ſic nō erat oīno a natura. ¶ Ad illud qd̓ obijcitur ꝙ deꝰ ē vita aīe ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ hoc verū ē. ⁊ ꝙ niſi anima ade eēt ſeꝑata a ſua vita. nunꝙͣ fuiſſet dānatꝰ ad ſeꝑatō nē a ſua vita. neqꝫ eēt ſeꝑatꝰ. ſꝫ uihilominꝰ a ſe nō habu iſſꝫ hāc inſeꝑabilitatē. ſꝫ a cauſis ſupradictis. ¶ Ad illē qd̓ ſeꝗt̉.ſ. ꝙ durāte ſtatu innocētie. aīa ſemꝑ eēt ꝯiuncta ſue vite ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ hoc verū ē. nec tn̄ eēt illa cōiūctē ſcꝫ corꝑis cū fua vita a natura. ſꝫ a bn̄ficio cōditoris na ture. Simil̓r et immortalitas eiuſdē. ¶ Ad illud qd̓ ſe tur.ſ. ꝙ illa influētia fuit natural̓. Dicēdū ꝙ ē quedāī fluētia in creaturam rōnalē qua ſaluat̉ in eē. et hec ē na turalis. ẜm ꝙ illud dr̄ naturale qd̓ ē idē apud oēs vt di cit boetiꝰ. ē et alia qͣ ꝑpetuat̉ in eē īmortali. ⁊ hec ē gra tuita et dico eē immortale illd̓ qd̓ ꝑpetuat̉ ex cōiūctōne corꝑis cū ſua vita. et hoc ex cōtinētiā aīe cōiūcte cū ſua vita. ¶ Ad illd̓ aug. nihil erat corruptōis ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ hoc verū ē fumēdo corruptōeꝫ ꝓprie. ẜm ꝙ ē motus a ꝯtrario agēte ꝑ violētiā. fuit tn̄ quedam poſſibilitas ad declinatōꝫ ad nō eē rōe defectꝰ creature talis.i. cōplexio nate. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗt̉. dicēdū ꝙ eoip̄o ꝙ immortaiis fuit beneficio. fructꝰ ligni vite fuit īmortalis ex gr̄a. ꝗ ex dono gratuito illi p̄ſtito a cōditore ip̄ius ¶ Ad illuc qd̓ q̄rit̉. Si bruta aīalia ex eſu ligni vite poſſent cōtinu are vitā ſuā. dicēdū ꝙ n̄. ⁊ hec ē ro. īmortalitas hmōi fu it cōditio corꝑis ex cōiūctōe ſiti cū ſuo actu ſiue ꝑfectōe apta nata cōiūgi. cū ſumma vita. a qua fuit apta reciꝑe influētiā. quā potuit cōtine̓ corpꝰ. ⁊ idē ſibi vnitū viuifi care ⁊ ī vita ꝑpetuare. Un̄ hec īmortalitas p̄ſtita bene ficio ligni vite fuit imꝑfecta ⁊ qͣi diſpoſitio reſpectu il lius q̄ fuit ꝑfecta ⁊ ſubſequēdā ī patria. ꝑfecta eī īmor talitas ē n̄ poſſe mori. Quia gͦ bruta nō hn̄t aptitudinē aliquā ad īmortalitatē ꝑfecta. q̄ ē nō poſſe mori. ⁊ hec ē mediāte influētia gratuita exiſtēte a pͥma vitā. n̄ eēt ꝑpe tuata vita ī illis lꝫ fuiſſent potita fructi ligni vite. ¶ Membrum tercium Equit̉ inquire. vtrū īmortalitas innocen tie ſit eadē cū īmortalitate gl̓ie. Ꝙ ſic. vi det̉. potētia diſpoſita et potētia q̄ ē neceſſi tas non differūt ī ſubſtātia. ſic̄ nec differ̄t ẜm eēntiā et diſpoſitō ⁊ hītus. ſꝫ īmortalitas īnocenti et patrie n̄ differūt niſi ſic̄ potētia diſpoſita ⁊ potētia q̄ ē neceſſitas. gͦ nō eēntialiter differūt. ¶ Itē potētia deter mīata ⁊ indet̓mīata nō differūt ẜm eēntiaꝫ ſic̄ patet de angelis. qͦꝝ erat potētia indetermīata an̄ ꝯformatōem. det̓mīata pꝰ. qͣ n̄ poterāt niſi bonū. Eadē tn̄ erat ſic̄ ca ritas vie ⁊ pr̄ie ē eadē numero. qꝛ ī patria manꝫ caritas vie. lꝫ eiꝰ imꝑfectio tollat̉. cū gͦ īmortalitas ī ſtatu īno cētie ⁊ īmortalitas ī ſtatu gl̓ie nō differāt niſi ẜm deter mīatōeꝫ ⁊ indetermīatōeꝫ ſiue mutabilitatē ⁊ īmutabi litatē. n̄ differūt ẜm ſubſtātiā. ¶ Itē ſi īmutabilitas pa trie n̄ ē eadē cū īmortalitate innocētie. gͦ aliqͣ potētia no ua creata ē a deo pꝰ oꝑa ſex dieꝝ. gͦ n̄ ceſſauit deꝰ die ſe ptimo ab oī oꝑe qd̓ patrarat ⁊cͣ. cuiꝰ cōtrariū dr̄ gen̄. ij. ¶ Itē mortalitas an̄ lapſū. ⁊ mortalitas pꝰ lapſū nō dif ferūt ī ſubſtātia. ſꝫ an̄ lapſū erat mortalitas ſolū poten tia ad moriēdū. pꝰ potētia q̄ ē neceſſitas. gͦ ſimpl̓r potē tia ad n̄ moriēdū. ⁊ potētia q̄ ē neceſſitas ad nō moriē dū ſimil̓r erūt indifferētes ẜm ſubſtātiā. ¶ Itē idē ē libe rū arbitriū vie ⁊ patrie. lꝫ hō pͥmo poſſit peccare. n̄ ſe cūdo. ſil̓iter vidr̄ de īmortalitate. ¶ Iteꝫ īmortalitas in aīa ē potentia quedā viuēdi. In patria ē potentia ſemꝑ

Queſtio .xciij.
viuendi: hec autem eſt eadem. ¶ Iteꝫ augꝰ. de vera reli. per xp̄m recuperauimus quod ꝑdidimus in adam. In adam autem ꝑdidimus immortalitatē vie: in xp̄o auteꝫ recu pauimus īmortalitatē pr̄ie gͦ eadē eſt immortalitas vie et patrie. ¶ Iteꝫ ſi homo ſtetiſſet tranſferret̉ ad im mortalitatē glorie: ita ꝙ nullius ꝓprietatis nobilis ī eo fieret deperditio. ergo cū immortalitas in homine pͥmo erat nobilis ꝯditionis: non fuiſſet in illo illiꝰ conditōis deperditio in illa tranſlatione. gͦ immortalitates due ſil eſſent in eo: ſꝫ alia ē īmortalitas vie et alia pr̄ie. ¶ Item ſi ſtetiſſet primꝰ homo. eadem fuiſſet vita illius in via et in gloria: qꝛ vna et ꝯtinua. vnde em̄ cōtinuum dicit mo dum vnius ſimpl̓r: cum gͦ immortalitas innocētie ⁊ im mortalitas glorie ſint ꝓprie ꝯditōnes ſiue ꝓprietates vi te talis et talis: īmortalitas hec et illa erit eadē. ¶ Cō tra. immortalitas vie eſt vel a natura vel a gratia gra tiſdata. illa q̄ eſt glorie a gr̄a gratumfaciente. gͦ ſunt a diuerſis cauſis: qͣre et ip̄a diuerſa. ¶ Item non eſt idem corruptibile et incorruptibile. ſꝫ illa q̄ eſt vie pōt nō eſſe: que eſt glorie nō pōt non eſſe: gͦ non ſunt eadem. ¶ Item nō eſt hoꝝ ſolum dr̄ia que eſt inter potentiā ſimpl̓r et il lam que eſt neceſſitas. cuꝫ illa q̄ eſt vie corrupta ſit ⁊ ad nihilata ꝑ peccatū. qn̄ em̄ potentia ſimpl̓r fit potentia q̄ eſt neceſſitas: neceſſe eſt vt maneat et ſtabiliat̉ in eſſe ne ceſſario. ¶ Item īmortalitas glorie eſt dos: vie auteꝫ do num. ¶ Item immortalitas glorie priuat omnem potē tiam moriendi: alia non. ¶ Item aug. Alia eſt īmortā litas carnis quā in adam accepimꝰ. Alia ē quā xp̄m in reſurrectōne ſperamꝰ: ille eniꝫ factus eſt immortalis vt poſſet non mori ſi nō peccaret: filij reſurrectōnis nec vltͣ potuerūt peccare nec mori. ¶ Item non eſt tranſitus al eodem ad idem. ſꝫ tranſitꝰ erit ab īmortalitate vie ad im mortalitatē patrie: gͦ ⁊cͣ. ¶ Item. ij. ſen. diſ. xix. aliud eſt poſſe mori. et aliud poſſe nō mori: ſed non poſſe mori em̄ eſt qd̓ īmortalitas patrie. poſſe non mori īmortali tas vie: gͦ ⁊cͣ. ¶ Item īmortalitas vie et īmortalitas pr̄ie ſtatꝰ vite diſtinguūt ⁊ diuerſificāt: ſꝫ ꝯſtat ꝙ ſtatꝰ illi ſunt diuerſi. gͦ et īmortalitas hec ⁊ illa diuerſe ſunt. ¶ Item rōne hꝰ q̄rit̉. ſi potentia nō moriendi ex toto ſublata ſit. ita ꝙ nō remaneat: potentia aūt remanet. ſꝫ nō ad hunc actu ſcꝫ nō moriendi: ꝙ aūt nō auferatur videt̉ ꝑ hoc ꝙ potentie naturales nō auferunt̉. ¶ Iteꝫ nō creant̉ noue potētie in ſpē. quieuit em̄ dn̄s poſt oꝑa ſex dierū a creati on ꝙͣtum ad ſpēs et genera. gͦ māſit potentia: ſꝫ nō ad hͦ queritur. gͦ ſi ẜm illam ꝯtingit dici in via iſte poterit nō mori. neceſſario in patria: et hoc videt̉ cuꝫ non ſit noua potentia ſuꝑinducta qūa hō dicit̉ immortalis īmortali tate patrie. ¶ Contra. nō videt̉ poſſe dici in patria iſte habet potentiā qua neceſſe habuit mori in viā. qꝛ oīs po tentia quā habebit in patria erit ſub neceſſitate ꝯtrarij. gͦ nec in via poterit dici iſte habet potentiā qua nūꝙͣ po terat mori in patria. ¶ Preterea. nonne ſpoliatꝰ fuit hō prima īmortalitate. ¶ Anſio. quidā dicūt ꝙ eadem eſt potentia ẜm ſub̓am: differēs ẜm maiorē appropinquati onem ẜm ſuum actū ſiue finē. vnd̓ potentia q̄ primo fuit moriendi ⁊ nō moriēdi indeterminate. poſt erat ꝑ pct̄m determīata ad vnū: vt ſcꝫ ad moriendū. et hec eadē ꝑ me ritum gratie et p̄mium ſuꝑuenientis glorie erit in pr̄ia determinata ad viuendū. et ita īmortalitas in ſtatu īno centie ⁊ īmortalitas ī ſtatu gl̓e eadē potētia ſunt ẜm ſb̓ ſtātiā. ⁊ loquor de his ꝓut noīe potētie cenſent̉ ſic̄ ratio nalitas: nō ꝑ modū habitꝰ. ¶ Ad id qd̓ obijcit̉. ꝙ hec eſt a gr̄a ⁊cͣ. Dicendū ꝑ hoc ꝙ dr̄ ꝙ hec ē a gr̄a gͣtiſdata ⁊cͣ nō dicit̉ aliqͣ diuerſitas ꝙͣtum ad eēntiā potētie. ſꝫ diſpo ſitonis. qꝛ em̄ addit̉ ip̄i potētie eſſe a gr̄a tali vel tali: eēn tiam nō dicit ſꝫ diſpoſitōeꝫ. īmortalitas at̄ dicit potētiā pter ꝯcretōeꝫ ad neceſſitatē vel nō neceſſitatē. vn̄ nō no mīat ip̄am diſpoſitōꝫ ſꝫ ip̄aꝫ potētiā. ¶ Ad illud qd̓ obij citur. ꝙ nō eſt idē corruptibile ⁊cͣ. Dicendū ꝙ nō eſt veꝝ habito reſpectu ad ſub̓m corruptibilitatis ⁊ incorrupt bilitatis. qꝛ idē in eēntia ẜm ſtatꝰ diuerſos pōt eē corruptibile ⁊ incorruptibile. ſic̄ idē in eēntia facile mobile et difficile mobile. qd̓ em̄ eſt facile mobile in pͥma ꝯceptiōe in aīa: poſt efficit̉ difficile mobile ꝑ ꝯtinuatōeꝫ. ¶ Ad il lud qd̓ obijcit̉. ꝙ illa q̄ eſt vie corrupta ē ꝑ pct̄m. Un̄ nō eſt dr̄ia ibi ſolū q̄ eſt potentie ſimpl̓r ad illa que ē vt ne ceſſitas. Dicendū. ꝙ ꝑ pct̄m nō fuit corrupta potētia ī mortalitatis niſi vt erat ad actū. vn̄ manebat ip̄a poten tia cū inclinatōne ad actū. Un̄ corruptio erat habitꝰ nō potentie. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ īmortalitas gl̓e p̄uat ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hec p̄uatio ſiue potētia pͥuandi vel non priuādi. nō cauſat̉ ex diuerſitate pͥme potētie. ſꝫ ex diuer ſis diſpoſitōnibꝰ ſuꝑadditis q̄ ſunt gl̓a ⁊ gr̄a. Ꝙ at̄ dīc aug. Alia eſt īmortalitas carnis ⁊cͣ. hoc retorquendū ē ad alietatē ſtatꝰ diuerſificati ꝑ diſpoſitōnes additas ip̄i potentie mediāte gr̄a ꝑfecta ⁊ gr̄a imꝑfecta. nō auteꝫ ad alietatē ipſiꝰ pͥme poſſibilitatis. vn̄ ibi eſt diſcōtinuatio ſtatuū. ꝗa qd̓ erat potētia in ſtatu innocētie ſcꝫ mortali tas ſiue potentia moriēdi: factū ē neceſſitas in ſtatu pec cati. Sil̓r eſt ex ꝑte īmortalitatis. ¶ Ad aliud dicendū ꝙ ideꝫ pt̄ eſſe donū et dos. qꝛ donū dicit̉ reſpectu dantis. dos reſpectu ſponſi dātis ẜm ꝙ ſpōſus ē. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ nō eſt tranſitꝰ ab eodē in ideꝫ. Dicendū ꝙ trā ſitus iſte ꝗ eſt ab īmortalitate innocētie ad illā q̄ eſt al̓e eſt ꝑ diuerſitatē ſtatuū. ꝗa ē tranſitꝰ a ſtatu in ſtatū. Un̄ ſicut qd̓ ꝓficit in moribꝰ: ꝓficiēdo a vita imꝑfecta ad vi tam ꝑfectā: nō dicit̉ habuiſſe aliā et aliā vitam. ſꝫ eandeꝫ ꝓpter vite vnitatē ⁊ ꝯtinuitatē: licet aliū et aliū ſtatū vi te. ſic eſt in ꝓpoſito. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ aliud ē poſ ſe ⁊cͣ. Dicendū ꝙ cū dicit̉ poſſe nō mori ⁊ nō poſſe mori licet habilitas potētie ſit alia et alia reſpectu actꝰ ꝗ ē ter minꝰ potētie. qꝛ in vna notat̉ habilitas q̄ eſt facilitas ſi ue poſſibilitas: in alia q̄ eſt impoſſibilitas ad moriēdū: nō tn̄ potentia alia et alia. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ im mortalitas vie ⁊ patrie ſtatꝰ vie diſtinguit ⁊cͣ. Dicendū. yhoc verū eſt ſꝫ hoc eſt ꝓpter ip̄am diſpoſitōeꝫ additam otentie: nō ꝗa potentia pͥma variat̉. ¶ Ex his ptꝫ quo rn̄dendū eſt ad aliud qd̓ querit̉ poſtea. vtrū ſublata fuit potentia ex toto nō moriendi. dicendū ꝙ nō. ſed ſolū in ꝙͣtum erat habitꝰ ſiue actꝰ hmōi. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ non poterat vere dici in patria. iſte habet potentiam qua neceſſitate habuit mori in via ⁊cͣ. dicendū ꝙ hoc fal ſum eſt: qꝛ hoc qd̓ dico. neceſſitas nō neceſſitas modos dicūt potētie ſiue diſpoſitiones: nō ſub̓am potētie. ſic vi detur poſſe dici ad illa q̄ tacta ſunt. quia tamen alia eſt rō eſſentie ⁊ alia potētie ⁊ alia potētie habitualis. quia eſſentia abſolute dicta ē potentia addit ſupͣ eſſentiā rela tōem ſiue inclinatōeꝫ ad finē vel actū. ſil̓r potentia habi tualis ſuꝑ vtrūqꝫ. Alit̓ videt̉ dicendū. lꝫ em̄ om̄is potē tia ſit eſſentiā quedā: tn̄ alia ē ratio potētie. ⁊ alia eſſen tie. vn̄ ſic pone̓ ꝙ eadē potētia pͥmo moriēdi ⁊ nō moriē di: pꝰ eadē in ſub̓a nccͣio moriēdi pꝰ eadē nccͣio nō mori di. nihil aliud ē ꝙͣ pone̓ hoc ſubiectum pͥmo receptibile mortis ⁊ vite indifferēter: ⁊ pꝰ receptibile mortis nccͣio. ẜm eandē poſſibilitateꝫ recipiēdi q̄ nō mutat̉ in ſub̓a. et tandē neceſſario nō receptibile mortis ſꝫ vite ꝯtinētie. ec ce ꝙ ad hec oīa erat poſſibilitas ī ſubiecto hec eadem in ſub̓a: modos tn̄ ſiue habitꝰ inclinans ad hec vel ad illud variat̉. qꝛ pͥmo erat potētia ad mori et nō mori: ſcd̓o per pct̄m facta ē nccͣia ad mori. deinde ꝑ gr̄aꝫ ad non mori. Un̄ d̓ intermīata facta ē det̓mīata ꝑ additā neceſſitatē. Preterea. eodē mō potētia nō moriēdi priꝰ indetermīata facta ē determīata ad nccͣio nō mori. Un̄ ꝗ ꝯſiderat hoꝝ diuerſas machinatōes ad actꝰ diuerſos mediātibꝰ mo deꝝ mutatōnibꝰ ſiue habitibꝰ. ꝓprie loq̄ndo. dice̓ pōt ꝙ altera ē potētia hec ⁊ illa. ꝯſiderādo gͦ eēntiaꝫ potētie ſi ue ſb̓iectū dicet̉ eadē: ꝯſiderādo potētiā in rōne potenti alia ē ⁊ alia. ⁊ nōſoluꝫ rōne ſꝫ nat̉a ẜm ꝙ alia ē nat̉a bn̄ inſtituta. ⁊ alia corrupta. ⁊ alia gl̓ificata. Diſtinguāt̉ tres potētie vt p̄ma dicat̉ īmortalitas incōpleta. ⁊ pꝫ incōpleta. ex hoc ꝙ ꝯpatiebat̉ ſecū potentiam moriend Secūda dicat̉ alitas. tercia dicat̉ īmortalitas cō

pleta: q̄ eſt neceſſaria ad actū. ſiue q̄ habet ſecū actū ſuū neceſſario. Diſtinguenduꝫ aūt ꝙ īmortalitas dr̄ duobꝰ modis. ſcꝫ poſitiue: et ſic idem ē ꝙ potentia viuēdi. ⁊ ſic ꝯp̄hendit illā q̄ eſt vie ⁊ patrie. ⁊ pͥuatiue ⁊ ſic dupl̓r. ꝗa aut pͥuat̉ neceſſitas moriēdi. et hec pͥuatio fuit in adā in primo ſtatu: aut priuat̉ potentia moriendi ⁊ hͦ eſt mō in adaꝫ. ⁊ hec vltima ꝯtinet̉ ſub priore ſic̄ ſpēs ſub gene̓. ſic̄ em̄ potētia ē genꝰ ad potentiā q̄ eſt neceſſitas: ſic negatio potētie q̄ eſt neceſſitas: ſuꝑiꝰ ē negatōe potentie ſimpl̓r. ¶Ad illud gͦ qd̓ obijcit̉. ꝙ īmortalitas īnocētie et patrie differūt ſic̄ diſpoſitio ⁊ habitꝰ. Sil̓r ſicut potētia diſpo ſita ⁊ potētia q̄ eſt neceſſitas. Sil̓r ꝑ determinatū ⁊ īde termīatū. Dicendū ꝙ nō eſt veꝝ. qm̄ nō tm̄ ſic differunt. īmo ē ibi dr̄ia eſſentialis. ſicut eſſential̓r vitā aīalis dif fert a ſpūali. cū em̄ īmortalitas poſitiue dicat̉ potentia viuēdi. vita aūt ē duplex. ſcꝫ aīalis et ſpūalis: et potētia relata diuerſimode ad hāc vitā duplicē duplicabit̉. ⁊ lo quor de ip̄a inꝙͣtum ē in rōne potentie vt tactū eſt. Sil̓r ẜm ꝙ p̓uatiue dr̄. alia erit eſſential̓r hec ab illa: ſicut cō pletū ab incōpleto. ẜm ꝙ dici ſolet. ꝙ eēntia generis eſt incōpleta: ſpēi ꝯplata. vel ſic̄ eſt alia albedo intēſa et re miſſa ẜm eſſentiā. et hͦ ꝓpter maiorē ⁊ minorē lucis ꝑtici patōeꝫ. Sil̓r ſicut aliud ē ꝯcretū ex hac eēntia ⁊ hoc ha bitu naturali vel acꝗſito. et aliud ꝯcretū ex eadē eſſentia ⁊ habitu ꝯtrario naturali vel acꝗſito. dico ꝑ ſe loquēdo. ſicut aliud dr̄ hic albuꝫ ab hͦ nigro eodē demonſtrato in ſubiecto. vel hͦ ſciens ab hͦ ignorante. vel v̓tuoſum ab hͦ malicioſe. eodē ſemꝑ in ſubiecto demōſtrato. ẜm illd̓ ver te impiū et nō erit. ſic dico aliud eſſe īmortalitatē inno centie et patrie. hoc etiaꝫ pꝫ ꝑ hoc: ꝙ īmortalitas nō eſt potentia ſimpl̓r. ſꝫ vel habitus vel potētia habitualis. ꝑ qd̓ ptꝫ ꝙ alia et alia ē ẜm ꝙ alio habitu et alio informa tur. vn̄ cum aliꝰ ſit habitus ꝗ eſt neceſſitas et alius ꝗ eſt poſſibilitas. et alia erit īmortalitas ꝯcernēs neceſſitatē et alia ꝯcernēs poſſibilitatē. pꝫ igit̉ ꝙ nō eſt ſimile de il lis q̄ ſolū hn̄t rōnem potētie. vt de potētia angeli an̄ con firmatōeꝫ et pꝰ. et de īmortalitate īnocentie ⁊ patrie hoc aūt pꝫ ex auctoritate dicēte. Alia eſt īmortalitas carnis quā in adā accepimꝰ. alia eſt quā ꝑ xp̄m in reſurrectōne ſperamus. ille em̄ eſt factꝰ īmortalis vt poſſet nō mori ſi nō peccaret. moreret̉ aūt ſi peccaret: filij aūt reſurrectio nis nec vltra poterūt peccare nec mori. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ nō creauit dn̄s aliquā potentiā nouam pꝰ oꝑa ſex dierū. Dicendū ꝙ verū eſt cuiꝰ antea nō erat ſimilitu do. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ īmortalitas an̄ pct̄m ⁊ poſt peccatū nō differūt. Dicendū ꝙ ꝓprie loquēdo ꝓut mor talitas ē eſſentia. potētie habitu ꝯcernit: ꝗa hec dic poſ ſibilitatē ad moriendū illa neceſſitatē: hec nō ē illa. Si militer dicendū ad aliud qd̓ ſeꝗtur. ꝙ lꝫ liberū arbitriū inꝙͣtum dicit eſſentiā quandā ſit eadē in via et in patria tn̄ inꝙͣtum noīat potentiā cuꝫ ꝯcretōne habitꝰ ſiue apti tudinis nō eſt eadē rōne p̄tacta. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ īmortalitas in via ē potentia quedā viuēdi ⁊cͣ. Dicen dū ꝙ īmortalitas īnocētie nō dīc ſolūmodo potentiaꝫ: ſꝫ ꝯcernit habitū. et hͦ cū poſſibilitate ad ꝯtrariū. īmortali tas eī innocētie cū hͦ ꝙ dicit habitū ſiue aptitudinē faci litatis ad actū ꝑpetuū viuēdi dic poſſibilitatē ad moriē dum. īmortalitas ī patria dicit habitū ſiue aptitudineꝫ neceſſitatis ad actū ꝑpetuū viuēdi cū impoſſibilitate ad moriendū. Un̄ vt dictū eſt. ꝓut īmortalitas dicit poten tiā habitualē hec nō eſt illa. ¶ Ad illud aug. ꝑ xp̄m recu perabimꝰ qd̓ ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ꝑ hͦ nomē qd̓. notat̉ ſimplex relatio. Nec argumentum valet qd̓ ꝑdidimꝰ in adā recu ꝑabimꝰ ꝑ xp̄m. in adā ꝑdidimꝰ īmortalitē innocētie gͦ ⁊cͣ eſt em̄ ꝯmutatō p̄dicamēti. Pretēa. cū dr̄ recuꝑabimus ꝑ xp̄m. hoc nō dr̄ ꝗa illud idē recuꝑabimꝰ: ſꝫ ꝗa damnū qd̓ incurrimꝰ ex pctō ade. recompenſabit̉ maiori bono ⁊ meliori ꝑ xp̄m. ¶ Ad aliud qd̓ in trāſlatōe ad gl̓aꝫ no fuiſſet deꝑditio alic bilis ꝓprietatis. rōne qͣ ē ꝓprie ſꝫ rōne defectꝰ ꝯportati. īmortalitas aūt ī ſta tu īnocētieī tuꝫ ꝯcernebat poſſibilitatē ad morienduꝫ
ꝯnotabat defectū. Un̄ ſicut in tranſlatōne aīe a ſtatu vi atoris ad ſtatū ꝯp̄henſoris nulla fit deꝑditio nobilis cō ditōnis. nihilominꝰ fides euacuat̉: ſic ē in ꝓpoſito. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ lꝫ vita nature ſiue vt ē naturalis: vna fuiſſet qd̓ammo. qꝛ in gloria nō eēt oīno ſublata vita na ture. ſꝫ ꝑfecta et ꝯpleta: nō tn̄ vt eſſet moralis ꝓprie loq̄n do. immo fuiſſet mutatō vite ẜm mutatōeꝫ ſtatus iuxta modū ꝓpriū loquendi. ẜm quē aliꝗs dr̄ mutare vitaꝫ. qꝛ tranſfert ſe ad frugē vite melioris. ¶ Membrum quartum Eꝗtur inꝗrere. vtrū mortalitas ⁊ immor talitas eiuſdē erant potētie in adā. Ꝙ ſic videt̉ ꝑ ſimile in alijs de naturali potētia. vt in aere ꝯdenſandi ⁊ rarefiendi ſiue con denſatōnis ⁊ rarefactōnis. ſiue rarefiendi ⁊ nō rarefien di. Sil̓r in aqua calefactōis ⁊ nō calefactōis. paſſiue di co ſil̓r de alijs. Sil̓r videt̉ de potētia actiua vt iſtiꝰ currē di et nō currēdi. extendendi ſe et retrahēdi gͦ videt̉ ꝙ ⁊ d̓ actiuis et paſſiuis verū ſit. ꝙ vna ē potentiā ꝯtrarioꝝ. ita erit in ꝓpoſito. ¶ Item vita ⁊ mors corꝑalis ꝓportio naliter ſe hn̄t ad vitā et mortē aīe: ſꝫ in aīa eſt eadē potē tia vite et mortis. qm̄ bn̄faciendi ⁊ malefaciēdi. ¶ Pre terea eadē eſt potētia ad vitā gr̄e ⁊ priuatōeꝫ vite. quari videt̉ ꝙ vna erit potētia in corꝑe aut ꝯiuncto mortalita tis ⁊ īmortalitatis ſiue moriendi ⁊ nō moriendi. ¶ Item mortalitas ⁊ īmortalitas pͥuatiue opponunt̉ ſic mors et vita: ſꝫ pͥuatiue oppoſitoꝝ eadē eſt potētia. qꝛ pͥuatō ꝓue nit ex defectu alicuiꝰ potetie agentis vſqꝫ ad tp̄s ⁊ tūc de ficientis. ¶ Itē ꝑ pct̄m facta fuit neceſſitas moriendi in adā. ſꝫ ꝯſtat ꝙ illa neceſſitas aduenit alicui potētie. non aūt an̄ aduentū illū infuit illi potentie neceſſitas moriē di: gͦ illa potētia fuit oppoſitoꝝ. ¶ Item potētia morien di in adā aut erat ad oppoſita. et ſi hoc habeo ꝓpoſitum ſcꝫ ꝙ eadē eſt potētia oppoſitoꝝ ſcꝫ moriēdi ⁊ nō moriē di: aut ad vnū tm̄. ſꝫ ſi hoc: neceſſe fuit illū mori ſicut ne ceſſe ē celū moueri. ¶Contra. potētia moriēdi erat na turalis in potētia. potētia nō moriēdi naturalis potētia gͦ ſi hec eiuſdē potētie ſunt. eadē potētia eſt natural̓r po tens ⁊ natural̓r impotēs. ¶ Item nō eſt eadē potētia ſa natiuitatis ⁊ egrotatiuitatis: et ita de alijs hmōi. gͦ nec mortalitas ⁊ īmortalitas. ¶ Item mortalitatis ⁊ īmor talitatis cauſe ſunt ꝯtrarie. mortalitatis em̄ cā eſt ꝯpoſi tio ex ꝯtrarijs vt ꝯtrarijs.i. adinuiceꝫ repugnātibꝰ. ꝓpt̓ em̄ hmōi repugnātiaꝫ ſeꝗtur ꝯpoſiti diſſolutō natural̓r et ad hͦ ſeꝑatio aīe ſcꝫ mortalis a corꝑe. cauſa at̄ immor talitatis erat ex gr̄a vt dicamꝰ cauſam extrinſecā. vel ex ꝯiunctōne corꝑis cū aīa nō ſeꝑata a ſumma vitā: ſꝫ potē tia moriendi eſt illiꝰ ꝓprie q̄ eſt receptibilis diſſolutōnis potētia. nō moriendi illiꝰ q̄ eſt ſuſceptibilis inſeꝑabilita tis aīe ꝯiuncte cū ſua vita ⁊ corꝑis ſcꝫ ꝯiūcti. Un̄ poten tia moriendi eſt ip̄iꝰ corꝑis nō moriēdi cōiūcti. gͦ eſt alia ⁊ alia ꝓprie ⁊ ꝑ ſe loquēdo. īmortalitas eniꝫ determinat ſibi corpꝰ et aīaꝫ vt cuiꝰ ē. mortalitas corpꝰ tm̄ vt videtur ¶ Rn̄ſio eſt ꝯſiderare potentiaꝫ in triplici differentia. Eſt em̄ potentia nuda ſiue pͥma: et eſt potentia diſpoſi ta. eſt et potentia q̄ eſt neceſſitas. Hāc triplicē differenti am eſt ꝯſiderare circa potētiā īmortalitatis ⁊ mortalita tis. Potētia at̄ materialis ſiue pͥma qͣ aliꝗs dr̄ īmortal̓ eſt potētia viuēdi vita rōnali. potētia diſpoſita ē poten tia viuēdi vita rōnali concurretibꝰ equalitate mixtiōis in optima armonia virtute celeſti reconciliante contra ria ⁊ ꝯſeruante in quadā amicitia. ſufficientia ex ꝑte ali menti: ſtabilientis ⁊ ꝯſeruantis ip̄m alendū ne patietur diſſolutionem. et virtꝰ ex ꝑte ſpūs ratōnalis contentiua corporis ſibi vniti. Potētia at̄ q̄ eſt neceſſitas. ē potētia viuendi hn̄s equalitatē indiſſolubilē ex ꝑte corporis. et tabilit̓ ſtabilitam ex ꝑte ſpiritꝰ rati virtutē ꝯtentiuā ī onalis. Per hūc etiā modū intelligat̉ ex parte mortali tatis. quia potentia prima eſt potentia viuendi. ſecunda

Queſtio .xciij.
ā̄ eſt diſpoſita ē facilitas diſſolutō s ex ꝑte corꝑis: ⁊ fa cilitas ſeꝑatōnis ex ꝑte forme viuificātis. Potentia v̓o q̄ eſt neceſſitas ē facilitas diſſolutōis. cū intrinſeca pu gna ex ꝑte corꝑis et defectu v̓tutis regentis ſiue ꝯtinen tis ex parte ꝑficientis forme. Si gͦ has potētias ꝯpare mus: inuenimꝰ potentiā primā q̄ dicit potentiā nudā eē vnā. potentiā v̓o diſpoſita ⁊ q̄ eſt effecta neceſſitas differ re: ſicut differt potētia ⁊ defectꝰ ſibi oppoſitus. Naꝫ im mortalitas dic potentiū viuēdi cū priuatōe illiꝰ. et ſic qͦ dāmodo potētia mortalitatis ⁊ īmortalitatis in adam: erat vna potētia. quodā etiā mō diuerſe potentie gͦ mor talitatis ⁊ īmortalitatis ſcꝫ in qͣ ſic ſumpta eſt eadeꝫ: ſic ſumpta nequaꝙͣ. Potētia em̄ viuēdi ē potētia mortalita tis vt in qͣ. qꝛ pōt defice̓ ⁊ īmorialitas ſimpl̓r qꝛ pōt ꝑpe tuari. potentia aūt a qͣ nō eſt eadē qꝛ potentia a qͣ eſt im mortalitas ⁊ v̓tus aīe ꝯtinentis recipientis influentiā a ſua vita.i. deo. a qͣ eſt illi virtꝰ iſta ⁊ virtus cibi lignorum ꝑadiſi: et principal̓r ligni vite a qͦ poterat ſtabiliri ꝯtra defectū ſenecte ⁊ diſſolutiōis cū alijs ſupͣtactis. Potētia aūt a qͣ eſt mortalitas ſi potētia debeat dici et nō magis defectꝰ potētie: fuit defectibilitas ⁊ diſſolubilitas natuē illiꝰ inꝙͣtum hmōi ꝓpter q̄ indiguit alimonijs fructuum paradiſi. Un̄ aug. de baptiſ. ꝑuuloꝝ habebat adaꝫ de li gnoꝝ fructibꝰ refectōem ꝯtra defectōeꝫ. de ligno vite ſta bilitatē ꝯtra veſtutatē. ex quo ptꝫ ꝙ alia fuit potentia a quā mortalitatis ⁊ īmortalitatis. potētia autē in qͣ vna ꝯſideratōne eadē: alia ꝯſideratōne diuerſa vt dictuꝫ eſt. ¶ Ad illud qd̓ primo obijcit̉. ꝑ ſimile de naturali poten tia. qꝛ in aere eſt eadē potentia ꝯdenſatōis ⁊ rarefactōis ⁊cͣ. Dicendū. ꝙ hoc verū eſt de potentia paſſiua remota qꝛ ꝓpinqͣ quodāmodo ē diuerſa. Aer em̄ exiſtens in eadē diſpoſitōne. nō rarefit ⁊ ꝯdenſat̉. ſꝫ differētes recipit di ſpoſitōnes: ẜm ꝙ recipit diuerſas īmutatōnes a calido agente et frigido. hoc quidē diſſoluente ⁊ ſubtiliante: il lo v̓o ꝯgregate ⁊ ꝑtes magis cognitas efficiente. ¶ Ad ſimile qd̓ inducit in actiuis vt in potētia currēdi et non currendi ⁊cͣ. Dicendū ꝙ nō eſt ſimile in effectiuis volun tarijs et in alijs. vtraqꝫ em̄ potētia ſcꝫ currēdi et nō cur rendi eſt potētia volūtaria. Un̄ ſunt ab vno eodēqꝫ pͥnci zio. pͥncipiū em̄ voluntariū indifferēter eſt in oppoſita. Un̄ nō eſt ſimile in volūtarijs ⁊ oꝑbꝰ q̄ ex eis ſunt. ⁊ in alijs. cuiuſmōi ſunt. poſſe mori. nō poſſe mori. vel poſſe nō mori. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗtur. ſcꝫ ꝙ vite ⁊ mortis ſpūa lis ſiue anime ē eadeꝫ potentia ⁊c̄. Dicendū ꝙ licꝫ ī ani ma ſit eadē potentia bn̄ oꝑandi ⁊ male: eadeꝫ eī potētia ſcꝫ voluntate ſiue liberi arbitrij fuit bona ⁊ mala. nō tn̄ eſt eadeꝫ potentia effectiua vite ſpūalis et mortis. Naꝫ vita ē a deo: mors a nobis. licꝫ gͦ eadeꝫ ſit potentia bene oꝑandi ⁊ male: non tn̄ eſt eadē potentia effectiua vite ⁊ mortis. Prete̓a. ſi diceret̉ ꝙ eadē eſſet potētia vite ſpūa lis ⁊ mortis. qꝛ eadē ē potētia bn̄ oꝑandi et male: non tn̄ ſequeret̉ ex hͦ. ꝙ eadē eſſet potentia mortalitatis ⁊ īmor talitatis ipſiꝰ corꝑis. quia ex ꝑte corporis nō eſt pͥncipiū effectiuū neqꝫ coeffectiuū ſiue cooꝑatiuū vite corꝑalis. ſicut eſt ex ꝑte aīe vite ſpūalis: ꝙͣtum aūt ad aliꝗd eſt ſi mile. Nā ſicut nec mortalitas nec īmortalitas ab eadeꝫ potentia licet in eadē ſint. nec mors ⁊ vita ab eadē: nam hec a libero arbitrio illa aūt a deo. idem tn̄ ē principiuꝫ ſiue potētia ſuſceptibilis vtriuſqꝫ. ſcꝫ vite ⁊ mortis ſpūa lis: vt volūtas aut liberū arbitriū. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗtu ſcꝫ ꝙ eadē eſt potentia ad vitā gratie ⁊ priuatōeꝫ ⁊cͣ. Di cendū ꝙ verū eſt de potētia ſuſceptiua ſiue in qͣ. nō at̄ de effectiua ſiue a qͣ. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗtur ſcꝫ ꝙ eadē eſt po tentia oppoſitoꝝ priuatiue ⁊cͣ. patꝫ rn̄ſio. ꝗa eadē eſt ſu ſceptiua ſiue in qͣ: non a qͣ. ſiue effectiua: niſi forte dicat̉ ipſa vt eſt defectiua ē effectiua. ¶ Ad aliud qd̓ ſeꝗtur militer ptꝫ rn̄ſio. ꝗa neceſſitas moriēdi aduenit poten tie in qͣ ſiue ſuſceptiua īmortalitatis: nō aūt effectiue ſi ue potentie a qͣ. Sil̓r ptꝫ rn̄ſio ad aliud qd̓ ſeꝗtur ꝙ po tentia ſuſceptiua ſiue in qͣ fuit ad oppoſita ſiue reſpectu oppoſitoꝝ: nō illa q̄ fuit effectiua. ¶ Ad alia que obijciuntur pro alia parte. quibꝰ videt̉ oſtendi ꝙ nullomodo eſt eadē potentia mortalitatis ⁊ īmortalitatis reſpondē dum eſt. ⁊ pͥmo ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ potentia moriendi eſt naturalis potētia ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ naturalis potētia ſumpto noīe extenſo. ſe hꝫ in triplici dr̄ia: quedā eniꝫ ſe habet in quadā equalitate ⁊ in differentia ad oppoſita. ⁊ hoc tam in actiuis ꝙͣ in paſſiuis. In actiuis vt ē poten tia extendendi ſe vel nō extendēdi ambulādi vel nō am bulandi. In paſſiuis vt ē potentia rarefiendi vel ꝯdēſan di. quedā aūt magis ſe habēt ad vnū ꝙͣ ad alterū: et hoc pōt eſſe dupl̓r. qꝛ aut forma vincit ſuꝑ materiaꝫ: et tunc magis ſe hꝫ ad agendū ꝙͣ ad patiendū. ⁊ tunc eſt facilis ad agendū difficilis ad patiendū. ⁊ dr̄ potentia natura lis. Aut materia vincit ſupͣ formā. ⁊ tūc eſt facilis ad pa tiendū et difficilis ad agendū. et dr̄ naturalis īpotētia quedā aūt eſt tm̄ ad vnū vt in hoīe rōnalitas q̄ eſt tm̄ ad ratiocinari. potētia naturalis ꝓut ſumit̉ primo modo ⁊ tercio. nō ſumit̉ eo mō qͦ dr̄ naturalis potētia in p̄dica mentis: ſꝫ ꝓut dr̄ medio modo. Un̄ potentia moriēdi. et nō moriendi.i. potentia ſuſceptiua vite ꝑpetue vel non petue: nō dicit̉ potētia naturalis ẜm modū ſecūdū ſed debet ad aliqueꝫ modū reduci: dꝫ reduci ad primū. qꝛ ſic̄ potentis q̄ eſt extendēdi ſe et non extendēdi ſe quadā facilitate ⁊ qͣſi indifferenti pōt exire in vtrūqꝫ actu. ⁊ ſic̄ potentia q̄ erat rarefiendi ⁊ ꝯdenſandi in quadā facili tate reſpectu vtriuſqꝫ. ſil̓r potentia q̄ erat viuēdi et mo riendi. ſiue viuendi ꝑpetuo ⁊ viuēdi non ꝑpetuo: fuit in quadā facilitate ad ſuſceptōeꝫ vtriuſqꝫ. potentia gͦ mor talitatis ⁊ īmortalitatis reducit̉ ad primū modū nō ad ſecūdū. vt ptꝫ ex dictis neqꝫ ad terciū in qͦ ſcꝫ ſubiecto potētia vltimo mō ſumpta nō pōt eſſe oppoſitū illiꝰ. vt ī quo ē rōnalitas: nō pōt eſſe irrōnalitas. ſꝫ in qͦ eſt poten tia mō medio ſumpta: pōt eſſe eiꝰ oppoſitū. ſꝫ nō ſiml̓ cuꝫ illa. ſꝫ in qͦ eſt potentia pͥmo mō ſumpta: huiꝰ ē ⁊ ſil̓ potē tia oppoſiti. quia vna ē huiꝰ et eiꝰ oppoſiti. ¶ Ad aliud rn̄ſio ex dictis. qꝛ licet ſanatiuitatis ⁊ egrotatiuitatis n̄ ſit eadē potentia. ſanatiuū em̄ et egrotatiuū ꝯp̄hendunt̉ ſub illo genere qualitatis ꝙ ē naturalis potentia et im potentia: nō ꝓpter hoc ſeꝗtur ꝙ mortalitas et īmortali tas nō ſit eadē. vt em̄ tactuꝫ eſt potentia ſuſceptiua vite ꝑpetue in pͥmo hoīe: nō fuit potētia naturalis. neqꝫ potē tia ſuſceptiua vite nō ꝑpetua fuit potētia innaturalis: eo modo quo potētia naturalis ⁊ īnaturalis determīate ſunt in gene̓ p̄dicamēti qͣlitatis. ¶ Ad vltimū ſil̓r patet rn̄ſio. qꝛ ſicut tactū eſt potētia a qͣ eſt īmortalitas: ē alia ab illa q̄ ē immortalitas. et hoc ꝯcludit argumentū p̄di ctū. potentia aūt in qͣ eſt tn̄ eadē eſt vt eſt pͥma ſiue indi ſpoſita. ¶ Ad maiorē euidentiā aliquoꝝ p̄dictoꝝ notā dum. ꝙ īmortalitas nō eſt nomē paſſionis. qꝛ paſſiones viciſſitudinarie ſunt: neqꝫ potētie ſimpl̓r. potētie em̄ nō tollunt̉: ſꝫ ē nomē habitꝰ ſiue potētie habitualis. ⁊ eſt ꝓ prie ipſiꝰ ꝯpoſiti. qꝛ cū vita ſit ꝯiūcti: ⁊ īmortalitas q̄ di cit vite ꝯtinuatōeꝫ ſiue ꝑpetuitatem erit ꝯiūcti. Sil̓r et mortalitas. quia mortalitas ⁊ īmortalitas nōſolum no minant potētias. ſꝫ cum potētijs habitꝰ ꝯcernunt. nec te nent regulā ꝯſequētie potētiaꝝ. vn̄ ſi ꝯcedi poſſit aliquo mō ꝙ erat in adā potētia moriendi ⁊ nō moriēdi eadem vt tactū eſt. nō tn̄ ſeꝗtur ꝙ īmortalitas ⁊ mortalitas idē Sil̓r nō ſeꝗtur idē fuit potēs mori et potēs nō mori. vel nō potēs mori: gͦ eadē fuit potētia moriēdi ⁊ nō moriēdi ſimpl̓r dico.i. ſine diſtinctōe. qꝛ alia ē ratio potētie ⁊ eſ ſentie ⁊ alia potētie habitual̓ et potentie ſimpliciter. ¶ Queſtio. xciiij. de modo propagandi prolem. Etermīato de poſ ſibilitate hūane nat̉e ante caſuꝫ. Seꝗt̉ de ꝓlis ꝓpagatōe. Prīo gͦ q̄rit̉ de mō ſi ue d̓ via ꝓpagādi.i. cōitu pͥmoꝝ ꝑentū Scd̓o d̓ ip̄a ꝓle ꝓpagata. ¶ Circa pri

mū querunt̉ qͣtuor. Primū eſt ſi in ſtatu innocētie pote rat eſſe ſemīs deciſio. Scd̓m eſt ſi in deciſione hmoi fu iſſet libidinoſa vel ſaltē incenſa delectatō. Terciū ſi ſo lum cauſa ꝓlis habende fuiſſet maris ⁊ femine ꝯmixtō Quartū ſi illicita fuiſſet ꝯtinentia ſiue a ꝯmixtione hu iuſmodi ceſſatio. ¶ Membrum primum Uerit̉ ergo pͥmo. vtrū primi ꝑentes pote rant cōire in ſtatu illo. Ꝙ ſic. habet̉ pla ne ab aug. xiiij. de ciui. dei. xxiij. c. dicit em̄ ſic. Quiſꝗs dicit nō fuiſſe cōituros nec ge neraturos niſi peccaſſent: ꝗd dicit niſi ꝓpter nūeroſitatē ſanctoꝝ nccͣium fuiſſe hoīs pct̄m. et ptꝰ eodē: ille nuptie digne felicitate ꝑadiſi ſi pct̄m nō fuiſſet. et diligenda ꝓ lem gignerēt. ⁊ pudendā libidinē nō hr̄ent: hͦ aūt eſſe nō poſſet niſi habuiſſent pt̄atem coeūdi in ſtatu illo. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item gen̄. ij. nō eſt bonū hoīem eſſe ſolū. faciamꝰ ei ad iutorium ſibi ſimile. ſuꝑ illud aug. ix. ſuꝑ gen̄ ad lit. S aūt q̄rit̉ ad quā rem oꝑtuit fieri hͦ adiutoriū. nihil aliud ꝓbabil̓r occurrit: ꝙͣ ꝓpter filios ꝓcreandos. ⁊ ptꝰ eodeꝫ nō inuenio ad qd̓ adiutoriū facta ſit mulier viro ſi pari endi cā ſubtrahit̉. ſꝫ ꝯſtat ꝙ ex viro ⁊ femīa filij ꝓcreari nō pn̄t niſi mediāte coitu gͦ ⁊cͣ. ¶ Contͣ. data ē homini virtꝰ generatiua vt ſaluet̉ eſſe diuinū.i. ꝑpetuuꝫ. Un̄ qꝛ res corruptibiles ſaluari nō poterāt ẜm nūerū. data eſt generatiua potētia vt ſa uet̉ ẜm ſpeciē: cū ẜm nūerū ſal uari non p̄n̄t. vn̄ ſol ⁊ hmōi ſub̓e incorruptibiles. qꝛ ſal uari pn̄t ẜm nūerū: nō tutē generatiuā. ſꝫ primꝰ hō poterat eſſe ſuū ꝑpetua īm nūerū. gͦ ſuꝑfluit in eo po tentia generatiua. ¶ Item dam̄. ſuꝑ illud. Creſcite ⁊ ml̓ tiplicamini dicit. poterat deꝰ hͦ genꝰ multiplicare ſi man datū ſqꝫ in finē ſeruaſſent. Sꝫ ſciens deꝰ p̄cogniti on ſua oīa ſciuit an̄ generatōeꝫ eoꝝ. qꝛ futuri erāt in p̄uaricatōeꝫ. fecit eos maſculū ⁊ feminam: eos multipli andos eē ⁊ creſce̓ iuſſit. Ecce h̓ dicit plane. ꝙ qꝛ eos p̄ uidit p̄uaricaturos fecit eos maſculū ⁊ feminā. ⁊ niſi hͦ p̄uidiſſet aliter ml̓tiplicaret̉ hō ꝙͣ copula carnali. gͦ vi det̉ ꝙ caſus erat cā copule carnalis. ¶ Item aug. de bo nō ꝯiugali. ꝯcubitꝰ nō niſi mortaliū potuit eſſe. ¶ Item idem ſpūales aīe ꝑentuꝫ. nō debuerūt voluptati carnali deſeruire. Ex his aucͣtibꝰ ptꝫ. ꝙ ꝯcubitꝰ nō niſi carnali um ⁊ mortaliū eſſe potuit. Si gͦ pͥmi ꝑentes in pͥmo ſta tu erant ſpūales ⁊ īmortales. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item ſeme eſt ſuꝑ fluū nutrimentū. ſuꝑfluitas aut vicio atteſtat̉. qd̓ n̄ erat in ſtatu illo: gͦ ⁊ nō poterat eſſe ſemē in ſtatu illo. ¶ Iteꝫ ſemē in ſtatu illo. aut erat ꝯueniēs nature ſiue ꝯplexōni tūc exn̄tium: aut nō. Si ſic ſꝫ qd̓ ē nature ꝯueniēs nō ſe parat̉ niſi ꝑ violentiā. ⁊ cū qͣdaꝫ determīatiōe nature ſi e debilitate. deteriorat̉ em̄ natura in ſeꝑatōe ꝯueniētis ſibi: qd̓ nō ꝯueniebat in ſtatu illo. Si nō erat ꝯueniens nō videt̉ ꝙ poſſit eē pͥncipiū ꝓlis ꝓcreāde. cū ꝓles debe at eſſe de ſub̓a ꝑentuꝫ. ¶ Item diuiſio alicꝰ ꝑtis ſube ab aliqͦ. ē diſpoſito ⁊ viā ad corruptōeꝫ: gͦ cū ꝓles ſit de ſub̓a ꝑentū ꝑ deciſiōeꝫ ſemīs. hmōi deciſio ē via et diſpoſitio ad corruptōeꝫ. hͦ aūt nō ꝯtingebat ī ſtatu illo gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē nec videt̉ tūc ſic̄ nec nūc ꝯmixtōeꝫ poſſe eē maris ⁊ femi ne. ⁊ maxīe ī pͥma cognitōe ſine mēbroꝝ genitaliū motu ⁊ o̓ge virilis erectōe. qd̓ nō ꝯtigiſſet an̄ pct̄m. ¶ Iteꝫ nō eſſet ꝯmixtō hmōi ſine ſacr̄o mr̄ionij. ſacr̄a at̄ omīa data ſūt in remiſſiōeꝫ pct̄i. ¶ Rn̄dendū. ꝙ ſi ī ſtatu illo ſtetiſ ſent p̄mi ꝑentes: fuiſſet deciſio ſemīs ſic̄ pꝫ ex v̓bis au ſupͣtactis. ⁊ etiā dic ſuꝑ gen̄. ij. nō video qd̓ ꝓhibe̓ pōt rit vt nō eēnt eis etiam in padiſo honorabiles nuptie et thorꝰ īmaculatꝰ. hͦ deo p̄ſtāte fidel̓r iuſteqꝫ viuētibꝰ: vt ſi ne vllo inꝗeto ardore ac dolore pariēdi fetꝰ. ex eoꝝ ſemi ne gigneret̉: ⁊ vt pꝫ ex v̓bo aug. ꝙ tūc ſic̄ nūc fuiſſꝫ ꝓlis ꝓcreatō ex ꝯmixtōe ſemīs maris ⁊ femīe. lꝫ eī ſit de ordi ne ⁊ pt̄ate nat̉e ꝙ ꝓles ꝓcreent̉ ꝑ ꝯiūctōꝫ ⁊ ꝯmixtōꝫ du oꝝ ſexuū ī hoībꝰ: ꝗ reſpectu ꝓlis ſe hn̄t ꝑ modū materialis ⁊ efficiētis: different̉ tn̄. qꝛ rō material̓ plꝰ reſidet pe nes mulierē et efficientis ſiue actui penes virū. vn̄ oꝑtet yſemē qd̓ ē materia ꝓlis ꝓcreande deſcindat̉ a viro et iuliere. ⁊ hͦ reꝗͥrit nat̉a bn̄ inſtituta: ſic̄ ⁊ natura lapſa ¶ Ad primū ꝯͣ ob̓m dicendū. ꝙ lꝫ ẜm intentōeꝫ nat̉e in ferioris data ē vis generatīa vt ſaluet̉ eē diuinū in eodē ẜm ſpēm. cū nō poſſit ſaluari ī eodē ẜm nūerū: tn̄ ẜm in tentōeꝫ ⁊ ordīatōeꝫ diuīe ꝓuidētie: data eſt hoī vis gene ratiua ad ꝯpletōeꝫ nūeri electoꝝ. Un̄ rō p̄dicta quā po nit ph̓s nō ē ratō tota: ſꝫ p̄cipua ē multiplicatō nūeri ele ctoꝝ et ꝯn̄s reꝑatio ruine angelice. ¶ Ad illud qd̓ dicit dam. dicendū ꝙ hͦ dīc vt inſinuet ꝙ deꝰ alit̓ genꝰ hūanū multiplicare potuit: qd̓ verū ē. Un̄ nō dīc ꝗd face̓t ſꝫ ꝗd face̓ poſſet. qd̓ at̄ dīc ꝙ ſciēs deꝰ ꝙ p̄uaricaturi erāt: fecit eos mas ⁊ femīaꝫ ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ hͦ nō dīc. qꝛ etſi nō eēnt futuri ī p̄uaricatōꝫ. nō fecit eos tales: ſꝫ vt ſic on̄dat di uinā ꝓuidētiaꝫ reſpectu euētꝰ rei. vn̄ hͦ ꝑticipiū ſciēs. ẜm ꝙ dr̄ ſꝫ ſciēs deꝰ p̄cognitōe ſua ⁊cͣ. nō ē cāle.i. n̄ ꝯnoͣt cāꝫ reſpectu actꝰ ꝗ ꝯſeꝗtur. ſꝫ ſimpl̓r p̄ſtat ꝯſeq̄ntiā reſpectu actꝰ ꝯn̄tis. vn̄ nō ē ſenſus qꝛ p̄ſciuit hec ſic fecit. ſꝫ ſenſus ē: ſciuit ꝙ caderēt. et ordīauit ꝙ caſuri nihilominꝰ multi plicarent̉ ẜm modū ẜm quē multiplicāt ſe. q̄ ſunt eiuſdē generis ī diuerſitate ſexꝰ. ¶ Ad illud aug. ꝙ ꝯcubitꝰ non potuit eē niſi mortaliū. Dicenduꝫ ꝙ mortale dupl̓r dr̄. vel qd̓ ē potēs mori vel qd̓ hꝫ neceſſitatē moriēdi. primo mō ſumpto mortale. pͥmi ꝑentes ī ſtatu īnocētie erāt im mortales: nō at̄ ſcd̓o. Prīo aūt mō ſumit̉ in aucͣte aug Un̄ mortale dr̄ ibi qd̓ ē aīale cui ꝯgruit pt̄as generand ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗtur.ſ. ꝙ ſpūales aīe ꝑentū nō debuer̄t voluptati carnali deſeruire ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ī ꝯmixtōe vi ri cū muliere. nō eēt voluptas carnal̓ ꝓut carnale ſonat in viciuꝫ: qꝛ vt vult aug. in ꝑadiſo ſi nō peccaſſent primi ꝑentes. fuiſſent nuptie honorabiles ⁊ thorꝰ īmaculatus ⁊ ſine ardore libidīs et labore pariendi. Nota gͦ ꝙ car vno mō ſonat ī viciū vt ad gal̓. v. caro ꝯcupiſcit aduerſ ſpm̄. Alio mō naturā dīc. vt ad eph̓. v. Nemo carnē ſuā odio hūit. Et ſic carnale dr̄ dupl̓r. vel vt ſonat ī viciū vl̓ ī naturā. ꝓut ſumit̉ prīo mō nō poterāt vacare volupta ti carnali. ꝓut ſcd̓o potuer̄t. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗtur.ſ. de ſu ꝑfluitate ſemīs. Dicenduꝫ ꝙ ꝓpagatō ꝓlis de ꝑentibꝰ nō fit ꝑ deciſiōeꝫ ſemīs. qd̓ ꝗdeꝫ ſemē ē total̓r de ſuꝑfluo cibo. qd̓ pꝫ ex v̓bis ſacroꝝ doctoꝝ ponētiū totā poſteri oritatē fuiſſe ſemīal̓r ſiue material̓r in pͥmo hoīe. Dic eī aug. xiij. de ciui. dei. c. xiiij. Om̄s fuimꝰ ī illo vno. qn̄ fui mus ille vnꝰ. ꝗ ꝑ pct̄m lapſus eſt. Iteꝫ aug. de ꝯcep. vir. tota ī pͥmis ꝑentibꝰ erat hūana natura. et exͣ ip̄os nihil erat. et alubi eo. li. poterat deꝰ de adā in qͦ ſeme oīm ho minū creauerat aliā face̓ mulierē ⁊cͣ. Uerūtn̄ eſtimo ꝙ caro ꝓlis q̄ eſt ẜm materiā qd̓ammō original̓r ē ex illo qd̓ ē ī ſemīe de ſuꝑfluo cibi. Et noͣ ꝙ duplex ē ſuꝑfluitas ſcꝫ reſiduitatis et īpuritatis. Suꝑfluitas aūt reſiduita tis ē in ſemīe. et hͦ mō ſuꝑfluū eſt neceſſariū ſcꝫ neceſſari um ꝯſeruatōni ſpēi. Suꝑfluū tn̄ indiuiduo nccͣiū qd̓ eſt pͥncipiū qd̓ammō generatōis ſuꝑfluū. qꝛ n̄ nccͣiū ad nu triēdū. ⁊ hec ſuꝑfluitas n̄ ſonat ī viciū. ſꝫ ē indiciū ꝯpleti onis nature. et ꝑfectōni eiuſdē atteſtat̉ ẜm illud ph̓i tūc vnūqd̓qꝫ ꝑfectū ē. cuꝫ pōt attinge̓ ꝓprie v̓tuti. hͦ ē face̓ ta le qͣle ip̄m ē. Suꝑfluitas īpuritatis ē in illis q̄ ꝑ organū egeſtōis ⁊ alia q̄ deſeruiūt purgatōi nature emittunt̉ ſi cut reuiua ꝑ nares. ⁊ vrina ꝑ mēbrū emiſſiōi illiꝰ depu tatum. ⁊ ſudor ꝗ ꝑ pͥoros corꝑis emittit̉. ⁊ hec ē ī duabꝰ differētijs. Quedā eī ſuꝑfluitas veīt ex debilitate v̓tutis ꝯtentiue ⁊ ꝯuerſiue. ſic̄ reuma ⁊ ſudor. et talis nō fuit ī pͥmo hoīe ī ſtatu illo. et hͦ ꝓpter eēntiā v̓tutū naturaliuꝫ exn̄tium in illo. Quedā veīt ex nutrimēti qͣlitate ⁊ nutri mēti puritate qͣlis ē illa q̄ eſt egeſtōnis ⁊ vrine. q̄ fit ꝑ ſe ꝑatōem puri ab impuro. ⁊ hec fuiſſꝫ in hoīe illo ſi ſtetiſ ſet: ſꝫ nō in illa īmūdicia et corruptōne in qua eſt modo vt ſupͣtactū eſt. horum iudicia ſunt vaſa inteſtina et fora mina que ſunt homī a ſua natura pͥma ꝯditōne natura liter deputata. Ex his pꝫ. ꝙ non om̄is ſuꝑfluitas ſonat

Queſtio .xciiij.
in viciū. ſꝫ potiꝰ in ꝑfectōneꝫ ⁊ ꝯplementū nature. ¶ Ad aliud qd̓ ſe emē aut erat ꝯueniēs nature ⁊cͣ. Dicendū ꝙ l ſuꝑfluū ſit ꝙͣtū ad nutritiuā: ē tn̄ ne ceſſariū neratiuaꝫ. ⁊ lꝫ nō ꝯueniat nature vt ē ſaluā ctū ſuum in ſe: ꝯuenit tn̄ vt eſt ſaluās in ſuc ſimili. ura nō appetit illud retine̓ ſꝫ vt in alio ſal uetur in altero trāſfundere. Un̄ ſeꝑatō ſemīs nullo mo do eſſet violēta ſꝫ naturalis. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ hu iuſmodi deciſio eſſet via ad corruptōeꝫ. dicendū ꝙ non ē verū. deciſio em̄ q̄ eſt via ad corruptiōeꝫ ē ſolūmo vbi eſt ſeꝑatio ꝑtis neceſſarie ad ſalutē generatis in ſe. ⁊ qͣdam violentia facta ⁊ ſine ſufficiēti reſtauratōne. qd̓ nō fuiſſꝫ in ſtatu illo. ¶ Ad illud qd̓ ſeꝗtur. ſcꝫ ꝙ nō poterat eſſe mixtio viri cū muliere ſine motu mēbroꝝ genitaliū ⁊cͣ. Dicendū ꝙ an̄ pct̄m nō eſſet motꝰ hmōi. qꝛ vt vult au uꝑ gen̄. ad lit. Si ꝯueniſſent in ſtatu illo: eſſet thorꝰ naculatꝰ et ꝯmixtio ſine ꝯcupīa. et genitalibꝰ membris ad ꝓcreatōeꝫ ꝓlis imꝑare potuiſſent. et ſic̄ ceteris ī quo libet oꝑe ſine voluptatis pruritu vterent̉. Et quō poſſet ꝯgnoſci mulier in ſtatu illo. et clauſtrū integritatis ſine carnis fractōe reſerari: dictū eſt ſupͣ vbi actu eſt de inte gritate pͥme mulieris. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ ſicut aug ſuꝑ gen̄. ꝙ ſanis eſſet ī officiū egrotis in remediū. Und̓ pct̄m mr̄ioniū datū fuit in officiū pꝰ aūt in remediū Un̄ qd̓ dixit dn̄s faciamꝰ ei adiutoriū ⁊cͣ. non fuit ꝓpter neceſſitatē quā habuit adaꝫ. ſꝫ vt dicit aug. ſuꝑ gen̄. illd̓ adiutoriū fuit ꝓpter filios ꝓcreādos ſicut adiutoriuꝫ ſe mini ē terra: vt v̓gultū ex vtroqꝫ naſcat̉. Un̄ in officium ꝓcreatōis data fuit ade vxor an̄ pct̄m. Un̄ bis fuit inſti tutū mr̄ioniū. ſemel an̄ pct̄m: ⁊ hoc qͦ ad officiū vt in pri mo gen̄. Et ſemel pꝰ pct̄m ⁊ hͦ qͦ ad remediū vt hr̄ gen̄. ix. ¶ Mlembruꝫ ſecundum Eꝗtur inꝗrere. vtrum in ſtatu illo poteat eē delectatio incenſa ī coytu. Ꝙ ſic videt̉. vt hr̄ a ph̓o. delectatō eſt ex ꝯiūctōne ꝯue nientis cū ꝯueniēti et ſenſu eiuſdē: ſꝫ tanta erat ꝯuenientia tūc in ꝯiūctiōe mēbrorū genitaliū quāta ē nūc et maior. gͦ vt videt̉ maior delectatio vel tāta: etem̄ dicūt naturales delectatō eſt in coitu ꝓpter trāſitū hūo ris ꝑ locū neruoſuꝫ in qͦ magis viget ſenſus. ¶ Itē bern̄. Nemo ſane mētis maiorē in vicijs ꝙͣ in v̓tutibꝰ eſſe dele ctatiōeꝫ eſtimat. in oꝑe gͦ nature viciate et pct̄i. nō ē ma ior delectatio ꝙͣ in oꝑe nature integre et ſine pct̄o. ⁊ etiā opus v̓tutis qꝛ obedientie: dederat em̄ eis dn̄s p̄ceptum de oꝑe multiplicatōis. ij. gen̄. Ibi creſcite et multiplica mini. Coitꝰ in ſtatu nature lapſe ē opus natue̓ corrupte et cū pct̄o gͦ ⁊cͣ. ¶ Item hͦ habet̉ ab aug. plus diligit cari tas deū ꝙͣ cupiditas aurū. plus dico ꝗa incomꝑabilit̓: ſꝫ inter ſtatū gratie ſiue caritatis et ſtatū cupiditatis ſi ue pct̄i. mediū eſt ſtatꝰ originalis iuſticie. gͦ medio mō ſe hꝫ in diligendo ſuū bonū: ita ꝙ nō tantū diligit ſuū bo num quantū caritas ſuū. ⁊ plus ꝙͣ cupiditas ſuū: ſꝫ qͣn to maiori amore appetit̉. aliꝗd tanto maiori delectatōne hr̄. et hͦ regulariter currit in his q̄ ſunt in fieri ⁊ in facto eſſe. Ex his videt̉ ꝙ oꝑa gratuita q̄ fiūt ex caritate: ma iori fiūt delectatōne ꝙ ea q̄ fiūt ex indicto originalis iu ſticie. et ea q̄ ſic fiūt: fiūt cū maiori delectatōe ꝙͣ illa que fiūt ex motu voluntatis inordīate ꝑ pct̄m: et ita videt̉ ꝙ ꝯiūctio maris et femīe ī prīo ſtatu facta inſtīctu iuſticie origīalis eēt cū maiori delectatōe ꝙͣ q̄ fit ī ſtatu pct̄i ſiuo cū volūtate peccādi. ¶ Iteꝫ vnaqueqꝫ virtꝰ cognitiua de lectat̉ in facilitate ⁊ ꝯplemento ſue oꝑatōis. hoc ꝑ ſe ve rū eſt. gͦ quanto maior eſſet ꝯpletio ⁊ facilitas alicꝰ oꝑa tōis: tanto maior eēt delectatō: ſꝫ vis generatiua in qͣ vi get ſenſus tactꝰ: faciliꝰ et ꝯpletiꝰ exiuiſſet tūc in actū ſuū ꝙ nūc. ¶ Item oculꝰ ade in ſtatu illo plus delectabat̉ in aſpectu lucis ⁊ auditꝰ in auditu cantꝰ ſonari: ꝙͣ aſpectꝰ vel auditꝰ hoīs lapſi mō delectat̉ in ꝯſimilibꝰ. et hoc ꝗa melioris armonie et maioris vigoris p̄diti erant ſenſus illiꝰ. ꝓpter qd̓ magis erant apti ad delectandū in ꝓprijs
obiectis ꝙͣ ſenſus hominis lapſi: ergo pari rōne in gu ſtu et tactu oppoſito ſibi ꝯuenienti maiorem haberet de lectatōem ꝙͣ homo lapſus. ergo in c gnitōne vxoris ma iorem habuiſſet delectatōneꝫ ꝙͣ ⁊cͣ. ¶ Contͣ. generatiua in ſtatu illo nō erat deordinata ſicut nec alia vis aliqua ſꝫ ſi tanta eēt delectatōnis intēſio quāta eſt nūc: cum mo do ſit deordinatio generatiue ⁊ maxīe ī actu generandi et ꝓpter intenſionē delectatōis. tūc fuiſſet ꝯſimilis deor. dinatio in eadē. ¶ Item aug. xiiij. de ciui. dei. xxiij. c. Nō incredibile dꝫ videri illud vnū.i. mēbꝝ genitale ſine iſta libidine voluptati potuiſſe ſeruire. cui tot mēbra nūc ſer uiunt: an v̓o manꝰ ⁊ pedes mouemꝰ cū volumꝰ ad ea que his membris agēda ſunt ſine vllo reniſu tanta facilitate qͣnta et in nob̓ et in alijs videmꝰ. et nō credimꝰ ad opus generationis filioꝝ ſi libido nō fuiſſet q̄ pct̄o inobedien tie retributa ē. obediēter homībꝰ ad voluptatis nutum: ſimiliter vt cetera potuiſſe illa membra ſeruire: ex hoc ꝫ ꝙ ſine libidine aliqͣ poſſet in ſtatu illo opꝰ generatiue xerceri. ¶ Item ſi tanta eēt tūc delectatio quāta modo ī huiꝰ oꝑis exercitio: tāto fuiſſent moti appetitū ad illd̓ ex ercendū opꝰ quantū et nūc mouent̉. ſꝫ tūc non eēnt moti aliqͦ appetitu ad hmōi opꝰ. Un̄ aug. ix. ſuꝑ gen. ad litte. Honeſtiꝰ et melius credit̉ ita fuiſſe tunc illoꝝ hoīm cor pus aīale ꝯſtitutoꝝ in ꝑadiſo: nōdū lege mortis damna tum. vt nō haberēt appetitū carnalis voluptatis: qualeꝫ non hn̄t iſta corꝑa q̄ iam ex mortis ꝓpagine ducta ſunt. Ex hͦ verbo pꝫ. ꝙ hmōi voluptatis cauſa fuit pͥmoꝝ pa rentū culpa. ¶ Item mgr̄. ij. ſen. dicit et dicti auctorita tem hꝫ ab aug. ꝙ ſi homo nō peccaſſet ſic mēbra genita lia applicarent̉ adinnicē ſicut mō applicat̉ manꝰ ori: ſꝫ in applicatōne manꝰ ad os: aut nulla aut modica habetur delectatō. gͦ pari rōne videt̉ ꝙ nec in ꝯtactu illoꝝ mēbro rum. Iſtud aūt verbū mgr̄i videt̉ habere dubitatōnem qꝛ opus naturale qd̓ omī ꝯuenientia quā reqͥrit natura exercet̉: et maxīe illud opus qd̓ eſt ad ſaluandū eſſe diui num. non pōt ſine delectatōne exerceri: et maxīe natura exiſtente ſana: ſꝫ in appoſitōne manꝰ ad os nulla videtur eſſe delectatio. ¶ Rn̄dendū. intelligendū eſt h̓ dupliceꝫ modū eſſe dicendi: quidē em̄ dicere voluerūt ꝙ tanta vel maior erat delectatō tūc ꝙͣ nūc. et tn̄ nō erat īmoderata tanta erat ꝓpter naturalis v̓tutis ꝑfectōneꝫ: īmoderata nō erat ꝓpter inferioꝝ virtutū ſubiectōeꝫ. ratio em̄ domi nabat̉ illi delectatōni ⁊ eam deferebat in ſuū finē. ⁊ id̓o nō abſorbebat̉. nec erat ibi repugnantia: et ꝑ hoc volue runt ſoluere obiecta. Eſt et aliꝰ modus dicendi. qui ma gis ꝯcordat v̓bis aug. ⁊ ꝓbabilitati rōnis: ſcꝫ ꝙ in deci ſione ſeminū ⁊ ꝯmixtōne ſexuū tꝑe nature inſtitute al fuiſſet delectatō. moderata tn̄ et menſurata ẜm ꝙ exig bat hoīs rectitudo: et ideo nō erat tāta quāta eſt modo. Nūc em̄ qꝛ virtꝰ illa maxīe exiuit rōnis imperium. dū rō amiſit originalis iuſticie vinculū et retinaculū ꝑ qd̓ im ꝑabat viribꝰ īferioribꝰ: id̓o laxatis ſibi habenis. toto ī petu et conatu ſe p̄cipitat in delectabile ſibi ꝯblatū: non ꝓpter intenſionē virtutis mouentis. ſꝫ ꝓpter defectū vir tutis retardantis. Unde ſicut equus laſciuꝰ rupto freno velotius currit et impetuoſiꝰ ꝙͣ cuꝫ infrenat̉ et detinetur a ſuo ſeſſore. licet nō habeat maiorē virtutem: ſic et in ꝓ poſito intelligendū eſt ſe hr̄e. et hoc eſt qd̓ dicit augꝰ. de ciui. dei. nuptie ille digne felicitate ꝑadiſi: ſi peccatū nō fuiſſet. et diligendā ꝓlem gignerēt et pudenda libidineꝫ nō haberent. et ideo ꝯcedende ſunt ratōnes oſtendentes ꝙ non eſſet tūc tanta delectatiōis intenſio. quāta eſt nūc um modo tanta ſit vt modū et ordinē debitum non ob ſeruet. ¶ Ad illud gͦ quod obijcit̉ in ꝯtrarium. ſcꝫ ꝙ de lectatio eſt ex ꝯiūctōne ꝯuenientis cū ꝯuenienti et ſenſu eiuſdē. Dicendū. ꝙ non tm̄ venit ex ꝯiunctōne: ſꝫ etiaꝫ ex virtutis ꝯuerſione ſuꝑ delectabile. In ſtatu aūt nature inſtitute etſi eſſet ꝯiunctio ꝯuenientis cū conuenienti et ſenſus: non tn̄ tanta eſſet virtutis incuruatio et inclina tio quanta eſt mō. et ideo non eſſet tam improba et tam intenſa delectatō. ¶ Ad duo q̄ ſequunt̉. dicendū ꝙ ē du

plex delectatō. carnalis ſiue carnis ⁊ ſpūalis ſiue ſpūs. maior aūt ē delectatio ſpūalis ſiue ſpūs in oꝑbꝰ v̓tutis ſiue q̄ fiūt motu v̓tutis: ꝙͣ in oꝑbꝰ peccati ſiue que fiūt motū pct̄i. et ſic bn̄ pōt ꝯcēdi: ꝙ maior fuit delectatō ſp̄s in ꝯiūctōne maris ⁊ femīe ī ſtatu pͥmo. ꝙͣ in ſtatu moder nō: et hoc ꝯcludūt rōnes iſte. nō aūt ſic ē de delectatione carnali ſꝫ ecōuerſo. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ virtꝰ delct̄a tur in ꝯpletōe ⁊ facilitate ſiue actꝰ. Dicendū ꝙ verū eſt ſꝫ tn̄ adhuc illa delectatō terminū fixū dꝫ hr̄e. et hr̄et vti qꝫ ſi hō ſtētiſſet. ⁊ qm̄ illū merito pct̄i egredit̉: hinc eſt ꝙ ampliꝰ delectatur ꝙͣuis delectatōis materia n̄ ſit maior ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ ampliꝰ delectaret̉ hō in ſenſu vi ſus ⁊ auditꝰ. Dicendū ꝙ verū ē de delectatiōe naturali. ſꝫ hͦ nō ē verū de delectatōe curioſitatis: nec ē ſil̓e delct̄a tione q̄ eſt in viſu ⁊ q̄ eſt in tactu: qm̄ viſus delectat̉ ī ob iecto qd̓ eſt nobile. ⁊ magis accedit ad naturā ſpūalem. ſil̓r et auditꝰ. et ideo in btis delectatō viſus potiſſime in tenditur. tactꝰ v̓o delectat̉ in re magis groſſa ⁊ materia li. ideo intenſio ſue delectatōnis magis repugnat ſtatui ſpūali. ⁊ magis reddit hoīem carnalē ⁊ aīalem qͣlis ē hō in ſtatu miſerie. et ſic pꝫ ꝙ illud nō eſt ſil̓e. ¶ Ad illd̓ qd̓ querit̉ de verbo mgr̄i. Dicendū ꝙ nō intendit mgr̄ dice re ꝙ nō eēt delectatō in ꝯiūctōe mēbroꝝ genitaliū ſic̄ nō eſt delectatō in ꝯiūctōe manꝰ ad os: ſꝫ intendit ꝙ ē ſimili tudo in duobꝰ. ſcꝫ in hoc ꝙ vtrūqꝫ opus fieret ī oīmoda obedientia volūtatis. et in hoc ꝙ in neutro accideret ar dor libidinis. et hoc pꝫ ex v̓bis ipſiꝰ: et hoc ē qd̓ vult au guſti. xiiij. de ciui. de i. c. xxvj. dices in tanta felicitate ho minū abſit vt ſuſpicemur non potuiſſe ſemē ſeri ſine libi dinis morbo: ſꝫ eo volūtatis nutu mouerentur illa mem bra: qͦ cetera ⁊ ſine ardore ⁊ illicebroſo ſtimulo. ¶ Nembrum tercium Eꝗtur inꝗrere. vtrū ſolū cauſa ꝓlis habē de fuiſſet maris ⁊ femīe ꝯmixtio. aut ali qn̄ cauſa delectatōis. Ꝙ ſolūmodo cauſa ꝓlis. videt̉ ſic. Matrimoniū ꝓ tꝑe innocē tie ſolūmodo inſtitutū fuit in officiū. Dicit em̄ aug. ſuꝑ gen̄. ix. qd̓ egris datū eſt in remediū datū fuit ſanis in of ficium: ſꝫ officiuꝫ ꝯſiſtit in ꝓcreando ꝓlem. gͦ ſolūmō ad hoc erat in ſtatu illo. Si gͦ mulier et vir nō ꝯiūgebātur niſi ꝓpter qd̓ erat matrimoniū: videt̉ ꝙ nunꝙͣ eſſent con iūcti niſi ꝓpter ꝓlis ꝓcreatōem. ¶ Item ꝗ debitū petit in ſtatu nature lapſe p̄ter intentōneꝫ ꝓlis ꝓcreande. vtpote cauſa delectatōis: peccat ſaltē venialiter. nec hoc impe dit natura corrupta ad hoc violenter ꝓuocatiua. multo fortius tūc ꝯuenientes delectatōis cauſa: ſꝫ tūc non pote rant peccare venialiter. gͦ peccaſſent mortaliter. ⁊ ſic ca derent a ſtatu innocentie. ¶ Item delectari in aliqͦ ꝓpter ſe: eſt frui illo. qꝛ frui eſt amore inherere alicui ⁊ pter ſe frui aūt creatura ē vtendo frui qd̓ eſt peccatū. Si gͦ pri mus hō cauſa delectatōnis nō cauſa ꝓlis ꝓcreande vxo rem ſuā cognouiſſet. ea frueret̉: qd̓ fieri nō poſſet ſine pec cato. ¶ Preterea videt̉ ꝙ in qͣlibet ꝯiūctōne eēt ꝓcreatō fetus ſic. hō nunꝙͣ ꝯmediſſet ꝗn ex illa ꝯmeſtione ſenſiſ ſet refectōneꝫ. nec vnꝙͣ nutritiua in ſuo actu pͥuata fuiſ ſet ꝓprio effectu. gͦ pari rōne nec generatiua in ſuo actu priuata fuiſſet debito fructu: ſꝫ fructꝰ eius eſt ꝓles gͦ ⁊cͣ. ¶ Item in ſtatu illo nō eſſet priuatꝰ debita intentōe. nec intentō debito fine: pͥuatio em̄ intentiōis recte nō ē ſine culpa. p̄uatio d̓o vtilitatis intente nō eſt ſine pena. neu trū aūt iſtoꝝ poterat eſſe in ſtatu illo. cum gͦ finis actus generatiue ē ꝓcreatio ꝓlis. relinꝗtur ꝙ nunꝙͣ caruiſſet illa. ¶ Cont̄. appetitꝰ coeūdi nō erat tunc libidinoſus ſꝫ naturalis. gͦ ſicut neceſſe fuit p̄uenire appetitū nutritiue ſcꝫ famē et ſitim. ita ⁊ appetitu generatiue. gͦ nō oportu it ſemꝑ cōire cauſa ꝓlis ſed cauſa p̄ueniendi appetitum ne degeneraret in deordinatōem. ¶ Item cū ille appetitꝰ ſit generatiue eēt naturalis. videt̉ ꝙ ſicut appetitꝰ alime ti non eſſet ſubiectus ſemꝑ libero arbitrio in ſtatu illo. ſic nec appetitus ille. gͦ ſemper fluxiſſet ſicut et iſte niſi p̄ueniretur. Si ſemper fluxiſſet et non eſſet ſubiectus libe ro arbitrio. ꝓuocaſſet aliqn̄ ad opus cauſa delectatiōis et non ſemper cauſa ꝓlis. ¶ Iteꝫ vis nutritiua ſemē ad miniſtrat. ergo cum homo ꝯtinue nutriret̉ humor ſemi nariꝰ generatiue adminiſtrabat̉. ergo vel oportebat ho minem extra ordinem pollui vel naturam grauari extē ſione ſeminis. vel aliqn̄ mulierē cognoſcere. qn̄ non eſſet apta generare. vtpote qn̄ eſſet grauida. ſi ergo duo prīa ſunt incōuenientia. reſtat terciū ſcꝫ ꝙ vxorem aliquādo cognouiſſet qn̄ ꝓlem non ꝓcreaſſet. ¶ Si autē diceretur ꝙ in ſtatu nature inſtitute non fieret hmōi multiplicatō humoris ſeminarij. hoc nō videtur verū. quia exquo nu tritiua ſemꝑ miniſtraret humorē hmōi: cum nō eſſet ſb̓ iecta rōni. nō videtur ꝙ illius ceſſaſſet augmentū. ¶ Itē ſicut ꝯmedere eſt actꝰ naturalis ⁊ ita coire. ſꝫ hō natura liter appetit ꝯmedere nōſolū in ſtatu nature lapſe ſꝫ etiā inſtitute. gͦ pari ratōne natural̓r appetebat cōire. ſed ho mo tꝑe nature inſtitute debebat nature ſatiſface̓. cuꝫ na tura eſſet ordinata ⁊ ordīate appeteret. alioꝗn penā ſen tiret: gͦ videtur ꝙ ſiue mulier poſſet ꝯcipere ſiue nō: vir p̄ter neceſſitatē plis generande aliqn̄ mulierē cognoſce ret. ¶ Item ponat̉ ꝙ adam cognoſcet vxorē ſuā pregnan tem. quero an peccaret aut nō. Si nō. gͦ non erat neceſſe ꝙ in omni coitu generaret. ſi ſic: ꝯtra ſanctius erat tunc mr̄ioniū ꝙͣ tempore nature lapſe. et eque magne vel ma ioris efficacie: ſꝫ nūc ꝓpter bonū mr̄ionij excuſatur cōitꝰ a culpa. etiā qn̄ nulla eſt ꝓlis generande neceſſitas: gͦ vi detur ꝙ multo fortius tūc. ¶ Item nō erat maior inordi natio in contactu illoꝝ membroꝝ. ꝙͣ in admouēdo ma num ad os: ſꝫ manꝰ admoueri pōt ad os ſine aliqͦ pecca to etiā p̄ter neceſſitatē. gͦ videt̉ ꝙ adam potuit cognoſce re vxorē ſuā abſqꝫ peccato. et p̄ter neceſſitatē prolis gene rande. ¶ Rn̄ſio. dicendū ꝙ vir in quolibet actu qͦ ꝯgno uiſſet vxorē. ſuſcepiſſet ex ea ꝓlem: et ratō hꝰ eſt. qꝛ ꝯgruē tia ordinis exigebat. et ꝑfectio v̓tutis ad hec ſufficiebat Exigebat nāqꝫ hec duplicis ordinis ꝯgruentia ſiue vir tutis generatiue. Ad rōnem et vtriuſqꝫ ad ſuū finē. vis em̄ generatiua ordinē hēbat ad rōnem: ordinē inquā ꝑfe cte ſubiectōis. ⁊ iō in actū non exigebat niſi ẜm ꝙ rō di ctabat. Ratō at̄ recta ⁊ ordīata dictabat nulla re eē vtē dū niſi ad id ꝓpter qd̓ ē. ⁊ qꝛ vis generatiua data fuit ho mini ad ꝓlis multiplicatōem. iō recta rō nunꝙͣ dictaret ⁊ vis generatīa nūꝙͣ exiret ī actū. niſi ꝓpter ꝓlis genera tionē. hec em̄ ꝯgruētia ordinis exigebat. ꝑfectio aūt v̓tu tis aderat q̄ ad hoc ſufficiebat. qꝛ em̄ vis generatiua in viro ad generandū erat potēs ⁊ ſufficiēs nec hēbat im pedimētū. ſil̓r ⁊ ī muliere ꝓ ſuo loco ⁊ tꝑe: iō cū ordinate ꝯgnouiſſet vir vxorē ſemꝑ ex ea ꝓlem ſuſciꝑet. ꝓpter exi gentiā duplicis ordinis ⁊ ſufficientiā duplicis v̓tutis.ſ. generātis ⁊ ſuſcipiētis. nec coiſſent ī ſtatu illo niſi cā ꝓ lis. nec cā delectatōis: nec cā p̄ueniendi fluxū appetitus. ¶ Ad illud qd̓ pͥmo obijcit̉ ꝯtra hoc. dicendū ꝙ lꝫ aſpeti tus generatiue fuit nat̉alis: nō oꝑtuit illū p̄ueniri. quia oīno fuit ſub obediētia rōnis recte. Sil̓r nō fuit de appe titu nutritiue ⁊ rō hꝰ eſt vt dicunt aliꝗ. qd̓ appetitꝰ nutri tiue dependet a natura eoꝝ q̄ ꝯcurrebāt ad eſſe: ſꝫ eſſe a licuiꝰ creature nō ſubiacet eiꝰ arbitrio. ſil̓r nec natura eo rum que ad eſſe requirūtur. quia gͦ appetitus nutritiue depēdebat ab illis qͥ reꝗͥrunt̉ ad eſſe. nō ſb̓iacebat arbi trio illius cuiꝰ erat. Sed ꝙ hec ratō nulla ſit videt̉. quia nutritiua nō data fuit creature ad hoc ꝙ ꝑ illā hr̄et eſſe ſꝫ ad ad hͦ ꝙ ꝑ illā ſaluaret̉ ſiue ꝯſeruaret̉ ineſſe. ꝯſerua tio ꝓprij eſſe ſubeſt arbitrio eiꝰ cuiꝰ ē. ſic̄ ꝓductio ꝯſil̓is in eſſe. ꝓpterea cū ip̄a generatīa ī ſtatu illo erat oīno ordi nata. ſic̄ etiam nutritiua ⁊ de nat̉a ſibi indita hūit poſſe regēdi ſe in oīmoda ordinatōe q̄ fuit neceſſitas vel ꝯgru entia. quare debuit oīno ſubeſſe imperio liberi arbitrij magis ꝙͣ nutritiua. Dicendū ꝙ ſicut dictuꝫ ē. nutritiua non ſubiacet imperio liberi arbitrij ſicut generatiua. p̄ ſente em̄ nutrimento ipſa nutritiua aſſurrexiſſet in actu vel opus proprium. ſiue vellet ſiue nollet liberum arbi

Queſtio
Queſtio .xciiij.
triū: ſꝫ pn̄tibꝰ ꝑſonis aptis ad coeūduꝫ. īmo etiā ꝯiāctis mēbris genitalibꝰ. nō aſſurrexiſſꝫ generatiua ī actū ſine ꝯſenſu liberi arbitrij. Un̄ Anſel. de ꝯcep. vir. Cū deꝰ fecit adā. fecit ī eo naturā ꝓpagādi quā ſb̓iecit eiꝰ pt̄ati. vt ea ꝓ ſua volūtate vteret̉. ꝙͣdiu ip̄e vellet ſubditus eſſe deo. ¶ Ad euidentiā aūt queſitoꝝ nota. ꝙ in primo hoīe vi res inferiores erant ſubiecte rōni. ⁊ hoc ꝓpt̓ duplicē or dinē cōſeruandū. debuit em̄ hō ordīari in ſe. ⁊ in finem. ꝓpter ordīem in ſe: oportuit vires inferiores ſubdi rōni ſic̄ minus nobile maius nobili. et inferiꝰ ſuꝑiori. ꝓpter ordīem in finē: qꝛ ille ſolus actꝰ eſt meritoriꝰ ꝗ ē volūta tis vel a volūtate imꝑat̉. vt gͦ volūtas nō tm̄ mereret̉ in actu ſuo ſꝫ etiā in actibꝰ viriū inferioꝝ. debebāt vires in feriores eis ſubijci ẜm ꝙ poterāt ſaluo iure nature. int̓ vires aūt ꝑtis vegetatiue magis ſubiecta fuit generati ua ꝙͣ vegetatiua. cuiꝰ multiplex eſt rō. Una ſumit̉ ex ꝑ tc eiꝰ ad qd̓ ſunt. nutritiua em̄ erat ad ꝯſeruādū hoīeꝫ in ſeip̄o. generatiua ad multiplicādū ⁊ ꝯſeruādū in ſil̓i. et ſic nutritiua ordinat̉ ad cōſeruatōꝫ eē ꝓprij. et qꝛ natura lis appetitus maxīe tendit ad cōſeruatōem ī eē ꝓprij ma ſꝙͣ alieni. cū natura ſit recurua hinc eſt ꝙ appetitꝰ et opus nutritiue magis erat ẜm modū nature. ⁊ qꝛ natu ra determīate mouet ad vnū. pt̄as v̓o rōalis ſe habꝫ ad oppoſita: hinc ē ꝙ cū appetitus ⁊ opus nutritiue magi ſequerētur imperiū nature ꝙͣ opus generatiue. qd̓ min poterat ſubijci imperio rōis. ecōtra generatiua magis. qꝛ erat ad ml̓tiplicādū et ꝯſeruādū ī ſil̓i. et ita ordīabat̉ ad alterū vt ad ꝯpleniētū nūeri electoꝝ ⁊ ꝑ hoc ad bene eē. talia aūt hn̄t eē ſub regimīe rōis. hinc eſt ꝙ generati ua magis erat ſubiecta. Itē alia ē cōgruētie. qꝛ ſcꝫ gene ratiua ordinat̉ ad effectū digniſſimū ſcꝫ ad generatōeꝫ ſil̓is. hō em̄ generat hoīem. ideo dignū eſt ꝙ actꝰ illius potētie ſubiaceret ei qd̓ ē in homīe digniſſimū ſcꝫ rōni. ¶ Ilia ē in actu generatiue. eſt quidaꝫ motus mēbroꝝ organitoꝝ in ꝯiūctōne coeūtiū. qui reducit̉ ad motū ꝓ greſſiuū. et iō cū motus ꝓgreſſiuus in rōne vtentibꝰ or tum habeat a rōne ſiue ab intelligētia practica. ſic̄ vult ph̓us. in primo hoīe ꝗ ꝑfecte rōne vtebat̉ vl̓ regebatur. debuit ſubdi opꝰ membroꝝ genitaliū rōni. ſic̄ motꝰ ma nuū ⁊ alioꝝ mēbroꝝ. ¶ Itē alia ē qꝛ nutritiua ē in attra hēdo alienū quo indiget. ſꝫ generatiue actus cōſiſtit ī ꝑ ciendo aliꝗd quo nō indiget. īmo quo habūdat et ita qͦ dāmodo magis detrahit̉ eē in actu generatōis ꝙͣ nutri tōnis. et ideo ne fiat exceſſus in hmoi detractōne. actus hmōi potētie magis debuit regi rōne ꝙͣ actꝰ nutritiue. ¶ Item alia ē. qꝛ licet actui generatiue videant̉ ſola mē bra genitalia deſeruire. om̄ia tn̄ mēbra corꝑis ei deſerui unt. vel delegādo ſemē vel delegādo virtutem. vt ex ſemi ne cooꝑante virtute ꝓducat̉ corpꝰ ꝑfecte organizatum. et iō cōueniēs erat vt vis illa ſb̓deret̉ eius regimī. qd̓ de bebat hr̄e dn̄ium in toto corꝑe in ſtatu nature inſtitute magis ꝙͣ vna aliaꝝ potētiaꝝ minꝰ generaliū ꝓpt̓ea ma gis debuit generatiua ſb̓di rōi ꝙͣ nutritiua. Nutritiua em̄ magis famulat̉ ꝙͣ recipiat famulatū. veruntamē et ip̄a ẜm ꝙ recipit famulatu a maū et ab ore. quoꝝ mīſte rio intromittit̉ alimētū ſubiacebat imꝑio rōis. ⁊ ſic ptꝫ ꝙ ⁊ vis vtraqꝫ. īmo ⁊ om̄es debuerūt ſubiace̓ rōi ī pͥmo hoīe. magis tn̄ generatiua debuit eē ſubiecta ꝙͣ nutriti ua multiplici cōgruētia hoc exigēte. ¶ Ex his pꝫ reſpon ſio ad illud qd̓ querebat̉ cōſequēter. ſcꝫ cū ip̄a generati ua eēt oīno ordīata. que eēt neceſſitas vel cōgruētia ⁊cͣ. Sil̓r pꝫ rn̄ſio ad illud qd̓ ſequit̉ ſcꝫ ꝙ ſic̄ appetitus nu tritiue eo ꝙ eēt natural̓ nō eēt ſubiectꝰ rōni. nec appeti tus generatiue cū eēt naturalis. qꝛ alia ē rō ſubiectōnis huiꝰ ⁊ illiꝰ vt ex dictis pꝫ. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ nutri tiua ſꝑ deſeruiret generatiue ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ita eēt natu ra ordinata vt nunꝙͣ de cibo ſumeret niſi adeo tꝑate. ꝙ ſuꝑfluitas digeſtionis illiꝰ q̄ ſemē dicit̉. nō eēt ſufficien ter coadunata qͦuſqꝫ veīret hora debita generādi. Adaꝫ em̄ ī ſtatu illo poſſe ſue nature cognouiſſe. ⁊ ſuffcīaꝫ ali mēti. et tempus ad horā qn̄ generare debuiſſet. ⁊ ita viueret modeſte ⁊ ſobrie. ꝙ nec ad ſuꝑhabūdātiam nec ad indigentiam declinaret. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ natu raliter oportet cōire ſicut comedere ⁊c̄. Dicendum ꝙ nō eſt ſimile. qꝛ actus cōmeſtionis ordinatus eſt ad ſalute idiuidui. vel ꝑ reſtauratōem deꝑditi vel ꝑ preuentione de ꝑditionis. Actus v̓o generatōis ad ꝯformatōeꝫ ſpei et multiplicatōꝫ ſil̓is. naturalis aūt appetitus maiorem habet inclinatōꝫ ad ꝯſeruatōꝫ ſui ī ꝓprio ſubiecto ꝙͣ in ꝯſimili. et iō nō ſic eēt appetitꝰ naturalis ad coitū ſic̄ ad cibū. nec ita cōtrarius nec ita freq̄ns. Si em̄ in viris ca ſtis etiā tꝑe nature lapſe nō ſic ē inclinatio ad coitū ſic̄ ad cibū. multominꝰ nec eēt in adā. ꝙ aūt ita intenditur appetitus vis generatiue. hoc potiꝰ eſt corruptōis nat̉e ꝙͣ inſtitutōis pͥme. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcitur. ꝙ ſi cognoſce ret pregnantē nō peccaret ⁊cͣ. Dicendū ꝙ pregnās n̄ poſ ſet cognoſci ſine deordinatōe vel que ſit vel que videtur. et qꝛ in ſtatu innocētie deordinatōem timere nō poterat qꝛ nō erat ī illo titullatio vel pruritꝰ. ideo ſi tūc cogno uiſſet. ex quo ſciret ſe inutiliter cognoſce̓ īordinatꝰ fuiſſꝫ et ita peccaſſet. Nec ē ſimile qd̓ īducit̉ de mr̄imonio in ſtatu nature lapſe. qꝛ nō ſolū ē in officiū ꝓcreāde ꝓlis ſꝫ in remediū vitāde fornicatōis. ¶ Ad illud qd̓ ohijcit̉. ꝙ nō eēt ibi maior deordinatio ꝙͣ in admouēdo manus ad os ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ſil̓itudo illa attēdit̉ ꝙͣtū ad hoc. ꝙ vtrūqꝫ mēbrū rōni ſubiacebat vt ſupͣdictu eſt. in hoc tn̄ diſſimilitudo eſt. qꝛ magis oportebat actū illū ad fineꝫ debitū ordinare. ꝙͣ qualēcūqꝫ motū manus vl̓ pedis ꝓ determīatōꝫ actꝰ illoꝝ mēbroꝝ ad ꝓcreatōem ꝓlis. v. aūt manꝰ vel pedis nō ē ita determīatꝰ. et ideo nō opor tuit cū tanta diſcretōe exerceri. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝓ alia ꝑte. ſcꝫ ꝙ delectari in vxorem ſuā cauſa delecta tionis peccat mortaliter. pt̄ dici ꝙ duplex eſt de lectatio ſicut et appetitus. naturalis ſcꝫ et volūtaria. Delectatio v̓o naturalis q̄ eſt ex appetitu ſiue amore naturali. nll̓o modo eſt fruitio nec meritoria nec demeritoria. ſꝫ illa ſo lū q̄ ē ex amore volūtario et volūtaria. tal̓ at̄ delectatio ſi appetit̉ ꝓpter ſe.i. ſolūmō cauſa ſui.i. ip̄ius delectatio nis. ita ꝙ nulla habeatur cōſideratio niſi ad ip̄am. tunc ſortitur ratōem fruitōis. verbigr̄a. iſte appetit delectari in vxore ſua. non quia ſua. nec attendit quod licitum ē ſibi illam cognoſcere: ſed ſolūmodo querit ī illa delecta tōem. et etiam ſi ſua nō eſſet idē quereret. hec delectatio fruitio interpretatur et eſt peccatum mortale. Si autē queret in ea delectari cōſiderās ꝙ ſua eſt. nō q̄rēs ſoluꝫ delectatōem ſꝫ delectatōeꝫ in ſua. nec aliter q̄reret hmōi delectari. nō eſt frui. Adam v̓o ī prīo ſtatu ſi appetiuiſſ delectari in ſua. qꝛ hmōi appetitus et delectatio fuiſſet voluntaria peccaſſet. ¶ Membrum quartum Equitur inquirere. vtrum illicita fuiſſet cōtinentia ſiue ceſſatio a cōmixtione car nali. Ꝙ ſic videtur. ſicut habet̉ ab aug. matrimoniū datum fuit ſanis in officium ſcꝫ multiplicāde ꝓlis. ſꝫ vt habetur ab aug. ſuꝑ gen̄. ad litt. officiū ē ꝯgruus actꝰ vniuſcuiſqꝫ ꝑſone ẜm inſtituta dei. ergo ẜm diuīam inſtitutōem erāt primi ꝑentes con diti vt genꝰ ſuū multiplicaret̉ ad cultū dei. Si aūt multi plicatio fieri nō poſſet niſi ꝑ carnalē cōmixtōem: cōtra diuīam inſtitutōem eēt cōtinētia primoꝝ parentū. er go illicita fuit eoꝝ ꝯtinētia. ¶ Itē dn̄s dedit p̄ceptū pri mis parentibꝰ de ꝓlis multiplicatōe. Gen̄. j. mas ⁊ fe mīam creauit eos. benedixitqꝫ illis deꝰ et ait. Greſcite et multiplicamini ⁊ replete terrā. Ibi glo. Aug. multi plicatio hominum cōiunctōne maris et femīe ꝑficit̉. ne ligere aūt p̄ceptū dn̄i vel ꝯtraire ē illicitū. gͦ ⁊cͣ. ¶ Cō ra tꝑantia om̄i temꝑe fuit v̓tus. gͦ in om̄i tꝑe habeda: ſꝫ ꝯtintia a coitu cōtinet̉ ſb̓ tꝑantia. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item quāto ſtatus alicuiꝰ eſt nobilior et excellētior. tantomagis de bono et equo incumbit ei obſeruantia virtutū. ⁊ hoc ꝙͣ tum ad omēs ſpecies et differentias virtutū: ſꝫ ſtatꝰ ille

nobilior erat ꝙͣ ſtatus nature lapſe. gͦ magis incūbebat exiſtētibꝰ in ſtatu illo ꝑfecta obſeruatia v̓tutū ꝙͣtum a om̄es illaꝝ ſpēs tꝑantie vt dictū ē. gͦ ⁊cͣ. ¶ Si diceret̉ ꝙ tenebant̉ cōire qꝛ dn̄s p̄ceperat illis Gen̄. ij. Creſcite et multiplicamī ⁊c̄. Cōtra. magr̄. ij. ſen. di. xx. Deus non dū iuſſerat vt coirēt. et poterat diuīa expectari auctori tas vbi ꝯcupīa nō augebat̉ ſimilit̓ dic̄ aug. ſuꝑ Gen̄. ix. Poteſt dici ꝙ nūqͣ deus iuſſerat vt cōirēt. Ite ſuppoſit p̄ceptū dn̄i erat datū de multiplicatōe ꝓlis q̄ nō po rat fieri niſi ꝑcōitū. ꝓpt̓ qd̓ ꝯtinere eēt ꝯtra p̄ceptur dn̄i. Cōtra abel ẜm aug. mortuꝰ ē in virginitate ex hͦ cō mēdat̉ a ꝑfectōri iuſticia. Math̓. xxiij. A ſanguine abel iuſti ⁊cͣ. At eī hr̄ ab aug. li. de mirabilibꝰ ſacre ſcript̉e a triplici ꝯmēdat̉ iuſticiā. ſcꝫ ſacerdotij. virginitatis. et martirij. ꝙͣtū ad ea etiā ꝑfecte geſſit typū xp̄i. dīc em̄ ſic Tota iuſticia hoc ē virginitas ſacerdotiū et martiriuꝫ q̄ triplex iuſticia in abel primo fuit. ꝗ etiā munera deo placita obtulit ꝓ ſapīa generis nō dereliꝗt. et martirij coronā ꝓ ſanguīs eſ oe ꝓmeruit. Ex qͦ pꝫ. ꝙ ſtante p̄ cepto de multiplicatōe ꝓlis. ꝯtinētia virginitatis licita fuit īm rata. ¶ Ite currēte lege nature. aliꝗs de ꝑfecti oribꝰ ſic̄ abel finalit̓ fuit v̓go. ⁊ ex hoc ꝯmendat̉ vt ex di ctis pꝫ. Similit̓ currēte lege ſcripta ſic̄ helyas. q vixit ī R nitate ſic̄ dicit hiero. ꝯtra iouinianū. ſil̓r bt̄a virgo fiet iſtud qm̄ virū nō cognoſco.i. cognoſce̓ nō .jͣ. coꝝ. vij. Uolo om̄es hoīes ſicut meip̄ꝫ.i. lo. Ex ꝗbꝰ videt̉. ꝙ illud verbū p̄ceptū de mꝭ caſto tiplicatōe lis nō cogebat. ¶ Itē ſuꝑ illud. j. Coꝝ. xj. Deſpondi vos vni viro virginē caſtā. hec v̓go caſta ec cleſia eſt vt dicit glo. et dicit aug. abſit vt mēbris ꝓhibe atur virginitas. cū ſpōſe ꝯcedit̉. ſpōſam vocat corpꝰ xp̄i miſticū. ſꝫ adā fuit de corꝑe. gͦ illi nō fuit ꝓhibita virgi nitas. ¶ Item aug. videt̉ velle. ꝙ aliꝰ modus fuit tūc cō uenies ſiue poſſibilis ꝓpagatōnis ex viro et muliere ꝙͣ mediāte copula carnali. ſcꝫ ꝑ affectū caritatis. dicit em̄ ſic ſuꝑ Gen̄. iij. ad lit. Illud qd̓ dictū ē. Creſcite et mul tiplicamī ⁊ implete terrā. quaꝙͣ niſi ꝑ cōcubitū maris et femīe fieri poſſe videat̉. vn̄ huic qͦꝫ mortaliū corporuꝫ extitit iudiciū: pt̄ tn̄ dici aliū modū eſſe potuiſſe ī corpo ribꝰ īmortalibꝰ. vt ſolo pie caritatis affectu nulla corru ptōis ꝯcupīa filij naſcerent̉. ex hoc videt̉ ꝙ nulla fuit ne ceſſitas coeūdi ī ſtatu illo. ¶ Itē pt̄ queri ſi fuit p̄ceptuꝫ nec videt̉ ꝙ adhuc fuerit reuocatū. gͦ adhuc ē ꝯtinentia (ſaltē illa que eſt ex voto) illicita. Si aūt dicit̉ ꝙ ſit r̄uo catū. querit̉ qn̄. ¶ Rn̄ſio ad ſolutōꝫ p̄dictoꝝ notāduꝫ. ꝙ circa ſtatū virginitatis plura ſunt attendēda. vnū eſt carnis integritas. hec aūt nullo tꝑe fuit meritoriā ꝑ ſe. qꝛ neqꝫ virtus neqꝫ actus v̓tutis. Un̄ aug. de bono cōiu gali cōtinētia nō corꝑis ſꝫ aīe virtus eſt. Un̄ math̓. xxv. legit̉ de talibꝰ ꝙ fuerūt reprobate. Aliud ē ꝓpoſitū cōſer uandi carnis integritatē. hoc fuit meritoriū in tꝑe aliqͦ in tꝑe alio nō meritoriū. īmo illicitū. ſcꝫ tꝑe nat̄e inſtitu te. Cū em̄ dn̄s creaſſet primū hoīem ꝗ̄ erat prīcipiū oīm ſic̄ in qͦ erat ſemīariū totiꝰ ſue poſteritatis. et dederat il li p̄ceptū de multiplicatōe ſui generis. q̄ fieri nō poterat niſi ꝑ cōmixtōꝫ maris et femīe. et hec illū n̄ latuerūt. be ne eī ſciuit ꝙ ex ip̄o ⁊ ml̓iere data ſibi ī adiutoriū dēbat genus hūanū ꝓpagari. vn̄ vocauit vxorē ſuā euam. eo ꝙ mater eēt cūctoꝝ viuētiū Gen̄. iij. nullo mō poterat ſim plicit̓ ꝯtinere niſi fieret p̄uaricator diuini p̄cepti et ne glector voluntatis eiuſdē. Sil̓r tꝑe legis nature et legis ſcripte. ꝯtinētia generalis fuit illicita diſpenſatōe tn̄ li cebat alicui ꝑſone cōtinere. Temꝑe aūt legis gr̄e fuit li cita et meritoria. ꝓpter qd̓ multi cāſtrauerūt ſe ꝓpter re gnū celoꝝ tꝑe illo. Math̓. xix. Terciū eſt habitꝰ gene ralis ad om̄es modos ꝯtinētie ꝗͥ attēdit̉ ī volūtate et de teſtatōe om̄is coitus illiciti. et iſtud rōne ſui generis ſcꝫ ꝯtinētie virtus eſt. et iſte habitꝰ ſine volūtate habētis au ferri nō pt̄. ſicut pt̄ carnis integritas. Un̄ aug. j. li. de libe. arbi. de pudicitia v̓o ꝗs dubitauerit qn̄ ea ſit ī ip̄o aīmo cōſtituta. qn̄quidē virtus ē. Un̄ a violento ſtuprario nec ip̄a cripi pt̄. patet ergo ꝙ cōtinentia a carnali cō cubitu in ſtatu primo nō erat virtus nec actus virtutis neqꝫ ꝓpoſitū cōtinēdi. nō em̄ fuiſſet circa bonū neqꝫ cir ca difficile circa que eſt virtus. licet em̄ in ſtatu illo vir tus ſiue actus virtutis nō fuiſſet circa difficile. fuiſſꝫ tn̄ circa bonum. cōtinentia aūt temꝑe illo nō fuiſſet aliquo modo bona. cum in nullo ordinaſſet in finem ſed potius auertiſſet a fine. quia induxiſſet preuaricatōem precept: dei et voluntatis eiuſdem deformitatem. ¶ Ex his patet qūo ad duo obiecta prima reſpondendū eſt. cōtinentia em̄ a coitu attenditur penes voluntatē om̄is illiciti cōi tus: cōire aūt cum ſua tūc nullo modo erat illicitum. ne qꝫ eo modo quo dicenda ſunt illicita ſunt mortalia ne qꝫ illo modo quo venialia: tum qꝛ thorus erat immacu latus et abſqꝫ om̄i motu illicito. tum ꝓpter fructū ꝓlis generande ad cultum dei. ¶ Ad illud qd̓ obijcitur pau guſti. et magr̄m in ſenten. ꝙ dn̄s nōdum iuſſerat vt cōi rent ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc intelligitur ꝙͣtum ad ſpecifica tionem actus determinati in temꝑe. hoc eſt nō determi nauerat eis tempus quo debebant coīre: ſed in genera li dederat illis preceptum. quando dederat eis preceptū de generis ſui multiplicatione. Gen̄. ij. Unde habebant in precepto vt aliquando cōirent. nō aūt vt coirent tunc vel tunc. vnde nō peccabant ex hoc ꝙ nō ſtatim cōierūt. ſed peccaſſent ſi nunꝙͣ cōiſſent. ¶ Ad hoc qd̓ obijcitur de virginitate abel. Dicendū ꝙ ſi ſemꝑ vixiſſet inijſſet cōiu gium et nō ꝑmanſiſſet in virginitate. Unde aug. de mi rabilibus ſacre ſcripture. ſi longiore tempore vt enoch maneret ſine vlla dubitatione cōiugium iniret. quippe qui in tempore illius legis viueret que dicit. creſcite et multiplicamini et ſi illud mandatum impleret. ꝓfecto nequaꝙͣ virgo eſſet. Si autem queritur quare comen datur a virginitate. exquo cauſa virginitatis ī ip̄o erat mortis acceleratio. ſi autem diu vixiſſet vxorem duxiſſꝫ. Dicendū ꝙ hoc eſt. quia totius iuſticie forma in eo ſer uabatur. ꝙͣtum tn̄ ad hoc ꝙ virgo fuit cōmendatur ma gis ex prefiguratione virginitatis ſaluatoris. ꝙͣ ex actu cōtinentie a coitu. Unde aug. de mirabilibus ſacre ſcri pture recte competebat. vt qui primus in terra iuſtꝰ eli tit̉. in eo totiꝰ iuſticie forma ſeruaret̉. cuiqꝫ prīo in hoī bus poſt delictū figurā geſtare ꝯcedit̉ ſaluatoris. ꝗ v̓go et martir et ſacerdos eē videt̉. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ in om̄i ſtatu ſiue tꝑe aliꝗ de ꝑfectōribꝰ ꝯtinebāt. ꝓpt̓ qd̓ vi debat̉ ꝙ p̄ceptū de ꝓlis multiplicatōe nō cogebat. Dicē dū ꝙ hͦ fuit ex ſpāli diſpoſitōe ⁊ diſpēſatōe dei. ſic̄ eī ta ctu ē. ꝯueniebat ꝙ abel ī v̓ginitate ꝯſeruaret̉. qꝛ primus iuſtꝰ fuit ī qͦ totiꝰ iuſticie forma fuit ꝯſeruāda. vt ꝗ fuit piū uſtoꝝ. Ab abel at̄ dr̄ īcepiſſe eccl̓ia iuſto rū. ſic̄ eccl̓ia m gnantiū a chayn. ⁊ rō huiꝰ ē. qꝛ ꝙͣuis adā fuerit primꝰ iuſtꝰ: tn̄ ſi ꝓpt̓ hͦ ab ip̄o diceret̉ inciꝑe eccl̓ia iuſtoꝝ. tūc eodē mocū ip̄e fuerit primꝰ hō. pct̄or deberet dici ꝙ ab ip̄o īcepit eccl̓ia malignātiū. ſꝫ hoc nō erat decēs vt ab eodē diceret̉ inciꝑe eccl̓ia vtraqꝫ. et ideo recte diſtinguūt̉ duo vt ab eo ꝗ nūꝙͣ fuit īiuſtꝰ ſꝫ iuſtus primo inciꝑet eccl̓ia iuſtoꝝ. cuiuſmōi fuit abel. et ecōtra ab eo ꝗ finalit̓ fuit malꝰ ſil̓r inciꝑet eccl̓ia malignātiū. cū iuſmōi fuit chayn. hac gͦ rōne ꝯueniebat vt ī eo totiꝰ iuſticie forma ſeruaret̉. qꝛ ex dīna diſpoſitōe ⁊ diſpenſa tōne facta ē. Sil̓r ē de helya ⁊ alijs viris ſct̄is ī lege. ſic̄ de heliſeo ⁊ ſiqui alij fuerat. ꝗ ꝯtīebāt lege ſcripta currē te. diſpoſitōe et diſpēſatōe dina. ſcꝫ vt figura eēnt fut̉oꝝ Un̄ hiero. ī li. ꝯtra iouinianū. obſecro te lector et idip̄m ſepe ꝯmoneo. vt me ſcias q̄ loqͦr nccītate dice̓. nec detra here his q̄ ī lege p̄ceſſerūt: ſꝫ ẜuaſſe eos tꝑibꝰ ⁊ ꝯditōibꝰ ſuis. ⁊ illa dn̄i īpleſſe ſnīaꝫ. Creſcite et multiplicamī et replete terrā. et qd̓ his maiꝰ ē fut̉oꝝ typos p̄buiſſe. no bis at̄ ꝗbꝰ dr̄ tp̄s ī collecto ē. ſuꝑeſt vt et ꝗ hn̄t vxoēs ſic ſint qͣi nō hn̄t aliud p̄cipi. ⁊ virgītatē a ſaluatoe̓ v̓gīe de dicari. helyā et heliſeū ꝙͣſtulte poſuerit ī cathologo ma ritoꝝ me tacēte mirū ē. ſi eī ioh̓s veīt ī ſpū ⁊ helye v̓tute et ioh̓es virgo eſt. vtiqꝫ nō ſolum in ſpiritu eius venit. ſꝫ

Queſtio .XCV.
etiam in corꝑis caſtitate. Beata aūt virgo nō ſolū v̓go fuit ꝙͣtum ad carnis integritatē. ſꝫ ꝙͣtum ad mētis ſan ctitatē. et hoc diuīa inſpiratōe. ¶ Preterea. illud prece ptū de multiplicatōe erat affirmatiuū. p̄ceptū affirmati uū nō ligat ad ſemꝑ neqꝫ ẜm oēm cōditōꝫ ⁊ circūſtātiaꝫ ꝓ loco et tꝑe ⁊ circūſtatijs alijs debitis. et maxīe ꝓut adit ſub intētione illiꝰ ꝗ dedit. p̄ceptū aūt illud datuꝫ fuit ad ml̓tiplicādū genꝰ hūanū. vn̄ qꝛ p̄ceptū illd̓ datu fuit generaliter omnibꝰ. nō diſtincte huic vl̓ illi exceptis primis parētibꝰ. exiſtēte nūero ſufficiēte ad hmōi multi plicatōem expedite faciendā. nulli ſingulariter ꝓhibe batur n̄ tenere virginitatē. Licet em̄ aliꝗs ꝯtineret: erāt tn̄ alij ꝑ quos poterat genꝰ hūanū multiplicari. ſꝫ tūc de mū teneret̉ ꝗlibet illi p̄cepto. cū videret aliū de eē ꝑ qu p̄ceptū illud poſſet impleri. ꝗlibet em̄ tenebat̉ ad hͦ. vt il lud p̄ceptū nō remaneret incōpletū. etiā ꝑ ſeip̄m ſi vide ret ꝙ ꝑ aliū nō poſſet impleri. aūt ꝙ dn̄s aliter nō diſpō neret. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ ꝙ nulli mēbro erat caſtitas ꝓhibita ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ hoc verū ē de caſtitate fidei. non iūt de caſtitate carnis. eccl̓ia em̄ nō ē virgo ꝑ integrita tē carnis ſꝫ fidei. ſic intelligit̉ verbuꝫ aug. ſcꝫ illud abſit vt a mēbris ꝓhibeat̉ caſtitas cū ſponſe cōceditur. loqui tur em̄ de ꝓhibitōne virginitatis fidei. ¶ Ad illd̓ qd̓ di cit Aug. ſuꝑ gen̄. iij. poteſt dici. alium modū eē potuiſſe in corꝑibꝰ mortalibꝰ. vt ſolo pie caritatis affectu ⁊cͣ. qd̓ aug. exprimit. modū aliū poſſe fuiſſe a deo. vn̄ dicit ꝗd poterat fuiſſe. nūꝗd cōueniebat. cōueniebat em̄ vt muli er de viro formaret̉. et de illis duobꝰ hūanū genꝰ ꝓpaga retur. ꝓpter multa ſuꝑius tacta. ¶ Ad illud qd̓ queritur de reuocatōne precepti de multiplicatōne ꝓlis. dici pt̄. ꝙ illud p̄ceptū. Creſcite et multiplicamī nō ſolū datum fuit ad augmētum et multiplicatōem carnalis. ſꝫ ꝓlis ſpūalis. Un̄ ſic̄ ī primo ſtatu melior fuit ꝯiugalis ꝙͣ vir ginalis ꝓpt̓ paucitatē hoīm: ſic poſt ſufficientē hominū multiplicatōꝫ. maior erat nccītas multiplicae̓ filios ſpi rituales ꝙͣ carnales. Un̄ hugo ꝓ temꝑe illo apud deū excellit v̓ginitas. qꝛ cū ad implēdū nūerū ſct̄oꝝ largiſ ſima ſuppetat copia. libido ſibi nūc nō vendicat qd̓ iā ſu ſcipiēde ꝓlis neceſſitudo non poſtulat. et ita virginitas melior. ꝓpter qd̓ cōueniēs fuit vt p̄ceptū illud ꝙͣtum ad multiplicatōꝫ ꝓlis carnalis reuocaret̉. Nota gͦ ꝙ p̄ce ptū illud erat multipliciter ⁊ multis locis reuocatū. ſcꝫ p̄figuratōe.i. p̄figur. ta fuit eiꝰ reuocatō. et hͦ an̄ legē.ſ. in vginitate abel. in qͣ fuit p̄figurata v̓ginitas xp̄i. vt ha bet̉ ab aug. de mirabilibꝰ xp̄i ī v̓bo ſupdicto. et ī lege ſcꝫ in v̓ginitate helie ſcꝫ in qͣ p̄ urata fuit v̓ginitas ioh̓is baptiſte vt pꝫ ex v̓bo hiero dicto. fuit etiā reuocatū inſpiratōe. ſcꝫ in v̓ginitate bt̄e v̓ginis et bt̄i ioh̓is bapti ſte. fuit etiā r̄uocatu exēplo ſcꝫ in v̓ginitate xp̄i ꝗ fuit for ma viuēdi ꝑfectis. Un̄ luc. vj. ꝑfectꝰ at̄ oīs erit ſi ſit ſic̄ magr̄ eiꝰ fuit etiā reuocatū doctrina xp̄i. Math̓. xix. di cūt ei diſcipuli eius. ſi ita eſt cauſa homīs cū vxore. nō expedit nube̓ ꝗ dicit eis ⁊cͣ. Supra qd̓ hiero. ꝯtra ioui nianū. apl̓i vxoris onere ꝯtemplato. ſi talis ē inquiunt cauſa homīs cū vxore. nō expedit nube̓. quoꝝ dn̄s ſnīas ꝓbans. recte quidē ſentitis ait. ꝙ nō expediat homī ad regnā celoꝝ tendēti acciꝑe: ſꝫ difficilis res ē ⁊ non omēs capiūt v̓bū iſtud. verū ꝗbꝰ datū ē. ⁊ ibidē ſeꝗt̉ ſunt eunu ī ꝗ caſtrauerūt ſe ꝓpt̓ regnū celoꝝ. qui pt̄ caꝑe capiat iero. ꝯtra iouinianū mihi illi eunuchi placent. quos caſtrauit n̄ nccītas ſꝫ volūtaſ. libēter eos recipio ī meos ſinus ꝗ ſe caſtrauerūt ꝓpt̓ regnū celoꝝ ⁊ ob meū cultu noluerūt eē qd̓ natiſ ¶ Queſtio. xcv. de prole Eterminato de mo o ſiue de via ꝓpagādi.i. de coitu pͥmo rū parētū. ſeꝗtur de ip̄a prole ꝓpagata vnde intentio huiꝰ ꝑtis eſt determīare quales liberos enuiſſent primi ꝑentes
ſi n̄ peccaſſent. et poſteri eoꝝ. ¶ Primo gͦ querit̉ quales liberos genuiſſent ꝙͣtum ad iuſticiam. Secūdo quales ꝙͣtum ad ſcientiam. Tercio quales ꝙͣtum ad virtutem corporalem. Quarto ꝙͣtum ad ſexum. ¶ Nembrū primum Irca primū quo querit̉ quales liberos ge nuiſſent primi parentes ꝙͣtum ad iuſticia Queruntur tria primū eſt. ſi geniti in ſta tu illo eēt heredes paterne iuſticie ꝙͣtuꝫ ad iuſticiam originalem. Secūdum eſt ſi ꝙͣtum ad iuſti ciam gratuitam. Terciū eſt ſi ꝙͣtum ad iuſticiam cōfir matam. ¶ Articulus primus Ueritur ergo primo ſi eēt heredes origina lis iuſticie. Ꝙ ſic videtur per hoc. ꝙ ex meri obedientie eorundem ſi ſtētiſſent. genuiſſēt alios heredes iuſticie parentū. quia ſi oppoſitum de op poſito et ꝓpoſitum de ꝓpoſito. ¶ Item Anſel. de cōcep. vir. xxiiij. c. Si adam nequiuiſſet ad eos qͦs generaturos erat iuſticiā ſuam ꝓducere. nequaꝙͣ poſſet eis in iuſtici am trāſmittere. ¶ Item idem de cōcep. virgi. x. c. Dedit deus adam hanc gr̄am. vt ſicut qn̄ illu cōdidit. nulla ꝓ pagandi oꝑante nat̉a aut volūtate ſimul fecit eum et rō nalem et iuſtum ita ſimul cum rōnalem haberent aīaꝫ. iuſti eēt quos generaret oꝑante natura et voluntate ſi nō peccaret. ¶ Item nihil ē mediū int̓ iuſtū ⁊ īiuſtū ī ho minibꝰ. ſed adam ſi ſtetiſſet nō genuiſſet filios iniuſtos ergo geniuſſet filios iuſtos ſcꝫ nat̉ali iuſticia. ¶ Iteꝫ cū minimū bonū ē maius bonū. ꝙͣ maximū malū ē malum. videtur ꝙ nō minus debuit remunerari meritū obedien tie primoꝝ parentū. ſꝫ magis ꝙͣ inobedire demeritū pu niri: ſꝫ inobedientia demeritū fuit punitum tranſfuſio ne iniuſticie paterne. gͦ ⁊cͣ. ¶ Contra hug. ſi primꝰ hō tempore obedientie ſue. caſto coniugio ad propagatio nem poſteritatis inſtitutioni diuine deſeruiens filios generaret. ſine peccato quidem: quoniam ex natura ab omni vicio libera ſed non ſimiliter paterne iuſticie he redes. ¶ Item impoſſibile eſt fieri tranſfuſioneꝫ alicuiꝰ proprietatis. niſi pertranſfuſionem ſiue traductōeꝫ ſub ectī illius vel eē cauſe. dico propter tranſfuſionem ori ginalis peccati. quod tranſfunditur a parentibꝰ in ꝓlē ꝑ traductōem carnis corrupte. que eſt cauſa ip̄ius pec cati originalis: ergo cum in generatōne ꝓlis nō ſit tra ductio ſubiecti vel cauſe originalis iuſticie. nullo modo poteſt eē tranſfuſio originalis iuſticie a parentibus in prolem. ſubiectum aūt originalis iuſticie eſt ipſa anima que non eſt extra duce. ¶ Item anima ade nullo modo poterat efficere peccatum in anima pueri geniti ab eo. ſed quia perſona ade corrupit naturam in eo qua natu ra nō erat eiꝰ ſolūm odo vt erat ſingularis ꝑſone: ſed vt erat generalis. ex trāſfuſione illiꝰ nat̉e corrupte. corru pta erat nat̉a pueri ⁊ hoc rōe qͣ aliꝗd erat ꝯn̄e pr̄i ⁊ ꝓ li. Si aūt natura q̄ erat in puero nō eēt cū ſuo vicō tra ducta a patre. nulla fuiſſet corruptio in puero. ſi ergo nihil qd̓ erat cōmune patri et proli erat ſubiectū gratie vel cōmune. gͦ ⁊cͣ. ¶ Rn̄ſio pt̄ dici ẜm Anſel. ꝙ ſi ſtetiſ ſent primi parentes ꝙ genuiſſent filios heredes pater ne iuſticie ꝙͣtum ad iuſticiam originalem. ſicut patet ex verbis eius ſupradictis. ¶ Ad illud quod dicit hugo. ꝙ non genuiſſent filios paterne iuſticie heredes. Dicen dum ꝙ hoc intelligitur ſic. paterna iuſticia non deſcen deret ad eos hereditarie: illud autem dicitur deſcēde re hereditarie ad filios. quod filij habent a patre domi nō et poſſeſſore iure filiationis. illi autem filij non he redarent bona gratuita a patre vt a domino et poſſeſſo re illorum: ſed potius a gratia conditoris. Vt enim ha beri poteſt ex verbis Anſelmi. in hoc oſtendebaturꝭ magnitudo bonitatis dei et plenitudo gratie illius. ꝙ qualis erat primus homo. inſticia et felicitate: ta

les ꝓprgaret. nec hoc ē qꝛ ex ſola ꝓpagatōe eſſent tales ſꝫ qꝛ ꝓpagati dei eēt tales. om̄e em̄ gratuitū faciēs gra tum īnediate eſt a deo vt a ꝑ ſe efficiēte. ¶ Ex hoc ptꝫ. rn̄ſio ad alia que ſequūt̉. qꝛ nō intelligi debet trāſfuſio nē fuiſſe iuſticie ſic̄ corruptōis Neqꝫ aīam infuſā carni incorrupte cōtraxiſſe a carne iuſticiā originaleꝫ ſic̄ aīa infuſa carni corrupte cōtrahit ab illa culpā originalem ſed quadā improprietate locutōis dicit̉ iuſticia origīal̓ tra fuſa integra. ex qua aīa hn̄s originalē iuſticiā ex ſui o litione. nihil cōtraxiſſet vitij quo defeciſſet a ſua rectitudīe nec a ſtabilitate cōfirmatōis ſuꝑaddite gra tie cōditoris. Addendū eſt etiā ꝙ iuſticie paterne dicit̉ trāſfuſio fuiſſe. qꝛ iuſticia pat̓na meruiſſet poſteris gra tie hmōi collatōꝫ. qꝛ ergo ex ꝑte nature trāſfuſe nō fuiſ ſet aliꝗd quo declinaſſent poſteri a rectitudine ſua. ⁊ qꝛ paternā iuſticia aliquo mō cooꝑata fuiſſet ſcꝫ merendo illoꝝ iuſticie dicit̉ trāſfuſio iuſticie a patre in prolem. ¶ Sunt quidā tenētes cōtrariū ſcꝫ filios nō fuiſſe here des paterne iuſticie. qd̓ vidr̄ ſentire hugo. dic eī ſic. ſūt q credūt̉ veraciter aſſerendū. ꝙ primꝰ hō ſi non peccaſſet. nullos ni ſi bonos filios genuiſſet. ⁊ nemo oīm ꝗ ex eiꝰ carne naſcerent̉ damnarent̉. tn̄ illud merito queritur. ſi ſola primi homīs obediētia ꝓbata. om̄ibꝰ poſteris ex eo naſcituris ad meritū ſufficere debuiſſet: aut ſi ſingl̓i quiqꝫ tꝑibꝰ ſuis poſt eū. quēadmodū primꝰ hō ꝓbatꝰ ē. ſiue eiuſdē ſiue alteriꝰ cuiuſtibet mādati obſeruātia ꝓ bandi f ent. Et pt̄ fortaſſis nō abſurde n̄ credi. ꝙ idi primo parēti datū eſt. poſteri qͦꝫ illiꝰ obſer mandatū uare debuerūt. vt ſinguli ꝓpria obediētia ꝓbarent̉ ⁊ ſin guli ꝓ ſuis meritis digna remuneratōe glorificarent̉. ¶ Tenētes hanc opinionē ſic pn̄t rn̄dere ad obiecta cō tra ꝑtem iſtam. Ad illud qd̓ primo obijcit̉ ſcꝫ ꝙ ex qͦ cū culpā trāſgreſſioīs generat̉ filij culpe pr̄ne ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ nō oportet. nō em̄ ex carne incorrupta cōtrahit aīa iu ſticiā. ſic̄ ex corrupta culpā. Preterea. ī obediētia vniꝰ p̄uaricatōiſ ꝑfecta ē obediētia q̄ deficit an̄ finē ſiue finis ꝯſūmatōem nō eſt ꝑfecta. vn̄ adimpletio obediētie ꝑti cularis nō debuit eē ita efficax ī bono ſicut ī obedientia huiꝰ ī malo. Unde hugo de ſacramētis temere aſſeren dū nō eſt. qꝛ nō ſimilit̓ videt̉ ꝙ quēadmodū nunc.i. tēꝑe nature lapſe uatura ꝑ inobediētiā ad corruptōꝫ muta ta cernit̉. et ita nūc.i. in ſtatu cōdite ꝑ inobedientiā ſer uatā. niſi vſqꝫ ad tp̄us p̄diffinitū a deo ſeruata fuiſſꝫ ad incorruptōꝫ mutaret̉. ſemel em̄ trāſgredi plena inobedi entia fuit. ſꝫ nō ſimilit̓ ꝑfecta obediētia fuiſſet ſi in ipſa obediētia homo vſqꝫ in finē nō ꝑſtitiſſet. preterea ſic̄ in obediētiā vno tꝑe ꝯſūmata naturā ad incorruptōꝫ mu tauit. ita etiā obediētia naturā ad incorruptōeꝫ nō mu taſſet. donec temꝑe ſuo vſqꝫ in finē ſeruata ꝑfecta fuiſſet. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ſi oppoſitū de oppoſito et ꝓpoſitū de ꝓpoſito ⁊c̄. Dicēdū ꝙ maxīe hͦ tenet vbi fit comꝑatio oppoſitoꝝ ꝑ ſe et ꝓpoſitoꝝ que ſunt ꝓprie rn̄dentia ſiue ꝓpria ip̄is oppoſitis. verbi gr̄a. ſi albedo diſgregat ni gredo cōgregat. nō eſt aūt ꝓpriū peccati ſiue culpe trāſ fundere ſua inordīatōꝫ ad ꝑſonā aliquā aliā a delinq̄n te. ꝙ aut primū peccatū trāſfundit̉ ad ꝓlem peccantis. magis fuit ex cōgruētiā dīne iuſticie ꝙͣ ex efficiētia pec cati. preterea ad inducendū inordīatōem aliquā ſiue de meritu. vnicus ſufficit defectus. nō aūt īducendū ordīem ſiue meritū vnicꝰ ſufficit actꝰ ordīatꝰ. īmo reꝗrūt̉ ml̓to circūſtātie. ꝓpt̓ hͦ nō ſe hꝫ oppoſitū ad oppoſitū ſic̄ ꝓpoſi tū ad ꝓpoſitū generalit̓ ī moribꝰ. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ ſi nequiſſet ꝓduce̓ iuſticiā ſuā ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ꝓduce̓ iu ſticia ſiue trāſmittere dicit̉ duplicit̓. ſcꝫ influēdo illā et ſic ē ſoliꝰ dei. q̄ aīam creat et ꝑficit. vel trāſfundēdo ſi ue trāſmi ttēdo carne oīno ꝯſonātē ſpūi īfuſo. et iuſticie ſiue rectitudini eiꝰ. et hoc mō dici p̄t adā trāſmiſiſſe iu ſticia ī poſteros. qꝛ talē trāſmiſiſſet carnē ſi ſtetiſſet: que nequāꝙͣ iuſticie obuīaſſet. īmo ꝑ oīa ſpūi ſubiace̓t. Un̄ cū adā generaret filiū ſine omī corruptela ⁊ rebellione ex parte carnis. et deus infunderet aīam innocentem et
rectam: om̄es poſteri eius recti et iuſti eēt. et licet illa iuſticia principaliter quidē eēt a deo. qui eam tribueret aīme: nihilominꝰ tn̄ dici poſſet ꝙ adā eam trāſmitteret qꝛ carnē ꝓpagaret innocētie ⁊ iuſticie cōſonantē. et ẜm hanc viam ſunt intelligēde om̄es auctoritates que indu cunt̉ ad iſtam ꝑtem. ¶ Et ꝑ hoc pꝫ rn̄ſio ad ſequens qd̓ dicit̉. ꝙ generaſſet filiū iuſtū. hoc nō eēt iuſticiā in aīaꝫ filij infundēdo: ſꝫ carnē mundā ꝓpagando. que nata eēt rectitudini iuſticie ſubiacere. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ nihil eſt mediū int̓ iuſtū et ininſtū. Dicēdū ꝙ verū erat tūc de iuſticia originali et īiuſticia ſibi oppoſita. ſꝫ d̓ gra tuita iuſticia nō habet veritatē. poterat em̄ hoc eē in ſta tu. ſolius rectitudinis naturalis. et iō ex rōne illa hͦ ſo lū haberi pt̄. ꝙ adā generaret filios īnocētes. et hͦ ꝗdeꝫ verū eſt. ſꝫ tn̄ ex hoc nō habet̉ ꝙ tranſmitteret. vel ꝙ filij principaliter ab ip̄o iuſticiā obtinerēt. ¶ Ad illd̓ quod obijcit̉ ꝙ adam debuit trāſmittere meritū ſic̄ demeritū Dicēdum ꝙ ſic̄ tactū eſt in p̄cedētibꝰ illud nō ſequitur. qꝛ plura requirūt̉ ad cōſtituēdū bonū ꝙͣ ad inducenduꝫ malū. ſicut pꝫ in tractatu de originali pct̄o. inordiatō at̄ poterat hr̄e cauſaꝫ in carne. nō ſic aūt radix meriti q̄ ē gratia deſurſū deſcēdens. et iō nō ſequit̉ ꝙ ſi trāmiſit de meritū. ꝙ ꝓpt̓ hͦ meritū trāmiſiſſet. Articulus ſecundus Einde querit̉ ſi eēt heredes prīe iuſticie q̄ tum ad iuſticiā gratuitā. Ꝙ ſic videt̉. adam peccās trāſmiſit nobis demeritū damnatio nis. ergo ſi ſtetiſſet ſiue ꝑfeciſſet in gr̄a: trāſmiſiſſet po ſteris meritū ſaluatōis. Iuxta illud. ſi oppoſitū in oppo ſito ⁊cͣ. ſꝫ ſaluari nullꝰ vnꝙͣ poterat ſine gr̄a. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē adam peccādo nō ſolū ſibi ſꝫ nobis demeruit. ergo ſi ſte tiſſet ſiue ꝑfeciſſet. aliꝗd poſteris meruiſſet. ſꝫ non meru iſſet qd̓ erat nature. ergo meruiſſet aliquid vltra. ergo videtur ꝙ nō ſolum iuſticiam originalem ſꝫ gratuitam alijs meruiſſet. ¶ Contra om̄e qd̓ tranſfunditur. ⁊ etiā qd̓ tunc tranſfuſum eēt fuiſſet naturale. trāffuſio eī illa naturalis fuiſſet. ſic̄ et illa que nūc eſt. ſꝫ gratia ſiue gra tuita iuſticia nō ē naturalis neqꝫ eius trāſfuſio ergo ⁊cͣ ¶ Item iuſticia gratuita tm̄ infundit̉ īmediate a deo ex 50 ⁊cͣ. ¶ Qd̓ cōcedimus rn̄dentes ad primū. ſcꝫ tranſ niſiſſet poſteris meritū ſaluatōis. ſic̄ trāſmi ſit demeri tū damnatōis. Dicēdū ꝙ reuera aliꝗd meruiſſet illis. Un̄ hugo pt̄ fortaſ ſe nō abſurde credi primā obedienti am obſeruatā cām fore adiutricis gr̄e in oēs ſequētes ⁊ ip̄am obediētiā obediēdo imitātes: ſꝫ hoc eēt potiꝰ meri tū cōgrui ꝙͣ cōdigni. ſꝫ tn̄ nō ꝓpter hoc diceret̉ tranſfun dere poſteris iuſticiā gratuitā. niſi aliꝗs valde vocabu lo abutat̉. Qualit̓ aūt intelligēda ē maxīa illa. ſi oppoſi tū de oppoſito ⁊cͣ. dictū ē ſupͣ. ¶ Ex his pꝫ rn̄ſio ad illud qd̓ ſequit̉. ꝙ bn̄ pt̄ cōcedi ꝙ aliꝗd poſteris meruiſſet ſuꝑ additū nat̉e. nec ex hͦ ſeꝗt̉ ꝙ trāſfudiſſet eis iuſticiā gra tui tam. ¶ Articulus tercius Equit̉ inquire̓. vtrū eēt heredes paterne iu ſticie ꝙͣtū ad iuſticiā ꝯfirmatā. Ꝙ ſic videt̉. malū nō ē potētiꝰ ī malū ꝙͣ bonū ī bonuꝫ: ſꝫ adā peccādo trāſmiſit poſtēis nccītatē peccādi ſaltim veniali det̉ ꝙ ſtans ſiue ꝓficiēs trāmiſiſſet illis ne ceſſita ficiēdi ſiue merēdi. hic at̄ ſtatus ſcꝫ ncc̄itatis matoꝝ ī illa. gͦ trāſmiſiſſet illis iuſticiā cō merēo firma ē angeli ſtātes ꝯfirmati ſūt. ſi gͦ meri tū a fuiſſet mīꝰ ꝙͣ me ngeli. qd̓ pꝫ ꝑ hͦ. ꝙ non te fortitudīs. videt̉ ꝙ ip̄e ſi ſtētiſſet ſtatī eēt ꝯfir erat matꝰ. ſꝫ tl̓es filios generaſſꝫ qͣlis ſtatī fuiſſꝫ gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē hͦ et̄ videt̉ hr̄i ab Anſel. de ꝯcep. vir. dicēte. ꝗd ꝯueniētiꝰ ad on̄dēdū magnitudīeꝫ boītatis dei ⁊ pleītudīem gr̄e quā ade ꝯcedebat. ꝙͣ vt qͦꝝ eē ī illiꝰ poſſeritate ſic erat. vt qd̓ ille nat̉alit̓ erat. hͦ illi ꝑ illū eēnt: ita qͦꝫ ī eiꝰ eēt ar bitrij lib̓tate. vt qͣlis erat ip̄e iuſticia ⁊ felicitate. tales

Queſtio .xcv.
v̓o ꝓpagaret. Ex hoc verbo videtur. ꝙ filij fuiſſent here des paterne iuſticie. et ꝙͣtum ad iuſticiā gratuitā ⁊ ꝙͣtu ad iuſticiā ꝯfirmatā. Nō em̄ generaſſet ſil̓es illi iuſticia et felicitate. niſi generaſſet habētes iuſticiā ꝯfirmata. vt em̄ dicit ph̓us.j. ethicoꝝ. nullus felicitatē laudat quem admodū iuſtū. ſed vt diuinū quid et melius beatificat. Unde n̄ diceret̉ felicitas quid diuinū ſi determīaret ſta tum poſſibilem ad miſeria: neqꝫ em̄ vident̉ felices qui a ſtatu iuſticie cadere pn̄t. ¶ Item ſtatus primꝰ fuit īter neceſſe mori ⁊ impoſſibile mori. nihilominꝰ magis ordi natus fuit ad impoſſibile mori ꝙͣ ad neceſſe mori. ex qͦ videtur ꝙ faciliter potuit illud aſſequi. cū illud facilius poſſet attingi ad qd̓ ē maior ordīatio. Sicut ergo primi parētes cadentes a primo ſtatu incurrerūt neceſſitatem moriendi. et ſil̓r eoꝝ poſteritas: ſic ſil̓r videt̉ etiaꝫ rōne fortiori. ꝙ ſi ꝑfeciſſent in primo ſtatu. aſſurrexiſſent ad impoſſibilitatē moriēdi et eoꝝ poſteritas ſil̓r. hoc non poſſet eē niſi eēt ꝯfirmati ſcꝫ ꝑentes et filij. dum em̄ ha berent pt̄atem peccādi et haberēt ſimilit̓ pt̄atem moriē di. et ita videtur ꝙ parentes et filij in ſtatu illo fuiſſent cōfirmati. ¶ Contra aug. xiiij. de ciui. c. x. ꝙͣfelices erāt et nullis agitabant̉ ꝑturbatōibꝰ aīmoꝝ. nullis corpoꝝ ledebant̉ incōmodis. tamfelix vniuerſa ſocietas eēt hu mana. ſi nec illi malū qd̓ etiā in poſteros trahicerent. nec quiſꝙͣ ex ſtirpe iniquitatē cōmitteret que damnatōꝫ reciꝑet. Ex hoc v̓bo aug. videt̉ ad hoc ꝙ poſteri primo rum parentū ſtetiſſent in prima felicitate: neceſſe fuiſſet ꝙ nec parentes eoꝝ nec illi peccarēt. ex quo videt̉. ꝙ ſi parentes ſtetiſſent ꝙ adhuc poſteri peccare potuiſſent. rgo poterant eē alieni a paterna iuſticia. ⁊ ita nō eē he des iuſticie cōfirmate. ¶ Item homo de natura ſue cō ditōnis vertibilis eſt ad bonū a malo. et econuerſo. fu it em̄ cōditus mutabilis vertibilit̓. vn̄ neqꝫ auerſus per culpam efficit̉ cōfirmatus ī malo. neqꝫ cōuerſus ꝑ gr̄aꝫ efficitur cōfirmatꝰ in bono. ex quo videtur ꝙ ſic̄ primus parēs nō fuit cōfirmatꝰ ī malo peccādo. ſil̓r neqꝫ fuiſſet ꝯfirmatꝰ ī bono ſtādo neqꝫ ꝓficiēdo. neqꝫ poſteros. mul to fortiꝰ genuiſſet tales. ¶ Rn̄ſio ad hͦ dicēdū ẜm anſel. ꝙ ſi ſtētiſſent primi ꝑentes genuiſſent filios heredes pa terne iuſticie ꝙͣtū ad iuſticia ꝯfirmatā. ſꝫ hec ꝯfirmatō eſ ſet ꝙͣtū ad iuſticiā originalē. Un̄ Anſel. li. j. cur deꝰ hō c. xvij. ꝙͣuis nōdū ꝓueherēt̉ ad illā equalitatē angeloꝝ ad quā ꝑuenturi erāt hoīes. cū ꝑfectꝰ erat numerꝰ de il lis aſſumēdis. ī illa tn̄ iuſticia in qua erāt videt̉ ꝙ ſi vi ciſſent vt temptati nō peccaſſent. ita cōfirmarēt̉ cū omni ꝓpagine ſua. vt vltra peccare nō poſſent quēadmodum qꝛ victi peccauerūt. ſic infirmati ſunt. vt ꝙͣtum ī ip̄is ē ſi ne pct̄o eē nō pn̄t. ꝗs em̄ audeat dice̓ plus valere īiuſtici am ad alligādū ī ẜuitutē hoīeꝫ ī prīa ſuaſiōe ſibi ꝯſentiē tem. ꝙͣ valeret iuſticia ad ꝯfirmādū eū ī libertate ſibi in eadē tēptatōe p̄terea adherētē. Nā quēadmodū qm̄ hūa na natura tota erat ī pͥmis parētibꝰ. tota ī illis victa eſt vt peccarēt. excepto illo ſolo hoīe quē deꝰ ſine ſemīe viri de virgīe face̓ ſic ſciuit a pct̄o ade ſecernē. ita ī eiſdē to ta viciſſet ſi nō peccaſſꝫ. Hoc idē videt̉ ſentire Boetius de fide xp̄iana. dicēs. qm̄ angeloꝝ nūerū.i. ſuꝑne ciuita tis cuiꝰ ciues angeli ſūt imminutū voluit cōditor ꝑma nere. formauit ex t̓ra hoīem. atꝫ ſpū vite aīauit. eūqꝫ p̄fi xa lege in ꝑadiſi delitijs ꝯſtituit. vt ſi ſine pct̄o mane vel let. tā ip̄m ꝙͣ eiꝰ ꝓgenieꝫ angelicis cetibꝰ ſociaret. Ex hͦ v̓bo videt̉. ꝙ ſi ip̄e ſtetiſſꝫ. nullus d̓ poſteris eius perij ſet. qd̓ nō videt̉ poſſe accidiſſe niſi ꝯfirmati eēt. et hoc videt̉ poſſe haberi ab aug. q̄ videt̉ dice̓. xiiij. de ciui. dei. jͣ. c. ꝙ nulli de poſteris primoꝝ parentū fuiſſent moritu ri niſi primi ꝑentes peccaſſent. et cōſtat ꝙ ſi nō fuiſſent. morituri nō peccaſſent. dīc em̄ ſic. neqꝫ hoc genus fuiſſe in ſingulis quibuſcūqꝫ moriturū. niſi duo primi quoruꝫ creatus ē vnus ex nullo alter ex illo. id inobediētia me ruiſſent a ꝗbꝰ admiſſuꝫ ē tam grāde peccatū. vt in dete rius co natura mutaret̉ hūana etiā in poſteros obliga tione peccati et mortis nccītate tͣnſmiſſa. ¶ Ad illud qd̓
primo obijcitur ꝑ verbum aug. Dicendū ꝙ illud verbū videt̉ cōſonū eē ſentētie Anſel. ſub hoc ſenſu. felix eēt ſo cietas hūana ſi primi parētes nō trahicerēt malū in po ſteros. qꝛ tūc nec aliꝗs de poſteritate iniquitate ꝯmitte ret. qd̓ aūt ſubdit̉ que damnatōem reciperet nota eſt ex preſſionis. qꝛ om̄is iniquitas in ſtatu illo damnationeꝫ induceret. ¶ Ad illud qd̓ obijcitur. ꝙ homo erat cōditꝰ vertibilis a bono in malū et ecōuerſo ⁊cͣ. Dicendū ꝙ li cet talis fuerit de natura: tn̄ ſuꝑueniēte gr̄a poterat ī bo nō inclīabiliter ſtabiliri. ſicut dictū eſt de primo homīe ꝙ mortalis erat ꝯditōe corꝑis aīmalis. īmortalis bene ficio cōditoris. et eſt euidens exemplū a beata virgine. ¶ Sunt aūt quidā nō acquieſcētes ſentētie Anſel. dicē tes. ꝙ ſemꝑ fuiſſent geniti filij in ſtatu illo in poſſibilita te peccādi. qd̓ videt̉ ſentire hugo de ſct̄o vic. qui pn̄t rn̄ dere rōnibꝰ cōtra hic ꝓpoſitis ſic. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ trāſmiſiſſet nccītatē ꝓficiēdi ſic̄ trāſmiſit nccītatē pec candi. Dicendū ꝙ nccītatē peccādi dupl̓r pt̄ intelligi al ꝗs hr̄e. aut qꝛ ncc̄e hꝫ in pctō ꝑmane̓. Primo ꝗdem mō reperitur neceſſitas in ſtatu nature humane poſt lapſuꝫ Sed ſecundo modo in ſtatu ruine angelice. ſiquis ergo recto intellectu velit arguere. ex hoc non habebit ꝙ adā ſi obediuiſſet. neceſſitatem habuiſſet permanendi in iu ſticia ſicut habent angeli qui non poſſunt labi: ſed ꝙ ſta tu illo manente neceſſe eſſet ipſum in aliquod opus bo num et landabile exire. et hoc vtiqꝫ verum eſt. quia ſicut ſtatus nature corrupte ponit defectus ⁊ deordinationes ſic ſtatus ille requireret rectas et ordinatas operatōes et cogitationes. nunꝙͣ enim homo in ſtatu innocentie ocioſus fuiſſꝫ. ¶ Ad illud quod obijcitur de angelis ⁊cͣ. Dicendū ꝙ non eſt ſimile et hoc diffuſius habet expli cari cum agitur de irremediabilitate peccati angelici. ſed nunc tm̄ ſufficiat dixiſſe: ꝙ ratione nobilitatis ⁊ ſim plicitatis et incorporeitatis ⁊ deiformitatis nature an zelice que nullum habebat retardans. et ratione ſtatus nerendi ſunt prefixi. ſicut aiunt. damaſ. et aug. angelꝰ ſtatim in primo conflictu fuit confirmatus in bono ve obſtinatus in malo: homo v̓o quia erat alterius condi tionis ſicut per demeritum non fuit in malo obſtinatꝰ ẜm ꝙ patet nec in ſe nec in poſteris: ſic non fuit in bono confirmatus. ideo non oportuit ip̄m iuſticiam confirma tam in poſteros tranſfuſiſſe. ¶ Ad aliud de auctoritate Anſel. dici poteſt. ꝙ ſic opinatus fuit. tamen ex illo ver bo non poteſt haberi ẜm quandam congruentiam et di ſpoſitionem. que non ponit neceſſario ita eſſe. preterea pt̄ fieri vis in verbo vt per iuſticiā intelligamꝰ nat̉alē rectitudinem. per felicitatem priuationem omnis pene non confirmationem ī ſtatu iuſticie. Ad illud quod obr citur. ꝙ facilius poterat aſſurgere ad impoſſibilitatem moriendi ꝙͣ declinare ad neceſſitatem ⁊cͣ. Dicendum ꝙ ordinatus fuit ad impoſſibilitatem moriendi. non vt ad illud quod aſſequi debuit in vita animali et terrena: ſed potius in vita ſpirituali et celeſti. Unde aug. xiiij. de ci. dei. c. x Felix vniuerſa ſocietas eſſet humana ſi nec illi ⁊cͣ. vt ſupra. atꝫ iſta permanente felicitate. donec per il lam benedictionem qua dictum eſt. creſcite et multipli camini. predeſtinatorum ſanctorum numerus comple retur. Alia maior daret̉ que beatiſſimis angelis data eſt. vbi iam eſſet certa ſecuritas peccaturū neminemqꝫ moriturū. Contrarietas autem que videtur inter hug ⁊ Anſel. pt̄ diſſolui. dicit em̄ hugo. in ſenten. ſuis. ſtultū videt̉ dice̓. ꝙ in hac vita ꝯfirmatꝰ ſit ita aliꝗs ꝙ nō poſ ſit fieri malus. quod in alia vita tm̄ ꝓmittit̉. Anſel. di cit ꝙ ſi primi parentes viciſſent in illa prima temptati on. ꝙ ita cōfirmarentur cū om̄i ꝓpagine ſita. vt vltͣ pec care nō poſſent. quod aūt dicit hugo ꝙ nullꝰ debet dici ita ꝯfirmatꝰ in hac vita ꝙ n̄ poſſit fieri malꝰ. ītelligit̉ n̄ poſſit negatiue ſimplicit̓.i. nullo modo poſſit. quod pa tet ꝑ hoc quod ſubiungitur. ſcꝫ. ꝙ in alia vita tm̄ ꝓmit titur. quod aūt dicit Anſel. ꝙ ita cōfirmarētur ꝙ vltra peccare nō poſſent. nō intelligitur nō poſſent negatiue

ſed potius expreſſiue. notat̉ eī ꝑ hoc exp̄ſſio ſtabilitatis in bono. ſub hoc ſenſu. ita eſſent ſtabiles in bono qd̓ qͣſi eſſet illis impoſſibile facere malū. ſic̄ dr̄ aliqn̄ de aliquo viro excellēter bono. ꝙ neſciuit facere malū. vel ꝙ n̄ poſ ſet. Opīo aūt fuit fere oīm et etiā maioꝝ. ꝙ ſi ſtetiſſent primi ꝑentes. ita fuiſſent ꝯfirmati et illi et poſteri. ꝙ nul lomō peccare potuiſſent. ¶ Nembrū ſecundum Equit̉ inꝗrere quales filios genuiſſent. ꝙͣtū ad ſcīam. Et querit̉ vtrū genuiſſent fi lios ꝑfectos ſcīa. Ꝙ ſic vidr̄. Om̄is igno rātia in rōnali creatura ē pena pct̄i. Ut eī dicit Beda. qͣtuor ſunt nobis inflicta ꝓpter peccatū pri moꝝ parentū ſcꝫ ignorātia. īfirmitas. malicia. ⁊ ex his cōflata mali cōcupiſcētia. In ſtatu prīo nullū fuit pct̄m nec pena peccati. et ita nec ignorātia. gͦ filij ꝓcreati ī ſta tu illo fuiſſent ꝑfecti ſcīa ſine om̄i ignorātia. ¶ Iteꝫ ẜm ph̓m. ſi ſenex haberet oculū iuuenis videret vtiqꝫ ita bn̄ ſicut et iuuenis. et ex hoc pꝫ ꝙ ſi defectus aliꝗs ſit in aīa ex ꝑte illa q̄ ſpectat ad cognitiuā. hoc ē ꝓpt̓ defectuꝫ ali que ex ꝑte organi. aliquo mō ip̄i cognitiue deſeruientis vel ex ꝑte corꝑis cuiꝰ aīa ē ꝑfectio: ſꝫ corꝑa genitoꝝ ī ſta tu illo fuiſſent optime armonie ⁊ ſanitatis ꝑfectiſſime. ſic̄ hētur ab aug. de corꝑe primi hoīs. gͦ ex ꝑte corpoꝝ il loꝝ nō fuiſſet impedimetū. ꝓpt̓ qd̓ aīe incurriſſent ali quē defectū ꝙͣtū ad cognitōꝫ vel ſcīam. ¶ Itē corpꝰ quod corrūpit̉ aggrauat aīam Sap̄. ix. Si ī illis nulla fuiſſet corruptio in corꝑe. gͦ nulla aggrauatio in aīa. gͦ in om̄i libertate qua gaudet ip̄a ſubſtātia aīe poſſet vti ſcīa ſibꝰ indita et alijs bonis. ſimiliter nullo exiſtente impedimē to in corꝑibꝰ illoꝝ. et ita videtur ꝙ ſtatim habuiſſent ꝑ fectōem ſcīe q̄ cōpetit aīe ẜm ſe. nullo occurrēte impedi mento. et ita vt prius. ¶ Itē duplex erat ꝑfectio homīs in ſtatu primo. Una iuſticie originalis q̄ ſpectabat ad ip̄am affectiuā. Alia ſcīe rōnalis q̄ ſpectabat ad ip̄aꝫ co gnitiuā. ſꝫ ſtatī habuiſſent ꝑfecte iuſticiā originalē. gͦ pa ri rōne habuiſſent ꝑfecte ſcīam rōnaleꝫ. ¶ Itē ꝙ habuiſ ſent ſtatim vſum rōis videt̉ ꝑ hoc. ꝙ quedā quoꝝ ꝑfectō eſt aīa ſenſibilis. ſtatim habūdāt cognitōe agendoruꝫ et noticia expedientiū ⁊ nociuoꝝ. vn̄ ſtatim habēt vſuꝫ ſue nitiue: ſꝫ cōſtat ꝙ nō fuiſſet homī ſubtractū qd̓ ē aīa libꝰ cōceſſum. niſi hoc eēt de merito peccati. ergo ſi non ꝓceſſiſſet peccatū. homo ſtatim ī ortu ſiue poſt ortū ſuū haberet vſum rōnis et ſciret que agēda et que fugienda et ita vt prius. ¶ Item duo creauit deus ad imaginē ſuā ſcꝫ angelū et aīam. q̄ ſunt creature rōales et ꝑfectiſſime ī genere creaturaꝝ: angelꝰ ſtatim cōditus hūit ꝑfectōꝫ Ignitōis. ⁊ hoc reꝗͥrebat eiꝰ ꝑfectio: ſil̓r videt̉ ꝙ aīma creata ſtatim ſit ꝑfecta ſcīa. ſiue ꝙ debeat eē. niſi culi interueniēte impedit̉. vel quare nō cū hō ſit ꝑfectōn maioris. Si dicat̉ ꝙ aīa nō eſt ſtatim ꝑfecta ſcīa ꝓpt̓ cō iūctōem cum corꝑe tali. hoc videt̉ incōueniēs. vt em̄ dīc Auicē. aīma vnit̉ corꝑi vt ꝑficit̉. gͦ ſortitur perfectōem ex cōiūctione cum corpore et nō imꝑfectōeꝫ. et maxīe ex cōiūctione cū corpore exiſtente ſine corruptōne. ¶ Itē in primo ſtatu geniti eēt perfecti cognitōne ſenſitiua. non em̄ fuiſſent in aliquo defectu ꝙͣtū ad ſenſitiuā cognitōꝫ. multo fortiꝰ videt̉ ꝙ perfecti fuiſſent cognitōne intelle ctiua. et ita eēt in ſtatu illo ſcīa ꝑfecti. Dicit tn̄ ph̓s. ꝙ intelligere eſt in aīma cū velit. ſentire at̄ nō ē in ip̄a ſuꝑ ple. cū velit. Ex quo videtur ꝙ actꝰ ītellectiue magis ſb̓ ſit libertati volūtatis ꝙͣ actꝰ ſenſitiue. ex qͦ vidr̄ ſeꝗ ꝓpoſi tū. ¶ Cōtra hoc arguit hugo ſic. prima oīa perfecta fa cta ſūt. cetera aūt oīa q̄ ex ip̄is oriūtur et poſt ip̄a ſequā tur: niſi ꝑ interualla tēpoꝝ creſcēdo ad perfectōem veni re nō pn̄t. et hoc on̄dit per inductōem in plātis ⁊ aīalibꝰ ex hoc intēdēs cōclude̓. hoc idē cōtigiſſe de cognitōe ſen ſus ⁊ intelligētia mētis. ¶ Itē vt hētur ab Auicē. aīma rōnalis cōiungitur corpori vt in eo perficiatur ſcientijs et virtutibꝰ. ⁊ ſic perfecta cōiungat̉ ſeculo altiori. ſꝫ hoc
eſt verbū catholicū. et eſt generale ad om̄em ſtatum. gͦ ī ſtatu innocētie aīa ꝑueniſſet ad habitū ſcīe mediāte ad miniculo corꝑis. gͦ nō habuiſſet habitꝰ ſcīaꝝ ſibi inna tos. ſꝫ eos tꝑe acquiſiuiſſet. ergo in ſtatu illo geniti non oriūtur perfecta ſciētia. ¶ Item ſi adam ſtetiſſet. filij eiꝰ ꝑ ſucceſſionē tꝑis perueniſſent ad ꝑfectōem ſtature ex ꝑ te corporis. ergo a ſimili videtur ꝙ ſucceſſione tēporis perueniſſent ad ꝑfectōem ſciētie ex ꝑte mentis. aut ſi nō quare nō. ¶ Reſpōſio dicēdū ꝙ ꝑuuli geniti ab adā in ſue natiuitatis primordio illuīatōem aliquā cognitōis et ſcīe abſqꝫ dubio habuiſſent. Si at̄ natura(ẜm ꝙ vult ph̓us generalit̓ de ip̄a loquēs) nō deficit in neceſſarijs: multo fortius colligi poteſt de illa natura tā nobili ⁊ tā bene inſtituta. ꝙ nō defuiſſet illuīatio neceſſaria ītelle ctui ad iudicandū: ſicut nō defuit rectitudo iuſticie ip̄i affectui in appetēdis et reſpuēdis. rectū em̄ appetitū vo luntatis antecedit rectum iudicium rōnis. et ideo recti tudīem iuſticie preit illumīatio ſcientie. in his que ſunt capacia vtriuſqꝫ. ſicut ergo indubitāter dici oportet ꝙ ſ lij ade rectitudinē affectus haberēt tam reſpectu appetu bilium que ſunt de genere cōmodi ꝙͣ reſpectu eoꝝ que ſunt de genere honeſti. ſic etiam ponendū eſt ꝙ reſpectu vtrorumqꝫ haberet ꝑuulus illuīatōem ſcientie ſtatim cū naſceret̉. per quā eēt abilis et ydoneus et expeditus ad illa diſcernenda. ne per ignorantiā vel errore cōgeretur abſtractus in aliquo deuiare. et hoc quidē dicere poſſu mus ſine calūnia. cū nō ſit diſſonū rōni. nec auctoritas aliqua ꝯtradicat. Uerū ſi vlteriꝰ ꝓcedat̉ ad illiꝰ illuīa tōem et ſciētie vſum et ſtatū. difficile ē determīare. tū qꝛ auctoritates ſuꝑ hoc nō reꝑiūtur exp̄ſſe. tū etiā qꝛ ad hͦ vix haberi pn̄t. niſi rōes ꝯgruētie. que frequēter ſunt ad vtrāqꝫ ꝑtē: tū etiā qꝛ in ſtatu ſumꝰ caliginis ⁊ miſerie. a deo vt vix poſſumꝰ cogitare q̄ in ſtatu illo fuiſſent. ꝓpter hoc ꝙ ſumꝰ ī aſpectu multipliciū defectuuꝫ aſſueti. Un̄ quibuſdā videt̉ dicēdū. ꝙ ſtatim ꝑuuli habuiſſent rōis vſum cū corpꝰ nō aggrauaret ſpm̄. ꝓfeciſ ſent tn̄ in ſcīa ꝑ experiētiā. ſic̄ etiā datū erat eis ꝓficere ī iuſticia ⁊ bo naͣ vita ꝑ obedientiā. Alijs videt̉ ꝙ ꝑuuli nō ſtatim ha buiſſent vſum rōis ſic̄ nec ī matrū vteris. et hͦ ꝓpt̓ huī ditatē q̄ ꝑ naturā erat in organis deſeruiētibꝰ vſui potē tie cognitiue. Un̄ ꝑ naturā fuiſſent aliquātulū retarda ti. et hoc quidē nō fuiſſet pena. nec ignorātia eoꝝ: ſꝫ poti us ordo nature eēt. ꝗ ab imꝑfecto inchoat et intēdit ad ꝯplemētū. Nō tn̄ fuiſſent ita diu retardati ſic̄ et nūc. qꝛ penalis corruptō ſuꝑadiecta imꝑfectōi corꝑis. multum retardat ⁊ īpedit vſū rōis. ꝗd aūt veriꝰ ſit difficile eſt vi dere. Poſſumꝰ tn̄ ſine p̄iudicō mediā viaꝫ tene̓. vt dicāꝰ ꝙ ꝑuuli illi ſtatī noſcerēt qd̓ ꝓ illo tꝑe eēt nature ſue cō ſonū vel nociuū. ⁊ hoc ꝑ iuduſtriā naturalē. ſi aūt nat̉a hoc cōceſſit ouiculis vl̓ agnis vt ꝑ inſtīctū nature lupuꝫ refugiant quē nūꝙͣ viderūt. et mamillas matrū reꝗͥrāt: nequaꝙͣ credendū ē. hoc filijs ade fuiſſe negatū. Ꝙtum v̓o ad quedā q̄ ſpectāt ad bonū honeſti. ſic̄ diſtinctō pri ceptoꝝ ⁊ cultuū ꝗbꝰ deus ē venerādꝰ et ſimilia. videtur ꝓbabile ꝙ cognitōis vſus fuiſſet dilatꝰ. ꝙͣuis nō abſur de cōcedi poſſit ꝙ eis habitꝰ ad hͦ eēt datus. ¶ His vi ſis pꝫ in ꝑte rn̄ſio ad q̄ſtionē ꝓpoſitā. pꝫ etiā ꝓ magna ꝑte rn̄ſio ad obiecta. Nā rōes q̄ ꝓbāt ꝙ nō generaret fi lios hn̄tes ꝑfectōꝫ ſcīe. on̄dūt ꝙ filij adā nō ſtatim a prī cipio hūiſſent cognitōꝫ ī tāta plenitudīe ⁊ ꝑfectōe. ī quā ta erāt ꝑ ſucceſſionē tꝑis habituri. et hoc quidem veruꝫ eſt. et iō cōcedi pn̄t. Attamē ad illā rōem quā vltīo īdu cit de ſil̓itudīe ſtature. dici pt̄. ꝙ n̄ ē ſimile qꝛ ꝑuitas cor ꝑis et ſtature ē ꝓpt̓ exigētia matricis ⁊ corpꝰ natū pau latim ꝓfice̓: ſꝫ aīa eque v̓tutis ē ī ꝑuo corꝑe vt ī magno ꝙͣtū ē de ſe. ſic̄ vult aug. ī li. de quātitate aīe. ¶ Ad illud qd̓ prīo ī cōtrariū obijcit̉. ꝙ ignorātia ē pena pct̄i. iā ptꝫ reſpōſio. qꝛ ignorantia ꝓut eſt pena. noīat priuatōꝫ ſci entie que nata ē ī eſſe ſic̄ cecitas priuatōꝫ ī ſuis. Un̄ ca tulus nō dicit̉ cecus an̄ nonū die. Unde hug. de ſacra. Non om̄is ꝗ aliquid neſcit aut aliꝗd minꝰ perfecte ſcit.

Queſtio .xcv.
ſtatim ignorātiaꝫ habe ſiue in ignorātia eſſe dicendꝰ eſt qꝛ ignoratia nō dicit̉ niſi tūc ſolū cū id qd̓ ignorari nō debuiſſet neſcit̉. lis itaqꝫ ignorātia nō niſi ex pena pec cati ineē cognoſcit̉. cū mens a lumīe veritatis excecata ne ea q̄ ſcire deberet cognoſce̓ valeat. ꝓprio vicio obſcu rat̉. illa v̓o q̄ in naſcētibꝰ cūctis ⁊ nūc a pͥncipio in eē vi det̉. ⁊ tūc quoqꝫ in eē debuiſſe credit̉ ſenſus ſiue cogniti onis imꝑfectōeꝫ nature nō culpe. ꝯceſſuꝫ ē aūt ꝙ ī pͥmor dio ſue natiuitatis habebāt habitū ꝯuenienteꝫ illi tꝑi ⁊ vſum ẜm ꝙ ꝯpetebat illi ſtatui correſpōdentē. ⁊ ideo ꝙͣ uis aliqua eſſet ī eis ꝑfectō ſciētie: nō ꝓpter hͦ ſequit̉ ꝙ ī eis fuerit priuatō ex pena ignorātie. nec ſequit̉ ſi nō ha buerūt ignorātie penā ꝙ ꝓpter hoc habuerūt ꝑfectā ſciē tiam. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ imꝑfectō cognitōis ſenſi tiue venit a ꝑte organi. ſic̄ ptꝫ in viſu ſenis. dicēdū ꝙ ra tio iſta deficit dupl̓r primū quidē qꝛ hoc veꝝ ē in cogni tione ſenſitiua q̄ nō habet ad ꝑfectōeꝫ deduci ꝑ aliqueꝫ habitū acquiſitū. Nos aūt querimꝰ hic de cognitōe in tellectiua q̄ ab exꝑiētia tempoꝝ recipit incremētū. Aliꝰ etiā defectꝰ ē ibi. qꝛ ꝙͣuis in corꝑe ꝑuuli non eſſet ꝓ ſtatu corruptō aggrauās: erat tn̄ imꝑfectō re tardās. licet em̄ habuiſſent corꝑa optime armonie ẜm ꝯgruētiaꝫ ſtatꝰ il lius. nō tn̄ optime ſimpl̓r. ſtatꝰ em̄ infantilis ſemꝑ habe ret aliqua ſincomata impediētia actū ꝯgnitiue ⁊ vſum ratōis aliquo mō. vt em̄ dicit Caſſio. de aīa. datū ē aīa bus ad tempꝰ ſuoꝝ ſequi corpoꝝ neceſſitates. ſincoma ta aūt huiꝰ ī ſtatu illo eſſent ex nature ꝯditōe nō ex vicio culpe. ſic̄ ſunt illa q̄ mō iſtū ſtatū circūſtāt. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ in ſtatu illo in nullo fuiſſet aīa aggrauata cū ī corꝑe nulla fuiſſet corruptō iā ptꝫ rn̄ſio ī ꝑte qꝛ licꝫ nō fuiſſꝫ corruptō aggrauās: eſſet tn̄ imꝑfectō retardās preterea v̓bum illud ſapi. Corpꝰ qd̓ corrūpit̉ aggrauat aīaꝫ. intelligit̉ de aggrauatōe q̄ rectitudinē tollit or igīa lis iuſticie. q̄ in ſtatu illo eē nō poſſet. Un̄ nihil deperiſſꝫ aīabꝰ ꝑuuloꝝ ī ſtatu illo de libertate ſua ꝙͣtuꝫ ad recti tudinē naturalis iuſticie. habuiſſent em̄ ꝑuuli ī ſtatu il lo naturalē iuſticiā nec ī aliqͦ declinaſſent ab illa. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ ſtatim eēt ꝑfecti ꝙͣtū ad originalē iu ſticiā ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ nō ē ſimile de ꝑfectōe origīalis iu ſticie ⁊ de ꝑfectōe ſciētie: qꝛ ſicut tactū ē. ſincomata illiꝰ etatis impediſſent actū cognitiue ⁊ vſuꝫ ratōis qͦdāmō nō aūt ſic rectitudinē iuſticie originalis. Ratō aūt hꝰ ē qꝛ origīalis iuſticia ē ip̄iꝰ volūtatis ꝓprie ſiue libertatis arbitrij. ꝑfectō ſciētie eſt ip̄iꝰ cognitiue ſiue intellectiue. actꝰ aūt volūtatis ſiue liberi arbitrij nō pōt impediri ni ſi forte ex defectu aliqͦ ex ꝑte cognitiue. ſic̄ nec eꝰ pt̄as.i. libertas. ꝓpt̓ qd̓ rectitudo q̄ erat origīalit̓ illiꝰ. non niſi ꝑ ſeip̄aꝫ poterat amitti ſiue inclinari. v̓tꝰ aūt intellecti ua nō gaudet tāta libertate. tū qꝛ indiget admīculo alia rū potētiaꝝ ⁊ organoꝝ eorūdē ad hͦ ꝙ exeat ī actuꝫ ſuū. tū qꝛ neceſſaria ē ml̓toꝝ cognitō ⁊ multiplex ordīatio ⁊ collatō ad hͦ ꝙ ꝑueniat ad ꝑfectōeꝫ ſciētie. ꝓpt̓ qd̓ mul tis modis ⁊ d̓ cauſis pt̄ retardari actꝰ ſciēdi ſiue ꝑfectō ſciētie. ⁊ ſic īpediri nō pt̄ iuſticia origīalis. q̄ ſolūmodo auerſiōe volūtatis amittit̉. Pret̓ea ꝑfectō origīal̓ iuſti tie habe̓t̉ ex gr̄a ſiue ex dono dei. qꝛ gͦ oīno ex dono dei ē ⁊ nullū habꝫ impedimētū ex ꝑte recipiētis. nō ſic aūt ē de ꝑfectōe ſciētie. alit̓ ē de ꝑfectōe hꝰ ⁊ illiꝰ. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ ſtatim habuiſſent vſū rōnis qꝛ habuiſſent vſū cognitiue. ſic̄ aīalia hn̄t vſū ſue cognitiue ⁊cͣ. Dicen dū ꝙ nō oꝑtet. ſꝫ ſic̄ tactū ē. cognoſcerēt qd̓ ꝓ illo tꝑe eēt nature eoꝝ ꝯſonū. ⁊ hͦ ꝑ inſtinctū ſiue induſtriā natura lem. ⁊ in hͦ ꝑfectiꝰ ⁊ excellētiꝰ ꝙͣ aīalia. qꝛ inſtinctꝰ ille ſi ue induſtria quodāmō dirigeret̉ ratōe ne poſſet errare. hoc tn̄ dico opinādo nō aſſerēdo. Ualde em̄ videt̉ mihi abſurdū pone̓ hoīeꝫ ꝯpletū habere rectitudineꝫ iuſticie inalis ⁊ oīno carere vſu ratōnis. hoīeꝫ ꝯpletū dico ad differētiaꝫ illoꝝ ꝗ ī vteris maternis nutriūtur ⁊ ibi ſunt in ꝓductōe ad eē ꝯpletū. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ angelꝰ ſtatim habuit ꝑfectōeꝫ cognitōis ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ
nō eſt ſimile de angelo ⁊ de aīa ratōnali. aīa em̄ ratōna lis ratōne qͣ eſt ꝑfectō corꝑis ⁊ ſenſibꝰ corꝑalibꝰ ⁊ orga nis indiget. ad hͦ ꝙ ꝑueniat ad ſui ꝑfectōeꝫ in cognoſcē do ſiue ſciēdo. ꝗbꝰ nō indiget angelꝰ. nō eſt ita expedita ad aſſequēduꝫ ꝑfectōeꝫ ſua ꝙͣtuꝫ ad ſciētiaꝫ. ſicut eſt an gelus. qn̄ em̄ eſt defectꝰ aliꝗs ex ꝑte organi ꝓpt̓ quē non eſt expeditū. ad cooꝑandū illis q̄ requirūt̉ ad habēdaꝫ ſciētiaꝫ ſiue ꝑfectōeꝫ ſciētie. oꝑtet ip̄aꝫ aīaꝫ defice̓ ab il la ꝑfectōe. p̄terea intellectiua ē plena formis. Un̄ qꝛ illa lux intima ꝑ quā viſio ſiue cognitō actualis ſꝑ illi pn̄s eſt. poſt ꝯuerſionē ad pͥmā luce ſemꝑ ē in cognitōe ⁊ ſciē tia ꝑfecta. nō ſic ē de aīa hūana q̄ ẜm ph̓m creata eſt qͣſi tabula raſa. ⁊ ꝑfectibilis v̓tutibꝰ ⁊ ſciētijs. Pret̓ea intel lectiua ẜm dyoniſiū eſt deiformis ratōe ꝯprehenſionis inſtantanee ⁊ collatōis. aīa aūt nō ſic: immo intelligit ⁊ ꝯfert cū ꝯtinuo ⁊ tꝑe. Unde intellectꝰ hūanꝰ ꝑ naturam magis ē cū collatōe ⁊ inquietudīe ⁊ cum ꝯtinuo ⁊ tꝑe ꝙͣ angelicꝰ vt vult dyoni. ¶ Ad hoc qd̓ ſubiūgit̉ ꝙ aīa vni tur corꝑi vt ꝑficiat̉ ⁊cͣ. ꝓpter qd̓ ex ꝯiunctōe cū corpore nō debet aliquo mō impediri a ſua ꝑfectōe. Dicēdum ꝙ ꝑfectō aīe dependet a corꝑe quodāmō ꝙͣtum ad ſatiſfa ctionē appetitꝰ ip̄ius: nullo em̄ mō pōt oīno ſatiſfieri ap petitui aīe. niſi in ꝯiunctōe cū corꝑe vt habet̉ ab augu. ſuꝑ Gen̄. ad litt. ⁊ ꝙͣtum ad hͦ ſtatīm ꝑficit̉ in ꝯiunctōe dependet etiā ꝙͣtuꝫ ad virtutē ⁊ ſciētia ⁊ ꝙͣtuꝫ ad hͦ non ſtatim ꝑficit̉ in ꝯiunctōe ſed ꝑ ꝓceſſuꝫ temporis aſſequi tur huiꝰ ꝑfectōeꝫ. amīculo ⁊ cooꝑatōe corꝑis. ¶ Ad hoc quod poſtea obijcit̉. ꝙ geniti ī pͥmo ſtatu eſſent ꝑfecti ꝙͣ tum ad cognitōeꝫ ſenſitiue ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ nō eſt ſil̓e de ꝑfectōe ſenſitiue ⁊ intellectiue. ꝑfectō em̄ ſenſitiue a na tura eſt. Nō ſic aūt eſt de ꝑfectōe intellectꝰ. Dicit enim ph̓us. ꝙ ſenſus ē a natura aliqua intellectꝰ. nō ꝓpter qd̓ natura ſenſitiue exiſtente in ꝯpletōne ſua ⁊ actꝰ eiuſdem exiſtit ꝑfectus. ꝑfectio aūt intellectiue habet̉ ꝑ electōeꝫ ⁊ acquiſitōeꝫ ⁊ acquirit̉ in ſtatu pͥmo licet maiori facili tate ⁊ minori tꝑe. ¶ Ad illud qd̓ ſubdit̉ ſcꝫ ꝙ intelligi mus cū volumꝰ ⁊cͣ. Dicēdum ꝙ hoc intelligit̉ ẜm ꝙ hͦ ꝙ dico intelligimꝰ copulat actū intellectꝰ in habitu. loqui tur em̄ ph̓us de actu intelligēdi qui ē ex ꝯuerſione virtu tis ſupra ſpeciē habitā ſiue receptaꝫ in aīa. actꝰ aūt ſen tiendi impedit̉ ex hoc ꝙ defectus eſt ex ꝑte medij vel ex abſentia obiecti. ¶ Nl̓embrum tercium Equit̉ inquire qͣles filios genuiſſent ꝙͣtū ad v̓tutē corꝑalē. Utꝝ.ſ. genuiſſent filios tāte v̓tutis ꝙ ſtatī poſſent exire ī oꝑa ꝓpria L organorū. hͦ ē ābulare. loꝗ ⁊ hmōi. Ꝙ ſic videt̉ ꝑ ſil̓itudinē ſūptā a brutis. videmꝰ eī ꝙ multa aīa lia bruta mox vt naſcūt̉ vadūt. ſugāt māmas. ⁊ ſequū̉ mr̄es: ſꝫ mīme eſtimādū ē ꝙ illud qd̓ eſt brutis p̄ſtitu. ra tōnali creature ad hͦ apte ſine demerito pct̄i aliqͦ mō de negaret̉. Ex hͦ videt̉. ꝙ ꝑuuli ī ſtatu illo nati ſtatim ha buiſſent vſū mēbroꝝ. ¶ Itē due ſūt etates ī ꝗbꝰ mīme ſo lēt v̓tutes organoꝝ hūanoꝝ ſuffice̓ ad oꝑa eoꝝ exercen da. ſcꝫ pͥma ⁊ vltima.i. infantilis ⁊ ſenilis ⁊ hͦ dico ī ſta tu nature lapſe. ſꝫ in ſtatu nature ꝯdite ꝙͣtūcūqꝫ eſſꝫ etas ꝓuecta. bene ſuffice̓t v̓tꝰ organoꝝ ad oꝑa eoꝝ exercēda pari ratōe videt̉ ꝙ quātilla fuiſſet etas ī ſtatu illo. ſuffi ceret ad idē. vel qͣre nō? ¶ Itē infirmitas mēbroꝝ ī par uulis vnde impotētes ſūt exire in oꝑa ſua in ſtatu natu re lapſe ꝯgruit ip̄i ſtatui in quo aīe que ſunt corporū ꝑ fectiones ſūt infirme. vnde Augu. ꝓprie infirmitati me tis ꝯgruit hec infirmitas carnis. ergo in ſtatu illo in qͦ nō eſſet aliqua infirmitas aīaꝝ. nō eueniſſet aliquo mo do infirmitas hmōi. ergo geniti in ſtatu illo nō habuiſ ſent mēbra ita infirma ꝙ non poſſent exire in officia ſi ue opera illis deputata. ¶ Item ſi aliquid delectabile in ſtatu illo mouiſſet appetitū alicuiꝰ paruuli. nec habe ret vſum membroꝝ quo illud poſſet ꝯprehendere. nōne

ex carētia ſibi delectabilis ⁊ in potētia ꝓtingendi ad il lud affligeret̉. ⁊ ita pena p̄ceſſiſſet culpā. gͦ ⁊cͣ. ¶ Cōtra fortitudo ⁊ debilitas v̓tutis motiue in corꝑe ꝓportōnat̉ qualitati mēbroꝝ. Unde hoīes habētes mēbra ſolidio ra ſolēt eē fortiores. ſed ꝑuuli tūc tꝑis mēbra tenera ha buiſſent. cū eſſent nobilis ꝯplexionis. magis em̄ ſolēt eē teneri qui erāt nobilioris ꝯplexionis ⁊ melioris nature Unde dicit̉ de xp̄o. ꝙ tenerrimꝰ erat ꝓpter nobilitatem nature ip̄ius. ergo videt̉ ꝙ ſicut ꝑuuli nūc non poſſunt gradi ꝑ mēbroꝝ teneritudineꝫ. nec pondꝰ cōporis ꝓprij ſupportare ꝓpter eoꝝ debilitatē: ſimilit̓ nec tūc. ¶ Item nunc tꝑis ꝓficit ſimul virtus corꝑis cū ſtatura ſed ſi ho mo ſtetiſſet. ꝯſimilis fuiſſet in ꝑuulis ꝓuectus a ꝑte ſta ture illi qui nunc eſt. ergo ſimilit̓ videt̉ ꝙ ſimilit̓ eſſet a ꝑte virtutis. ergo videt̉ ꝙ ſicut nunc ꝑuuli in principio ferunt̉ ab alijs quaſi impotentes ferre ſeip̄os. ⁊ ptꝰ pau latim vadūt ⁊ poſtmodū currūt. ita videt̉ ꝙ ⁊ tūc. ¶ Itē vis generatiua in ꝑuulis ꝙͣtuꝫ ad vſuꝫ fuiſſet dilata tūc ſicut ⁊ nūc. nec eſſet impotētie tūc nō poſſe generare an te tempꝰ p̄finitum a natura. ſicut nec nūc. Sil̓r videt̉ de motiua in alijs ⁊ alijs mēbris. cū virtꝰ illa ſil̓r depēdeat a corꝑe. ¶ Itē māmille date ſunt matribꝰ a natura. gͦ in ſtatu illo fuiſſent neceſſarie ⁊ nō fruſtra. cum natura ni hil agat fruſtra: gͦ fuiſſent deputate ad officiuꝫ ſiue opꝰ lactatōnis ꝑuuloꝝ. qui ꝓpter debilitatē illoꝝ ⁊ dentiuꝫ carētiaꝫ ſic nutriri habent neceſſe. gͦ ꝙͣtuꝫ ad hoc ꝯſimi les eſſent in infirmitate paruulis natis in ſtatu nature lapſe. eadē ratōne ⁊ in alijs que ſtatū circūſtant infanti lem vt videt̉. ¶ Rn̄ſio. dicendū ſine p̄iudicio. ꝙ hec in firmitas ꝓpter quā ꝑuuli in ſtatu nature nō pn̄t aſſurge re ad officia mēbroꝝ eſt pena peccati. Unde ſi pͥmi parē tes genuiſſent filios in ſtatu innocētie. ſicut quorūdam aīaliuꝫ fetus ſtatim cū nati fuerint habent vſus ⁊ offi cia mēbroꝝ. ⁊ illi ſimiliter habuiſſent. vnde ſtatim gra di poſſent. ⁊ matres ſequi. ⁊ iuxta ꝯgruentiā oportunita tis illius ſtatus aliqua officia mēbroꝝ exercere. abſur dum em̄ videt̉ ponere ꝙ ratōnalis creatura que nūꝙͣ fu erit vicio incuruata ſed predita rectitudine iuſticie origi nalis. aliquādo modo beſtiali contra vſum nature ꝓprie ambularet. ſicut faciunt modo ꝑuuli. qui manibus ⁊ pe dibus ambulantes ſe de loco ad locū tranſferunt. poteſt ergo dici. ꝙ infirmitas moderna paruuloꝝ qua nō pn̄t aſſurgere ad officia mēbroꝝ eſt pena peccati. ⁊ infirmi tati originalis culpe atteſtat̉. ⁊ hoc videt̉ augu. ſentire in li. de baptiſ. ꝑuulo. di. ſic monet nos. ſi illi primi par tes vel homīes nō peccaſſent. vtrū tales eſſent filios ha bituri: qui nec lingua nec manibꝰ nec pedibꝰ vterentur nam ꝓpter vteri capacitatē forte neceſſe fuit ꝑuulos na ſci. ſed poterat ſcꝫ deus certe ſcꝫ ꝙ multis etiā pecoribꝰ p̄ſtitit. quoꝝ pulli ꝙͣuis ſint paruuli in accedentibꝰ cor poris incremētis etiā mente ꝓficiant quoniā ratōnale animā nō habent. ⁊ etiā minutiſſimi ⁊ currūt ⁊ matres agnoſcunt. nec ſugendis vberibꝰ cura ⁊ opere admouē tur aliena. ſed ea ip̄i in maternis corporibꝰ loco abdito poſita mirabili facilitate nouerūt. ¶ Contra homī naͣ to nec ad inceſſum pedes ydonei nec manus ſaltem ad ſcalpendum abiles. ⁊ niſi oꝑe nutriētis admotis labijs pappille vberis ingerunt̉. nec vbi ſint ſentiūt. ⁊ iuxta ſe iacentibꝰ māmis magis poſſunt eſurientes flere ꝙͣ ſug gere. ꝓinde infirmitati mentis ꝯgruit hec oīno infirmi tas corporis. Ecce ꝙ plane dicit. ꝙ hec infirmitas cor poris ꝯgruit infirmitati mentis. nec iſlud ſentire de ſta tu illo debet difficile videri. cum multa maiori admira tione digna ibi accediſſent. vt paruulos in etate tener rima ſine veſte vel indumento pariter ⁊ tecto. abſqꝫ om̄i difficultate ⁊ feliciter viuere ſine ſtrato ⁊ ſtramento ſede re ⁊ decubare. ⁊ alia multa hmōi que nos latent. ſed vix credunt̉ talia. quia horum contraria ꝯſuetudinis ſunt. Unde aug. ix. ſuꝑ Gen̄. loquens de his que accidiſſent homī ſi ſine peccato vixiſſet: dicit. qui hec fieri potuiſſe
nō credunt. nihil aliud ꝙͣ ꝯſuetudinē nature iā poſt pec catum penāqꝫ humanā ſic currētis attendūt. nō aūt in eoꝝ genere nos eſſe debemꝰ qui nō credūt niſi qd̓ videre ꝯſueuerūt. Poteſt gͦ ꝯcedi ꝙ ꝑuuli in ſtatu illo habuiſ ſent vſus naturales pedū ⁊ manuū ⁊ lingue ꝙͣtuꝫ ad gu ſtum. cū em̄ lingua ꝯgruat in duo oꝑa ẜm ph̓m. ſcꝫ gu ſtum ⁊ interp̄tatōeꝫ. habuiſſent vſum lingue ꝙͣtū ad gu ſtum qui naturalis ē ⁊ ad eſſe. qd̓ aūt ꝙͣtū ad interpta tionē nō diffinio. cū vſus ille n̄ ſit ita naturalis neqꝫ ad eſſe ſꝫ quodāmō ab acquiſitōe ⁊ ad bene eē. Cōcedēde gͦ ſunt ratōes q̄ inducte ſunt ꝓ ꝑte illa. ¶ Ad illud qd̓ pͥ mō obijcit̉ ꝯtra hoc. ꝙ ꝓpter teneritudinē mēbroꝝ ⁊ de bilitatē. neqꝫ gradi poſſent neqꝫ pondꝰ corꝑis ꝓprij por tare. Dicēduꝫ ꝙ licet mēbra habuiſſent tenera. mīme tn̄ paſſibilia vel oīno impaſſibilia. eo mō quo ſupͣ determi natū eſt de pͥmi homīs corꝑe. Unde nullā leſionē incur riſſent ꝙͣtūcunqꝫ fortit̉ fixiſſent pedē in gradiēdo. Pre terea. qꝛ corpꝰ fuiſſet oīno aīe ſubiectū. maiorē recepiſſꝫ virtutē a ſua viuificatiua ⁊ regitiua ſcꝫ aīa tūc ꝙͣ nunc. vnde ſuffeciſſet virtꝰ tibiaꝝ ad corpuſculū ſuū ſupportā dum. Pret̓ea natura corꝑalis in ſtatu illo maioris erat virtutis ꝙͣ in ſtatu nature lapſe. ¶ Ad aliud dicēduꝫ. ꝙ ꝙͣuis ꝓfeciſſet virtꝰ corꝑis ꝓportionalit̓ ꝓfectui ſtature eiuſdē tūc ſicut nūc: nō tn̄ ſequit̉. ꝙ tūc tante fuiſſent de bilitatis quāte ſunt nūc. Ratō aūt illa non ꝯcludit niſi ordinē in ꝓgreſſu virtutis a mīori ad maiorē tūc ſicut ē nūc. Si aut obijcit̉ ꝙ ab eadē imꝑfectōe incepit ſtatura tūc ⁊ nūc. gͦ ab eadē imꝑfectōe incepiſſet v̓tus tūc ⁊ nūc. pōt rn̄deri. vel ꝑ interemptōeꝫ qꝛ ꝑfectioris ſtature fuiſ ſent tūc ꝙͣ nūc. vel ꝑ diſſolutōeꝫ ſil̓itudīs. qꝛ licet ꝯſimi lis eſſꝫ capacitas vteroꝝ maternoꝝ tūc ⁊ nūc. ꝓpter qd̓ oporteret tūc natos ⁊ nūc ab eadē imꝑfectōe ſtature in cipere: nō tn̄ fuiſſet ꝯſimilis virtꝰ in corꝑibꝰ ſtatꝰ illiꝰ et iſtiꝰ. qꝛ virtꝰ naturalis fuit fortior tūc ꝙͣ nūc. ſic nec tan tam recipit nūc virtutē corpꝰ a ſua regitiua.i. aīa. quātā recepiſſet tūc. ꝓpter quod nō ſequit̉ ſi ab eadē imꝑfectō ne ſtature incepiſſent tūc ⁊ nūc. ꝙ ꝓpter hoc incepiſſent ab eadē imꝑfectōne v̓tutis. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉ ꝑ ſimile de v̓tute generatiua. Dicēduꝫ ꝙ nō eſt ſimile. virtꝰ eī neratiua habet a natura determīatū tempꝰ ⁊ ſtatū eri ſui in eſſe. qꝛ anteꝙͣ hō ſit ꝑfectꝰ etate cōuenienti ⁊ v̓tut ſufficiēti. nō pōt exire in actū generatiue. Unde actꝰ iſte nō eſt niſi homīs ꝑfecti. Unde ph̓us vnūquodqꝫ ꝑfectū eſt cū attingit ꝓprie v̓tuti. Scd̓m aūt ph̓m tūc dicit̉ ali quid attinge̓ ꝓprie v̓tuti. qn̄ ꝓducit ī eſſe tale quale ip̄m eſt. ⁊ hoc inſinuatū ē Gen̄. j. cū dicit̉. Creſcite ⁊ ml̓tipl camini. creſce̓ em̄ in v̓tute ⁊ ſtatura oꝑtet pͥmo. ⁊ piꝰ mi tiplicare ſibi ꝯſimile. ¶ Ad illud qd̓ vltimo obijcit̉ pōt duplicit̓ rn̄deri. Uno mō ſic. ꝙ etſi ꝑuuli in ſtatu illo eſ ſent edētuli ⁊ indigerēt alimēto matrū lactis. nō ꝓpter hͦ ſequeret̉ ꝙ carerēt vſu pedū vel manuū. videmꝰ em̄ pul los aīaliuꝫ indige̓ hmōi alimēto. nō tn̄ carēt vſu peduꝫ Unde iſta nō ꝯſequēter ſe habēt vti lacte materno ⁊ ca rere vſu mēbroꝝ. Unde nō ſequit̉ fuiſſent ꝯſil̓es ꝑuulis genitis in ſtatu nature lapſe in hoc. gͦ in alijs. hec em̄ et alia nō ſe habēt ꝯſequēter ſiue ꝯuertibilit̓. Alio mō pōt dici ꝙ nō nati fuiſſent edētuli ſꝫ muniti dentibꝰ ſic̄ mul ti fetus brutoꝝ. oīno em̄ abſurdū videt̉ ꝙ corpꝰ illud in quo oīa corꝑa aīaliū habēt ꝯpletōeꝫ ⁊ ꝓpter qd̓ ſunt oīa corꝑa hmōi defice̓t ab aliqua ꝑfectōne que in corꝑe aīa lis reꝑit̉ ſine demerito peccati. Pret̓ea vſi fuiſſent ⁊ nu triti eſſent fructibꝰ ꝑadiſi. quoꝝ ꝗdaꝫ forte erāt tenerio res ⁊ magis ꝑuulis ꝯgrui. ⁊ quidaꝫ ſolidiores ⁊ magis ꝯueniētes adultis. nō eī reꝑit̉ ſcriptū ꝙ aliqd̓ genꝰ ali mēti a fructibꝰ ꝑadiſi ī ſtatu illo homī ꝯcedit̉ an̄ lapſum nec ꝓpt̓ hͦ fruſtra eēt vbera data mulieri ſicut nec data ſunt viro fruſtra: ſꝫ eēt illis data ad decorē ⁊ integrita tem corꝑis hūani. ⁊ hec ratō videt̉ mihi magis appropī quare veritati ⁊ magis ꝯſona eē nobilitati illiꝰ ſtatꝰ.

Queſtio .xcv.
Membrum quartum Equit̉ inquire qͣles liberos genuiſſent q̄ tum ad ſexū. q̄rit̉ gͦ vtꝝ tot generaſſent fi lios qͦt filias. vel plures filios ꝙͣ filias. vl̓ ecōuerſo. ⁊ hec q̄ſtio nō ē ſolūmō de geni tis a pͥmis parētibꝰ ſꝫ naturalit̓ de genitis in ſtatu illo. Ꝙ aut tot generaſſent filios qͦt filias videt̉ ſic. natura ſic ꝓceſſiſſet ī generādo ſic̄ eā deꝰ inſtituit. ſꝫ deꝰ cū ꝓdu rit naturā hūanā ꝓduxit maſculū ⁊ feminā in pari nu mero. gͦ ſil̓r ⁊ natura in pari nūero eos multiplicaſſet. ¶ Itē generatō hoīs nō poterat ꝯtinuari niſi ꝑ maſcu lū ⁊ feminā. ⁊ ita neceſſaria ē ad generatōeꝫ mulier ſic̄ ⁊ maſculꝰ. gͦ videt̉ ꝙ natura intēderet eqͣlit̓ vtrūqꝫ ſexuꝫ. ſꝫ ſicut intēdebat multiplicabat. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē ſic̄ vir inter dit ſe ſaluare ī ſimili ſcꝫ ī viro que generat. ſic ⁊ mulier in ꝯſimili ſcꝫ ī muliere: ſꝫ natura eque bn̄ eſſet ordinata in muliere ſic̄ ī viro. gͦ ſi vir nō fruſtraret̉ ſua intētōe: ſi milit̓ nec mulier. gͦ qͦt ꝯciꝑet maſcl̓os ad ꝯſeruatōꝫ ſexꝰ virilis. tot ꝯciꝑet femīas ad ꝯſeruatōeꝫ ſexꝰ muliebris. ¶ Itē in ſtatu īnocētie ſic̄ quilibꝫ ꝯmede̓t. ita quilibꝫ ꝓ lem multiplicaret. cū oībꝰ eſſet dictū. creſcite ⁊ multipli camini ⁊cͣ. gͦ quilibꝫ habe̓t vxorē. ſi gͦ mr̄imoniū reqͥrit ꝙ ſint duo ī carne vna. tot eſſent viri quot mulieres. nec plures nec pautōres ¶ Cōtra ſic̄ dicit ph̓s in li. de aīa libꝰ. femīa e mas occaſionatꝰ. gͦ videt̉ eē p̄ter nature in tentōeꝫ. ſꝫ tꝑe nature inſtitute cū natura eēt recta. nihil ꝓduceret̉ p̄ter intentōeꝫ ip̄iꝰ. gͦ videt̉ ꝙ nulla mulier ge neraret̉ vel ſaltē pauce. gͦ plures eſſent viri ꝙͣ mulieres. ¶ Itē ſic̄ vult ph̓s. natura ſemꝑ deſiderat qd̓ meliꝰ ē: ſꝫ ſexus virilis ꝑfectior ē ⁊ melior ꝙͣ ſexus muliebris. gͦ na tura magis deſideraret generare virū ꝙͣ mulierē. ſi gͦ ſic ꝓduceret ẜm ꝙ deſideraret. plures ꝓduce̓t viros ꝙͣ mu lieres. ¶ Itē generatō maris ē ꝓpter vigorē v̓tutis gen rantis ⁊ ſemīs deciſi. ſic̄ dicūt naturales ⁊ medici. ſꝫ in ſtatu nature inſtitute virtꝰ generatiua ⁊ ſemē deciſuꝫ cō pletā ⁊ ſufficiēteꝫ haberēt v̓tuteꝫ. gͦ ſemꝑ vel plures ma culos generari ꝯtinge̓t. ¶ Itē quādo ſemē viri p̄domi nat̉ ſemini mulieris tūc ad ꝓpria naturā trahit ⁊ cōuer tit. ſꝫ ẜm ordinē nature maſculꝰ potētior eſt femīa. gͦ ſtan te natura ſemꝑ vel pluries vincet ſemen virile. gͦ plures generaret natura maſculos ꝙͣ mulieres. ¶ Iteꝫ eiſdem ratōnibꝰ pōt on̄di. ꝙ tm̄ viri fuiſſent geniti. tum ꝓpt̓ vi gorem maiorē generātis ⁊ ſemīs deciſi. tum ꝓpter domi nium ſemīs virilis. tum ꝓpter appetitū nature qui ſemꝑ fert̉ ad illud qd̓ meliꝰ ē. ¶ Iteꝫ videt̉ ꝙ tm̄ femīe geniti fuiſſent ſic vt habet̉ a bt̄o aug. ſexꝰ muliebris deuotior ī ſexu virili. vocat eī ſexū femineū ſexū deuotū in ẜmōe de aſſumptōe bt̄e v̓gīs ſi gͦ deuotō ē maxīa diſpoſitō ⁊ opti me p̄paratoria ad gr̄aꝫ obtinēdā ⁊ ad obtētaꝫ ꝑficiēdā. ⁊ ꝑ ꝯſequēs ad excellētiaꝫ gl̓ie cumulādā. videt̉ ꝙ femi ne erūt excellētiores in glia ꝙͣ viri. Si gͦ ꝯuenit diuīe ꝓ uidētie(q̄ oīa optime diſponit) illā ciuitatē ſuꝑnaꝫ ꝑſo nis glorioſis reꝑare. ⁊ quāto ꝑſone ꝗbꝰ reꝑabit̉ ſūt glo rioſiores. tanto glorioſiꝰ reꝑabit̉: videt̉ ꝙ ſolū ꝑſonis ſe xus feminee reꝑabit̉. Sed ſi ī ſtatu īnocētie nō eēnt ꝑſ ne alique genite niſi ꝑ quas reꝑaretur ciuitas illa gͦ ⁊cͣ. ¶ Ad hoc ꝑſuadet exēpluꝫ bt̄e v̓ginis. ad cuiꝰ ꝑfectōneꝫ nulla ꝑſona virilis ſexus q̄ fuit pura creatura peruenit nec habuit aptitudinē ꝑueniēdi: cū tāte erat ſanctitatis ꝙ maior ſub deo nō poterat intelligi. vnde Anſel. qꝛ de cebat vt homīs illiꝰ cōceptio de matre puriſſima fieret. decens erat vt ea puritate qua maior ſub deo nequit in telligi virgo illa niteret. ꝓbabile em̄ eſt ꝙ qui vnicuiqꝫ dat ẜm ꝓpriā virtutē. Math̓.xxv. ꝙ ſi aliꝰ fuiſſet tāte vir tutis.i. tate capacitatis gr̄e quāta fuit illa: tantā illi de diſſet. ¶ Rn̄ſio ꝙ hmōi queſtiōes que nō ꝓbant̉ aucto ritatibꝰ neqꝫ ratōnibꝰ euidētibꝰ. licet curioſe videāt̉: nō ſunt ꝑue vtilitatis. vnde Hugo. de ſacra. vbi ponit que ſtione de qͣlitate genitoꝝ ī ſtatu īnocētie dicit. q̄ nec auctoritas ꝓbat nec ratō arguit. manifeſta inter dubia re linquūt̉. tn̄ etiā iſta nō inutilit̓ aliqn̄ in q̄ſtionē admittū tur. vt vel inueniat̉ qd̓ verū ē. vel ſaltē qd̓ falſuꝫ ē nō cre dat̉. Et de hac q̄ſtione diuerſi diuerſa ſentiūt. Quidā ei ſentiūt ꝙ ſi ſtetiſſent parētes nr̄i ꝙ eqͣlis fuiſſet multipli catio viroꝝ ⁊ mulierū. ⁊ huiꝰ tales ponūt ratōnes. vna ſcꝫ ex ꝑte finis. ad quē ſcꝫ talē. ꝙ diſtinctō ſexuū eēt ꝓpt̓ multiplicatōeꝫ generis hūani ⁊ ꝯpletōeꝫ nūeri electorū ⁊ illa multiplicatō ad oēs ſpectaret. ⁊ hoc ſolū ẜm legeꝫ matrimonij in qua tm̄ vna erat vniꝰ. neceſſe eſt ſi ſtetiſ ſet natura. tot fuiſſent ml̓ieres qͦt viros. cū nulla mulier careret viro. ⁊ nullꝰ vir careret vxore. nec vna eſſet plu rium. nec plures vniꝰ. Aliā ponūt ex ꝑte pͥncipij ſcꝫ talē cū aūt multiplex ſit ratō quare variat̉ generatiua ī actu generādi. vna ſumit̉ ex ꝑte aīe vis em̄ generatiua multū ꝯformat̉ accidētibꝰ aīe ⁊ imaginatōnibꝰ. ẜm ꝙ ꝑ experi mentū patꝫ. nam ex memoria delectatōnis frequēter ſit excitatio pruritꝰ carnis. ⁊ ex imaginatōne forti ī ſomno fit effuſio ſemīs. ſicut ad pn̄tiaꝫ mulieris. ⁊ vis formati ua que eſt p̄cipua virtꝰ in ſemīe. multū adiuuat̉ ab ima ginatiua. ẜm ꝙ exempla ponūt̉ ⁊ ſunt in ſacra ſcriptu ra ⁊ in medicina. vt patet in ouibꝰ Iacob Gen̄. xxx. ⁊ hͦ aſſerit̉ ibidem in glo. ⁊ exemplis oſtendit̉. Dicit em̄ ſic. nec mirū hāc in ꝯceptu feminaꝝ eſſe naturā. vt qualē cō ſpexerunt ſiue mēte conceperint in extremo voluptatis eſtu quo ꝯcipiunt ſobolē: talem ꝓcreent. ⁊ hocipſum in equoꝝ gregibꝰ. ⁊ apud hyſpanos dicit̉. ꝙ quintilianus in ſua cōtrouerſia qua accuſat̉ matrona ꝙ ethiopeꝫ pe perit. ꝓ defenſione illiꝰ argumētet̉ hanc ꝯceptuū eſſe na turam quā ſupra diximꝰ. ⁊ ſcriptū reperit̉ in libris ypo cratis. ꝙ quedā ſuſpitōne adulterij fuerat punienda cū pulcherrimū peperiſſet vterqꝫ parēti generiqꝫ diſſimilē edicꝰ ſoluiſſet queſtionē. mones querere niſi memoratꝰ ne forte talis pictura eſſet in cubiculo. qua inuenta mu lier a ſuſpitōne liberata eſt. Nō ſolū aūt variatō genera tionis acc ta ꝑte virtutis aīalis mouētis ⁊ imaginan tis in ſtatu nature lapſe. ſꝫ in ſtatu potiꝰ inſtitute. tꝑe em̄ nature inſtitute in quo corpꝰ ſubiectū erat aīe. cū vir in tenderet generare virū. ex hoc ꝙ imaginaret̉ virū. vigo raret̉ virtꝰ naturalis in agēdo ⁊ eſſet ſemē maioris vir tutis ⁊ generaret̉ ſexꝰ vigoroſus ſiue maſculꝰ. qn̄ v̓o vel let ⁊ imaginaret̉ ſexū femineū tūc minꝰ forti imp̄ſſione igeret in naturā inferiorē corꝑaleꝫ. ⁊ tunc ſemē eſſet mi us forte ⁊ generaret̉ ſexus femineꝰ. ⁊ ideo in tꝑe natu re inſtitute generatio maris ⁊ femine ſubeſſet volunta ti ratōnali. Et quoniā dictaret ratio om̄ia facienda eſſe ordinate. ⁊ tot ꝓducere mulieres quot viros. ⁊ quilibꝫ vir haberet adiutoriū ſibi ſimile ẜm exigētiaꝫ legis ma trimonij. ideo tūc viros ⁊ mulieres ꝓduce̓t in numero equali. Nūc aūt qꝛ generatiua nō oīno ſubeſt v̓tuti aīa li ſiue imaginatiue neqꝫ etiā ratōnali. licet ei aliqͦ mō cō formet̉. ſꝫ magis variat̉ ꝓpter alias cauſas q̄ in alijs cau ſis determīant̉. hinc ē ꝙ nō eſt certa determīatō numeri in viris nec ī mulieribꝰ generādis. his gͦ ratōnibꝰ dicūt ꝙ ſi ſtētiſſet hō in eqͣli nūero fieret multiplicatō viroꝝ ⁊ mulierū. ¶ Hāc ergo ſuſcipiētes opinionem ad obiecta in ꝯtrariū ſic pn̄t rn̄dere. ¶ Ad illud ergo qd̓ pͥmo obij citur ꝙ femina dicit̉ mas occaſionatꝰ. Dicendū ꝙ ph̓s nō vult dicere ꝙ femīa ſit p̄ter nature intētionē. ſꝫ ꝙ vir tus nature aliquē defectū habet in ꝓductione mulieris reſpectu ꝓductōnis viri. ille aūt defectus nō repugnat ordini nature ſicut ꝓducunt̉ in eodem corpore quedam membra magis fortia quedā minus: ſic ꝓducunt̉ in ea dem ſpecie. quedaꝫ indiuidua vnius ſexus. quedam alte rius. ⁊ licet ille defectꝰ qui ordinē nature corrūpit vtpo te eſt ille qui eſt cauſa defectꝰ mēbri vel bone ꝯplexionis ſit preter nature intentōeꝫ: generatō tn̄ mulieris nō eſt preter naturā nec ꝯtra naturā ſed ẜm naturā. ¶ Ad ali ud quod obijcitur ꝙ natura ſemꝑ deſiderat illud qd̓ me lius eſt. Dicēduꝫ ꝙ nō intelligit̉ ꝙ ſemper deſideret me

lius ſimplicit̓. ſed meliꝰ in ordine. licet aūt ſexus maſcu linꝰ melior ſit in ſe ꝙͣ femineꝰ: nō tn̄ eſſet ita ſufficiēter ſa lus nature ī ſolo virili ſexu ſicut ē in virili ⁊ muliebri. ⁊ ideo natura deſiderat magis vtrūqꝫ ꝙͣ alteꝝ ſolū. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ ſemē viri p̄domīabat̉ ſemini mulieris ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc verū eſt. nunꝙͣ em̄ ꝓprie loquendo ſe men mulieris p̄dominat̉ ſemini viri. quādoqꝫ tamen ſe men viri adeo debilis v̓tutis eſt. ꝙ magis eſt ydoneū ad ꝓductioneꝫ mulieris ꝙͣ viri. ſicut em̄ vult ph̓us princi paliter mouens in generatōe ſiue viri ſiue mulieris eſt ſemen virile. ⁊ ideo ſemen mulieris ꝓprie loquēdo ſemi ni viri non p̄dominat̉ dicit̉ tamen p̄dominari ꝓpter de bilitatem ſeminis virilis. quā accedit ad cōformitatem ſeminis mulieris. licet tamen hoc nō accidiſſet in ſtatu nature ꝯdite ẜm naturam vt erat natura: tn̄ quādo vir imaginaret̉ ⁊ vellet generare ſexū femineū. tunc minus forti impreſſione ageret in naturā maiorem corꝑalem. ⁊ tunc ſemē eſſet minꝰ forte ratōne p̄tacta. ⁊ generaret̉ mu lier. ¶ Et ꝑ hoc ptꝫ rn̄ſio ad aliud quod obijcit̉ de forti tudine caloris ⁊ v̓tutis. gradus em̄ ibi fuiſſent ẜm ordi nem ratōis ⁊ ẜm exigentiā finis. ita ꝙ vir aliqn̄ oꝑaret̉ actōe magis fortificata in ꝓductōe viri ⁊ aliqn̄ minꝰ for tificata in ꝓductōe mulieris. Aliqui aūt eſtimāt ꝙ mu lier ſemꝑ gemīos ꝯciꝑet. ita ꝙ pars dextra attrahe̓t qd̓ eſt magis virtutis de ſemīe ad generatōeꝫ viri. ⁊ pars ſi niſtra qd̓ eſt v̓tutis debilioris ad generatōneꝫ femīe. ẜm iſtos facile ē ad ca q̄ obiecta ſunt rn̄dere. ſꝫ qꝛ hoc nō vi det̉ ꝯſonū ratōni. ideo modꝰ ſoluēdi p̄habitꝰ magis vide tur tenēdꝰ. Alij at̄ ſentiūt ſcꝫ ꝙ plures genuiſſent filios ꝙͣ filias. hac ratōe vt habet̉ ab aug. xiiij. de ciui. dei. c. x. Cōpleto nūero electoꝝ dāda erat illis vita angelica q̄ ē vita ꝑfecte habitudīs: ſꝫ ſicut habet̉ ab aug. ix. ſuꝑ gen. data fuit mulier viro in adiutoriuꝫ ad filios ꝓcreādos. dicit em̄ nō inuenio ad qd̓ adiutoriū facta ſit mulier vi ro. ſi pariēdi cauſa ſubtrahit̉. Sed ꝯſtat ꝙ geniti ex vl timis parētibꝰ ex ꝗbꝰ genitis ꝯpleret̉ numerꝰ electorum nuptijs nō vterent̉. gͦ nulla fuit neceſſitas viro adiutorij mulieris. gͦ ceſſare debuit ꝓcreatio mulieꝝ. nec deberet aliqua generari ab vltimis parentibꝰ ſꝫ viri ſolūmodo. ¶ Itē natura ſemꝑ appetit ꝓduce̓ id qd̓ nobiliꝰ ē in gene re ſuo ⁊ maxīe natura bn̄ ordinata. etſi qn̄qꝫ appetit ꝓdu cere id qd̓ minꝰ nobile hoc eſt quatenꝰ eſt ad id qd̓ nobi lius eſt. Unde ſi natura inſtituta appete̓t ꝓducere muli erem. hoc fuit qꝛ mulier debuit eſſe adiutorium viro ad ſaluandū ip̄m in ꝯſimili. ceſſante gͦ neceſſitate huiꝰ adiu torij ſicut fuiſſet in ꝓductōe vltīo genitoꝝ nullꝰ erat ap petitꝰ nature vt mulier generaret̉. gͦ nullꝰ vltīo genitoꝝ debuit eē mulier. ¶ Itē hoc idē pōt oſtendi ꝑ appetitū et volūtatē generātiū. irratōnalis em̄ eēt eoꝝ appetitꝰ ⁊ vo luntas. ſi ceſſante cauſa qͣre mulier erat data viro: appe teret̉ eꝰ ꝓductō in eſſe. ⁊ nō potiꝰ viri ꝗ eēt nobilioris cō ditōnis ⁊ dignitatis maioris. ſi gͦ in ſtatu innocētie ne qꝫ ex ꝑte nature vt eſſet natura. neqꝫ ex ꝑte nature vt eēt ratōnalis fuiſſet deordinatō in appetitu. neqꝫ fruſtrato ī affectu: videtur ꝙ vltimo generātes tm̄ filios genuiſſent vel ſaltem pluries. Si aūt diceret̉ ꝙ ⁊ tunc debuit natu ra appetere ꝙ generaret̉ mulier. quia meliꝰ ſaluaretur ī vtroqꝫ ſexu ꝙͣ in virili tm̄. hoc ſuppoſito ſaltem deberet appetere. ꝙ ꝑſona vtilis ſexus frequētius generaret̉. cuꝫ melius ſaluaret̉ natura humana in eo tanꝙͣ in nobilio ri ⁊ digniori. ꝙͣ ꝑſona ſexus muliebris. ⁊ ita plures fuiſ ſent mares ꝙͣ femine. ¶ Ad illud quod primo obijcitur ꝙ natura ſic ꝓceſſiſſet in generando quēadmodum eam eus inſtituit ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc verum eſt ex parte ge nerantiū. non aūt ex parte generatoꝝ. ſicut em̄ deus in ſtituit equales diuerſi ſexus ad multiplicāduꝫ ꝯſimiles in ſpecie. ſimiliter ꝓceſſiſſet natura in generando equa les diuerſi ſexus. quoāduſqꝫ ſufficerent ad multiplican dum numerū electoꝝ. Unde natura ꝓceſſiſſet in gene rando equales in diuerſitate ſexus vſqꝫ ad vltimos ge
nerantes. vſqꝫ dico incluſiue. ad illos tm̄ ſpectabat illd̓ p̄ceptū Gen̄. j. Creſcite ⁊ multiplicamī. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ generatō non poterat ꝯtinuari niſi ꝑ maſculū ⁊ feminā ⁊cͣ. iam patꝫ rn̄ſio. quia natura intēderet viꝝ ⁊ mulierē quatenꝰ ꝑſone eſſent neceſſarie ad generāduꝫ. ⁊ multiplicāduꝫ electos. ſed illis ſufficientibꝰ ſatis ꝓba bile videt̉ qꝛ intendit illum ſexum nobilioris dignitatis ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ ſicut vir intēdit ⁊ tūc intendēt in ꝯſimili ſe ſaluare in viro ſicut mulier in muliere ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc nō eſt generalit̓ verū. natura em̄ in mu liere quatenꝰ pōt intendit ſexuꝫ muliebrē. ⁊ tūc intendēt niſi ſubeſſet volūtati ratōnali. Unde ſufficiētibꝰ ꝑſonis ad multiplicatōeꝫ nūeri electoꝝ. ꝯſonū eſt rōni volūta tem ratōnaleꝫ velle magis fieri generatōni ꝑſonaꝝ ſex nobilioris. ⁊ idē appeti a natura obediēte eidē. ¶ Ad il lud qd̓ obijcit̉. ꝙ in illo ſtatu ſicut ꝗlibet ꝯmede̓t ita qui libet generaret. Dicēduꝫ ꝙ hoc ē falſum. nō em̄ intende̓t quilibꝫ ſaluari ī alio ſic̄ in ſe: cū neceſſariū eēt ẜm diui nam ꝓuidētiaꝫ ⁊ diſpoſitōeꝫ generatōi ſtare. ſuppoſitio em̄ ꝓpoſitōis ponit generatōeꝫ illiꝰ ſtatꝰ ꝓceſſiſſe in infi nitum qd̓ ſimplicit̓ eſt falſuꝫ. ¶ Ex his ptꝫ ratōes aſſi gnatas ꝓ alia ꝑte nō eſſe magne efficatie. ratō aūt poſi ta ex ꝑte finis ponit multiplicatōneꝫ actiuā ſpectare ad omnes. qd̓ falſuꝫ eſt. qꝛ ex hoc ſequit̉ generatōeꝫ debere ꝓcedere in infinitū. Similit̓ patꝫ de alia ſumpta ex ꝑte principij cum exiſtentibꝰ ꝑſonis quibꝰ intende̓t ẜm diui nam diſpoſitōeꝫ numerū ꝯplere electoꝝ. deberet volun tas ratōnalis velle tales generari qui eſſent nobilioris ditōnis ⁊ maioris dignitatis. Hec aūt opinio videt̉ ꝓ babilior ⁊ magis ꝯſona ratōni. ⁊ illiꝰ ſtatꝰ nobilitati cō ueniēs. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ ꝙ plures fuiſſent mulieres qꝛ ſexus deuotior ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ſi ſit ſexꝰ deuotior. ſexꝰ virilis eſt fortior ⁊ ꝯſtantior. ſexꝰ muliebris debilior. defa cili em̄ aſſurgūt ad bonū ⁊ defacili labunt̉. viri em̄ licet cū maiori difficultate aſſurgāt: ꝯſtantiꝰ ſtant. ꝑfectō aūt gr̄e eſt potiꝰ a ꝯſtantia in ſtando ꝙͣ a facilitate in aſſur gendo. vnde illud bonū quod eſt deuotō in ſexu mulie bri recōpenſat̉ maiori bono in ſexu virili. ¶ Ad illud v̓ bum Anſel. decens erat vt ea puritate niteret qua ma ior ſub deo nequid intelligi ⁊cͣ. Dicendū ꝙ eſt intellige re in intellectu ⁊ eſt intellige̓ in re. Intellige̓ in intelle ctu eſt reſpectu veritatis q̄ eſt. ꝙ gͦ dicit̉ ꝙ maior puri tas nequit intelligi. hec debet intelligi in re. ⁊ hoc dat̉ ī telligi ꝑ hoc ꝙ dicit̉ nequit. nequit em̄ intelligi impor tat quid intelligi. ẜm em̄ veritatē nulla creatura perue nit ad beate v̓ginis puritatem. nulla creatura pura ha buit maiorē puritate ꝙͣtū ad illā puritatē q̄ eſt ꝑ elonga tionē a pct̄o. nec ꝙͣtuꝫ ad illā q̄ eſt ex ꝑfectōe v̓tutū habe bat e m̄ omnes v̓tutes in plenitudine. qꝛ p̄rogatiuam in omnibꝰ virtutibꝰ. ꝓpter qd̓ dicebat̉ plena gr̄a ẜm Hie ro. qua plenitudīe ſoluꝫ illa q̄ fuit xp̄i maior erat. ꝙͣtum ad puritatē que ē ex vnionē p caritatē cū deo. nulla pu ra creatura ad eiꝰ ꝑuenit puritatē. ꝓpter hoc nulla ītel ligitur fuiſſe maior puritas illa que fuit beate virginis vtrū aūt deꝰ poſſet face̓ purā creaturā p̄ditā maiori pu ritate ⁊ intellectꝰ caꝑe. que nouit finito addere finitum ⁊ ſic multiplicare. q. in infinitū nō diffinio. ¶ Ad illud quod ſubiungit̉. ꝙ qui vnicuiqꝫ dat ẜm ꝓpriaꝫ virtutem dediſſet alij ⁊cͣ. Dicendū ꝙ virtꝰ nō intelligit̉ ibi ẜm eſt in ſola potētia ſiue aptitudine capacitatis ſed ẜm eſt in effectu oꝑatōnis vel p̄parando vl̓ operādo. nunꝙͣ em̄ ſubtrahit dn̄s beneficiū collatōnis gratie. quin ſem per ꝯferat plus ⁊ plus. ẜm ꝙ aliquis plus et plus oꝑa tur. vel p̄parando ſe ad recipiendum gratiā vel cooꝑan do ad augmentū gratie recepte. qꝛ gͦ beata virgo effica ciſſime ⁊ excellentiſſime operabat̉ in p̄parando ⁊ coope rando. dn̄s illi infudit gratiā habūdatiſſime. nec alicui alij tantā: quia nullus ita effectus dignus operatōne p̄ paratōnis vel cooꝑatōnis.

Queſtio .xcvj.
¶ Queſtō. xcvj. de adiuto rio gratie quā habuerunt ex creatione. Eterminato de pri mo hoīe ꝙͣtū ad paſſibilitatē nature ⁊ etiā ꝙͣtuꝫ ad prolis ꝓpagatōeꝫ. ſeꝗt̉ de termiare de ip̄o ꝙͣtuꝫ ad adiutoriū gr̄e Primo querit̉ de gr̄a in ꝯditōne data. Scd̓o de gr̄a ſuꝑaddita. ¶ De pͥmo querunt̉ tria. Pri mū ē vtꝝ pͥmꝰ hō ꝯditꝰ fuit in gr̄a ⁊ v̓tutibꝰ. aut in ſolis d̓o vtꝝ potuit ſtare ex accepto in ſui ꝯdi naturalibꝰ. cio vtꝝ ex accepto potuit proficere. tione. I ¶ Nembrum primum Uerit̉ gͦ pͥmo vtꝝ ꝯditꝰ fuit in gr̄a ſiue v̓ tute. Ꝙ ſic videt̉. circa ſuſceptibile cōtra ria ſunt īmediata virtꝰ ⁊ viciū vel caritas ⁊ cupiditas. gͦ alteꝝ ſemꝑ ineſt ſuſceptibi li niſi impediat tp̄s determīatū a natura. ſic̄ licet cecꝰ et vidēs ſint ꝯtraria īmediata tn̄ neutrū ineſt catulo ante nonū diē: ſꝫ ſpūs ratōnalis nō ſubiacet tꝑi ſꝫ eſt qͣſi ī ori zonte et̓nitatis ⁊ tꝑis. gͦ alteꝝ ꝯtrarioꝝ q̄ ſunt ẜm ip̄aꝫ ſcꝫ caritas vel cupiditas ſꝑ ineſt ei. Sed nō cupiditas. tūc em̄ nō fuiſſet in ſtatu īnocētie ſꝫ pct̄i: gͦ caritas. ¶ Itē deꝰ de ſua ſūma liberalitate dat cuilibet gr̄aꝫ ẜm eiꝰ ca pacitatē Math̓. xxv. dedit vnicuiqꝫ ẜm ꝓpriā virtutē: ſꝫ aīa ade ſtatī creata ⁊ īfuſa corꝑi virili n̄ puerili apta fu it reſpectu gr̄e. gͦ ſtatī habuit gr̄aꝫ. Ꝙ aūt ſtatī vt crea ta ē fuit apta reſpectu gr̄e patꝫ. nō em̄ fuit imꝑfectior ꝙͣ aīa pueri baptizati. cū creatꝰ fuit in ſtatu virili ⁊ corpo re incorrupto. Nec pt̄ dici ꝙ n̄ obtulit ſtatim gr̄aꝫ. alio quin non eſſet ſūme bonꝰ Iac̄..j. qui dat oībꝰ affluent̓. gͦ cū deꝰ offerret ei gr̄aꝫ. ſi noluit reciꝑe īnocēs nō fuit. vt em̄ dicit aug. Uera īnocētia eſt quā ꝗs nec ſibi nec alij nocet. ⁊ ſi īnocēs fuit ſtatim recepit. qꝛ aptꝰ ad recipien dum fuit. ¶ Itē Anſel. ideo hō nō habꝫ gr̄aꝫ. nō qꝛ deꝰ nō dat: ſꝫ qꝛ ip̄e nō recipit. Dicit̉ aūt nō reciꝑe eo ꝙ nō p̄parat ſe ad recipiēduꝫ: ſꝫ nulla ē maior p̄paratō ad gra tiam recipiēdaꝫ ꝙͣ pura īnocētia ⁊ recta voluntas. Hec aūt ſemꝑ fuit in pͥmo hoīe an̄ lapſū. gͦ ſemꝑ habuit gra tiam ante lapſuꝫ hͦ eſſe nō poſſet niſi eſſet ꝯditꝰ in gr̄a. g ⁊cͣ. ¶ Itē deꝰ fecit creaturā ratōnalē.i. hoīeꝫ ad habita dum ī ea. ⁊ hoc ē qd̓ ip̄e deꝰ vult ſcꝫ habitare ī ea. ꝓuer. viij. delicie mee eſſe cū filijs hoīm. habitare aūt eiꝰ eſt ꝑ gr̄aꝫ. ꝙ aūt nō inhabitat ꝓuenit ex aliqͦ vicio ex ꝑte il lius in qͦ vellet habitare: ſꝫ in pͥmo hoīe nullū erat viciū īmo oīmoda ydoneitas ad gr̄aꝫ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē velle ē actꝰ volūtatis que ip̄a ſemꝑ exercet ſic lux luce. vnde volun tas pͥmi hoīs ſtatim actū volendi exercuit: ſꝫ illud velle fuit boni. qd̓ eſſe nō pōt ſine gr̄a vel mali qd̓ nō pōt eſſe ſine culpa. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē vt dicit mgr̄. ij. ſenten. ⁊ hugo. tri plici cognitōe p̄ditꝰ fuit pͥmꝰ hō creatoris ſui. ⁊ ſuip̄ius ⁊ rerū ꝓpter ſeip̄m factaꝝ. vt qd̓ deberet ſuꝑiori. qd̓ eqͣli. quid inferiori nō ignoraret. Hec aūt cognitio nō pote rat eſſe ſine dilectōe. aut gͦ diligebat ſe ꝓpter ſe. aut deuꝫ ꝓpter deū. aūt ſe ꝓpter deū. aut deū ꝓpt̓ ſe. Si diligebat ſe ꝓpter ſe. gͦ creature ſcꝫ ſibi inherebat ꝓpter ſe. gͦ ꝑ dif finitōeꝫ eiꝰ ꝙ ē frui fruebat̉ creatura. hoc aūt ē pct̄m̄. Di cit aūt aug. in li. lxxxiij. q̄ſtionū. oīs hūana ꝑuerſio ē qd̓ ctiā viciū vocat̉. fruēdis vti velle atqꝫ vtēdis frui. Sꝫ ſi ſe ꝓpt̓ deū: hec dilectō ē ꝑfecta caritas. vt habet̉ a Bern̄. in li. de amore ⁊ ſil̓r de diligendo deo. Si deū ꝓpter ſe. gͦ ſe magis. vnūqd̓qꝫ em̄ ꝓpter qd̓ ⁊ illud magis. hoc aūt ē peccatū. Si deū ꝓpter deū hec dilectō eſt caritatis. ⁊ ita neceſſario ſeꝗt̉. ꝙ aut habuit caritatē. aut erat ī pct̄o. ⁊ ita vt priꝰ. ¶ Itē vt on̄dit ph̓s ī metha. ſua. actꝰ melior ē potētia. ⁊ ideo cū aliqd̓ ē ī actu meliꝰ ē ꝙͣ cū fuerit in po tētia tm̄. gͦ cū volūtas ī ſtatu īnocētie potuerit ī aliqueꝫ actū bonū. elior fuit volūtas ade exercēs illā actōneꝫ
ꝙͣ nō exercēs. gͦ cū nihil faciat ſe meliꝰ. nō potuit poten tia illa exire ī actū niſi adiutorio melioris educētis ean in actū. nihil aūt ī creaturis meliꝰ volūtate p̄ter gr̄aꝫ. gͦ tm̄ ꝑ gr̄aꝫ dei adiuuātē potuit tūc volūtas in ſuū actur ¶ Itē diuina bonitas q̄ ſūma ē. ita apta ē diffunde̓ ſe ad creaturas ꝓficiēduꝫ ſpūales vt ad ꝑficiēduꝫ corꝑale: ⁊ nō minꝰ hͦ illi ꝯgruit: ſꝫ ꝯſtat ꝙ pͥmꝰ hō ꝯditꝰ fuit ꝑfectꝰ in corꝑe. a ſimili videt̉ ꝙ ꝑfectꝰ factꝰ fuit in aīa. aīe em̄ ꝑ fectio ē ab informatōe gr̄e. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē aīa pͥmi hoīs cō dita fuit ī ꝑfectōe ſciētie. vnde Hugo. ip̄e primꝰ hō ⁊ ẜm ſtaturā corꝑis ⁊ ẜm ſtatū mētis ꝑfectꝰ mox ꝯditꝰ eſt. a ſi mili videt̉ ꝙ in ꝑfectōe v̓tutis vel gr̄e. vel qͣre nō. ¶ Iteꝫ illa q̄ fecit deꝰ ꝓpter hoīeꝫ ſuſtētandū. fecit ꝑfecta ⁊ ꝯple ta in gene̓ ſuo. vnde arbores ꝑfectas fecit ⁊ fructu habū dantes. qd̓ ptꝫ ꝑ hoc. ꝙ expoſuit illas hūano vſui hoīe formato. Gen̄. ij. Ex om̄i ligno ꝑadiſo ꝯmedetis ⁊cͣ. er go cū maior fuerit cura deo de hoīe ⁊ de eiꝰ ꝑfectōe ꝙͣ de ꝑfectōe hmōi creaturaꝝ. videt̉ ꝙ fecit hoīeꝫ ꝑfectū ſciē tia ⁊ virtute. penes que attendit̉ eiꝰ ꝯpletō. ¶ Itē Gen̄. j. Faciamꝰ hoīeꝫ ad imaginē ⁊ ſil̓itudinē nr̄aꝫ. ſed ſicut exponit aug. ⁊ habet̉. ij. ſenten. diſ. xvj. imago ē in natu ralibꝰ ſil̓itudo in gratuitis. gͦ homo ꝯditꝰ fuit in natu ralibꝰ ⁊ in gratuitis. ¶ Itē Eccͣi.xvij. deꝰ de terra crea uit hoīeꝫ ⁊ poſt veſtiuit illū virtute. ergo a primaria ſui conditōe fuit veſtitꝰ virtute. ¶ Item dama. Fecit deꝰ ho minē innocēteꝫ. rectū virtuoſuꝫ. ſine ſolicitudīe. ſine tri ſticia. om̄i virtute decoratū. omnibꝰ bonis ornatuꝫ. ergo videt̉ ꝙ homo in gratuitis fuit ꝯditus. ¶ Contra au de correctōe ⁊ gratia. ſaluberrime ꝯfitemur ꝙ rectiſſin credimꝰ deum dn̄m omniū rerū. qui creauit omnia bo na valde. ⁊ mala ex bonis exortura eſſe p̄ſciuit. ⁊ ſciuit magis ad omnipotētiſſimā bonitatē ꝑtinere. etiā de ma lis beneface̓: ꝙͣ mala eſſe nō ſinere ſic ordinaſſe angeloꝝ ⁊ hoīm vitam. vt in ea priꝰ oſtenderet quid poſſet eoruꝫ liberum arbitrium. deinde quid poſſet ſue gratie bene ficium iuſticieqꝫ iudiciū. Ecce aꝑte habet̉ ꝙ ſic ordina uit diuina ꝓuidentia vitaꝫ angeloꝝ ⁊ hominū. vt oſten deret prius quid poſſet liberū arbitriū.i. quid de natu ra poſſent. ⁊ poſtea quid de benefitō gratie. ex quo piꝫ. ꝙ in puris naturalibꝰ conditi erāt. ¶ Item ſtatꝰ gratie eſt ſtatus mediꝰ inter ſtatū nature ⁊ glorie. ꝯueniebat gͦ diuine ſapientie omnia diſcretiſſime ⁊ ſine ꝯfuſione or dināti. primo condere hominē in naturalibꝰ. deinde or nare virtutibꝰ. tercō glorie ꝑficere. ¶ Item magis cōue nit gratia cū gloria ꝙͣ natura cū gratia: ſed in hoīe gra tia ꝓcedit gloriā. ergo pari ratōe īmo multo fortiori na tura p̄ceſſit tꝑe donū gratie. ¶ Item ꝑ gratiā fit mr̄imo nium inter deum ⁊ aīam. ſed lex mr̄imonij eſt vt nō fiat abſqꝫ mutuo cōſenſu. ergo videt̉ ꝙ nullo adulto gr̄a de beat dari niſi p̄cedat ꝯſenſus. ſi ergo adā priꝰ fuit ꝙͣ cō ſentire poſſet. gͦ nō ſimul habuit gr̄aꝫ ⁊ naturā. ¶ Item donū gratie infructuoſuꝫ eſt niſi recognoſcat̉ eſſe a deo nemo em̄ gratiā in ſe reſeruare pōt. niſi ꝓ illa deo gra tus exiſtat. ergo magis tenet ratōeꝫ gratuiti qd̓ eſt natu ralibꝰ ſuꝑadditū ꝙͣ quod eſt naturaliter inditū. ⁊ donū gratie eſt mere gratuitū. ergo videt̉ ꝙ nō ab ip̄a creatōe ſed poſt donū gratie fuerit homini collatū. ¶ Rn̄ſio cir ca hoc diuerſi diuerſa ſentiūt. quidā ponūt hominē pri mum conditū fuiſſe in gratuitis gratu facientibꝰ. ⁊ ratō que mouet eos eſt ex ꝑte dei ꝑfecta liberalitas. ex ꝑte ho minis ſufficiēs ydoneitas. Alij ponūt ip̄m fuiſſe ꝯditū ſolūmodo in naturalibꝰ. nō in gratuitis gratū faciētibꝰ ⁊ hoc magis ſuſtinendū eſt ⁊ magis eſt ratōni ꝯſonum. ⁊ auctoritatibꝰ ꝓbatuꝫ. ⁊ diuine excellētie declaratiuū excellentie dico ſcꝫ maieſtatis. ſapientie. bonitatis. dece bat em̄ vt ſic homo fieret vt in eo reluceret magnificen tia diuine maieſtatis. decor ſapientie. ⁊ ordo bonitatis. vt ratione primi laudaretur. ratōe ſcd̓i veneraretur. ra tione tercij amaret̉. ad laudem maieſtatis facit ꝙ prius erat hō ꝯditus ẜm naturaꝫ. deinde informatꝰ ꝑ gratiam

vt in ſe cognoſce̓t gr̄aꝫ eſſe donū dei. ⁊ illā a naturalibꝰ diſtinguēt. ⁊ diſtinguēdo nō ſue nature attribueret ſꝫ cō ditori deo. ⁊ ex hoc gr̄as debitas deo exſoluēt. ⁊ ſic diui na opitulatō nō inaniter ſꝫ gl̓ia opitulāti ꝯferret̉. ⁊ hoc eſt qd̓ vult augu. de gr̄a ⁊ natura dicēs. meliꝰ dei cauſa agit̉ cū ⁊ creator ⁊ ſaluator cognoſcit̉. ꝙͣ cū defenſa velut ſana viribuſqꝫ integris creatura opitulatōe ſaluatoris inaniter. Decor etiā ſapiētie manifeſtat̉ ꝑ hoc. ꝙ hō gra datim ⁊ ẜm ꝓceſſuꝫ tempoꝝ ad ꝑfectōeꝫ ꝑducit̉. ſapien tis em̄ eſt ſingula ẜm tēporis oportunitate diſtingue. vn de cū deꝰ ſimul poſſet creaturas in eſſe ꝓduce̓. diſtingue re ⁊ ornare: maluit pͥmo in eſſe ꝓduce̓ ⁊ poſt diſtingue re ⁊ tercō ornare: ad ſue ſapiētie manifeſtatōem. ſic licet poſſet homī ſimul dare naturā. gl̓iaꝫ ⁊ gr̄aꝫ. vt pulchri tudo ordinis ſeruaret̉: maluit pͥmo facere homīeꝫ in ſta tu nature bene inſtitute. ⁊ poſt addere donū gr̄e. deinde ſuꝑaddere ꝯplemētuꝫ glorie. Ordo etiā bonitatis ī hoc manifeſtat̉. qꝛ diuina bonitas ſic ſuā bonitatē ꝯmūicat ratōni creature. vt nō tm̄ tribuat ei effectū boni. ſꝫ etiaꝫ potentiā cooꝑandi quodāmodo. vt ſic ꝑfectius ꝯmūicet ſe creature hmōi. ⁊ ideo ſicut noluit dare gloriaꝫ homi ni quin p̄cederet in hoīe quodāmodo merituꝫ cōdigni ꝑ vſum gr̄e. opus em̄ caritatis om̄ia meret̉ ex ꝯdigno. ſic noluit dare gr̄am niſi p̄ambulo merito ꝯgrui ꝑ bonum vſum nature. vt ſic homo efficeret̉ glorioſior ⁊ laudabi lior. ⁊ hoc totū ſpectat ad ſummā bonitatē. cuiꝰ erat ho minē facere optimo mō ⁊ ordine ẜm oꝑatōeꝫ ad ꝯplemē tum glorie. deꝰ em̄ ẜm legē ꝯmunē requirit aliqua p̄pa ratōꝫ ⁊ diſpoſitōꝫ ex ꝑte nr̄a ad hͦ ꝙ īfūdat alicui gr̄aꝫ ſiue in eo cui intendit vt in adulto. ſiue in alio adiuuāti ẜm ꝙ ꝯtingit in ꝑuulo. ⁊ ideo gr̄a nō fuit homī ꝯcreata ſed dilata fuit quouſqꝫ hō ꝑ actū ⁊ vſum ratōis quodā modo ſe diſpone̓t ad illā ſuſcipiēdaꝫ. vt ſic verificaret̉ il lud aug. in pͥmo hoīe. qui creauit te ſine te. nō iuſtificat te ſine te. ¶ Adhuc ad euidētiaꝫ q̄ſitoꝝ notandū. ꝙ gr̄a vno mō dicit̉ coīter ꝓut ꝯprehēdit quicqd naturalibꝰ ē additū. naturalibꝰ dico q̄ ſunt de generali ꝯſtitutōe rei. ſicut dicit̉ gr̄a habere bonū ingeniū bonā eloquētiam ⁊ hmōi. Alio mō dicit̉ gr̄a quod ē ſuꝑadditū libero arbi trio. faciēs ⁊ diſponens ad rectitudinē illiꝰ. ſicut dicimꝰ virtutes naturales mititatē pietatē ⁊ hmoi. Tercō mō quod eſt ſuꝑadditū libero arbitrio tanꝙͣ rectificās ⁊ cō plens ⁊ eleuās. ⁊ ſic dicit̉ gr̄a que gratufacit. quia facit hominē deo acceptū. qꝛ ꝯformē. Cum gͦ querit̉. vtrū pri mus hō fuit ꝯditꝰ in gr̄a ſiue in gratuitis: pōt dici. ẜm ꝙ pͥmo vel ſcd̓o mō dicit̉ gr̄a: ſic fuit ꝯditꝰ in gr̄a ſiue gͣ uitis. ẜm ꝙ tercō mō nequaꝙͣ. Sil̓r pōt dici de virtuti. bus ſcꝫ ꝙ v̓tutes naturales. ⁊ hoc ẜm ꝯgruentiā nature integre habebat a ſui pͥma ꝯditōe. v̓tutes aūt gratuitas vt caritatē ⁊ hmōi nequaꝙͣ. Primū ptꝫ ꝑ hugo. dicit em̄ ſic. ſi q̄rit̉ vtꝝ pͥmꝰ hō in illo pͥmo ſue ꝯditōis ſtatu v̓tu tes aliqͣs habuit. nullatenꝰ ambigēdo putamꝰ. affectꝰ bo nos ⁊ ẜm iuſticiā ordinatos nature illiꝰ. a ſua p̄ma ori gine inſertos. ꝑ quos ad bonitatē ⁊ iuſticiā exequēdam naturali appetitu trahebat̉. ⁊ in his ꝗdē affectibꝰ bonis naturales v̓tutes ꝯſtitiſſe. ꝗbꝰ a p̄ncipio natura hoīs for mata ē ⁊ inſtructa. Secūdū ptꝫ ꝑ v̓buꝫ aug. ſupͣ dictum de correctōe ⁊ gr̄a. Cōcedunt̉ gͦ ratōes ꝓ ꝑte iſta. ¶ Ad pͥmū quo videt̉ ꝙ ꝯditꝰ fuit in gratuitis ꝓprie ſūptis. qꝛ ꝯtraria īmediata ſūt virtꝰ ⁊ viciū ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ multi plex ē ſtatꝰ hoīs. ſcꝫ nature ſimplicit̓. ſicut ſtatꝰ ꝯditōis gr̄e. ſicut ſtatꝰ ille qͦ erat informatꝰ gr̄a. ſtatꝰ culpe ſcꝫ ſta tus ptꝰ lapſuꝫ. ſtatꝰ gl̓ie ⁊ pene eterne. qꝛ v̓o aliꝗs ꝓpte ſola naturalia nō meret̉ laudari vel vituꝑari. illi ſtatui neqꝫ virtꝰ neqꝫ viciū debet attribui. ⁊ ꝓpter hͦ pōt dici. homī in illo ſtatu ꝗ fuit pure naturalis. neqꝫ debuit di habe̓ viciū neqꝫ virtutē. in alijs aūt ſtatibꝰ ꝗ currūt ꝑ di ſtinctōeꝫ meriti ⁊ p̄mij. dicēdus ē quilibꝫ habe̓ virtuteꝫ vel viciū. ſtatꝰ em̄ illi digni ſunt laude vel vituꝑio. quia reſpiciūt meritū vel demeritū. ¶ Ad illud qd̓ ſubdit̉. ꝙ
aīa ratōnalis nō ſubiacet tꝑi ⁊cͣ. Dicendum ꝙ licet non ſubiaceat tꝑi ẜm ſubſtātiam. ſubiacet tn̄ ẜm actū. vt em̄ dicit ph̓us eſt aliqd̓ qd̓ ẜm ſubſtātiā ⁊ actū ē in momen to eternitatis. aliquid qd̓ ẜm ſubſtātiā ⁊ actū eſt in mo mento tꝑis. aliquid qd̓ ẜm ſubſtātiaꝫ ē in momēto eter nitatis. ẜm actu in momēto tꝑis ⁊ hoc eſt aīa ratōnalis ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ deꝰ dat omnibꝰ nō ẜm ſui capa citatē. qꝛ dat vnicuiqꝫ ẜm ꝓpriaꝫ virtutē ⁊cͣ. Dicēduꝫ q̄ capacitas ſiue virtꝰ ẜm qua deꝰ dat vnicuiqꝫ. nō eſt in ſo la potētia vel aptitudine. ſꝫ in p̄paratōne ⁊ diſpoſitōe motū liberi arbitrij. que quideꝫ p̄paratō ſiue diſpoſitio cadit in genꝰ meriti ſcꝫ de ꝯgruo. Cum his intelligēdū ꝙ licet dn̄s ſit ſūme liberalis. ſua tn̄ liberalitas ī nullo piudicat ordini ſue ſapiētie. īmo liberalis eſt ſaluo ord ne ſapiētie ⁊ iuſticie. ꝙͣuis em̄ ab inſtāti creatōis cuiuſli bet homīs poſſet eū beatificare. tn̄ longo tꝑe tardat. ſil̓ ꝙͣuis poſſet cuilibꝫ ꝑuulo gr̄aꝫ dare ſine baptiſmate ſi cut cū baptiſmate: tn̄ nō dat. qꝛ ratō huiꝰ eſt ꝙ gl̓ia ē bo num laudabile. ideo nō dat niſi ꝑ meritum laudabile. ⁊ ideo ꝯuenit eā dare p̄cedēte aliquo merito. Sil̓r quādo ꝯfert gr̄aꝫ ſi ꝯfert adulto. cū gr̄a faciat habentē dignuꝫ gl̓ia: nō ꝯfert niſi ad motū liberi arbitrij ſi habet vſuꝫ. ſi v̓o nō habet: ꝯfert ad motū fidei aliene ſiue ad meritū xp̄i. ideo ẜm ordinē ſapiētie nō ſtatim debuit eis dare. ſꝫ expectare motū liberi arbitrij qd̓ ⁊ fecit. ¶ Patet gͦ rn̄ ſio ad illud qd̓ obijcit̉ de liberalitate ⁊ habilitate. qꝛ nō tm̄ ex igit īnoticiā vt diſpoſitōeꝫ ſꝫ motū liberi arbitrij ī adulto. ꝑuulo v̓o pōt alienū meritū ſuffragari ſic̄ deme ritū noce. ¶ Ex hͦ ptꝫ rn̄ſio ad aliud qd̓ ſeꝗt̉. qꝛ licet aīa ade fuerit ī pura īnocētia ⁊ recta volūtate. tn̄ qꝛ hec illi erāt qͣſi naturalit̓ inſerta. ſiue nature a pͥmaria ꝯditōne inſita. vt habet̉ ab hugone: nō erat ſufficiēt̓ p̄parata. ſꝫ reꝗrebat̉ vt ꝓceſſu tꝑis diſpone̓t̉ motū libe. arbi. in deū ⁊ bono vſu gratis datoꝝ. qͦ facto cōgruebat vt gratuita gratū faciētia apponerēt̉. Qd̓ aūt dicit̉ ꝙ nulla ē melior p̄paratō ꝙͣ pura īnocētia ⁊ recta volūtas. Dicēduꝫ ꝙ hͨ verū eſt qn̄ hec inſunt ꝑ motū liberi arbitrij ſiue vſu ra tionis diſponēte ⁊ p̄parēte ip̄aꝫ aīaꝫ. ⁊ efficiēte illaꝫ di gnam dignitate ꝯgruitatis. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ de us nō inhabitat aīaꝫ hͦ ꝓuenit ex vicio aliquo ⁊cͣ. Dicē dum ꝙ hͦ nō eſt generalit̓ verū. niſi extēſo nomīe defectꝰ dicat̉ viciū. Unde in pͥmo hoīe cauſa qͣre ſtatim nō īha bitauit deꝰ aīaꝫ illiꝰ. fuit defectꝰ gr̄e. n̄ viciū aliqd̓ ẜm ꝙ viciū ꝓprie ſumit̉ ſcꝫ ꝓ culpa. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ ꝙ vel le boni nō pōt eſſe ſine gr̄a ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ hoc verū ē ẜm ꝙ bonū dicit̉ meritoriū. ſicut em̄ dicit hugo. ad bonita tem ⁊ iuſticiā exequēdā naturali appetitu trahebat̉ pͥmꝰ homo. ex qͦ ptꝫ ꝙ potuit velle bonū ſine gr̄a. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de multiplici dilectōe ſui ⁊ dei. dici pōt ꝙ du plex ē dilectō. volūtaria pure naturalis. ⁊ voluntaria ē nō eſt pure naturalis ſꝫ ē deliberatiua. ⁊ vtraqꝫ reſpecti ſui ⁊ reſpectu dei. volūtaria naturalis reſpectu ſui eſt. q̄ ſūme ꝗs diligit ſeip̄m ⁊ ſui ꝯſeruatōeꝫ. ⁊ illud ſꝑ magis qd̓ magis ē neceſſariū ſibi ad eſſe. vt caput ꝙͣ manū vel pedē. hac dilectōe moti exponimꝰ alia mēbra ꝓ capite. ⁊ hec dilectō curua ē ⁊ eſt ꝯmunis nobis ⁊ brutis. reſpe ctu dei ē dilectō naturalis qua diligimꝰ ſummū bonum hec aūt dilectio ē naturalis. dicit em̄ Boetiꝰ. ꝙ amor ⁊ noticia ſummi boni naturaliter fuit inſerta aīe huma ne. his dilectionibꝰ non meretur quis neqꝫ demeretur. quia naturali appetitu trahit̉ homo ad hec. Item eſt di lectio volūtaria deliberatiua. que diuidit̉ in ꝯcupiſcen tiam ⁊ amicitiaꝫ. dilectō amicitie eſt qua appetimꝰ bo num illi quē diligimꝰ ꝓpter ip̄m. ẜm ꝙ dicit ph̓us. ꝙ di ligimꝰ amicos ꝓpter ſe. ⁊ ſi nihil boni debeat nobis ab ip̄is eſſe. dilecto ꝯcupiſcētie qua ꝗs affectat bonuꝫ quia ſibi bonū vel delectabile. vtroqꝫ mō diligit̉ deus. primo mō ex ꝯſideratōe beneficioꝝ eius. quibꝰ ꝯſideratis appe titur ei bonū. etſi nihil boni debeat inde ꝓuenire appete ti. Scd̓o mō cogitata ſuauitate illius appetit̉ ⁊ affectat̉

Queſtio .xcvj.
dulcedo illius ⁊ delectari in illo. hmōi autem delectatio nem q̄rere in illo ꝓpter ſe non eſt pct̄m. querere autem in alio eſt pct̄m: ꝓpter ſe dico. poteſt gͦ dici ꝙ pͥmus homo diligebat ſe ꝓpt̓ ſe.ſ. amoe̓ amicitie n̄ amōe ꝯcupīe ſic̄ at̄ diligere ſe ꝓpt̓ ſe non eſt frui ſe. qꝛ frui ſe eſt delectari in ſe. qd̓ eſt delectationis ꝯcupīe. vtroqꝫ iſtoꝝ modoꝝ pote rat pͥmꝰ homo diligere deum.ſ. dilectione amicitie ⁊ cō cupiſcentie. nec oportet illum habuiſſe caritatem ſiue v̓ tutem aliquam gͣtumfacientem. qꝛ naturali dilectōe po terit his duobꝰ modis moueri in deum. ¶ Ad cuiꝰ euidē tiam nota. ꝙ motꝰ dilectionis ſiue dilectio al̓r eſt gr̄e. al̓r eſt nature. Nature v̓o eſt ⁊ maxime inſtitute ex qͣdaꝫ habilitate ⁊ rectitudine reſpectu boni. gr̄e v̓o eſt inꝙͣtu captiuat̉ affectus in obſeꝗum xp̄i diligendo. ſic̄ intellect ꝑ fidem ſiue credendo. tunc autem captiuat̉ intellectꝰ in obſeꝗum xp̄i. qn̄ contra id qd̓ dictat ratio. aſſentit pͥme veritati. ſic ⁊ affectus qn̄ id ad qd̓ diligendum natural̓r inclinat̉. amore xp̄i paratus ē odire. vel econuerſo. vt qn̄ ad id ad qd̓ odiendum natural̓r inclinat̉. ꝑatus eſt ama re. ⁊ talis eſt affectus ꝗ ꝯtemnit honores diuitias ⁊ om ne delectabile carni. ⁊ amat odientes ſe ⁊ ꝑſeq̄ntes ꝓpter deum. ⁊ hmōi affectus non eſt a natura ſꝫ ſolum a gr̄a. n̄ tn̄ in ſtatu nature condite fuiſſet iſta dilectio. ¶ Alia eſt dr̄a q̄ quandoqꝫ dilectio eſt a cognitione naturali. ⁊ illa ſimil̓r eſt naturalis. ¶ Alia eſt a cognitione fidei ⁊ dif fert hec cognitio ab illa. qꝛ cognitio naturalis cognoſcit deum ſumme bonum ꝓpter diffuſionem ſue bonitatis in effectibꝰ cauſatis. ſed fides dictat deum ſumme bonum pter ꝯmunicationem ſue bonitatis in diuinis ꝑſonis. vtraqꝫ cognitio dic̄ deum ſumme bonum ⁊ ſumme di ligendum. ſꝫ melius fides ſiue cognitio gͣtuita. ꝑ hūc mo dum vtraqꝫ dilectio eſt ſumma reſpectu dei. ſꝫ modo nobi liori dilectio gͣtuita. ¶ Alia eſt dr̄a qꝛ dilectione naturali diligit deum animꝰ ſiue affectus rectus. qꝛ bonꝰ ſibi ſum me bonus. ⁊ omne bonum qd̓ eſt ⁊ qd̓ hꝫ ab ipſo eſt. ⁊ ni hil eſſet niſi ꝑ ip̄m. ideo plus illum diligit ꝙͣ ſeipſum. ſed dilectione gͣtuita diligit ꝗs deum. qꝛ ſimpliciter bonus. ⁊ qꝛ ſumme bonus ſumme diligit. ⁊ qꝛ ipſe homo non eſt bonus niſi inꝙͣtum eſt ad deum. diligat ſe ꝓpter deum.ſ. dilectione gͣtuita. Et ſic triplex eſt dr̄a. Prima eſt a par te modi diligendi. Secunda a ꝑte cognitionis diſponē tis ſiue pͥncipij. Tercia a ꝑte motiui. ⁊ ſic patꝫ ꝙ pͥmus homo poterat dilige̓ deum dilectōe naturali. rōne qͣ era in optima habilitate ⁊ rectitudine naturali reſpectu bo ni. ⁊ rōne qͣ habebat cognitōnem naturalem bone diſpō nentem ad hͦ. ⁊ rōne qͣ deus erat ſibi ſumme bonus. non tn̄ hͦ poterat dilectione gͣtuita. quam ꝯcomitant̉ tres dr̄e oppoſite. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ melior fuit volūtas ade exercens aliquam actōꝫ ⁊cͣ. Dicendum ꝙ voluntas non ſolum eſt vis ſiue v̓tus actiua. ſꝫ eſt qͣſi inſtrumentum re ſpectu mouentis ſui. vt em̄ dic̄ Anẜ. voluntas eſt ſeipſuꝫ mouens. ꝓpter qd̓ nihil ē ita in pt̄ate hominis ſic̄ ſua vo luntas. ꝓpter qd̓ a ſua natura ſiue v̓tute naturali pt̄ exi re in actum. Quod autem dic̄ ph̓s melior eſt actꝰ ꝙͣ potē tia. Dicendum ꝙ hoc veꝝ eſt ꝑ ſe loq̄ndo. Simil̓r volun tas eſt melior exercens aliquam bonam actionem ꝑ ſe lo quendo ꝙͣ ipſa ceſſans ab eadem. Ꝙ at̄ dr̄ ꝙ non pt̄ face̓ ſeipſum melius. Dicendum ꝙ hͦ veꝝ eſt p̄ciſe loquendo. ẜm ꝙ melius dic̄ comꝑatōeꝫ in merito ſiue in gͣtuitis. ſꝫ nccͣio reꝗͥrit̉ adiutorium gr̄e. cum em̄ ſit bonum triplex honeſtum. vtile. ⁊ expediens. ẜm ꝙ meliꝰ dic̄ comꝑatōꝫ ad bonum honeſtum. non pt̄ aliꝗs ſine adiutorio gr̄e fa cere ſe meliorem. pt̄ tn̄ ẜm ꝙ meliꝰ dic̄ comꝑatōeꝫ reſpe ctu boni vtilis vel expediens. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ di uina bonitas ita apta eſt diffunde̓ ſe ad ꝑficiendum crea turas ſpūales ⁊cͣ. Dicendum ꝙ hͦ veꝝ ē ſaluo ordine di uine ſapīe. ꝙ at̄ ꝯgruebat diuine ſapīe dilatio ꝑfectōnis gͣtuite ſimil̓r ⁊ diuine maieſtati ex dictis patꝫ. Preterea diuina bonitas ea ꝑfectōe ꝑficit pͥmum hoīem ꝙͣtum ad aiam. qͣ ꝙͣtum ad corpus. qꝛ vtrunqꝫ ꝑficiebat ꝑfectōne
naturali. ſiue ꝙͣtum ad ea que requirebat ꝑfectio nature vnde patꝫ ꝙ rō illa nulla eſt. ¶ Ex his patet rn̄ſio ad il lud quod ſeꝗt̉. qꝛ non fuit ſimilis rō dilectionis ꝑfectio nis eius ꝙͣtum ad ſcientiam ⁊ ꝙͣtum ad virtutem. multi plex em̄ fuit rō dilationis ꝑfectionis ꝙͣtum ad v̓tutem. vt ex dictis patet. qͦꝝ nulla fuit dilationis ꝑfectionis ꝙͣ tum ad ſcientiam. ideo multis rōibꝰ ꝯgruebat. vt ſtatim conditus. fuiſſet p̄ditus ſcientia vt infra patebit. Prete rea addendum eſt p̄dictis. ꝙ non eſt ſimile de ꝑfectione etatis ⁊ cognitōis. ⁊ de ꝑfectōe v̓tutis. ꝑfectio em̄ etatis ⁊ cognitōnis non tm̄ elongat̉ a ꝑfectōe nature ſic̄ ꝑfectō gr̄e. homo em̄ ꝑ vim nature ſibi inditam. pt̄ ꝑuenire ad ꝑfectam etatem. ⁊ pt̄ ꝓfice̓ ad cognitōem. ſꝫ nunꝙͣ ꝑ ſe pt̄ hō in ꝑfectōeꝫ gr̄e. īmo reꝗͥrit̉ ncc̄io qd̓ infundat̉ a dn̄o. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de ꝑfectōne illoꝝ q̄ erant ad ſuſten tandum hoīem.i. arboꝝ. Dd̓m ꝙ non fuit rō ſimilis ho rum ⁊ illiꝰ. iſtaꝝ eī non erat nec debuit eſſe niſi vnica ꝑ fectio.ſ. naturalis. hominis at̄ ẜm aīam triplex.ſ. natu ralis. gr̄e ⁊ gl̓ie. q̄ debebant rōibꝰ p̄tactis diſcerni. ⁊ ẜm tꝑis ⁊ ſtatꝰ oportunitatem diſtingui. ¶ Ad illud qd̓ obij cit̉ de illo v̓bo Gen̄. faciamꝰ hominem ad imagi. ⁊cͣ. Di cendum ꝙ ſil̓itudo attendit̉ ibi in gͣtuitis gͣtis datis. Ul̓ dd̓m ꝙ deꝰ dr̄ feciſſe hoīem ad ſuam imaginem ⁊ ſimili tudinem. non qꝛ ſtatim cū dedit ei imaginem ſil̓ etiaꝫ de derit ſimilitudinē. ſꝫ qꝛ alteꝝ dedit.ſ. imaginē. ⁊ ad alte rum habilē fecit vicꝫ ad ſil̓itudinē. quam poſtmodū ꝓ lo co ⁊ tꝑe ei dedit. Un̄ ꝙͣtum eſt ex vi v̓bi. non pt̄ ꝯcludi ꝙ ſimul ⁊ ſemel fuit in homine imago dei ⁊ ſil̓itudo. ⁊ ꝑ hͦ patꝫ rn̄ſio ad duas aucͣtes ſeq̄ntes Ecc̄i. vicꝫ ⁊ Gama. qꝛ ſic intelligunt̉ non qꝛ deꝰ ſtatim vt ꝯdidit hominē d̓tu te veſtiuerit ⁊ ordinauerit. ſꝫ qꝛ tunc diſpoſitū fecerit ⁊ n̄ longe poſt tꝑe ꝯpleuit. ¶ Nl̓embrum ſecundum Equit̉ inꝗrere vtꝝ potēat ſtare ex accepto in ſua ordinatōne. de qͦ q̄runt̉ tria. Primū eſt vtꝝ ex accepto potuit ſtare ſimpliciter. Scd̓m vtꝝ ex illo accepto fuerit inuertibil̓ Tercio vtrum potuit illi dari inuertibilitas ꝑ naturam ſcꝫ ſine additamento gratie. Articulus primus Uerit̉ gͦ primo vtꝝ ex accepto in ſui ꝯditione poterat ſtare ſimpliciter. Ꝙ at̄ ſic videt̉ ex v̓ bis mgr̄i. ij. ſen. xxiiij. di. Dic̄ em̄ ſciendum ē ꝙ homini in creatione datum eſt ꝑgr̄am auxilium ⁊ col lata potentia. ꝑ quam ſtare poterat.i. non declinare ab eo qd̓ acceꝑat. ſꝫ non poterat ꝓfice̓ intantum vt ꝑ gr̄am creationis ſine alia mereri ſalutem valeret. ⁊ ad hͦ oſter dendum plures inducit auctoritates. j. c. xxiiij. di. ¶ Itē Anẜ. libeꝝ arbitrium eſt pt̄as ſeruandi rectitudinē ꝓpt̓ ſe. ſꝫ ẜuando rectitudinem non declinaſſet ab eo qd̓ acce perat. gͦ cum in conditione datum fuerit ei libeꝝ arbitri um ⁊cͣ. ¶ Item ſi nō poſſet ſtare. cum nullus peccet ex eo ꝙ vitare non poſſet vt hr̄ ab Aug. de li. ar. ſi cecidiſſet. n̄ eſſet illi imputandum ad culpam. ſꝫ conſtat ꝙ hoc eſt fal ſum. ¶ Item natura nulli dat eſſe quin etiam dat ei ali quam potentiam ꝑmanendi. cum non deficiat in neceſſa rijs. Unde ſic̄ aliꝗd naturaliter ꝓpagat̉ ſic etiam in naͣ turali v̓tute ineſſe ꝯſeruat̉. ſi gͦ libeꝝ arbitrium homini datum ꝑ naturam ꝓpriaꝫ innocens erat ⁊ immune a cul pa. gͦ ꝑ naturam ꝓpriam abſqꝫ omni gr̄a ꝑmanere pote rat in ſua innocentia. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē voluntatis rectitudo ſo lo actu ẜuat̉. ꝗ em̄ rectus eſt. obliquus eſſe non pt̄ ꝙͣdiu ipſe vult eſſe rectus. ſed nihil tam eſt in voluntate noſtra ꝙ ipſa voluntas. nihil facilius homini recto ꝙͣ velle re ctitudinem. ſi ergo libeꝝ arbitrium ꝙͣtum eſt de ſua con ditione pͥmaria rectum erat. abſqꝫ omni gr̄a ſuꝑaddita rectitudinē ſeruare poterat. gͦ ⁊cͣ. ¶ Contra Iob.xlj. nō

eſt poteſtas ſuꝑ terram que ei comꝑet̉. dicit̉ de Behe moth. ex qͦ patet ꝙ nulla pt̄as naturalis eſt pt̄ati ſue cō ꝑabilis. gͦ homini habente ſolummodo naturalia in ꝗbꝰ conditus erat. fortior erat dyabolus. gͦ ex accepto in cō ditione non poterat pͥmꝰ homo illi reſiſte. ſꝫ illo impetē te neceſſe habuit cadere. ¶ Item Aug. de gr̄a ⁊ vera in nocentia natura humana ⁊ ſi in illa integritate in qua ꝯdita eſt ꝑmaneret. nullo modo ſeipſaꝫ ſine creatore ad iuuante ſeruaret. ex hoc patꝫ. ꝙ ſine gr̄a ſtare nō potuit ¶ Item ſi v̓tute ꝓpria poſſet homo abſqꝫ omni gr̄a tem ptationi reſiſtere. potuiſſet etiaꝫ de inimico obtinere vi ctoriam: ſꝫ victorie rn̄det corona. gͦ abſqꝫ omni gr̄a potu iſſet mereri ⁊ ꝑuenire ad gl̓iam. qd̓ ſi euidenter factum⁊ reſtat ⁊cͣ. ¶ Itē maioris difficultatis eſt reſiſtē tēptatō nibꝰ ꝙͣ oꝑa v̓tutum exerce̓. hoc bn̄ nouerunt exꝑti diffi cultatem temptationum. gͦ maioris difficultatis eſt ſta re in bono accepto. ꝙͣ in honum acꝗrendū ꝓfice̓. ſi gͦ nō poterat tunc ꝓfice̓ ⁊c̄. ¶ Item vicium culpe non opponit̉ nature ꝑ ſe ſꝫ potiꝰ gr̄e. ſimil̓r vicium nature nō opponit̉ gr̄e ꝑ ſe ſꝫ potiꝰ nature. gͦ eſt ſimilis comꝑatō vicij culpe ad gr̄am ⁊ vicij nature ad naturā. ⁊ ꝑmutatim.ſ. natu re ad gr̄am ⁊ vicium nature ad vicium culpe. gͦ ſi ꝑ gra tiam ſiue gͣtuita non pt̄ ꝗs ſtare ꝗn labat̉ in vicium na ture. gͦ ꝯſimili rōne nec ꝑ naturam aliquam ſiue natura lia q̄cunqꝫ pt̄ ꝗs ſtare qn labat̉ in vicium culpe. gͦ pͥmus o ꝑ naturalia non poterat ſtare qn cade̓t in culpaꝫ ¶ Rn̄ſio dicendum ꝙ pͥmꝰ homo ex acceptis in ꝯditōe poterat ſtare ⁊ reſiſte omni temptationi. ſic̄ hr̄ a mgr̄o ſent̉. Nec oportebat illum cade̓ niſi vellet. Unde Aug de correctione ⁊ gr̄a. tunc dederat deus homini bonam voluntatem in illa quippe eum fecerat ꝗ fecerat rectum. dederat adiutorium ſine qͦ in ea non poſſet ꝑmane̓ ſi vel let. vt at̄ vellet in eiꝰ reliꝗt libeꝝ arbitrium. poſſet gͦ per mane̓ ſi vellet. qꝛ non deerat adiutorium ꝑ qd̓ poſſet. ⁊ ſine qͦ non poſſet ꝑſeueranter bonum tene̓ qd̓ vellet. Cū hoc at̄ intelligendum eſt ꝙ ſic̄ ſupͣ dictum eſt. Primus homo ꝯditus fuit in gr̄a. eo modo qͦ gr̄a dr̄ ꝯmuniter.ſ. ẜm ꝙ comp̄hendit ꝗcꝗd eſt additum naturalibꝰ. q̄ ſunt de ꝯſtitutione generali reꝝ. ⁊ qd̓ eſt additum libero ar bitrio diſponēs ⁊ faciens ad eius rectitudinem. Nota gͦ ꝙ pͥmꝰ homo duplicem habuit gr̄am in pͥmo ſtatu. hͦ eſt anteꝙͣ habuit gr̄am gͣtumfacientem.ſ. gͣtiſdataꝫ cō muniter dictam. gͦ eo modo qͦ dictum eſt: ⁊ gr̄am ſuꝑ in fuſam. q̄ erat ꝯtinua influentia v̓tutis a cauſa p̄ma. Cū gͦ dr̄ ꝙ pͥmꝰ homo poterat ſtare ex acceptis in ꝯditione abſqꝫ gr̄a. hoc pt̄ intelligi dupliciter. vel ita ꝙ excludat̉ ꝯtinuatio diuine influentie. vel ita ꝙ excludat̉ appoſitio noue gr̄e p̄mum ſimpliciter eſt impoſſibile. nunꝙͣ em̄ tē ptationi libero arbitrio reſiſte poſſet. niſi deus ſue boni tatis influentia illud in bono ꝯẜuaret. Secundo modo veritatem hꝫ ꝓ ſtatu innocentie. Dic̄ em̄ mgr̄. ij. ſenten. xxiiij. di. c. hoc ꝯſiderandum ⁊cͣ. Illud adiutorium dn̄i datum in creatōe qͦ poterat mane̓ ſi vellet. fuit libertas arbittij ab omni labe ⁊ corruptela immunis. atꝫ volun tatis rectitudo ⁊ oīm naturalium potentiaꝝ aīe ſinceri tas atꝫ viuacitas. ¶ Ad illud gͦ qd̓ pͥmo obijcit̉ contra hͦ ꝑ illud Iob. non eſt pt̄as ſuꝑ terram ⁊cͣ. pt̄ dici. Ꝙ licꝫ ptas dyaboli ſit maior ꝑ naturam. tn̄ qꝛ eneruata eſt ꝑ pct̄m. tū qꝛ non ꝑmittit̉ totam potentiaꝫ ſuam exercere in temptando. tum qꝛ temptat. ſuggerendo. non violenti am inferendo. non eſt tante pt̄atis neqꝫ fuit tunc ꝙ pͥmū hominem vel etiam alium nō ſubiectum ſibi ꝑ pctm̄. pt̄ vel poterat ſuꝑare. Preterea. nullus ſuꝑari p̄t niſi vo lens. Un̄ nulliꝰ pt̄atis eſt dyabolus reſpectu hominis. poteſtatis dico ad vincendum. Greg. Debilis eſt hoſtis ꝗ non pt̄ vincere niſi volentem. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝑ Aug. de vera innocentia.ſ. ꝙ nulla natura in qͣcunqꝫ ſit innocentia vel rectitudine. pt̄ ſe ẜuare ſine diuino adiu torio. Dicendū ꝙ hoc non dr̄. qꝛ natura inſtituta in pri mo homine eo mō quo fuit inſtituta ad hͦ ꝙ ſtare poſſꝫ.
neceſſe habuit noua gratia fulciri: ſed quia in quocun ſtatu eſſet. indiguit influentia diuine virtutis ſuſienta tis illam. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ſi poſſet ſtare. poſſet de temptatione victoriam obtinere ⁊cͣ. Dicendum ꝙ plus eſt victoriam de hoſte obtinere ꝙͣ ſtare ſiue hoſti reſiſtē Ad hoc em̄ ꝙ aliquis victoriaꝫ obtineat de hoſte. requi rit̉ ꝙ aſſequat̉ oppoſitum illius quod ab hoſte intendij Hoc at̄ eſt qn̄ nonſolum illi reſiſtit voluntarie: veꝝ etiā meritorie. Tunc em̄ recte vincit̉ hoſtis dyabolus. qn̄ ex vexatione temptationis ꝑ quam intendit incuruare ad demeritum. homo ꝓficit ad meritum. hoc at̄ facere non poteſt libeꝝ arbitrium niſi ꝑ adiutorium gr̄e. nec potuit in pͥmo homine. ꝙͣuis per ſe poſſet refugere peccatum. ¶ Ad illud qd̓ obijtit̉. ꝙ maioris difficultatis ē tempta tioni reſiſtere ꝙͣ ⁊cͣ. Dicendum ꝙ quidam poſuerunt bo nos angelos magna difficultate reſtitiſſe temptationi illi. a qua apoſtate ceciderunt. ẜm iſtos non modica dif ficultate reſtitiſſent pͥmi parentes pͥme tentationi. qua ratione arduitatis habende quam ꝓpoſuit violentiſſime allexit. vt illi ponunt. ſꝫ hoc eſt ſimpliciter falſum. quia temptatio non poteſt eſſe alicui violenta ſine pena. De nam autem non ingerit temptatio. niſi illis in quibꝰ eſt aliquid quod ad malum compellit. hoc non potuit eſſe in pͥmo homine ante peccatum vt hr̄ a mgr̄o ſen. li. ij. di. xxiiij. Aliter gͦ dicendum eſt.ſ. ꝙ in pͥmo ſtatu nulliꝰ erat difficultatis reſiſtere temptationi. etiaꝫ non habita gr̄a gratumfaciente. ꝓficere autem in merito ip̄a non habi ta fuit impoſſibile. ſi autem in illo ſtatu pͥmus homo ex ercuiſſet oꝑa de genere v̓tutum. non ꝓpter hoc ꝓfeciſſet ī merito. quia opera illa non eſſet ꝓgreſſa de radice meri ti. ſed potius de v̓tute ⁊ appetitu naturali. non em̄ ſemꝑ ꝓficit homo in meritum cum facit opus bonum bonita te morali ſiue de genere v̓tutis: ſed ſolummodo qn̄ ipſe agens eſt bonus bonitate gr̄e informantis: ¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ ſimilis eſt comparatio vicij culpe ad gͣ tiam ⁊ vicij nature ad naturam ⁊ ꝑmutatim ⁊c̄. Dicen dum. ꝙ iſta fuit comꝑatio iſtaꝝ adinuicem in ſtatu natu re condite. ⁊ alia in ſtatu nature lapſe. in ſtatu nature condite conſeq̄bat̉ integritas nature ad informationem gratie. immo ad abſentiaꝫ culpe. vicium enim culpe in troduxit vicium nature. ex culpa em̄ ſiue peccato primi hominis introducta eſt corruptio humane nature. Un̄ culpa perſone fuit cauſa vicij ſiue corruptionis nature. Unde in ſtatu illo gratia nonſolum erat incontingens vicio culpe ſed vicio nature. ſimiliter integritas nature nonſolum erat incontingens vicio nature ſed vicio cul pe. ꝓpter hoc licet in ſtatu lapſus gr̄a ſuſtineat lapſum in vicium nature. tamen in ſtatu illo nullo modo ſuſti nuiſſet. omnino em̄ erant tunc incompoſſibilia. Simili ter licet naturalia in ſtatu lapſus ꝙͣtumcunqꝫ ſint bona iuxta quod ſuſtinet ſtatus hmōi. ſuſtinent lapſum in vi cium culpe ipſis non cadentibꝰ in oppoſitum genus in ſtatu illo non ſuſtinuiſſent. immo neceſſario cecidiſſent in genus oppolitum. quia in corruptionem ab integrita te. ꝓpter qd̓ non valet argumentum illud. ſi ꝑ gr̄am nō poteſt quis ſtare quin labat̉ ⁊cͣ. gͦ primus homo per na turalia. ¶ Articulus ſecundus Equitur inquirere vtrum ex acceptis pote rat in conditione ſtare inuertibilis in malū. Ꝙ ſic videt̉. Duas fecit deus creaturas ra tionales a principio.ſ. angelum ⁊ animam. angelum au tem fecit vertibilem in malum. Ad hoc ergo ꝙ eſſet vni uerſum completum decuit illum animam facere inuer tibilem in malum. ſꝫ conſtat ꝙ fecit illum talem qualem decuit illam facere. ergo ⁊cͣ. ⁊ hoc videt̉ ꝑ Aug. dicentē in li. iij. de libero arbitrio ad plenam ꝑfectionem vni uerſi decuit fieri omnem creaturam que a recta ratione potuit excogitari. ſed recta ratione poteſt excogitari ad

Queſtio .xcvj.
perfectionem vniuerſi ſpectare creaturam talem. quod patet ꝑ hoc. ꝙ qn̄ vniuerſum erit in vltima completione tunc erit creatura talis gͦ ⁊cͣ. ¶ Item honeſtum ꝓpria vir tute allicit. gͦ magis honeſtū magis allicit. gͦ ſumme ho neſtum ſumme allicit. ⁊ infinitum infinite: gͦ cum pͥmus homo conditus fuit in noticia ⁊ amore ſummi boni. dic̄ eī Boe. ꝙ amor ⁊ noticia ſummi boni natural̓r ſunt in ſita humane anime. ex qͦ ſeꝗt̉. ꝙ ſi fuit illo bono allectꝰ. ſumme fuit allectꝰ illo ꝙ ē ſumme honeſtus. nihil tale v̓ti bile eſt ab eo gͦ ⁊cͣ. ¶ Item pͥmus homo cōditus fuit ẜm animam in eſſe naturali ꝯmuni. ⁊ rectitudine ſiue iuſti cia naturali. rōne qͣ conditus erat ex nihilo. fuit impoſ bilitate qͣdam ⁊ ad non eſſe ꝙͣtum ad eſſe naturale ſi ſibi eſſet relictus. ⁊ ſimil̓r ad non eſſe ꝙͣtum ad eſſe naturalis iuſticie. ſꝫ in vtroqꝫ eſſe ꝯẜuabat̉ ꝑ influentiam v̓tutis di uine. ſꝫ melius ⁊ magis acceptum fuit deo eſſe naturalis rectitudinis ſine iuſticie ꝙͣ eſſe nature ſimplicit̓. ⁊ qͣnto aliꝗd eſt nobilius ⁊ magis acceptum deo. magis decet il lum in ſtatu illo influendo v̓tutem illi conẜuare. gͦ ſi ꝯti nua influentia v̓tutis anime pͥmi hominis inuertibilis fuit ꝙͣtum ad eē nature. multo fortius videt̉ ꝙ fuit inuer tibilis ꝙͣtum ad eſſe naturalis iuſticie. ¶ Item hͦ etiam videt̉ ꝑ diuinam bonitatem. vt em̄ dic̄ Dyo. Optimi eſt optima adducere. ſꝫ melior eſt natura rōnalis q̄ non pōt peccare ꝙͣ que poteſt. cum gͦ conueniat optimum.ſ. deuꝫ optima ꝓducere. ſꝫ ẜm ꝙ conuenit ſibi adduxit naturaꝫ rōnalem.ſ. hominem pͥmum impotentem peccare. ⁊ ita inuertibilem ad peccandum. hoc idem videt̉ ꝑ liberalita tem ipſius. liberalis em̄ ē ⁊ maxime conferentis ex me ra gr̄a. ſtatim dare indigenti. quod intēdit. ad quod hor tat diuina ſapientia Prouerbioꝝ. iij. Ne dicas amico tuo vade ⁊ reuertere ⁊ cras dabo tibi. cum ſtatim poſſis dare. mora em̄ in dando gratiam dantis denigrat. ſꝫ con ſtat ꝙ deus intendebat facere primum hominem aliquā do inuertibilem. gͦ videt̉ ꝙ ſtatim fecit eum talem. ¶ Itm̄ idem videt̉ ꝑ diuinam ſapientiam q̄ ſumma eſt. maioris c̄ ſcientie eſt ſcire malum precauere. ꝙͣ malo facto reme dium adhibe̓. melius em̄ ꝓuidet ſibi ⁊ alij qui precauet ne in malum incidat. ꝙͣ qui poſt caſum remedium adhi bet. gͦ ſi diuina ſapientia maxime manifeſtanda erat in hominis conditione. videtur ꝙ talem debuit eum feciſſe ⁊ tanta cautela ipſum munuiſſe. ꝙ non poſſet incidere in eum. ¶ Item idem videtur ꝑ diuinam potentiaꝫ. quia ex eo ꝙ infinita eſt. influit vnicuiqꝫ quantum poteſt cape re. videtur enim eo ꝙ diuina potentia indiuiſibilis eſt ī ſe. ⁊ cum hoc infinita. non minus influere in dando ꝙͣ ſit creatura capax in accipiendo. ſed primus homo fuit ca pax inuertibilitatis. gͦ ⁊cͣ. ¶ Contra. gloria eſt bonum laudabile. ſed nullus eſt laudabilis in eo quod habet. ni ſi habeat illud ꝑ merita. ergo ſi deus fecit hominem ad hoc vt ꝑueniret ad ſtatum glorie ⁊ premij. videtur ꝙ de buit etiam facere hominem in ſtatu meriti. ſed ſtatꝰ me riti ⁊ premij ſunt diſtincti ſicut ſtatus vie ⁊ patrie ẜm le gem communem. ergo ⁊ dona vie ⁊ patrie. ſi ergo hr̄e im poſſibilitatem ad peccandum hoc ſpectat ad ſecuritateꝫ beatitudinis. videt̉ ꝙ a principio non debuit homini da ri. ¶ Item vniuerſum ex oppoſitione mali ad bonum de corat̉ quaſi ꝗbuſdam anthitētis ſicut dicit Augꝰ. ⁊ ſapi ens innuit Ecc̄i. xxxiij. contra bonum malum ⁊cͣ. Si gͦ deus vniuerſum debuit venuſtare ⁊ decorare. videtur ꝙ hunc decorem vniuerſo nō debuit auferre. ſꝫ ſi feciſſet ho minem inuertibilem. iam hoc decor non eſſet. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē hoc idem videt̉. quia deus vniuerſum fecit ad ſuipſius manifeſtationem. ⁊ ſicut deus eſt ſumme potens ⁊ ſapi ens. ſic eſt ſumme iuſtus ⁊ miſericors. ergo tale debuit fa cere vniuerſum in quo manifeſtaret̉ eius ſumma iuſticia ⁊ ſumma miſcd̓ia. ſꝫ ſumma iuſticia non manifeſtat̉ niſi in ſeueritate punitionis maloꝝ. ſumma miſcd̓ia nō ma nifeſtat̉ ꝑfecte niſi in liberatione miſeroꝝ ⁊ remiſſione
delictorum. Hec autem non poſſent eſſe niſi rationalis creatura facta eſſet in ſtatu in quo poſſet peccare. ergo diuina iuſticia ⁊ miſericordia exigebat hominem verti bilem fieri. ¶ Reſponſio vt ex p̄dictis patet. deꝰ creatu ras ⁊ maxime rationales condidit ⁊ etiam modum. ⁊ qͣ litatem in conditione conuenient̓ obſeruauit. ad ſui ma gnificentiam declarandam ⁊ creature rationalis vtili tatem. Nota ergo ꝙ etſi diuina oꝑatio non indigeat ap probatōe. ꝓ eo ꝙ ꝗcꝗd deꝰ facit optime facit. verū tn̄ ad excitandam deuotionem in mentibꝰ fidelium. ⁊ compe ſcendam rabiem in ore blaſphemantium ⁊ deum in ſuis oꝑbꝰ inculpantium. multiplex poteſt aſſignari ratio qꝛ deus fecit hominē vertibilem in malum. ¶ Una eſt mani feſtatio diuine potentie. voluit em̄ deus oſtendere homi ni ꝙ ſicut ſine eo factus non erat. ita nec ſine ipſo ꝑſiſte̓ poterat. vt ergo homo noſceret ꝙ diuinum poſſe non ſo lummodo eſt omnis potentie cauſatiuum ſed etiam om nis potentie conẜuatiuum. ⁊ ꝙ ille ſolus eſt indefectibi lis ⁊ inuertibilis. ideo placuit ſibi creaturam rationalē facere vertibilem. nec ipſaꝫ confirmare in bono quouſqꝫ illi conſtaret ꝙ ipſe ſolus eſt in quo non cadit non poſſe ¶ Secunda rō eſt manifeſtatō diuine ſapīe que on̄dit̉ ex tribꝰ.ſ. ex ordine maloꝝ cum bonis ſiue ad bonum v̓tu tis ad actum ꝓprium meriti. ad p̄mium. ex v̓tibilitate eī hominis in malum. qd̓ ꝗdem malum deus ordinat cum bonis ⁊ ex qͦ bonum elicit. diuina ſapientia manifeſtat̉. maioris em̄ ſapientie eſt ſcire ordinare bona cum malis ⁊ elicere bonum ex malis. ꝙͣ ordinare ſolummodo bona cum bonis ⁊ ex bonis elicere bona. ⁊ ideo cum non decēt deum face̓ mala. debuit talem face̓ creaturam q̄ poſſet in oꝑando defice̓ ⁊ malum committe̓. vt deus mala illa ordi nando ſuam ſapīam declararet. Dic̄ em̄ Aug. xj. de ciui. dei. xviij. c. neqꝫ deus vllum nō dico angeloꝝ ſꝫ vel hoīm crearet quem malum futuꝝ eſſe p̄ſciſſet niſi pariter noſſꝫ ꝗbꝰ eos bonoꝝ vſibꝰ ꝯmodaret. On̄deret̉ et̄ diuina ſapi entia ex ordine v̓tutis ad actum ꝓprium. ſic eī diuina ꝓ uidentia omnes res adminiſtrat. vt eas agere ꝓprijs mo tibꝰ ſinat. ⁊ ideo hominem condidit in libertate arbitrij ⁊ in manu conſilij ſui reliquit. hoc enim competebat re gimini diuine ſapīe in ꝯẜuatione ordinis. ꝗ attendit̉ ex comꝑatione v̓tutis ad actum ꝓprium. Oſiendit̉ etiam ex ordine qui attendit̉ ex comparatione meriti ad p̄mium. quia nemo dignus eſt coronari niſi qui legittime certa uerit. ij. Thi. ij. Ideo decuit diuinam ſapīam hominem pͥus qͣſi in campo certaminis examinare. ꝙͣ in gloria ex altari. ¶ Alia ratio eſt manifeſtatio diuine miſcd̓ie. que potiſſime manifeſtata eſt. cuꝫ vnigenitum ſuum tradidit ꝓ ſerui liberatione. ¶ Alia ratō eſt manifeſtatio diuine iuſticie. que potiſſime manifeſtat̉ in hoc. ꝙ deus retribu it vnicuiqꝫ ẜm oꝑa ſua. bonis.ſ. bona eterna retribuen do. malis eterna pena puniendo. hec autem retributio ⁊ punitio ⁊ prefata miſericordie liberatio. non eſſet niſi deus hominem in ſtatu v̓tibilitatis condidiſſet. ¶ Alia ratio eſt augmentum glorie bonorum. glorioſius em̄ eſt homini in vertibilitate ad malum cōdito qd̓am modo ex meritis gloriā obtinere. ꝙͣ ī inuertibilitate conditum fu iſſe. ⁊ ſic ſine aliquo genere meriti beatificare. ꝓpter hoc ad commendationem iuſti vertibilis in malum. dicitur Eccͣi. xxxj. Qui potuit tranſgredi ⁊ non eſt tranſgreſſus facere malum ⁊ non fecit. his ergo rationibꝰ patet. ꝙ cō gruit deum hominem vertibilemf eciſſe. Unde rationes ad hoc inducte ſunt concedende. ¶ Ad illud quod p̄mo obijcit̉ contra hoc.ſ. de completione vniuerſi. Dicenduꝫ ꝙ ex hoc potius eſſet deformatio vniuerſi ⁊ defectus ꝙͣ completio. ad completionem em̄ vniuerſi ⁊ decorem. ē ſo lummodo deum deficere non poſſe nec v̓tibilem eſſe. ⁊ hͦ duobꝰ modis ita ꝙ aliqua ſit v̓tibilis ſemel.i. vertibilis cum impoſſibilitate reuertēdi.ſ. angelica. Alia v̓tibilis pluries.i. v̓t is cum poſſibilitate reuertendi. magis

ergo eſt ad completionem ⁊ decorem vniuerſi hominem fuiſſe ꝯditum v̓tibilem ꝙͣ inuertibilem. Preterea. magis ꝯueniebat ad diuinam potentiam bonitatem ⁊ ſapīam manifeſtandam hoīem fuiſſe ſic ꝯditum. ꝙͣ ſic. ⁊ ad hoīs gl̓iam. ¶ Ad illud qd̓ ſubdit̉. ꝙ ad plenaꝫ ꝑfectōꝫ vniuer ſi decuit fieri hoīem vel omneꝫ creaturam qͣ a rōne recta potuit excogitari. Dicendum ꝙ aliud eſt dice̓ omnē cre ituram ⁊ ſingulas creaturas. vel vnāquāqꝫ. omnem eī dic̄ multitudinem in ordine. Preterea excogitari nō dic̄ ſolummodo acceptōꝫ intellectus ſiue apprehenſionem. ſꝫ cū rōne ⁊ iudicio. excogitatio em̄ eſt ſimul agitatio. Un̄ excogitare dic̄ acceptōeꝫ intellectꝰ cum rōne ⁊ iudicio ꝑ fecto. Hec etiam prepoſitō ex. auget in compoſitōe cum dr̄ excogitare. Un̄ licet hoīem fuiſſe ꝯditum inuertibilo potuit a recta rōne ꝯcipi ſiue apprehendi vt erat de nu mero ſinguloꝝ non tn̄ vt erat de numero oīm potuit ex cogitari. ¶ Ad illud qd̓ ſubdit̉. Ꝙ qn̄ vniuerſum erit in vltima completōe tunc erit homo talis. Dicēdum ꝙ tūc erit ſtatꝰ p̄mij ⁊ anima erit in qͣdam deiformitate. ꝓpter qd̓ tunc erit qd̓ nūc nō eſt. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ ꝙ ſum me honeſtum ſumme allicit ⁊cͣ. Dicēdum ꝙ hoc veꝝ eſ ꝙͣtuꝫ eſt de aptitudine ⁊ efficatia allicientis. ip̄a tn̄ aīa quātumcūqꝫ ſit naturalibꝰ p̄dita. niſi fuerit gr̄a diſpoſ ta ⁊ informata. non ſic allicit̓ niſi fuerit a curuitate na ture ꝑ gr̄am erecta ⁊ a tenebris obſcuritatis naturalis purgata. ita ꝙ apta ſit ad agendum aſpectum ī candore luminis eterni. nō erit apta neqꝫ poſſibilis ad hͦ ꝙ ſum me alliciat̉. ſꝫ inſpecto cādore illo lucis eterne q̄ eſt inac ceſſibilis viatoribꝰ. ꝑfecte rapiet̉ aīa in ſumme honeſtū ⁊ ſumme alliciet̉. Un̄ ſic allici ꝯp̄henſoꝝ eſt nō viator ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. Ꝙ qͣnto aliꝗd eſt meliꝰ ⁊ magis acceptum deo. tanto ⁊cͣ. Dicendum ꝙ hoc veꝝ eſt ꝯſer uatis ꝯgruitate ⁊ ꝯdecentia diuine excellentie modo ⁊ or dine ꝑfectōis ſtatuum ⁊ retributōis ꝑfectōe. vt em̄ ex di ctis patet. plus ꝯgruit diuine excellentie.ſ. potentie. ſa pīe. iuſticie. ſapīe ⁊ miſcd̓ie hoīem. fuiſſe ꝯditum v̓tibilē ꝙͣ inuertibilem. ⁊ etiam magis ꝯgruit ſtatui ꝑfectionis humane. ⁊ gl̓ie eiuſdeꝫ ꝑfectioni ſic̄ infra patebit. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝑ auctoritatem Dyoni. ꝙ eiꝰ eſt face̓ ho minem ſimplicit optimum ⁊cͣ. Dicendum ꝙ eſt optimū ſimpliciter ⁊ eſt optimū in ordine. cum at̄ dic Dyoni. ꝙ optimi eſt optima adduce̓. non intelligit abſolute ſꝫ in or dine. ⁊ ideo ex hoc non ſeꝗt̉ ꝙ homo debuit fieri in opti mo ſtatu ſimplicit̓: ſꝫ in qͦ optime ſaluaret̉ vniuerſitatis ordo ⁊ pulcritudo. ⁊ ſic factꝰ eſt cum ꝓductꝰ fuit in ſtatu v̓tibilitatis. vt ordinato ꝓceſſu ꝑueniret a merito ad p̄ mium. ⁊ ab imꝑfectōne ad ꝑfectum. ⁊ ab inferiori ad ſu p̄mum. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ de ſumma liberalitate. Dicendum ꝙ etſi deꝰ ſic liberaliſſimꝰ. tn̄ liberalitas nō p̄cludit viaꝫ iuſticie ⁊ ſapīe. ideo ſic dona ſua diſtribuit largiter. vt tn̄ non excludat̉ ſapīe recta ordinatō vel iuſti cie iuſta retributio. ideo ſtatim non debuit beatificare ⁊ ꝯfirmare. ſꝫ merita hominis expectare. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. Ꝙ maioris ſapīe eſt p̄cauere malum ⁊cͣ. Dicen dum ꝙ falſum eſt. īmo multomaioris ſapīe eſt morbum bene curare. ꝙͣ naturam a morbo p̄ſeruare. Un̄ aug. in enche. meliꝰ indicauit deꝰ de malis bona facere. ꝙͣ mala nulla ꝑmittē. ⁊ maiori etiam ſapīe atteſtat̉ vt p̄dictum eſt ſic res ordinare. vt ex ſuꝑueniente de ordinatōe nō de turpent̉. ſꝫ eoꝝ decoret̉ ordinatio. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ ꝑ potentiam diuinā q̄ infinita ē ⁊ ſimplicit̓ ⁊cͣ. Dicen dum ꝙ licet ſit infinita. eo tn̄ ꝙ influit ⁊ agit ꝑ electōem moderate. ẜm ꝙ exigit qͣntitas effectꝰ inducendi oꝑat̉. omnipotentia em̄ ꝯditoris nonſolum poteſt in omnia q̄ vult ip̄a diuina voluntas. ſed poteſt in omnia vt vult. ꝓpter quod in effectus nobiliores ⁊ minꝰ nobiles maio res ⁊ minores ẜm electōꝫ ſue volūtatis. ⁊ licꝫ diuina ſa pīa ſimplex ſit. non ꝓpter hoc exerit ſe total̓r in agendo. īmo moderate oꝑat̉ iuxta beneplacitum ſue voluntatis. Un̄ qd̓ eſt in ſe impartibile ꝑtit̉ in ſuis effectibꝰ. ſic̄ legit̉
de ſpū intelligentie ꝙ eſt multiplex ⁊ vnicꝰ. Sap̄. vij. ¶ Articulus tercius Equit̉ inꝗrere vtrum libero arbitrio homīs primi vel alicuiꝰ creature potuit conferri ꝙ eſſet inuertibile ꝑ naturam.ſ. ſine gr̄a ſuꝑad dita. Ꝙ ſic videt̉. ⁊ pͥmo a ſimili ſumpto a luce corꝑali. ꝯtingit em̄ reꝑire lucem corꝑalem quam impoſſibe eſt ſe ꝑ naturam obnubilari ſic lucem empirrei vel lucem ſolis. Si gͦ lux ſpūalis multopurior eſt ꝙ corꝑalis. Ui det̉ ꝙ anima humana potuit fieri in ꝑfectōe tanti lumi nis ꝑ naturam. ꝙ nullo mō poſſet obſcurari nec ꝑ igno rantiam nec ꝑ culpam. ¶ Item cōtingit reꝑire aliquam ſubſtantiam corꝑalem intranſmutabilem ꝙͣtum ad ſub ſtantiam ⁊ ꝙͣtum ad ꝓprietates. ſtc̄ eſt corpus vltimū.ſ. empirreum. ⁊ hͦ nō hꝫ ſolum ꝑ gr̄am ſꝫ ꝑ naturaꝫ. gͦ par rōne eſt ſpūalem ſubſtantiam ꝑ natura in tanta ſubtili tate fieri. ꝙ nullo mō valeat ꝑmutari a rectitudine na turali. ſi em̄ hͦ reꝑit̉ in ſubſtantia corꝑali. multo fortiꝰ re ꝑiri pt̄ in ſubſtantia digniori. ¶ Item gr̄a eſt ꝑfectō na ture. ⁊ ꝑfectio ꝯformat̉ ſuo ꝑfectibili. ſi gͦ gr̄a ꝯfirmatio nis omnino reddit naturam impoſſibilem ad peccandū Uidet̉ ꝙ aīa humana natural̓r capax ſit talis ſubtilita tis ⁊ inuertibilitatis. Si tu dicas ꝙ non eſt capax talis inuertibilitatis niſi mediante gr̄a. obijcit̉ ꝯͣ hͦ. qꝛ talis v̓ tibilitas ad malum. aut eſt eſſentialis ip̄i nature aut nō ſi eſt eſſentialis. gͦ videt̉ ꝙ ꝑ gr̄aꝫ non poſſit auferri ſine tali v̓tibilitate ad malum poſſit natura rōnalis fieri ſal ua ſua natura ⁊ nulla ſuꝑaddita gr̄a. ꝓpter hͦ eſt queſſio cum tam libeꝝ arbitrium ninis ꝙͣ gr̄a ſit creatum. vt ꝗd dari pt̄ gr̄e inflexibilitas ad malū. ⁊ non pt̄ dari cre ature ratōnali. Uidet̉ em̄ rōne ꝯſimili ꝙ ſi p̄t̄ dari vni. pt̄ dari alteri. ¶ Item licet omnis creatura ꝑ ſe ſit v̓tibi lis ẜm naturam. alique tn̄ tales creent̉ a ſua origine ꝙ impoſſibile eſt eas corrumpi. ⁊ hoc hn̄t ſine aliqͦ addito naturalibꝰ. ſic̄ patꝫ in alijs ſimplicibꝰ. Un̄ angeli ⁊ ani me ꝑ naturam ſunt immortales. gͦ pari rōne. Uidet̉ ꝙ alique anime poſſint creari ꝑ naturaꝫ ad malum inflexi biles. videt̉ gͦ poſſibile tale adiutorium a deo conferri. ꝑ qd̓ natural̓r ad malum nō poſſet inflecti. ¶ Contra iſta duo ſunt ꝯuertibilia ſic̄ vult Dama. ⁊ etiam Aug. vicꝫ eſſe creaturam ⁊ eſſe aliquam v̓tibilitatem. ſed in ſub ſtantia ſpirituali non eſt aliqua vertibilitas ẜm ſubſtā tiam. ergo neceſſe eſt ꝙ fit ẜm electionem. ergo impoſſi bile eſt ſubſtantiam creatam habere liberum arbitriuꝫ ꝑ naturam inflexibilem. ¶ Item non eſt ꝑ naturam ma gis artatus affectus ꝙͣ intellectus. ſed intellectus eo ipſo quo intellectus eſt. ꝑ naturam ſuam eſt natus om nia intelligere. ergo pari rōne. affectus ꝑ naturam ſuaꝫ eſt potens hoc vel illud appetere. ergo ab vno oppoſito rum in alterum tranſire. ergo omnis affectus creatus q̄ tum eſt de natura ſua. nonſolum bonum ſimpliciter ſed apparens. etiam nonſolum bonum conceſſum ſed etiam ꝓhibitum pt̄ velle ⁊ pt̄ eligere. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item liberum ar bitrium creatū hocip̄m ꝙ creatum eſt factum eſt debēs aliꝗd ſuo creatori vicꝫ honorem. gͦ ſi domīat̉ ſuo actui. pt̄ non redde̓ qd̓ debet. ſꝫ hͦ eſt pct̄m. gͦ neceſſarium eſt li berum arbitrium ꝙͣtum eſt de ſua natura fieri flexibile ad pct̄m. ¶ Item ſi libeꝝ arbitrium ꝑ naturam ſuam eſſet inflexibile ad malum. gͦ ſtare in bono ⁊ facere bo num eſſet ei naturale. gͦ omne opus egrediens a libero arbitrio eſſet in genere oꝑis naturalis. ⁊ nullum eſſet in genere moris. ergo ſi hoc verum eſt: nullum eſſet me ritorium. nullum etiam eſſet laudabile. ꝑ nullum etiam opus qd̓ faceret eſſet libeꝝ arbitrium ad gl̓iaꝫ ordinab le. ſꝫ hͦ eſt ꝯͣ naturalem liberi arbitrij inſtitutionem gͦ im poſſibile eſt alicui creature dari libeꝝ arbitrium ꝑ natu ram inflexibilem. ¶ Rn̄º. cum dr̄ aliꝗd dari alicui. ꝑ f teꝫ ⁊ acci ꝙ dr̄ dari alicui. not. qd̓ mediū. pientem. ⁊um ergo querit̉. vtꝝ potuit dari liberum ar

.xcvj. Queſtio
bitrium primi hominis ꝙ eſſet inuertibile in malum. Dicendum ꝙ inꝙͣtum hoc ꝙ dr̄ dari dicit rem ſuam rela tam ad accipientem. non poteſt. ꝑ naturam dico. qꝛ hoc eſt priuare li. ar. natura ꝓpria. ⁊ eſſe eius naturali repu gnat. vt infra patebit. Secundum autem ꝙ dic̄ rem ſuā relatam ad ip̄m dantem.ſ. deum. loquendo de pt̄ate ab ſoluta potuit. loquendo de ptate ordinata non potuit. ⁊ dico pt̄atē ordinataꝫ qͣ influit eſſe rebꝰ. ẜm ꝙ p̄uidit ⁊ or dinauit eas fiendas ⁊ ordinandas ab eterno. p̄ter abſo lutaꝫ dico qͣ potuit aliter ab eterno ꝓuidiſſe res fiendas ⁊ ordinandas. ⁊ illis naturas alias in temꝑe indidiſſe. potuit em̄ ab eterno p̄uidiſſe p̄mum hominem futuꝝ in uertibilem ꝙͣtum ad libeꝝ arbitrium. ⁊ illum talis na ture ꝯdidiſſe in temꝑe. Ex his ptꝫ. ꝙ impoſſibile fuit ho minem pͥmum vel aliquaꝫ creaturam rationalem hr̄e li beꝝ arbitrium inuertibile ad malum. qꝛ hoc repugnat nature ipſius creature rationalis. ⁊ a ꝑte pͥncipij initia lis. ⁊ a ꝑte termini finalis. qd̓ ſic patet. ſi libeꝝ arbitriū creature rationalis fieret naturaliter inuertibile ad ma lum. aut hoc eſſet ꝓpter ipſius artatōꝫ ad bonum. aut ꝓ ter ipſius determinatōꝫ ad bonum. Si ꝓpter artatōeꝫ .ſ. faceret bonum ſic̄ lapis tendit deorſum. iaꝫ reuera nec libeꝝ arbitriū eſſet libeꝝ. nec opus eius laude dignū ⁊ ita ineptum eſſet ad finem ꝓpter quem eſt factum.ſ. ad p̄mium glorie. Si auteꝫ inflexibile eſſet ad malum ꝓpter determinatōeꝫ ad bonum. qꝛ ſic potens eſſet ꝑ naturam ꝓpriam in bonum. vt non poſſet v̓ti in malum. ſic̄ eſt de libero arbitrio diuino. quod ad ſola bona determinatū eſt: iam tale li. ar. careret vanitate ꝑ naturā ſuaꝫ. gͦ iam non eſſet creatura nec ꝓductum ex nihilo ⁊ ita hoc eſſꝫ ꝯͣ naturam pͥncipij initialis. ꝙͣtum ad hoc ꝙ dicimꝰ crea turam rationalem ex nihilo eſſe ꝓductam. repugnante gͦ natura rationalis creature. ⁊ ex ꝑte principij initialis ⁊ ex ꝑte termini finalis. impoſſibile fuit pͥmum homineꝫ vel aliam creaturam rōnalem hr̄e libeꝝ arbitrium ꝑ na turam inuertibile ad malum. ꝑ naturam dico. ꝓpter il los ꝗ hn̄t hoc ꝑ beneficium gr̄e ꝑfecte. ſicut illi qui iam gaudent beatitudine. ¶ Si obijcit̉ ꝙ deꝰ de potentia ab ſoluta non poſſet creature rōnali contuliſſe naturam ta lem vt ſupͣ tactum eſt ⁊ nihilominus eſſent creature ⁊ ꝓ ducta ineſſe de nihilo. Dicendum ꝙ deus de potentia ab ſoluta non poſſet creature rōnali ꝯtuliſſe naturam taleꝫ .ſ. ꝙ ſtaret ꝑ naturam ꝓpriam in inuertibilitate tali. poſ ſet tn̄ ꝯtuliſſe naturam talem ꝙ poſſet ſtare in tali inuer tibilitate gr̄a ſuꝑinfuſa ꝯtinue influente. ⁊ ip̄m libeꝝ ar bitrium in hoc ꝯẜuante. Unde talis inuertibilitas non poſſꝫ eſſe ꝑ naturam. ſꝫ ſolum odo bn̄ficio ꝯditoris. pn̄t gͦ concedi rōnes hoc on̄dentes. ¶ Ad hoc qd̓ pͥmo obijcit̉ ꝯͣ hoc de luce corꝑali. Dicendum ꝙ non ē ſimile. cum ꝓpt ꝙ fons lucis corꝑalis. reperiri pt̄ in genere creature. fons autem lucis ſpūalis in genere creature nequaꝙͣ. hͦ eſt ip̄e creator. Iuxta illud Ecc̄i. Fons ſapiētie v̓bum dei in excelſis. tum etiam. qꝛ lux corꝑalis reſpectu actus lu cendi artatōꝫ hꝫ a ꝯditore ſue nature. Un̄ eiꝰ luce̓ non laudabile. qꝛ pure naturale. Non eſt ſic de rectitudine ⁊ oꝑatione rōnalis creature ſiue volūtatis deliberatiue. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ aliqua ſubſtātia corꝑalis ꝑ na turam eſt immutabilis ⁊cͣ. Iam patꝫ rn̄ſio. qꝛ non vale creatura rōnalis vt eſt creatura in ſua natura ꝯdita. nec deceret illam ſic eſſe artatam ad ſuum opus ſicut corpo ralem ad ſuum. ſiue etiam qꝛ non tenet ſummum in ge nere ſpūs. ſicut aliqua creatura corporalis tenet ſummū in genere corporum. verūtamen dici poſſet. ꝙ omne cor pus mutabile eſt aliquo genere mutatōis vt vult Augu. ſiue quia ipſum mutat̉ in ſe ſicut iſta corpora inferiora. ſiue quia aliqua mutant̉ in ipſo. ⁊ hoc vltimo modo poſ ſet eſſe mutatio in ſupremo corpore.ſ. in celo empirreo. iſte tamen modus dicendi mutationem eſt extraneus. ¶ Ad illud quod obijcit̉ de gratia confirmante. Dicen dum ꝙ gratiā dicit̉ eſſe ꝑfectio nature. nōſolum quia illam adiuuat: ſed quia defectum eius excludit. Unde in omni creatura nature ratōnalis eſt aliquis defectus na turalis qui per gratiam habet excludi. ꝙͣtumcunqꝫ illa natura in genere creature ſit perfecta. ⁊ ideo non ſequit̉. ꝙ ſi aliquid conuenit alicui per gratiam ꝙ conueniat ꝑ naturam. Et ſi obijcit̉ ꝙ deꝰ potuit dare nat̉e qd̓ dedit gͦ tie. Dicendum ꝙ natura vt eſt natura. hec non fuit nata ſuſcipere hoc qd̓ deꝰ dedit gratie. ſicut em̄ alia eſt natu ra operis moralis. alia operis naturalis. nec ꝓprietas operis moralis poteſt conuenire operi naturali. niſi na turale deſineret eſſe naturale. ſic in ꝓpoſito intelligen dum. laus em̄ ⁊ vituperium que eſt ꝓprietas operis mo ralis ẜm ꝙ huiuſmodi. non poteſt compete̓ operi natur rali inꝙͣtum huiuſmodi. ¶ Ad illud quod obijcit̉ de in uertibilitate iam patet reſponſio per predicta. quod em̄ naturaliter eſt immortale non eſt laudabile vel vitupe rabile. Et ita ſi liberum arbitrium inflexibile creatum eſſet. nec laudis nec vituperij capax eſſet. Nembrum tercium. Equitur inꝗrere vtrum ex acceptis in ꝯdi tione poterat in bonum ꝓficere. ⁊ quia ī bonum ꝓficere non poteſt quis. niſi gra ſit deo ſiue acceptus. Primo ergo querit̉. Utrum in ſtatu illo fuerit gratus ſiue acceptꝰ deo. Se cundo vtrum in illo ſtatu poterat ꝓficere. AArticulus primus. Ueritur ergo primo vtrum fuerit in ſtatu il lo acceptus deo. Ꝙ ſic videt̉. ſolummodo cul ꝑa ſiue peccatum eſt quod facit creaturam di ſplicere deo ⁊ creaturam inimicam deo. Unde hoc eſt ꝙ deus ſiue corpus xp̄i miſticum intendit vlciſci in creatu ra rationali. Unde psͣ. Ultus ſum in eos. Unde Augꝰ. in ẜmone quodam quid eſt vltus ſum in eos. i. vindicas me de ipſis inimicis meis. quomodo me vindicaui occi dendo in eis errorem ⁊cͣ. ergo omnis illa creatura ratio nalis grata ⁊ accepta eſt deo. ⁊ ſemꝑ fuit anteꝙͣ auerſa fuit a deo ꝑ peccatum. cum ergo in primo ſtatu primus homo non habuit peccatum ⁊cͣ. ¶ Itē Gen̄. j. Uidit deꝰ cuncta que fecerat ⁊ erant valde bona. ſed ſummo bono non poteſt nō complacere illud quod eſt valde bonum. ſi ergo homo inter creaturas ceteras inferiores principa tum obtinebat. videt̉ ꝙ ipſe valde bonus erat. ⁊ ſi hoc. deus illum acceptabat. ¶ Item ſapientie. xj. Diligis or nia domine. ⁊ nihil odiſti eorum que feciſti. ſed homo in ſtatu innocentie nihil habebat quod eſſet dignum odio ⁊ totum quod habebat a deo factum erat. ergo deus ip̄m totaliter diligebat. ſed ꝙ ſic a deo diligit̉ ab eo acceptat̉ ergo ⁊c̄. ¶ Item ꝓuerbio. viij. Ego diligentes me diligo. ſꝫ homo ẜm ſtatum nature inſtitute diligebat deum ꝓpt̓ ſe ⁊ ſuper omnia. quia rectus erat. ergo videtur ꝙ etiam p̄ter omnem gr̄am deꝰ eū amabat. ⁊ ſi hͦ. gͦ deo acceptus erat. ¶ Item artifex creatus complacet ſibi in oꝑe ſuo. ⁊ illud acceptat qn̄ ip̄m fabricat ad volūtatem ſuam. ſꝫ de us ꝗ eſt ſummꝰ artifex hoīem fabrificauerat ad imaginē ſuam ⁊ optima rōne eum ꝯdiderat. gͦ videt̉ ꝙ ex natura libꝰ ſibi datis homo deo placebat. ¶ Item nl̓ eſt qd̓ plus faciat aīaꝫ corā deo acceptā ꝙͣ ꝙ tota ſit pulcͣ ⁊ nulla ſit in ea macula. ſꝫ anima ade in ſtatu innocentie tota erat pulcͣ ⁊ non erat in ea macula ꝙͣtum erat ex naturali ꝯdi tōe. gͦ abſqꝫ omni gr̄a ſuꝑaddita deo erat accepta. ¶ Itm̄ aut deꝰ poterat face̓ aliquam creaturam ita bonaꝫ ꝙ ex puris naturalibꝰ ſibi place̓t. aut n̄. ſi n̄ videt̉ ꝙ n̄ eēt om nipotens. Si ſic. gͦ nō videt̉ ꝙ ad hͦ ꝙ nat̉a placeat deo. nec̄ium ſit ſuꝑaddi donū gr̄e. ſi gͦ hō ꝑfecte ꝯditꝰ fuit ẜm exigentiaꝫ ſtatus nature. videt̉ ꝙ deo placebat abſqꝫ om ni dono gr̄e ſuꝑaddita. ¶ Sed ꝯͣ heb̓. ix. ſine fide impoſ ſibile eſt placere deo. ſed fides eſt donum ſuperadditum

nature ẜm ꝙ dicitur.j. coꝝ. xij. ergo ſine dono gratie nature ſuꝑaddite nullꝰ pt̄ placere deo. ¶ Item Sap̄. vij. Neminem diligit deꝰ niſi illum ꝗ cum ſapīa inhabitat: ſꝫ ſapīa eſt donum dei nature ſuꝑadditū ẜm ꝙ infra ſub iungit̉. ix. c. mitte illam de celis ſanctis tuis ⁊cͣ. gͦ abſqꝫ dono gr̄e nature ſuꝑaddite impoſſibile eſt dei amicum eē ¶ Item nihil eſt excellentiꝰ ẜm naturā in hoīe ip̄a ima gine. non tn̄ ex eē ad imaginem placet creatura deo nec eſt ei accepta. Ad hͦ gͦ ꝙ ꝑſona aliqͣ deo placeat ⁊ acce ꝑtet̉ ab illo reꝗͥrit̉ aliqd̓ donum ip̄i nature ſuꝑadditum. ¶ Item ſi naturalia redderent ꝑſonam deo acceptam. demones eēt deo accepti. cum habeant naturalia opti ma. Dicit em̄ dyoni. de diui. no. de demonibꝰ datas eis angelicas donatōnes. nunꝙͣ ip̄as ꝯmotas fuiſſe dicimꝰ: ſꝫ ſunt integri ⁊ clariſſimi. alia trāſlatō dic̄ data ip̄is an gelica donatōne ꝙͣꝙͣ ip̄a mutata eſſe dicimꝰ. ſꝫ ſunt inte gri ⁊ ſplēdidiſſima. ¶ Rn̄ſio ꝙ ꝯplacētia acceptō. amor dei reſpectu creaturaꝝ. non dic̄ aliquā affectionē incidē tem vel accidentem in ip̄o. Un̄ Bern̄. de amore dei nos te diligimꝰ affectu amoris a te nobis indito. tu v̓o ꝯdi tor oīm ⁊ affectuum bonoꝝ. ⁊ aīaꝝ afficiendaꝝ. nunꝗd accidenti vel incidēti amoris affectu amas qͦs amas. vel aliqͦ in aliqͦ afficeris ꝗ ⁊ omne facis ⁊ omnia. abſit ab ſurdum eſt a fide alienum ab omni creatore. acceptō aūt ⁊ amor eiꝰ reſpectu creaturaꝝ eſt affectꝰ in creatura nō affectꝰ in creatore. qd̓ patet ꝑ Bern̄. in li. de amore dei di. hͦ eſt amare tuum. qͦ tu amas te amātes dulcedine bo nitatis tue quam habes ad creaturam tuam. creator bo ne inſpirare eis hͦ deſiderium amandi te ⁊ amorem quo te amant ⁊ amare te. non em̄ afficeris ad nos vel a nob̓ cum nos amas. ſolūmodo gͦ deꝰ ꝯplacendo ⁊ amando af ficit̉ ad ſe ſiue de ſe. ſꝫ hͦ pt̄ eē ⁊ amando ſe ⁊ ꝯplacendo ſi bi in ſe. ⁊ amando ſe ⁊ ꝯplacēdo ſibi in nobis. Un̄ bern̄ in li. p̄dicto. amas te amabilis dn̄e in teip̄o. ⁊ a pr̄e ⁊ fi lio ꝓcedit ſpūſſanctꝰ amor pr̄is ad filium ⁊ filij ad pr̄em ⁊ tantꝰ eſt amor vt ſit vnitas. tanta vnitas vt ſit homo uſion.i. pr̄is ⁊ filij ſubſtantia. amas ⁊ teipſum in nobis. mittendo ſpm̄ filij tui in corda nr̄a. a dulcedine amoris. a vehementia inſpirante a te nobis voluntatis claman tes abba pr̄. ſic nos efficiens tui amatores ꝯplace̓. gͦ ſibi in nobis ꝯplace̓ eſt ſibi. afficiendo aliꝗd in nobis ⁊ ali cui effectui eiꝰ in nobis. ¶ Notandum gͦ ꝙ acceptio ⁊ cō placentia ſiue amor dei intelligunt̉ reſpectu ſui qͦdaꝫ ge nere loq̄ndi. affectiones dici pn̄t. qꝛ ſumme delectat̉ in ſe ⁊ ꝑfectiſſime finit̉ ſe. vt at̄ intelligunt̉ reſpectu creature. dicunt effectꝰ in ip̄a creatura. non affectōes vt ex dictis patꝫ. niſi interp̄tando complacentiam vel acceptōꝫ deuꝫ efficientem aliꝗd in creatura. qͦdam gͦ modo loq̄ndi iuxͣ modum humanum ẜm quē nobiliora dicunt̉ magis ac cepta. pn̄t dici qd̓ammodo generali ſumendo acceptatōꝫ omnia facta a deo illi eē accepta ſpecialiori modo ⁊ ꝓpri ori creatura rōnalis inꝙͣtum eſt creatura hmōi ſpecialiſ ſime ſiue ꝓprijſſime creatura rōnalis inꝙͣtuꝫ ꝯſecrat̉ deo vt ſit eiꝰ templū. adoptat̉ in filium. aſſumit̉ in ſponſam. hec at̄ ſublimatio creature rōnalis eſt ſupͣ naturale com plementum. ⁊ ideo nec ꝯſecratio nec adoptio nec aſſum ptio hmōi fit ꝑ aliquaꝫ ꝓprietatē nature: ſꝫ ꝑ donum ſuꝑ additum nature. ꝯſecrans animam vt ſit templum aſſi milans deo. vt ſit filiꝰ vel filia ꝯfederans deo ſiue viuēs ꝑ ꝯformitatem voluntatis. vt ſit ſponſa. hoc at̄ fit a deo mediante gr̄a gͣtum faciente. Ꝙ at̄ creatura rōnalis ef ficit̉ templum ꝑ gr̄am. hr̄. jͣ. coꝝ. iij. Neſcitis qꝛ templuꝫ dei eſtis ⁊ ſpūs dei in vobis habitat. Glo. ſpūſſanctꝰ ha bitat in templo ſuo. i. ſanctis ꝗ ſunt templum dei modo ẜm fidem ambulantes. ⁊. iij. Ephe. dr̄ ꝑ ſpm̄ eiꝰ in interi ori homine habitare xp̄m in cordibꝰ nr̄is ꝑ fidem. Ꝙ at efficit̉ filius ꝑ gr̄am hr̄ Ioh̓..j. dedit eis poteſtatē filios dei fieri ⁊cͣ. Ꝙ at̄ ſponſa ſimiliter Oſee. ij. Sponſabo te mihi in fide. Concedi ergo pn̄t rationes ꝗbꝰ obijcit̉. primum hominem non fuiſſe acceptum deo modo iſto
vltimo. Nulla em̄ naturalia efficiunt hominem iſto mō acceptum. Hec autem acceptatio reddit creaturam ra tionalem dignam beatitudine eterna. talis autem non ſit puris naturalibꝰ. pͥmo at̄ modo ⁊ ſecundo ſumendo ac ceptōnem fuit acceptus. ¶ Ad p̄mum quod obijcit̉. ꝙ ſo lummodo culpa facit creaturam diſplicere deo ⁊cͣ. Dicē dum ꝙ inter diſplicentiam ⁊ acceptōꝫ eo modo quo ꝑ catores diſplicent ⁊ habentes gr̄am gratumfaciente placent: eſt media acceptatio. ſecundo modo ſumpta. Ur non ſeꝗt̉. Primus homo non diſplicuit deo ꝑ pct̄m in il lo ſtatu. gͦ fuit acceptus eo modo quo gr̄a ⁊ virtus effi ciunt hominem acceptum. Ad duas auctoritates q̄ ſe quunt̉ patet rn̄ſio. nam intelligunt̉ de acceptione ⁊ dile ctione pͥmo ⁊ ſecundo mō ſumptis. ¶ Ad illud qd̓ obijcū de verbo illo ego di. me di. ⁊cͣ. Dicendum ꝙ non intelli git̉ de dilectōne naturali qͣ p̄mus homo dilexit deum in pͥmo ſtatu vt ſupͣ tactum eſt. ſꝫ de dilectōne caritatis que non poteſt eē ſine gr̄a. ſub hoc ſenſu. ꝗ diligunt me dile ctōne caritatis ſunt mihi vniti ⁊ ꝯformes. ⁊ hoc habent a me. amor em̄ eſt copula amātis ⁊ amati ⁊ amantē trāſ format in animatum ẜm Aug. ⁊ Hugo. Unde diligere dei eſt copulare ſibi ⁊ efficere conſimilem ſibi diligetem illū. Preterea. illo v̓bo nihil aliud dr̄ ꝙͣ dilectione qua diligit̉ deus a creatura rationali. eſſe a deo ſiue donum dei. Unde ꝑ hoc ꝙ dicit̉ diligo. notat̉ effectus dilectio nis qua deꝰ diligit̉ eſſe a deo. ⁊ hoc patet ꝑ Bern̄. Hoc eſt amare tuum quo tu amas te amantes dulcedine bo nitatis tue ⁊cͣ. vt ſupͣ. ¶ Ad aliud quod obijcit̉. ꝙ artifex creatus complacet ſibi in opere ſuo ⁊cͣ. Dicēdum ꝙ nō eſt ſimile de artifice creato ⁊ increato complacentia em̄ artificis creati in oꝑe ſuo. importat quēdam motum af fectionis reſpectu oꝑati. non em̄ ſolummodo complacet ſibi ꝗ eſt cauſa oꝑis: ſꝫ afficit̉ circa opus ipſum. qd̓ non ꝯtingit artifici increato vt ex dictis patet. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ natura inſtituta abſqꝫ omni gr̄a erat tota pulcra ⁊ ſine macula. Dicendum ꝙ etſi eēt ſine macula. non tamē tota pulcra. q̄ ꝗdem pulcritudo eſt ex gratia q̄ eſt nitor ꝗdam vt dicit glo. ſuꝑ illud psͣ. vt exhilaret faci em̄ in oleo. ⁊ ex virtutibus ⁊ maxime ex caritate. Unde Augu. ſuꝑ illud Ioh̓is. iiij. quoniam ipſe prior di. nos. Anima amando deum pulcra efficit̉ pulcri erimus amā do deum qui ſemꝑ eſt pulcer. quantum in te creſcit amor tantum in te creſcit pulcritudo. ¶ Ad hoc quod obijcit̉ vtrum deus poſſit naturam facere que eſſet ei accepta ſi ne dono gr̄e. Dicendum ꝙ poſſꝫ de potentia abſoluta nō auteꝫ ordinata. ⁊ ſumat̉ potentia abſoluta eo modo quo dictum eſt ſupͣ ſic ⁊ ordinata. Preterea. ſuppoſito ꝙ om nipotentia eiꝰ hoc poſſet. natura tamē vt eſt condita eēt impoſſibilis ad hoc. Unde impoſſibilitas iſta ꝓuenit ex parte creature. ſi em̄ hoc fieret. nihil aliud faceret ꝙͣ do num gr̄e eē donum nature ⁊ gratiam eē naturam. Hoc autem impoſſibile eſt ꝙͣtum eſt ex parte creature. cum do num gratie ſit vltra terminos nature. Unde ſic̄ impoſ ſibile eſt ꝙ homo fiat beatus a deo ꝑ naturaꝫ ꝙͣuis poſ ſit creari beatus. quia beatitudo ꝯſiſtit in bono quod eſt ſupra omnem naturam: ſic intelligendum eſt de gratia⁊ natura pͥmi hominis. Preterea. ⁊ ſi hoc face̓ poſſet: mi nus ꝯgrueret ⁊ deceręt. cuiꝰ ratio multiplex haberi pōt ex p̄dictis Articulus ſecundus Equitur inquirere vtrum primus homo po tuit ex acceptis proficere in bono in ſua con ditione. Ꝙ ſic videtur. Primo ꝑ auctorita tem Dama. ij. li. xiij. c. dicit em̄ ſic. Deus fecit hominem innocentem rectum ⁊ virtuoſum ⁊cͣ. qui autem talis eſt poteſt proficere. ¶ Item in eodem fecit eum natura im peccabilem ⁊ voluntate per ſe peccatiuum in electione vero ſua fuit poteſtatem habentem manere ⁊ proficere

Queſtio .xcvj.
am̄. manētes in e uod ē ẜm naturā in bono. ¶ Itē in virtute ſumꝰ aūt ē in v̓tute pōt facere oꝑa merito ria ⁊ ꝓficere. cū gͦ primꝰ hō cōditus fuerit ī integrita te nature. ⁊ in illa poterat mane̓. poterat ꝓfice̓. ¶ Iteꝫ aug. in li. de natura ⁊ gr̄a. quis neſciat ita factū hoīem vt in eo libeꝝ arbitriū ad iuſte viuēduꝫ ꝓ poſſibilitate ⁊ capacitate ſua ꝯſtitueret̉. ex hͦ videt̉ ꝙ ex naturali lib̓ tate arbitrij poſſet iuſte viuere ⁊ ita mereri ⁊ ꝓficere. ¶ Iteꝫ canticū deutronomij. dei ꝑfecta ſunt oꝑa. ⁊ ꝑfe ctū eſt aliꝗd vt vult ph̓s cū attingit ꝓprie v̓tuti. gͦ ſi hō ꝑfectus ꝯditus ē. poterat exire in oꝑatōꝫ ꝓpter quā fa tus ē. hec aūt ē oꝑatio ꝑ quā ꝑuenit̉ ad gloriā. gͦ ⁊cͣ ¶ Itē in omībo creaturis ſi diſtāt a ſuo termīo ad que ordināt̉. data eſt v̓tus ꝑ quā pn̄t ad illū finē ꝑuenire. ſicut pꝫ in igne. qui cū deorſum ē. ſua leuitate pōt ferri ſurſuꝫ. gͦ aūt libeꝝ arbitriū miſerabiliꝰ fuit inter crea turas ceteras. aut ſi alie creature ꝑ naturā hn̄t ptāteꝫ ꝑueniēdi ad ſuū finē. videt̉ multo fortiꝰ ꝙ ⁊ hͦ hō poſſet ꝑ virtutē nature an̄ ſtatū miſerie. ¶ Iteꝫ natura nihil facit fruſtra nec deficit in neceſſarijs: ſꝫ nihil eſt magis neceſſariū homī ꝙͣ illd̓ ſine quo n̄ pōt beatificari. gͦ cū ptās merendi hmoi ſit. videt̉ ꝙ hͨ ineſſꝫ ei ꝑ natura dei gratia circūſcripta. ¶ Iteꝫ circūſcripta gratia intelli gamus hoīeꝫ in ſtatu nature ꝯdite ſeruare dīna māda ta. aut gͦ meret̉ aliꝗd. aut nihil. Si nihil: gͦ fruſtra oꝑa tur. ſꝫ fruſtra oꝑari nō pōt eē ſine pena aliqͣ. hͦ autē nō poterat eē in natura inſtituta. Si aliqd̓ meret̉. cū opꝰ rectū ſit ad beatitudinē ordinatū. videt̉ ꝙ ex puris na turalibꝰ mereri poſſit p̄miū eternū. Si aūt diceret̉. ꝙ opus illud nō fuiſſet meritoriū beatitudinis. ſꝫ alicuiꝰ boni tꝑalis: ſꝫ ꝯſtat cū opꝰ hmōi in ſtatu illo n̄ eēt ꝑuer ſuꝫ eēt ordinatū ad bonū alteriꝰ quod eēt ordinatū ad finē. ſꝫ prius eſt ipſa oꝑatio ip̄ius boni ad finē ꝙͣ ad ea que ſunt ad finē. qꝛ finis primo mouet. gͦ cū in poſteri ori poſito ſupponat̉ prius ⁊ poterat mereri. aliꝗd ordi natū ad gloriā poterat mereri gloriā. ¶ Iteꝫ libeꝝ ar bitriū eēntialius ꝯꝑat̉ ad bonū ꝙͣ ad malū. gͦ ſi de ſe p̄t ad malū. multo fortiꝰ pōt ꝑ ſe ad bonū. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē ſi de ſe poterat ad malū nō ad bonū. gͦ videt̉ ꝙ affectꝰ illius nō erat rectus. īmo ꝙ ꝯditus fuiſſet in quadā inclina tione ad malū. ¶ Iteꝫ ſi lapis eēt creatꝰ ſurſuꝫ. virtus illa que ſine difficultate ſufficeret ad tenēdū illuꝫ ibi. ſufficeret ad ſubleuādū eū de loco deorſuꝫ ad locū ſur ſum. ſiue ad locū eminētioreꝫ ꝙͣ eēt locus in quo creare tur. rōne ꝯſimili videt̉ cū ad hͦ ꝙ primꝰ hō ſtaret ī ſta tu innocētie in quo ꝯditus fuit. requirebat̉ vis eadeꝫ vel tanta: qua vel quāta poſſet ꝓficere in meliꝰ. gͦ ſi ſta re poterat tūc ex bonis acceptis in ꝯditōe vt dicit mgꝫ in ſen. ⁊ alij doctores ſacre ſcripture. videt̉ ꝙ ex eiſdem poterat ꝓficere. ¶ Item ꝯſtat ꝙ primus hō poterat in ſtatu primo facere oꝑa de genere bonoꝝ. Sꝫ ẜm pela giū p̄t argui ſic. cū maiori difficultate deo ẜuit ꝗ ſolis naturalibꝰ: ꝙͣ naturalibꝰ ⁊ gͣtuitis. gͦ meret̉ maiꝰ pre miū. ſꝫ qui ẜuit naturalibꝰ ⁊ gͣtuitis meret̉ vitā eternā gͦ multo fortius qui ſeruit ſolis naturalibꝰ meret̉ vitaꝫ eternā. ¶ Iteꝫ augꝰ. ſeruitia quāto magis indebita ta to gratiora. ſꝫ ſeruitiū ſeruiētis ex ſolis naturalibꝰ ma gis eſt indebitū ꝙͣ ſeruiētis ex naturalibꝰ ⁊ gratuitis. quia cui plus cōmittit̉ plus ab eo exigit̉. gͦ magis gra tū: gͦ magis remunerabile. ¶ Iteꝫ regis terreni meret̉ quis beniuolentiā ex ſolis naturalibꝰ. ſꝫ rex celeſtis in infinitū eſt beniuolentior rege terreſtri. ⁊ ad miſeren dū pronior. gͦ apud eū mereri pōt quis beniuolentiam ex puris naturalibꝰ. ¶ Iteꝫ vis intellectiua nobilior eſt ⁊ potior ⁊ ꝑfectior ꝙͣ ſenſitiua vel vegetatiua: ſed he pn̄t in ſuas ꝯꝑatōes ſine aliquo ſuꝑaddito ſue nature gͦ multo fortiꝰ vis intellectiua. Ex his ſimilit̓ p̄t argui primū hoīeꝫ ī ſtatu primo poſſe peccare. ¶ Cōtra. deꝰ eſt ſumma veritas. creatura aūt eſt vanitas. gͦ nll̓o mō pōt vniri illo niſi ꝑ mediū ꝙ ſit ꝑtim ſic̄ v̓itas. ꝑtim ſic̄
vanitas. hoc aūt eſt gratia q̄ veritas eſt inqͣtū ē a deo. inꝙͣtum a creatura vanitas: gͦ impoſſibile fuit homīeꝫ mereri ſine gratia. Hoc ideꝫ videt̉ aucͣte Iacō. iiij. exe quabit gratiā gratie. Iteꝫ Io. jͣ. dabit grāꝫ ꝓ gr̄a. Itē Ro. vj. gratia dei vita eterna. Et glo. nihil aliud deus in nobis coronat ꝙͣ munera ſua. taꝫ ex textu ꝙͣ ex glo colligit̉ ꝙ vitā eternā n̄ ꝯtingit mereri abſqꝫ gr̄a. ¶ Itē meritū ⁊ premiū debēt eē ꝓportionalia. ſꝫ natura quan tūcunqꝫ eſt eminēs. improportōnabilis ē ⁊ alteriꝰ ge neris eſt ꝙͣ ſit beatitudo glorie. gͦ impoſſibile eſt mereri gloriā ꝑ pura naturalia. ¶ Iteꝫ nobilior ē ſub̓a ꝙͣ oꝑ tio: ſꝫ deus nūqͣ acceptat hoīeꝫ abſqꝫ munere gratie nec oꝑatōꝫ hoīs reputat meritoriā niſi ꝓcedat a libe ro arbitrio ⁊ gratia. ¶ Rn̄ſio. dd̓m ꝙ nō ſolūmō gr̄a ncc̄ia eſt ad merendū ẜm ſtatū nature lapſe: ſꝫetiā ẜm ſtatū nature inſtitute. ẜm ſtatū nature lapſe magis in digeat libeꝝ arbitriū dono gratie. In ſtatu nāqꝫ natu re ꝯdite neceſſaria erat gratia: tum ꝓpter ꝯditōꝫ retri buentis: tum ꝓpter ꝯditōꝫ retributōnis. ꝓpter ꝯditōꝫ retribuētis. qm̄ ipſe deus bonoꝝ noſtroꝝ n̄ eget. iō nec acceptat hoīeꝫ ꝓpter oꝑa. nec aliquod meritu obligare pōt ipſum ẜm ratōeꝫ dati ⁊ accepti. ideo ad hͦ ꝙ aliqd̓ bonū us creature ſue ad remunerandū deo ꝯplace at. neceſſe eſt ꝙ ipſius gratuite boītatis influētia ī ope rante ꝓcedat. ꝑ quā creatura ipſi creatori gr̄a exiſtat. Similit̓ ꝓpter ꝯditōeꝫ retributōis. impoſſibile.n. erat libero arbitrio mereri ſine auxilio gratie gratū facien tis. ꝓ eo ꝙ illud premiū quod meremur eſt beatitudo eterna. beatitudo aūt eterna ꝯſiſtit in habēdo euꝫ quod eſt omnē ⁊ ſ niū bonū. ⁊ qui eſt ſuꝑ omēꝫ natura ex altatus. ⁊ lucē habitat inacceſſibilē. jͣ. thim̄. vj. ⁊ iō im poſſibile ē ꝙ homo merēdo ad illud ſummū bonū aſcē dat ⁊ ꝑueniat. niſi ꝑ aliquod adiutoriū quod ſit vltra naturā. Sic gͦ homo in ſtatu nature inſtitute abſqꝫ do no gratie nō poterat mereri: tum ꝓpter ꝯditōꝫ retribu entis: tum ꝓpter ꝯditōꝫ retributōis. In ſtatu v̓o natu re lapſe nō ſolūmodo indiget gratia ad merendū ꝓpter has ꝯditōnes: ſꝫetiā ꝓpter ꝯditōꝫ oꝑantis ⁊ oꝑatōnis meritorie. oꝑans.n. in ſtatu nature lapſe ſemꝑ ē ī pct̄o ⁊ dei aduerſariꝰ ⁊ inimicꝰ niſi a peccato releuet̉ ꝑ gra tie donū. ⁊ ideo quicꝗd faciat. niſi volūtas eius preue niat̉ a gratia que deo recōciliet. nihil meret̉ merito cō digni. ꝓ eo ꝙ dei eſt aduerſariꝰ ⁊ inimicus. deus autē oꝑa nō acceptat niſi prius acceptet ꝑſonā. ſicut innun gen̄. iiij. Reſpexit dn̄s ad abel ⁊ ad munera eius. priꝰ dicit ad abel. poſtea dicit ad munera. Propt̓ ꝯditionē etiā oꝑationis neceſſaria eſt gratia. quia nulla eſt op ratio meritoria niſi recta. ⁊ nulla eſt recta niſi fiat re cta intentione. ⁊ nulla poteſt eſſe recta intentio. niſi q̄ ſummū bonum omni bono preponit. nulla aūt intento poteſt hoc facere in ſtatu nature lapſe ſine dono gr̄e. ⁊ ꝓpterea qualēcūqꝫ vel quantācūqꝫ faciat homo oꝑatōꝫ ſine gratia. nō meret̉: quia non penſat deus quantuꝫ. ſed ex quanto. Patet gͦ ꝙ multiplex eſt neceſſitas gra tie ad merendū. ſcilꝫ ꝓpter conditiones retribuētis. ⁊ retributiones oꝑantis ⁊ bone oꝑationis. ita ꝙ h̓ qua druplex concurrit ad ſtatum nature lapſe. etiaꝫ preter illa que ꝓueniunt ex penis inflictis ꝓpter primuꝫ pec catū. que multum impediūt opus bonum. Quatuor eī ſunt ẜm Bedā inflicta homī ꝓpter peccatum primum quod accidit ex auerſione a bono incōmutabili ſcꝫ deo patre ⁊ filio ⁊ ſpirituſancto: ⁊ conuerſione ad bonum cōmutabile: ſcꝫ ignorantia. infirmitas. malicia. ⁊ cō cupiſcentia. ꝓpter ignorantiaꝫ agendorū neceſſaria eſt gratia. que eſt lux ſpūalis ipſam aīam illuminās. ꝓ infirmitateꝫ qua homo impotēs eſt aſſurgere ad op virtutis quod eſt difficile. virtus eniꝫ eſt circa opꝰ bo num ⁊ difficile: neceſſaria eſt gratia que virtutem ani me adminiſtrat. ꝓpter maliciam qua homo ꝓnitatem habet ad malum ⁊ auerſionem a deo: neceſſaria ē gra

tia que aīam ad deum erigat ⁊ a malo auertat. ꝓpter ꝯcupiſcentiam qua ipſa anima corrupta immoderate ꝯcupiſcendo concupiſcibilibꝰ adheret. neceſſaria ē gra tia que eternoꝝ ſaporem inducit. ⁊ ſic vehementiaꝫ cō cupiſcentie diminuat. Sic gͦ multiplex neceſſitas ī ſta tu nature lapſe ꝯcurrit. ꝓpter quam neceſſaria eſt gra tia. duplex aūt ꝯcurrit in ſtatu nature inſtitute. vt ta ctū eſt. ⁊ hoc innuit magr̄ in ſen. ij. li. di. xxix. dicens. ꝙ homo indigebat gratia oꝑante ⁊ cooꝑante in primo ſtatu. lꝫ nō ẜm omēꝫ modū oꝑantis. ¶ Ad illud quod obijcit̉ in ꝯtrariuꝫ per illud verbū dam̄. quod dicit̉. ꝙ fecit primū hoīeꝫ virtuoſum ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc ſic in telligit̉. nō quia deus illuꝫ in ſui conditōne fecerit vir tuoſum: ſed quia tunc aptum ⁊ quodāmodo diſpoſituꝫ ad hoc fecerit. qd̓ non longopoſt temꝑe ꝯpleuit. ¶ Ad illud quod obijcit̉ poſtea. ꝙ in electiōe ſua habebat po teſtateꝫ manere ⁊ proficere in bono ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ hͦ nō intelligit̉. quia ſtatim conditus poterat ꝓficere. ſcꝫ ex datis ſibi in conditōne. ſed quia ſtare poterat. ⁊ ſtā do peruenire ad ſtatum quo poſſet proficere in bono. Uel poteſt aliter dici. ꝙ ſi proficere dicitur in merito glorie ẜm ꝙ aliquis magis ⁊ minus meretur. ſic adaꝫ proficere non poterat ex acceptis a creatione niſi da etur ei gr̄atia gratum faciens. Poteſt alio modo pro fectus nomīari largius. vt profectus dicatur reſpectu quorūcunqꝫ. ⁊ ſic adam ſine gratia gratum faciēte po terat proficere in cognitiōe accepta ⁊ in amore natura li. ⁊ in hmoi. ⁊ ſic intelligit verbum dam̄. loquit̉ enī de profectu ſecūdo modo. Uel poteſt dici. ꝙ ſi intelligitur primo modo.i. de profectu ī merito. non intelligit illd̓ abſolute: ſed cum eo quod additur cum dicit. fecit ho mineꝫ potenteꝫ proficere per diuinam cooꝑatōeꝫ que eſt mediante gratia. ¶ Ad illud quod dicit augꝰ. quis neſciat ita factum primū homineꝫ ⁊cͣ. hoc non intelli gitur ꝙ liberum arbitrium in eo poterat in opus meri orium. ſed quia erat tunc in poſſibilitate quadam ad recte viuendum. ⁊ in quadam capacitate gratie. quia nihil erat in illo repugnans gratie. ¶ Ad illud qd̓ di cit dama. ꝙ manentes in eo quod eſt ẜm naturā ī vir tute ſumus ⁊cͣ. Dicendū ꝙ illo verbo non intelligitur ꝙ nature integre fuit ſtatim addita virtus. ita vt habe rent primi parentes ſtatim cum natura virtuteꝫ gratū itam: ſed quia ſtantibꝰ ⁊ manentibus ī natura integra ſuꝑaddita fuit virtus. non.n. dicit exiſtentes in eo qd̓ eſt ẜm naturam in virtute ſumus ſed manentes. mane̓ enim dicit moram ſuper eſſe. ¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ perfecta ſunt dei opera ⁊cͣ. Dicendū ꝙ eſt ꝑfectio ꝙͣ tum ad eſſe primuꝫ. ⁊ eſt ꝑfectio ꝙͣtuꝫ ad eſſe ſecūduꝫ. Perfectio ꝙͣtum ad eſſe ſecūdum duplex ē. quedam.n. eſt que hꝫ ortum a ꝑfectōne ẜm eſſe primū. ſicut illa ꝑ fectio que attendit̉ in accn̄tibꝰ que oriunt̉ ex prīcipijs ſubiecti. Eſt alia ꝑfectio ꝙͣtum ad eſſe ſecūduꝫ. que nō cauſat̉ a ꝑfectōne ẜm eſſe primū: ſed potius eſt ſuꝑ il lud. ſicut eſt ꝑfectio in eſſe gratuito vel glorioſo. qͥ ꝗdē eſt in nobis: nō ex nobis. ſed ex deo. Cum gͦ dicit̉ ꝙ ꝑfe cta ſunt dei opera. hoc intelligit̉ ꝙͣtum ad eſſe primū ⁊ ꝙͣtum ad eſſe ſecūdum quod cauſat̉ ab illo: ꝙͣtuꝫ auteꝫ ad illud eſſe ſecūdum quod nō cauſat̉ a ꝑfectōne ẜm eē primū. veritateꝫ nō hꝫ: nō.n. fecit deus omēs bonos. ſꝫ illos ſolos beatificauit quos predeſtinauit conformes fieri imagini filij ſui. Ro. viij. hoc enī diſpoſuit dare ꝑ merita tanꝙͣ bonū laudabile. ⁊ rō hꝰ aſſignata fuit. s. ¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ alie creature pn̄t ꝑueīre ad fineꝫ ad queꝫ ſunt ꝑ virtutē nature. Dicendū ꝙ nō ē ſi mile. quia finis creature rōnalis eſt ſummū bonū qd̓ ē ſupra oēm naturā: finis d̓o aliaꝝ creaturaꝝ eſt bonum creatum quod eſt infra terminos nature. ideo creatu ra rōnalis magis indiget bono gratie vt poſſit ꝑueīre in ſuū fineꝫ ꝙͣ alie creature. ¶ Ad illud quod obijcitur ꝙ natura nō deficit in neceſſarijs. iam pꝫ rn̄ſio ex p̄dictis. hoc intelligitur de neceſſarijs que quideꝫ attendū tur ꝙͣtum ad eſſe primum. vel ꝙͣtum ad eſſe ſecundum. quod creatur ex principijs nature. Ꝙtum v̓o ad illud eſſe ſecundum quod ſupra naturam eſt. neceſſe eſt natu ram deficere. ⁊ tale eſt eſſe gratuitum ⁊ glorioſuꝫ. ex hͦ tamen nullum fit nature preiudicium: quia deus defe ctum nature ſupplet ⁊ ſemꝑ preſto eſt. cum ſe offert tem pus ⁊ locus complere ⁊ dare quod natura nō poterat. ¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ circumſcripta gratia ſer uando mandata vtrum mereretur ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ me reretur. quia diſponeret ſe ad gratiam quam deus da ret illi. meretur dico de congruo: quia nihil meret̉ de condigno ſiue gratia. ⁊ ita bona illa ex conſequēti re munerarentur in gloria. ¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ prior eſt comꝑatio ad finem ⁊cͣ. Dicendum ꝙ prius di citur dupliciter. vel prius eſt.i. eſſentialius. vel prius id eſt efficacius. prior eſt comꝑatio ad finem.i. eſſenti alior. quia tanꝙͣ ad vltimuꝫ: ſed non prior.i. efficatior immo efficacior ꝙͣtum ad ea que ſunt ad finem. qꝛ mi nora ſunt. ⁊ ideo magis poteſt in illa. gͦ ſi inferat pōt ī hoc. gͦ in finem. fit fallacia conſequētis. ſicut ſi infera tur. poteſt in minus. ergo poteſt in maius. Poteſt ta men ⁊ aliter dici. ꝙ comꝑatio ad finem prior eſt ẜm ī tentioneꝫ: ſed ad ea que ſunt ad finem prior eſt ẜm rē. ⁊ ideo nō valet. ¶ Ad aliud iam patet reſponſio. ꝙ ꝙͣ uis liberum arbitriū eſſentialius comꝑetur ad bonū. non tamen ita efficatius. quia facilius eſt facere ma lum ꝙͣ bonum. quia hoc poteſt de ſua natura que eſt ex nihilo: aliud non poteſt ſine adiutorio. ¶ Ad illud qd̓ obijcitur. ꝙ affectus eius non fuit rectus. quia potuit in malum non in bonum. Dicendum ꝙ non ſequit̉. ꝗa ſicut poterat de ſe cadere. ſimilit̓ poterat ⁊ ſtare. ſi aut nō potuiſſet ſtare. ſequeret̉ ꝙ non eſſet conditus in re ctitudine: ſꝫ quia ſtare potuit. neqꝫ habuit ꝗd motiuuꝫ vel inclinatiuū ad lapſuꝫ. rectus fuit. ¶ Ad illd̓ quod obijcit̉. ꝙ virtus que ſufficit ſine difficultate ad tenen dū lapideꝫ ſurſuꝫ pōt eundē leuare ſurſuꝫ aut deorſum ſiue ad locū eminētiorē loco illo in quo tenet̉. ſimiliter primus hō qui ſine difficultate poterat ſtare in innoce̓ tia ſua. poterat ea virtute qua poterat ſtare eleuare ſe ꝓficiendo ad ſtatum altioreꝫ. Dicenduꝫ ꝙ ſicut ex di ctis patet. poterat ſe eleuare aliqͣntulū ꝓficiendum. vt ad ea que poterat natura attingere: nō tn̄ poterat ꝓfi cere ad ſtatū ꝗ erat ſupra naturā.i. ſtatū merendi vitā eternā. ſicut ille qui pōt tenere ſine difficultate lapidē ſurſum. pōt illum altius eleuare: ſꝫ non pōt eleuare ad locum reſpectu cuiꝰ eſt virtus ſua improportōnabilis vt ad circulū ſolarē vel celum. ¶ Ad aliud qd̓ obijcitur ẜm Pelagiū. Dicendū ꝙ nō hꝫ locum in ꝓpoſito. ꝗa ī illo ſtatu de quo hic loquit̉. poterat eſſe nulla difficul tas neqꝫ oꝑatio laborioſa. vnde gen̄. ij. poſuit eum ī pa radiſuꝫ voluptatis vt oꝑaret̉ ⁊cͣ. ſuꝑ quod dicit augꝰ. viij. ſuꝑ gen̄. ad lr̄am. credibile eſt hoīeꝫ in ꝑadiſo poſi tum vt oꝑaretur. non laborioſe ſed delicioſe. nec etiam in ſtatu lapſus qui plus laborat in ſeruitio dei plꝰ me ret̉ premij. niſi forte plus diminutiōis pene: ſed ꝗ plus laborat ex amore dei maiore. nō ſui vel alterius: plꝰ p̄ mij meretur. ſed cum dico ex amore dei. dico gratiam. ſine qua meritorie deo non ſeruitur. ¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ ſeruitia quantomagis indebita ⁊cͣ. Dicen dū ꝙ hoc intelligit̉ dupliciter. Seruitia magis indebi ta ſcꝫ vel quia is qui ſeruit minus tenet̉ ſeruire ꝙͣ aliꝰ vel lꝫ magis teneat̉ ꝙͣ alius. tn̄ liberius ſeruit. quia n̄ reſpicit ad debitū quo tenet̉. ſꝫ magis ad bonitateꝫ dei cui ſeruit. hoc vltimo modo intellecta aucͣtas aug. vera eſt. ſed ſic minor eſt falſa. ¶ Ad illud quod obijcit̉ ꝑ ſi mile ſumptuꝫ a rege terreno. Dicendum ꝙ nemo me ret̉ grāꝫ regis terreni ex ſolis naturalibꝰ. niſi inq tumi illa naturalia ſunt gͣta ei. ſil̓r nec regis celeſtis: ſꝫ gͦta ei eſſe n̄ pn̄t. niſi ip̄e ꝯtulerit grāꝫ. qͣ grata fiant. ¶ Ad

Queſtio .xcvij.
illud quod obi yſenſitiua ⁊ vegetatiua pn̄t ī ſuas ꝑꝑatōnes ⁊cͣ. dd̓m ꝙ he virtutes p̄n̄t in oꝑatōnes vel ꝯbiecta ſine ſuꝑaddito nature. qꝛ ſue oꝑationes viles ſunt. ⁊ obiecta eorū ipſis virtutibꝰ multo ignobiliora. ſꝫ tamnobilis eſt intellectus vt habeat actōꝫ tam nobi lem ⁊ obiectu tamnobile vt ſupra ip̄m ſint. qꝛ gͦ actio nature eſt in inferioribꝰ ſe. p̄n̄t ī ea ſine adiutorio. ſed ja actio intellectus eſt in eo quod eſt ſupra ſe. nō pōt ī am ſine adiutorio ſuꝑioris. Sed ſi querit̉. qūo opera miſericordie. vt dare elemoſina ⁊ hmoī que ſunt in ꝓxi mū ⁊ ita ſibi equales: ſunt actōnes in aliꝗd ſuꝑius in tellectu. Rn̄ſio. ip̄m dare manu. nō eſt opus meritoriū ex ſe. ſꝫ rōne amoris ꝓximi. ⁊ illud nō eſt meritoriū ni ſi ex amore dei. ⁊ ita omīs actio meritoria hꝫ ꝙ ſit me ritoria ex eo ꝙ eſt in aliꝗd ſupra nos ¶ Queſtio. xcvij. de gratia ſuperaddita Heſitum eſt ſupra de gratia data in ꝯditiōe. ſequit̉ inꝗr de gratia ſuꝑaddita. Primo gͦ queret̉ ſi primꝰ homo habuit gratiā ⁊ virtu tem an̄ lapſuꝫ. Secundo de quantita te gratie ⁊ virtutum. ¶ Nembrū primum Uerit̉ gͦ. vtꝝ habuit grām ⁊ virtuteꝫ an̄ lapſum. Ꝙ ſic videt̉ Luc̄. x. qui etiā ex poliauer̄t eū ⁊ plagis impoſitis ⁊cͣ. ⁊ ex ponūt ſancti ⁊ glo. ꝙ expoliauerūt eum gratuitis ⁊ vulnerauerūt eū in naturalibꝰ: gͦ ſi hͦ intel ligit̉ in primo hoīe. primꝰ homo nō tm̄ habuit naturā Ilia ẜetiā gratuita an̄ peccatū. ¶ Iteꝫ Bern̄. cuꝫ vide ret patreꝫ nr̄m hoīm emulus. caritate circundatum ⁊ om̄i virtute veſtitū. ⁊ hoc accepiſſe terrenuꝫ hoīeꝫ qd̓ ipſe ꝑ ſuꝑbiam amiſit. inuidit inſanabilis homicida. Ex hoc gͦ pꝫ ꝙ primus homo ⁊ caritateꝫ hēbat ⁊ oēm virtuteꝫ. ¶ Item adam recepit mandatū diſcipline. ſꝫ ſi illud mādatū ſeruaſſet: abſqꝫ gratia meruiſſet. ſi igit̉ illud mandatū datū erat ſibi in meritū obediētie. vide tur ꝙ deus nō dederit ſibi in preceptū pret̉ gratie adiu toriū. alioꝗn dediſſet ei in malū. qd̓ nullo mō decet fa cere deū. Iteꝫ hͦ habet̉ a magr̄o ſen. ij. li. di. xxix. Pre terea queri ſolet. vbi ad hͦ on̄dendū introducūt̉ plures aucͣtes. ¶ Contra. deus ſciebat ip̄m ſtatim eē lapſuꝝ. gͦ ſciebat ꝙ illud gratie donū in nullo eēt vtile ſibi: ſed potius eēt ſibi in nocumētū. ſi gͦ ſapiens artifex non dꝫ aliquid fruſtra facere. vel etiā ꝙ vertat̉ in oꝑis ſui dā num ⁊ nocumentū. videt̉ ꝙ n̄ dederit illi gratiā. ¶ Itē adam qꝛ iuſticiā originaleꝫ habuit. qn̄ peccauit ⁊ volū tarie ꝑdidit nūꝙͣ eam recuꝑauit. gͦ patet rn̄ſio ſi habu iſſet donuꝫ gratie gratumfacientis: nec ip̄e nec aliquis poſterioꝝ eius gratiā recuꝑaſſet. ſi gͦ gratiaꝫ gratū fa cientē ipſe recuꝑauit. videt̉ ꝙ ante lapſum eam nō ha buit. ¶ Item adam habebat optima naturalia ⁊ nullā habebat pronitatē ad malū nec difficultateꝫ ad bonū. gͦ ſi caritatē ⁊ gratiā habuiſſet: totalit̓ deo adheſiſſꝫ. gͦ nūqͣ in peccatū cecidiſſet: ſꝫ ꝯſtat ꝙ cecidit. gͦ gratia an̄ lapſuꝫ nō habuit. ¶ Preterea. exquo habebat optima naturalia gratia oppoſita ferebat̉ totalit̓ in deuꝫ. ⁊ ita eēt ꝯfirmatus ſicut erāt angeli. ¶ Iteꝫ lucifer nō habu it gratiā gratūfacientē. ſi gͦ adam gr̄am gratū faciētem habuit ⁊ de illa cecidit: gͦ de altiori gradu cecidit ꝙͣ an gelus. gͦ videt̉ ꝙ peccatū eius fuit incurabiliꝰ ꝙͣ pct̄m angelicū. ſi gͦ hͦ conſtat eē falſuꝫ. an̄ peccatū nō habuit gratie donū. ¶ Itē prius debet aliꝗs ꝓbari ꝙͣ ī amicū aſſumi. hoc nonſolū eſt verū ī amicitia hūana. veꝝetiā in amicitia dīna. vn̄ dicit̉ heb̓. viij. Abrahaꝫ pater ve ſter temptatus eſt. ⁊ ꝑ multas tribulatōes ꝓbatus dei
amicus factus eſt: ſ nullus hꝫ dei gratiā qn̄ habeat dei amicitiā. videt̉ ꝙ an̄ temptatōeꝫ adaꝫ nō habuerit gr̄am. ſꝫ ſtatim poſt temptatōꝫ peccauit. gͦ nō hūit grāꝫ an̄ lapſuꝫ. ¶ Rn̄dendū. ad predictoꝝ intelligētiā ē no tandū. ꝙ circa hͦ duplex ꝯſueuit eē opinio. quidā.n. di cere voluerūt. ꝙ adaꝫ nō habuit gr̄am gratūfacienteꝫ ꝓ eo ꝙ nō videt̉ credibile ꝙ lapſus eēt ſi adiutoriū ha buiſſet. Ad aucͣtes ⁊ rōnes rn̄dent dicētes. ꝙ adā ha buit multas gratias gratiſdatas. ⁊ naturā habuit val de bonā: ⁊ ꝓpterea ſancti vident̉ aliqn̄ dicere ip̄m ha buiſſe gratuita an̄ lapſum: nō qꝛ habuit donū gratie gͣ tumfaciētis. ſꝫ donum gratie gratiſdate. ⁊ ꝑ illud pot rat temptatōni reſiſtere. ⁊ ad gratiā gratū facienteꝫ ſe diſponere. Sꝫ qm̄ aucͣtes ſanctoꝝ vident̉ dice̓ de gra tia gratumfaciente. ſicut patet ex obiectis. ⁊ huic etiā ſona videt̉ ſacre ſcripture aucͣtas ⁊ rōis ꝓbabilitas Ideo eſt alia opinio ⁊ cōmunior ⁊ verior ⁊ ꝓbabilior. quā ⁊ magr̄ ſen. ſuſtinet.ſ. ꝙ adam ante lapſum gram gratum faciēteꝫ habuit. ꝑ quam nonſolum malo reſi ſtere fꝫetiaꝫ in bono ꝓficere potuit. ⁊ illa gratia adiu̓ tus: ita bene meruiſſet mandatū dn̄i obſeruādo. ſicut demeruit tranſgrediendo. Hanc igit̉ opinionē ſuſtine do. ꝯcedere poſſumꝰ ratōnes que ad primā ꝑteꝫ indu cunt̉. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ deꝰ ſciebat ſtatī ip̄m ce lapſuꝝ. dd̓m ꝙ ꝓpter hͦ nō debuit amittere donū gratie ſibi date duplici rōne. Primo quidē. qꝛ ſimul cuꝫ hoc preſciebat: quod bonū debebat de lapſu eius elice. Se cūdo v̓o qꝛ deus ꝯferendo grām nō attendit futura pec cata: ſꝫ ydoneitateꝫ pn̄teꝫ ad grāꝫ. ſicut patet cū cōfert grām in temꝑe preſcitis. ⁊ eis quos ab eterno ꝓbauit ⁊ in vtroqꝫ eoꝝ ꝯmendat̉ dei largitas ⁊ ſapiētia. ⁊ ar guit̉ homīs ingratitudo ⁊ ſtulticia. in hoc ꝙ a tambe nefico ⁊ tam benigno ſe auertit ſine cauſa. ¶ Ad alid̓ quod obijcit̉. ꝙ nō potuit recuꝑare originaleꝫ inſticiā quā habuit qn̄ peccauit. dd̓m ꝙ hec nō eſt tota rō.ſ. ꝙ voluntarie amiſit iuſticiā illā: ſꝫ ſimul cū hͦ facit. qꝛ iu ſticia originalis nō tm̄ reſpiciebat voluntatē delibera tiuā. ſꝫetiaꝫ reſpiciebat ipſaꝫ naturā inſtitutā. gr̄a aū reſpicit ipſaꝫ voluntatē liberā vt eſt libera. ⁊ qm̄ volū tas defacili vertit̉ ⁊ reuertit̉. natura aūt cū corruptiōe nō ſic defacili releuat̉. hinc eſt ꝙ magis pōt recuperari gratia ꝙͣ prima iuſticia. ꝙͣuis vtraqꝫ fuerit ꝑ peccatuꝫ amiſſa. ſꝫ nō defacili dico: quia nō an̄ nature reꝑatō ¶ Ad huiꝰ euidentiā nota. ꝙ deus cōdidit duas cre turas viciſſitudinarie inuertibiles. ſcꝫ nobiliſſimaꝫ. angelicā. ⁊ viliſſimā.i. irrōnaleꝫ. inuertibilitas aūt h ſue atteſtat̉ nobilitati. illius ſue vilitati: mediā creatu rā.ſ. hoīeꝫ. qui ẜm aliquid eſt rōnalis ẜm aliꝗd irrōna lis: fecit deus vertibilē. angelicā naturā fecit deꝰ taleꝫ. ꝙ ad quod ſe ꝯuerteret illi inuertibilit̓ adhereret. irrō naleꝫ fecit talē. ꝙ qͣntū eſſet de ſua natura ſibi inhere ret nec aliquid ſupra ſe nec niſi ꝓpter ſe appeteret: ho minē aūt fecit deus vertibileꝫ viciſſitudinarie ꝙͣtuꝫ ad libeꝝ arbitriū. ſiue ꝙͣtum ad ꝑtem rōnaleꝫ. inuertibi lem de ſua natura ꝙͣtum ad ꝑteꝫ irrōnaleꝫ. ꝑs aūt rō nalis dūmodo ꝑ obedientiā ſuberat dn̄io ſui ꝯditoris. ꝑti irrōnali dn̄abat̉. vn̄ augꝰ. xiiij. de ciui. dei. ca. xv. i. ꝑadiſo.n. etiāſi nō omīa poterat an̄ pct̄m. ꝗcquid tn̄ poterat n̄ volebat. ⁊ ideo poterat oīa que volebat. S nolens ſubeſſe dn̄io ſui ſuꝑioris d̓ um amiſit ſui infi rioris. vn̄ aug. eodē. deniqꝫ vt breuit̓ dicat̉ in illiꝰ pct̄i pena ꝗd inob̓ie niſi inob̓ia retributa ē? Nā q̄ ē hom alia miſeria. niſi aduerſus eūipſuꝫ inob̓ia eiuſip̄iꝰ. v qm̄ noluit qd̓ potuit. qd̓ quideꝫ nō pōt velit. ꝗs.n. en merat qm̄ ml̓ta q̄ n̄ pōt velit. dū ſe.i. volūtati ipſe animꝰ eius ⁊ eo inferi n̄ obtē nāqꝫ inuito ⁊ animꝰ plurimūqꝫ turbat̉ caro do veteraſcit ⁊ morit̉. ⁊ ꝗcꝗd alid̓ patimur qd̓ n̄ patem inuiti: ſi volūtati nr̄e nr̄a nat̉ tqꝫ ex oībꝰ ꝑt bus obediret. irrōnal̓ at̄a ⁊ maxī

inqͣtū corrupta tantū eſt ꝯuertibilis ad ſe. nec pōt eri gi ſiue ꝯuerti. cū debitū iuſticie originalis ad ſuū ſupe rius dn̄io ſiue ptāte ꝑtis rōnalis. cuiꝰ inobediētie ino bediētia retributa ē. ꝓpter aūt colligātiā ꝑtis rōnalis ⁊ irrōnalis ncc̄e eſt ꝑteꝫ rōnaleꝫ defici ⁊ declinare ẜm motū irrōnalis. ꝓpter qd̓ an̄ reꝑatōꝫ nature corrupte nō recuꝑabit̉ ꝑfecte naturalis iuſticia. ¶ Ad alid̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ ſi adam habuiſſet grāꝫ. inſeꝑabil̓r deo adhe ſiſſet. Dicendū ꝙ hͦ nō oꝑtet. qꝛ libeꝝ arbitriū habens grām de ſua libertate que cogi nō pōt. dū manet ī ver tibilitate in qua conditū eſt moueri preter gr̄e inclina tionē. ⁊ frequēt̉ mouet̉ nihil ꝯſiderās de eo ad qd̓ mo uet gr̄a. vn̄ frequēter ꝯuenit ꝙ hō valde preditus gr̄a ⁊ v̓tutibꝰ inordinate afficit̉. ꝓ eo ꝙ nō ſꝑ fert̉ actualit̓ in illud ſummū bonū ad qd̓ deſideriū illiꝰ aſſurgit per gr̄am. ⁊ ſic intelligendū eſt accidiſſe ipſi ade. ¶ Ad il lud quod obijcit̉. ꝙ ꝯfirmatus eēt vt angelꝰ. Dicēdum ꝙ n̄ ē ſimile: tum qꝛ angelꝰ hꝫ naturalia nobiliora: tū ꝓpter corpus quod habebat adherēs. rōne cuiꝰ retar abat̉ ne totaliter ferret̉ ī deū. erat.n. corpus illd̓ tūc aīale. nihilominꝰ aliter retardabat ad ꝯtrariū tūc. ali ter nūc: qꝛ nūc retardabat mouēdo ad ꝯtrariū. tunc re tardabat nō ſinēdo libere ⁊ expedite ferri ⁊ moueri in deū. ꝓpter qd̓ nō ſequit̉ ꝙ fuiſſet ꝯfirmatꝰ. ¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ lucifer nō habuit gratiā gratumfaciē teꝫ ⁊cͣ. Dicendū ꝙ verū eſt. ex hͦ tn̄ nō ſequit̉ ꝙ hō pec cauerit maiori ingratitudine. ꝓ eo ꝙ lucifer optīa ha buit naturalia. ꝓpter qd̓ dr̄ qͦdāmodo deiformis. ꝓ eo ꝙ ꝓximior erat ſtatui gl̓ie. vn̄ ſil̓ recepiſſet gr̄aꝫ ⁊ glo ria. homo v̓o nec talibꝰ fuit preditꝰ naturalibꝰ. ⁊ cōdi tus fuit vt magno tꝑis interuallo hr̄et gratiā an̄ glo riā. in cuiꝰ ſignū poſitus erat in terra. que eſt locꝰ lon ge diſtās a celo. vn̄ in tranſgrediēdo nec adeo cecidit d̓ alto vt lucifer. nec adeo fuit ingͣtus. nec adeo ꝑ pecca tuꝫ deprauatus. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ prius dꝫ hō temptari ꝙͣ in amicū ſumi. Dicendū ꝙ illud intelligit de illa amicitia que facit hoīeꝫ deo priuatū ⁊ familia rē. ꝑ queꝫ modū dicit ipſe dn̄s apl̓is Io. xv. vos auteꝫ dixi amicos ⁊cͣ. De amicitia aūt large ſumpta hͦ n̄ p̄t intelligi de amicitia apud deū. lꝫ poſſit intelligi d̓ ami citia apud hoīes. ꝓ eo ꝙ niſi deus daret gratia in pro bando. potius reprobaret ꝙͣ approbaret. nō.n. hēmus ꝑ quod poſſimꝰ approbari a deo. niſi ꝑ eius donū. non aūt ſic eſt de hoīe reſpectu hoīs. ⁊ ſic pꝫ rn̄ſio ad illud. ¶ Nembrum ſecūdum. Equit̉ inquire de quātitate gratie virtu tum ꝙͣtū ad numeꝝ donoꝝ v̓tutū ⁊ gr̄aꝝ inſuꝑ ꝙͣtum ad ptāteꝫ ⁊ efficaciā earun deꝫ. Et querūt̉ qͣtuor. Primo. v. habuit fideꝫ. Secūdo. v. habuit vniuerſitatē v̓tutū an̄ lapſuꝫ. ſiue tot qͦt habuit poſt. Tercio. ſi primꝰ hō poterat il lis mereri ante lapſuꝫ. Quarto. v. gratuita erāt effica ciora an̄ lapſuꝫ ꝙͣ poſt. Articulus primus Uerit̉ gͦ primo vtꝝ habuit fideꝫ. Ꝙ ſic vi det̉. fides eſt fundamentum edificij ſpūalis heb̓. xj. Fides eſt ſubſtātia reꝝ ſperandarū ⁊cͣ. Glo. i. fundamētuꝫ. ſꝫ deficiēte fundamēto defic̄ to tū edificiū. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ tres ſunt v̓tutes theologice. fi des. ſpes. caritas. habuit ſpeꝫ ⁊ caritatē: cōſil̓i ratōne ⁊ fideꝫ habuit. vel quare no? Hoc etiā videt̉ ꝑ verbuꝫ Bern̄. ad eugeniū ſupͣdictū. cū videret pr̄eꝫ oīm hoīm emulꝰ. circūdatū caritate ⁊ om̄i v̓tute veſtitū ⁊cͣ. ¶ Itē fides diſtinguit̉. ꝑ fideꝫ formatā ⁊ informeꝫ. ⁊ hec du plex fides duplici ſtatui homīs rn̄det.ſ. ſtatui gratie ⁊ ſtatui pct̄i. ⁊ ita pꝫ ꝙ exn̄tes in pct̄o hn̄t fideꝫ informē exn̄tes in a fideꝫ formatā. ſꝫ ꝯſtat ꝙ adaꝫ lapſus per pct̄m habuit fi informeꝫ. gͦ ſtans in gratia hūit fidē
formataꝫ. ¶ Contra. ſicut dicit magr̄. ij. ſen. diſ. xxiij. ca. ꝯgnitōeꝫ qͦꝫ. cognouit primus homo a quo creatus fuit. non ita excellenter ſicut poſt hanc vitaꝫ ſancti vi furi ſunt. neqꝫ ita in enigmate ſicut in hac vita videmꝰ ſed conſtat ꝙ fides eſt cognitio in enigmate. ergo ⁊cͣ. ¶ Item Hugo. ꝯgnouit homo creatoreꝫ ſuū. nō ea cō gnitōne qua deus modo a credentibꝰ abſens fide q̄rit̉. ſed ea qua tūc ꝑ preſentiam ꝯtemplatōnis ſcienti ma nifeſtus cernebat̉. Ex hoc pꝫ manifeſte. ꝙ fideꝫ nō ha buit. ¶ Item ſi habuit fideꝫ. gͦ habuit cognitōeꝫ arti culi de reꝑatōne. gͦ ꝯgnitōeꝫ de lapſu habuit. gͦ cogno uit caſum ſuum. gͦ habuit ante penam ꝙͣ culpaꝫ. quod eſt contra diuina iuſticiaꝫ. ¶ Iteꝫ cognitio fidei eſt ex auditu. vnde Roma. x. fides ex auditu. ſed dicit hugo ꝯgnouit homo creatorem ſuum non ea cognitōne qua foris ex auditu ſolo percipit̉: ſed ea potius qua intus ꝑ inſpirationeꝫ miniſtratur. ¶ Rn̄ſio. ꝙ primꝰ homo ante lapſum habuit fideꝫ. ſed intelligenduꝫ eſt ꝙ fides duo concernit. que ſunt cognitio. ⁊ adherentia prim veritati ꝓpter ſe q̄ eſt firmitas credēdi. penes cognitōꝫ eius determinat̉ eius eſſe materiale. penes adherētiaꝫ ſiue firmitatē eius eſſe formale. vnde hugo. duo ſunt in quibus fides conſtat. cognitio ⁊ affectus.i. ꝯſtantia vl̓ firmitas credendi. in altero ꝯſtat ꝙ ipſa illud ē. in al tero conſtat quia ipſa in illo eſt. in affectu.n. fidei inue nitur ſubſtantia. in cognitōne materia. aliud.n. ē fides qua creditur. aliud quod fide credit̉. in affectu inuenit̉ fides. in cognitiōe id quod credit̉ fide. ꝓpterea fides in affectu hꝫ ſubſtantiaꝫ. quia affectus ipſe fides eſt. in cognitōne hꝫ naturam. quia de illo ⁊ ad illud quod in cognitione eſt fides eſt. Preterea. cognitio que fidei eſt duplex eſt. quedam imꝑfectōnis eſt. ſcilꝫ illa que ē eni gmatica. de quā.j. coꝝ. xiij. Uidemus nūc ꝑ ſpeculū in enigmate. enigma eſt ſimilitudo obſcura. vn̄de videre per ſpeculum eſt videre per creaturas aliquas ī quibꝰ ſimilitudo dei relucet. ⁊ in enigmate.i. in obſcura ſimi litudine. Eſt alia que perfectōnis eſt. ſcꝫ illa que nō eſt enigmatica ſed lucida. qualis fuit illa quā habuit xp̄ꝰ cum.n. haberet fidem ẜm illud quod erat ꝑfectiōis in illa habuit illam.i. non rōne viſionis enigmatice ſꝫ co gnitionis luci de. hmōi cognitōneꝫ fidei habuit primꝰ homo in ſtatu innocentie.i. non illam que eſt enigma tica: ſed illam que eſt lucida. Triplex.n. eſt cognitio. ſcilꝫ per ſpeciem ⁊ lumen. per ſpeculum in lumine. per ſpeculum in enigmate. prima eſt patrie. ſecūda erat in ſtatu innocentie. tercia in ſtatu nature lapſe. Habuit gͦ primus homo fidem ꝙͣtum ad illud quod eſt ſubſtanti ale in fide ſiue formale. ꝙͣtū ad illud aūt quod eſt ma teriale habuit illud quod eſt ꝑfectōis. vt tactū ē. Cōce dende gͦ ſunt rōnes que hͦ on̄dūt. ¶ Ad illud qd̓ pͥmo obijcit̉ ꝯtra hͦ. ꝙ nō habuit cognitioneꝫ enigmaticā. iā pꝫ rn̄ſio. qꝛ lꝫ n̄ habuit cognitōꝫ enigmatica. nō ꝓpter hoc ſequit̉ ꝙ habuit illud quod erat maioris cognitio nis ⁊ perfectōnis in fide. vnde habuit ꝯgnitioneꝫ certi orem illa que eſt fidei in ſtatu nature lapſe. ⁊ hͦ innuit Hugo dicēs. ſciendū ꝙ illā primā cognitiōꝫ hoīs quā de creatore ſuo habuit ſicut maioreꝫ ⁊ certioreꝫ illa co gnitōne que nūc in ſola fide cōſtat. veraciter dicimus: ita etiaꝫ illa que poſtmodū in excellentia ꝯtemplatio nis diuine manifeſte reuelabit̉. maioreꝫ neceſſe eſt con fiteamur. ¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ non ea cogni tione cognouit qualiter modo accedentibꝰ ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ hoc dicit̉. quia modo querit̉ ſiue cognoſcit̉ cognitōe enigmatica: ob hoc.n. dicit̉ modo abſens. ſcꝫ ꝓpter enī gmna interpoſitum inter ipſum. ⁊ intuitum mētis ſiue cognitiue. ⁊ tūc dicit̉ fuiſſe ꝯtemplatio per preſentiaꝫ: quia erat in lumīe ſicut tactū eſt. Nec intelligendū eſt ꝙ tunc vidit ꝑ pn̄tiaꝫ ſpē̄i ſꝫ ꝑ pn̄tiaꝫ lumīs certiorem efficientem cognitōne ea que eſt per enigma. vnde cō gnitio illa fuit media inter illam que eſt modo. ⁊ illaꝫ

Queſtio .xcvij.
que eſt in gloria. ¶ Ad aliud quod obijcit̉. ꝙ ſi habuit ōꝫ de articulo recuꝑatōis. dicūt ꝗdā fidē habuit ꝯ ꝙ habuit reuera: ſꝫ tn̄ nō ꝯtulit nec aduertit. ⁊ ſic n̄ cō gnoſcebat ſe caſuꝝ actu. vn̄ nec ex caſu eius ꝯtriſtaba tur. Uel pōt dici ꝙ habuit fideꝫ articuli de reꝑatione. implicite cognoſces ꝙ ille qui hoīeꝫ pauit illū reciꝑet. quocūqꝫ modo indigeret reꝑatōe. ſiue ꝑficiēdo qd̓ erat defectus nature cōdite. ſiue aliꝗ alij defectus ꝯtigerēt. bn̄.n. ſciuit ꝙ deus parauerat ſiue ꝯdiderat hoīeꝫ ad hͦ ꝙ ꝑficeret̉ ꝑfectōe glorie. ⁊ ꝙ ille ꝗ hoīeꝫ parauerat ad hͦ temꝑe oportuno illū reꝑaret. tollendo oēs defectꝰ glorie incōtingētes. Uel pōt dici ẜm opinionē illā que ponit̉. ꝙ poſteri eius nō eēt ꝯfirmati primis parētibꝰ ſtantibꝰ. ꝙ habuit fideꝫ de articuli reꝑatōe. nec ꝓpter hͦ triſtabat̉. qꝛ nō cognouit ꝙ ꝓpter caſum illiꝰ futura ⁊ nccͣia erat reꝑatio. ¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ fides eſt ex auditu ⁊cͣ. dd̓m ꝙ duplex ē auditꝰ. interior ⁊ ex terior. nō aūt eſt neceſſarius auditꝰ exterior ad hͦ ꝙ ſit cognitio fidei. ſed qn̄qꝫ ſufficit interior. ſicut ſuppoſito aliquis eēt ſemotus a fidelibꝰ. nec eēt qui euꝫ inſtru eret in fide. dūmodo oīno viueret ẜm dictamē ratōis. ⁊ ſe ordinaret ⁊ ſperaret quantū poſſet ad bonuꝫ. au ditu interiori fideꝫ reciꝑet. ⁊ informaret̉ illis que eēt ſibi nccͣia ad ſalutē. vn̄ nō fuit auditus exterior nccͣiꝰ primo homī ad hͦ ꝙ haberet fidē. ſꝫ inſpiratōe interna fidei recepit cognitōꝫ. hͦ eſt id quod fuit ꝑfectōis in co gnitōne fidei. ¶ Articulus ſecundus Equit̉ inquire vtꝝ habuit vniuerſitatē vir tutū an̄ lapſuꝫ ſiue tot quot habuit pꝰ. Ꝙ ūt to buit videt̉ pͥmo ꝑ dam̄. di. ꝙ deꝰ fecit hoīeꝫ om̄i v̓tute circūdatū. ⁊ omībꝰ bonis ornatū n̄ videt̉ ꝙ aliꝗs habitꝰ v̓tutis ꝗ̄ ſit in nobis deeſſꝫ ei dem. ¶ Iteꝫ ex ꝑte cognitōnis nō cognoſcimꝰ plura ꝙͣ adaꝫ cognouit. nec plures habemꝰ in nobis ſcientias pari rōne ex ꝑte affectōis nō videt̉ ꝙ plures habeāꝰ habitus ꝙͣ habuit primꝰ hō. ¶ Iteꝫ conexio eſt in v̓tu tibus ſicut ſancti dicūt. qui nā hꝫ omēs: gͦ ſi adam habuit: juā virtute fuit ꝙ oēs habuit. gͦ tot habuit t nos habemꝰ ꝫ aut aliquā v̓tute ha bemus quā n̄ habuit adaꝫ Si nō. gͦ tot v̓tutes habuit quot nos habemꝰ. Si ſic. aut gͦ illiꝰ v̓tutis fu it adaꝫ capax aūt nō. ſi nō: gͦ videt̉ ꝙ ꝑ pct̄m venerit in nobis boni capacitas. quod abſurdū ē dice̓. Si ſic: cū deus daret gr̄aꝫ ade ẜm capacitatē ſuā. videt̉ ꝙ omēꝫ virtutē quā in nobis ꝯfert poſt la im. ⁊ ipſi cōtulerit an̄ lapſuꝫ. ¶ Contra. virtus fortitudinis ꝯſiſtit in ꝑ peſſione terribiliū. ſꝫ in adaꝫ in ſtatu innocētie n̄ potu it eē talis ꝑpeſſio: gͦ ⁊cͣ. nec fortitudo. ¶ Itē temꝑantia cōſiſtit in coercēdis prauis carnis paſſiōibꝰ. ſꝫ tales n̄ poterant reꝑiri in natura inſtituta. gͦ nec temperātia. Iteꝫ pnīa ꝯſiſtit in deteſtatōe maloꝝ ꝑpetratoruꝫ ⁊ dolore. ſꝫ nullo mō ꝯuenit ī ſtatu innocētie de malis cō miſſis dolere. gͦ nō poterat in primo hoīe eē virtꝰ pnīe. ¶ Iteꝫ qui hꝫ donū ꝑſeuerātie n̄ cadit a iuſticia. ſꝫ ada a iuſticia cecidit. gͦ ꝑſeuerantiā nō habuit. hanc auteꝫ multi hn̄t in ſtatu nature lapſe. gͦ n̄ omīs virtꝰ q̄ nūc ē fuit in ſtatu innocētie. ¶ Item numerꝰ ſacramētoꝝ pꝰ lapſuꝫ n̄ rn̄det ꝑ equalitatē nūero ſacramētoꝝ ante la pſum. neqꝫ primi parentes ſi ſtetiſſent habuiſſent exer citiū tot ſacramētoꝝ qͦt habuerūt exercitiū poſt lapſuꝫ cuiꝰ rō eſt. ꝙ hō pluribꝰ indiguit adiutorijs pꝰ lapſuꝫ ꝙͣ an̄. eadeꝫ rōne videt̉ ꝙ numerꝰ virtutū an̄ lapſuꝫ n̄ debuit rn̄dere nūero v̓tutū poſt lapſuꝫ. nec ꝙ pͥmi pa rentes ſi ſtetiſſent p̄diti eēt tot v̓tutibꝰ an̄ quot pꝰ. ꝗa pluribꝰ indiguerūt poſt ꝙͣ an̄. ¶ Iteꝫ ideꝫ ꝯn̄dit̉ ꝑ com ꝑatione donoꝝ. cum.n. ſint ſeptē dona vt habet̉ yſa. xj. ſcꝫ donū ſapīe. intellectꝰ. ꝯſilij. fortitudinis. ſcīe. pieta tis. ⁊ timoris dn̄i. an̄ lapſuꝫ vt videt̉ nō fuit pietas q̄ ē
circa oꝑa pietatis. q̄ nō fuiſſent in ſtatu innocētie. neqꝫ fortitudo q̄ ꝯſiſtit in aggreſſu difficiliū ⁊ ꝑpeſſione ad uerſoꝝ. que nccͣia ſunt tꝑe lapſus. ¶ Iteꝫ ideꝫ videt̉ ꝑ ꝯꝑatōꝫ beatitudinū math̓. v. qꝛ an̄ lapſuꝫ nō fuit bea titudo luctus neqꝫ beatitudo miſcd̓ie. qꝛ miſcd̓ia miſe riā reſpicit. que ncc̄ia erat poſt lapſuꝫ. ¶ Iteꝫ videtur ideꝫ ꝑ ꝯꝑatōꝫ fructuū. d̓ quibꝰ dr̄ Gal̓. v. qꝛ an̄ lapſuꝫ nō fuit fructꝰ ꝗ ē patiētia q̄ ꝯſiſtit in tolerātia aduerſo rū. ſic̄ poſt. Ex his omībꝰ videt̉ ꝙ n̄ habuit tot v̓tutes an̄ lapſuꝫ quot habuit poſt. ¶ Rnſio. dd̓m ꝙ cū fit cō ꝑatio multitudinis donoꝝ gratie ad ſtatuꝫ nature la pſe ⁊ ſtatū nature inſtitute: hͦ pōt intelligi vel de donis gratie gratiſdate. vel de donis gratie gratū facientis. Si intelligit̉ de donis gratie gratiſdate. ſic ſe hn̄t ſicut excedētia ⁊ exceſſa. ꝓ eo ꝙ aliqͣ dona gratie gratiſdate habuit adā in ſtatu illo. vtpote immortalitatē ⁊ impa ſibilitatē. q̄ nō habuit aliꝗs poſteroꝝ eiꝰ. ⁊ aliqͣ dona gratie gratiſdate hn̄t poſteri eiꝰ que ipſe n̄ habuit. ſic̄ ſunt gratia ſanitatū. ⁊ oꝑatio v̓tutū. ⁊ genera lingua rū. ⁊ ꝯſil̓ia. Rō aūt hꝰ diuerſitatis venit ex hͦ. ꝙ illa do na expediebāt illi tꝑi ⁊ alia ꝯpetūt illi. Si aūt loꝗmui de donis gratie gratūfaciētis. qꝛ dona illa ꝯnexionē ha bēt ꝙͣtū ad habitꝰ ⁊ ꝙͣtuꝫ ad actus ꝗ ꝑfectōis ſunt. ſic ꝯcedendū eſt. ꝙ in equali multitudine fuerūt in primo hoīe in qͣ reꝑit̉ in eius poſteritate. hͦ dico ꝙͣtū ad hītꝰ ⁊ ꝙͣtū ad actꝰ ꝗ ꝑfectōnis ſunt. ſicut rōnes ad primā ꝑtē inducte on̄dūt. ꝙͣtū v̓o ad actus ꝗ hn̄t imꝑfectōꝫ anne xam. nō ꝯtingebat v̓tutes ẜm ſtatu illū in adā ponere. ſicut habet̉ ab aug. li. de tri. xiiij. ⁊ mgr̄ recitat. iij. ſen. xxxiij. di. v̓tutes habebūt alios actus in patria. ꝗa ma ioris ꝑfectōnis ꝙͣ habeāt in via. actus.n. ſiue vſus ꝓ uidentie erit. nullū bonū deo p̄ponere vel eqͣre. fortitu dinis ei firmiſſime adherere. tꝑantie nullo defectu no uo delectari. hos eoſdeꝫ actus ⁊ vſus habuerūt primi parentes in illa felicitate in qua fuerūt qn̄ habuerunt grāꝫ gratū facientē. lꝫ nō illa ꝑfectōe in qua habēt ī pa tria. plurimū tn̄ erant ꝯformes. ¶ Per hec pꝫ rn̄ſio ad duo obiecta. quoꝝ vnū erat de fortitudine. alteꝝ de tē ꝑantia. que ꝓcedebāt ẜm actus hn̄tes imꝑfectōeꝫ ali quā annexaꝫ. que quidē ꝑfectio ꝯpetit ſolū ẜm ſtatum pn̄tis miſerie. ¶ Ad illud aūt quod obijcit̉ de pnīa. di cendū ꝙ pnīa reduci hꝫ ad v̓tuteꝫ iuſticie. eſt.n. de ſpe ciebꝰ iuſticie. exn̄te ſtatu ꝑſone lapſe. nō autē fuiſſet de ſpēbus illius ſi ꝑmanſiſſet ſtatus nature ꝯdite. tūc enī eſſet actus iuſticie deo regenti ſubiectū eē. ¶ Ad illud aūt quod obijcit̉ de ꝑſeuerātia. dd̓m ꝙ ꝑſeuerātia vno mō dicit̉ ꝓpoſitū ꝑſeuerandi in bono. ⁊ hͦ mō eſt v̓tꝰ vl diſpoſitio ꝯſequēs v̓tutes inſeꝑabilit̓. Alio mō ꝑſeue rantia eſt ꝯtinuatio in bono vſqꝫ in finē. ⁊ ſic nō dic̄ ha bitū ſꝫ potius dicit actū. ⁊ hāc primꝰ hō nō habuit. ex hͦ tn̄ nō ſequit̉ ꝙ aliqua virtute caruerit ꝓ eo tempore quo in gratia ꝑmanſit. ¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ nu merus ſacramētoꝝ poſt lapſuꝫ nō rn̄det ⁊cͣ. dd̓m ꝙ hͦ verū eſt. ⁊ rō hꝰ eſt nccītas hūane reꝑatōis pꝰ lapſuꝫ. cecidit.n. hō in morbū graueꝫ ꝑ peccatū ſuū. ꝓpt̓ queꝫ indigebat ſacramētis alijs ab illo. quod fuit inſtitutū tꝑe nature cōdite. ſcꝫ matrimonio quibꝰ curaret̉. vnde Hugo. exquo hō a ſtatu pͥme incorruptōis lapſus ī cor pore ꝑ mortalitatē. ⁊ in aīa ꝑ iniquitateꝫ egrotare ce pit. continuo deus reꝑando inde ſacramētis ſuis medi cinaꝫ preꝑauit. que prout ratio poſtulabat ⁊ cauſa. di uerſis temꝑibꝰ ⁊ locis ad curatōꝫ illius exhibuit. v̓tu tes aūt neceſſarie erant in omni ſtatu ⁊ in omni temꝑe ⁊ ꝙͣtum ad ſubſtantiaꝫ ⁊ ꝙͣtuꝫ ad numerū: tn̄ ẜm diuer ſitatem ſtatuuꝫ neceſſaria erat actuum variatio ẜm ꝙ tactum eſt. ¶ Ad illa que conſequūtur dici poteſt. ꝙ do na. fructus. beatitudines. ꝯferunt̉ a deo ad ꝑfectōnem nature lapſe nō inſtitute. Ad cuius declaratiōeꝫ noͣ. ꝙ virtutes ẜm ꝙ ex aucͣtibꝰ ſanctoꝝ poteſt ratōnabilite colligi: ſunt ad informandū ſiue ad rectificāduꝫ libeꝝ

arbitriū. tūc aūt ē libeꝝ arbitrium informatū. qn̄ eſt in iuſticia rectificatū. hec auteꝫ informatio rectitudinis in ſtatu nature in llitute potentias anime reddidit ha biles ad agendum bonum recte. expedite. delectabilit̓ ⁊ perfecte: ꝓpter conformitatem ⁊ obedientiam nature reſpectit gratie. ſed primus homo in lapſu in culpam ſpoliatus fuit gratuitis ⁊ vulneratus in naturalibus expoliatōneꝫ auteꝫ iſtam ſubſecuta eſt deformatio ⁊ ī potentia ad bonum. ⁊ ex illa vulneratōne effecta ē na tura humana infirma. ⁊ ſubſecuta ē difficultas ad bo num. ex hac auteꝫ difficultate ſubſecuta eſt fatigatio ⁊ faſtidium in progreſſu in bono ſiue in exercitio bonoꝝ operum. ⁊ ex his oritur quedaꝫ vite imꝑfectio ſiue ver ſatio in operibꝰ imꝑfectōnis. homo auteꝫ ſic deiectus ſiue humana natura ſic lapſa. nō poterat ꝑ ſe reꝑari. nec illa que ſufficiebant ad recte agenduꝫ expedite de lectabiliter ⁊ ꝑfecte. in ſtatu nature condite ſufficiebāt poſt lapſum. ſcilꝫ virtutes ſole: ꝓpterea diuine benigni tatis largitas habitus multiplices ꝯtulit homī ꝓpter multiplicia incōmoda iam tacta. vt ſic humane natu re lapſe defectus releuaret. ita vt ꝑ collatōneꝫ gratie ī virtutibus reformetur ipſa anima. ⁊ efficiant̉ potētie potentes ad bene ⁊ recte operandū. ꝑ collatiōeꝫ gratie in donis ad expedite operanduꝫ. ꝑ collatōꝫ gratie ī fru ctibus ad delectabiliter oꝑandum. ꝑ collatōꝫ gratie ī beatitudinibꝰ ad perfecte oꝑandum. a virtutibꝰ.n. eſt aīa potens ad oꝑanduꝫ. ex fructibus delectabilit̓ ope randum. ex beatitudinibꝰ ad perfecte oꝑandum. ita ꝯtra quadrupliceꝫ oppreſſiōeꝫ ſiue deiectōꝫ que ex cu pa habet originem: actor ⁊ reꝑator humane nature qͣ prupliceꝫ appoſuit releuationeꝫ. Ex his gͦ patet ꝙ do na fructus ⁊ beatitudines ꝓprie reſpiciūt ſtatum natu re lapſe. virtutes auteꝫ ſemꝑ fuerunt neceſſarie. ꝓpter quod nō eſt ſimile de comꝑatione fructuum donoruꝫ ⁊ beatitudinū ⁊ ipſaꝝ virtutum. ad ſtatum ante culpaꝫ ⁊ poſt ⁊cͣ. ¶ Articulus. iij. Dtercium quo querit̉. ſi primus homo po terat illis mereri an̄ lapſum. Ꝙ ſic videt̉. ex puris naturalibus nō poterat quis me ireri tūc. vnde aug. in ench̓. ſine gratia nec tūc. i. in pri mo ſtatu meritum eſſe potuiſſet. gͦ ſi eſſet etiam cū gra tia ſiue gratuitis. mereri nō potuiſſet: ſtatus ille fuiſſꝫ peſſimus. cum ſine merito nullus ꝑueniſſet ad gloriā ¶ Item gratia ſiue gratuita modo ſunt principiū me rendi per ſe loquendo.j. corint̉. xv. non ego ſed gr̄a dei mecum. ⁊ fuerunt in ſtatu illo. cum illis mediantibus erat homo gratus deo. vt ex dictis patet. ⁊ illis ſolum. gͦ exiſſens in illis ꝑ illas poterat mereri. ¶ Item glo ria eſt remuneratio gratie ſiue merces. Io. j. gratiā ꝓ gratia. vbi augꝰ. nonſolum gratiam que plene gratis datur ſine merito vt fideꝫ que per dilectioneꝫ ꝯꝑatur. ex qua iuſtus viuit: ſꝫ ⁊ pro iſta gratia gloriam.i. bea titudineꝫ eternam. que merces iuſticie dicit̉. gͦ cuꝫ glo ria remunerat̉. merito patet ꝙ meritum eſt ex gratia. ⁊ hoc eſt quod ſubiungit̉ in glo. aug. predicta. vbi dicit̉. gratia quia merituꝫ ex gratia. ⁊ ita ideꝫ quod priꝰ. ¶ Contra. vbi eſt pugna ibi eſt meritum. gͦ vbi maio pugna ibi maius meritum eſt. ⁊ vbi minor minꝰ. ⁊ vbi ſulla nullū: ſed in ſtatu illo nulla potuit eſſe pugna. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē. ij. thim̄. ij. Nō coronabit̉ niſi qui legittīe cer tauerit. ſed in primꝰ ſtatu nō erat certamen. gͦ neqꝫ co rona. gͦ neqꝫ meritum. ¶ Item ẜm ph̓m. virtus ē circa bonum ⁊ difficile. gͦ cum meritū ſit mediante virtute. meritū requirit difficultateꝫ. ſed difficultas nō potuit eſſe in ſtatu illo. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item mgr̄. ij. ſen. xxiiij. di. ij. c. dicit. ꝙ adam non meruiſſet ꝯſentiendo temptatiōi. qꝛ nullum habebat intus impellens ad malum. gͦ ad hoc ꝙ ſit ibi meritum. oꝑtet ꝙ ſit impellens ad malū. ⁊ ita
difficultas. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ſi adam ſine difficultate potu it mereri. quare nō ſimilit̓ ſancti in patria. ¶ Rn̄ſio. ꝙ gratuita habuerūt efficaciā merendi in ſtatu ante la pſuꝫ. ¶ Ad primū obiectū ꝯtra hͦ.ſ. ꝙ vbi eſt pugna ibi ſit meritū ⁊c̄. Dicendū ꝙ lꝫ vbi eſt pugna ibi ē meritū ⁊cͣ. nō tn̄ vbi nulla ē pugna nullū eſt meritū: qꝛ meritū eſt ſine pugna. viri.n. ſancti frequēt̉ merent̉ qn̄ in nll̓a ſunt pugna. vt qn̄ ſunt in iocūditate ꝯtemplatiōis. Si obijcit̉ de ſtatu.ſ. ꝙ ꝗ eſt extra ſtatū pugnādi ē exͣ ſtatū merendi. Dicendū ꝙ ſi hoc ſit verū. hoc eſt ſolūmodo in ſtatu nature lapſe. qui nō eſt ſine pugna. quia caro ꝯcupiſcit aduerſus ſpiritū ad gal̓. v. aliter fuit in ſtatu nature condite. ¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ nō coronat̉ ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ duplex eſt corona beatoꝝ. vna que re ſpicit premiū ſub̓ale. ⁊ hec rn̄det radici meriti ſiue ca ritati. Alia que reſpicit premiū accn̄tale ſuꝑadditum ſub̓ali. que ꝓprie rn̄det triumpho. ſiue victorie vicioꝝ habite ꝑ conflictū ſiue certamen. ⁊ de hac loquit̉ apl̓s. quod patet ex verbis eius. dicit.n. qui certat in agon nō corona. niſi qui legit. certaue. cum illa corona rn̄dꝫ triumpho habito d̓ vicijs. nō habet̉ niſi poſt legittimū certamen. nec iſtam obtinuiſſet primus homo gratui torum merito ſꝫ aliam tm̄. ¶ Ad aliud quod obijcitur. ꝙ virtus eſt circa bonum ⁊ difficile ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ſic̄ duplex eſt meritum duplex eſt difficultas. eſt.n. meritū dimiſſionis pene. ⁊ eſt meritum glorie. ſic duplex ē dif ficultas. Uno modo dicit̉ difficile.i. laborioſuꝫ. ⁊ hoc mō difficile requirit̉ ad meritū ſatiſfactōnis. Alio mō dicit̉ difficile quod eſt ſupͣ omēs vires nature. ⁊ hͦ mō difficile requirit̉ ad meritū glorie que eſt ſupͣ naturā. illa gͦ difficultate que requirit̉ ad meritū dimiſſionis pene. nō meruiſſet quis ante lapſum. ſꝫ ſolūmodo q̄ eſt in eleuatione alicuius ſupra ꝓpriaꝫ naturā. Uerbum aūt ph̓i dicentis. ꝙ virtus ē circa bo. ⁊ di. intelligitur habito reſpectu ad ſtatum nature lapſe. nō nature con dite. ¶ Ad illud quod dicit magr̄. ꝙ primꝰ homo non meruiſſet nō ꝯſentiendo temptatōni. quia nō habuit ī pellens ⁊cͣ. Dicendū ꝙ quidam dicūt. ꝙ magr̄ intelle xit de merito dimiſſionis pene. ſꝫ quia merituꝫ dimiſſi nis pene eſſe nō poterat. dūmodo eſſet ſtatus ille. vide tur ꝙ hec rn̄ſio ſit imꝑtinēs ad ꝓpoſitum. ꝓpter hͦ alit̓ pōt dici. ſcꝫ ꝙ eſt meritoriū quantū eſt de genere oꝑis ⁊ eſt meritoriū qͣntuꝫ eſt ex radice caritatis. Merito riū de genere oꝑis dicit̉ qd̓ eſt meritoriū eo ꝙ eſt opus virtutis de ſe. hoc aūt arduū ⁊ difficile. Alio mō dicit̉ meritoriū om̄e opus quodcūqꝫ ſit. dum tn̄ ex radice ca ritatis ꝓcedit. vult gͦ magr̄ dicere. ꝙ in reſiſtēdo tem ptationi ade non fuiſſet meritum ſi nō habuiſſet grāꝫ. nec primo modo nec ſecundo. Si v̓o reſtitiſſet ex cari tate. meritorium fuiſſet ſecūdo modo. nō primo: in no bis auteꝫ ſemꝑ eſt meritorium vel vtroqꝫ mō vel ſalteꝫ altero. ſcꝫ ꝓpter difficultateꝫ ad bonum ⁊ pronitatem ad malū. ¶ Ad vltimū dd̓m. ꝙ non eſt ſimile de ſct̄is. quia iam non ſunt in ſtatu merendi. adam aūt erat in ſtatu viatoris. ⁊ ita pꝫ ꝙ n̄ ē ſil̓e. ¶ Articulus quartus ¶Dquartum quo queritur. vtꝝ gͣtuita erāt efficaciora ante lapſum ꝙͣ poſt. Ꝙ ſic vide tur. nobiliori perfectibili nobilior debetur perfectio. quia ergo homo in ſtatu innocentie multo nobilior erat ꝙͣ nunc. multo nobiliora habebat gratu ita. ¶ Item habitus cognitiue nobilior eſt ⁊ melior tūc ꝙͣ nunc. cognitio ergo maior erat et perfectior. inflicta eſt enim homini ignorantia propter culpam primoruꝫ parentum: ſed ſi cognitio fuit perfectior. ⁊ dilectio ſi militer. ẜm illud Auguſtini. Quantum cognolcis. tantum diligis. ſed ẜm quantitatem caritatis ſiue di lectionis ſunt gratuita efficaciora. ergo ⁊cͣ. ¶ Item fides ex ſtatu illo vt ex verbis Hugonis patet. ma

Queſtio .xcvij.
ior fuit ⁊ excellentior illa que fuit poſt lapſum. a ſimili videtur. ꝙ dilectio ſiue caritas maior fuerit in ſtatu an te lapſum ꝙͣ illa que fuit poſt. ⁊ alie virtutes ſimiliter. ⁊ ita vt priꝰ. ¶ Itē albiꝰ eſt qd̓ ē nigro imꝑmixtius. ergo magis ē meritoriū quod minꝰ habet in ſe de merito. Sꝫ omnia merita noſtra quodāmō ꝑmixta ſunt culpe. ẜm illud yſa. lxiiij. omēs iuſticie noſtre ſicut pānus mēſtrua te. ſi ergo in adā ẜm ſtatū innocētie merita omnino fuiſ ſent imꝑmixta culpe. videt̉ ꝙ in ſtatu illo merita fuiſſēt maiora. ſed quātitas meriti ē ẜm quātitatē gratuitorum ⁊ efficatiā. ergo gͣtuita tūc erāt maioris efficatie. ¶ Itē meritū ē a gratia ⁊ libero arbitrio. quāto igit̉ liberū ar bitriū gratie magis obedit. tāto gratia efficatiꝰ in actuꝫ ſuū exit. ſed natura magis erat obediēs tūc ꝙͣ nūc cū eſt corrupta. ergo tūc dona gratuita erāt ad merendū effi catiora. ¶ Ite rectitudo iuſticie naturalis magnum fuit expedimentū gratuitorū ⁊ cauſe efficacie eorundē ſicut cōcupiſcentia noxiorū nūc eſt impedimentū. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē tā gratia ꝙͣ virtutes ſunt diuina quedam ⁊ dona dei. ⁊ hoc ante lapſum ⁊ poſt. ſed ante lapſum data erāt ad p ficiendū naturā inſtitutā. poſt p̓o ad reꝑandū naturā de ſtitutā ⁊ perficiendū illā. ſed conſtat. ꝙ diuina bonitas omnia optime ordinās ⁊ diſponēs. nō contulit gratuita dona minoris efficatie ad reꝑandū naturā deſtitutā ⁊ ꝑ ficiendū eā ꝙͣtuꝫ ad naturā inſtitutā reꝑandā. ergo poſt lapſum fuerūt tante efficacie vel maioris ꝙͣ ante lapſū. ¶ Itē natura deſtituta ad hoc ꝙ ꝑueniat ad ſuū finem. adiutorio īdiget maiori ꝙͣ natura cōſtituta. ergo cū do na gratuita vt gratia ⁊ virtutes data ſint a ſumma bo nitate que omnibꝰ dat affluēter Iaco. jͣ. in ſubſidiū ⁊ ad iutoriū nature vt illis mediātibꝰ ꝑueniat ad finē. relinꝗ tur ꝙ gratuita data poſt lapſum ſunt maioris efficacie ꝙͣ que data erāt ante lapſum. Non eniꝫ dediſſet vnicui qꝫ affluenter. niſi magis indigēti dona maiora dediſſet. ꝙ autē natura humana magis indigeat nūc ꝙͣ ī illo ſta tu. patet ꝑ hoc ꝙ multa ſunt īflicta homini propter pec cata primorū parentū ex ꝗbus debilitata ē ⁊ deteriorā ta. ¶ Itē hoc didet̉ ꝑ hoc. ꝙ natura inferior magis ſub uenit ⁊ efficatius magis indigenti. quod patet ꝑ hoc ꝙ membro leſo magis ⁊ efficatius ſubuenit natura ꝙͣ me bro ſano. ⁊ hoc atteſtatur eius bonitati. ergo multo for tius hͦ ꝯuenit bonitati auctoris nature. ergo ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ſtatus poſt lapſum eſt ſtatus pugne. vnde magis impu gnatur homo ꝙͣ ante lapſum. vnde. ij. thimo. ij. Non co rōnabitur niſi qui legittime certa. ⁊cͣ. ſed has vincendo ugnas. glorioſius triumphat ⁊ maiorem meretur coro am. ſed maior corona debet̉ maiori merito. maiꝰ autē meritū gratie maiori ſiue gratuitis maioribꝰ ſiue maio ris efficatie. ergo cū hō in ſtatu nature lapſe glorioſius triūphat ꝙͣ ante. relinquit̉ ꝙ gratuita habet maioris eſ ficacie. ¶ Itē habito reſpectu ad ſtatū nature lapſe. inte ligendū ē verbū ph̓i. ars ⁊ virtꝰ ſunt circa difficilia. ſed hoc ꝑ ſe verū ē. quāto actus virtutis ē difficilior tāto vir tuoſior. ⁊ quāto virtuoſior tanto ad merendū efficatior. ſi ergo maior eſt difficultas in ꝑficiendis mandatis nūc ꝙͣ eſſet in ſtatu nature inſtitute. videt̉ ꝙ maior ſit meren di efficatia. efficatia autē merēdi eſt ab efficatia gratui torū. ⁊ ita vt prius. ¶ Itē ſacramēta priora erant maio ris efficatie ſuccedētibus. Un̄ Hug. in li. d̓ ſacramētis. ſemꝑ q̄ tempore poſteriora fuerūt. effectu gratie ſpiritu alis digniora inueniant̉. ex hoc verbo patet. ꝙ gratia ī ſacramentis ſiue ſacramētalis minoris erant efficatie ī primis temporibꝰ ꝙͣ ſit nūc. Similiter videt̉. ꝙ gratia ī virtutibus. ⁊ ipſe virtutes que efficatiā habēt a gratia. nō fuerūt tante efficatie prīo mō quante ſunt nūc. ¶ Itē em ꝙ magis appropīquauit ab initio aduētus ſaluato ris. maior erat effectꝰ ſalutis. Un̄ Hugo. ſciendū. ꝙ di uine diſpēſationis ordo ⁊ ratio hoc poſcunt. vt ſicut ab initio ꝓcedente tempore magis ſemper ac magis aduē tus ſaluatoris appropinquauit. ſic ſemꝑ magis ac ma gis effectus ſalutis creſceret ⁊ cognitio veritatis. ſꝫ ma
ior effectus ſalutis eſt ex maiori efficatia gratuitorum. ⁊ ita vt prius. ¶ Reſpōſio. ꝙ loqui poſſumus de effica tia gratuitorū ẜm comꝑationem perſone ad perſonaꝫ. aut ſtatus ad ſtatum. Si primo modo ſic ſe haberent ſi cut excendentia ⁊ exceſſa. probabiliter enim preſumi po teſt ꝙ aliqui fuerunt poſt lapſum. qui maiorem gratiaꝫ habuerunt ⁊ in meritis efficatiorem. ꝙͣ aliqui qui fuiſ ſent in ſtatu innocentie. ſi ſtatus ille perſeueraſſet. ali qui v̓o minorem. ſicut creditur de perſonis exiſtētibus currente lege moyſi. ⁊ exiſtentibus currente lege euan gelica. Sed ſi ſcd̓o modo id eſt ſi comꝑemus generali ter ſtatum ad ſtatum. ad huc concurrit duplex conſide ratio. quia gratia ſiue virtutes poſſunt conſiderari. vel comꝑatione ad illos quos informant ⁊ perficiunt. hoc ē ad ſuſcipientes. vel in ſe vel ẜm ſe. Si conſiderantur in comꝑatione ad ſuſcipientes. quia efficatia gratie ⁊ vir tutum maior eſt ydoneitate ſuſcipientis. que quidē ydo neitas eſt ex conſentaneitate volūtatis ⁊ promptitudīo obediendi ſiue ſubijciendi ſe gratie ipſi ⁊ virtutibus. po teſt dici. ꝙ gratie ⁊ virtutes efficatiores erant ī ſtatu na ture condite ꝙͣ in ſtatu nature lapſe. Si conſiderantur gratia ⁊ virtutes ẜm ſe nō vſquequaqꝫ. certum eſt ī quo ſtatu dominus gratiam contulerit maiorem ⁊ virtutes potētiores ⁊ efficatiores. pro eo ꝙ magnitudo gratie di ſtribute ⁊ efficatia virtutum attenditur ẜm diſcretionē diſtribuentis. que cognitionem noſtraꝫ latet. ⁊ etiā ẜm maiorem preparationem ex parte ſuſcipientis. pie tamē ⁊ nō omnino abſqꝫ probabilitate ſupponenduꝫ eſt. ꝙ ma iora munera gratie ⁊ virtutum largitus eſt homini la pſo. ꝙͣ dediſſet homini ſi in ſtatu innocentie permāſiſſet. tum quia homo maiori gratie adiutorio indiget. tū etiā quia decet deum de malo maius bonū elicere ꝙͣ ſit illud bonum quod adimendo malum nocet. Ex hac ergo du plici ratione quarum vna eſt in cōmēdatione miſericor die diuine alia in cōmendatione ſapientie. nō irrationa biliter colligitur. ꝙ dona gratuita ẜm ſe ſint maiora ⁊ ef ficatiora poſt lapſum ꝙͣ ante. ⁊ maxime poſt aduentum ſaluatoris qui mediator ⁊ īterceſſor pro nobis interpel lat. quem decet exaudiri in omnibus pro ſua reuerentia heb̓. vj. vnde cum appareat vultui dei ſemper ad interpel landum pro nobis. Heb. ix. ⁊ pro nobis in cruce oblatꝰ fuerit ⁊ quottidie offeratur. valde probabile videtur. maius minus gratie tribuatur nobis ꝙͣ ſi ipſe nō fuiſſꝫ incarnatus ⁊ pro nobis oblatꝰ. ⁊ hoc expreſſe videt̉ in nui Ioh̓. vij. cū dicit̉. ꝙ ſpiritus nōdum erat datus. ꝗa ih̓us nōdum erat glorificatus. Un̄ cū aſcendit in altum tunc dedit dona hominibus. ¶ Ad illud quod prīo obij citur contra hoc.ſ. ꝙ nobiliori perfectibili debetur no bilior ꝑfectio. Dicēdū. ꝙ hͦ verū ē de ꝑfectibili ⁊ ꝑfecti on ꝙͣtum ad eſſe primū. qꝛ ſibinuicē reſpōdēt ẜm quā dā p̄ciſionē ⁊ adequationē. gratia aūt ⁊ virtutes ꝑficiūt ꝙͣtum ad eſſe ſecūdū. Preterea. hec.ſ. gr̄a ⁊ v̓tutes ſunt pure gͣtuita ⁊ ẜm libitū ⁊ electionē dei collata. ꝗ qn̄qꝫ ꝑ ſone viliori quātū ē d̓ naturalibꝰ gr̄am cōfert maiore et nobiliori minorē. ẜm iudiciū ꝓfunditatis ſapīe illiꝰ. hu mane ſciētie incōprehēſibilē. Iuxta illd̓ Ro. xj. O altitu do diuitiarū ⁊cͣ. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉. ꝙ habitꝰ cognitīe erat melior ⁊ efficatior an̄ lapſuꝫ ꝙͣ pꝰ ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ve rū ē. ſꝫ hͦ nō ē ī rōne illa qͣ gratuitꝰ ē. ſꝫ hͦ ē ꝓpt̓ potētia cō gnitiuā que de merito peccati obnubilata ē ⁊ ignorātia iflicta. ſic.n. videt̉ maīfeſte ī uiſiua exteriori. ⁊ lꝫ ip̄a po tētia ẜm ſe nō recipiat variationē deterioratiōis. nihilo minꝰ meliꝰ videt iuuenis ꝙͣ ſenex ꝓpter defectū organi. ſimilit̓ ē ī ꝓpo ſito. ¶ Ad hͦ qd̓ dr̄. ꝙ quantū agnoſcis tā tū diligis ⁊c̄. Dicēdū ꝙ hͦ ītelligit̉ d̓ cognitiōe ⁊ dilecti on adiuicē cōꝑatis ī ſtatu vno.ſ. l̓ ī ſtatu nature lapſe ꝯdite. n̄ aūt ī diuerſis. In ſtatu.n. nature lapſe quātū co gnoſcit tātū diligit. ⁊ ſimilit̓ ī alio. Nec ītelligit̉ d̓ qͣcūqꝫ cognitiōe. ſꝫ d̓ illa q̄ ē exꝑiētie ſiue ſapīe que ē cuꝫ guſtu. ⁊ hec etiā q̄ dico tātū quātū nō dicunt p̄ciſionē ſed ꝓpor tionē ī genere ſub hͦ ſenſu. ſi multū cognoſcis multum di

ligis. ¶ Ad illud quod obijcit̉ de fide. que videtur fuiſſe tūc excellētior ⁊ efficatior ꝙͣ illa q̄ ē nūc ⁊cͣ. dicendū. ꝙ ſicut tactū ē. gratuita in ſtatu innocētie habebāt efficaci am quandā ex ordinatiōe ⁊ obediētia potentiarū ipſiꝰ anime ⁊ ſubiectione reſpectu gratuitorū. vnde efficatiꝰ mouebāt ⁊ ipſam affectiuā. ⁊ ipſam operatiuā quā faci ant nūc. ſiue quādo amiſſa rectitudine naturali inclina tus eſt affectꝰ ꝑ ꝯcupiſcentiā. ⁊ oꝑatiua debilitata. ⁊ ſic̄ comꝑatione fidei ⁊ aliarū virtutū ad potētias recipien tes. bene pōt cōcedi. ꝙ habebāt quandā efficatiā in ſta tu illo quam poſt nō habuerūt. vnde bene pōt cōcedi. ꝙ ẜm hāc comꝑationē fide tūc puriꝰ ⁊ quietiꝰ adherebāt prime veritati. nec ꝓpt̓ hoc neceſſe eſt. ꝙ fides ⁊ alie vir tutes ẜm ſe ꝯſiderate eſſent tūc maioris efficatie ꝙͣ nūc. Si autē loquamur de viſione fidei. pōt dici. ꝙ qꝛ viſiua interior nullatenꝰ erat obnubilata luculētior fuit ꝙͣ ſit mō. vnde clara fuit tūc ⁊ ſine enigmate. ⁊ ꝙͣtum ad hoc vt vult hugo. fides tūc erat maior ⁊ efficatior. nō tamen vt eſt virtus ſiue habitꝰ virtutis. ¶ Ad aliud quod obij citur. ꝙ albius ē quod ē nigro imꝑmixtius ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ efficacia meriti ex pluribꝰ venit.ſ. ex difficultate ope ris ⁊ promptitudīe volūtatis. ex magnitudīe caritatis. ⁊ cōſequēter aliarū virtutū. difficultas enī operis mul tum valet ad meritū vt in oꝑibus ſuꝑerogatiuis quorū quedā efficaciter diſponūt ad augmentū gratie. ⁊ ꝑ con ſequēs ad augmentū meriti. in aliquo autē vt ī martirio augmentat̉ gr̄a ⁊ meritū. Similiter ꝓmptitudo etiā vo luntatis plurimū facit ad meritū. quantucumqꝫ eniꝫ ſit gratia in homine. niſi ſit volūtas gratie cōſentanee. nū ꝙ elicit opera meritoria. ⁊ quāto magis volūtas gr̄e ſub iacet ⁊ cōformat̉. tanto fructuoſius homo ī oꝑibus me ritorijs exercet̉. ꝓmpta enī volūtate ⁊ hilari oꝑantes. plus merent̉ ꝙͣ illi qui minus ſunt huiuſmōi. ꝓpter hoc dicit̉ hilarē datorē diligit deꝰ. ij. Corin. ix. Magnitudo caritatis efficaciſſime facit ad meritū. qꝛ ẜm illius quā titatē attendit̉ remuneratio p̄mij ſubſtātialis. pondus enī amoris. oꝑa meritoria facit eſſe pōderis ⁊ valoris. Ꝙtū ergo ad primā cōditionē.ſ. difficultatem efficatio res ſunt virtutes nūc ꝙͣ tūc fuerūt. nūc enim magis in pugnat̉ ⁊ impugnādo ꝓbatur ⁊ examinat̉ virtus ꝙͣ tūc ſicut patet in exercētibus ſe in oꝑibus ſuꝑerogatiuis. ⁊ maxime in martiribꝰ ꝙͣtum ad ſcd̓am cōditionē.ſ. ꝓmp titudinē volūtatis efficatioris fuiſſent virtutes in mere do tūc ꝙͣ nūc. quia volūtas tūc cōtinua fuiſſet in bonis operibꝰ deo placētibus ſine retardatiōe. nūc autem ſiu ex fatigatiōe ſiue ex ſurreptiōe frequenter ceſſat a bonis operibus. ⁊ nociuis intēdit ⁊ inutilibus. tū propter dif ficultateꝫ ad bonū. tū propter pronitatē ad malū. ¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ meritū magis erat imꝑmixtū ī ſta tu innocētie. ⁊cͣ. Dicēdū. ꝙ hoc eſt ex eo. ꝙ volūtas non eſt ita prompta ⁊ cōſentanea gratie ſicut fuit tūc. propt̓ grauitatē carnis cōiuncte ⁊ pronitatē ⁊ cōcupiſcētie cō tracte. poteſt ergo cōcedi. ꝙ ẜm ꝙ efficacia merēdi veīt ex promptitudine volūtatis. ſic erāt gratuita tūc effica ciora ꝙͣ nūc. ¶ Ad aliud quod obijcitur. ꝙ liberū arbi trium magis obediebat gratie ⁊cͣ. Iaꝫ patet reſponſio. quia dictū eſt. ꝙ ꝙͣtum ad promptitudineꝫ voluntatis. ꝙ idem dicit in re. ꝙ obediētia prompta. libe. arbi. effi catiores erāt tunc virtutes ad merendū ꝙͣ nunc. Ex his tamē nō ſequitur. ꝙ gratia ⁊ virtutes erant ẜm ſe maio res ⁊ efficatiores ꝙͣ ſint nūc. ¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ naturalis rectitudo erat tūc magnū expedimentū ⁊cͣ. Iam patet reſpōſio. quia ex illa naturali rectitudīe erat volūtas prompta ⁊ conſentanea gratie. ⁊ licet ita ſit ꝙ efficatiores erant virtutes. nō tamen ex hoc ſequitur. ꝙ ipſe ẜm ſe ⁊ ſua propria volūtate erant tūc efficatiores ꝙͣ ſint nunc. vt ex dictis patet. ¶ Queſtio. xcviij. de illu minatione ſcientie primi hominis.
Icto de paſſibilita te primi hominis de prolis propa 5one ⁊ de adiutorio gratie. ſequit̉ conſe quenter inquirere de illuminatiōe ſcier tie. Querit̉ ergo de cognitione ſiue ſciē tia primi hominis.ſ. cuiuſmodi ſcientia ſiue cognitione habuit in primo ſtatu. Et primo de cognitione ꝙͣtū ad tempu ẜcd̓o ꝙͣtum ad cognoſcibilia. ¶ Nembrum primum Uerit̉ ergo. vtrū cōditus ſtatim habuit ſciē tiam ſiue cognitionē perfectā. an ꝑficiendo ſtudio ⁊ diſciplina. ꝑuenit ad illam. Ꝙ pr modo videt̉ ſic. vt habetur ab Aug. ſu Gen̄. ad litt. Primus homo perfectus cōditus fuit ẜm corpus. ⁊ in ea ꝑfectione quā cōpetebat habere in viril etate. ſed multū decuiſſet hominē talis perfectionis ẜm corpus fuiſſe in tenebris ignorantie ẜm animā. ergo cū nihil exeat īmediate ab optimo cū nota indecētie. relin quitur. ꝙ cōditus fuit perfectus in ſcientia. perfectꝰ di co ea perfectiōe quā requirebat ꝑfectio anime ꝑficiētis corpus huius. ¶ Itē hugo de ſacra. ſicut quātū pertine ad perfectionē ſtature ⁊ etatis humani corporis. primū hominē perfectū factū credimꝰ. ita quoqꝫ ꝙͣtum ad ani mam q nitionem veritatis ⁊ ſcientiā. eam dūtaxat que prime ꝑfectioni cōgrua fuit perfectā mox conditū acce piſſe putamus. ⁊ ad illam nō ſtudio ⁊ diſciplina aliqua ꝑ interualla tēporis ꝓfeciſſe. ſed nul ⁊ ſemel ab ipſo ſue cōditionis exordio. vna ac ſimplici diuine inſpira tionis illuminatiōe illā ꝑcepiſſe. hoc idē habet̉ a mag ſtro. ij. ſen. xxiij. di. ¶ Cōtra Iob. xxxiij. cōſumpta ē ca ro mea. Glo. primꝰ homo ante peccatū neqꝫ ſtultus ne qꝫ ſapiēs ſ ¶ Itē diſtīguit̉ natura angelica ab aīa hu mana. quia illa creata ē plena formis. hec autē nata eſ in corꝑe ꝑfici. vnde facta ē ſicut tabula raſa. S ma ad ita ē plena cognitiōe ⁊ multitudīe ergo vide anima eiꝰ nō ſit eiuſdē ſpeciei cū anima alijs. ¶ Itē duplex ē rationalis creatura angelica ⁊ hūa na. angelica natura in omnibꝰ eiꝰ ſuppoſitis fuit predi ta eadē ſiue cōſimili illuſtratiōe ſciētie ⁊ cognitionis in ſuo exitu in eſſe. omnes enī angeli in ſui cōditione predi ti fuerūt ꝑfectione ſciētie. a ſimili videt̉ de humana cre atura. ꝙ in omnibus ſuppoſitis debuit eſſe predita cōſi mili illuſtratiōe ſciētie ⁊ cognitiōis. ⁊ ita omnes homi nes debebāt in orto primo eſſe ſapiētes. ergo cū poſteri ade in orto ſuo ſūt ignorātes ⁊ ſtudio ⁊ diſciplina ꝑ tem oris interuallū ꝓficiant. videt̉ ꝙ ſimiliter fuit de illo. ¶ Reſpōſio. ꝙ adā ab exordio ſue cōditionis ſicut vult hugo. ⁊ magiſter ſen. habebat ſciētie complementū. ⁊ hͦ cōue t. tum propter comꝑationē ipſius ad princi pium ſuū ab ipſo colendū. tū propter comꝑtioneꝫ ad go nus ex ipſo propagādū. tū ꝓpter comꝑationē ipſius ad genus animaliū ab ipſo gubernandū. Prīo ergo ẜm cō parationē ipſius ad ſuū principiuꝫ decuit fieri ſcientia completū. Si enī decet deū opera ꝑfecta facere. quāto magis ip natura decuit facere perfectū. ⁊ ꝙͣtum ad eius premiū. ⁊ ꝙͣtū ad eius bene eſſe. ẜm ꝙ exigebat ſta tus nature. qui origo omniū ſiue generis. ⁊ quodāmodo eſt finis omniū. ⁊ quia factus erat ad deū colendum. le ges diuinas ſcire debuit. ẜm quarū obſeruationē poſ deo placere. ⁊ ī via morū recte ambulare. Scd̓o ꝑ cōi tionē ad genꝰ humanū ex ipſa ꝓpagandū. ſi enī ipſe eo ditꝰ ē. vt quaſi pater familias in tota domo ꝑadiſ terreſtris. ⁊ optime ſedet ſapiētia ⁊ ſciētia in genitoribꝰ vt exempla prebeāt poſteris recte ambulādi ⁊ ſequendi ſe. indubitāter decēs fuit. vt deus hominē primū totius humani generis patrē principiū ⁊ ſeminariū ẜm poſſibi litatē nature ⁊ exigentiā eiꝰ facere in cognitiōe perfectū. inimaliū regendum hͨ Tercio per comꝑat ē ad

Queſtio .xcviij.
ipſum decēs erat ⁊ ydoneū. ſi enim deꝰ hominē p̄poſue rat ceteris beſtijs ⁊ animalibꝰ vt ad nutū eiꝰ cetera obe dirent. ſicut nō decet ſapientē dominū curā rerū ſuarū ſtulto gubernatori cōmittere ſed prudēti. qm̄ acceptꝰ eſt egi miniſter ītelligēs ſicut dicit̉ ī ꝓuer. xiiij. ſic non de ſit deū face̓ hominē nō ītelligētē ſꝫ ītelligētē ꝯgnoſcētē. vt ſciret ꝗd vnicuiqꝫ expedire d̓ ⁊ fecit. cuiꝰ ſignū ē. ꝙ adā omnibꝰ nomīa īpoſuit. ⁊ fuit eiꝰ nomē quod a dam prīo nomīauit. quod certe recte facere nō potuiſſꝫ. niſi omniū naturas ⁊ ꝓprietates a prima cōditione co gnouiſſet. Un̄ Uugo idcirco ipſe creator nō a ſe aut ab angelo aliquo ſingulis quibuſqꝫ aīalibꝰ. ſed ab homine nomīa formari voluit. vt manifeſte oſtēderet. ꝙ ſingulo rū naturā ⁊ vſum ⁊ officia. ex inſita ſibi hō ratiōe agno uit. que enī ꝓpter illū creata erāt ab illo regēda ⁊ diſpo nēda erāt. ⁊ idcirco horū omniū deus illi ⁊ ſciētiam tri buit ⁊ ꝓuidentiā reliꝗt. ſuꝑ oēs has ratiōes ē rō ex ꝑte ſtatus. qꝛ cū hō ī ſtatu ſuo deberet eſſe rectꝰ ⁊ expediēs in actibꝰ affectꝰ vt nō claudicaret. expeditꝰ ⁊ rectꝰ eē de buit in cōſideratiōibꝰ ītellectꝰ. hoc autē ē ꝑ ſciētie cōple mentū. ⁊ ſic vt rationibꝰ p̄dictis apparet. decebat ſapiē tiam diuinā facere hominē ī ſciētie cōplemēto. ¶ Ad il lud qd̓ primo obijcit̉ cōtra hoc ꝑ glo. q̄ dicit. ꝙ primus hō neqꝫ fuit ſtultꝰ neqꝫ ſapiēs. dicendū ꝙ intellectꝰ glo nō eſt illū caruiſſe ſciētia vel ſapiētia āte peccatū. ⁊ poſt peccatū fuiſſe ſapientē. ſed ītellectꝰ eſt ip̄m ꝙͣtum ad con ſiderationē actꝰ peccati. ⁊ ad cōmiſſionē eiuſdē. neqꝫ fu iſſe ſapientē neqꝫ ſtultū. ſapientē nō quia horū obſerua tione nō cauit ſibi. ſtultū nō. qꝛ nō ignorās peccauit. ⁊ hͦ videt̉ ex verbis glo. que ſunt. hic nota eū ante peccatum neqꝫ ſapientē neqꝫ ſtultū fuiſſe. neqꝫ ſapienter neqꝫ ſtultē peccaſſe. ſapiēs enī ē. ꝗ obſeruatiōe peccati agēda vel vi tāda nouit. ſtultꝰ v̓o ꝗ ſeruāda vel vitāda ignorat. ¶ Ad hoc qd̓ obijcit̉. ꝙ natura angelica diſtīguit̉ ab aīa hūa na ꝑ hoc. ꝙ illa creatura ē plena formis ⁊cͣ. Dicēdū. hec ītelligētia angelica ē plena formis. ⁊ de natura illi ē. eo enī ꝙ nō ē nata vniri alicui corꝑi. nō ē nata in cor ē ꝑfici. neqꝫ ꝑ ꝓgreſſum a cognitiuā exteriori ad īte res. ⁊ ab īterioribꝰ ꝓximis ⁊ medijs ad primā ſim plicit̓ ⁊ ſupremā. ī cognitionē exteriorē ꝑuenire. ſꝫ ꝑfici tur ꝙͣtū ad cognitionē actu plenitudīe ſcientiarū ī ſui cō ditiōe imp̄ſſarū. Ꝙ autē aīa ade fuit cōdita ī plenitudi ne ſpecierū. hoc nō fuit illi naturale ſiue ex ſua natura. ſꝫ ex gratia ſuꝑaddita.ſ. gratis data. vn̄ hoc nō facit. q aīa ade ſit eiuſdem ſpeciei cū natura angelica ex ſui na tura. ſꝫ aīa ade ex gratia ſuꝑaddita. Neqꝫ hoc iterū fa cit animā ade alteriꝰ nature ꝙͣ ſint alie aīe. ſicut.n. neq̄ arbore. ie ſtatī ī ſua ductiōe fuerūt plene fructibus fuerūt alteriꝰ ſpeciei ꝙͣ ille que ꝓcedūt mō ẜm tēꝑis diu turnitatē ⁊ varietatem. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ angeli ca natura in omībꝰ ſuppoſitis fuit p̄dita ꝯſimili illuſtra tione ſciētie ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ nō ē ſimilis comꝑatio primi homīs ad alios. q̄ ē angelorū adinuicē. primus hō erat origo ⁊ principiū ſemīariū omniū hominū. ꝓpter qd̓ cō ueniebat ip̄m creari ꝑfectū ꝙͣtū ad ea que reꝗͥrit ꝑfectio nature. ⁊ ꝙͣtum ad corpꝰ. ⁊ ꝙͣtū ad animā ſicut ſupra ta ctū ē. p̄terea vt ex dictis patet. plures ſūt rōnes. qͣre pri mus hō creari debuit ī cōplemēto ſciētie. quaruꝫ nulla eſt. ꝙ creati ab ipſo debebāt in cōſimili ꝓcreari comple mento. vt patet intuen ¶ Membrum ſecundum Equit̉ de cognitiōe primi homīs ꝙͣtum ad cognoſcibilia. tā de cognitione creatoris ꝙͣ gnitiōe creature. Sꝫ quia ſupra tactu ē de cognitiōe creatoris ꝙͣtū ad illā que ē fi dei. que ē cū cognitione enigmatica vbi determinatū ē. ꝙ nō habuit illā que ē enigmatica. Inquiret̉ de cogniti one creatoris quattuor. Primum eſt. ſi cognouit deum in ſpecie ſiue facie ad
cum ſpeculo creature. Tercium ſi profeciſſet in cogniti on. Quartū. vtrū poſſet in cognitione errare. ¶ Articulus primus D primū quo querit̉. ſi cognouit deū in ſpe cie ſiue facie ad faciē. Ꝙ ſic videtur. Dic̄.n. Hugo de ſacra. cognouit creatorē ſuū nō es cognitione qua mō accedētibus abſens fide querit̉. ſꝫ ea que tunc ꝑ preſentiā contēplationis ſcienti manifeſtus cernebat̉. ſed cernere deū manifeſtū eſt cernere euꝫ facie ad faciē. ¶ Item exo. xxxiij. loquebat̉ dominꝰ ad Moy ſen facie ad faciē ſicut ſolet homo ad amicū ſuū. ſꝫ mul to excellētior fuit ſtatus ade ante lapſum ꝙͣ ſtatus moy ſi. ergo videt̉ ſi videbat̉ a moyſe facie ad faciē. ꝙ fortio ri ratione ab adaꝫ. Si dicitur. ꝙ illa viſio fuit in ſubie cta creatura. Contra. numeri..xij. palam ⁊ non per figu ras ⁊ enigmata deum videt. ¶ Item ſicut habetur a da maſ. ⁊ alijs orthodoxis. Adam nō ſoluꝫ fuit conſtitutꝰ in ꝑadiſo corporali īmo ⁊ in ſpirituali ꝙͣtum ad mētis delitias. vnde deo fruebatur ſicut dicit Damaſ. ſed frui deo non poteſt quis niſi viderat eum in ſpecie ergo ⁊cͣ ¶ Item adam ante lapſum deum in ſe ⁊ īmediate ama bat. ergo ſi ita facilis eſt intellectus ad cognoſcendum ſicut affectus ad amandum per naturā. videtur ꝙ ſicut deum in ſeipſo amabat. ita ⁊ in ſeipſo videbat. ¶ Item omnis recta anima deſiderat deū videre in ſe. ergo adā in illo ſtatu hoc deſiderabat. Sed vt habetur ab augu. de ciui. dei. adā in ꝑadiſo quicquid volebat facere pote rat. ergo ſi volebat deū videre. poterat eū videre ⁊ vidit. ¶ Item Aug. xiiij. d̓ ciui. dei. c. x. ī ꝑadiſo nō deerat ꝗc ꝙͣ quod bona voluntas adipiſceret̉. ergo cum viſionem dei in ſe adipiſcitur bona volūtas ⁊cͣ. ¶ Item mēte hūa na nihil deo propinquius eſt. maxime quādo ē īmunis ab omī culpa ⁊ pena. ſed talis fuit mēs ade ante culpā. neqꝫ oculus mētis aliquā habebat nubē obſcuritatis. gͦ videt̉ ꝙ in ipſum deū īmediate poterat fige̓ aſpectū. qd̓ eſt videre deū in ſe. gͦ ⁊cͣ. ¶ Cōtra. Exo. xxxiij. Nō vide bit me hō ⁊ viuet. hoc intelligit̉ de vita animali. ſꝫ adā ante lapſum viuebat vita aīali. ergo videre deū nō pote rat. ¶ Itē Ioh̓. j. deū nemo vidit vnꝙͣ niſi vnigenitꝰ ⁊cͣ. Si ergo nullus vnꝙͣ vidit deū ⁊ maxīe ante aduentum xp̄i. ergo nec adā. ¶ Itē viſio dei in ſpecie ē tota merces. ergo qui viſionē dei habet ī ſe. habet totā mercedem ſeu plenā. ⁊ ꝗ hoc hꝫ plenā gloriā hꝫ. nullꝰ talis pōt cade̓. ergo ſi adā cecidit ⁊cͣ. ¶ Itē lux increata ꝑfecta delecta tione delectat aſpiciētes. ergo ſi adā illā ſummā lucē a ſpexiſſet. ꝑfecte ī ea delectatꝰ fuiſſet. gͦ nūꝙͣ ab ea auerti cōſenſiſſet. ¶ Itē ſtatꝰ vie ⁊ ſtatus patrie ſunt diſtincti. gͦ pari ratiōe ⁊ viſio vie ⁊ viſio patrie. ſed adā fuit viator ergo nō videbat viſionē patrie que ē viſio dei ī ſe. ¶ Itē quedā ſunt media ad idē generaliora.ſ. talia cognoſcēs ſuꝑ cognoſcibile hꝫ potētiam ꝙͣtum ad illud ꝑ quod co gnoſcit. ītellectus creatꝰ nō pōt ſuꝑ lucē increatam ī ſe quātumcūqꝫ eleuet̉ ꝑ gratiā. qꝛ illa ſemꝑ ī infinitū exce dit. ergo oſſibile ē. ꝙ oculꝰ interior ſiue intellectꝰ ip̄aꝫ lucē increatā videat ī ſeipſa. ¶ Itē cognoſcētis ad ꝯgno ſcibile dꝫ eſſe ꝓportio. ⁊ maxīe in cognitiōe in qua ē ma gna delectatio. Si ergo illius lucis ſumme reſpectu in tellectus noſtri eſt exceſſus in ꝓportionabilis. ⁊ tantꝰ vt ꝑnihil additum poſſet ei ꝓportionari. quin ſemper ex edit illum ⁊ in infinitū. videt̉ ꝙ nunꝙͣ intellectus no ſter poſſet lucem illam contemplari. ¶ Reſponſio. ad predictorum intelligentiā notandum. ꝙ fere omnes po nunt cognitionem quam habebat adam de deo. mediaꝫ fuiſſe inter cognitionem ſtatus miſerie ⁊ cognitionē ſta tus glorie. Sed in medio ponendi multa eſt differētia. quidā autē innitētes auctoritatibꝰ male ītellectis ⁊ rōni bus ſophiſticis dixerūt. nūqͣ ī ſe ſiue ī ſua eēntia vide̓i. rē ꝑ v̓bū Criſ. dicētis. nec ī via nec ī pr̄ia. ſuū tuē ipſuꝫ qui deꝰ ē nō ſolū ſꝫ nec etiam angeli vident

ſimiliter ⁊ alijs cōſimilibus auctoritatibus male ītelle ctis. putātes ꝙ deꝰ īmediate. ⁊ in ſua eſſentia videri n̄ poſſet. ꝓpter īproportionabilitatē lucis increate ad ocu lum mentis create. ſed dicūt. ꝙ deus per quaſdā lumīo ſas influētias ſiue lugubrationes.i. ꝑuas luces videri habet in ſtatu vie. ⁊ in ſtatu innocētie videbat̉. ⁊ in ſta tu glorie videt̉. ⁊ in his influentijs dicūt deū in his ſtati bus videri magis clare ⁊ minus clare. ẜm ꝙ deus ma gis ſe oculo create mētis vult cōtemꝑare ⁊ clarioribus theophanijs oſtendere. Sed iſta poſitio heretica ē nec ī merito. quia eſt plane cōtra ſacra ſcripturā. Nā prima Corin. xiij. dicit̉. tūc cognoſcā ſicut ⁊ cognitꝰ ſum. Et. jͣ. ioh̓. iij. videbimꝰ eū ſicuti ē. ⁊ alie multe ſunt cōſimiles auctoritates quibꝰ error iſte ē reprobādus. Si autē vi deantur alique auctoritates eſſe ꝓ illis omnes exponen de ſunt qꝛ loquunt̉ de cognitiōe cōprehēſionis quā dici tur aliqd̓ cognoſci totalit̓. hac autē cognitiōe deꝰ ſibi ſo li cognoſcibilis ē. ⁊ etiā cōtra rationē ē. cū aīa ꝑfecte nō poſſit ꝑfecte quieſce̓ donec ipſam lucē increatā videat ī ſeipſa. ¶ Itē alij dixerūt. ꝙ deus a purgatis mētibus n̄ ſolū in patria. ſed etiā in ſtatu innocētie ⁊ in ſtatu vie in ſeipſo videri hꝫ. nec ē differētia niſi in gradibꝰ. qꝛ clariꝰ ⁊ ꝑfectius in ſtatu glorie videbit̉. ⁊ minꝰ ꝑfecte in ſtatu innocētie. ⁊ mīme in ſtatu nature lapſe. differētia autem iſtorū graduū venit ex hoc. ꝙ anima ī ſtatu glorie ē oī nō a ſarcina corꝑis abſoluta. aut oīno habet corpꝰ ſpiri tuale. quod nullo mō īpediat ipſam qn poſſit īmediate in deū tēdere. ⁊ ẜm totū ſuū poſſe. In ſtatu v̓o nature la pſe. qꝛ habet corpꝰ corruptibile ⁊ animale. īpedit̉ ⁊ ag grauat̉ ex terrena inhabitatiōe. ne poſſit in ipſam luceꝫ ītende̓ ꝑfecte. In ſtatu v̓o nature inſtitute medio mō ſe habebat. qꝛ corpꝰ ade. ⁊ ſi n̄ eſſet ſubiectū neceſſitate mo riendi ⁊ poſſibilitati. erat tamē īdigēs alimonijs ⁊ opor tebat regimē ⁊ vegetationē ſui corꝑis aliquādo occupa ri. ⁊ iō nec a deo excellēter intuebat̉ primꝰ homo deū ſi cut ſancti intuent̉ ī gloria. nec adeo exilit̓ ſicut viri ſan cti intuent̉ in p̄ſenti miſeria. hāc autē potētiam ex auto ritatibꝰ Aug. volūt elicere cū dicit in lib. de trini. viij. ꝙ etiā in preſenti vita pōt homo notiorē habere deū ꝙͣ fra trem. ⁊ docet ī eodē per contuitū veritatis ⁊ bonitatis ī tueri deū. ⁊ etiā alubi dicit̉. a purgatiſſimis mētibꝰ cer nitur. hec autē potētia nō ē ſuſtinēda. quia auctoritatibꝰ ſanctorū nō cōſonat̉. dicit enī Dyon. ī li. de miſtica theo logia. ꝙ excellētiſſimus modꝰ cōtemplādi ē ignote aſcē dere. qꝛ nec ipſe moyſes deū valuit videre. ⁊ iō introdu ctus dicit̉ fuiſſe caliginē. vn̄ Dyon. vocat eos indoctos. qui dicūt ſe noſſe eū ꝗ poſuit tenebras latibuluꝫ ſuū ⁊cͣ Aug. viij. de trini. veritatē ipſam qua creata ſunt nō po teſt intueri. ⁊ loquit̉ de cognitiōe in via. Et Grego. dic̄. ꝙ quantūcūqꝫ mens ī contēplando ꝓfecerit. nō ꝑuenit ad contuitū dei. ⁊ cōiter doctores in hoc cōcordant. ītel ligētes illud quod dicit apoſtolꝰ. ꝙ ꝙͣdiu ſumꝰ ī hoc cor pore ꝑegrinamur a dn̄o. ⁊ per fidem ambulamus non ꝑ ſpem. ij. Corin. v. Unde ſique auctoritates id dicere in ueniantur. ꝙ deus ab homine videtur in preſenti ⁊ cer nitur. nō ſunt intelligende ꝙ videtur in ſua eſſentia. ſed ꝙ in aliquo effectu interiori cognoſcitur. niſi fortaſſis ī his qui rapiunt̉ ſicut eſtimatur fuiſſe in paulo qui qua dam ſpecialitate priuilegiata ſtatū viatorū in via ſuper grediuntur. vbi nō aliquid agūt ſed ſoluꝫ agunt̉. ¶ Alij autē ponunt. ꝙ in patria videtur deus īmediate ⁊ plene ſiue ꝑfecte ꝙͣtum eſt ex parte vidētis. in ſtatu miſerie me diate ⁊ diminute. In ſtatu innocētie medio modo ſcilicꝫ īmediate ⁊ diminute. diminute dico in ſtatu innocētie. quia plena viſio ⁊ perfecta eſt plena ⁊ perfecta remune ratio. que adhuc nō cōpetebat meritis primi hominis. īmediate autē quia nullā habebat velaminis interpoſi tionem. ⁊ hoc videntur ſentire verba Augu. dicē. ꝙ co gnouit homo creatorē ſuū. nō ea cognitione qua modo deus a credētibus ⁊cͣ. vt ſupra. per hoc ꝙ dicit. ſed ea q̄ tunc per preſentiam contēplationis ſcienti manifeſtus
cernebatur inſinuatur nullū fuiſſe velamen ex ꝑte cōtē plantis. quia tūc eſt preſentia contēplati quodammodo in contemplatione. quando nullum velamē ex parte cō templantis impedit. qm̄ templū templo cōiungatur. et hoc idem vult magiſter. iiij. li. ſen. di. j. c. triplici auteꝫ. dicens. homo qui ante peccatū deū ſine medio videbat. per peccatum a deo abijt. nō eſt ergo intelligendū. ꝙ hō in ſtatu innocētie videret deum in ſua eſſentia ſiue facie ad faciē. ſed in quadā claritate nō obnubilata. in qua ꝗ dem claritate longe manifeſtus apparuit ⁊ cernebat̉ de us. quaſi in ſpeculo ⁊ enigmate. vnde illa euidētia viſio nis. in quandā certitudinē ſciētie inducebat ẜm Hugo. Tenendū eſt ergo. ꝙ cognitio in ſtatu innocētie media eſt inter cognitionē ſtatus glorie ⁊ ſtatus miſerie. ſicut ⁊ locus ꝑadiſi medius eſt īter hanc vallem miſerie ⁊ pa triam celeſtē. ⁊ quēadmodū paradiſus terreſtris plus ſe tenet cū terra ꝙͣ cum celo. ſic ade cognitio ſiue ſtatus in nocētie plus ſe tenet ſeu cōformis ē cognitione ſtatus ī ſentis ꝙ futuri. Unde in ſolo ſtatu glorie videbitur de īmediate in ſui ſubſtantia. vnde rationes inducte pro il la parte concedēde ſunt. ꝙ autē in ſtatu innocētie vide batur deus mediāte aliquo ⁊cͣ. infra dicetur. ¶ Ad illd̓ quod primo obijcitur cōtra hec. patet reſpōſio ex dictis. Ad illud exo. loquebat̉ deus moyſi facie ad faciē. Re ſponſio ẜm glo. inter line. q̄ eſt manifeſta viſione. ⁊ alia glo. dicit ẜm opinionē populi loquit̉ ſcriptura. qui pu tabat moyſen loqui ore ad os cū deo. cū per ſubiectā cre aturam quaſi per angelū ⁊ nubē ei loquebatur ⁊ appare ret. Nam eius ſubſtantiā nec hominū nec angelorū ꝗſ ꝙͣ ſicut eſt videre potuit. ¶ Ad hoc quod obijcit̉ de illo. Numeri. xij. palā ⁊ nō per enigmata ⁊cͣ. Dicendum. ꝙ eſt videre palā in via ⁊ in patria. ⁊ eſt differēs viſio hec ⁊ illa. quod ſic patet. Eſt autē videre tripliciter per eni gma.i. per ſimilitudinē obſcurā. ⁊ hoc viſiōe corporali. Scd̓o per figurā.i. per formā a materia. ⁊ ſi nō a cōdi tionibus materie abſtractā. ⁊ hec eſt viſio per imaginē. i. ꝑ formā ſpūalem que dicit̉ imago. quia ductiua eſt in aliud cuiꝰ eſt forma vel ſpecies. Tercio mō ē videre viſi on ītellectuali. ⁊ ē viſio ītellectualis. cū aliqd̓ mēte con ſpicimꝰ. nō ꝑ imagines. ſꝫ ſicut habet̉ ī ꝓlogo Apoca. Sic autē videre eſt videre palam in via. ẜm ꝙ poſſibile eſt. Uidere autē per ſpeciē hoc ē videre ſine medio ip̄am lucem ſpiritualem per ſpeciem que ipſa eſt. eſt videre in patria palam. vidit ergo moyſes deū palam.i. viſiōe in tellectuali. Si obijcitur ꝙ videre aliquid viſione intel lectuali. eſt videre aliquid ſicut ē. ergo moyſes vidit de um ſicut eſt. hoc eſt per ſpeciē. Dicendū. ꝙ ē videre ſicut ē duobus modis. vno mō ꝑ ſpeciem. ⁊ hoc mō neqꝫ moy ſes neqꝫ primꝰ homo vidit deū. Alio mō ꝑ effectū. verbi gr̄a. Eſt ītelligere illū p̄ſentem anime. nō ꝑ imaginē ali quā. ſed per aliquā influentiā que ē ab ipſo ſolo ⁊ imme diate. vt in manifeſtatiōe alicuiꝰ veritatis. vel infuſiōe alicuiꝰ ſuauitatis. vel ex aliquo inconſueto effectu. ex qͦ euidenter cognoſcit̉ bonitas vel ſapiētia dei efficiētis vi operātis. ⁊ hoc modo poterat videre deū ſicut ē. ¶ Ad hͦ quod obijcitur ſcilicet ꝙ fruebatur ⁊cͣ. Dicendum. ꝙ eſ fruitio vie ⁊ patrie. Primus homo in ſtatu illo nō frue batur deo fruitione patrie que requirit viſionē ſiue ſpe ciem. ſed vie. mō tamen perfectiore ꝙͣ iuſti poſt lapſum. quia perfectius adherebat deo nullo exiſtente impedim to diuiſionis in ipſo quod reuocaret vel retardaret ip̄m ab adherētia perfecta. ¶ Ad illd̓ quod obijcitur. ꝙ ama bat deum immediate ⁊cͣ. Dicendū ꝙ nō eſt ſimile. amo enim ſicut vult Bern̄. multo plus ſe extendit ꝙͣ viſio. ſo la enim eſtimatione ſequit̉ dilectio. ⁊ ipſe etiam dicit in libro de amore dei. ꝙ vbi deficit intellectꝰ. ibi ꝓficit af fectus. Et ratio huius eſt. quia viſio eſt ſolūmodo rei p̄ ſentis. ſed delectatio nō ſolummodo rei preſentis. ſꝫ etiā abſentis. preterea. piſio huiuſmodi nō dicit qualemcu qꝫ modū cognoſcendi. ſed moduꝫ cognoſcēdi completū. Dilectio v̓o ⁊ perfecta poteſt eſſe ⁊ imperfecta. iō ꝙͣuis

Queſtio .xcviij.
īmediata ſit dei dilectio in via. nō tamē oꝫ. ꝙ viſio ſiue gnitio ſit īmediata. ¶ Ad aliud quod obijcit̉. ꝙ deſi erabat videre deū ⁊cͣ. Dicendū. ꝙ deſiderabat videre deū. eo mō quo ratio recta dictabat. nō enī dictabat. ra tio recta eū in ſtatu illodebere deſiderare illā viſionem que eſt ꝑ ſpeciē. que ē ꝑfecta merces bonorū. ſed illa que ītellectualis dicit̉. qua reficiebat̉ ⁊ delectabatur. ẜm ꝙ ſtatui illi cōpetebat. hac ergo viſione deſiderabat vide re deū in ſtatu illo. qꝛ q̄ eſt ꝑ ſpeciē deſiderabat videre ī ſtatu glorie ſiue vltime beatitudīs. ¶ Et ꝑ hͦ patet reſpō ſio ad aliud quod ſequit̉. ꝙ in ꝑadiſo non aberat quicꝙͣ quod bona volūtas adipiſcet̉ ⁊cͣ. quia bona volūtas di cit̉ illa q̄ ē ordinata ẜm dictamē ratiōis recte. ¶ Ad hoc quod obijcit̉. ꝙ in ſtatu illo nihil erat ꝓpinquius menti humana ⁊cͣ. dicendū. ꝙ reuera nihil erat ꝓpinquiꝰ iu xia quod exigit ꝓpinquitas ſtatꝰ nature. quia nihil ẜm eſſe naturale erat ꝓpinquius. nō tamen erat in illa pro nquitate quā requirit ſtatus glorie. vnde erat in ꝓpī ſitate quadam ꝓmouēda nihilominꝰ ad ꝓpinquitatē vlteriore. erat enī in ſimilitudine gratie. ſed perducēda erat ad deiformitatē glorie. in qua nō ſoluꝫ aſpiceret di uinū affectū. ſed etiā ipſum vultū deſideratū. illa autem propinquitate in qua erat adā in illo ſtatu nō potuit a pectus mētis illiꝰ īmediate figi in lucē eternam. ¶ Ad uo vltimo obiecta ꝓ alia ꝑte. quia illis medijs conclu ditur deū in nullo ſtatu videri per ſpeciē ſiue ẜm eſſenti am. reſpondendū ē. ⁊ primo ad illud quod obijcit̉. ꝙ co gnoſcens habet potentiā ſuper cognoſcibile ⁊cͣ. Dicen dum. ꝙ anima in vidēdo deū nō agit in deū. vn̄ non ē ne ceſſe ꝙ ſit potēs ſuper cognoſcibile. Un̄ ſicut viſio mate rialis potius ē in ſuſcipiēdo ꝙͣ in agēdo. ⁊ maxime cū vi dit lumē vel luminoſum. quia tūc videt̉ ꝑ ſe in tranſmit tendo. ita ē in ꝓpoſito. ¶ Ad illud quod ſubiungit̉. ꝙ in tellectꝰ creatus nō pōt in lucē increatā que eſt infinita. Dicendū. ꝙ licet lux illa fit īfinita. tamē qꝛ ē in ratione finis ad quā vt ad ſuū optimū ordinatꝰ ē intellectus hu manus. pōt in illā ſicut ꝑfectibile ſiue poſſibile in ſuum finē. nō tamē inꝙͣtum eſt infinitū. ſed inqͣtum eſt finis. Ad illud quod obijcit̉. ꝙ cognoſcētis ad cognoſcibile debet eſſe ꝓportio ⁊cͣ. Dicendū. ꝙ in viſione dei nō reꝗ ritur ꝓportio quātitatiua ſcilicet ꝙͣtum ad infinitatē. ſꝫ ſufficit cōformitas ſimilitudīs expreſſe. ẜm eius maiorē ⁊ minorē ꝑticipationē erit ordo in gradibus premioruꝫ in gloria. ꝓportio autē requirit̉ vbi excellētia rei viſibil̓ oſtēdit vel obtūdit. Un̄ aliqui poſuerūt videri deū ꝑ me diū deducens ſiue contemꝑans. ne pro excellētia lucis obtunderetur acies intellectus. ⁊ potius deijceretur ꝙͣ ſenſificaretur. ſed hoc ponere nō eſt ſanum. nec habet ra tionem. quia lumen illud potius eſt ſaluatiuum ꝙͣ cor uptiuum. vnde excellentia in nullo obeſt. ſed potius cō rt. ⁊ pax ⁊ gaudiū. ⁊ lux illa ſuperat omnem ſenſum. ideo homo totus vndiqꝫ completur vt nihil aliud que rat. ſed potius abſorbeatur ipſa noſtra intelligentia ab eminētia lucis. ſicut ⁊ ipſa noſtra affectio a torrente vo luptatis. Utrum adam cognouit deum per ſpeculum cres ¶ Articulus ſecundus Ad ſecundū quo queritur. vtrum Adam co gnouit deum per ſpeculum creature. Ꝙ ſic videtur. quia alius eſt ſtatus vie. alius ſtatꝰ patrie. ⁊ ſimiliter modus videndi alius ⁊ alius. ſed mo bus videndi qui eſt patrie eſt ſine medio. ⁊ modus vidē di qui eſt vie eſt per medium. medium autem illud non eſt aliud ꝙͣ ſpeculum creature. ergo ⁊cͣ. ¶ Item Dama. ij. lib. hunc poſuit in ꝑadiſo ⁊ intellectuali ⁊ ſenſibili. ī ſenſibili enim ſuper terram dictabat̉ corporaliter. ani maliter cum angelis cōuerſabatur ⁊ diuinis intelligentijs ⁊ his nutriebatur nudus ſimplicitate. ⁊ artificialis vita ad ſolum conditorem per creaturas induebatur. ⁊ eius contemplatione voluptabatur. ¶ Contra. viſio ꝑ ſpeculum eſt per medium. tunc autē nihil erat deo con iunctius vel īmediatius anima humana. maxime ꝙͣtuꝫ ad illam partem qua contemplabatur deum. maxime in ſtatu illo in quo nō erat nubes vel velamē aliqd̓ in ani ma de merito peccati. ergo anima ſeipſa ſpeculabatu deum. non manuductiōe ſpeculi alicuius. ergo ⁊cͣ. Hoc idem videtur per verbum magiſtri. iiij. ſenten. di. j. dicē tis. homo ante peccatū ſine medio deum videbat. ¶ Itē quanto aliꝗd expreſſius repreſentat aliquid. tanto ma nifeſtius ducit in cognitionem illius. ⁊ quanto minꝰ mi nus. ſed anima humana ſiue homo expreſſiſſime deū re preſentat. ⁊ maxime ꝙͣtum ad mentem qua intuetur de um. que eſt expreſſiſſime imago eius. ergo manifeſtiſſi me ducit in cognitionem eius. ergo ſeipſo luculentiꝰ vi deret deum ꝙͣ manuductione alicuius creature. maxīe ſi eſſet omnino abſqꝫ velamine ⁊ obnubilationē quā cō traxit ex corruptione carnis. qualis fuit anima ade ī il lo ſtatu. ergo ſi quanto eſt ſtatus nobilior. tanto limpi dius videtur deus. ⁊ tanto aſſurgit oculus mentis ad modum videndi altiorē ⁊ perfectiorē. videtur ꝙ in illo ſtatu tam nobili oculus mentis primi hominis aſſurge bat ad intuitum illū pro poſſe ſuo. qui fuit nobilior ⁊ ꝑ fectior. ⁊ ita nō conuerte bat ſe ſiue delectabat ad viden dum deū per creaturas inferiores. ergo ⁊cͣ. ¶ Item habe tur ab Anſel. in monolo. qui dicit. certum eſt quia ꝑ il lud magis ad cognitionē eius acceditur. quod illi ma gis per ſimilitudinem propinquat. quicꝗd enim īter cre ata conſtat illo eſſe liberius. id neceſſe eſt eſſe natura p̄ ſtantius quapropter id quod per maiorem ſimilitudi nem plus mouet ⁊ iuuat mentem indagantē ſumme mē ti propinquare. ⁊ per excellentiorē creatam eſſentiā. plꝰ docet quid de creante mens ipſa debeat eſtimare. ꝓcul dubio. itaqꝫ tanto altius creatrix eſſentia cognoſcit̉ quā to per propinquiorē ſibi creaturā indagatur. Ex hoc vi detur. ꝙ ſi primus homo vel quicunqꝫ alius conuertiſ ſet ſe ad inferiora ſe. ad deum ſpeculandum elongaſſet ſe ab eius cognitione. quod eſſet inconueniens ī ſtatu il lo. ¶ Reſpondendum. ad euidentiam eorum q̄ hic que ſita ſunt Nota. ꝙ multiplex eſt viſio. quedam eſt eniꝫ fi dei. quedam intellectualis ſiue contemplatiua. quedaꝫ per apparitionem in creatura. quedam per apertam vi ſionem. Prima eſt gratie cōmunis. ſcd̓a eſt gratie excel lentis. tercia gratie ſpecialis. quarta eſt gratiā conſumā tis ſiue perfecte. diſtinctio enim iſtorum modorū ſic ha betur. omne quod cognoſcitur cognitione intellectiua. cognoſcitur per aliquid preſens intellectui. ⁊ voco hoc preſens ẜm ꝙ vocat Aug. quod preſens ē intellectui ad videndum. preſens v̓o intellectui poteſt eſſe per manife ſtationem factam per verbum. per effectum. per ſignuꝫ. per ſpeciem. preſens autem fit deus intellectui per ma nifeſtationem factam. per verbum in viſione fidei. ꝑ ver bum dico duplex ſcilicet expreſſionis vocalis ⁊ inſpira tionis.i. exterius ⁊ interius. ꝙ autem deus ſit trinitas ⁊ vnus. hoc ego credo dei filio qui hoc enarrauit ⁊ pre dicauit. ⁊ ſpirituiſancto qui hoc inſpirauit. ꝙ enim cre dimus debetur auctoritati ſicut dicit Aug. de vtilitate credendi. Per manifeſtationem autem in effectu ſit pre ſens in viſione contemplatiua ſiue ſpeculatiua. per hoc enim ꝙ deus eſt preſens. in effectu proprio videt anima deum. non in ſua eſſentia vel ſpecie. ſed ī aliquo effectu gratie ſiue influentie quam in ſe per experientiam ſenſit ⁊ hoc viſione contemplationis ſiue ſpeculatiōis. que tā to eſt euidētior. quāto effectū diuine gr̄e magis ſentit in ſe hō. vl̓ quāto etiā meliꝰ ſcit ꝯſiderare deū ī exterioribꝰ creaturis. Per maīfeſtationē ī ſigͦ fit pn̄s ītellectui ī vi ſiōe apparitōis. hac viſiōe vidit abrahā deū qn̄ tres vidit

⁊ vnū adorauit. Gen̄. xix. Hec apparitio ſolet fieri ī ſub iecta creatura. que ipſum deuꝫ glorificat. ⁊ ſic ſpirituſ ſanctus apparuit in colūba Math̓. iij. Per manifeſtati onem in ꝓpria luce fit preſens ītellectui ī viſione aperta ſiue ꝑ ſpeciē qua videt̉ deus facie ad faciē. Preter hos modos vidēdi deū qui ſunt a gratia. eſt modꝰ quidā na turalis.ſ. per ſpeculū creaturarū. naturalis dico. quia cognitio exiſtēdi deū naturaliter inſerta ꝑ hūc modū in actu ꝑducitur. dicit enī Dama. omnibꝰ cognitio exiſtē di deū ab ipſo naturaliter inſerta ē. cognitio autē iſta ſi ue viſio duplex ē.ſ. ꝑ cōſiderationē ⁊ relucentiam dei in imagine. ⁊ per cōſiderationē ⁊ relucentiā inueſtigio. vr̄ Hugo de ſacra. Ratio humana duplici īueſtigatiōe de um deprehēdit. ꝑtim videlicet in ſe. ꝑtim in eis que ex tāt extra ſe. apertiſſime tamē dicit̉ ſpeculū aīa ſiue mēs rationalis ⁊ efficaciſſime ducēs ad deū cognoſcendum. Unde Anſel. in monolog. ſicut ſola ē mens rōnalis in ter omnes creaturas que ad eiꝰ inueſtigationē aſſurgere valeat. ita nihilominꝰ eadē ſola eſt ꝑ quā maxime ipſa met ad eiuſdē inuentionē ꝓficere queat. omnibꝰ autem his modis cognouit primꝰ homo deū ante lapſum. ꝙ vi ſione hac vltima patet ꝑ verbū Bama. ſupradictū. ꝙ vi ſione fidei patet ex ſupradictis in queſtiōe d̓ fide illius. ꝙ viſione ītellectuali ſiue cōtemplatiua habet̉ ab Aug. ſuꝑ Gen̄. ad litt. ⁊ in glo. ſuꝑ illud. iij. Gen̄. Cū audiſ ſet vocē domini deambulātis ⁊cͣ. dicit enī ibi fortaſſis ī trinſecus effabilibꝰ vel īeffabilibus modis deꝰ illis an tea loquebat̉ ſicut angelis īmutabili veritate illuſtrās mētes eorū. vbi eſt ītellectus noſſe ſimul quecūqꝫ ꝑ tem pora nō fiūt ſimul forte inquā ſic eis loquebat̉. ⁊ ſi non tanta ꝑticipatione diuine ſapiētie quāta capiunt angeli tn̄ humano modulo minꝰ. ſed ī ipſo genere locutiōis qd̓ viſione apparitiōis. Habetur cōſequenter in eadeꝫ glo. Aug. vbi dicit. ꝙ dei deambulātis vocē audierūt. nō ni ſi ꝑ creaturā factū eſt. ne ſubſtātia inuiſibilis ⁊ vbiqꝫ to ta. que eſt patris ⁊ filij ⁊ ſpirituſſancti corporalibꝰ ſenſi bus ⁊ tēporali motu apparuiſſe credat̉. omnibꝰ ergo mo dis p̄tactis illo ſolo excepto ꝗ ē ꝑ ſpeciē vidit deū. ¶ Id illud quod primo obijcit̉ cōtra hoc. ꝙ viſio ꝑ ſpeculū eſt per mediū. ⁊ nihil erat mediū īter deū ⁊ anima ⁊cͣ. Di cendū. ꝙ huiuſmōi ī mediatio nō impedit viſionē ꝑ ſpe culū. quia videre deū cōſiderādo ſe eſt videre per ſpecu lum. quia ipſa mens ſiue ſpeculū ē. vn̄ Anſel. in mono. aptiſſime ipſa rōnalis ſibimet eſſe velut ſpeculū dici po teſt. in qua ſpeculat̉ vt ita dicā imaginē eius queꝫ facie ad faciē videre nequit. Preterea. licet ipſa mens ẜm eſ ſentiā ſuā ſit cōiunctiſſima deo. tamē inter mentē inqͣtū eſt ſpeculās deū in ſe vel per ſe. eſt aliquid quaſi mediū. quia ipſa vt eſt imago ducēs animā ſpeculantē ⁊ dirigē tem in deū. Preterea. hoc argumentū nō valet. aīa ade ſeipſa ſpeculabat̉ deū. nō ergo manuductiōe alicuiꝰ cre ature inferioris. quia vt patet ex dictis ⁊ ꝑ ſpeculū ꝙ ē veſtigiū ⁊ ꝙ eſt imago. videt̉ deus a creatura rationali. ¶ Ad illud quod obijcit̉ per verbū magiſtri ſen. dicētis. homo ante peccatū ſine medio deū videbat. dicendū. multiplex ē mediū ẜm multiplicitatē ſtatꝰ humani. Eſt enim mediū cōferens. ⁊ ē mediū impediēs. Mediū con ferens ē duplex.ſ. diſponēs ⁊ deducēs. medio diſponē te videt̉ deus in patria. quia anima ī patria mediate dei formitate ⁊ influentia glorie. diſponet̉ ad hoc. ꝙ clariſ ſime poſſit deū in ſeipſo videre. deiformitas enim glorie ſufficiēs ē diſpoſitio. ꝙ ad hoc ꝙ anima deū in ſe poſſit videre medio deducēte. videbatur deus in ſtatu nature cōdite ⁊ in ſtatu nature lapſe. in vtroqꝫ enim ſtatu ꝑ ſpe culum creaturarū. ducebat̉ anima ad cognitionē creato ris. ſed in ſtatu nature cōdite nō erat mediū impediens ſed velamē ſiue tenebra peccati. ſicut in ſtatu nature la ꝑſe. In ſtatu v̓o innocētie videbat̉ deus ꝑ ſpeculū clarū ulla enī erat in anima peccati nebula. In ſtatu v̓o mi ſerie videt̉ ꝑ ſpeculū obſcuratū ꝓpter peccatū primi ho minis. ⁊ ideo nūc videtur ꝑ ſpeculū ⁊ in enigmate. enigma enim ſicut dicit Aug. eſt ſimilitudo obſcura. ¶ Ad aliud quod obijcit̉. ꝙ mens ſiue anima humana expreſ ſiſſime deū repreſentat ⁊ manifeſte ducit in cognitioneꝫ dei ⁊cͣ. Dicendū. ꝙ ſicut melius ⁊ manifeſtius declarat̉ diuina potētia ſapiētia ⁊ bonitas. ex cōditione guberna tione ⁊ ſuſtētatione eorū ex quibus eſt reperire imagini dei. ⁊ in quibus eſt reꝑire veſtigiū. qm̄ declarat̉ ex condi tione gubernatione. ſuſtētatione. eorū que ſunt ad ima ginem dei. alijs nō exiſtētibus. ita ꝑfectius ⁊ manifeſtiꝰ ducitur mens in cognitionē dei per ſpeculū creaturarū que deum repreſentāt per imaginē ⁊ veſtigiū. ꝙͣ duceret̉ per ſpeculū eorū que ſunt ad imaginē tm̄. vnde primus homo vidēdo deū ꝑ vtrūqꝫ ſpeculū imperfectiore ⁊ ma nifeſtiorē aſſurgebat cognitionē. ꝙͣ ſi totū ꝑ alterū vidiſ ſet. ¶ Ad illud quod obijcit̉ ad idem per Anſel. patet re ſponſio. Ad id quod addit̉. ꝙ cōuerſio mentis ad ſpecu landum deū per creaturas inferiores. eſt elōgatio que dam a perfectiori cognitiōe. dicendū ꝙ hoc nō eſt verū. īmo potius eſt ꝓgreſſus vlterior in cognitiōe. ſpeculatō enim dei ē per relucētiam inueſtigio nihil ſubtrahit illi que eſt per relucentiā in imagine. īmo addit ad illaꝫ. ꝙ ex hoc luculētius cognoſcitur diuina poteſtas. ſapiētia ⁊ bonitas vt tactū eſt. ¶ Articulus tercius Dterciū ſuppoſito. ꝙ primus homo ꝙͣtuꝫ ad creatorē ꝑfectus conditus ē in ſcientia vt de t̓mīatū ē. querit̉ ſi ſtetiſſet. vtrū ꝓfeciſſet ī cō gnitione ꝙͣtum ad creaturas. Ꝙ ſic. videtur. per inter ualla temporū ꝓfeciſſet ad gr̄am ⁊ in gr̄a. alioꝗn peior eſſet ſua cōditio ꝙͣ noſtra. cū nos multiplici merito cre ſcamus in gr̄a. ergo pari rōne per interualla temporū ꝓfeciſſet in rerum noticia. ¶ Itē aūt adam ſciebat q̄ ve tura erant aut nō ſciebat. Si ſic. ergo preſciuit lapſum ſuum. ⁊ quid ex illo poſteris ſuis erat euenturū. qd̓ pla ne apparet eſſe falſum. Si futura nō cognoſcebat. ⁊ rerū nature variant̉ in tempore. ergo multa incipiebat ꝯgno ſcere ẜm temporū variationē. ergo ꝓfeciſſet in cognitio ne. ¶ Itē ſi adā omnia viderat nec omnia audierat. eſto ergo ꝙ videret aliquā rem quā prius nō vidiſſet. cū vido re ſit cognoſcere ſicut intelligere. videt̉ ꝙ ſicut neceſſa rio ſequitur. ſi incepit intelligere incepit cognoſcere. ſi militer ſi incepit videre īcepit cognoſcere. ſi ergo multa ſenſibilia vidiſſet que priꝰ nō viderat. videt̉ ꝙ multa di diciſſet ſenſibilia per tēporis interualla. ¶ Iteꝫ ſi homo ſtetiſſet. aut vnus homo ſciret voluntatē ⁊ cognitionē al terius. aut nō. Si ſic ergo fruſtra egeret ſermone. ſi non ergo cū poſſet ab alio edoceri. videt̉ ꝙ in ſtatu innocen tie multa diſcere potuiſſet. ¶ Cōtra in illa felicitate pri ma nō defuit homini primo ꝙ habere volebat. Un̄ Au gu. de ciui. dei. xiiij. nec aberat quicꝙͣ quod bona volun tas adipiſceretur. ergo habebat omne ſubſtantiā quā ha bere volebat ⁊ ſcientiarū ꝑfectionū. ergo nō erat in volū tate ꝓficiendi. ergo nō ꝓfeciſſet. ¶ Itē ꝓfeciſſet per tem porum interualla. niſi fuiſſet in volūtate ⁊ ſpe ꝓficiēdi. ſed dicit̉ ꝓuer. xiij. ſpes que differt̉ affligit animā. ergo ſi fuiſſet in ſpe ꝓficiendi per temporū interualla. ⁊ ſpei dilatio nō eſt ſine afflictione. afflictus eſſet in ſtatu illo. quod nō eſt verū. ¶ Item ſi ꝓfeciſſet ꝑ temporū interual la hoc cōtigiſſet vel per doctrinā. vel per inuētionē. que cunqꝫ enim ſcimus vt dicit ph̓us aut addiſcēdo aut in ueniendo ſcimus. ſed nō doctrina. nō eſt enim veriſin le īmo rationi diſſonū. ꝙ aliquis ſucceſſiſſet illi cuiꝰ d̓ ctrina ꝓfeciſſet. ergo ꝓfeciſſet inuentione. ſed hoc eſſe n̄ poſſet ſine ſolicitudine ⁊ pena que in ſtatu illo nō fuiſ ſet. ergo ⁊cͣ. ¶ Itē conditꝰ fuit in perfectiōe corporali cō pleta. ⁊ cōpletione tanta vltra quā non ꝓfeciſſet. a ſimi li videtur de cōpletione anime. ꝙͣtum ad ea que ſunt na ture. ſiue in que poteſt natura. ſicut enim cōditus fuit ī perfectiōe corporali in quā potuit natura in illo. ita vt videtur ī perfectione anime in quā potuit natura in illo

Queſtio .xcviij.
ergo nō ꝓfeciſſet nec ꝑ doctrinā neqꝫ ꝑ inuētionē. ¶Iteꝫ quicꝗd hō addiſcit. diſcit mediāte via ſenſus mēorie ⁊ experiētie. ⁊ ita ab inferiori ⁊ ab exteriori. ſi gͦ hō ī ſta tu īnocētie didiciſſet. ꝑ inferiora ⁊ exteriora ad ꝑfectōeꝫ veniſſet. ſꝫ tā gruit nature inſtitute ⁊ bn̄ or ſe. cū om̄i creatur eſſet. videt̉ gͦ ꝙ ni din hil ſe iliū ī ſtatu illo ꝓfeciſſet. ¶ Rn̄ſio ad p̄dictorū inti tiā ē notāduꝫ. ꝙ ꝑfectꝰ ſciētie triplici via pōt ci ſiderari. vel a ꝑte ſcibilium. vel a ꝑte modoꝝ ſciēdi ſiue noſcēdi. vel a ꝑte maioris habilitatis ī cognoſcend ẜm pͥmū modū loquēdo intelligēduꝫ ē. ꝙ quedā ſūt re que fiūt curſu naturali. quedā q̄ fiūt curſu mirabili ſiu ſuꝑnaturali: quedā q̄ fiūt curſu volūtario. ẜm ꝙ decla rat Anſel. In eaꝝ gͦ rerū cognitōe q̄ fiūt curſu natura et adam ꝙͣtuꝫ ad noui li. no g cquiſitoner accepit. ut h t̉ ab aug. ⁊ a a ſui ex dio oīm generū rerū plenaꝫ nō īcere tī fuiſſe ꝙͣtum ad aliū modū bitum ſciendi. ꝙͣtuꝫ ad rat. qꝛ qd̓ nouerat ſimpli periētia. qd̓ nouerat int̓ nſu icere etiā potera freqꝫ tem he ha. beba ꝓpter ſatu o mīme ſi ſtetiſſet. curſu volūta rio citer ꝓficere po tuiſſ ꝫ ad di. ſꝫ etiaꝫ inqu rer nitōeꝫ. nec miri oc vt cognoſce ret iſteria na illuſtratōe. ad hoc v̓o ꝙ cō ꝯſceret ſecreta igebat ip̄ius detect ne. Nec talis ꝓfectus ſt. nocētie derogabat. cū eti am beati angeli in cognit iuinoꝝ miſterioꝝ ⁊ huma norum ſecret ficiant pter qd̓ dicit̉ Ephe. iij. vt in noteſca oteſtatibꝰ ꝑ eccleſiā multiformis ſapiētie dei. ⁊ ſic rn̄ſio poſitā queſtionē. qꝛ ſi ho mo ſte ꝑ tempoꝝ interualla in cognitōne ꝓfeciſſet. ¶ Ad pr d̓ obijcit̉ ꝯtra hoc. ꝙ nihil deficiebat pri mo homini qd̓ valebat ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ hoc verū eſt ꝙͣtuꝫ ad tūc tꝑis in quo volebat. ſemꝑ em̄ habebat ꝙ voleba habere tꝑe illo quo volebat: ſꝫ hoc nō impedit quin vel let ha lid tꝑe ꝯſequēti quod defuit illi tꝑe p̄ce denti. ¶ Ad illud quod cit̉. ꝙ ſpes que differt̉ affli git aīaꝫ ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ſecus eſt de dilatōne ſpei natur lapſe ⁊ in ſtatu nature ꝯdite. licet em̄ dilatō ſpei affligat in ſtatu nature lapſe. nō ſic fuit in ſtatu nature condite. cuiꝰ ratō eſt. ꝙ nihil tūc deſiderabat ꝙͣtuꝫ ad rem deſide ratam. nec ꝙͣtuꝫ ad tempꝰ aſſecutōis deſiderati. niſi ẜm dictamē ratōnis recte. ⁊ ꝓpter hoc ſi quid tūc ſperabat̉. quia aſſecutō ſperati nō appetebat̉ ante tempꝰ aſſecutō nis eiuſdeꝫ. iuxta quod dictabat ratō illud fore aſſequē dum. nulla fuiſſet afflictio ex ſpei dilatōne. ¶ Ad illud quod ijcit̉. ꝙ neqꝫ ꝑ doctrina neqꝫ ꝑ inuentōnem ꝓfe ciſſet. Dicēduꝫ ꝙ extenſo nomine doctrine eo modo que addiſcimꝰ a magiſtro exteriora. ẜm ꝙ dicit aug. in li. de magiſt. ⁊ etiā a quocūqꝫ detegente nobis ſecreta mētis ſue ꝓfeciſſet ꝑ doctrinā. ſimiliter forte ꝑ inuentōnem ꝓ feciſſe Nec fuiſſet illi icitudo inueniendi penalis ſi r indictus eidem in paradiſo. Dicit em̄ au gu. Gen̄. viij. ad litt. credibile eſt hominē in paradi ſo poſitum vt operaret̉ nō laborioſe ſed delitioſe. Sim ſiter pōt dici de ſolicitudine inueniēdi. quod magis fuiſ ſet illi ad voluptatē ⁊ ſolaciū ꝙͣ ad faſtidium ⁊ penam. ⁊ ꝓpter facilitatem inueniendi ⁊ delectationem in inue nlendo. rationi em̄ conſonuꝫ eſt ꝙ ſine difficultate ꝑue niſſet ad noticiam quā tunc quereret: tum quia rerū na
ſceret ꝑfecte: tum ꝓpter ingenij turas ⁊ poteſtates cog excellentiam qua ip̄m editum fuiſſe nō dubito. ¶ Ad hoc quod obijcit̉. ꝙ co itꝰ fuit in ꝑfec ē ꝯpleta cor porali vltra quā natura non ꝓceſſiſſet ⁊cͣ. Dicendum ꝙ non eſt ſimile de ꝑfectōne cō oris ꝙͣtum ad ſtaturaꝫ. ⁊ oriaꝫ. quia em̄ anima ad de ꝑfectōne anime ꝙͣtum ad ſimilitudinē totius ſapientie facta. omniū in ſe ſimilitu dinem gerit vt dicit augu. de anima ⁊ ſpiritu. nunꝙͣ per uenitur ad ſtatū cognoſcendi ꝙͣtū eſt de ſua natura. an teꝙͣ omnia videat in eo quē videndo omnia videt. ¶ Ad hoc quod obijcit̉. ſi ꝓfeciſſet hoc fuiſſet per ꝓceſſum ab inferiori ⁊ ab exteriori ⁊cͣ. poteſt dici. ꝙ hoc nullum po nit incōueniens. quia cum haberet intellectum fantaſti cum. non fuit incōueniens hac via ꝓcedere ⁊ peruenire ad aliquoꝝ ignotoꝝ noticiā. Uel poteſt aliter dici. ꝙ il la ratio non cogit. quia ſicut vult auguſt. in. vj. muſice. obiectum exterius non agit in anima nec ip̄am perficit ſed ip̄a anima ſeip̄am mouet occaſione ab exteriori a cepta. emando īam magis agit in obiectum ſet in adam multo fortius ⁊ na Unde ratio illa nō cogit. ꝙ adē non ī eorum que oſcebat acquirer rticulus quartus D quartum quo queritur vtruꝫ potuiſſet in nitione errare ſiue decipi. Ꝙ ſic videtur en. iij. dixit mulier. ſerpēs decepit me: ſed conſtat ꝙ multer non conſenſit ſerpēti niſi quia eſtima uit verum eſſe quod dixit. ex quo ergo ante cōſenſuꝫ nō peccauit. videtur ꝙ anteꝙͣ peccaret decepta fuit. ¶ Iteꝫ augu. ſuper Gen̄. ad litt. ⁊ habetur. ij. ſen. di. xxij. adan putauit vtrūqꝫ poſſe fieri. vt ⁊ vxori morem gereret. ⁊ ꝑ penitentiā veniam haberet: ſed conſtat ꝙ illud fuit fal ſum. quia ꝙ dicit ꝑ penitentiā veniaꝫ haberet. intelli tur d̓ veniā. nō que eſt peccati mortalis ſed venialis. qꝛ̓ patet ꝙ poſt dicitur inexꝑtꝰ diuine ſeueritatis in eo fal li potuit. vt veniale crederet eſſe ꝯmiſſum. ⁊ conſtat ꝙ hͦ credidit anteꝙͣ peccaret. ergo ⁊cͣ. ¶ Item in. ij. li. ſentē. dicit magiſter. xxj. di. ꝙ mulier nō horruit ſerpenteꝫ. qꝛ cum nouerit creatum eſſe. etiā officiū loquēdi adeo acce piſſe putauit. ſed conſtat ꝙ hoc fuit falſum. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ſi adam ſtetiſſet dormiuiſſet vtiqꝫ ⁊ habuiſſet alias oꝑa tiones. ergo cum ſomnū ſit ex naturali motu fumoſita tum ⁊ fantaſmatū circa organū fantaſie. adam ſomniaſ ſet. ſed in ſomnio ſimilitudo rei accipit̉ ꝓ veritate. ⁊ vbi cūqꝫ hoc eſt. ibi eſt deceptō. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item naturale eſt. ꝙ quicqd̓ videt̉ ſub angulo ⁊ quāto a remotiori videt̉ ali quid. tāto minoreꝫ generat ſpeciem. ⁊ videtur ſub angu lo accutiori. Unde ita ꝑuus videret̉ ſol ip̄i ade ſic̄ ⁊ no bis. gͦ ſicut decipit̉ ſenſus nūc in videndo de quantitate ſolis. ita videt̉ ꝙ deciperet̉ ſenſus ade. ¶ Iteꝫ ponat̉ q̄ aliꝗs angelꝰ vel homo aſſeruiſſet ei falſum ⁊ de ſecretis interioribꝰ. aut adam diceret ip̄m dicere falſuꝫ. aut nō. Si ſic. tūc ſciret occulta interiorū que noſſe eſt ꝓpriū ſo lius dei. Si nō ſciret. gͦ crederet ip̄m eſſe verace. aut ma le iudicaret de ip̄o. etſi crederet ip̄m eſſe veracem. crede ret ip̄m dicere verum. ergo deciꝑet̉. ¶ Contra aug. ve ra ꝓ falſis approbare nō eſt natura homīs inſtituti ſed pena dānati. ſꝫ qn̄ quis decipit̉ approbat verū ꝓ falſo et ecōuerſo. ergo cū hec ſit pena homīs damnati. nūꝙͣ hoc ꝯtigiſſet primo homini ſi ꝑſtitiſſet. ¶ Itē aug. in enche. ip̄e ꝑ ſeip̄m error aut magnū in re magna aut paruum in re parua. tn̄ eſt ſemꝑ malū. ſed in primo homīe dum ſtetiſſet nō potuit eſſe maluꝫ culpe nec pene. gͦ ſi vbicūq̄ꝫ eſt deceptio. ibi eſt error aliquis. ibi magnꝰ vel ꝑuus. ij primo ſtatu nō poterat decipi. ¶ Item aug. in eodē. hic hominnes fallunt atqꝫ fallunt̉. miſeriores quidem ſunt cum mentiendo fallunt. ꝙͣ cum mentientibus credendo falluntur. ergo videtur ꝙ vtrobiqꝫ ſit meſeria. licet ma

ior in fallēdo. gͦ ſi in ſtatu pͥmo nō erat miſeria. ergo ⁊cͣ. ¶ Item augu. ibidem. vſqꝫ adeo ratōnalis natura refu git falſitatē ⁊ quātuꝫ poteſt deuitat errorem vt falli no lint̓ etiā quicūqꝫ amat fallere. Si ergo ratōnalis natu ra refugit errore ⁊ deceptōeꝫ. ⁊ hoc atteſtat̉ eius bonita ti. videtur ꝙ natura ratōnalis in ſtatu innocētie quādo vigebat ſine vicio corruptionis. ſcꝫ maxime falli nole bat ⁊ deuitabat errorem. ergo ſi nihil ꝯtigiſſet illi in ſta tu illo quo deuitabat ⁊ nolebat. relinquit̉ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ in ſtatu illo omnes vires inferiores ⁊ etiaꝫ ſuperiores ſub iecte erant voluntati. alioquin non poſſet quicqd̓ vellet cuiꝰ contrariū habetur ab augu. xiiij. de ciui. dei. dicen te. in ꝑadiſo etiā ſi nō omnia poterat ante peccatū: quic quid tamē non poterat nō volebat. ⁊ ideo poterat om̄ia que volebat. ergo ſi homo nolebat decipi vl̓ aſſentire fal ſo in ſtatu illo. videtur ⁊cͣ. ¶ Item maioris indignita tis eſt falli in animo ꝙͣ pati in corꝑe. Unde decuit xp̄m aſſumere paſſionem in corꝑe non deceptōeꝫ in anima: ſꝫ ſi adam ſtetiſſꝫ nulla fuiſſet in eo corporalis paſſio. ergo multo fortius nulla fuiſſet in eo anime deceptio. ¶ Re ſponſio ad predictā queſtionē reſpondēt quidē ꝑ diſtin ctionem talem. deceptio quedā eſt circa ſcibilia. queda circa opinabilia. ſcibilia aūt dicunt̉ illa que recta ratō ne ꝯprehendi pn̄t. ſicut ſunt illa de quibꝰ ſunt ſcientie li berales. opinabilia v̓o dicunt̉ illa que nō habēt cogno ſci niſi ꝑ quādam ꝯiecturā. hmōi ſunt ſecreta mētis alie ne. ⁊ futura cōtingentia que ſunt a caſu ⁊ fortuna. ⁊ li bera voluntate. In primis aūt adam falli non poterat. quia omniū ꝑfectam habebat cognitōnem. In ſcd̓is au tem dupliciter ꝯtingit aliqueꝫ falli. aut quia adheret fir ma credulitate. aut quia adheret qualicūqꝫ eſtimatōne Prima aūt deceptio vocat̉ ꝓprie error. ⁊ hec in pͥmo ho mō ſtante nō fuiſſe. ſcd̓a v̓o poteſt dici opinio in qua eſt acceptio ſine pleno conſenſu credulitatis. ⁊ hec pōt dici eſtimatio falſa. ⁊ hoc potuit eſſe in adam in ſtatu primo abſqꝫ culpa ⁊ pena. maxime cuꝫ ex hmōi eſtimatōe. nec incideret in peccatū nec incurreret damnū. Et ẜm hanc diſtinctōnem vident̉ poſſe diſſolui ratōnes ad vtrāqꝫ ꝑ tem inducte. Nam ratōnes oſtendētes ꝙ potuit decipi. ꝯcedi pn̄t de deceptōne que dicit̉ qualiſcūqꝫ eſtimatio. Ratōnes ad oppoſitum cōcedi pn̄t ẜm ꝙ deceptio dicit firmam credulitatē. vt nō ſolum quis decipiat̉ putando falſum eſſe verū. ſed etiam approbando falſuꝫ eſſe veruꝫ vel ecōuerſo. ⁊ talis eſt deceptio que eſt error. Sed quia iſta rn̄ſio non plene ſatiſfacit ratōni nec ꝯcordat ſenten tie augu. Aliter vt dicunt quidaꝫ videt̉ rn̄deri. dicit em̄ augu. in enche. cum nihil aliud ſit errare ꝙͣ verū putare quod falſum eſt. vel quod verum eſt ⁊ certum. habere ꝓ incerto. incertū v̓o ꝓ certo. ſiue falſum ſiue verū ſit. idqꝫ tam ſit in animo deforme atqꝫ indecens ꝙͣ pulchrū atq decorum eſſe ſentimus. vel in loquendo vel in aſſentier do eſt eſt. non nō. ꝓfecto ob hoc ip̄m eſt vitā miſera iſta qua viuimus ꝙ ei nōnūꝙͣ vt non amittat̉ error eſt neceſ ſarius. Ex hoc verbo videt̉. ꝙ augu. vocat errorem gene raliter omnē deceptōnem. ⁊ illam dicit indecorum⁊ in decentem ⁊ ad vitam miſeram ꝑtinere. ⁊ in li. de vtilita te credendi expreſſe dicit̉. ꝙ nullus error abſqꝫ vicio po teſt eſſe. ꝓpter hoc dicitur. ꝙ etſi in ſtatu innocentie ali cuius neſcientie fuiſſet imꝑfectio: nulla tamē in eo fuiſ ſet deceptio. deceptio em̄ vltra neſcientiam addit iudicij obliquītatem. que in adam in ſtatu innocentie nō fuiſſet ſicut nec paſſio corporalis. ⁊ hoc poteſt intelligi ſic. Si cut em̄ dupliciter ꝯtingit aliquid pati. aut paſſione in trinſeca aut paſſione illata ab extrinſeco: ſic ꝯtingit ali quem decipi dupliciter. aut ita ꝙ ip̄e ſeip̄m ꝑalogizet. aut ita ꝙ ꝑalogizat̉ ab aliquo. neutrum autē horum in adam fuiſſet. ſicut em̄ in eo nulla fuiſſet paſſio intrinſe ca. quia virtus anime regitiua ꝑfecte ſuo corpori preſi debat. ⁊ ip̄m in ſtatu debito conſeruabat. vel ꝓpter ali quam alia cauſam. ſicut nulla fuiſſet deceptō veniēs ab
intrinſeco. quia iudiciū rationis omnibꝰ viribꝰ inferio ribus preſidebat. nec ip̄e in cōtrariū ratōni aliquo mo do mouebant̉. ſed potius ab ea ſufficienter dirigebant̉. Preterea quēadmodū pati non poterat paſſione illata ab extrinſeco. ſiue ꝙ nullus in tꝑe illo eſſet qui inferret ſiue quia ſi adheſiſſet. diuina virtus eum ꝓtegeret ſiue ꝓpter aliam cauſam ſuperius tactam. Sicut etiam in ſtatu illo nemo eſſet qui hominē circūueniret aut palo gizaret. Nam vnuſquiſqꝫ loqueret̉ veritatem cū ꝓximo ſuo. aut ſi eſſet diuine inſpiratōnis reuelatō ſiue ꝑ ſe ſi ue per angelum ei manifeſtando veritatem ne falleretur ſubueniret. ſicut virtus diuina ſuccurreret ne in corpo re lederet̉. ⁊ ſic adam ſtante nulla in eo fuiſſet deceptio nec ab intrinſeco nec ab extrinſeco. ¶ Ad ea que contra hoc obijciuntur. Reſpondēdum eſt. ⁊ primo ad illa que obijciunt̉ de deceptōne mulieris ⁊ falſa viri credulitate poteſt dici ꝙ licet preceſſerint peccatum inobediētie. ta men illa preceſſit peccatum p̄ſumptōis ſiue ſuꝑbie. cuiꝰ merito extinctus eſt in eis oculus ratōnis. vt falſuꝫ eſſe verum eſtimarent. Unde augu. ſuꝑ Gen̄. ad litt. ⁊ ma giſter idem recitat in ſcd̓o ſen. dicens. nō eſt putandum ꝙ homo deijceret̉ niſi preceſſiſſet in eo quedaꝫ elatō cō primenda. Et idem in eodem. quomō verbis temptatō nis crederet mulier deuꝫ ſe a re bona ⁊ vtili ꝓhibuiſſe. niſi ineſſet eius menti amor ꝓprie poteſtatis. ⁊ de ſe ſuꝑ ba p̄ſumptio. mulier em̄ audita ꝓlatōne ſerpentis de ſe ip̄a preſumpſit. ⁊ ita primo peccauit peccato ſuꝑbie. ſic ⁊ vir vt habet̉ ab augu. ſuꝑ Gen̄. cuiꝰ verba recitant̉ in glo. ſuꝑ illud. jͣ. thimo. ij. adam nō fuit ſeductus. ſimilit̓ ij. li. ſen.xxij. di. ⁊ ita excecati peccato ſuperbie. mulier eſtimauit ꝑ ꝯmeſtionem aſſequi poſſe diuinā excellenti am. ⁊ vir de tranſgreſſione mandati aſſequi veniā. ¶ Id illud quod obijcit̉ ꝑ auctoritatē magiſtri. ꝙ mulier pu tauit ſerpentē habere officiū loquendi. Dicendū ꝙ aut talis putatio fuit ī muliere poſt peccatū. quia alioquin nulla eſſet queſtio. cū ante peccatum non poterat eſſe in ip̄a muliere paſſio timoris. aut ſi fuit ante. non putauit ꝙ hoc haberet officiū determinate virtute aliqua ſibi na turaliter data. ſed ab aliqua iacente virtute diuina pro uidentia ꝑmittente. que res omnes gubernabat ⁊ rege bat ſicut creauerat. Unde mulier audiendo ſerpentē lo qui non ꝓpter hoc falſuꝫ ꝓ vero approbauit. qꝛ aliquem ibi virtutē latentē qua loquebat̉ eſtimauit. ¶ Ad illud quod obijcit̉ de ſomnio. Dicenduꝫ ꝙ in ſtatu innocentie non fuiſſet ſomniū ex ꝑpeſſione fantaſiarū ẜm ꝙ dicitur Eccͣi. xxxiiij. ſicut ꝑturiēs cor tuum fantaſias patit̉ ⁊cͣ. hmōi em̄ ſomniū venit ex hoc. ꝙ vires inferiores nō ſūt ſubiecte ratōni. ⁊ corpus nō obedit ſpiritui. ⁊ ſi tūc fuiſ ſet ſomniū. hoc eſſet quia ab altiſſimo mitteret̉ aliqua vi ſitatio in qua homo nō deciperet̉ ſed potius illuſtraret̉ Preterea licet ibi eſſet ſomniū nō ꝓpter hoc eſſet ibi dece ptio. deceptō em̄ non eſt ſine vſu rationis. qui non eſt in ſomnis. ⁊ ſic tunc eſſet: potius purgaret deceptōneꝫ fan taſie ꝙͣ ei ꝯſentiret. potius em̄ diceret in ſomnis homini ſomnienti tu ſomnias: ꝙͣ diceret quod vides eſt veritas ¶ Ad illud quod obijcit̉ de viſu. Dicendū ꝙ nulla fuiſ ſet deceptio. quia bene noſſet adam ꝙ res a remotōri mi nor eſſe apparet ⁊ quāte quātitatis diſtantie. quanta re ſpondet quātitas rei viſe. ⁊ ideo non iudicaret ẜm appa rentiam oculi tm̄: ſed penſata diſtantia medij ⁊ rei viſe quātitate. ⁊ ideo non falleret̉ ſed haberet rectū iudiciū. ¶ Ad illud quod vltimo obijcit̉. Dicenduꝫ ꝙ vel adam manifeſto ſigno de ꝯͣhenderet mentientē ſibi peccaſſe. qd̓ ſatis videtur ꝓbabile. cum valde magna tranſmutatio facta fuerit in ratōnali natura per ꝯmiſſionem culpe. ⁊ tunc non crederet ei in aliquo: niſi quatenus in alia ra tione videret ſibi fore credendum. aut ſi non de p̄hende ret eum peccaſſe. vbi ſua non ſufficeret cautela. ſubuent ret diuine ꝓuidentie diligentia. que nec ꝑmitteret eum ledi in corpore nec falli in mente. dūmodo eius ordina

Queſtio .xcviij.
anter ſubiectꝰ eſſet. Licet aūt ad tioni ⁊ imperi p̄dictaꝫ queſ poſſet ꝓbabilit̓ reſpōderi. minꝰ re ctum vidẻ la ſentire pͥmos parētes in ſtatu pri mo nō poſſe credere ſiue opinari. qd̓ erat verū eſſe falſū vel ecōuerſo: tum qꝛ haberēt rerū noticiā ꝑfectā. non ta men īnotuit illis quicqd erat veritatis ⁊ virtutis in re bus conditis: tum qꝛ nō erat illis datū videre ⁊ cogno ſcere ſecreta intellectuū: tum qꝛ nō habuerūt intellectū deiformē: tum quia auctoritates plures vident̉ dice̓. cre dulitatē falſaꝫ p̄ceſſiſſe primū peccatū homīs: tuꝫ quia falſa credulitas videt̉ fuiſſe cā p̄ſūptōis ⁊ elatōis ī mu liere. Unde em̄ fuiſſet ī ea p̄ſumptio ⁊ elatio niſi vtrūqꝫ credidiſſet verū fuiſſe qd̓ dixit ſerpens. licet em̄ vt habe ri poteſt ab augu. ⁊ vt ponunt multi. non credidit verbo ſerpentis: cum iudicō ratōnis ante elationem que ꝯpri menda erat: quedaꝫ tamen videt̉ in ea fuiſſe credulitas ſcꝫ per ſubreptōnem. ⁊ quia vbi nō poteſt eſſe ſubreptio credulitatis. poteſt eſſe plena credulitas. videt̉ ꝙ aliqn̄ peccatū poterat habere credulitatē plenā. Preterea nō videt̉ aliquibꝰ verū quod dominꝰ per inſpiritatōneꝫ vel per angelū ſemꝑ manifeſtaret illis veritatē in caſu ꝓpo ſito vel ꝯſimili. eo ꝙ in temptatōne ſerpentis hoc nō fe cerit mulieri. vbi maxime neceſſaria eſſet hmōi manife ſtatio. quia em̄ non īnotuit quicqd erat virtutis ⁊ veri. tatis in rebus. nec datū fuit illis cognoſcere ſecreta in tellectuuꝫ: tam circa hec ꝙͣ circa illa decipi potuit. ⁊ qꝛ non habuit deiformē intellectuꝫ. poterat in illo eſſe ſub reptio falſe credulitatis ſine iudicio ⁊ collatōne. Scd̓m hanc opinionē poteſt dici. ꝙ primi parentes potuerunt decipi extenſo nomine deceptionis. ſcꝫ prout quis dicit̉ decipi. qui qualicūqꝫ eſtimatōne ſiue credulitate putat quod eſt falſuꝫ. ſic autē errare ſiue decipi cōuenit exiſtē tes in ſtatu innocētie ſic em̄ errauerūt angeli ante caſuꝫ ſuum. putātes beatitudinē eorum ſemꝑ duraturā. Un de aug. xj. de ciui. dei. xj. c. ſi vere ꝑfecteqꝫ beata vita nō niſi eterna eſt. non erat talis illoꝝ quandoqꝫ deſitura. ⁊ ꝓpterea non eterna. ſiue id ſcirent ſiue neſcientes puta rent. quia ſcientes timor ⁊ neſcientes error bonos eſſe vtiqꝫ non ſinebat. ¶ Ad illud quod primo obijcit̉ cōtra hoc per illud augu. ꝙ approbare falſa veris eſt pena ho minis damnati ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ augu. loquit̉ de errore in moribus vt patet ibidē. loquit̉ em̄ de duobꝰ inflictis ꝓpter primū peccatū que ſunt ignorātia agendoꝝ ⁊ dif ficultas. determinat em̄ ibi ꝙ per peccatū amiſit homo ſcire bonum ⁊ poſſe. dicit em̄ ſic. Illa eſt pena peccati iu ſtiſſima vt amittat quiſqꝫ quo bene vti voluit. cum ſine vlla poſſet difficultate ſi vellet.i. ante vt quis ſciens re cte facere non facit. amittit ſcire quid rectuꝫ ſit. ⁊ qui re cte facere cum poſſet noluit. amittit poſſe cum velit. Nā ſunt reuera peccanti anime duo iſta penalia. ignorātia ⁊ difficultas. ⁊ primo approbare falſa pro veris vt erret inuitꝰ. ⁊ reſiſtente atqꝫ retorquente dolore carnalis vin culi. non poſſe a libidinoſis operibus temperarę: nō eſt natura inſtituti hominis ſed pena damnati. ¶ Ad ali ud quod obijcitur. ꝙ ip̄e error ſiue paruus ſiue magnus ſemꝑ eſt malus ⁊cͣ. Dicendū ꝙ augu. ibi vocat errorem quādo pro vero approbat̉ falſum. approbatō aūt impor tat certam credulitatē ⁊ firmā eſtimationem. Unde au gu. in enche. c. xvij. ꝙͣuis error quāta poſſumus cura ca uendus ſit. nō ſolum in maioribus verū etiam in mino ribus rebus. nec niſi in rerum ignorantia poſſit errari: nō eſt tamen ꝯſequens vt ꝯtinuo erret quiſquis aliquid neſcit. ſed quiſquis exiſtimat ſcire quod neſcit. pro vero ſuippe approbat falſum. quod erroris eſt ꝓprium. ⁊ de ta li intelligit augu. Ande ſubdit in enche. xx. c. verbo pre dicto ſcꝫ ꝙ ip̄e per ſeip̄m error ⁊cͣ. eſt ſemꝑ maluꝫ. quis em̄ niſi errans malum neget approbare falſa pro veris. aūt improbare vera pro falſis. aut habere certa pro in certis. Ecce euidenter patet ꝙ loquit̉ non de quacūqꝫ le ni putatōne ſiue eſtimatōne. ſed de illa que approbat ve
ra pro falſis. ¶ Ad illud quod obijcit̉ ꝙ miſeriores ſūt qui fallunt ꝙͣ qui fallunt̉ ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ augu. loqui de exiſtentibꝰ in ſtatu p̄ſentis miſerie vt patet ex verbis eius. dicit em̄ ſic. homines fallunt atqꝫ fallūtur. nota ꝙ dicit hic ⁊ vt patet ex verbis augu. cum loquit̉ de credu litate firma. qua falſuꝫ pro vero approbat̉. ſicut patꝫ in principio illiꝰ capituli. nō aūt falſuꝫ qualicūqꝫ leui eſti matione ſiue opinione verū putat̉. ¶ Ad illud qd̓ obij citur. ꝙ ratōnalis natura refugit falſitatē ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc verū eſt loquendo de falſitate cognita nō ſuſpica ta. ⁊ hoc patet per verba ibidē poſita que ſunt quatum poteſt deuitat errorem vt falli nolint etiā quicūqꝫ amāt fallere. ¶ Ad illud quod obijcit̉ ꝙ voluntas in ſtatu il lo nolebat decipi neqꝫ aſſentire errori ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ve rum eſt de voluntate deliberata ⁊ de hmōi voluntate in telligit̉ illud augu. de ciui. dei. poterat omnia que vole bat. Preterea ſicut ſimul pn̄t ſtare iſte nō vult peccare per ſe loquēdo. vult tn̄ facere opꝰ vnde neceſſario peccat Similiter iſta duo pn̄t ſimul ſtare: iſte non vult decipi. vult tamē aſſentire illi vnde ſequit̉ neceſſario ip̄m deci pi. ſic potuit eſſe in p̄mis parentibꝰ. ꝙ licet nō mouerēt̉ aliqua ratōne actuali voluntate ad aſſentienduꝫ ſcip̄o decipi ſiue errare poterāt: nihilominꝰ moueri ad aſſen tiendū alicui vnde deciꝑent̉ ⁊ aſſentire. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ nulla fuiſſet paſſio ī corꝑe ſi ſtetiſſet: ergo nul la deceptō in adaꝫ. Dicendū ꝙ hoc nō ſequit̉. corpꝰ eniꝫ īmo potiꝰ aīa pati potuit. vt em̄ dicit Anſel. corpꝰ pati ē animā pati in corꝑe. ante peccatū p̄iudicaſſet diuine bo nitati. ſꝫ aīam qualicūqꝫ credulitate crede̓ falſuꝫ eē verū in nullo p̄iudicat deo. qui hoīem vel aīaꝫ ꝯdidit in ali ꝑfectōe in ſtatu vltimo ꝑficiendā.i. in gloria īmo ꝯſon videt̉ diuine ſapiētie. vt homīs ſtatꝰ ita diſtīguit̉ ꝙ iſta imꝑfectio ſcꝫ prima qualitercūqꝫ decipi poſſet. ſine cul pa tn̄ in ſtatu ꝑfecto.i. vltimo ita ꝑficiendū. ꝙ nullo mō decipi poſſet. īmo decepta mulier quodāmō non cogno ſcendo dyabolū temptādo illā in ſpē ſerpētis. Pretea. poſſet ī tali forma veniſſe ꝙ ꝓrſus ei fuiſſet occultꝰ. ex qͦ ptꝫ ꝙ decipi potuit ī illo ſtatū. Un̄ hugo ne fraus illius oīno ī illa eēt ſi nimis maīfeſtaret̉ in ꝓpria forma venire nō debuit. ne manifeſte cognoſceret̉ ⁊ nullatenꝰ reciꝑeī Itē ne nimis violēta eſſet eiꝰ fraus ſi ꝓrſus occultaret̉. ⁊ hͦ ſiml̓ ſi deꝰ eū tali fraude q̄ cū nō poſſꝫ decipi ꝑmit:e ret. iniuriā pati videret̉. Pret̓ea non eſt ſil̓e de paſſione corꝑis ⁊ credulitate aīe. ꝓpria em̄ conditio corꝑis fuit ſubiectō oīmoda aīe. oīno em̄ fuit ſubiectuꝫ aīe a natu ra ſue conditōnis. ꝓpter qd̓ dum eſſet ſubiectū ⁊ ſtaret in ſua natura. nihil debuit illi accidere qd̓ eſſet ꝯtra naͣ turam. ⁊ ita nec paſſio aliqua. aīe conditō ꝓpria fuit li bertas faciēdi vel nō faciendi credendi vel nō credendi vel eiꝰ ꝯtrariū. vnde aīa ratōne ſue libertatis potuit hoc ⁊ illud credere. ⁊ quia nondū innotuerūt oīa ꝑfecta illi nec habuit deiformē intellectū. vterqꝫ decipi potuit. nec ſic declinaſſet terminos ſue nature. nec ſtatum ſuū ꝙͣtū ad ꝑfectōnem gratie quā habuit ante lapſuꝫ. quia ergo paſſionis illato erat contra naturā corꝑis. qualiſcunqꝫ deceptio nō erat contra naturā anime nec contra ꝑfecto nem gratie ꝙͣtum ad ſtatū in quo fuit ante lapſum. nō ē ſimile de corꝑis paſſione ⁊ anime deceptōne. Non autē negandū mihi videt̉ quin ſtando in gr̄a poſſet tantuꝫ in ſcientia ⁊ gratia ꝓfeciſſe. ꝙ aliquo modo decipi nō poſ ſet. ¶ Ad illud aug. quo videt̉ opinio p̄dicta ꝯfirmari. ſcꝫ cum nihil aliud ſit errare. ꝙͣ verum putare falſū ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ idem eſt putare quod approbare. Aug. em̄ indiſtincte dicit qn̄qꝫ putare qn̄qꝫ approbare qn̄qꝫ eſtīa re. nō em̄ eſt error niſi vbi eſt approbatō. qd̓ ptꝫ ꝑ augu. dicentē. ſi quis eſtimat ſcire quod neſcit. ꝓ vero quippe approbat falſuꝫ. quod eſt erroris ꝓpriuꝫ. Ex hoc patꝫ q error ꝓprie loquēdo non eſt ſine approbatōne. quia vt di ctum eſt. firmaꝫ dicit credulitatem. que eſt quodāmod cū iudicō ⁊ deliberatōne. hoc autem quādo eſt falſi. ali

quid deiformitatis ⁊ indecētie aggerat ī aīa. ⁊ eſt ſemꝑ cū vicio. ¶ Ad illud qd̓ poſſet obijci de illo verbo augu quomō verbū temptatōnis crede̓t mulier deū ſe a re bo na ⁊ vtili ꝓhibe̓. niſi in eſſet ⁊cͣ. ⁊ ita videt̉ ꝙ poſſet de cipi niſi p̄ceſſiſſet culpa. Dicendū ꝙ hac temptatōne nō poſſet decipi. ſcꝫ qua crede̓t deū qui ē ſūme bonꝰ ⁊ ſūme liberalis. ꝓpter cauſaꝫ ſuggeſtā illā feciſſe inhibitōnem niſi excecata eſſet peccato. poſſet tn̄ in alio caſu qualit̓ cūqꝫ credidiſſe factū. ⁊ ita aliquo mō decipi hec opinan do ⁊ alioꝝ opiniones recitādo: vt prudens lector vel au ditor. qui ex paucis multa. ex probabilibꝰ vera ſciuerit elicere: veritati ſcꝫ que eſt in dictis aſſentiat. vel profun diori indagine ex opinatis ad veritatē aſſurgat. Queſtio. xcix. de dominio preſidentie primi h Eterminatuꝫ eſt in iſta ꝑte de primo hoīe inqͣtū eſt ꝯiunctꝰ ex corꝑe ⁊ aīa. Et primo de paſſibilita te nature. ſcd̓o de prolis ꝓpagatōe. ter cio de adiutorio gratie. quarto de illu minatōne ſcientie: ſequit̉ quinto ſcꝫ de dominio preſidē tie. Primo ergo querit̉ ſi preſidebat ſiue dominabat̉ cre aturis vtentibꝰ ratōne.i. hominibꝰ. Secundo ſi creatu ris vtētibꝰ tm̄ ſenſu. Tercio ſi creaturis carētibꝰ ſenſu. ¶ Nlembrū primū Uod aūt dominabat̉ creaturis habentibꝰ ratōeꝫ ſcꝫ hominibꝰ videt̉ ſic augu. xix. d C tis etiā qui imperāt ſeruiūt eis quibꝰ vident̉ imperare. neqꝫ em̄ dominādi cupiditate imꝑant. ſed officio ꝯſulen di. nec principādi ſuꝑbia ſed ꝓuidendi miſericordia. hͦ naturalis ordo p̄ſcribit. ita deꝰ homineꝫ ꝯdidit. Ex his verbis augu. ptꝫ ꝙ ordo naturalis exigit. ⁊ deus homi nem ita condidit: vt vnus alij imparet ⁊ dominaret̉. ſed ſi quis debebat dominari hoc habebat maxime primus homo. qui fuit principalis ⁊ pater familias in domo ge neris humani. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item de dictamine ratōnis eſt. ꝙ ordo ⁊ p̄ſidentia ſit in genere hominū. ⁊ ꝙ prioribꝰ eta te ⁊ origine. miniſtrent ⁊ ſeruiāt poſteriores eiſdem. hoc em̄ dictat ratō ordinata ꝙ pater filio dominetur ⁊ filius patri ſeruiat. ergo in omni ſtatu erat aliquis alij domīa turus. ⁊ aliquis alij ſeruiturꝰ. ergo ſi ſtetiſſent primi pa rentes iſta lex cucurriſſet. ſed ſi aliquis debebat alij do minari hoc maxime debebat primꝰ homo. ergo ⁊cͣ. ¶ Itē in creaturis irratōnalibꝰ aīatis ⁊ inaīatis vna alij do minatur. ſuo modo dominādi. corpora eī ſuꝑceleſtia do minant̉ corporibꝰ inferioribꝰ. ⁊ vnū elementū alij domi natur. ⁊ hoc habent ab ordine nature. eo em̄ ꝙ inequa. les ſunt virtute ⁊ poteſtate. dominat̉ ſcꝫ maior minori. a ſimili videt̉ ꝙ in genere hominū ⁊cͣ. in quibꝰ natura or dinatiſſime regularet̉ ſi lapſa non eſſet. ¶ Contra yſi do. cthimo. Ius naturale eſt ꝯmune omniū natōnuꝫ. vt viri ⁊ femine ꝯiunctō. liberoꝝ ſucceſſio ⁊ educatō. ꝯmu nis omniū poſſeſſio ⁊ omniū vna libertas. ſi ergo omni um vna erat libertas: nullꝰ alij dominabat̉. ¶ Itē augu. xix. de ciui. de i. xv. c. ratōnale factū ad imaginem ſuā vo luit niſi ratōnibꝰ domīari nō hominē homī ſꝫ hominē pe cori. inde p̄mi iuſti paſtores pecoꝝ magiſꝙͣ reges hoīm ꝯſtituti ſunt. vt etiam ſic inſinuaret deꝰ qd̓ poſtulet ordo creaturaꝝ. qd̓ exigat merituꝫ. peccatoꝝ conditō quippe ſeruitutis in re intelligit̉ impoſita pecori. ¶ Itē grego ⁊ habet̉ ī glo. ſuꝑ illud Gen̄. ix. terror ac tremor noſter ſic ſuꝑ cūcta aīalia. homo nō ratōnalibꝰ ſed irratōnali bus p̄latꝰ ē natura. ideo dicit̉ ei vt ab aīalibꝰ nō ab ho minibꝰ timeat̉. quia contra naturā ſuꝑbire eſt ab equa libus velle timeri. omnes ergo homīes natura equales
genuit. ex hac auctoritate videt̉ ideꝫ quod prius. ¶ Re ponſio. ꝙ eſt loqui de dominio ẜm ꝙ ꝯmuniter dicit̉ do tiniū. ſiue nomine extenſo. ⁊ ſic poteſt eſſe dominiū pre latōnis ſiue p̄excellentie dignitatis. que eſt digna vene ratōne ⁊ obſequio. vel ratōne originis. vel ratōne priori tatis temꝑis. vel ratione ſcientie vel virtutis. ⁊ hoc mō loquendo maiores a minoribꝰ dn̄i appellant̉. Et eſt lo qui de dominio ẜm ꝙ ꝓprie ⁊ ſpecialius dicit̉ dominium auctoritatis preſidēdi. īmo potius poſſidendi. eo modo quo dominꝰ rei dicit̉ p̄eſſe eidem. ſicut poſſeſſor poſſeſſio nis. hoc modo duplici ſumendo dominiū dicit̉ ſeruitus reſpondēs. ſcꝫ obſequium reuerentie ⁊ libertatis. ⁊ ab hac ſeruitute nomīe extenſo dicit̉ ſeruus. qui maiori ſe ex libertate ⁊ amore obſequij exhibet honoris ⁊ miniſte rij. ⁊ etiam obſequiū debitum ⁊ neceſſitatis. neceſſitatis dico conditōnis ſcꝫ ſeruilis. Hanc duplicem ſeruituteꝫ videtur augu. diſtinguere Gen̄. xj. ad litt. exponens il lud verbū Gen̄. iij ſub viri poteſtate eris ⁊ ip̄e domina bitur tui. dicens ſic. quid eſt quod dictū eſt. ⁊ ad virum tuū ꝯuerſio tua ⁊ ip̄e dominabit̉ tui. videndū eſt quēad modum ꝓprie poſſit accipi. neqꝫ em̄ ⁊ ante peccatū aliter factum fuiſſe dicit credere mulierē: niſi vt vir ei domina retur ⁊ ad eum ip̄a ſeruiendo cōuerteret̉. Sed recte po teſt accipi hanc ſeruitutē ſignatam que cuiuſdam cōtra dictōnis vel conditōnis eſt potius ꝙͣ dilectōnis. vt etiā ipſa talis ſeruitus qua homines hominibꝰ poſtea ſerui eſſe ceperunt. de pena peccati reperiatur exorta. Ecce h̓ diſtinguit augu. duplicem ſeruitutem. ſcilicet liberali tatis ſiue dilectōnis. ⁊ contradictōnis ſiue violētie. Pri mo modo ſumendo dominium ⁊ ſeruitutem. poteſt dici ꝙ adam dominatus fuiſſet alijs hominibus ⁊ illi ſerui eius. omni ergo ratōni conſonū eſt. ꝙ ſi ſtetiſſet. filij eiꝰ ocioſi fuiſſent ſibi in exhibitōne honoris ⁊ reuerentie et obſequijs corporalibus. vt ſi vellet ꝯmedere in allatōne fructuum ⁊ conſimilibus obſequijs. ſumendo em̄ domi nium ⁊ ſeruituteꝫ ſcd̓o modo. neqꝫ ip̄e fuiſſet illis domi natus neqꝫ illi ſerui eius. hmōi ei ſeruitutis cauſa ē pec catum. Unde augu. xix. de ciui. dei. xv. c. Nullꝰ natura in qua deus priꝰ hominē condidit ſeruus eſt homīs aut peccati. verūetiam penalis ſeruitus ea lege ordinat̉. que naturalem ordinem conſeruari iubet. ꝑturbari vetat. qꝛ ſi contra eam legem nō eſſet factuꝫ nihil eſſet penali ſer uitute cohercendum. Ecce ꝙ augu. hanc ſeruitutem vo cat penalem. ad differentiā illius que eſt amoris ⁊ liber tatis. Auctoritates aūt quibus oſtenſum eſt. ꝙ nō domi naretur intelligende ſunt de dominio ſcd̓o mō ſumpto ⁊ ſeruitute ſimiliter. ¶ Ad illud quod primo obijcit̉. ꝙ de us condidit hominem vt imꝑaret. non cupiditate domi nandi ſed officio ꝯſulendi ⁊cͣ. Dicendū ꝙ verbo illo nō exprimit̉ hominē conditū vt homini dominet̉. ꝓprie ſu mendo dominiū: ſed notātur duo in omni ſtatu ꝯuenire parēti ſiue p̄lato reſpectu inferioris. ſcꝫ officiū inſtructi onis. qd̓ notat̉ cū dicit̉. officio cōſulendi. ⁊ ꝯdeſcēſus be nignitatis qd̓ notat̉ cū dicit̉. ſed ꝓuidendi miſcd̓ia. ꝓ babiliter eī p̄ſumit̉. ſi ſtetiſſent primi parētes: inſtruxiſ ſent filios ſuos ſaltem cū eſſent ꝑuuli. ⁊ benigne proui diſſent in his quibꝰ ratōe qua aīales eſſent indiguiſſent vt em̄ ſupra dictum eſt. Et dicit hugo illos qui naſceren tur ex primo homine fuiſſe naſcituros. eadem lege qua ⁊ nunc natiuitatē humanā ordinatam cernimus ꝑuos naſcituros. ac deinde per interualla tempoꝝ tam in len ſu ꝙͣ inſtatura corporalia incremēta accepturos. Prete rea inſtruēdi erāt ⁊ alēdi vnde maioribꝰ illoꝝ incumbe bat officiū inſtruēdi ⁊ miſcd̓ia ⁊ benignitas prouidēdi. ¶ Ad illud quod obijcitur. ſcꝫ ꝙ ratio dictat ꝙ poſteri ores mīſtrent prioribꝰ ⁊ ſeruiāt ⁊cͣ. Dicendū ꝙ verū eſt. ſed nō ſeruiat coacto ⁊ penali ſed ſeruitō gratis ⁊ ex di lectione exhibito. ¶ad aliud qd̓ abijcitur ꝙ ⁊ in rebus animatis ⁊ inanimatis eſt reꝑire dominium violentie ⁊cͣ. Dicendū ꝙ homo ꝯditus fuit vt ſoli deo ſubditꝰ eſſꝫ

Queſtio .xcix.
et ei īmediate vniret̉. vnde hugo. bonū homīs ſupra ho minem erat. ſolus ille bonuꝫ homīs erat ſcꝫ deus. vnde ꝙͣdiu huic bono in ordine ꝯditōnis ſue ꝑſtitit. īmediate vigebat̉. vnde ſolꝰ deus homini dominabat̉. ſed iuſto d̓i iudicio demerito peccati: homo homini ſubditꝰ eſt. Un de augu. xix. de ciui. dei. xv. Prima ſeruitutis cauſa pec catum eſt. vt homo homini ꝯtradictōnis vinculo ſubde retur. qd̓ nō fit niſi deo iudicāte. apud quē nō eſt iniqui tas ⁊ nouit diuerſas penas meritis diſtribue̓ delinquē tium. Nō ſic fuit de rebꝰ alijs aīatis ⁊ inaīatis: ſꝫ diſpō ſitionis diuine ꝓuidētia ordine ꝯgruo ⁊ ꝯueniente pul chritudini vniuerſi quedā erant quibuſdā ſuꝑiores vir tute ⁊ alijs. dominat̉ ſuo modo dominādi ⁊ agūt in illis eius occaſione ea que minoris ſunt virtutis tranſmutā tur. Unde augu. ſuꝑ Gen̄. iij. ad litt. habent om̄ia ꝙͣdiu ſunt menſuras numeros ordines ſuos. que cuncta meri to ꝯſiderata laudant̉. nec ſine occulta ꝓ ſuo genere mo deratione pulchritudinis tꝑalis etiam ex alio in aliud tranſeundo mutant̉. ordo ergo virtutis in rebꝰ. Undeē yvna alij dominat̉ hoc eſt illis a natura. nō ſic eſt de ho nine. vnde nō eſt ſimile de dominio hominis ⁊ aliarum rerum. Duplici auteꝫ ratōne voluit deus. ⁊ ẜm volun tatem ſuā ordinatiſſimā diſpoſuit. vt homo illiꝰ ſoliꝰ ſub deret̉ dominio. Una ſumpta eſt ex ꝑte principij. ⁊ alia ex ꝑte finis. Ex ꝑte principij conditō ip̄ius hominis ad ex preſſam eius mutatōeꝫ.i. ad imaginē illius. ſicut em̄ ni hil fuit mediū inter deū ⁊ hominē ꝙͣtum ad ꝯformitateꝫ ⁊ mutatōeꝫ in natura: ſic diſpoſuit dn̄i ſapientia. vt ni hil eſſet mediū in debito obſequij vel ꝑſone. Preterea ſo lus deus erat bonū homīs quē cultus obſequio erat aſ ſecuturus. vt em̄ dicit hugo. homo ita factus erat. vt bo num eius ſolus ille eſſet. a qͦ erāt cetera omnia. ſub ipſo facta ſunt: nō vt in eis eſſet eiꝰ obſequiū. ſꝫ vt ex eis eſſet eius obſequiū. ꝓpter quod deꝰ hominē ꝯdidit ⁊ inſtituit in libertate. vt nulliꝰ obligaret̉ obſequio. vt libere ⁊ ex pedite aſſequeret̉ ſuū bonū ſiue finē ad quē obtinēdum factus erat. Sunt gͦ iſte ratōes quaꝝ vna eſt ſumpta ex ꝑte principij ⁊ alia ex ꝑte finis. ꝓpter quas congruebat minio ſubditū. ꝙͣdiu ſuo. i. deo vel hominē nulliꝰ eſt let eſſe Aliter aūt eſt de alijs creaturis que ſunt cōdite in taiori ſtātia a deo. que ad maioreꝫ decorem vniuerſi ꝯdite ſunt in diſtinctōe quadā pt̄atis ⁊ v̓tutis. ⁊ de natura ſua actꝰ ſuos nō diſcernūt: ſꝫ ẜm īpetuꝫ agū que erāt maioris v̓tutis quadaꝫ p̄ſidētia dominij alijs q̄ ſunt minoris influēdo ⁊ agēdo ſubijciūt. ¶Mlēbrū ſecundum Equitur inquirere vtrum primꝰ homo do minaretur aīalibꝰ. Ꝙ ſic videtur Gen̄. j. Creſcite ⁊ multiplicamini ⁊ replete terrā ⁊ ſubijcite eam. ⁊ dominamini piſcibꝰ ma ris ⁊ volatilibꝰ celi. ⁊ vniuerſis aīantibꝰ que mouētur uꝑ terrā. ibi glo. ip̄is dicit vt habeāt dominiū omnium reaturaꝝ in inferiori ꝑte mūdi. ¶ Item dama. Ex viſi bili creatura ꝯditurus erat deus hominē ẜm ꝓpriā ima ginem ⁊ ſimilitudinē. ſicut quēdam regem ⁊ principem omnis terre ⁊ omniū que ſunt in ip̄a. ex his patet ꝙ ha buit dominiū omniū aīaliū. ¶ Contra ille dominat ali cui rei cuiꝰ eſt ip̄a ſicut poſſeſſio poſſeſſoris. ſed in primo ſtatu omnia erat ꝯmunia. ſicut em̄ dicit Iſido. ẜm legeꝫ nature ꝯmunis eſt omniuꝫ poſſeſſio. ⁊ omniū vna liber tas. exquo ergo in ſtatu primo currebat lex nature ꝯdi te. nihil erat alicuiꝰ ſubiectū dominio. ¶ Item velle ha bere aliqua que nulli vſui vel officio ſunt violenti depu tata. ⁊ ita ex ꝯſequēti nulliꝰ vtilitatis. eidem eſt culpe cu piditatis vel curioſitatis vel alicuiꝰ alteriꝰ vicij. que nul lo modo erant ī ſtatu illo. ergo primꝰ homo nihil volui habere in ſtatu primo quod nō eſſꝫ deputatū alicui vſui vel officio. ergo nec habuit. ſed animalia nulli vſui vel officio erant deputata ergo eius nō erat poſſeſſio. ergo
nec ille dn̄s ⁊ ita nō dominabat̉. ¶ Item oīno indoma bili nullꝰ poteſt domīari: ſed multa genera aīaliū erant hmōi. multa em̄ ſunt que nulla fr ſētia hominum vel ſtudio domari poſſunt. gͦ n̄ domīabat̉ cuilibꝫ. ⁊ ita nō do minabat̉ omni aīali. ¶ Iteꝫ Gen̄. ij. adduxit ea ad adā vt videret quid vocaret ea. ibi glo. augu. ⁊ ſumpta eſt ex ix. ſuꝑ Gen. ad litt. nō ſicut venatores vel aucupes nec viſionis vox de nube facta eſt. quā ratōnales aīe intelli gere ſolent. hanc em̄ naturaliter nō intelligūt beſtie ſed aues per mīſteria angeloꝝ. qui capiunt in verbo eiꝰ ꝙ quādo fieri debeat. ex hoc verbo videtur. ꝙ animalia nō erant dominio vel imperio primi hominis ſubiecta. quia ſi hoc nō neceſſe fuiſſet ꝙ per mīſteria angeloꝝ adducta eſſent. ea eī que ꝑ hmōi mīſteriū ſolent fieri. ⁊ modo mi rabili fiebant ⁊ ſupra humanū poſſe erāt: ſed ſi fuiſſent humano imperio ſubiecta. ſine angelico auxilio potui ſet ea cōgregaſſe. ¶ Item nō omnia que erant in ip̄o pͥ mo homine ante lapſuꝫ erāt illi ſubiecta. ſicut vires na turales vtpote nutritiua digeſtiua ⁊ hmōi. que ſiue vel let ſiue nollet. ẜm ꝙ mouebat̉ earū natura officia ſua ex ercebant. multo fortius videt̉ ꝙ animalia que nō moue bantur ẜm dictamē ratōnis. ſed ẜm impetu nature ſue que fuerunt in maiori difformitate ab ip̄o homine non erant illi ſubiecta. ¶ Item hieronimꝰ homī adhuc ante peccatū nō indigenti dedit deus dominatōeꝫ aīaliū. pre ſciebat em̄ hominē admīculo aīaliū adiuuāduꝫ fore poſt lapſum. Ex hoc verbo videt̉. ꝙ nō fuiſſet illi datū domi nium niſi eſſet lapſus. ¶ Item habet̉ in glo. ſuper illud dominamini piſcibꝰ maris Gen̄. j. que eſt talis. querit̉ qua vtilitate homo dominatū inter cetera aīalia ꝑcepe rat ⁊ ad quos vſus queue ſolatia ſunt hec creata homī ſi nō peccaret. nō em̄ ad eſcam. ſed herbe tm̄ ⁊ arborum fructus pͥmo cōceſſa ſunt. ſed forte qꝛ peccatuꝝ p̄ſciebat deꝰ hominē. ⁊ ſic futuꝝ mortalē que creauit īmortalem. ea primordialiter inſtituit. quibꝰ ſe iam mortalis poſſet tueri. habens ex his alimentum ⁊ indumentū ⁊ laboris adiumētum. ¶ Rn̄ſio ꝙ primꝰ homo ante lapſum ha buit dominiū. ⁊ hoc cōgruebat cōgruentia ſumpta ex ꝑ te hominis. ⁊ cōgruētia ſumpta ex ꝑte aīaliū. congrue bat em̄ ꝙ ante peccatū haberet pt̄atiuā dominatōeꝫ cēte rarum creaturaꝝ huiꝰ mūdi ſenſibilis. ẜm eam ꝑtē quā factꝰ eſt ad imaginē dei. omnibꝰ ceteris p̄cellebat. iuſtuꝫ nāqꝫ erat vt ẜm ratōneꝫ ſuo creatori ꝑfecte obediens. ⁊ ab eius obedientia nuſꝙͣ ꝑturbato vel irratōnali motu diuertens omnia ratōe carentia ſub ſuo ꝯtine̓t pt̄atiuo ⁊ imꝑturbato atqꝫ pacato imperio. Unde ⁊ Ioh̓s ꝯſtā ti nopolitanus ep̄us dicit. ante peccatuꝫ omnes beſtias homini fuiſſe ſubiectas. ꝙ aūt nūc hominibꝰ nocent. pe na primi homīs peccati eſt. dominiū aūt illud amiſit ꝓ pter peccatuꝫ. Unde glo. ſuꝑ illud dominamī ⁊cͣ. poſtꝙͣ conditori ſubiectꝰ eſſe noluit iure dominiū ꝑdidit. in te ſtimoniū d̓o prime creatōnis legimꝰ aues viris ſanctis ſeruiſſe ⁊ ritus beſtiarū ⁊ ſerpentū venena ceſſiſſe. Alia autem eſt cōgruentia ex ꝑte aīalium. congruebat em̄ vt aīalia que ꝓpter hominē condita erant eius dominio et diſpoſitōni ſubderent̉. vnde Hugo que ꝓpter hominem creata erant. ab illo regenda ⁊ diſponēda erant. curam etem̄ boum ⁊ ꝓuidentia ceterorūqꝫ animaliū deꝰ homi ni reliquit. vt dominatōni illiꝰ ſubicerent̉. ⁊ ratōne illiꝰ regerent̉. vt a quibꝰ debuerat obſequiū accipere. ſciret etiam illis neceſſaria ꝓuidere. ¶ Ad primū quod obijci tur ꝯtra hoc. per hoc ꝙ omnia tūc erant ꝯmunia ⁊cͣ. Di cendum ꝙ illud dominiū in nullo p̄iudicabat illi ꝯmu nioni. nō em̄ datuꝫ fuit hoc dominiū ſolūmodo homini primo. ſed illi ⁊ poſteris eiꝰ ſi ſtetiſſent. illi tn̄ tanꝙͣ pͥmo ⁊ principali patrifamilias in domo generis humani. vn̄ de vnuſquiſqꝫ vſus fuiſſet illis ẜm beneplacitum volun tatis ordinate. vn̄ dominiū illud nō fuit ꝓprietatis poſ ſeſſorie ſed p̄ſidentie pt̄atiue ⁊ prouidētie regitiue ſicut vult hugo. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ animalia nō erant

alicui vtilitati hūane deputata. ſi homo ſtetiſſet. Dicen dum ꝙ hoc nō eſt verū. licet em̄ ꝙͣtuꝫ ad ſtatum illū non erāt alicui vſui vel officio deputata. quō indiget hūana miſeria. fortaſſe erāt alicui alij quo ignoramꝰ. Preterea materia fuerūt laudandi deū. tum qꝛ meliꝰ ⁊ manifeſtiꝰ declarat̉ diuina ſapiētia. potētia. ⁊ bonitas. ex ꝯditōne gubernatōe ⁊ ſuſfētatōe eoꝝ in quibꝰ ē reꝑire imagineꝫ dei ⁊ in ꝗbꝰ ē reꝑire veſtigiū. ꝙͣ declararet̉ ex ꝯditōe gu bernatōe ⁊ ſuſtētatōe eoꝝ q̄ ſunt ad imaginē dei. alijs n̄ exiſtētibꝰ: tum qꝛ ex ſubiectōe qua ſubiecta fuerūt homī magis ſe reputaret hō obnoxiuꝫ deo. ⁊ magis abhorre ret vilitatē peccati. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ plura ſunt aīalia indomabilia ⁊cͣ. Dicēduꝫ ſine p̄iudicio melioris ſentētie. ꝙ aīalia in illo ſtatu erāt in ꝑadiſo ſubiecta ho minis imperio. ꝯcorditer adinuicē. ⁊ obediēter ad homi nem viuētia. hodie aūt ꝑ peccatū recedente ⁊ declināte a ſui ſuꝑioris obediētia. iuſtū erat vt ordine naturali ſibi ſubiecta ſentiret aduerſuꝫ ſe ꝑ obedientiā ꝯtumatia. per quā iuſticiā ⁊ caro facta eſt rebellās ſpiritui. ⁊ que exte rius ratōne carent repugnātia ip̄i homini. nō tn̄ amiſit homo naturalē poteſtate dominij.i. ratōnis imꝑatiuam poteſtatē: ſed ſicut poteſtas eiꝰ eſt infirmata ⁊ per pecca tum viciata. ita ip̄a quoqꝫ ratōne carētia labente homi ne ſunt deteriorata. ⁊ ad obediendū imꝑanti ratōni mi nus habilia. ⁊ minoris māſuetudinis ⁊ maioris crude litatis. qd̓ patet ꝑ hoc. ꝙ ante peccatū aīalia aīaliū eſu non viuebant. vnde Gen. j. Ecce dedi vobis omnē her bam ⁊cͣ. Ibi dicit glo. Bede. patet ꝙ ante peccatū homi nis terra nihil noxiū ꝓtulit. nō herbaꝫ venenataꝫ. non arborē ſterilē. omnibꝰ em̄ herba ⁊ ligna data ſunt homi nibus ⁊ volatilibꝰ ⁊ animātibꝰ terre in eſcam. vnde pa tet. ꝙ tunc aīalia aīalium eſu nō viuebant. ſed concordi ter herbis ⁊ fructibꝰ veſcebant̉. Augu. tamen videt̉ di cere contrariū primo contra manicheū dicēs. hinc quis admoueri debet. nō carnaliter hec eſſe intelligēda quia herbe virides ⁊ ligna fructifera omniū generū beſtiaꝝ ⁊ omnibꝰ volatibꝰ ⁊ omnibꝰ ſerpētibꝰ Gen̄. iij. dantur in cibum. cum videamꝰ ancipitres ⁊ miluos ⁊ aquilas non paſci niſi carnibꝰ. Reſpondendū intellectus augu referendus eſt ad ſtatum poſt peccatum. quia ante eſu animaliū non ſuſtentabātur. Ꝙ aūt animalia erant do meſtica ⁊ manſueta ante peccatuꝫ. patet ex glo. ſupradi cta que eſt. in teſtimoniū prime creatōis. legimus aues viris ſanctis ſeruiſſe ⁊ ritus beſtiarum ⁊ ſerpentum ve nenum ceſſiſſe. ſicut exꝑimento ſcitur de ſancto Ruber to. in cuius inſulam aues intrantes domeſtice ⁊ māſue te fiunt. exeuntes aūt fiunt ſilueſtres. ¶ Ad illud quod obijcitur ꝙ animalia nō erant homini ſubiecta. per hoc ꝙ adducta erant ad adam per miniſteriū angelorū ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ hoc nō oportet. ſicut em̄ ponit augu. mira bilia que fiebant in egipto. vtpote in conuerſione virgē moyſi in colubrum. ⁊ in cōuerſione aque in ſanguinē. et huiuſmodi quodāmodo erant naturalia. quia ī illis ex quoꝝ conuerſione fiebant colubri ⁊ ſanguis ex tempo ris ꝓlixione poſſent ex eiſdem fieri operatione nature. ſed quia hec ex illis repente ꝓducebant̉ in eſſe miniſte rio angeloꝝ. quod non poſſet natura fieri hmōi produ ctio eſt mirabilis. ſicut ergo in illis operibus que facta fuerunt miniſterio angeloꝝ fieri poſſent natura inferio ri ſed non eo modo.i. repente. Similiter poteſt dici in ꝓ poſito. ꝙ bene poſſet adam aīalia omnia cōgregaſſe. ſed ip̄a congregato non fuiſſet ita repentina ſicut illa q̄ fie bat ꝑ miniſteriuꝫ angeloꝝ. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ vi res naturales nō erant oīno ſubiecte ⁊cͣ. Dicendū ꝙ in ſtatu illo natura ita obediebat voluntati. ⁊ volūtas ita fuit cocors ⁊ ꝯformis nature. ꝙ etiā vires naturales nō exceſſerūt terminos volūtatis. Pret̓ea nō eſt oīno ſimi le de viribꝰ ⁊ hmōi aīalibꝰ. quia aīalia erant quodāmō capacia diſcipline. vt illa que habent auditū ⁊ memori am quādaꝫ. ⁊ nata ſūt moueri ad ꝑtes oppoſitas. hmōi
vires non ſunt nate moueri niſi ad vnam parteꝫ. ¶ Ad illud quod ſubiungitur. ꝙ ſiue vellet ſiue nollet exercēt officia ſua ẜm inſtinctum nature. Dicendum ꝙ in ſta tu illo voluntas fuit omnino actus nature. quia em̄ na tura omnino fuit ordinata. ⁊ voluntas ſimiliter. propte rea penitus fuerunt concordes. ſuppoſito autem ꝙ pri mus homo ſiue liberum arbitrium eiuſdem aliquid im peraret. vel viribus naturalibus ipſius hominis primi vel animalibꝰ quibuſcūqꝫ quod eſſet contra eoruꝫ natu ram. quia imperiū illius minus eſſet ratōnale. nō vide tur mihi neceſſe ꝙ obedirent imperanti. In alijs auteꝫ que non eſſent contra obedirent. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝑ verbuꝫ Hiero. dicendū. ꝙ non eſt intelligendū ex ver bis hiero. ꝙ homo caruiſſet dominio aīalium niſi fuiſſꝫ lapſurus. ſed ꝙ illi primordiali dominio ante peccatum acceſſit. qualis nunc eſt admīculatio poſt peccatum. Ex illo nāqꝫ dominio primo habet adhuc homo. ꝙ edomat cetera animalia ⁊ eis vtitur ad neceſſarium huius vite penalis ſubſidiuꝫ. cuiuſmodi vſu non indiguiſſet homo niſi peccaſſet. hmōi autem adiutorium p̄ordinauit domi nus homini lapſo de animalibꝰ futurum. ſic em̄ ſua ſapi entia diſpoſuit rerū ordinem. vt ſiue laboraret homo ſi ue ꝑſeueraret abſqꝫ peccato. om̄ia ei ſubiecta forēt ⁊ de ſeruirent ꝯgruitati mīſterio. verūtamē ſi nō peccaſſꝫ ho mo. mīſtraſſent homini leui ⁊ obediēti obſequio. poſtꝙͣ aūt peccauit homo. excanduit creatura in tormētuꝫ ad uerſus iniuſtos. nec tn̄ in torquēdo deſtitit ab obſequen do. quia ea que nociua dicunt̉. aut penaliter vt iuſtū eſt ledunt. aut ſalubriter exercent. aut vtiliter probant. aut ignorantes docent. ⁊ ſic ſemper aliquem vſum vtilē ho mini ſubminiſtrant. ¶ Nembrum terciū Equitur inquire̓. vtrū p̄domīabat̉ creatu ſris carētibꝰ ſenſu. Ꝙ ſic videt̉ Gen̄. j. fa ciamus hoīeꝫ ad imaginē ⁊ ſimilitudineꝫ celi ⁊ beſtijs t̓re. vniuerſeqꝫ creature. Ecce ꝙ datuꝫ fuit noſtrā. vt p̄ſit piſcibꝰ maris ⁊ volatilibus illi dominiū ſuꝑ vniuerſaꝫ creaturā. ¶ Iteꝫ ſicut habet̉ ab aug. curā aīaliuꝫ deus homī reliquit. vt dominatōni illius ſubijcerent̉ a quibꝰ debuerat obſequiū acciꝑe. ſed ſi aīalia ſubijciebant̉ dominatōni hominis. quia homo ab illis debuit acciꝑe obſequiū: multo fortiꝰ carētes ſen ſu. vt plante eius debebant ſubdi dominio. a quibꝰ debe bat acciꝑe alimentū. Dicit̉ em̄ Gen̄. j. Ecce dedi vobis omnē herbam afferentē ſemen ſuꝑ terram. ⁊ vniuerſa li gna que habent in ſemetip̄is ſementē generis ſui. vt ſint vobis in eſcam. ¶ Item hugo priꝰ opifex deꝰ mūdū fecit ⁊ deinde hominē poſſeſſorē ⁊ dominum mūdi. vt ceteris omnibꝰ iure conditōnis dominaret̉ homo ip̄i a quo fa ctus fuerat ſoli volūtaria libertate ſubiectus. ¶ Itē idē homo factꝰ eſt. vt deo ſeruiret ꝓpter quē factꝰ eſt. ⁊ mūdꝰ factꝰ eſt vt ſeruiret homī ꝓpter quē factꝰ eſt. ex his ptꝫ ꝙ homo nō ſolū accepit dominiū ſenſibiliū. etiā inſenſibili um ⁊ oīno ꝑtiū mūdi ſiue ip̄ius mūdi ſicut etiā dicit da ma. ¶Cōtra hoc ē multiplicit̓ inſtare. primo in corpo ribus ſuꝑceleſtibꝰ quoꝝ motꝰ nō eſt electiuꝰ ſꝫ ex neceſſi tate. ⁊ ẜm neceſſitatē motꝰ. eſt neceſſitas influentie. Ur̄ neqꝫ ꝙͣtuꝫ ad motū neqꝫ ꝙͣtuꝫ ad influētiaꝫ ſubiacēt ho minis imꝑio. neqꝫ ſubiecta eſſent ſi hō ſtetiſſet. ¶ Prete rea ꝓbabilit̓ p̄ſumit̉ ſi hō ſtetiſſet. ꝙ alique imp̄ſſiones ⁊ innouatōes accidiſſent circa corpꝰ hūanū. ex neceſſaria influētia corpoꝝ ſuꝑceleſtiū in corꝑa inferiora. cū illa ī fluētia ſit a diſpoſitōe diuīe ꝓuidētie illis naturalit̓ in dita reſpectu corpoꝝ aīaliū ⁊ mutabiliū. ſꝫ ꝓpter influen tiam corpoꝝ ſuꝑceleſtiū in inferiora ⁊ imp̄ſſiones ⁊ im mutatōes relictas. dicunt̉ corꝑa ſuꝑiora dominari infe rioribꝰ. gͦ videt̉ ꝙ in ſtatu ante lapſuꝫ corꝑa ſuꝑceleſtia dominabant̉ corꝑi primi homīs. ꝓpter qd̓ magis ſubij ciebatur primꝰ homo corporibꝰ celeſtibus ꝙͣ econuerſo.

Queſtio Centeſinia.
¶ Similiter videt̉ inſtantia in elementis quoꝝ eſt ꝯti nua actio ⁊ paſſio. ⁊ ex neceſſitate ẜm motum corpoꝝ ſu oꝝ ꝑ acceſſum ⁊ receſſum. ⁊ generatio ⁊ corruptio in ibꝰ mundi. quoꝝ at̄ actio eſt ẜm impetum ⁊ ex neceſſi tate. non videt̉ aliqͦ mō hominis ſubiacē imꝑio. nec eiꝰ dominio ſubeſſe. ¶ Similiter videt̉ inſtantia in leuibꝰ ⁊ gͣuibꝰ. q̄ ẜm naturam eis inditam neceſſe hn̄t vniformit̉ moueri. gͣuia.ſ. deorſuꝫ ⁊ leuia ſurſum. q̄ vt ꝓbabil̓r p̄ſu mit̉ nullius hominis imꝑio ad motꝰ ꝯͣrios ſe inclinarēt ¶ Rn̄ſio dd̓m abſqꝫ dubio ſic̄ dic̄ textus Gen̄. j. ꝙ hō dominaret̉ vniuerſe creature etiam inſenſibili ſi ſtetiſſet Sed attendendum ꝙ duplex eſt dominandi modus ẜm ꝙ ſpectat ad ꝓpoſitum. Uno eī modo dr̄ ꝗs dn̄ari alicui reature. cum ſuꝑ eaꝫ hꝫ ius in poſſidendo. ⁊ ea vti pt̄ ꝓ uoto in ſua vtilitate ⁊ comodo. ita ꝙ nihil ipſiꝰ rei vtibi lis aduerſet̉ voluntati vtentis. ⁊ hͦ modo homo dn̄abat̉ creaturis inſenſibilibꝰ q̄ homini deſeruiebāt in ſuis acti bus. ⁊ homo ſine repugnantia ⁊ difficultate poterat eis vti valde libere. Alius eſt modus dominandi. cū non ſo lum eo cui dominat̉ pt̄ vti libere. ſꝫ etiam pt̄ ei indifferen ter p̄cipere. modo vnum mō aliud ẜm voluntatis ſue nu tum ⁊ imꝑium. ⁊ hoc modo non dn̄abat̉ creaturis inſer ſibilibꝰ. ſꝫ tm̄ ſenſibilibꝰ. ẜm ꝙ ſenſibil̓r mouēt̉ ⁊ nate ſt̓ moueri in ꝑtes oppoſitas. ⁊ rō huiꝰ eſt qꝛ creature inſen ſibiles mouent̉ ẜm naturalem inclinatōeꝫ q̄ eſt ad vnam ptem tm̄. Unde lapis determinate tendit ad centrum. ⁊ gnis ſurſum. ideo niſi ſaluo nature ordine ẜm ſuam pri iam ꝯditōꝫ nihil adam eis p̄ciꝑet. quippe cum non ſint nate niſi vno mō curre̓ ⁊ magis agi ꝙͣ agere ſi eas ſine̓t agere ꝓprios motus. ⁊ dum illis motibꝰ vteret̉. ad ſuum ꝯmodum ⁊ ꝑ ꝯplacentiam acceptaret omnia ſibi deẜuien ti. Sed creature ſenſibiles q̄ aliquo mō eſſent diſcipline capaces. ille.ſ. q̄ hn̄t auditum iuxta memoriaꝫ. ⁊ q̄ nate ſunt ad oppoſitas ꝑtes moueri atꝫ obtemꝑarent in oībꝰ q̄ nature non ꝯͣriarent̉. ſic̄ tactum eſt ſuꝑiꝰ. ꝯcedendum ē ꝙ adam dn̄aret̉ creaturis inſenſibilibꝰ. Unde ꝯceden e ſunt etiam rationes que hoc on̄dunt. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ quo videt̉ concludi. ꝙ corꝑa ſuꝑceleſtia domina bant̉ corꝑi pͥmi hominis ante lapſum. Dicēdum ꝙ non eſt veꝝ. qꝛ ꝓprie loq̄ndo illa corꝑa dicunt̉ alijs dominari. quoꝝ v̓tute obijcit̉ de ſubſtātia illoꝝ ꝗbꝰ dominant̉. ⁊ fi unt in illis dominationes corruptionum. qd̓ non fiebat neqꝫ fieri conueniebat circa corpus pͥmi hominis. Un̄ ſi ſtētiſſent pͥmi homines non hr̄ent illud dominiū corpora ſuꝑceleſtia in corꝑibꝰ humanis qd̓ modo hn̄t. ſꝫ potiꝰ in illis q̄ illis conuenirent p̄ſtitiſſent obſeꝗum. Ex his pa tet rn̄ſio ad omnia p̄dicta. ¶ Sꝫ adhuc ꝯͣ hoc obijcit̉. qꝛ elementa ⁊ elementata obediebant hominibꝰ.ſ. helie ⁊ heliſeo. ad ẜmonem helie celum ꝯtinuit pluuiam. Iaco. vlt̄. iij. Reg. xvij. ⁊ multiplicata eſt farina ⁊ oleum eodē. Ambro. in li. de officijs. Sermonem locutus eſt helias ⁊ pluuia ſterit nec cecidit ſuꝑ terram tribꝰ annis ⁊ ſex mē ſibꝰ. Item locutꝰ eſt. ⁊ ydria fariue non defecit ⁊ vas olei toto famis temꝑe diuine non eſt exinanatum. ⁊ eodem Heliſeus autem aut in ſolitudine iordanem tranſitu ſuo vt ꝑs defluat poſterior ſuꝑior autem infontem recurrat iiij. Reg. ij. Aut ferrum ſecuris excuſſum ⁊ in fluuij ior danis merſum in ꝓfundo miſſo in aqͣs ligno facit ſuꝑna tare. iiij. Reg. vj. Fortiori rōe videt̉ ꝙ debebant pͥmo ho mini obedire. cui a domino data fuit ſpāliter p̄ſidētia ⁊ dominiū creaturaꝝ. ¶ Rn̄ſio ꝙ in oꝑbꝰ p̄dictis elemen ta ⁊ elementata obediebāt deo ⁊ homini. oꝑa em̄ p̄dicta fiebant. non v̓tute nature ſꝫ potius ſupͣ naturam. ad pre ces ſanctoꝝ ꝓph̓aꝝ. Unde Iaco. vlt̓. helias erat homo ſi milis nobis paſſibilis ⁊. or̄one orauit vt nō plueret ſuꝑ terram ⁊ non pluit ⁊cͣ. Unde in oꝑbꝰ p̄dictis ꝓph̓e non fuerunt actores oꝑm. ſꝫ vel imꝑatores mediante or̄one. vel denunciatores diuine voluntatis p̄dicta operantis
¶ Queſtio centeſima de Malo. Diuuante gratia ih̓u xp̄i. ptꝰ ꝯſideratōꝫ eoꝝ q̄ ꝑtinent ad creaturam inꝙͣtum eſt creatura. ꝓcedē dum eſt ad ꝯſideratōeꝫ eoꝝ q̄ ꝑtinent ad lapſum ſiue ad deterioratōꝫ eiuſdem. ⁊ qꝛ de terioratiuum creature eſt malum ⁊ pct̄m. q̄rendū eſt de malo ⁊ pct̄o. Et pͥmo de malo ꝯſiderandum eſt. qd̓ eſt qͣſi genꝰ pcti. non tn̄ ſimpliciter. Scd̓o erit de pct̄o ꝯſi deratio. ¶ Circa malum v̓o pͥmo ꝯſiderandum eſt an ſit Scd̓o ꝗd ſit. Tercio a qͦ ſit. Quarto qͣre deꝰ ꝑmittit ma la fieri. Quinto in qͦ ſit. Sexto de diuiſione eiꝰ. ꝑ maluꝫ culpe ⁊ pene. ⁊ ſi qͣ eſt alia dr̄a. Septimo de ordine eius. Octauo de oppoſitione eius. Nono vtꝝ ſit alicꝰ cauſa ⁊ de eius effectu. ¶ Nembrum primū. Irca pͥmum ſic ꝓcedit̉. on̄dit̉ em̄ pͥmo ꝙ n̄ eſt. dr̄ em̄ ſuꝑ illud Ioh̓. j. Sine ip̄o factū eſt nihil.i. malum: gͦ malū nihil eſt. gͦ nō ē. ¶ Itē Aug. ī. xj. d̓ ci. d̓i. Mali nulla nat̉a ē. ſꝫ cꝰ nulla hat̉a ē n̄ ē: gͦ malū nō ē. ¶ Itē Aug. ī epl̓a ꝯͣ fundamentum. Non inuenit̉ in rebꝰ malū niſi corruptē ſꝫ corruptio non ē natura. nulla itaqꝫ natura malum ē. gͦ non ē ſic̄ pͥꝰ. ¶ Item Yſid̓. nihil eſt malum. qꝛ ſine deo fa ctum eſt nihil. ¶ Item Dyo. de di. no. Nihil ad naturaꝫ mali reſpiciēs facit q̄ facit. quō erit malū in exn̄tibꝰ. aut oīno ens tali optimo deſiderio deſertum. ¶ Itē om̄e qd̓ ē inꝙͣtum eſt bonum ē. ſꝫ malū non ē bonum. gͦ malū non ē Item malum non hꝫ ſubſtantiam. ſꝫ ꝯͣ ſubſtantiā ē. gͦ nō eſt. ¶ Item decurrit. b. Dyo. ꝑ diuerſa genera reꝝ: vtpo te. in angelis. in aīabꝰ. in corpore. in materia. ⁊ in natu ra ꝑ totū on̄dit ꝙ nō eſt malū. gͦ malū non ē. ¶ Itē Anẜ. Malū nō ē aliud ꝙͣ nō bonū vel abſentia boni. vbi dꝫ ⁊ expedit eē bonū. qd̓ at̄ non ē aliud ꝙͣ abſentia eiꝰ qd̓ ē ali ꝗd. vtiqꝫ non ē aliꝗd. gͦ malū non ē. Item oīs eēntia eſt a deo a qͦ nihil ē iniuſtū. qͣre nulla eēntia ē iniuſta ꝑ ſe. In iuſticia v̓o oīno nl̓ eſt. ſic̄ non ē aliud ꝙͣ abſentia iuſticie ſic̄ cecitas nihil aliud ē ꝙͣ abſentia viſus. gͦ cū iniuſticia accipiat̉ ibi general̓r. ex hͦ accipit̉ ꝙ malū nihil ē. ¶ Cō tra omne corruptiuū eſt actiuū. ſꝫ om̄e actiuū hꝫ naturā ꝑ quaꝫ agit. gͦ ⁊ omne corruptiuū. ſꝫ malum corruptiuū ſt. qꝛ corrūpit modū ſpēm ⁊ ordinē vt dic̄ aug. ⁊ patebit infra. gͦ hꝫ in ſe naturā aliquam ꝑ quā agit. gͦ malum ē aliꝗd. ¶ Itē omnē qd̓ ē. ordinatū eſt. ſꝫ malū eſt ordinatū. vn̄ Aug. de na. bo. malū ordinatū ⁊ ſuo loco poſitū emi nentiꝰ ꝯmēdat bona. gͦ malū eſt. ¶ Itē malū r̄cipit magis ⁊ minꝰ. aliqd̓ eī malū maiꝰ ē altero. gͦ malū ē aliꝗd. ¶ Itē Dyo. li. de di. no. ſi n̄ eſt malū v̓tꝰ ⁊ malicia idē. ſꝫ ꝯſtat ꝙ hͦ eſt impoſſibile.ſ. idē eē maliciā ⁊ v̓tutē. gͦ ⁊ p̄mū.ſ. ma liciaꝫ non eē. gͦ malū eſt. ¶ Itē malū pugnat ꝯͣ bonū ip̄m expellendo. gͦ malū ē aliꝗd. ¶ Item veꝝ ⁊ ens ꝯuertunt̉. ſꝫ veꝝ eſt maliciam eē cum malicia eſt. gͦ malum eſt aliꝗd. ¶ Item Dyo. qd̓ oīno exꝑs boni eſt. non eſt. ſꝫ nullū ma lum eſt oīno exꝑs boni. gͦ qd̓libet maluꝫ eſt aliꝗd. ¶ Re ſpondeo ad obiecta. ꝙ malum vnoº eſt. alio modo non ē. Eſſe em̄ dr̄ multiplicit̓. Eſt em̄ eſſe rōnis. ẜm quem mo dum q̄cunqꝫ veritatē hn̄t.i. adeqͣtionem rei ⁊ intellectꝰ dicunt̉ eēntia. ẜm hūc modū malicia eſt cū deformat illd̓ in qͦ eſt. Eſt et̄ eſſe nature. ⁊ ẜm hūc modū rōne eiꝰ qd̓ ſub ſternit̉ malicie dr̄ malū eſſe aliꝗd. vt mala actō rōe actō nis dr̄ eſſe aliꝗd. Eſt iteꝝ eē moris. ꝓut eſſe ē. qd̓ ordinē retinet ẜuatqꝫ nat̉aꝫ. ⁊ ſic diffinit Boe. li. de ꝯſo. ẜm qu modum dicunt̉ mali homines in eo ꝙ mali non eſſe. ẜm hūc modum dr̄ eſſe qd̓ recte ordinatum eſt ad finem ſup̄ mum.ſ. deum. ⁊ ſic malum non eſt. Sed attendendum eſt ꝙ quoddam eſſe nature ponit. quoddam priuat vel

minuit eſt em̄ eſſe quod non minuit̉ ꝑ pct̄m. vt ꝙ homo eſt homo. vel ꝙ anima eſt anima. ⁊ iſtud ẜuat malū. Eſ ⁊ aliud eſſe qd̓ p̄uat̉ vel minuit̉ qd̓ modo ſpē ⁊ ordine de terminat̉. ⁊ tale non omnino ẜuat malum. ⁊ rōne illius dic̄ Boe. non eſſe malum ꝑ iam dicta rn̄dum eſt ad ob iecta. ¶ Ad pͥmum ſic. Malum em̄ dr̄ nihil eſſe. qꝛ pͥuat̉ rōne qͣ eſt malum ordine.i. ad ſummum bonum ⁊ a ſum mo bono. ⁊ ꝑ illud ſoluit̉ qd̓ dic̄ Yſido. aſſumens illud v̓bum euangelij. ſine deo factum eſt nihil Ioh̓. j. ¶ Ad ſe cundum dd̓m. ꝙ eſt loꝗ de malo rōne eiꝰ ꝙ ſubiectum eſt malitie. ⁊ ſic malum eſt aliqͣ natura. ⁊ eſt loꝗ de eo rōne defectus ipſiꝰ boni vel bonitatis. ⁊ ſic non eſt aliqͣ natu ra īmo pͥuatio boni nature. Per idem ſoluēdum eſt ter cio obiectum. ¶ Ad illud v̓o quod qͣrto obijcit̉ de aucͣte Dyoni. dd̓m ꝙ malum dr̄ eſſe non ens. qꝛ pͥuat̉ fine ⁊ hͦ vocat̉ eſſe moris in ſuꝑiori diſtinctione. Unde ſic̄ bonuꝫ dr̄ ens. ita malum dr̄ non ens. ſꝫ non omnino ſic̄ bonum dr̄ ens omnino. Per hͦ ſoluendum eſt qd̓ ꝗnto obijcit̉. ſic̄ em̄ remouet̉ bonum ita remouet̉ ens. ¶ Ad illud v̓o qd̓ ſexto obijcit̉. Dicendum ꝙ ſubſtātia dr̄ duplicit̓. vel for ma vel materia. Si forma tunc eſt malum ꝯͣ ſubſtantiā. ſi materia vel. q. materia. tunc malum nō eſt ꝯͣ ſb̓am ſꝫ in ſubſtantia fundat̉. ¶ Ad ſeptimum dd̓m. ꝙ non intelli git Dyo. ꝙ nullatenꝰ inueniat̉ malum in illis rebꝰ. ſꝫ in telligit on̄dere ꝙ non eſt natura malum in illis neqꝫ om nino malum. licet ſint ibi ꝗdam defectus ꝑticulares. ſic infirmitas. turpitudo. vl̓ infirmitas q̄ eſt in corꝑe. vel fu ror vel ꝯcupīa in aīa irrationali. ⁊ infra de alijs. ſꝫ n̄ ꝓpt̓ hͦ nature eoꝝ ſt̄ male. ¶ Ad octauū dd̓m ē. qd̓ dic̄ Anẜ. Ꝙ malum dr̄ nō ens ꝓpter defectum forme aut finis ẜm illam rōem ẜm quam dr̄ hr̄e formam aut finem ens ſim pliciter. nec ꝓpter hͦ tollit̉ omnino eſſe ab eo qd̓ eſt malū vtpote eſſe nature ſubiecte. ¶ Ad nonum dd̓m. Ꝙ ſic̄ in ſilentio dr̄ qd̓dam ens.ſ. ſonus. rōne cuiꝰ dr̄ non ens.ſ. p̄uatio in illo gene̓ ⁊ cecitas ſubſtantie: ita ē de malo qd̓ pͥuat̉ debita ꝑfectione q̄ ordinat̉ homo ad ſuum finem. loꝗt̉ em̄ de malo culpe inꝙͣtum tollit iuſticiam q̄ eſt ꝑfe ctio generalis hominis ad ſuum finem ordinati. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dic̄ Greg. Ꝙ malum ē ſine ſubſtantia ⁊ fun damento. hͦ intelligit̉ non rōne boni in qͦ ſubſiſtit malū. ſꝫ rōne boni qd̓ pͥuat̉ rōne cuiꝰ nec dr̄ ſubſiſtē nec funda mentum.i. ſtabilitatem eſſe hr̄e. ¶ Sil̓r rōnes in ꝯͣriam ꝑtem inducte intelligende ſunt rōne entis ẜm ꝗd. qd̓ in malo dat̉ intelligi. Ad primū em̄ dicendum ꝙ actiuum dr̄ dupliciter ꝯmunit̓ ⁊ ꝓprie. Communiter ẜm ꝙ indu ctiuum eſſe vel deſtructiuum eē dr̄ actiuū. ⁊ hͨ modo ma lum dr̄ actiuum ſꝫ non eſt ſimpliciter ſꝫ inducens nō eē. Proprie v̓o dr̄ actiuum qd̓ inducit̉ eſſe. ⁊ ſic malum nō eſt actiuum niſi ꝑ bonum in qͦ eſt. Unde Dyo. maluꝫ nō eſt exn̄s. nec exiſtentium effectuum. ꝓpter bonum autem exn̄s ⁊ bonoꝝ effectuum. Al̓r auteꝫ dr̄ corrumꝑe de ma lo ſiue malicia. ⁊ al̓r de igne cum corrumpit aquam. nā ignis ex rōne forme ſue ꝯͣriat̉ aq̄. ⁊ rōne illiꝰ dr̄ agere ꝑ ſe. qꝛ intendit nō tm̄ deſtructōꝫ forme aq̄. ſꝫ vt fiat forma ignis vel caliditatis in materia. Un̄ ibi dr̄ vniꝰ corrupti uum alteriꝰ actiuum. h̓ at̄ non ſic. īmo malum non ē niſi deſtructio boni. ¶ Ad ſcd̓m v̓o ꝙ malum dr̄ ordinatum. dd̓m eſt ꝙ malum culpe ꝙͣtum de ſe eſt. inordinatum eſt. nihilominꝰ tn̄ ſic̄ dic̄ Dyo. inqͣtum ex ipſo elicit̉ bonun hꝫ quendam ordinem ꝗ eſt magis in ipſo bono ꝙͣ in ipſo malo. ſil̓r cum dr̄ ꝙ malum pene ordinatum ē ad malum culpe. ordo iſte magis fundat̉ in malo pene ẜm ꝙ iuſtuꝫ eſt. ⁊ ita ordo ex ꝑte entis hꝫ fundatōꝫ. Cum at̄ dr̄ ꝙ ma lum bn̄ ordinat̉ in ſuo loco. dd̓m ꝙ ordo attendit̉ int̓ lo cum ⁊ ſubſtantiam. pͥuatio em̄ ẜm ſeipſam dicta nec hꝫ ordinem nec locum. Unde dic̄ Dyo. nullum malum eſt collatum nec ordinatum. malum em̄ p̄uat bonum. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. Ꝙ malum recipit magis ⁊ minꝰ. Rn̄. ꝙ hͦ non hꝫ in ſe. non em̄ dr̄ magis malū qd̓ ꝓcedit plus ad terminum mali. malum em̄ non hꝫ terminum: ſꝫ qꝛ
ꝓcedit a bono. ⁊ ꝓpter hoc non dicitur vere intendi ad modum formaꝝ q̄ magis attendunt ad ſpēm vltimam. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur de pugna mali. Dicendum ꝙ ugnat ꝑ bonum. Unde Dyo. ſi oportꝫ veꝝ dicere. ⁊ ad ierſatiua bono ipſiꝰ v̓tute ſunt ⁊ aduerſari pn̄t. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ dic̄ Dyoni. dd̓m eſt ꝙ ꝑ hoc intendit ꝯcludē. ꝙ aliquo modo eſt malum ſic̄ p̄uatōnes dicūt̉ eſſe. ꝙ aūt dic̄ ſeꝗ maliciam eſſe idem qd̓ v̓tutem. non aliud ē dictū niſi ꝙ tm̄ v̓tus eſſet. ⁊ nō eſſent duo genera bonoꝝ ⁊ ma loꝝ non eī hͦ intendit̉. vt ſi malum non eſſet. malum eēt: pt̄ em̄ intelligi ꝙ malum non ſit. nec ex hͦ ponit̉ malum eſſe. ſꝫ non p̄t intelligi malum eſſe qn intelligit̉ bonum eē ¶ Ad ſequens v̓o quo dr̄ veꝝ ⁊ ens ꝯuerti. dd̓m ꝙ accipi endo eſſe rōnis dicunt̉ pͥuatōnes eſſe. ⁊ ex his relinꝗt̉ ve ritatem ẜm ꝙ eſt adeqͣtio rei ⁊ intellectꝰ. ⁊ ſic dr̄ eſſe ẜm naturam. non tn̄ dr̄ eſſe ẜm naturaꝫ rōne nature. aut bo ni qd̓ pͥuat. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dic̄ Dyoni. dd̓m ꝙ nulluꝫ malum eſt omnino expers boni. ⁊ ideo rōne illiꝰ dr̄ hr̄i eſſe ẜm quid non ſimpliciter. Colligit̉ autem ex p̄miſſi v̓bum illud Dyoni. Malum non eſt in exiſtentibꝰ n̄ in nō exn̄tibꝰ ſꝫ ab ipſo nō exiſtente magis ab exn̄s ꝙͣ ali enum ⁊ magis non ſubſtantia. ¶ Nembrum ſecundum. Einde q̄rit̉ ꝗd eſt malum Aug. autem dif finiens malū ẜm ꝙ ꝯn̄e eſt ad malum cul pe ⁊ ad malum pene. iij. de li. ar. dic̄. ꝙ ma lum eſt affectio non natura. Sed videt̉ ꝙ ibi p̄uet̉ natura ꝓut eſt ꝯn̄is decem generibꝰ. ponit gͦ ma lum exͣ decem genera. ¶ Sed tunc dubitat̉. quō malum dic̄ eſſe affectōeꝫ. qꝛ videt̉ ꝙ ꝯtingat omnem affectōꝫ re ducere ad genꝰ qͣlitatis. cum omnis affectio ſit inclinatō ad actum interiorem vel exteriorem. ⁊ omnis inclinatio qͣlitas eſt. Querit̉ gͦ de intellectu huius diffinitōnis dat de malo. ¶ Item affectio ad aliquam potentiaꝫ reducit̉. ſꝫ malum cum ſit pͥuatio non pt̄ reduci ad aliquam potē tiaꝫ. gͦ malum non eſt affectio. ¶ Item Ioh̓. dam. ſic dif finit malū. Malum non eſt aliqͣ ſubſtātia neqꝫ ſubſtātie ydeoma.i. forma: ſꝫ eſt accidens. Sꝫ videt̉ ꝙ in hac diffi nitione ſit ꝯͣdictio. qm̄ omne accidens in gene̓ accidentis ē forma ſubſtantie. qͣre videt̉ malum eſſe forma ſubſtātie qd̓ tn̄ negat̉ in diffinitōe. q̄rit̉ gͦ ꝗd ibi appellet̉ accidēs. ¶ Item Aug. ꝯͣ adamantium ⁊ Dam. dic̄. ꝙ malum eſt tenebra intellectꝰ. Et Aug. in li. de li. ar. dic̄. ꝙ malum ē auerſio a bono incōmutabili ⁊ ꝯuerſio ad bonum cōmu tabile. Et in li. de natura boni. ꝙ malū eſt ꝑ̄uatio boni ⁊ idē ꝙ malū eſt pͥuatio modi. ſpei. ⁊ ordinis. ¶ Et Anẜ. Malum eſt abſentia boni. ¶ Et dam. Malum eſt ab eo ẜm ꝙ eſt ẜm natura. in id qd̓ eſt ꝯͣ naturā euerſio. Que rit̉ gͦ cum diffinitiones diuerſe eiuſdem rei ſint date ꝓpt̓ diuerſa. quō dn̄t iſte diffinitōes mali. ¶ Rn̄. diffinito nes diſtinguunt̉ ſic. Malum em̄ vel reſpicit creatum vel increatum. vt illud cuiꝰ dic̄ pͥuatōeꝫ. Si increatum. aut ꝙ eſt ꝑfectio cognitiue. ⁊ ſic dr̄ tenebra intellectꝰ. aut ꝙ ffectiue. ⁊ ſic dr̄ auerſio ab incōmutabili bono ⁊cͣ. Re ſpectu v̓o boni creati. aut ē reſpectu boni ſubſtracti. ⁊ ſic dr̄ affectio in materia. aut reſpectu boni pͥuati. ⁊ ẜm hoc dr̄ pͥuatio boni vel abſentia boni. ſiue p̄uatio modi ſpē ⁊ ordinis. Sed qꝛ iſta p̄uando facit in anima aliquā im mutatōꝫ ⁊ relinꝗt potentiam malaꝫ. Ad idē ꝑtinet alia diffinitio Dam. que e. malum eſt ab eo ꝙ eſt ẜm naturā in id quod eſt contra naturaꝫ euerſio. Unde alie dici puram pͥuatōꝫ boni ſubſtracti. iſta ſuperaddit poten prauaꝫ. aut reſpectu boni intenti a quo deficit. ⁊ ẜm ho dic̄ Dam. ꝙ non eſt ſubſtātia vel ydeoma. ſꝫ accidens.i. preter intentionem. ¶ Ad pͥmum gͦ dicendum ꝙ malum eſt affectio. ⁊ affectio de malo ponit̉ vt genus ẜm ꝙ e loꝗ de genere reſpectu mali. quia ꝓprie malum non habet ge nus. ¶ Sed ad illud qd̓ obijcit̉ in contrarium. Dicendū

Queſtio Centeſima
ꝙ affectio dux ter ſumit̉. Uno odo ꝓprie ẜm ꝙ dic̄ n̄clinatōeꝫ ad actum interiorem vel exteriorem. v̓bi gr̄a cū dico volo me velle. volo ſigͥficat affectōꝫ ad actuꝫ inte orem. Cum dico volo curre. ad actum exteriorem ⁊ ſic rie dr̄ affectio de ad ⁊ face̓. qꝛ ſic̄ ꝓprie ad actum eſt or inata. ⁊ ſic dicimꝰ gaudium ⁊ ſpem eſſe affectōes. Alio mō dr̄ affectio ſꝫ improprie voluntas deficiens non recte agendi: q̄ eſt reſpectu male actionis. Cum em̄ dico volo. ibi ē voluntas vt affectio q̄daꝫ. ſꝫ cum dr̄ poſtea volo pec care vt addat̉ actus malus. ſignat̉ ꝙ potentia deficiens vt deficiens eſt circa actum. ſꝫ hec affectio potiꝰ inficio dr̄ ꝙͣ affectio. Primo mō eſt affectio bonum naturale ſꝫ nō ſecundo. ⁊ ſecundo mō intelligit̉ cum dr̄ malum ē affectō non natura. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ Ioh̓. dam̄. accipit acci dens non ꝓprie. ſꝫ ẜm ꝙ accides dr̄ ꝙ accidit p̄ter id qd̓ intēdit ipſe oꝑans. ẜm ꝙ dic̄ Dyo. nullus agit aliꝗd in ſpiciens ad maluꝫ. ſꝫ magis ad bonum. ⁊ ꝓpter hͦ accidit pter intentōnem ẜm ꝙ eſt directa ad actōꝫ. ⁊ ꝓpter hͦ dic̄ Aug. ꝙ pct̄m eſt actꝰ incidens ex defectu boni. tale acci dens non ē ꝓprie forma actionis nec actio. ſꝫ accidēs ꝓut reducit̉ ad aliqd̓. x. geneꝝ. ꝓprie ſumit̉ vt eſt forma ſb̓e. ¶ Ad vltimū dd̓m ꝙ malū p̄t ꝯſiderari duplicit̓. vel ẜm ꝙ vim cognitiuā reſpicit. vel ẜm ꝙ affectiuam. in vtraqꝫ m̄ malū p̄uatōꝫ relinꝗt. Primo mō eſt tenebra intelligi bilis. ſꝫ ẜm ꝙ reſpicit affectiuaꝫ pt̄ ꝯſiderari duplicit̓. qꝛ anima de ſe ordinat̉ ad incōmutabile bonum ſic̄ ad fine ⁊ malum ẜm ꝙ ꝑ ip̄m p̓uat̉ hec ordinatio aīe. in affectīa dr̄ auerſio ab immutabili bono. ad bonū ꝯmutabile cō uerſio. nunꝙͣ em̄ fit auerſio ab immutabili bono niſi fi at mutatio ad bonum ꝯmutabile. ¶ Itm̄ aīa ẜm vim af fectiuam reſpicit ſummum bonum. ẜm ꝙ ꝑ ip̄m relinꝗt̉ aliꝗd in anima. ſic̄ ip̄a gr̄a. ſꝫ malū pͥuat iſtum reſpectu ⁊ ẜm hͦ dr̄ ꝙ eſt pͥuatio vel abſentia boni. ⁊ ꝙ non ē ſub ſtantia vel ydeoma ſubſtantie. ſꝫ accidens ⁊ ꝙ eſt affectō non natura. pͥmo mō ꝯꝑat̉ ad ſuum bonum vt ad ſuum finem. ſcd̓o mō vt ad ſuam cām formalem. Item bonum reſpicit hūilitatōem naturalem q̄ eſt in aīa ad bonū gͣ tuitum. ⁊ qꝛ malum eſt p̄uatio huiꝰ humilitatōis. iō dr̄ malum p̓uatio modi ſpēi ⁊ ordinis. Item cum malum ē corruptio boni facit aliquam ꝯmutatōꝫ. ꝯmutando.ſ. hu militatōes naturales. qͣſi in non naturales diminuendo tn̄ eas non corrūpendo. ⁊ ſic malum ē ab eo ꝙ eſt ẜm na turam. in id ꝙ eſt ꝯͣ naturam euerſio ⁊cͣ. ¶ Nembrum tercium Onſeq̄nter q̄rit̉ de cauſa mali. qd̓ eſt q̄rere a qͦ ſit malum. ¶ Et pͥmo q̄rit̉ vtꝝ malum habeat cām vel non. ¶ Scd̓o ſi hēat cām. vtꝝ deꝰ ſit cā vel creatura. ¶ Tercio ſi cre atura. vtꝝ qꝛ ex nihilo. vel qꝛ ex aliqͦ.ſ. bono. ¶ Qr̄to qꝛ malum culpe nō eſt in omni creatura ſꝫ tm̄ in rōnali. vtꝝ ſit tm̄ a dyabolo. aut etiam ab homine. ¶ Quinto ſi ē ab homine rōne li. ar. aut tm̄ rōne ſui. aut rōne alicꝰ diſpo ſitōis ſuꝑaddite. vt libidīs alicꝰ vel alteriꝰ. ¶ Sexto ſi ē rōne diſpoſitōnis alicꝰ ſuꝑaddite. q̄ ſit dr̄a inter libidin ẜm ꝙ eſt cauſa. ⁊ cupiditatem ⁊ ignorantiam. ¶ Articulus primus Dp̄mum qͦ q̄rit̉. vtꝝ malum hēat cām vel nō Ꝙ non. facit qd̓ dic̄ Dyo. in li. de di. no. ma lum eſt imꝑfectum ⁊ nō collocatum ⁊ ſine cā. Item ſi malum hꝫ cām. aut hꝫ bonum. aut hꝫ maluꝫ. bonum non eſt cā. qꝛ bonum eſt bona ꝓduce̓ ſic̄ dic̄ dyo. Si malum erit abire in infinitum. aut pone̓ malum nō creatum. qd̓ qꝛ impoſſibile eſt. eo ꝙ nulla eſt ſempiterna vel eterna volūtas mala. gͦ malum non hꝫ cām. hec vltima ꝑs elicit̉ ex eo ꝙ dic̄ Augꝰ. de ci. dei. non poterat eſſe ſempiterna voluntas mala. Si gͦ non eſt ſempiterna ꝙ eam facit q̄ro. ¶ Contra Dyoniſiꝰ. bonoꝝ cā ex vna q ſi bono malum eſt contrarium. mali v̓o ſunt cauſe mul te. ¶ Item omne qd̓ cepit eſſe hꝫ cām. Iob. v. Nihil fit ī terra ſine cā. ſꝫ malum cepit eſſe. gͦ hꝫ malū cāꝫ. gͦ non eſt incauſabile. ¶ Rn̄. dd̓m ꝙ malum non hꝫ cām ꝓpriam q̄ reducat̉. ẜm ꝙ hmōi ad cām pͥmam. nec hꝫ cām effici entem ſꝫ deficientem. ſic̄ dic̄ Aug. xij. de ci. dei. ix. c. Ma li non eſt cauſa bonum ſꝫ defectus a bono. Si aūt dicat̉. ꝙ malum hꝫ cām deficientem. tandem eſt venire ad pri mum defectum ꝗ defectꝰ cum non ſit ſemꝑ cām habebit. Rn̄deo ꝙ cā ipſa eſt ip̄m li. ar. ꝗ ſeipſo deficit ꝙͣtum ad bene eſſe ſic̄ dic̄ Aug. in li. de li. ar. Ipſuꝫ malum ſi q̄rit̉ cā eius hͦ eſt li. ar. dic̄ em̄. peccare eſt ſpreto incōmutabili bono ꝯmutabili adherere. qd̓ facimꝰ ꝓprie volūtatis ar bi trio. ¶ Et ſi obijcit̉ vtꝝ malum hēat cām ꝓpriam. Rn̄. eſt. ꝙ hꝫ cām deficientē ſꝫ non ꝓpriam. oportet em̄ ꝙ in ī finitum eſſet ꝓceſſus. nec oportet in voluntarijs cauſam ꝓpriam querere ¶ Articulus ſecundus Uppoſito ꝙ malū habeat cauſaꝫ ẜm aliquem modum. q̄rit̉ vtꝝ deus ſit cā mali vel creatu ra tm̄. Ꝙ deus ſit cā mali videt̉ dice̓ Aug. in li. de g. ⁊ li. ar. Exiſtimo oꝑari deum in cordibꝰ hoīm ad inclinādas eoꝝ volūtates qͦcunqꝫ voluerint. ſiue ad bona ꝓ ſua mīa ſiue ad mala ꝓ meritis eoꝝ. iudicio vtiqꝫ ſuo aliqn̄ aꝑto aliqn̄ occulto. ſꝑ at̄ iuſto. gͦ ipſe deꝰ inclinat volūtates hoīm ad mala. gͦ ipſe ē cā male volūtatis. gͦ eſt cā mali. ¶ Itē Aug. in eodē deꝰ ydolatrie pct̄m volēs vī dicare hͦ oꝑatus eſt in eius corde cui iuſte iraſcebat̉. vt ammonitōꝫ ſalubrem non audiret. ſꝫ ꝯtempta iret in bel lum vbi cū ſuo exercito cade̓t. ⁊ tangit be. Aug. qd̓ hr̄. ij. ꝑalip. xxv. de amaſia rege iuda. dr̄ eī ſic. Voluit audire amaſias eo ꝙ dn̄i eſſet voluntas vt tradēt in manibꝰ ho ſtium ꝓpter deos edom. ẜm gͦ v̓bum. b. Aug. Hoc oꝑatꝰ eſt dn̄s in corde eius vt non audiret ammonitōꝫ ſalubrē ſꝫ non audire ammonitōꝫ ſalubrē eſt malum. gͦ deꝰ oꝑatꝰ eſt malum. ¶ Item ad idem ſuꝑ illud psͣ. Conuertit cor eoꝝ vt odirent ppl̓m eiꝰ. Glo. dum auxit felicitatē iſrl̓ hͦ dei bn̄ficio ad inuidendum iſrl̓ ꝯuerſi ſunt. qꝛ tam mali erant. gͦ ipſe deꝰ fuit cā inuidie ipſoꝝ. gͦ eſt cā mali. ¶ Itē ſuꝑ illud psͣ. Ueruntamen̄ ꝓpter dolos poſuiſti ⁊cͣ. Glo. more doloſi feciſti eis ſub ſpe boni. bona q̄ ſunt eis mala. ſic̄ doloſus cum alium deijcere vult iuxͣ lubricū ponit. Un̄ ſequit̉. deieciſti ⁊cͣ. gͦ deus ⁊ facit dolum ⁊ facit malum. Itm̄ Anẜ. li. de caſu dyaboli. xx. c. Quid miꝝ ſi quem admodum deus dr̄ induce̓ in temptatōeꝫ qn̄ non liberat ab ea. ita fatemur eum dare malam voluntatem. non ꝓ hibendo eam cum pt̄. p̄ſertim cum poteſtas volendi qd̓li bet non niſi ab illo ſit. gͦ deus dat malam voluntatem. gͦ eſt cā male voluntatis. ¶ Item idem in eodem.xxvij. ca. Nonſolum hoc hꝫ aliꝗs a deo. qd̓ deus ſponte dat. ſꝫ et̄ quod iniuſte rapit deo permittente. ⁊ ſicut deus dicit̉ fa cere qd̓ ꝑmittit fieri. ita dr̄ dare quod permittit rapi. ſed permittit mala rapi vel fieri. ergo deus dat mala. ergo eſt actor malorum. ¶ Item quicquid eſt cauſa cauſe. eſt cauſa cauſati. ſed malum eſt a libero arbitrio. libe. arbi. ẜm ꝙ hmōi eſt a deo. ergo malum eſt a deo. Ꝙ autem malum ſit a libero arbitrio dicit Aug. in li. de libero ar bitrio circa finem pͥmi li. ¶ Item ysͣ. x. Nunꝗd eleuabi tur ſecuris ⁊cͣ. glo. ſic̄ hmōi inſtrumenta nihil ꝑ ſe ſunt agentia. ita Sennacherib nihil per ſe operatus eſt. ſed operatus eſt malum. ergo malum illud erat a deo. ¶ Cō tra ſuper illud Ro. iij. Qui infert iram ⁊cͣ. Glo. illius rei deus eſt vltor. cuius non eſt actor.i. iniquitatis. er go deus non eſt iniquitatis cauſa. ergo non eſt cauſa mali. ¶ Item ad Romanos ſexto ſuper illud ꝙ. enim

mortuus eſt pct̄o. glo. non deo actore fit homo deterior. ſꝫ voluntatis vicium eſt. qͦ homo deterior eſt. gͦ vt ſupͣ. de us non eſt actor mali. ¶ Item ſuꝑ illud psͣ. Ut dolum fa cerent in ẜuos eiꝰ. Glo. iſtoꝝ tam gͣuium pct̄oꝝ non eſt actor deus. ꝗ nulliꝰ et̄ pct̄i leuiſſimi actor credendus eſt Item Aug. j. li. lxxxiij. q. nullo ſapiēte hoīe fit homo de erior. eſt at deus omni ſapiente hoīe p̄ſtantior. multomi nus igr̄ non fit deo actore homo deterior. cum qd̓ dr̄ illo actore deus dr̄ illo volente: ſꝫ deus nō vult malum. gͦ nō eſt actor mali. ¶ Item ſi eſt actor mali. vel cā eſt in deo vl̓ in hoīe. aut in eo qd̓ nec ē homo nec deꝰ. Sꝫ non ē in d̓o bonoꝝ em̄ deꝰ eſt ca. gͦ eſt in hoīe vel in aliqͦ alio. ¶ Item Dyo. malum non eſt in d̓o. ⁊ malū non ē res mota a d̓o. gͦ deꝰ non eſt cā mali. ¶ Item Aug. li. de li. ar. Uide quo ꝑtineat defectꝰ. ⁊ ad deū ꝑtine̓ non dubites. ſꝫ malum ē pͥuatio vel defectꝰ boni. gͦ nullo mō ꝑtinet ad deū. gͦ deꝰ non eſt cā mali. ¶ Item ſuꝑ illud Lu. vj. licꝫ aīam ſaluaꝫ face̓ ⁊cͣ. Glo. non eſt actor mali deꝰ. Ex his ꝯcludit̉ ꝙ n̄ eſt malum a deo. ¶ Rn̄º. malum culpe non ē a deo. ſꝫ ma lum pene eſt a deo inꝙͣtum eſt pena. ⁊ rn̄dendum eſt ad obiecta. ¶ Ad pͥmum gͦ dd̓m. ꝙ illud v̓bum Aug. intelli git̉ de malo pene. Pct̄m em̄ eſt aliqn̄ pct̄i pena. qn̄.ſ. hō incidit in pct̄m ex merito ſuo. ⁊ inꝙͣtum pena eſt a deo. inꝙͣntum d̓o pct̄m ab homīe ē. ⁊ hͦ patꝫ ꝑ hͦ ꝙ dic̄ Aug Iudicio dei aliqn̄ aꝑto aliqn̄ occulto ſꝑ tn̄ iuſto. ¶ Sil̓i mō rn̄dendum ē ad ſcd̓m obiectū. Naꝫ obduratio in nō audiendo ammonitōꝫ ſalubrem. eſt pena pct̄i p̄cedentis. ⁊ ſic a de o eſt. ¶ Ad tercium dd̓m ꝙ hͦ qd̓ dr̄ in glo. ſu illud psͣ. Conuertit cor eoꝝ ⁊cͣ. non ideo dic̄ ꝯuertit deꝰ corda eoꝝ. ꝙ deꝰ ſit actor mali. ſꝫ qꝛ cum ipſi ſuo vicio eſ ſent mali. ille de malo illoꝝ bn̄ fecit. Un̄ in eadem glo dum auxit felicitatem ⁊cͣ. vt ſupͣ. ⁊ ſeꝗt̉. ꝯuertit cor eoꝝ n̄ itaqꝫ cor illoꝝ malum faciendo. ſꝫ ppl̓o ſuo bn̄faciendo. in qͦ notat̉ ꝙ illud qd̓ factum fuit a dn̄o.ſ. ꝓſꝑitas iſrl̓. eſſe occaſio q̄dam ipſis mali. non ꝙ deꝰ ſit occaſio vel cā ma li. ¶ Ad qͣrtum dd̓m ꝙ illud intelligit̉ de bonis tꝑalibꝰ q̄ dant̉ a deo. ⁊ ſunt mala vel occaſio cadendi in aliquod malum. non ꝙ deꝰ faciat cade̓ in malum. ⁊ ꝙ dr̄ in dolo ſi more nō intelligit̉ ꝙ deꝰ habeat morem doloſi. ſꝫ q̄daꝫ remota ſimilitudo vel ꝓportio intelligit̉. ¶ Ad ꝗntuꝫ qd̓ dic̄ Anẜ. dd̓m ꝙ non dr̄ deus dare ꝓprie malam volun tatem. ſꝫ dat voluntatē ⁊ homo efficit eaꝫ malam. ſꝫ dare r̄ſpct̄ū male volūtatis inqͣtū ē mala ē ꝑmittē̓. ¶ Ad ſextū dd̓m ꝙ dare ſumit̉ ibi ꝓ ꝑmittē̓. Un̄ dr̄ ī aucͣte ſic̄ deꝰ dꝫ face̓ qd̓ ꝑmittit fieri. ita dr̄ dare qd̓ ꝑmittit rapi. ¶ Ac ſeptimum dd̓m ꝙ tenet rō in his vbi cā media tenet rōeꝫ extremoꝝ ẜm vnum modum. ſꝫ non ſic ē hic. nam li. ar. deficiens eſt cā mali. deꝰ at̄ cā li. ar. non ẜm rōem deficie tis. ⁊ ita non eſt ꝯtinuatio in medio ⁊ extremis. ꝓpt̓ qd̓ nō valet rō illa. ¶ Ad aucͣtem v̓o Yſa. x. dd̓m eſt. ꝙ oꝑa tum dr̄ dupliciter. Unum ipſa pena illata pct̄oribꝰ me diante ſennacherib tanꝙͣ inſtrumento. ⁊ ẜm hunc mo dum oꝑatum eſt a deo. Alio d̓o modo ipſa actio mala eſt oꝑata ⁊ rōne actionis in ſe. adhuc eſt dice̓ ꝙ a deo ē me diante ſennacherib. rōne v̓o mali non eſt a deo. ſͦ ſiſtit a li. ar. deficiente. Ex iam dictis patent ea q̄ obiecta ſunt in contrarium. Ayticulus tercius ¶ Doſequenter querit̉ ſuppoſito ꝙ malum non ſit a deo ſꝫ a creatura. vtꝝ ſit a creatura. qꝛ ex nihilo vel qꝛ ex aliqͦ.ſ. bono. Ꝙ aūt ex nihilo on̄dit̉ in hunc modum Aug. ij. li. de li. ar. omnis defectꝰ eſt ex nihilo. ſꝫ omne malum eſt defectꝰ. gͦ omne malum eſt ex nihilo. Item Aug. ij. li. ad Ualerium. non ex bo nō potuit oriri mala voluntas. qꝛ bonum factum ē a bo nō deo. ſꝫ qꝛ de nihilo factum eſt nō de d̓o. ¶ Item Auḡ. xij. de ci. dei. voluntatis male non eſt affectio ſꝫ defectio. deficere at̄ eſt ab eo qd̓ ſumme eſt ad id qd̓ minꝰ eſt tendē ſꝫ deficere eſt quia eſt ex nihilo qd̓ patet in ſummo bono
quod nullatenus deficit. ergo malum eſt quia eſt ex ni hilo. ¶ Item ꝯͣ epl̓am fundamēti nature q̄ corrumpi ꝑ ꝙ corruptōꝫ hn̄t hoc eſt qꝛ de nihilo fiunt. ſꝫ omne malū corruptio eſt. gͦ malum reducit̉ ad hͦ ꝙ res ſit de nihilo. ¶ Item Dyo. de di. no. Malum non eſt ex bono. etſi ex bono eſt non eſt malum. neqꝫ em̄ ignis ē infrigidare neqꝫ boni non bona face̓.ſ. mala. ſꝫ omne qd̓ eſt aliꝗd. bonum eſt. gͦ malum non eſt ex aliqͦ. ⁊ eſt ex aliqͦ vel ex nihilo in ꝙͣtum tale. gͦ eſt ex nihilo. ¶ Contͣ Anẜ. de pct̄o corꝑali ⁊ ſil̓r idem in ꝓſologion dic̄ em̄ ꝙ nl̓ nulliꝰ cā eſt. gͦ nec mali. cum malum aliqͦ modo ſit. ¶ Item ꝙ malum ſit ex aliqͣ creatura hr̄ ex hoc qd̓ dic̄ Aug. li. lxxxiij. q. Sic em̄ ratiocinat̉ non eſt a deo cum bonoꝝ ſit cā. gͦ eſt in hoīe vel in aliqͣ re q̄ nec eſt deus nec homo. Si em̄ in homine aut hoc eſt vi. aut ſuaſione: ſꝫ vi nullo mō. cum qd̓ violen tia fit omnino nō ſit culpabile. Deus at̄ optime fecit ho minem vt ſi vellet mane̓ bonus nullo reſiſtente impedi ret̉. non gͦ fuit homo malus violentia alteriꝰ hominis. ſuaſione at̄ alterius hominis. ſi ꝯcedimꝰ hoīem dep̄uari q̄rendū ē de ſuaſore a qͦ dep̄uet̉. non em̄ pt̄ non eſſe puꝰ ta lium ſuaſor. ſi v̓o nec ē homo nec deus. ꝗcꝗd illud ſit aut vim intulit aūt ſuaſit de vi. Rn̄det̉ idem qd̓ ſupͣ. De ſua ſione aut ꝗd eſt. qꝛ ſuaſio non cogit inuitum. ad eiuſdem hominis voluntatem dep̄uationis cā accedit. ſiue enim aliqͦ ſiue a nullo ſit ſuadente dep̄uatus. gͦ mali quod ē in homine cā eſt ip̄e homo. ſiue alio ſuadente ſiue n̄ ſua dente. ¶ Ad ꝯͣrium v̓o obijcit̉ ſic. mala voluntas eſt effi ciens oꝑis mali. mala gͦ voluntas aut hꝫ aliquam volū tatem ꝓ cauſa. aut aliquam naturam. ſi hꝫ voluntatem ꝓ cauſa. aut habet bonam aut malā. ſed bona voluntas nullatenus facit voluntatem malam. ergo habet volun tatem malam ꝓ cauſa. ¶ Item illa cum ſit facta habꝫ ali quam cām. oportet gͦ ꝙ in aliqua natura. nam ſi in nul la omnino non fuit. in mala v̓o natura non pt̄ eſſe mala voluntas. Nam mala voluntas pͥuat bonum. gͦ in bona natura eſt mala voluntas. gͦ cum malum ſit volūtas ma la. erit malum in bona natura. gͦ malum erit in aliqͦ tan ꝙͣ in cā. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ malum eſt in bono. ⁊ ita in ali quo. ſꝫ non ex hoc ꝙ eſt ex ſummo bono ē malum. īmo ex hoc ꝙ eſt ex nihilo. ¶ Ad obiectum qd̓ eſt in ꝯͣrium. dd̓m ꝙ illa ꝓpoſitio Anẜ. nihil nullius eſt cauſa. intelligit̉ de hoc qd̓ omnino nihil eſt. ſed non negat̉ qn res defectibi lis ſit cā defectus ſic̄ eſt hic dicere cauſaꝫ. ¶ Ad illud d̓o quod obijcitur ꝙ maluꝫ eſt ex aliqͦ. Dicendum ẜm quod dicit Auguſti. querens cauſam mali. in. xij. de ciui. dei. ꝙ malum eſt in bono mutabili tm̄. Unde querendo cau ſam vt ſubiectum. Dicendum ꝙ malum eſt ex aliquo ⁊ ī aliqͦ. querendo d̓o cauſam efficientem ſiue exēplarē. Di cendum ꝙ malum non eſt ex bono tanꝙͣ efficiente vel ex emplari ſed eſt ex mutabili inꝙͣtum eſt ex nihilo. loqui mur autem hic de malo ẜm ꝙ dicit defectum ſiue natura lem ſiue voluntarium: ſed defectu voluntario quia ſuꝑ addit inferius q̄ſtio habebit̉. ¶ Ad obiectum in contra rium ex verbo Dyoni. dicendum. Ꝙ licet malum ſit in bono. non tamen ſic efficit bonum malum ſicut nec cali dum efficit frigidum. deficiendo tamē fit ex bono. ¶ Ad illud quod videtur obijci ex bono in contrarium. ꝙ cau ſa mali ſit in homine. Rn̄. ꝙ intendit ibi Auguſti. vtrā qꝫ cauſam mali culpabilis tangere. videlicet ipſum libe. arbi. quod non cogitur ad malum. ⁊ quia ex nihilo ē ver tibile eſt malum. cum aut vertitur ſua voluntate vertit̉. ⁊ hoc eſt quod dicit Aug. in li. lxxxiij. q. eſt vicium volū tatis. quo homo eſt deterior. quod vicium longe eſt a dei voluntate vt ratio docet. Articulus quartus Appoſito ꝙ malum culpe ſit tm̄ a creatura. Queritur vtrum tm̄ ſit a dyabolo an etiam ab homine? Ꝙ autem ſit a dyabolo. Augu. in li. de natura ⁊ gratia. Quis neſciat fidelium aſatha

Queſtio Centeſinia.
nam veniſſe mali ſuaſionem. ⁊ ꝙ ille primus ſit 2 omnium peccatoꝝ. ¶ Item in li. de eccͣis. dogͣ. Ma im vel malicia non eſt a deo creata ſed a dyabolo inuē . Et idem Yſid̓. de ſummo bono malum a dyabolo nō eſt creatum ſed inuentum. non quia alicui aut aliquan derat malum. vnde fieret dyabolus malus. ſed quia vi cium eſt cum eſſet angelus bonus. ſuperbiendo effectus eſt malus. ꝓpter quod ab ipſo inuentum dicit̉. gͦ dyabo lus fuit pͥma cauſa mali. ¶ Contra obijcitur. ꝙ non tm̄ dyabolus eſt prima cauſa mali. immo etiam homo. cum em̄ homo habeat libeꝝ arbitrium ſic̄ ⁊ angelus. maluꝫ v̓o culpe ſit ex libero arbitrio. Unde Aug. in li. Retrac. ijſat̉ queſtio vnde ſit malum. Me aſſerente exortum fu iſſe hominis malum ex li. voluntatis arbitrio. erit cau ſa mali homo ẜm ꝙ li. ar. non ergo tm̄ dyabolus eſt ma li. ¶ Itm̄ malum culpe efficit̉ in eo ꝙ creatura viuit ẜm ſe ꝓpriam querendo voluntatem. ſicut habet̉ ab Anẜ. in li de ſimilitudinibꝰ: ergo cum ꝓpria voluntas ſit homīs ſicut ⁊ angeli. erit cauſa mali culpa. non tm̄ in angelo ſꝫ etiaꝫ in homine. ¶ Item ſuꝑ illud ysͣ. ꝗnqͣgeſimo pͥmo di rerunt anime tue incuruare vt tranſeamus. Glo. niſi te ipſum ſubdideris. demones non nocebunt tibi. Et Hie ro. ſuꝑ eundem locum. illis dicētibꝰ incuruata eſt ꝓpria voluntate. gͦ malum non tm̄ eſt a dyabolo. ſed etiam a voluntate hominis. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ malum eſt pͥmo a dyabolo ſicut hr̄. viij. Ioh̓. ſuꝑ illud. Ille fuit ho micida ab initio. ⁊ poſtea. mendax eſt ⁊ pater eius. dici lo. Nota homicidam non ſolum qui facto ſed qui v̓bo ccidit. vt dyabolus pͥmos parētes. ⁊ poſt ſequit̉. homo mendax qui non habet de ꝓprio ſed ab alio accepit.i. dy abolus. ⁊ addit. ⁊ pater eius. pater eſt ipſius mendacij quod inuenit. Mendacium autem dicit̉ pct̄m ſic̄ hr̄ ab Aug. in li. xj. de ci. dei. Omne peccatum eſt mendacium ſed hec pͥoritas nō attendit̉ niſi temꝑe ⁊ quadam digni tate. qua angelus dicitur prior homine. videt̉ ꝙ homo habeat de ſe vt poſſit peccare ſine dyaboli ſuggeſtōne. ſi cut em̄ li. ar. eius de ſe vertibile eſt in malum. ita de ſe pt̄ cadere ſiue habeat ſuggeſtionem ſiue non. Cum ergo dr̄ ꝙ omne malum eſt a dyabolo hoc eſt ratōne prioritatis vt pater. ⁊ rōne occaſionis qua dyabolus inuidit huma ne nature. ſeu creature ⁊ inuidendo ſuggeſcit. Unde dic̄ beatꝰ Bern̄. in. xvij. omel̓. ſua ſuꝑ Can. vidit ⁊ in liuore ſuo inuidit ⁊ molitus eſt hr̄e ſubiectos ſocios. dedigna tus infirmiores inquit ⁊ inferiores natura. non debet eē continens in gloria. Et aug. in li. de v̓ginitate. ſuperbit dyaboli acceſſit inuidia ꝗbꝰ duobꝰ dyabolꝰ ē dyabolꝰ. Ex iaꝫ dictis ptꝫ. qͣliter vera ſunt q̄ obiecta ſunt. que con cludunt dyabolum eſſe principium mali ad hoc ſpectāt ꝙ pͥmus peccauit. ⁊ alij cum ipſo peccauerūt. ſic̄ angeli vel ad eius ſuggeſtionem vt homines. ¶ Ad illud quod dr̄. ꝙ malum eſt inuentum a dyabolo. non excludit quin homo poſſit ꝑ ſe inuenire pct̄m. ſic̄ hr̄ Yſa. iij. ad inuenti ones eoꝝ contra dn̄m. Sed quia dyabolus pͥmo appro bauit ⁊ ita nouit ꝑ approbationē. ⁊ ſit inuenit.i. in notici am ꝑ approbatōeꝫ venit. Articulus quintus. Einde querit̉ ſuppoſito ꝙ malum ſit ab ho mine. vtꝝ rōne li. ar. ẜm ſeipſum. aut ratōne alicuiꝰ diſpoſitionis ſuꝑaddite. Ꝙ ratione ipſius li. ar. arguit̉ ſic. Fructus malus ꝓcedit ab arbore mala. arbor v̓o mala dr̄ voluntas mala. voluntas gͦ ma la cum non habeat an̄ ſe ꝓxmo niſi li. ar. ẜm ꝙ eſt facul tas voluntatis ⁊ rationis. ex ipſo li. ar. cauſabit̉ ⁊ qͥrit h̓ de pͣua voluntate mala. Nam ſi eſſet aliqͣ volūtas ma la de illa ſimil̓r querendum eſſet. ⁊ quia non eſt tranſitꝰ in infinitum oꝑtꝫ ſtare. cuꝫ gͦ illa pͥma voluntas non ha beat ante ſe niſi ipſum li. ar. quod eſt facultas volunta tis. erit pͥmum malum culpe ab illo libe. ar. ¶ Ad idem Aug. in li. de li. ar. Malum ſiue peccatum eſt ſpreto incommutabili bono bonis commutabilibꝰ adherere. qd̓ fit li. voluntatis ar. gͦ malum ꝓprie eſt a li. ar. ¶ Contra videt̉ ꝙ principium mali ſit alia ſu ddita diſpoſitio vt libido. Unde Aug. j. li. de li. ar. ij. c. fi. Clarum eſt iam ni hil aliud ꝙͣ libidinem in toto malefaciendi genere do minari. gͦ libido eſt cauſa omnis mali ¶ Item videt̉ ꝙ er ror ⁊ ꝑuerſus amor ſint p̄ncipia mali. Aug. xxij. de ciui. dei loquendo de malis dicit. hic hominum ſunt maloꝝ ab illa erroris ⁊ puerſi amoris radice venientia. cum ē omnis filius adam naſcit̉. Nam quis ignorat cum quā ta ignorantia veritatis. que iam in infantibꝰ manifeſta eſt. ⁊ cum quanta abundantia vane cupiditatis que in pueris incipit apparere homo veniat in hanc vitam. ita vt ſi dimittat̉ viuere vt velit. ⁊ facere ꝗcquid velit. in hec facinora ⁊ flagicia que commemoraui ⁊ que commemo rare non potui. vel cuncta vel multa ꝑueniat. ergo ipſa mala hominum ꝑueniunt a radice erroris ⁊ ꝑuerſi amo ris. ergo ſunt cauſa mali. error ⁊ ꝑuerſus amor. ¶ Item videtur ꝙ ipſa cupiditas ſit cauſa. j. Thimo. vlt̓. Radix omnium maloꝝ eſt cupiditas. ¶ Rn̄det̉ li. ar. eſt pͥnci pium omnis mali culpabilis. ſi attendimus ad potenti am. Un̄ Aug. in li. de li. ar. Quid opus eſt q̄rere vnde il le motus exiſtat. quo voluntas auertit̉ ab immutabili bono ad bonum mutabile. cum em̄ non niſi animi. ⁊ vo luntate ⁊ ob hoc culpabilem eſſe fateamur. ſed libido ⁊ alia que enumerant̉ ſunt cauſe ſiue radices malorum. ſi cut praue diſpoſitiones ipſius potentie que eſt li. ar. Et attēdendū eſt ꝙ li. ar. ē facultas volūtatis ⁊ rōis. ex ꝑte facultatis deficientis ſumit̉ libido ẜm ꝙ dr̄ ab eo quod libet. ſicut dicit Augꝰ. in yponoſticō. error v̓o ex parte rationis deficientis eſt cauſa maloꝝ. Amor v̓o ꝑuerſus ex parte voluntatis eſt cauſa mali. Sed aget̉ de his infe riꝰ diffuſius in tractatu de pct̄o. vbi aget̉ de diuerſis ra dicibꝰ peccatoꝝ. ¶ Articulus ſextus Ognita cauſa mali quod eſt defectus. Item ẜm ꝙ dicit̉ malum culpe quod prius eſt ꝙͣ ma lum pene ⁊ addit ſuꝑ defectum. malum enim culpe eſt defectꝰ culpabilis. ſequit̉ querere determinate de malo voluntatis ⁊ malo actionis. Queritur ergo pri §. j. mo de cauſa male voluntatis ſic. Nihil eſt cuiꝰ ortum le gittima cauſa non preceſſerit. Et Iob. v. nihil fit in ter ra ſine cauſa. ſed malum voluntatis fit. gͦ habet cauſam non voluntatem malam. tunc em̄ eſſet ꝓceſſus in infini tum. nec bonam cum oppoſitum contrarij non ſit cauſa oppoſiti. bona autem ⁊ mala voluntas ſunt contraria. gͦ bona voluntas non eſt cauſa male voluntatis. ¶ Si aūt dicat̉ ꝙ ipſa voluntas ſit cauſa male eſt voluntatis. con tra ip̄a eſt indifferens ad bonum ⁊ ad malum. gͦ non eſt cauſa nccͣia huiꝰ. Si v̓o dicat̉ li. ar. cum li. ar. ſit a deo. erit malum a deo. ẜm illud ꝗcquid ē cauſa cauſe. eſt cau ſa cauſati. ¶ Forte dicet̉ ꝙ deus eſt cauſa ꝑ ſe. li. ar. li. ar. v̓o eſt cauſa ꝑ accidens mali. ⁊ ita non ꝓcedit virtus ꝓpo ſitionis p̄cedentis. qꝛ non eſt ẜm vnum modum cauſe. ¶ Cont̄. malum culpe qd̓ eſt pͥmo in volūtate mala. eſt malum volūtarium. ſꝫ malum volūtariū ꝑ ſe eſt in volū tate. volūtas at̄ ꝑ ſe in li. ar. gͦ malum voluntatis ꝑ ſe eſt in li. ar. eſt ſic̄ in cā. ¶ Item obijcit ſic Aug. xij. de ci. dei. Sunt duo eqͣl̓r affecti aīo ⁊ corꝑe ⁊ ꝑes in oībꝰ. ⁊ vidēt vnam rem pulcrā vel mulierē. vel equū vel aliud hmōi. qͣ re viſa. vnꝰ illicite fruat̉. alt̓ non. q̄ gͦ fuit cā. Non rei pulcritudo. cum eadem eēt ⁊ quēlibet eqͣliter de ſe moue ret. Non caro. cum ſil̓r ſe habeat ꝙͣtum ad carnis diſpo ſitōꝫ. Nec animꝰ. cum ſil̓is eſſent animi. Non ſuggeſtio maligni ſpūs. cum malignus ſpūs eque temptet vtrūqꝫ ꝙͣtum eſt de ſe. nihil gͦ videt̉ niſi ꝓpria volūtas eſſe cauſa ipſius mali. ſꝫ illam ꝗs fecit. cum an̄ non eēt niſi natura

bona. nature autem bone deus eſt cauſa. illius autem mali nullatenꝰ eſt cauſa. q̄ gͦ eſt cauſa. ¶ Rn̄det̉ ad pͥmū ꝑ hͦ ꝙ dic̄ Aug. in li. de ci. dei. Libeꝝ arbi. ſiue volūtas ſiue potentia duplicit̓ pt̄ ꝯſiderari. vel inqͣtum eſt natu ra. ⁊ ẜm hͦ non eſt cā mali. vel inqͣtum eſt ex nihilo vel ſe ipſo deficiens ⁊ ꝯuerſum ad vanū. ⁊ ẜm hūc modum eſt cā male voluntatis. ꝓut mala voluntas dic̄ actum inte riorem. ſꝫ non ex hoc accipiendum eſt. ꝙ malum pͥmo ſit in voluntate potentia ꝙͣ in voluntate actu. ſꝫ econtrario in actu pͥus ꝙ in potentia. ⁊ ꝓpter hͦ non ſeꝗt̉ deus eſt cā li. ar. ⁊ li. ar. eſt ꝑ ſe cā mali. gͦ deus eſt cā mali. qꝛ li. ar. rōne alteriꝰ ⁊ alteriꝰ eſt cā ⁊ cauſatum. eſt em̄ cauſatum vt effectꝰ. eſt cā vt deficiens. q tn̄ defectꝰ dr̄ ẜm alterū ge nus defectus ꝙͣ ipſe actus. Actus em̄ dr̄ defectꝰ culpabi lis ꝗ non hꝫ an̄ ſe defectum culpabilem. ¶ Ad ſecundum v̓o dicendum. ꝙ paribꝰ exn̄tibꝰ ꝯditionibꝰ. non eſt dicere rōeꝫ mali in voluntate. niſi ip̄am voluntatem q̄ ſeipſa v̓ tibilis eſt. ⁊ ꝙ ſeipſa v̓tit̉ in iſto ⁊ non in alio: non ē aſſi gnare aliquam cam a ſeipſo. qꝛ ꝙ iſte v̓tit̉ ad malum non eſt niſi ꝙ placet. placiti at̄ nulla alia rō eſt q̄renda. ſic̄ in bonis cum ꝑuentum eſt ad volūtatē dei nulla eſt alia rō. ita ⁊ in malis cum ꝑuentum eſt ad voluntatem v̓tibilem ſibi relictam. hͦ em̄ dr̄ ꝓpter volūtatem in bono ꝑ gr̄an ꝯfirmatam. ¶ Si v̓o obijcit̉ ꝙ ſi li. ar. aut volūtas ſit cā mali. Dicendum ꝙ li. ar. ſiue voluntas dr̄ ex nihilo. ⁊ vt eſt natura ⁊ vt eſt voluntas. Si vt natura. ẜm illum mo dum ꝯueniret etiaꝫ alijs creaturis q̄ ſunt nature. Si v̓o vt li. ar. ſiue volūtas in actu inqͣtum eſt ex nihilo. ẜm hͦ eſt cā mali. ⁊ rō eſt. qꝛ vt eſt natural̓r nō determinat̉ niſi ad vnum. vt eſt voluntas vel li. ar. eſt oppoſitoꝝ. ⁊ vnius de ſe.ſ. mali. alteriꝰ d̓o non prima cā nec tota. Conſequenter que.§. ij. rit̉ de malo actionis a qͦ ſit. vtꝝ.ſ. a deo vel a ſolo li. ar Querit̉ gͦ vtꝝ actō mala ſit a deo. ⁊ pͥmo vtꝝ mala actō inꝙͣtum mala ſit a deo. Secundo vtꝝ mala actio inꝙͣti actio ſit a deo. ¶ Ꝙtum ad pͥmum Ꝙ mala actio inqͣ tum mala ſit a deo on̄dit̉ in hūc modum. qm̄ dare el̓inaꝫ ꝓpter inanē gl̓iam. eſt q̄dam actio mala ex circūſtantia. ſꝫ hec actio inꝙͣtum actio ⁊ inꝙͣtum mala eſt a deo. Naꝫ ꝙ rōne eius ꝙ eſt actio ſit a deo patet. Sil̓r etium videt̉ rōne ſuꝑadditi vicꝫ. qꝛ illa actio refert̉ ad inanem gl̓iaꝫ. ꝙ ſit a deo. qꝛ hec relatio eſt a deo. ſꝫ rōne huiꝰ relatōis dr̄ mala. gͦ ipſa actō rōne qͣ mala eſt: ē a deo. ¶ Itē Aug in li. lxxxiij. q. quod deo actore dr̄ fieri. dr̄ fieri deo volen te ⁊ econuerſo. ſꝫ malum inꝙͣtum malum fit deo volēte. qꝛ ſi nollet non fieret. gͦ malū inꝙͣtum malū fit deo acto re. gͦ mala actio inꝙͣtum mala fit a d̓o. Un̄ aug. in ench̓. Si dn̄s nollet mala fieri. non fierēt. gͦ fiunt deo volēte. ⁊ deo actore. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item duplex eſt lux.ſ. corꝑalis ⁊ ſpūalis. Lux at corꝑalis eadem eſt cā lucis ⁊ tenebraꝝ. ſic̄ ſol ꝑ ſui pn̄tiam eſt cā lucis. ꝑ ſui abſentiam eſt cā te nebraꝝ. gͦ ſil̓r lux ſpūalis q̄ deus ē Ioh̓. jͣ. ⁊.viij. erit cā lucis.i. boni. ⁊ cā tenebraꝝ.i. mali. gͦ deꝰ ē cā male actō nis inꝙͣtum mala eſt. ſic̄ ſol cā tenebraꝝ. ¶ Contra. ab eodem agente penitꝰ non diuerſificato in ſe. non egredit̉ ꝑfectum ⁊ imꝑfectum. ſꝫ bonum dic̄ ꝑfectōꝫ. malum v̓o imꝑfectōꝫ qꝛ dic̄ pͥuatōꝫ boni. modi.ſ. ſpēi ⁊ ordinis. pe nes q̄ determinat̉ rōne creature. ſꝫ deꝰ eſt agens ꝑfectiſſi mꝰ non diuerſificatꝰ in ſe. gͦ cū bona actio ſit ab ip̄o. nō erit mala ab eodem. Et ad hͦ facit illud Dent̉. xxxij. dei ꝑfecta ſunt oꝑa. ¶ Itē illiꝰ rei deꝰ eſt vltor cuiꝰ n̄ eſt actor ſꝫ male actionis deꝰ eſt vltor. gͦ illiꝰ rei non eſt actor. ¶ Itē deus inhibuit ade ne comederet de pomo. gͦ noluit ꝙ co mederet. gͦ non fuit actor illius actionis. ſi em̄ actor fuiſ ſet. ꝯͣ ſe vel ꝯͣ p̄ceptum ſuum feciſſet. ¶ Item ꝗcquid eſt a deo bonū eſt inꝙͣtū eſt ab eo aliqͦ mō. ſꝫ hmōi actōes. bla ſphemare. fornicari nullo mō ſt̄ bone. gͦ nullo mō ſunt a deo. ¶ Item omne qd̓ ē a deo ordinat̉ ad finē bonū. ſꝫ ſunt aliq̄ actiones male qͣꝝ non pt̄ eſſe bonꝰ finis. vt fornicari. adulterari. mentiri. ergo nullo modo ſunt a deo ¶ Item hec actio mala. inꝙͣtum eſt actio eſt a deo: inqͣtū mala nō eſt a deo. ſꝫ a dyabolo vel li. ar. gͦ actio eſt a d vel a dyabolo. gͦ deus ⁊ dyabolus ſunt eiuſdem rei prin cipium. quod eſt ꝯͣ apl̓m dicentem. Non eſt conueni xp̄i ad belial. ¶ Solutio dicendum. ꝙ actio mala rōne mali non eſt a deo. ¶ Ad illud quod pͥmo obijcit̉ in con trarium. Dicendum ꝙ in illa relatione ſunt duo. cun em̄ dico relationem ad indebitum finem duo dico: ip̄aꝫ relationem. ⁊ hoc eſt aliquid ſine aliqua natura. ⁊ hoc eſt a deo. etiam dico ibi hoc quod eſt ad indebitum finē. que eſt circūſtantia mali ſubſtantificata in illa ⁊ hoc nō eſt a deo. Unde relatio de ratione relationis eſt a deo. n̄ ꝙͣtum ad hoc quod dicit̉ ad indebitum finem. qꝛ ex p̄ti illa determinat̉ in ea malicia. ⁊ hoc eſt quod dic̄ Anẜ. ī li. de caſu dya. Dyabolus ꝯuertit voluntatem ad id ꝙ non debuit. ⁊ ip̄m velle ⁊ ip̄a conuerſio aliquid fuit. ⁊ nō niſi a deo habuit aliꝗd. inꝙͣtum autem iuſticia caret ſi ne qua eſſe non debet. non eſt ſimpliciter malum. ſed eſt aliquod malum.ſ. in illo genere. Unde patet. ꝙ ip̄a con uerſio ſiue relatio eſt aliꝗd quod ē a deo. ⁊ quod non d cit de ſe maliciam. ſed inꝙͣtum iuſticia caret quod eſt ad indebitum finem ꝯuerti. eſt ponere ibi maliciam. ⁊ illa malicia non eſt a deo. Unde ip̄m ſuꝑadditum non eſt a deo licet ipſa relatio. ¶ Ad ſecundum dicendum. ꝙ du plex eſt voluntas dei.ſ. permiſſionis ⁊ approbationis. ⁊ voluntate ꝑmiſſionis verum eſt ꝙ deo volente fit malū. ita ꝙ notet̉ hic ꝯcomitantia ꝑ illum ablatiuū. ⁊ nō cau ſalitas aliqua. quia ꝑmiſſio ẜm ꝙ hmōi non ponit cau ſam reſpectu ꝑmiſſi. Voluntas autē approbatōnis no ponit aliquam cauſalitatem reſpectu voliti. ⁊ ita loq̄n do de hac voluntate. non eſt concedēdum ꝙ malum fia deo volente. qꝛ ſic ipſe ablatiuus importat cauſalitateꝫ nulla autem cauſalitas ē in deo reſpectu mali. ¶ Ꝙ obij cit̉ quod fit deo volente fit deo actore. intelligendum eſt de voluntate que ponit cauſalitatem reſpectu voliti. que eſt voluntas approbationis. non de voluntate ꝑmiſſiōis q̄ ſic̄ dictum eſt. nō ponit cauſalitatem in eo reſpectu cꝰ eſt. īmo de hoc ſeꝗt̉. non gͦ deo actore fit malicia ſed illuc quod ſubſternit̉ malicie. qꝛ ad illud comparat̉ dei volū tas in rōne cauſalitatis. ¶ Ad tercium dicendū. ꝙ nō ē ſimile de luce ſiue ſole corporali ⁊ ſpūali reſpectu lucis ⁊ tenebre. quia ſol materialis agit ꝑ naturaꝫ. ⁊ ideo per ſui pn̄tiam eſt cauſa lucis ꝑ ſui abſentiam eſt cauſa tene bre. Sol autem ſpūalis ſol iuſticie agit ꝑ volūtatem nō ꝑ naturam reſpectu lucis ſpūalis ſiue boni. ideo per ſui pn̄tiam eſt cauſa boni. non autem ꝑ ſui abſentiam ē cau ſa mali. immo potius ipſum malum eſt cauſa abſentie ſpūalis ſolis. Un̄ dicit Anẜ. in li. d̓ caſu dyaboli. de bo nō angelo. quia deus dedit illi ꝑſeuerantiam. ideo ille accepit. ⁊ de malo dicit. quia non accepit ꝑſeuerantiam ideo deus non dedit. Unde ſuꝑ illud Roma. tradidit il los deus in deſideria ⁊cͣ. quia cultum ⁊ religionem dei imaginibꝰ tradiderunt. tradidit illos deus.i. ſubtrahen do gr̄aꝫ ꝑmiſit. nihil em̄ abſqꝫ eius ꝑmiſſione fuit in ma lis. Unde defectus li. ar. eſt cauſa receſſus ſolis ſpūalis xh̓ ⁊ non econuerſo. ideo non eſt dicendum ꝙ ſol ſui abſentiam ſit cauſa tenebraꝝ. naꝫ ip̄e ſol de de ſe ni agens vniuerſale. quia vbiqꝫ ſe diffundit.v ꝙͣ abeſt. ſed alia deſunt ab ipſo. quando recedunt ꝑ pec catum. ideo non eſt dicere ꝙ ſua abſentia ſit cauſa tene bre ſiue mali. immo ipſum li. ar. deficiens eſt cauſa qͣr ei abeſt ſpūalis ſol. Cum em̄ de ſe nulli abſit. non eſt ſui abſentia cauſa alicuiꝰ immo econuerſo. Sol autem ma teria lis eſt naturaliter agens. vnde eſt agens particula re non vbiqꝫ ſe diffundens. immo natural̓r mouet̉ ab hͦ ſitu in illum. ⁊ cum eſt in hoc ſitu non illuminat in alio. qꝛ non vbiqꝫ ſe diffundit. ⁊ ꝓpter hoc abeſt aliꝗbꝰ ⁊ eſt cauſa tenebre. ſic gͦ patet ꝙ non eſt ſimile hic ⁊ ibi.

Queſtio Centeſima.
Poſtea queritur .§. iij. Utꝝ mala actō ẜm ꝙ actō ſit a deo. et videt̉ ꝙ nō. qꝛ li ar. e mouēs ab alio.ſ. d̓o. vn̄ eſt motor ꝑticularis. hͦ aūt agens ꝑticulare aliqn̄ ꝯtinuat̉ cuꝫ ſummo agente deo ē eſt agēs vniuerſale. aliquādo diſcōtinuat̉ et ſeꝑatur ab ip̄o. cū aūt ꝯtinuat̉ in actōe ſua cū primo agente. tūc dr̄ ab ip̄o libe. ar. ꝓcedere bona actio. cū aūt diſcōtinuat̉. tūc dicit̉ actio mala. Ex hͦ obijcit̉ ſic. nihil qd̓ ꝓcedit ab ip̄o li. ar. ꝑ diſcōtinuatōem ⁊ ſeꝑatōem a deo. pōt dici ꝓ cedere a deo aliquo modo. ſꝫ mala actio eſt hm̄oi. omne em̄ qd̓ ꝓcedit a libero arbi. inqͣtū eſt deficiens. ꝓcedit ab ip̄o ꝑ diſcōtinuatōem ⁊ ſeꝑatōem a deo. ſꝫ mala actio cedit a libero arbi. inqͣtū deficiēs eſt. gͦ ꝓcedit ab ip̄o li. ar. ꝑ diſcōtinuatōem eius a deo. gͦ nullo mō ꝓcedit a deo nec etiā mediāte libe. arbi. ¶ Item qui adiuuat fu rem in oꝑe furti ꝑticeps eſt furti. Iuxta illud pͣs. Si vi debas furē ⁊cͣ. hoc dr̄ ibi in glo. gͦ ꝗ adiuuat pct̄oreꝫ in pe peccati ꝑticeps eſt peccati. ſed deus nūꝙͣ eſt nec po ſt dici ꝑticeps pct̄i ſiue mali. gͦ cū actio mala ſit pecca tū. nūqͣ deus adiuuat pct̄orē in actōe ſua vel mala. non adiuuat ip̄m li. ar. in actōe mala: ſed adiuuaret ſi cuꝫ illo malā actōꝫ face̓t. gͦ nullo mō ē ip̄a actō mala inꝙͣtu actio a deo. īmo ſolū a libe. ar. ¶ Itē math̓. vij. Nō pōt arbor bona fructus malos facere. īmo arbor mala fa cit fructus malos. ſicut habet̉ ibidē. Et. xij. math̓. Fru ctus gͦ mali ꝓcedūt ab arbore mala. ⁊ nullo mō a bona fructus mali ſunt oꝑa mala. arbor aūt ſumme bona a qͦ oīs fructus bonus deus. gͦ mala actō nullo mō eſt a deo ¶ Itē Gen̄. ij. Uidit deus cūcta q̄ fecerat et erant valde bona. ſed mala actō nō eſt valde bona ⁊ inqͣtū actio. er go nō eſt a deo facta. ¶ Contra. videt̉ ꝙ mala actō inqͣ tū actio ſit a deo. Aug. in enche. Ꝙdiu naturā corrūpit̉ ineſt ei bonū quo priuat̉. ac ꝑ hͦ ſi nature aliqd̓ remane bit qd̓ corrumpi nequeat. ꝓfecto natura incorruptibil̓ eſt. ergo qd̓ corrūpit̉ ab ip̄a malicia natura aliqua eſt. q̄ aliquo mō priuat̉. ſꝫ actio corrūpit̉ ꝑ maliciam. gͦ actio mala rōne actionis eſt naturaliter aliqͣ. ſꝫ oīs natura ē a deo. gͦ ⁊ ip̄a actio mala inqͣtū actio. ¶ Item aug. in li. de vera reli. dicit. ꝙ mala actio rōne malicie deformat ⁊ corrumpit bona naturalia. que ſunt modus ſpēs ⁊ ordo gͦ malicia deformat ⁊ corrumpit naturā. ſed illd̓ qd̓ ma licia deformat ⁊ corrūpit in actōne mala. eſt ip̄a actō. gͦ ip̄a actio eſt natura aliqua que priuat̉: modo. ſpecie. et ordine. ſed omnis nature principiū eſt deus. ergo mala actio ratione actionis eſt a deo. ¶ Item aug. in li. de ve ra religi. omnis res vel ſubſtātia vel eſſentia vel natura vel ſi aliquo alio verbo melius enunciatur. ſimul habet hec tria. vt vnde aliquid ſit. et ſpecie diſcernat̉. et reruꝫ ordinē nō excedat. ergo mala actio ratōne actōnis eſt a deo. ¶ Item ph̓us in li. de cauſis dicit. Cauſa prima et vniuerſalis. plus eſt influens ſuꝑ ſuū cauſatū ꝙͣ cā ſcd̓a ria et ꝑticularis. ergo cauſa ſecundaria ⁊ ꝑticularis n̄ agit ſine prima cauſa ⁊ vniuerſali. qꝛ ob hͦ dr̄ prīa ⁊ vni uerſalis reſpectu illius. ſed cauſa ſecundaria ⁊ particu laris eſt liberū ar. noſtrū quod vertibile eſt. prima cau ſa et vniuerſalis deus qui eſt inuertibilis. ſi ergo aliqd egredit̉ a noſtro li. ar. hoc eſt ẜm ꝙ recipit influentiaꝫ a deo. ergo cū mala actio ẜm ꝙ acto ꝓcedit a li. ar. erit eti am ip̄a procedens a deo. ¶ Item dicit aug. Quicquid ē inꝙͣtum bonū eſt. eſt a deo. gͦ mala actio inqͣtū eſt a deo eſt. ¶ Iteꝫ quicquid eſt cā cauſe eſt cauſa cauſati. ita vt ſit omnimoda vniſ nitas. ſic em̄ nō habet inſtantiam gͦ cū potētia a qua exit actio mala ſit cauſa illius inqͣtū eſt. inqͣtū aūt eſt potētia eſt a deo ſicut a cā. ergo deus ī cauſa male actōnis inꝙͣtum eſt. ¶ Itē vnus eſt fons eſ ſendi. qꝛ non ſunt plura principia eoꝝ que ſunt. gͦ nō eſt quid qd̓ nō ſit a deo. ergo ſi mala actio eſt mala actio inqͣtū eſt aliquid eſt a deo. ¶ Itē vt tu dicis mala actio eſt aliqd̓. et nō eſt a deo. abet aliud principiuꝫ. ſcꝫ liberū arbitriū. gͦ eſt aliqd̓ principiū maloꝝ que ſunt. et
hoc eſt manichei hereſis. ¶ Itē mala actio eſt in genere actōnis. genera aūt reꝝ ſunt a deo. ſic gͦ on̄ditur rōnibꝰ ꝙ mala actio inꝙͣtum actio eſt a deo. ¶ Item hoc idem on̄dit̉ ꝑ exempla. Primū eſt in Ioh̓e. xj. de caypha qui a ſemetip̄o nō dixerit. Expedit vt vnus moriat̉ hō ꝓ po pulo et nō tota gens pereat: ſed cū eſſet pontiſex anni il lius ꝓphetauit ⁊cͣ. ergo eius dictō fuit a ſpūſancto. e conſtat ꝙ fuit mortale peccatuꝫ. ad hoc em̄ dixit vt dn̄s interficeret̉. ergo mala actio eſt a deo. ¶ Item yſaie. vij. Sibilabit deus muſce q̄ eſt in extremo fluminum egipti glo. ſibilatio eſt diuina inſpiratio. muſce ſunt egiptij im belles ⁊ immūdi. hoc em̄ dicit̉ ꝯtra iudeos. qꝛ dn̄s inſꝑ rauit egiptijs voluntatē deſtruendi iudeos. et conſtat ꝙ volūtas eoꝝ fuit mala. gͦ primū. ¶ Itē Yſa. x. Nūquiꝫ eleuabit̉ ſecuris aduerſus eum qui ſecat in ea. vbi dicit̉ ꝙ ſennacherib virga ferrea baculus dei. glo. ſicut hmōi inſtrumēta nihil ſunt ꝑ ſe agentia. ita ſennacherib nihil ꝑ ſe oꝑatus eſt. ſed ꝙ eiꝰ volūtas fuit mala ꝯſtat qꝛ ſuꝑ biuit. Unde ei improperat̉ nunqd eleuabit̉ ⁊cͣ. et tn̄ dici tur inſtrumētū dei in iſta actōne. Actō aūt magis attri buit̉ agēti ꝑ inſtrumentū ꝙͣ inſtrumento. ergo primuꝫ. ¶ Item Yſa. xlv. Ego dn̄s creans tenebras et faciens mala. glo. nō malū inꝙͣtum malum. ſed inꝙͣtum iuſtum aut illud intelligit̉ de malo culpe aut pene. non pene. qꝛ illud inꝙͣtum tale eſt a deo ergo de malo culpe. ¶ Item yſa. xxxvj. Reuerſus eſt rabſaczes. glo. dn̄o ꝑmittente venit. et domino precipiente receſſit. ſed ꝯſtat ꝙ in receſ ſu peccauit mortaliter ſicut in aduētu. ita em̄ querebat facere volūtatem idolatrie dn̄i ſui in receſſu ſicut in ad uentu. ergo dn̄o precipiēte peccauit mortaliter. gͦ mala actio eſt a deo. ¶ Item Exod̓. xij. Iudei ſpoliauerūt egi ptios ex precepto dn̄i quod factū fuit in precepto. ſꝫ mo dus in ꝑmiſſione. ſed quidā illoꝝ ſpoliaureūt ex cupidi tate. ergo mala eoꝝ actio ẜm ꝙ actio fuit a deo. ¶ Re ſponſio vel ſolutio dicendū ꝙ mala actio ẜm ꝙ actio eſt a deo. ſed nō ẜm ꝙ mala. nam mala actio ẜm ꝙ mala ē a voluntate mala. dicendo aūt malam voluntateꝫ. duo dico. ſcꝫ ip̄am voluntatem que eſt motus potentie. ⁊ de fectum ip̄ius qui eſt malicia. ergo ratōe potētie reducit̉ ad cauſam primā ⁊ potentiā. ꝙ aūt ibi dico maluꝫ: ſiſtit in ip̄a ẜm ꝙ eſt deficiens. et nō vlterius ꝓcedit. hoc em̄ nō hꝫ a deo. ſed quia ex nihilo ⁊ ideo vertibilis ad malū vt ſupra oſtenſuꝫ eſt. et ideo licet volūtas ſit a deo ⁊ ma lum a voluntate. non tamen malum a deo. non em̄ eſt a volūtate ẜm ꝙ ad deum refertur. Similiter etiam dicē dum de actōne. Nam inꝙͣtum actio: ꝓcedit a voluntate ẜm ꝙ eſt potentia a deo. ſed inꝙͣtum mala: ꝓcedit a po tentia vt deficiens. ¶ Ad primū ergo quod obijcit̉ in cō trarium. dicendum ꝙ cum dico diſcontinuationem lib̓. arbi. a deo. duo dico. dico em̄ ibi ſeꝑatōem libe. arbi. a deo. ꝙͣtum ad affectum vel effectum. dico etiam ꝯiuncti onem ip̄ius ꝙͣtum ad eſſe. ſeꝑatō ergo illa inducit defo mitatem ſiue maliciam. hoc enim eſt volūtas deficiētis. ſed ip̄a coniunctio cum ſummo bono ꝙͣtum ad eſſe indu cit actionem. Sic ergo mala actio ratōe malicie vl̓ de formitatis ꝓcedit a li. ar. ꝑ diſcōtinuatōem eius a deo: ſed nō ratione actionis. immo ratōne actionis ꝓcedit ab ip̄o per continuatōem eius cū deo. et ideo mala actō inꝙͣtum eſt actio eſt a deo. ſed inꝙͣtum mala a li. ar. defi ciente tamen vel diſcōtinuante ſe a deo. ¶ Ad ſecunduꝫ dicendum. ꝙ nō adiuuat ip̄e deus lib. ar. in malo. adiu uat em̄ ip̄m tm̄ ꝙͣtum ad actōem. ſed non ꝙͣtum ad mali ciam vel defectum. dat em̄ potentiā ad actionem inqͣtū actio nominat naturam ſiue quid bonum. ſed non dat potentiam ip̄i voluntati vel li. arbi ad malum vel defe ctum. quia illud nō eſt poſſe. immo non poſſe. non enim hoc habet natura vel potentia a deo ꝙ deficiat. ſed a ſe quia de nihilo. cum non poteſt eſſe ille defectus ſine bo no quod deus facit. nec tamen deus facit defectum. Un de Dyoniſius. bonum ſuſtentificat ſuam priuationem non ergo adiuuat deus liberum arbitrium in malo. ſed

adiuuat ip̄m in actōnē in qua eſt malum. quia dat potē tie ſiue libe. arbi. qd̓ poſſit operari. ſed n̄ ꝙ poſſit male oꝑari. ¶ Ad tercium quod obijcit̉. ꝙ nō poteſt arbor bo na fructꝰ malos facere. dicēdū ꝙ mala actio ẜm ꝙ actō nō eſt fructus malus. ẜm em̄ ꝙ actio eſt aliquid. om̄e au tem qd̓ eſt. inꝙͣtum eſt bonū eſt. ẜm ꝙ opponebat̉ ꝓ alte ra ꝑte. ergo mala actō ẜm ꝙ actō bona eſt. et eſt ab ar bore bona. ſcꝫ deo. ¶ Ad quartū quod obijcit̉. vidit de cuncta que fecerat ⁊cͣ. dicendum ꝙ illud nō intelligitur ita ꝙ ſingula ſint valde bona ī ſe. ſed intelligitur de ip̄o vniuerſo quod eſt valde bonū. et ꝓpter hoc non ſequitur ſi hoc nō eſt valde bonū in ſe. quod nō ſit a deo. Ilembrū quartū Uarto queritur de permiſſione mali. Et habet duos articulos. Primus vtrum de us ꝑmittat mala fieri. Secūdus quare ꝑ mittat fieri. Articulus primus D primum. Utrū deꝰ ꝑmittat malum fieri. Ꝙ nō videtur. dyoni. de di. noībꝰ. Optimi eſt optima adducere. meliores aūt eſſent res. ſi eſſent malis imꝑmixte. gͦ dei ſumme potentis ⁊ ſum me boni ⁊ ſumme ſapiētis nō eſt permittere mala fieri. ¶ Ad idem. nullus rex potens ſufficienter ꝑmitteret ſci enter in regno ſuo fieri aliquid quod regno ſuo aduerſa retur. ſed malum aduerſatur ei in quo regnat deus. er go nō ꝑmittit deus malū fieri in mundo. ¶ Item ꝑmiſ ſio dei eſt actio eius. Unde aug. in queſtionibꝰ vete. teſ lvj. q. Omne quod ꝑmittit deus facere dicitur. qꝛ ſi non ꝑmittat nō fit. Un̄ Ioh̓. xix. Nō haberes in me poteſta tē niſi datum tibi eſſet deſuper. ſed actō eius eſt eſſentia eius. ergo qd̓ fit a ꝑmiſſione fit ab eſſentia. ſed malū nō fit ab eſſentia. gͦ nec a ꝑmiſſione. gͦ deus non ꝑmittit ma la fieri. ¶ Cōtra. augꝰ. xx. de ci. dei. Nullus hoīm agit recte niſi diuino adiuuet̉ auxilio. nullus demonum aut hoīm agit iniquū. niſi diuino eodēqꝫ iuſtiſſimo iudicio ꝑmittat̉. gͦ nullū malū fit niſi diuina ꝑmiſſione. ¶ Item idem in eodē. Nō dubitauit apl̓s dicere. mittet deꝰ illis oꝑatōem erroris. vt credant mendacio. deus em̄ mittet qꝛ dyabolum iſta facere ꝑmittet. Unde Iob. mitte ma nū.i. ꝑmitte. ⁊ da poteſtatē. ¶ Itē ſuꝑ illud psͣ. Gixit et facta ſunt. glo. ideo nihil pn̄t. niſi qd̓ ꝑmittit. cupidita tē nocendi ꝑ te habes. ptātem aūt nocendi. ſi ille nō dat nō habes. ¶ Item ſuꝑ illud pͣs. Indignatōem ⁊ irā et tribulatōem. glo. hec immiſit deus in eos nō in ꝑticipā do maliciā. ſꝫ gratie ſubtractōe et hec eadeꝫ ꝑmittendo. ¶ Itē ſuꝑ illd̓. Eduxit eos cū argēto ⁊ auro ⁊cͣ. glo. p̄ce pit vt facerent. ſed cum ꝑmiſit nō p̄cepit vt ita facerent qualitas gͦ facti fuit in ꝑmiſſione. ſꝫ factum fuit in prece ptōe. ſꝫ ꝯſtat ꝙ qualitas facti illis ꝗ aſportauerūt ex cu piditate fuit mala. ergo mala fuit ex ꝑmiſſione diuina. ¶ Item ſꝑ illud pͣs. ante faciem frigoris eius ꝗs ſuſtin bit. glo. frigus dicit̉ eſſe eius. nō ꝙ faciat illud. ſꝫ qꝛ fieri ꝑmittit. ¶ Item aug. in enche. Nō fit aliquid niſi om̄i potens fieri velit. vel ſinendo vt fiat vel ip̄e faciendo. er go cū illud intelligitur de malis. om̄ipotēs deus ꝑmit tit mala fieri. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ ꝙ deus ꝑmittit mala fieri. ¶ Ad obiectū aūt primo in ꝯtrariū. dicendū ꝙ me lius dicitur dupliciter. vel ẜm primū ſtatuꝫ in quo res ſunt ꝯdite: et ẜm hoc verū eſt ꝙ res meliores eſſent imꝑ mixte malis. Uel ẜm ſtatū ſecūdū in quo res reparant̉ a lapſu. et ẜm hoc meliores dicūtur res quia magis ꝓfi ciunt ꝑ malorū exercitatōem. vnde niſi meliores fierent aliquo mō. nō ꝑmitteret ſumme potens ⁊ ſumme bonus ⁊ ſumme ſapiens mala fieri. ¶ Ad ſcd̓m dicendū ꝙ ma lum vno mō aduerſat̉ bono quod eſt in regno dei. Alio mō eſt occaſio ꝓfectus. et nō eſt extra dominiū ip̄ius ſūme potentis. ip̄m em̄ malū cuꝫ eſt ſub dominio ⁊ ꝓficit ad aliquod bonum. immo ad maius aliquando ꝙͣ de ſtruit. ¶ Sed adhuc obijcere poteſt aliquis quod nō eſ ſet ꝑmittendū malum in regno dei. id eſt in hͦ mundo. eo ꝙ elicit bonū ex illo. quia bonū qd̓ corrumpitur a mal magis eſt ꝙͣ elicit̉ aliquando. ⁊ ita nō eſt ꝑmittendū. nō em̄ rex hoc ꝑmitteret.ſ. regnū ſuuꝫ damnificari plus in vna ꝑte. vt ex alia parte minus bonum adderet̉. ꝓpter qd̓ dicendū. ꝙ oībꝰ ꝯſideratis que ſunt in mundo plus ē bonum vel numero vel quantitate qd̓ elicit deus ex ma lo. ꝙͣ ſit bonum quod deſtruit̉ ꝑ malum. ¶ Ad terciū di cendum. ꝙ ꝑmiſſio nō dicitur actio ſicut impletio. Und̓ ſicut impletū dicit̉ ab impletōe que eſt actio diuina. non ſic eſt ꝑmiſſio a ꝑmiſſione diuina. nec ꝓprie dicitur per miſſio actio. ẜm ꝙ actio dicit̉ eſſentia diuina. non em̄ di cendum eſt ꝙ permiſſio ſit eſſentia diuina. cum tn̄ dicit̉ deus ꝑmittit nota eſſe diuina et ꝯnotat̉ nō impedimen tū libe. arbi. quod eſt ex parte creature vertibilis in ma lum. ¶ Articulus ſecundus Dſecundum quare deus ꝑmittit mala fieri. ꝑmiſſio em̄ diuina cū ſit actio vt ſupra habi tum eſt. actio v̓o principaliter reſpicit vel o tenſionem potentie diuine. vel ſapientie. vel benignita tis. vel iuſticie. ergo queritur ad quod illoꝝ principali ter ſit ꝑmiſſio mali. Et videtur ꝙ ſit ad oſtenſionē potē tie: plus em̄ eſt poſſe cum ex bonis eliciuntur bona ⁊ ex malis bona. ꝙͣ cum ex bonis tm̄. ¶ Itē poſſe ſuꝑ bona ⁊ ſuꝑ mala ē āpliꝰ poſſe ꝙͣ ſuꝑ boa tm̄. ſꝫ poſſe ſuꝑ mala n̄ eēt niſi deꝰ ꝑmitteret mala fieri qꝛ n̄ eēt mala gͦ ꝑmiſſio ē ad oſtenſionē potētie. Ꝙ āt ſit ad on̄ſionē ſapiētie ha bet̉ ꝑ hoc qd̓ dicit yſid̓. in li. de ſum. bono. Nō ꝑmitte̓t deꝰ mala oboriri. niſi ex ꝯtrarijs malis nature bone de cor emineret. ſed pulchritudo eſt ad on̄ſionē ip̄ius ſapiē tie. gͦ ꝑmiſſio mali eſt ad oſtenſionē ſapientie. ¶ Ad idē aug. xj. de ciui. dei. Sicut ꝯtraria ꝯtrarijs oppoſita ſer monis pulchritudinē reddunt. ita quadam nō v̓boꝝ ſꝫ rerum eloquentia contrariorum oppoſitione ſeculi pul chritudo componitur. Et in eodem alubi. ſicut pictura cum colore nigro ſuo loco poſita: ita vniuerſitas reruꝫ ſi quis poſſet intueri cum peccatoribus pulchra eſt. uis ꝑ ſeip̄os ꝯſideratos ſua deformitas torpet. ¶ Ꝙ a tem ſit ad oſtenſionem benignitatis. haberi poteſt ex hͦ. ꝙ mali ſunt ad exercicium iuſtorum. ſed ꝙ exercitentu iuſti hoc eſt benignitatis diuine ſicut patuit in Iob. Di xit enim ſathan. mitte manum tuam ⁊ tange os eius et carnē. et poſtea dixit dominus. ecce in manu tua eſt vbi notatur permiſſio diuina. ex malis autem illatis eiꝰ pa tientia probabatur. ¶ Et Yſidorus in libro de ſummo bono. Non amplius temptat dyabolus ꝙͣ dei volūtas p̄mittat. temptando aūt ſanctoruꝫ profectibus deſeruit et ſic nolens vtilitati ſanctorum ſeruit dyabolus. quan do eos temptationibus ſuis non decipit ſed potius eru dit. Nam temptationes quas ad humanum īteritū mo uet. xp̄c ad exercitium virtutum ſalubri vtilitate cōuer tit. ¶ Ꝙ aūt ſit ad oſtenſionem iuſticie patet in glo. ſu per illud. xiij. Roma. Non eſt poteſtas niſi a deo. Iniu ſtum non eſt vt improbis accipientibus nocendi pote ſtatem. malorum iniquitas puniatur. ¶ Preterea mala pene non eſſent niſi mala culpe preceſſiſſent. ſed non pre cederent mala culpe niſi diuina permiſſione. ergo mala pene per ſe ſunt ad oſtenſionem iuſticie. ꝙ ergo permit tit deus mala culpe fieri hoc eſt ad oſtenſionem iuſticie in penis. Unde Auguſtinus in li. de natura boni. Pec cantes in ſupplicijs ordinantur que ordinatio quoniam nature eorum non competit ideo pena eſt. ſed quia cul pe conueniens eſt iuſticia. Et iterum Auguſtinus in li bro de libero arbitrio. Melius eſt ordinata natura vt doleat pro peccato. ꝙͣ vt gaudeat ſine pena. Ex hiqͥ em̄

Queſtio Centeſima
niſſio maloꝝ eſt ad oſtenſionem iuſticie lligitur dicendū. ꝙ ꝑmiſſio maloꝝ eſt ad oſtenſio Ad qu nem oīm ſupradictoꝝ. ſed altera ⁊ altera ratōe. Ad on̄ſi onem em̄ potentie eſt vt ſupra plura declaret̉ potētia di uina. nō ꝙ in hoc ſit magna potētia. Ad oſtenſioneꝫ v̓o apientie vt bona decentius collocent̉. collocat̉ em̄ tunc ecētius cū malo ſuꝑfert̉. Preterea. qꝛ ꝯtraria iuxta ſe poſita magis apparet. bonū iuxta qd̓ eſt malū pulchriꝰ apparet. Ad on̄ſionem v̓o benignitatis eſt ꝑmiſſio mali vt in hoc natura laudet̉ ⁊ ꝑ ꝯſequēs actor nature. Un de aug. xij. de ciui. dei. Cuius recte vituꝑatur viciū. ꝓ culdubio natura laudat̉. ſicut cū dicit̉ viciū oculoꝝ ceci tas. id on̄dit̉ ꝙ ad naturā oculoꝝ viſus ꝑtinet. ita cum viciū ratōnalis creature dicit̉ ꝙ nō adheret deo. hīc de clarat̉ eius natura vt deo adhereat ꝯſuetudinē. Ad on̄ ſionē v̓o iuſticie. vt nullū malū ſit impunitū. Auguſ. ⁊ natura boni. Melius ordinatur natura vt iuſte doleat ī ſupplicio. ꝙͣ vt impune gaudeat in peccato. ¶ Nembrum quintum Uinto queritur in quo ſit malum. Et ha bet tres articulos. Primus in quo ſit ma lū ſicut in ſubiecto. Secundus in quo ſit malū culpe. Tercius in quo ſit maluꝫ qd̓ ¶ dfectus nature. ¶ Articulus primus D primū. Cū em̄ malū ſit priuatō. malū eſt in aliqͦ ſicut in ſubiecto qd̓ priuat̉ alio bono. ¶ Querendū eſt ergo. cū malū nō poſſit eſſe ſi ne ſubiecto. Utrū ſit in bono vel in malo. Si em̄ eſt ī bo no. aut in bono qd̓ nō pōt corrūpi. aut qd̓ pōt corrūpi. Si in bono qd̓ nō poteſt corrūpi. gͦ nō pōt eī noce̓. gͦ ma lū nō eſt in eo. Si in bono qd̓ pōt corrūpi. opponit̉ ma lum ei. oppoſitū aūt nō eſt in ſuo oppoſito. gͦ maluꝫ nō eſt in bono. ¶ Item ꝙ malū nō ſit in bono videt̉ dice̓ dyo. in li. de diuinis nō. Nō eſt frigidū in igne ſic nec malū in bono. ¶ Itē nō eſt aliquid ſibip̄i ꝯtrariū. ſed ſi idem ſit bonū et malū. aliquid ſibi erit ꝯtrariū. nō gͦ idem eſt bonū et malū: ſed ſi malū eſt in bono idē diceret̉ bonuꝫ et malū. gͦ idē ſibi ꝯtrariū. ſꝫ hoc eſt impoſſibile. gͦ malū nō eſt in bono. Si v̓o eſt in malo in infinitū eſſet abire. qd̓ cū nō ſit. nō videt̉ malū eſſe in ſubiecto. qꝛ neqꝫ in bo no neqꝫ in malo. Ꝙ aūt ſit in bono aug. in li. de moribꝰ manich. Malū ē corruptio. corrupto aūt nō ſeip̄m cor rūpit. gͦ malū nō corrūpit malū. et corrūpit bonū vl̓ ma lū. gͦ corrūpit bonū. ſed corrupto illa eſt minuenda. gͦ bo nū minuit̉. ſꝫ cū bonū minuit̉ adhuc bonū eſt. gͦ malū eſt in bono. ¶ Item priuatō eſt in eo qd̓ priuat̉. et eſt in ali quo. gͦ in bono. et hoc eſt qd̓ dicit Dyo. bonū ſuſtentifi cat ſuam priuatōem. ¶ Ad quod dicendū. ꝑ hoc qd̓ dic̄ aug. in enche. ꝙ malū eſt in bono qd̓ ſignat his verbis. Pala ex bonis orta eſſe dicimꝰ. et iteꝝ. Nō pōt eē ma um niſi in aliquo bono. nec poterat eſſe aliud vn̄ oriret̉ mali natura. Nec eſt hoc ꝯtrariū ei qd̓ dicit̉. v. yſa. Ue his qui dicūt bonū malū et malū bonū. ibi em̄ accipiun tur bonū et malū vt ꝑ ſe ꝯtraria. ſicut dicimꝰ de bonita te ⁊ malicia. et de hoīe hn̄te bonitatē ꝙ ſit malus. et de hn̄te maliciā ꝙ ſit bonus. hic aūt cū dr̄ malū eſſe ī bono bonū accipit̉ ꝓ bono nature: maluꝫ v̓o pro malo culpe ¶ Per hoc p̄ntſolui ea q̄ obiecta ſunt ꝓ vtraqꝫ parte. Nam cū dr̄ nū eſt ꝯtrariū malo ꝑ ſe. hoc intelligitur ratōne boni in eſſe moris. Si v̓o dicatur ꝙ malū ē con trariū bono nature. rōne illius ꝑtis boni quā abijcit. et rōe illius nō eſt ſubiectū. Et ſi dicat̉ ꝙ ei ꝯtrariat̉ pau latim din nuendo: hec ꝯtrarietas dr̄ ẜm aliū modū ꝙͣ ẜm illu. eo ꝙ dr̄ ẜm hoc bonū et malū. ꝓut bonū et ma ſum ſunt ꝯtraria. ſed ei attribuit̉ bonū nature. et ꝙ ab eo tollit̓ vel diminuit̉ bonū moris vel bonū nature ī ꝑte ¶ Ad hoc aūt qd̓ ſupra obijcit̉ auctoritate Dyoni. Dicendum. ꝙ loquitur ibi de bono quod eſt ꝑ ſe ꝯtrarium malo. ſicut virtus eſt ꝯtrariū vicio. neqꝫ em̄ v̓tꝰ ē in vicio neqꝫ viciū ī v̓tute. et ꝑ hͦ et̄ ſoluit̉ incōueniēs qͦ dr̄ eē idē bonū et malū. nā ſi bonū qd̓ ē v̓tus eēt ſubiectu vicij idē diceret̉ tūc bonū ⁊ mal nō ſic aūt accipimꝰ cuꝫ dicim malū eſſe in malo. ſꝫ bonū ẜm qd̓ eſt maluꝫ alio modo. Articulus ſecundus Einde ſuppoſito ꝙ malum ſit in bono qd̓ eſt defectus nature. Reſtat querere de malo cul pe in quo ſit. cū ſit illud ꝓpter qd̓ aliquid di citur culpabile. culpabile aūt nō eſt niſi volūtariuꝫ. erit ergo malū culpe in voluntate: voluntas autem in ip̄o li be. ar. quod dr̄ facultas voluntatis ⁊ rationis. ergo ma lum erit in libe. ar. tanꝙͣ in ſubiecto. ¶ Ꝙ nō videtur di ſtant em̄ naturaliter agens et recipiēs. et faciēs et illud in quo fit. ſed liberū arbitriū eſt cauſa efficiens mali ſi cut habitum eſt. ergo libe. ar. nō eſt in quo fit malū. nō ergo eſt ſubiectum mali. ¶ Qd̓ etiā ꝑ ſimile apparet. n̄ em̄ ignis caliditatē facit in ſe ſed in aere. et ita eſt ī alijs et ſi in ſe ẜm alterū eſt faciens et ẜm alterum recipiens ¶ Preterea diuerſe ſunt vires ip̄ius anime: vtpote ratō et volūtas. ſed ẜm ratōem ꝯtingit errare. error aūt ma lum eſt culpe. ergo malū culpe eſt in ratōne. ¶ Item ſic̄ dicit aug. li. de trinitate. duplex eſt portio ratōnis. vna ſuꝑior altera inferior. ſed ẜm vtrunqꝫ cōtingit eſſe defe ctum culpabilem. vna em̄ comꝑatur viro ⁊ altera mul eri. ſicut dicit augꝰ. xij. de trinita. ergo cū malum culpe ſit defectus culpabilis. malum culpe eſt tam in ſuꝑiori ꝑte rationis ꝙͣ in inferiori. ¶ Ꝙ autē ſit malum culpe in ſyndereſi. videt̉ ꝑ hoc quod dicit. b. Gre. ſuꝑ illd̓ eze chi. facies aquile deſuꝑ ip̄orū quatuor. vbi dicitur. hāc precipitare videmus ⁊ amittere locum ſuum. ſed preci pitatio eſt ꝑ peccatuꝫ. ergo in ſyndereſi eſt malū culpa bile. ¶ Item videtur eſſe malum culpe in intellectu. qꝛ malū culpe opponitur fidei. ſed oppoſita ſunt in eodē tā ꝙͣ in ſubiecto. fides aūt eſt in intellectu. ergo malum cul pe quod opponitur illi erit in intellectu. ¶ Item videtur eſſe in ſenſualitate. primus em̄ motus qui dicitur eē ſer pens ẜm aug. eſt ī ſenſualitate. diſtinguit em̄ in li. de tri nitate ſuggeſtionē dyaboli ꝑ ſerpentem. et primus dici tur motus qui eſt in ſenſualitate et delectatione que eſt in muliere. ⁊ conſiliū in viro. vt mulier dicatur inferior portio rationis. ſuꝑior v̓o comꝑetur viro. ſed primꝰ mo tus eſt malum culpe. ergo malum alibuod culpe eſt ſine ſenſualitate. ſed differt liberum ar. ab intellectu. a ſyn dereſi et a ſenſualitate. ergo nō tm̄ eſt libe. ar. ſubiectum mali culpe. ¶ Item ſi malum culpe ineſt libero arbi. vl̓ alteri potentie ip̄ius anime. et nō ineſt alijs viribus ſi ue potentijs. ergo alia ratio eſt ex parte libe. arb. ꝓpter quam ꝯuenit ei malum culpe. et non conuenit alijs viri bus. cum in alijs cōtingat eſſe defectus. ¶ Preterea. cū libe. ar. ſit facultas ratōis et voluntatis. et ꝯueniat vtri qꝫ malum culpe ꝑ ſe. ſed potius volūtati. propter quod dicitur conuenire voluntati potius ꝙͣ rationi. cum ra tionem contingat eſſe rectam et non rectam ſicut et vo luntatem. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ malum culpe eſt in libero arbitrio. non tm̄ vt agente ſed etiam vt recipiēte Et ſi obijcit̉ ꝙ differt agens a recipiente. Reſpondetur ꝙ hoc intelligitur vbi ſunt vere actōnes ⁊ vere paſſiōes hic autem quia ꝑ quendam modum loquimur de actio ne et paſſione. agens differt a patiente ẜm rationem. vn de ꝙ dicitur agens hoc eſt ratione eius ꝙ eſt materiale et ſic ad differentiam eſt reducere. ¶ Ad ſecundum di cendum. ꝙ loquitur ibi de vere actionibus ⁊ vere paſſi onibꝰ cum dicitur. ignis agit in aera. hic aūt non eſt ſi mile. ¶ Ad tercium v̓o dicendum. ꝙ ſunt differentes vi res in anima ẜm quas ſunt actus. Sunt em̄ vires par tis irrationalis cū cognitiue et motiue. ẜm motiuaꝫ nō eſt motus culpabilis niſi inꝙͣtum motus ille eſt ex lib̓.

arbi. imꝑante. vt ſi li. ar. defigat̉ intuitus ad mulierem ad quod ſequatur delectatō illicita ẜm ſe aut nō. Scd̓ꝫ motiuā d̓o dupliciter eſt attendendum. Eſt enim quedā motiua que reſpicit tm̄ ea que ſunt nature ſenſibilis pre ter ordinē ad ratōnem. quo dicitur fantaſia eſſe motiua et ẜm hunc modū iterū nō eſt culpe malum. Et iteꝝ mo tiua que reſpicit illicitū ratōni vel licitum. et in hac con tingit eſſe malum culpe. non in ſe ſed in ordine ad ratō nem. et hoc modo dicitur eſſe primus motus in ſenſuali tate. ſenſualitas autem dicit quiddaꝫ mixtū ex motiua ſenſibili vel rationali. Sunt iterū vires partis rationa lis. et has ꝯtingit eſſe dupliciter. vel cum admiſcetur cū motiua in ſuo actu. ſicut eſt ī hoc actu credere vel aſſen tire. et tūc ſi fiūt ꝯtra ea que ſunt cōuenientia vel incon uenientia rationi. contingit eſſe malum culpe ſicut ē in infidelitate. ſi v̓o fuerit nō admixta motiue ſed in ſe pu re conſiderata. nō erit in ea malū culpe. cum eius incli natio tm̄ ſit in verum. Si v̓o fuerit motiua. aut natura lis aut nō naturalis. ſed ex apprehenſione precedenti in id qd̓ eſt licitū vel illicitū. aut ē motiua ꝑ modū imperij ⁊ ſic malum eſt culpe in libe. ar. aut ꝑ modum appetitus ⁊ ſic eſt in volūtate. aut per modum ꝯſilij ⁊ hoc duplici ter. deliberātis vel diffinientis per electionem. ſi delibe rantis nō eſt in ea malum culpe. ſi diffinientis ꝑ electio nem: eſt in ea malum culpe. ¶ Per hec poſſunt ſolui ea que obiecta ſūt. et primum obiectum ſic. Eſt em̄ ratōnē accipere dupliciter. vt cognitiuum pure. et ſic non eſt in ea peccatum. vel motiuum. et ẜm hoc contingit dn̄plici ter. vel deliberando: et ſic nō eſt verum in ea malum cul pe. aut diffiniendo ꝑ electōnem. et ſic eſt in ea. Unde cū dicitur eſſe ſuperioris partis ratōis vel inferioris. hoc eſt ratione diffinitionis ꝑ electionem. inferior em̄ p̄ele git delectatōeꝫ illicitam. et ſuperior conſentit. ¶ Ad il lud v̓o quod obijcitur de ſynderiſi. ꝙ in ea eſt maluꝫ cul pe. dicendū ꝙ non. cuꝫ ſit vis motiua naturalis a malo vel in bonum. ꝙ autem dicitur precipitari. hoc non ē qꝛ ip̄a peccet: ſed quia ip̄a non habet effectum ſuuꝫ om̄ino. cum libe. ar. obdurat̉ in peccato. ¶ Ad aliud quod obij citur de intellectu circa credenda. Dicendum ꝙ ibi eſt cognitiua mixta cum motiua. ratione cuius dicitur ma lum culpe eſſe in non credendo quod credendum eſt vel diſcernendo. ſed hoc per ſe refertur ad motiuam. mate rialiter v̓o ad cognitiuam. ¶ Ad illud quod obijcitur de ſenſualitate dicendum. ꝙ ſi ſenſualitas acciperetur pro ſenſualitate vt pure eſſet irrationalis partis nullatenꝰ eſſet in ea peccatum. et ſi dicitur eſſe malum culpe in ea. hoc eſt propter rationem admixtam cuius per ſe dicitur malum culpe. ¶ Ad illud v̓o quod poſtea obijcitur de li bero arbitrio. quare potius dicitur malum culpe eſſe in libero arbitrio ꝙͣ in alijs viribus. Reſpondendum. per hoc quod dicitur libro quinto reſponſionum. dicit̉ em̄ ibi. ꝙ ideo dicitur liberū arbitriū. quia in ſua ſit poſitū poteſtate agendi quod velit vel non agendi. ⁊ agendi ſic vel ſic. Item in eodem libro dicitur. ꝙ poteſt facere qd̓ libet. vt hoc quod dicitur quodlibet. commune ſit ad bo num et ad malum. hac ergo ratione dicitur malum cul pe eſſe in libero arbitrio. nō eo ꝙ habet libertatem com munem cum deo: ſed ratione flexibilitatis ꝓprie. que eſt ex eo quod eſt ex nihilo. et ideo dicitur in libro de libero arbitrio. defectus mali quoniam eſt voluntarius. in no ſtra poſitus eſt poteſtate. hec autē poteſtas eſt ip̄a liberi arbitrij facultas. quia v̓o hec ſola vis habet ſic poteſta tem ad oppoſita. ideo cum refertur motus eius ad illici tum ſiue ad indebitum. dicetur culpabilis. Unde augu ſtinus in libro de libero arbitrio. Quid opus eſt quere re vnde modus exiſtat quo voluntas auertitur ab incō mutabili bono ad commutabile bonum. cum non niſi animi et voluntariū motum. et ob hoc culpabilem eē fa teamur. ¶ Ad aliud v̓o dicendum. ꝙ malum culpe plus dicitur eſſe in voluntate ꝙͣ in ratōne. inclinatio enim vo luntatis proxima eſt ad indebitū: inclinatō v̓o rationis
remotior. ratio em̄ p̄elegit: voluntas v̓o p̄electum appe tit. ꝙ auteꝫ principaliter ſit in voluntate. dicit auguſti. in libro de vera religione. Uſqꝫadeo peccatuꝫ volunta rium malum eſt: vt nullo modo ſit peccatum ſi nō ſit vo luntarium. et infra. poſtremo ſi non voluntate male fa ciamus. nemo obiurgandus eſt omnino aut mouēdus. quibus ſublatis xp̄iana lex ⁊ diſciplina omnis religio nis vt auferatur neceſſe eſt. ex quo patet ꝙ malum cul pe principaliter eſt in voluntate. hoc etiaꝫ apparet ex ra tione vicij quam ponit auguſtinus in eodē libro. Uiciū primum anime rationalis. eſt voluntas faciendi ea que vetat ſumma ⁊ intima veritas. ¶ Articulus tercius Onſequenter queritur in quo ſit maluꝫ qd̓ eſt defectus nature. Cum em̄ malū nō ſubſi ſtat ſine bono. neceſſe eſt aliquod bonum eſſe in quo ſit malum quod eſt defectus nature. hoc autem non videtur eſſe bonum nature cum ei opponatur. oppo ſitum enim per ſe non eſt in ſuo oppoſito. nec iterum bo num voluntatis. cum bonum voluntatis ſit poſteriꝰ bo nō nature. nec eſt commune omnibꝰ in quibꝰ eſt defectꝰ nature. ¶ Preterea. maluꝫ quod eſt defectus nature a liquando minuit naturā. et tūc poteſt adhuc remanere in bono. cum autem omnino tollit naturam. nullum ha bet bonum in quo fundetur. ergo non videtur malū na ture eſſe in aliquo ſubiecto vniuerſaliter. ¶ Cōtra. ma lum quod eſt defectus nature. cum ſit defectus eſt in de ficiente. deficiens v̓o dicitur quod eſt. quod autē eſt: bo num eſt. ergo defectus eſt in bono. ſed nō eſt creatuꝫ pri us bono nature. ergo malum illud eſt in bono nature ¶ Ad quod dicendū. ꝙ malum illud eſt in bono ẜm ꝙ malū ſonat in priuatōnem. nec eſt in illo bono quod eſt priuatō. ſed in illo in quo priuatōneꝫ inducit. Si v̓o q̄ ratur de malo quod tollit oīno bonum. hoc nō eſt malū qd̓ eſt priuatio: ſed malum qd̓ ſonat in negationem. vt ſic̄ eſſe et eſſe bonū ꝯuertunt̉. ita ⁊ nō eſſe ⁊ malum. Un de mors dicit̉ dupliciter. vel ip̄e defectꝰ moriētis. ⁊ ẜm hoc dicit priuatōnem ꝓprie. vel defectus qui eſt in mor tuo. ⁊ ẜm hoc ſonat in non eſſe in illo genere. ei em̄ ꝙ eſt non eſſe eſt oppoſitū. nullatenus em̄ poteſt intelligi ma lum niſi ex intellectu boni. et ſemꝑ quandam relatōneꝫ habet ad bonū preexiſtens. et ſic ſemꝑ eſt vel vt priuato in bono vel vt negacio in bono. malum em̄ in vtroqꝫ mō nocet. et qd̓ nocet nō ineſt niſi illi cui nocet. nocet auteꝫ bono nature. gͦ eſt in bono nature. Unde bonuꝫ nature poteſt eſſe ſine malo. ſꝫ nō ecōuerſo. Un̄ aug. xij. de ci. dei Sola bona alicubi eſſe poſſunt. ſola v̓o mala nuſꝙͣ. ¶ Membrū ſextū ¶ Exto querit̉ de diuiſione mali ꝑ malū cul pe ⁊ malū pene. et ſi q̄ eſt alia drn̄tia. Ꝙ aūt ſit malū culpe ⁊ malū pene: habet̉ ab aug. in li. de fi. ad petrū. geminū ē creature rōnalis malū.i. vnū qͦ volūtarie deficit a ſūmo bono. al teꝝ qͥ in vita punit̉ ignis et̓ni ſupplicō. ſꝫ vnū ē malū cul pe alteꝝ malū pene. gͦ videt̉ ꝙ ī rōnali creatura tm̄ ſui due dentie maloꝝ. ¶ Sil̓r ī prīcipio li. d̓ li. ar. vbi on̄di ꝙ vniꝰ mali nō ē deꝰ actor. alteriꝰ v̓o eſt actor. ¶ Pretēa. malū ē defectō. defectō aūt oīs vel ē voluntaria vl̓ inuo lūtaria. gͦ om̄e malū vel ē defectō volūtaria vl̓ inuolūta ria. Sꝫ defectio volūtaria eſt malū culpe vl̓ malū pene. ad minus ī rōnali creatura. ¶ Cōtra. vnaq̄qꝫ creatura quātū ē de ſe defectibil̓ ē ſibi relinꝗt̉. Un̄ Aug. ſuꝑ gen li. iiij. Cauſa ſubſiſtēdi oīs creat̉e eſt v̓tus oīpotētis. qui ſic aliqn̄ ceſſaret ab eis q̄ creata ſunt regendis. oīs ſpēs natura ꝯcide̓t. gͦ res create ſi ſibi relinq̄rēt̉ deficeret. de fectus aūt ille nō eſt malū culpe. cū ſit ꝯmunis omī crea ture. nec ē malū pene. gͦ cū iſte defectꝰ ſit malū: nō oē ma lum eſt malū pene vel malū culpe. ꝙ em̄ nō ſit malū pe ne patet per hoc. ꝙ malum pene poſterius eſt malo cui

Queſtio Centeſima
pe. Sed hoc ſi eſt. prius eſt. ergo nō ē malū pene. ¶ Pre terea. temptatō eſt malū. et nō ē malū culpe. cū p̄cedat malū culpe tanꝙͣ cauſa eius. nec eſt malū pene. cū malū pene ſit ſequela mali culpe. temptatō d̓o p̄cedat malum culpe. ergo temptatio nō eſt malū pene. ¶ Ad quod di cendū. ꝙ om̄e malū qd̓ eſt in rōnali creatura. aut eſt ma lū culpe aut pene. Rationalis em̄ creatura cōſtituta a deo eſt ſic. vt ſi velit auertat̉. Si v̓o auertat̉ voluntarie ſubijciet̉ pene inuolūtarie. Si v̓o obijcitur ꝙ eſt natura corruptibilis in ſe. ſicut ⁊ alie nature inꝙͣtuꝫ ſunt ex ni hilo: illa aūt corruptio ſiue defectus nō eſt malum culpe vel pene. Rn̄dendū ꝙ aliter eſt in natura ratōnali et in alijs. Nam in creatura rationali licet corruptibilis eēt id eſt potens corrumpi. nō tn̄ corruꝑet̉ niſi p̄cedēte pec cato. et ita corruptio illa eſt malū pene. in alijs v̓o crea uris nō ſic eſt. que nō ſunt ordinate ad ꝑpetuitatē vite. nde de ſe habent defectum. et quedā illaꝝ deficiūt. que dam nō. Ꝙ aūt quedā nō deficiunt cum poſſint. hoc eſt ꝑ virtutem diuinā ꝯtentiuā. q̄ ordinat res illas ad ali qd̓ perpetuū. poteſt ergo in alijs creaturis eſſe aliꝗs de fectus nature qui nec eſt culpabilis nec penalis. in hoīe aūt nullus eſt niſi altero iſtoꝝ modoꝝ. Unde augꝰ. xij. de ciui. dei. Nullus de vicijs naturalibꝰ ſed de volunta rijs penas luit. Nam qd̓ viciū ꝯſuetudine nimione pro greſſu roborat̉. vel vt naturaliter inoleuit. a voluntate ſumpſit exordium. de vicijs quippe loquimur eius natu re. cuius mens ineſt capax intellectualis lucis. qua di ſcernit̉ iuſtū ab iniuſto. Ceteꝝ vicia pecoꝝ arboꝝ alia qꝫ reꝝ mutabiliū. quibꝰ eoꝝ natura diſſolubilis cor mpit̉. damnabilia putare ridiculum eſt. ex hac aucͣte patent drn̄tie maloꝝ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de tem ptatōe. Dicendū ꝙ temptatō nō dicit̉ eſſe maluꝫ niſi oc caſionaliter. temptatio em̄ eſt bonū temptato ſi nō ſuc cumbit. vnde de ſe nō dicit malum. ſed eſt occaſio mali defectus aūt ille qui eſt in eo ꝙ acquieſcit temptationi vel ſequit̉ temꝑtatōem. eſt malū culpe. hoc em̄ eſt primū malum creature ratōnalis. ſicut dicit aug. Si v̓o dicar̉. de temptatōne actiua. ip̄a eſt malū culpe in temptante. cū temptat ad ſeductōem. nō em̄ temptatō ratōne gene ris eſt malum. ſed cum ad hunc finē ordinat̉. Ꝙ aut tē ptatō qua temptatur aliquis de ſe non ſit malum. habe tur. ſuꝑ illud. ij. choꝝ. xij. Datus eſt mihi angelꝰ ſatha ne ⁊cͣ. Glo. temptato cū nō ꝯſentit̉ nō eſt peccatū. ſꝫ ma teria exercende virtutis. hoc aūt intelligendū eſt de tem ptatōe que fit ab hoſte ẜm ꝙ ibidē dr̄. Nām ſi ſit a car ne vel eſt peccatū vel cū peccato veniali. ¶ Item fuerunt ꝗ̄ dixerūt hāc drn̄tiā eſſe mali. vt qͦddā eſſet malū culpe qͦddā malū dāni. qͦddā malū pene. pon ētes malū culpe ꝯtra bonū. qd̓ eſt honeſtū. malū v̓o damni ꝯtra bonum ꝯferens. malū v̓o pene ꝯtra bonū delectabile. Sed vide tur nō ꝯueniēs diuiſio. Malū em̄ damni eſt malū pene cū ſit inflictū ꝓ malo culpe. qd̓ patet in malo damni qd̓ eſt carentia viſionis dei. qd̓ infligit̉ ꝓ pct̄o originali. ſed d̓ infligit̉ pro pct̄o eſt malū pene. ergo malū damni eſt nalū pene. Hoc etiā accipit̉ ex hoc qd̓ dicit aug. in li. de li. ar. ꝙ malū pene eſt defectio inuolūtaria. ſed hec ratō ꝯuenit r o damni. gͦ malū dāni eſt malū pene. ¶ Pre terea. punit̉ aliꝗs dupliciter. vel in ſubſtractione bono rū que habuit vel habere potuit. vel in preſentia malo rū. ſed cū punit̉ in ſubſtractōe bonoꝝ que habuit vl̓ ha bere potuit. malū damni dicit̉. gͦ malū damni ꝯtinet̉ ſb̓ malo pene. ¶ Item nō recte opponit̉ malū damni bono ꝯferenti. Cum em̄ carentia viſionis diuine opponat̉ pre ſentie viſionis diuine. pr̄eſentia aūt viſionis diuine ꝯti netur ſub bono quod eſt honeſtū eo ꝙ eſt ꝓpter ſe appe tendū. gͦ malū damni quod eſt carētia viſionis diuīe op ponit̉ honeſto. Similiter malū damni qd̓ eſt ſpoliatio gratuitoꝝ opponit̉ habitui virtutū. ſed habitus virtu tum in genere honeſti continet̉. ergo malum damni nō opponit̉ tm̄ bono ꝯferenti. ſed etiaꝫ bono qd̓ eſt honeſtū
¶ Ad quod dicendum. ꝙ malum pene dupliciter acci pit̉. vno mō ꝓut ꝯmune eſt ad omne quod inflictum eſt ꝓ peccato. et ẜm hoc ꝯtinet in ſe maluꝫ damni. alio mō ꝓut appropriat̉ preſentie alicuiꝰ entis afflictiui ſiue tri ſtabilis. ſicut dr̄ ignis gehenne vel ignis purgatoriꝰ vel tribulatio aliqua in preſenti afflictam ſiue contriſtans et ẜm hoc ex diuerſo diuiduntur malum damni et ma lum pene. et ſic vtuntur megiſtri cum dicunt. ꝙ paruu li qui decedūt in originali peccato malum habent dam ni. ſed nō habent malū pene ſenſibilis. Aug. v̓o vtit̉ ma lum pene ꝯmuniter. ¶ Ad aliud d̓o dicendū ꝙ malū cō ferens nō tm̄ opponit̉ malo damni. ſed etiā bonuꝫ qd̓ eſt honeſtū. ſi tn̄ reſtringeret̉ malū damni ad ea que ducū in finem. et nō ad priuatōem ip̄ius finis: poſſet tūc ma ſum damni bono ꝯferenti opponi. Sed eſt alia ratio iſta rū differentiaꝝ. malū em̄ culpe opponitur bono v̓tutis ſi ue meriti. malū v̓o damni et malū pene ꝯtinēt in ſe duo genera maloꝝ inflictoꝝ. malū em̄ inflictuꝫ vel ſumit̉ ex carentia boni. vel ex pn̄tia afflicti alicuius. et ita maluꝫ inflictum ex abſentia boni ꝯuenientis dicitur malū dā ni. ex preſentia v̓o boni diſcōuenientis quod contriſtat dicitur malū pene ¶ Nembrum ſeptimum Eptimo querit̉ de ordine mali. Utrū vicꝫ malū ſit ordinatū vel nō. Ꝙ nō ſic on̄dit̉. Malū eſt priuatō modi. ſpēi et ordinis. gͦ priuat ordinē. ſꝫ qd̓ priuat ordinē non eſt ordinatū. gͦ malum nō eſt ordinatū. ¶ Itē dyoni. Malū eſt defectus ⁊ deformitas ⁊ inordinatū ⁊ immoderātia. ſed qd̓ tale eſt nō eſt ordinatū. gͦ malū nō eſt ordinatum ¶ Item bonū ⁊ malū opponūtur: ordinatū et inordina tū opponunt̉. ſꝫ bonū et ordinatū ꝯuertunt̉ om̄e em̄ bonū eſt ordinatū ⁊ ecōuerſo. gͦ malum eſt inordinatū. ¶ Ad idē cū dictū eſt in gen̄. ij. vidit deus cuncta que fecerat ⁊ erant valde bona. in hoc cōprehendit̉ quicqd eſt in vni uerſo. ſed malū nondū erat. gͦ nō ꝑtinebat ad vniuerſuꝫ et hoc dicit̉ ordinatū qd̓ ad vniuerſum ꝑtinet. gͦ maluꝫ nō eſt ordinatū. ¶ Contra. aug. ſuꝑ gen. iij. li. ea q̄ pec cando amittūt decus ꝓpriū nullo mō efficiūt vt nō etiaꝫ ip̄a recta ſint ordinata. ¶ Item aug. de ciui. dei li. xj. ſic̄ deus bonoꝝ naturaꝝ optimus eſt creator. ita malaruꝫ voluntatū iuſtiſſimus ordinator. gͦ malū eſt ordinatum ¶ Item aug. in prīo li. retract. ꝙͣuis om̄ia deficiētia ſic ordinent̉ vt ibi ſint vbi cōgruentiſſime poſſint eſſe. illi nō recurrūt ad deū ꝯgreuntiſſime in pena ſunt. ¶ Iter omne illud quo bene vtit̉ deus ordinatū eſt. ſꝫ malo be ne vtitur deus. gͦ malū ordinatum eſt. Ꝙ aūt bene vtat̉ deus malo. dicit aug. libro de predeſtinatione ſanctoꝝ. Nouit deus bene vti malis. nō vt ei ꝓſint vaſa ire. ſꝫ vt ip̄o illis bene vtente ꝓſint vaſis miſcd̓ie. et poſt ſequit̉. in maloꝝ poteſtate eſt peccare. vt aut peccando hoc vel hoc malicia faciant: nō eſt in eoꝝ poteſtate. ſed dei diui dentis tenebras ⁊ ordinantis eas. ¶ Ad quod dicēduꝫ ꝙ malum nō ẜm ratōem mali eſt ordinatuꝫ. niſi ordit qui eſt ẜm oppoſitionē. Eſt em̄ ordo ad ſuperius et infe rius ⁊ ad oppoſitum. malum gͦ inqͣtū malū. eſt ordinatū ad ſuum bonuꝫ ꝑ oppoſitum. ſicut habetur Eccͣi.xxxiij. Contra bonū eſt malum et ꝯtra vitam mors. ordinatuꝫ aūt eſt ad bonū ẜm ꝙ ex eo elicitur bonum. et ẜm ꝙ di uerſimode elicitur. diuerſimode habet rationem ꝯferē tis. ¶ Ad illud qd̓ primo obijcitur. ꝙ malum nō eſt or dinatum. dicendum ꝙ malum cum ſit priuatio ordinis nō habet illum ordinem quem priuat: ſed quendam or dinem priuat. et aliū relinquit. aliter em̄ eſſet proceſſus in infinitū. ¶ Ad ſecundum v̓o dicendū. ꝙ malum dicit̉ inordinatio. ratione malicie que priuat ordinē rectum ad ſummum bonū. quod eſt efficiens cauſa ⁊ finalis illi us cauſa. malum v̓o ⁊ ſi nō habeat illum ordineꝫ. quia non eſt a ſummo bono: non tamen eſt om̄ino preter illū.

¶ Ad terciū dicendum. ꝙ cum dicitur malum inordina tum hoc eſt quia priuat quendam ordinē. ſcꝫ ordinē in herentē ei quia cauſatur a ſummo bono. et cuꝫ dicitur ꝙ malū ordinatur ad bonuꝫ. ordo potius iſte eſt in illo bono ꝙͣ in iſto malo. nihilominꝰ tamē ſic̄ malū eſt ẜm ꝗd bonū. ita qͦ ad hoc habet ordinē. Attendendū eſt autē ꝙ ordo dicitur dupliciter. vel alicuius ꝑticularis boni qd̓ priuat̉ a malo. et illo ordine nō ordinat̉ malū vel dicit̉ rdo vniuerſi. et hoc ordine ordinatur malum. Si ob ijcit̉ ꝙ malum eſt p̄ter illud vniuerſum de quo dicit̉. ꝙ cuncta erāt valde bona: dicendū ꝙ eſt acciꝑe illud vni uerſum ꝓ illo ſtatu in quo conditu eſt. et ſic ad ip̄m nō ꝑtinet malū. vel ꝓ ſtatu in quo nō eſt: et ſic malū ꝑtinet ad ordinē vniuerſi. ſꝫ aliter malū culpe. alit̓ malū pene. malū pene ẜm accn̄s ordīat̉ ſic̄ dic̄ dyo. malū pene ꝑ ſe ¶ Nembrū octauū Ctauo queritur de oppoſitōne mali. circa qd̓ q̄runt̉ hec. pͥmo vtrū malū opponit̉ bo no increato. Scd̓o vtruꝫ opponitur bono creato: et cui bono creato nature vel gra tie. Tercio ſi opponitur bono nature. vtrū ſit idem bo num nature quod ei opponitur. et quod ei ſubſternitur Quarto vtrum bonū nature qd̓ minuit̉ ꝑ malū. ſit fini tū vt omnino poſſit tolli vel infinitum. ¶ Articulus primus Rimo ergo querit̉. vtrū malū opponitur bo no increato. Et videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hoc quod dicit aug. xj. de ciui. dei. Uiciū quo reſiſtūt deo ꝗ eius appellant̉ inimici nō eſt deo ſed ip̄is maluꝫ. et poſt ſequitur. viciū illud ꝯtrariū eſt deo tanꝙͣ malum bono. nature v̓o quam viciat nō tm̄ malum ſed etiā noxium. gͦ maluꝫ eſt ꝯtrarium bono ſummo ſiue deo. ¶ Preterea. aliquod eſt malū qͦ nō eſt malum deterius. ſed illud ma lū quo nō eſt aliqd̓ malū deterius. dicit̉ eſſe ſummū ma lū. ſed ſummū malū opponit̉ ſummo bono. gͦ malum eſt ꝯtrariū ſummo bono. ¶ Item quoꝝ effectus ſunt ꝯtra rij ip̄a ſunt ꝯtraria. ſed boni eſt ſaluare ⁊ hoc maxīe ſū me boni. mali v̓o eſt corrumꝑe. gͦ bonū et malū ſunt con traria. ⁊ ſummū bonū eſt terminus boni. gͦ ſummū bo nū et malū ſunt ꝯtraria. ꝙ aūt bono ſit ꝯtrariū malū ha betur ex hoc qd̓ dicit dyoni. in li. de diui. no. bono ma lum eſt ꝯtrariuꝫ. bonoꝝ v̓o cauſa eſt ex vna cauſa. mali v̓o ſunt cauſe multe. ex quo arguit̉ ꝙ malū eſt ꝯtrarium ſummo bono. ¶ Contra. eſſe ꝯtrariū nō habet niſi non eſſe. ſed malum nō eſt om̄ino nō eſſe. ergo malū nō eſt cō trariū ip̄i eſſe. ſed deus eſt cauſa ip̄ius eſſe ⁊ ſumme ens gͦ malum nō eſt ꝯtrarium ſummo bono. ¶ Item om̄e cō trarium natum eſt nocere ſuo ꝯtrario. ſed malū non po teſt nocere ſummo bono. ergo malū nō eſt ꝯtrariuꝫ ſum mo bono. ¶ Item nihil eſt ita ſumme malū qd̓ nō habe at de bono: nō em̄ ſumme malū cui bonuꝫ amittitur dū nocet̉. nec ſummū bonū qd̓ deficere a bono poteſt. ſicut dicit aug. de moribꝰ manicheoꝝ. ergo malum nō eſt cō trariū ſummo bono. habet em̄ in ſe aliquid qd̓ eſt a ſum mo bono. ꝯtrariū v̓o nihil habet a ſuo ꝯtrario. ¶ Item bonum ſuſtentificat ſui priuatōnem ſicut dicit dyoniſi. ſed cauſa boni eſt ſummū bonum. ergo ſummuꝫ bonum dat effectiue ſubſtantiam vel eſſe ip̄i malo. ergo malum non eſt contrarium ei. effectus em̄ vel in quo ſaluat̉ effe ctus. nō cōtrariantur ſue cauſe. ¶ Ad quod dicendum Y ꝯtrariū dicitur dupliciter. vel ratione alicuius in ſe. vel ratione ſui effectus. malum autem nō eſt contrariū ſummo bono ratione eius in ſe. ſed ratione effectus. Et ideo dicit auguſtinus. xij. de ciuitate dei. Bonum eſt na tura quam viciat malū. Unde huic bono malum eſt cō trarium. nature em̄ quam viciat nō tm̄ eſt malum ſed eti am noxium. Eſt ergo quedā oppoſitio rōne eius ꝙ dico bonum et malum ⁊ alia. oppoſitio ratōne eius ꝙ dico
noxium ⁊ ꝯueniens. ratione ergo boni et mali dicit̉ op poſitio inter ſummū et malū: ratōne v̓o noxij et ꝯuenier tis malum et bonum circa creaturam oppoſitōem habēt malū ergo dicitur eſſe ꝯtrariū ſuo bono. quia diſſimile eſt ei in hac intentōne. et reſpectu effectus eius habꝫ op poni. ¶ Per hoc patet qualiter reſpōdenduꝫ eſt ad pri mo obiectum in ꝯtrariū. Si em̄ accipiat̉ contrarium ꝓ oīno oppoſito ſicut dicit̉ illud quod eſt ẜm negationem oppoſitum affirmationi. hoc mō non eſt malum ꝯtrariū bono. Si v̓o accipiatur ꝯtrarium pro eo qd̓ eſt priuati on oppoſitum. ẜm ꝙ priuatōne oppoſita nata ſunt fieri circa idem. nec ſic dicetur malum ꝯtrarium ſummo bo no. nō em̄ nata ſunt fieri circa idem. Si v̓o accipiat̉ cō trarium ẜm ꝙ nata fieri viciſſim in eodem ſubiecto. nec ſic dicet̉ malum ꝯtrariuꝫ ſūmo bono. Si v̓o dicatur cō trarium quoꝝ vnum remouetur ab altero. nec vnuꝫ po teſt conuenire alteri. ẜm hunc modum ſummuꝫ bonum non eſt malum. ſed malum eſt ſummū bonum. ⁊ ſic non ſunt cōtraria. ratio autem ꝓpoſita ꝓceſſit ẜm ꝙ maluꝫ opponitur priuatione bono: et nihilominus habet bonū ſibi ſubſtractuꝫ ſiue ens. ¶ Ad ſecundum obiectū dicen dum. ꝙ contrarium ꝓut dicitur priuatione oppoſitum contrarium. vel quod dicitur actiuum vel paſſiuū a ſuo contrario. ẜm hoc ꝯtrariū nocet contrario. ẜm auteꝫ ꝙ ꝯtrariuꝫ dicitur diſꝑatuꝫ. cū non ꝯueniāt ad idem ſub iectum. nec vnum poteſt nocere alteri. eo ꝙ alterum nō ſit paſſiuum ab altero: ſic dicēdo ꝯtrarium vnum ꝯtra rium non nocet alteri. et per hunc modum ꝯtrarium di citur malum ſummo bono. ẜm alterum v̓o modum non dicitur ẜm quem ꝓcedit ratio. ¶ Ad terciū v̓o dicendū ꝙ ſummū malum dicitur dupliciter. vel quo non eſt de terius. et ẜm hunc modum ꝯꝑatione ad alia dicit̉ dya bolus ſumme malus. vel quo deterius non poteſt eſſe. et ſic dyabolus cuꝫ poteſt eſſe deterior ꝙͣ ſit. nō eſt ſumm malus. Dicitur etiam ſumme malum qd̓ nihil hꝫ de bo no. et ẜm hunc modū nihil eſt ſumme malū. ẜm primuꝫ v̓o modū ꝯtingit. Si v̓o diceret̉ ſumme malū eo mō qͦ di citur ſumme nigrū. ſicut ſumme nigrū cōtrariū eſt ſum me albo: ſic ſumme malū ꝯtrariū eſt ſummo bono. ſed n̄ ſic ſe habꝫ ſumme malū. nō em̄ ſicut ſumme nigrū remo uet a ſe penitus albū. ita ſumme malū remouet a ſe peni tus bonū. Un̄ bea. aug. ꝯtra manich. qui ponebāt ſum mū malū. et ponebant eſſe ſicut quandā naturā ſic obij cit. Si ſummū malum eſt natura. ⁊ ſummū malū eſt qd̓ nihil habet de bono. bonū aūt et eſſe ꝯuertunt̉. ergo ſum mū malū nihil habet de eſſe. ergo nō eſt natura. ¶ Pre terea. ſi ſummū malum natura eſt. et rōne nature habet aliquid boni. ergo ſummū malū hꝫ aliquid boni. reſtat ergo ꝙ nō dicetur ſic ſumme malū ſicut dicit̉ ſumme ni grum. et ita malū nō dicet̉ eſſe ꝯtrariuꝫ ſummo bono eo mō quo dicit̉ nigrū eſſe ꝯtrariū ſumme albo. aliter em̄ ē in his ꝯtrarijs ⁊ illis. nā ibi dicunt̉ eſſe ꝯtraria magis ⁊ minus ẜm ꝙ plus accedūt ad ſuum ꝓprium terminū vt albū ad maxime albū. ⁊ nigrū ad maxime nigrū. hic aūt dr̄ malū magis et minꝰ ẜm maiorē receſſū vel mino rē a bono bonū v̓o magis vel minus ẜm acceſſuꝫ maio rem ad ſummū bonū. ¶ Ad quarto obiectū dicendū. malū nō eſt ꝯtrariū ſummo bono ſicut oīno noxiū illi. licet ſit ꝯtrariū ẜm reliquū modū iā dictū. vnde licꝫ ma lum opponat̉ priuatōe bono ꝑticulari qd̓ deſtruit. nō tn̄ bono a quo capit ſubſtātiā. et ſi illi aliquo mō ꝯtrarie. qꝛ minui pōt ꝑ ip̄m nō tn̄ ſummo bono. qꝛ nullatenꝰ po teſt corrumpi vel minui ꝑ ip̄m. ſummū em̄ bonū cū ſi incorruptibile. eo ꝙ eſt ſummū. nō eſt paſſiuū nec reſpe ctu alterius corruptiuū et ideo nō eſt receptiuū priuati onis. ſi em̄ nō eſt receptiuū habitus vel alicuius boni. multo fortius nō eſt receptiuū priuationis vel mali. Ex iā dictis patet ꝙ cū bonū et malū ſint ꝯtraria ⁊ cū alio modo malū ſit ꝯtrariū ſummo bono. ẜm alium modum non eſt ei contrarium.

Queſtio Centeſima
¶ Articulus ſecundus Ecundo queritur. vtrū malū opponatur bo no creato. Ad quod ſic. nō dicūtur cōtraria quoꝝ alterū ſuſtētificat alteꝝ. bonū v̓o ſuſtē tificat malū. ergo bonū creatū ⁊ malū nō ſunt cōtraria ¶ Cōtra. malū nocet bono creato. ⁊ qd̓ nocet bono cre ato dicitur ei cōtrariū. gͦ malū ⁊ bonū creatū ſunt con traria. ¶ Ad quod dicēdum ꝙ malū dicit̉ dupliciter ſi cut ſupra habitū ē. Uno em̄ mō dicitur cōtrariū. qd̓ vi ciſſim ꝑmutabile ē in eodē ſubiecto. ⁊ hoc accidit ꝑ hoc yviciſſim vnū nocet alteri. ⁊ ẜm hoc bonū creatum et nalū nō dicūtur ꝯtraria. quia hec inuicē nō ſibi nocēt. bonū em̄ nō nocet malo. Alio v̓o mō dicitur eē cōtrari um alterū alteri. cū alterum nocet alteri. ſꝫ nō viciſſim ꝑmutatur ī ſubiecto. ⁊ ẜm hoc malum ē cōtrarium bo no. in quo etiā ſubſtātificatur. ⁊ ẜm hec ꝓcedit rō p̄di cta. nihilominꝰ tn̄ ē bonū quoddā qd̓ opponitur malo vi ciſſim. vtpote bonū ī habitibꝰ bonis et malū in habiti bus malis. que in creaturis rōnabilibus ſibinuicē ſuc cedunt ¶ Articulus tercius Einde queritur cū malū opponat̉ bono crea to. Utrū idē ſit malum quod opponitur bo no gr̄e ⁊ bono nature. Ꝙ ſic videtur. malū pponitur bono gratie. nō em̄ poſſunt ſimul ineſſe ⁊ cō iun habere ſubiectū cui inuiceꝫ ſuccedūt. ⁊ intelligi hoc de malo culpe. ſꝫ malū culpe ē corruptio modi. ſpe ciei ⁊ ordinis. hoc aūt opponit̉ bono nature. gͦ malū idē opponitur bono nature ⁊ bono gratie ¶ Contra bono nature opponit̉ malum pene. bono gratie opponitur ma lum culpe. nō aūt idem ē malū pene ⁊ malū culpe. nō er go malum idem opponitur bono gratie ⁊ bono nature. Ꝙ aūt malū pene opponat̉ bono nature patet ꝑ hoc ꝙ malū pene eſt vulneratio bonoꝝ naturaliū. ſꝫ dulnera tio bonoꝝ naturaliū opponitur bono nature. ergo malū pene opponitur bono nature. ¶ Ad quod dicēdum ꝙ n̄ ē idē malū quod opponitur bono gratie et bono nature vt tangatur proxima oppoſitio. ſi v̓o dicatur idem malū quod vni per ſe ⁊ primo opponitur. alteri v̓o per conſe quens. ẜm hoc maluꝫ culpe dicetur opponi bono gratie et virtutis et bono nature. Nā primo et ꝑ ſe opponitur bono gratie et virtutis. ſecundario v̓o opponitur bono nature. quia ē cauſa vulneratōis bonoꝝ naturaliū. Cū aūt dicitur malū ē corruptio modi. ſpeciei et ordinis. et hoc dupliciter pt̄ dici vel vt dicatur corruptio formalit̓ vel effectiue. ſi effectiue: ẜm hūc modum dicit̉ malū cul pe corruptio. ⁊ pōt idē eē malum quod opponitur bono gratie et bono nature. Si v̓o accipiat̉ formaliter. ẜm hͦ nō erit malū culpe quod opponit̉ bono gratie et virtu tis ⁊ malū ē qd̓ corruptō modi ſpeciei et ordinis. Ꝙ aūt bono nature. ꝑ ſe et primo opponitur maluꝫ pene. patet ꝑ hoc ꝙ malū pene eſt inuolūtaria defectio. defectio v̓o opponitur perfectioni. ꝑfectio aūt illa ē bonū nature. et ita malo pene opponitur bonū nature. ſed malū culpe ē defectio volūtaria. defectio aūt volūtaria opponitur di ſpoſitōe bono volūtarie. ergo cū bonum virtutis vl̓ gr̄o ſit diſpoſitio bona volūtaria. nō a volūtate data vel fa cta. ſed cui cōſonat volūtas. ergo malum culpe opponit̉ ratie vel virtutis. Articulus quartus Uarto queritur vtrū idem ſit bonū nature qd̓ malo opponitur ⁊ quod ei ſubſternitur. Ꝙ nō videtur. bonum em̄ quod ſubſternitur eſt ſubie ctū. ſubiectū aūt dat eſſe ei quod ē in ſubiecto. ergo nō ē Dei cōtrariū. cōtrariū em̄ tollit eē a ſuo cōtrario. ¶ Item coīs animi cōceptio ē. ꝙ nullū oppoſitū ſit in ſuo oppoſi to. ſed malum ē in bono quod ſibi ſubſternit̉. ergo nō ē
oppoſitū et ma cōtrarie. ¶ Itē quod denominat alid̓ nō deſtruit ip̄m. ſꝫ cōtrariū ſiue oppoſituꝫ deſtruit illud cui ē cōtrariū vel oppoſitū. ergo malū nō eſt cōtrarium illi bono quod ei ſubſternit̉. ¶ Cōtra. omne corruptiuū ē cōtrariū ei cuius eſt corruptiuū. ſꝫ malū ē corruptiuū boni quod ei ſubſternitur. ergo ei ē cōtrariū. ¶ Itē dic̄ aug. in ench̓. ꝙ hic fallit regula dyaleticoꝝ qͣ dicit̉. con traria nō ſunt ſimul in eodem. ꝑ qd̓ innuit ꝙ maluꝫ qd̓ ineſt bono. ē cōtrariū ei. ⁊ ita cōtrariū eſt in ſuo contra rio. ¶ Item oē qd̓ diminuit alterū inqͣtū hmōi cōtrari atur ei: ſꝫ malū diminuit ip̄m bonū nature quod ei ſub ſternitur. habitudinē.ſ. naturalē ad bonū gr̄e vel virtu tis. Un̄ dyo. li. de di. no. Corruptō ē nature infirmitas ⁊ defectus naturaliū habitudinū ⁊ oꝑatōnuꝫ ⁊ virtutū ergo malū cōtrariat̉ bono quod ei ſubſternitur. ¶ Ad quod dicēdum ꝙ malū culpe ē ī bono nature cui etiam aduerſatur. ⁊ ita quodammō ē in ſuo cōtrario ſicut di aug. in ench̓. Sꝫ ſciendū ꝙ duplex ē bonū nature. Eſt em̄ quoddā bonuꝫ nature quod nō poteſt tolli ꝑ malū culpe. ⁊ in tali bono nature ē malū culpe. nec eſt ei con trariū. Eſt et aliud bonuꝫ nature qd̓ poteſt diminui vel tolli per malum culpe vel pene. ⁊ huic bono aduerſatur diminuendo vel tollēdo. cū aūt diminuit. aliquod ē qd̓ remanet. ⁊ ī illo etiā dr̄ eſſe ſicut in ſubiecto. Uerbigr̄a aīa habet quoddā bonū nature quo eſt anima. ⁊ habet bonū nature.ſ. habitudinē quādā naturalē ad bonū mo ris vel gratie. primū bonū ē in quo cōtingit eſſe malum culpe. ⁊ nō aduerſatur illi nature tollendo nec diminu endo. quātūcūqꝫ em̄ fiat corruptio ꝑ malū culpe. nō mi nus eſt anima rōnalis aīa rōnalis. ſed aliud bonū na ture.ſ. habitudo naturalis. vt vult dyo. diminui pōt. et ei quod diminuitur aduerſatur malū culpe. ei v̓o quod remanet ineſt tāꝙͣ ei quod ſubſternitur malo culpe. hoc aūt pōt aduerſari. cōtingit eī aīam minus eē habilē ad bonū ꝙͣ prius. ⁊ etiā bonū nature qd̓ pōt tolli ꝑ maluꝫ pene vel ꝑ malū culpe tāꝙͣ meritoriū illius. ſicut vita in corꝑe humano tollit̉ ab ip̄o corꝑe ex merito p̄me culpe hominis. qd̓ aūt tollit ē malū pene.ſ. mors. ſic ergo eſt quoddā bonū qd̓ nec poteſt tolli. nec diminui ꝑ malum culpe vel pene. ē et aliud quod poteſt diminui ſed non pōt tolli. ſicut habitudo naturalis ē terciū qd̓ oīno pōt tolli ſicut vita in re animata. bonn̄ ergo nature ſecūdo mō dictū. ē cui malū aduerſatur diminuendo ſed nō oī nō tollit. Un̄ aug. in ench̓. Cū natura corrūpitur iō ma lū ē eiꝰ corruptio. qꝛ eā qualicūqꝫ priuat bono. nā ſi nul lo mō priuat nō nocet. nocet aūt a diminuēdo bonuꝫ. ꝙͣ diu ergo natura corrūpit̉: ineſt ei bonū quo priuet̉. at ꝑ hoc ſi nature aliꝗd remanebit qd̓ corrūpi nequeat. ꝓf cto natura incorruptibilis erit ⁊ ad hoc tāmagnū bonū corruptio nō ꝑueniet. ex quo accipitur. ꝙ ē bonū qd̓ pt̄ corrupi ꝑ malū. et eſt alid̓ bonū qd̓ n̄ p̄t corrūpi ꝑ ma lum. et eſt aliud bonum quod non poteſt corrumpi. huic ergo aduerſabitur malum. illi non aduerſabitur. tanꝙͣ cōtrario. et cui aduerſatur nihilominus eſt in eo. ſed ẜm aliam et aliam rōem ſicut dictum eſt. ¶ Ad obie ctum ergo primum dicendum eſt. ꝙ bonum ratione cu ius malum dicitur habere eſſe non eſt ei cōtrarium. ſed ratōne eius ꝙ malum priuat eſſe ſiue bonum. ratōe v̓o priuationis nō dat ei. et ita ex alio habet eſſe. et ex alio habet cōtrarietatem. ¶ Ad ſecundum d̓o dicendum. contrarium accipitur duobus modis vno modo pro prie ẜm ꝙ contraria nata ſunt fieri circa idem viciſſim incomperabilia eidem ineſſe. ẜm hunc modum cōtrari um non eſt in contrario. ſed ſeſe adinuicem expellunt. ſicut ſeſe habent malum culpe et bonum gratie vel vir tutis. Alio modo dicitur cōtrariū quod nocet alteri a diminuēdo aliꝗd de ip̄o. ⁊ ẜm hūc modum contrarium poteſt eſſe in ſuo contrario. illa autem communis ani mi conceptio. ꝙ contrarium non eſt in ſuo contrario. ī telligitur de cōtrarijs pͥmo modo dictis. ¶ Ad terciū v̓o

obiectū dicendum. ꝙ duplex eſt denominatio forme.ſ. et priuatōnis. forma v̓o que denominat nō cōtrariatur ei quod ab ip̄a denominatur: ſed priuatio que denominat pōt cōtrariari ei quod ab ip̄a denominatur.ſ. ip̄i priua īinuendo. to et diminuens. d ¶ Articulus quintus Uinto queritur vtrū bonū nature quod mi nuitur per malum. ſit finitū vel infinitū. Sꝫ ꝙ ſit finitū accipitur ex hoc. ꝙ omne bonum creatū ē finitū. ergo cū illud bonū quod diminuitur per malū ſit creatū. illud erit finitū. etſi eſt finitum finitum ē in diminuēdo. cum em̄ diminuitur. aliquid eius tollit̉ ergo in fine nihil remanebit. cuꝫ finitum habeat partes finitas. ergo bonum nature quod recipit diminutōnem poteſt vſqꝫquaqͣꝫ tolli. ¶ Preterea. ſi eēt infinitū aut eēt infinitū magnitudine. aut virtute: ſꝫ infinitū virtute eſt ſolus deus. infinitū v̓o magnitudine nihil eſt. ſicut obij citur in naturali ph̓ia. ergo bonuꝫ nature quod recipit diminutōnem nō eſt infinitū. Nā ſi dicat̉ ꝙ ſit infinitū duratōne. qualiter ſtare poteſt exiſtente diminutōne cō tinua. cū in omni parte diminutōis aliquid eius minu atur. ergo tandē de nominetur ad hoc vt nullla pars eiꝰ remaneat. et ita duratio eius ceſſabit. nō ergo eſt infini tū duratōe. ¶ Forte dicetur. ꝙ licet ſit bonū finitū ſemꝑ tam̄ ꝑmanebit. quia nō eſt cōtinua diminutio ſed ſtabit ad aliquod quod nō poteſt diminui. Cōtra. poſſibile eſt malum culpe magis ⁊ magis creſcere. ergo poſſibile eſt corruptōnē eē maiorē ⁊ maiorē. ſed quantū creſcit corru ptio tantū minuit̉ bonū. ſed corruptio nō habet ſtatum in aſcendendo ſicut nec malum culpe. quin poſſit maior eē manēte eo quod corrūpi poteſt. ergo diminutio boni ſimiliter ſe habebit in deſcendēdo. eius aūt nature ē to tum bonum habitudinis. qua em̄ ratōe vna pars habi tudinis poteſt minui eadē rōne alia. ergo nō erit ſtatus in diminuēdo. dum aliquid illius boni nō remaneat. ne ceſſe eſt ergo cū illud bonū ſit finitum ī fine omnino tol li. ¶ Ꝙ aūt ſit bonū infinitū ī diminuēdo ſic on̄dit̉. ma lum em̄ eſt corruptio habitudinis naturalis. ſed habi tudo illa naturalis ſemper manet manente ip̄a natura anime ſed natura anime eſt īmortalis ergo bonū habitu dinis ratōne alicuius ſubiecti ſemper remanebit. ⁊ pōt ex alia parte eſſe cōtinua corruptio. ⁊ cū eſt cōtinua cor ruptio. ſemꝑ eſt alicuius boni diminutō. ergo bonū ha bitudinis naturalis ē infinitū in diminuēdo. ¶ Itē dicit ig. in ench̓. Si corrumpi nō deſinet. nec vtiqꝫ bonū ha ere nō deſinet quo naturaꝫ poſſit priuare corruptio. ꝙͣ ſi penitꝰ totā qͣꝫ cōſumpſerit. ideo nullū bonū inerit. ꝗa nec vlla natura erit. quo circa bonum conſumere corru ptio nō poteſt niſi cōſumēdo naturā. ex quo accipitur. ſi habitudo naturalis nō deſinit corrūpi. nec deſinit hab aliquod bonū quod corrūpitur. ⁊ ita erit bonū. habitu dinis naturalis infinitū in diminuēdo. ¶ Ad quod d cēdū ꝙ bonū habitudinis naturalis dicitur vno modo finitū. ⁊ alio mō infinitū. dr̄ em̄ finitū virtute ⁊ eēntia. quo mō dr̄ deus infinitū. ſed nō propter hoc eēt finituꝫ in diminuēdo vt ꝑueniat ad omnimodā ablatōem. nec eſt dicere ꝙ tantū diminuat̉ quin poſſit amplius dimi nui. ſed ad omnimodā corruptōem nō deuenitur natura ip̄ius anime manēte. Dicit̉ aūt alio mō infinitū quod ē per modū infiniti diminutōne. ⁊ hoc proprie dicitur in finitum diminutione. ⁊ ẜm hunc modum bonum ha bitudinis naturalis dr̄ infinitū. nō em̄ tantū diminuỉ quin amplius poſſit diminui. ſed nō dr̄ infinitū virtute quia tante ē potentie ⁊ nō amplioris. aſcendere ergo nō poteſt ſed deſcendere poteſt. aſcenſus aūt determinatur quia magnitudo boni creati eſt determinata. deſcenſus v̓o ē indeterminatus. quia licet tendat ad nihilū dimi nuēdo. nō tam̄ fiet omnino nihil aliquādo. ¶ Per iā di cta pōt ſolui quod primo obiectū eſt. cōcedendū em̄ ē. cū ſit bonū creatū. ꝙ finitū ē ī magnitudine virtutis. vt ſit
tanta ⁊ nō maior. ¶ Ad ſecūdū v̓o obiectum dicendum. ꝙ nec magnitudine nec virtute ē infinitū ſed duratōne eo ꝙ ſemꝑ aliquid habitudinis naturalis ꝑmanet. ma nēte ip̄a natura anime. ſed hoc infinitū duratōne nō ha bet ex ſe. ſed ex ip̄a anime natura. habet etiā ex hoc ꝙ ſi cut corpus dicitur eē infinitū diminutōne manēte natu ra corporis: ita hoc bonū habitudinis naturalis infini tū eſt diminutōne. manente natura ip̄ius anime. ſtat tn̄ aliqn̄ diminutio ẜm ꝙ ſtat ml̓titudo vel magnitudo pec catoꝝ. Et ſi dicat̉ ꝙ bonum habitudinis cū ſit finitum bonū. habet partes finitas: et ita aliquādo ſtabit dimi nutio. Dicendū ē ꝙ nō proprie dicitur habere partes ſꝫ methaphorice. ſicut dicit̉ de albedine ẜm ꝙ recipit ma gis et minus. albedo aūt ī diminutōne habet terminuꝫ ip̄am albedinis corruptōnē. bonū aūt habitudinis na turalis ex illa parte qua diminuitur nō habet finē. Nec dicitur eē finitum in partibus metaphorice dictis. cum em̄ aliquid eius tollitur. adhuc eius aliquid remanet. ⁊ ſic in infinitū diminuēdo. Ꝙ aūt dicitur finituꝫ ha bere finitas partes. hoc attēditur in finito ẜm quātita tē. bonū autē habitudinis naturalis nō eſt finitum ẜm quātitatem. nec infinitū. cū magnitudinem que corpori debetur nō habeat. ſed dicitur finitum eēntia ⁊ virtute ſicut creatura. ſed nō finitū remiſſione quin ampliꝰ poſ ſit remitti. Utrū aūt finitū dicatur intenſione vt nō tan tum bonū ſit quin poſſit melius. ⁊ ſic ſermo de bono vo lūtario: alter us eſt cōſider ¶ Nembrum ix. Ono ⁊ vltimo queritur vtrū malū ſit cau ſa alicuius. ⁊ ſi eſt cauſa: cuius vel quo dicatur cauſa: ⁊ ẜm quē modū. Ꝙ aūt no ſit cauſa alicuius videt̉. quod em̄ eſſe non habet. nec cauſalitatem que eſt diſpoſitio cōſequens eſſe ſed malum ī bet eſſe ſicut ſupra habituꝫ ē. ergo nec cauſalit n. cum cauſ ſit diſpoſitio cōſequens eſ ſe. ſicut aret ī diuiſione entis. ¶ Preterea dicit dyo niſiꝰ in li. de di. no. Malū eſt ſine germine ⁊ vacuuꝫ et n̄ oꝑans. ſed qd̓ ē hmōi n̄ eſt cā alicꝰ. gͦ malū n̄ ē cā alic ¶ Itē in eodē dyo. Malū ẜm ꝙ malū. nullam ſubſtanti eneratōneꝫ facit. ſed quod nullā facit generatō am aut neꝫ vel ſubſtātiaꝫ. nō eſt cauſa alicuius. ergo malum nō eſt cauſa alicuiꝰ. ¶ Iteꝫ om̄is cā aūt eſt efficiens aut for malis aut materialis aut finalis. Sed maluꝫ ſicut di cit aug. in li. de ciui. dei. nō eſt cauſa efficiēs. Nec ē cau formalis. malū em̄ eſt priuatio forme. ergo nō habet ra tōneꝫ forme. ergo nec cauſe formalis. Similiter non eſt cauſa finalis. eſt em̄ priuatio finis. Nec eſt cauſa mate rialis. alteruꝫ em̄ eſt quod priuatur ⁊ ip̄a priuatio. ẜm ꝙ priuatur ad cauſam materialē reducitur. ſubiectū em̄ ad cauſam materialē pertinet ſiue ad materiā. ¶ Pret rea. priuatio nata eſt fieri in aliqno ſuſceptibili. ſed ſu ſceptibile dicitur materia. malū v̓o priuatio. ergo malū natum eſt fieri in materia ⁊ nō ē ip̄a mat̓ia. ¶ Itē dyo. in li. de di. nō. Nō multū murmurat ī materia malū ẜm ꝙ ē materia. etenī ip̄e ornatꝰ ⁊ forme ⁊ ſpeciei habꝫ par ticipatōeꝫ ſed malum nō habet. ergo malū nō eſt mate ria. quō etiaꝫ materia maluꝫ ſiquideꝫ em̄ eſt. nihil ē. Ex his arguitur ꝙ malū nō eſt in aliquo genere cauſe ⁊ ita nō eſt cauſa. ¶ Itē dyo. in li. de di. no. Malū ẜm ꝙ ma lū nullius eſt generatiuū aut nutritiuū aut totaliter ef fectiuū. aut ſaluatiuū. ergo malū nō eſt cauſa alicuius. ¶Ꝙ autē malum ſit cauſa alicuius habetur a dyo. ī li. de di. no. hoc ē boni virtutis ſuperexcellens magnitudo quia priuata et ſuimet priuatōem poſſe facit ſed quod habet poſſe cōſequēter poteſt agere. et quod poteſt a re. alicuius poteſt eē cauſa. ergo maluꝫ alicuius pōt eē cauſa. ¶ Item malum eſt cauſa pene ſicut dicitur. jͣ. ſap̄. iniuſta eſt mortis acquiſitio. ſed quod eſt cauſa ne. eſt cauſa alicuius. cum pena iuſtuꝫ ſit. et ita aliqꝫ ſit. ergo malum eſt cauſa alicuius. ¶ Item aug. ī li. de

Queſtio .cj.
li. ar. clarū ē nihil alid̓ ꝙͣ libidinē eſſe maloꝝ cām: ſꝫ libido malū ē. gͦ malū alicꝰ cā ē. Ipͣ. dic̄. b. greg. Pct̄m qd̓ ꝑ pnīaꝫ nō diluit̉ ſuo pōde̓ mox ad alid̓ tͣhit. gͦ pct̄m̄ ē cā pctī. gͦ ma iū ē cā mali. ¶ Itē ſuꝑ illd̓.j. ad ro. ꝓpt̓ea tͣdidit illos deus ⁊cͣ. glo. int̓ pͥmū pct̄m apoſtaſie: ⁊ vltimā penā ignis eterni media ſūt pct̄a ⁊ pene pct̄oꝝ. ſꝫ cū ſint: pene pct̄oꝝ p̄ceden tiū cauſant̉ ab ill̓. gͦ malū ē cā alicꝰ vl̓ aliqͦꝝ. ¶ Ad qd̓ di cēdū. ꝙ malū n̄ ē cā boni niſi ẜm accidēs. ſic em̄ hꝫ eē ẜm ac cidēs. quēadmodū dic̄. b. dyo. ita ⁊ hꝫ rōeꝫ cauſe ẜm acci dēs rōes ⁊ v̓tutes reſpct̄ū boni. ꝓut deꝰ ꝗ ſinit mala fieri ex malis elicit bona. malū at̄ mali pt̄ eē cā. Un̄. b. dyo. ī li. de di. no. Maloꝝ n̄ ſūt factiue rōes ⁊ v̓tutes. ſꝫ impotētia ⁊ ī firmitas ⁊ mixt̉a diſſimiliū īmoderata. ⁊ ita pꝫ ꝙ malo malū ē cā. ¶ Ad obiecta gͦ dd̓m ꝗbꝰ ꝯcludit̉. ꝙ malū n̄ ē ca ⁊ pͥmo ad pͥmū. malū eī lꝫ n̄ habeat eē ſimpl̓r. ẜm ꝙ eſſe di qd̓ ordinē retinet ẜuatqꝫ naturā: nihilominꝰ tn̄ hꝫ eē pͥuatō nis. rōe cꝰ pt̄ eē pͥuatō n̄ cā. hꝫ et̄ eē ẜm ꝗd. rōe boni ī qͦ ē pt̄ qd̓ pt̄ eē cā vl̓ accn̄s vl̓ occaſio ip̄iꝰ boni. ¶ Ad ſcd̓m dicē dū. ꝙ illd̓ intelligit̉ de ſimpl̓r cā bonoꝝ. qd̓.ſ. remouetur a malo. neqꝫ eī malū rōe malitie hꝫ germīare bona vl̓ pleītu dinē bonoꝝ. vl̓ ꝑ ſe oꝑari bona. nihilominꝰ tn̄ ex malo ꝓce dit germē maloꝝ. ſic̄ dr̄ yſa. xiiij. ꝑdā babilōis nomē. reliꝗ as ꝓ germīe. ⁊ germē. Eodē mō rn̄det̉ ad t̓ciū. ¶ Ad quar ſalū n̄ ē cā ſimpl̓r ẜm differētias cāe dictas. cā tū dd̓m eī dr̄ efficiēs q̄ ꝓducit eē. ⁊ ita et̄ de alijs cauſis. q̄ adeē ⁊ bo nū referūt̉. malū tn̄ dr̄ eē cā efficiēs mali. ſic̄ dic̄ ph̓s ꝙ lis ē ab odio. Aug. v̓o de ci. dei. defectū ponit cām eē deficiēteꝫ ntū dd̓m. ꝙ malū cū ſit corruptm̄. qd̓ at̄ ē corrupti ¶ Ad uū alicꝰ n̄ dr̄ face̓ aliꝗd ſꝫ deſtrue̓: ꝑ hūc modū dicet̉ de ma lo. ꝙ n̄ videt̉ ꝗd face̓ ſꝫ ꝗd deſtrue̓. Alit̓ d̓o dicit̉ malū culpe cā mali pene. ⁊ cā mali pene. mali em̄ pene dr̄ meritoria cā mali v̓o culpe cā efficiens deficiēdo. ¶ Queſtio. cj. De expoliatiōe litorū et vulneratōne naturalium. Einde procedendū ē deffectꝰ mali culpe. ſūt at̄ effectꝰ mali ci ſpoliatō gͣtuitoꝝ ⁊ vulneratō naturaliū Naturalia at̄ q̄ vulnerant̉ ſūt ip̄e potētie hītuales. terciꝰ v̓o effectꝰ ē p̄uatio ſiue cor ruptō mōdi. ſpēi ⁊ ordīs. Rō at̄ numeri iſtoꝝ effectuū ē. ꝙ malū culpe hꝫ reſpectꝰ ad triplex bonū. Eſt ei bonū potētie ſiue v̓tutis. ⁊ ē bonū hītudīs nat̉alis. ⁊ ē bonū gr̄e ſiue v̓tu tis date vl̓ acꝗſite. r̄ſpct̄u gͦ boni gr̄e ſeu v̓tutis gͣtuite. aut moral̓ dr̄ ſpoliatio. reſpct̄ū v̓o potētie hītual̓ ſiue v̓tutis na tural̓ dr̄ vulneratō. reſpectu v̓o v̓tutis q̄ media ē: q̄ ꝯſiſtit ī mō. ſpecie ⁊ ordīe dr̄ corruptio. Dicēdū ē gͦ pͥmo de effectu ꝗ ē ſpoliatō. Eſt at̄ duplex ſpoliatō. v̓tutis gͣtuite ſiue gr̄e gtūfaciētis. ⁊ v̓tutis moral̓. Prīo gͦ q̄rēdū ē de ſpoliatōe v̓ tutis gratuite ſiue gr̄e. Secūdo de alia ſpoliatōe. ¶ Alembrum primum Uerit̉ gͦ pͥmo vtꝝ ſpoliatō gͣtuitoꝝ ſit a deo. Ꝙ ſic vidr̄. ſpoliato eī illa pena ē. ⁊ pena iu ſta ē. cū iuſte fit. gͦ ſpoliatō gͣtuitoꝝ ē iuſta. et. qd̓ iuſtū ē a deo ē. gͦ ſpoliato gͣtuitoꝝ a deo ē. ¶ Itē aug. ī li. d̓ nat̉a ⁊ gr̄a. ſuꝑ illd̓ ad ro. jͣ. obſcuratū ē in ſipiēs cor eoꝝ. Obſcuratō pena fuit ⁊ vīdicta. ꝑ quā deſerē te luceſ ē ī pl̓a pct̄a ſūt ꝓlapſi. gͦ lux ſapīe deſerit pct̄orē ſꝫ d̓ſertō illa nihil alid̓ ē ꝙͣ ſubtctio gr̄e. ſubtͣctō at̄ gr̄e n̄ pt̄ eē niſi ab dat gr̄ā. gͦ ē a d̓o ſꝫ hͦ ē ſpoliatō gͣtuitoꝝ. gͦ ſpō liatō gͣtuitorū ē a d̓o. ¶ It̄ ſr̄ illd̓ tͣdidit illos deꝰ ī deſi. cor. eoꝝ. ro. jͣ. dr̄. Deẜit deꝰ n̄ appon̄do gr̄aꝫ. ſꝫ appoſitā ſb̓tͣhēdo ſꝫ hec deẜtio ē a d̓o. gͦ ⁊ ſpoliatō gͣtuitoꝝ. ¶ It̄ ī eodē glo. jͣ. ſic appoīt gr̄aꝫ vn̄ īclīet̉ volūtas hoīm ad bonū. ita ſbtͣhit̉ ꝗbuſda. qͣ ſubtcta īcuruat̉ volūtas eoꝝ ad malū. ſꝫ ſubtͣctō gr̄e ē a te. gͦ ⁊ ſpoliatō. ¶ It̄ aug. ꝯͣ felicianū. vna luci tē ⁊ diē face̓ vidr̄. ſꝫ n̄ eodē mō. diē eī fac̄ cū ve nit. ctē v̓o cū r̄cedit. gͦ ſil̓r vna lux ſpūal̓ fac̄ illā ſpoliatōꝫ ſꝫ deꝰ ē li pūal̓ ſpoliatō illa ē a d̓o. ¶ It̄ ē ſubtͣctō bono rū tꝑaliū cto ſpūaliū. ſꝫ a d̓o ē ſubtͣctō bonoꝝ
tꝑaliū. aliqn̄ ꝓpt̓ hoīm īdigͣtatē. gͦ ſil̓r a d̓o ē ſubtͣctio bono rū ſpūaliū ꝓpt̓ peccātiū īdignitate. ꝯͣ. aug. j. ſoliloꝗ. ī orōe ad dn̄m l is ait. Tu eī ſi deſeris ꝑit̉. ſꝫ n̄ deſeris qꝛ tu ēs ſūmū bonū. gͦ deꝰ ni deſerit. ē aūt lux nat̉a. gͦ lucē nūqͣ ſb̓ tͣhit ꝓprie loq̄ndo. ¶ Itͣ ſole pn̄te n̄ fac̄ ſol vt illumīet̉ cor qd̓ ē ī muro. ſꝫ ſitō mui tͣhit radios ſol̓. n̄ ip̄e ſol r̄cū dic̄ yſa. lix. tates nr̄e diuiſer̄t in a er̄t q̄ ꝓprie ſubtͣhūt gr̄aꝫ ⁊ n̄ deꝰ. ¶ It̄ ſap̄. nos ⁊ de vij. Attīgit vbiqꝫ ꝓpt̓ ſui mūdiciā. gͦ vbiqꝫ pn̄s ē. nūqͣ gͦ deſe rit. ¶ It̄ ioh̓. j. lux ī te. lu. Suꝑ illd̓ aug. ī origīali. quō ce co ī ſole poſito pn̄s ē ſol. ſꝫ ip̄iꝰ ocl̓is abſēs ē. ſic ſi qͦ ceco cor de īa ⁊ ocl̓is eiꝰ abſēs n̄ qꝛ illi abſēs ē illa ſꝫ qꝛ ille abſēs illa. nūqͣ gͦ deꝰ ſubtͣhit lumē gr̄e. ſꝫ cecitas que ē Anẜ. pctor n̄ hꝫ gr̄am. n̄ qꝛ deꝰ n̄ dat: ſꝫ qꝛ hō nō pct̄m accipit pct̄or gr̄aꝫ ſibi ſubtͣhit. fac̄ eī aliꝗd qͦ amittit gr̄a .iō d pl̓s ad heb̓. xij. Uidete ne ꝗs deſit gr̄e d̓i. q. d. vidēte ſꝑ ꝑata ē gr̄a. deꝰ n̄ deſerit. ne vos gͦ deẜatis. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ īprope dr̄ dn̄s ſubtͣhē gr̄aꝫ. hͦ eī n̄ alid̓ ē ꝙͣ n̄ ap pone̓ vl̓ n̄ ꝯtinuae̓. ꝓprie aūt dr̄ pctor ſubtͣhit ſibi gr̄aꝫ. vel pct̄m ſb̓tͣhe gr̄aꝫ a pct̄ore. ¶ Ad obiecta at̄ rn̄dēdū. ad pͥmū ꝙ cū dr̄. iuſtū ē ⁊cͣ. iuſtū dic̄ iuſticiā ordīs q̄ iuſticia ē a deo deꝰ eī iuſte ordīat mala. neutꝝ at̄ extrēoꝝ.ſ. malū ⁊ ſubtͣctō gr̄e ꝓprie ē a deo. ſꝫ ſi dicat̉ ſubtͣctio gr̄e vt ē pena. rōe qͣ ē pe na ē a d̓o. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ obſcuratō ꝓut ē hmōi n̄eſt a d̓o. ꝓut tn̄ ē pena ē ab ip̄o. ꝯcedēdū ē et̄. ꝙ lux ſapīe deſerit pct̄ores. ſꝫ n̄ deſerit niſi pͥus deſerat̉. vn̄ aug. ī li. d̓ bono ꝑſe uerātie. Volūtate ſua ꝗſqꝫ deſerit deū vt merito deſerat̉ a deo. Et iteꝝ. j. ꝑali. xxviij. Si derelinq̄ris illū ꝓijtiet te deꝰ īet̓nū. Et. ij. ꝑalip̄. xij. Uos reliꝗſtis me ⁊ ego r̄liꝗ vos ī ma nū ſeſach. ¶ Ad tc̄iū dd̓m. ꝙ alid̓ ē de appoſitōe gr̄e ⁊ ſubtͣ ctōe. Appoſitō eī gr̄e cū ſua ſeq̄la ē a deo. Subtͣctō v̓o gr̄e ꝓprie ē a pct̄o. cū at̄ dr̄ deꝰ ſubtͣhit ꝗbuſdā qͣ ſubtͣcta ⁊cͣ. hͦ ē n̄ appōit gr̄aꝫ ꝓpt̓ īdignitatē ꝑſone. ꝙ at̄ dr̄ qͣ ſubtͣcta ⁊cͣ. nō ītelligit̉ ꝙ cā ſit illiꝰ ſeq̄le. vn̄ lꝫ deꝰ ſubtͣhat ꝗbuſdā gr̄aꝫ. nō tn̄ īcuruat volūtates ad malū. ſꝫ hō ſuā īcuruat volūtatē. ꝑ hͦ ſoluit̉ illd̓ ꝙ dr̄. deſerit deꝰ n̄ apponēdo gr̄aꝫ l̓ appoſitā ſb̓ tͣhēdo. ſecꝰ at̄ ē d̓ n̄ appoſitōe ⁊ d̓ ſubtͣctōe gr̄e. ſubtctō eī gr̄e penā dic̄ ꝓ pct̄o. n̄ appoſitō v̓o niſi alid̓ addat̉ n̄ dic̄ penaꝫ. ſuppoſito ei ꝙ hō ꝯditꝰ eēt ī nat̉alibꝰ. ⁊ n̄ appone̓t̉ gr̄a. n̄ di ceret̉ n̄ appoſitio gr̄e pena. cū nulla p̄ceſſiſſꝫ culpa. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ dīc aug. ad felicianū. dd̓m ē ꝙ n̄ ē ſil̓e de luce cor ꝑali ⁊ ſpūali. lux eī corꝑal̓ ꝑ ſui pn̄tiaꝫ ⁊ abſētiā ē cā appo ſitiua luīs.ſ. ⁊ tenebraꝝ. ⁊ hͦ qꝛ aliqn̄ adeſt aliqn̄ abeſt. ꝑ hͦ ꝙ de loco ad locū mouet̉. lux v̓o ſpūal̓ vbiqꝫ ē. ⁊ iō n̄ ē cā te nebraꝝ ſpūaliū. ſꝫ li. ar. ī qͦ ponit̉ obex. ſic̄ eī corpꝰ opacū in t̓poſitū cā ē tenebre corꝑal̓ aliqn̄. ita li. ar. rōe pct̄i. ⁊ iō dr̄ lix. yſa. Iniꝗtātes nr̄e diuiſer̄t int̓ vos ⁊ deū. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ d̓ ſubtͣctōe bonoꝝ tꝑaliū ⁊cͣ. dd̓m ē ꝙ n̄ ē ſil̓e. ſb̓ tctio eī tꝑaliū ab īdignis boa e. ⁊ et̄ eis bōa aliqn̄. ꝑ hͦ eī cō uertūt̉ ad pnīaꝫ ⁊ huiliāt̉. ſb̓tͣctō v̓o gr̄e nec ī ſe bonū ē. nec ē bonū illi a qͦ ſb̓tͣhit̉ occaſional̓r. cū poſſet eē bonū ẜm illd̓ qd̓ dr̄ viij. ro. Oīa cooꝑant̉ ī bonū his ꝗ ẜm ꝓpoſitū vocati ſūt ſct̄i. ſb̓tͣctō eī gr̄e poſſꝫ eē occaſio. vt pct̄or huīliaret̉ ⁊ cō fuge̓t ad dei miſcd̓iam. cū eī aliꝗs ꝯſiderat ſe deſtitutū a d̓o t̓ pct̄m dolet ⁊ dolēs ſiue attritꝰ ꝯfugit ad dei miſcd̓iam. ¶ Querit̉ et̄ de duobꝰ pct̄is eqͣlibꝰ. qͦꝝ vnū ē pͥus alid̓ ꝑ ſteriꝰ. vidr̄ eī ꝙ pͥmū pct̄m cū ſit eqͣle ſcd̓o. eqͣl̓ ei pēa debe ſꝫ ei debet̉ ſubtctio gr̄e. gͦ cū hͦ ſit maxīa pēa. ẜm ꝙ dr̄ ſuꝑ il lud pͣs. abhoīatꝰ ē hēditatē ſuā lo. deū auerti ab eis. extre mi oīm maloꝝ pn̄tiū. ⁊ ſcd̓o pctō debet̉ ſil̓r maxīa pēa.ſ. ſb̓ tͣctō gr̄e. ¶ꝯͣ. ꝑ pͥmū pct̄ꝫ moͣrle ſb̓tͣcta ē gr̄a. n̄ gͦ ī ſcd̓o pct̄o ſubtͣhit̉. gͦ pēa ieqͣl̓ debet̉ ꝓ eqͣlibꝰ pct̄is. qd̓ ē fl̓m. dr̄ eī hie re. l. Iuxͣ ex facite illi. Et. xxv. deut̓. ꝓ m̄ſura pct̄i erit ⁊ pla ug. de bapº ꝯͣ dōatiſtas. ꝓ diſꝑibꝰ por deribꝰ ia torm̄ta ēaꝝ. ⁊ ꝓ eqͣlitate criminū eqͣlita itas pēaꝝ. ad qd̓ i. l̓ ꝓ ip̄e amiſſiōe dd̓m ꝙ ſul gr̄e q̄ hī r̄e. eqͣli pct̄o de bet̉ ſiōe a. h̓ eī n e biecti quod ſi

¶ Nlembrum ſecundum Onſequēter querit̉ de ſpoliatōne ſiue ab latōe virtutis moralis. malo em̄ culpe fit ablatio virtutis moralis. Querit̉ vtrum oīs v̓tus moralis auferat̉ ſiue ſpolietur ꝑ malū culpe. ſicut ſpoliatur oīs virtus gratuita. cū eniꝫ malū culpe opponat̉ virtuti morali. queadmodū ⁊ virtu ti gratuite. maluꝫ aūt culpe aufert. inſimul ſiue ſpoliat omnē virtutē gratuitā. ergo cōſimili rōe aufert vel ſpō liat omnē virtutē moralē. ¶ Preterea cōnexa vidētur eē vicia. Un̄ dic̄ aug. in li. de bap. cōtra donatiſtas. Cū ꝗs ē hereticus. nō pōt eē quin et alia vicia cōſequatur. ergo cū vnūqd̓qꝫ viciū tollat ſuā virtutem moralē. vno vicio poſito: tolletur om̄is virtus moralis. ¶ Itē bonū ⁊ ma lū ſunt cōtraria. ergo nō cōuenit illa duo in eē cidē. ſed vno malo culpe poſito meſt malum. ergo nō cōuenit ei dem ſubiecto bonuꝫ. ſed quelibet virtus moralis ponit bonū. ergo remouetur omnis virtus moralis. ergo ſpō liatō omniū moraliū eſt pena cōſequēs ad maluꝫ culpe ſiue viciū. Cōtra. malum culpe ſiue vicium ē ab homi ne ſiue ab intellectuali creatura. ſed vno actu ꝑpetrato nō ꝑpetratur actus diſparatus. malū aūt culpe mediā te actu ineſt. ergo cōtingit vnū malum culpe ineſſe. alio mō nō exiſtēte ī eodē ſubiecto: ſꝫ nō aufertur virtus mo ralis niſi ꝑ ſuū oppoſitum. ergo vno malo culpe exn̄ti n̄ om̄is virtus moralis aufertur. ¶ Itē aug. iiij. li. de bap. cōtra donatiſtas. vnū aliquod viciū nō omnia cetera cō ſequūtur. nō ergo ē vicioꝝ cōnexio. ſed virtutes mora les opponunt̉ vicijs ip̄is. ita ꝙ quelibet habet ſuū oppo ſitū. ergo nō ē cōnexio virtutū moraliū. ergo vnum ma lum culpe nō aufert ſiue ſpoliat omnē virtutē moralem ¶ Itē occaſione huius queritur. ſi maluꝫ culpe ſpoliat virtutē moralē. ẜm quē modum fiat ſpoliatio. cū em̄ vir tus moralis exercitio bonorum oꝑum acquiratur. ma lum aūt culpe vno mō perpetretur. nō videtur ꝑ vnum malū culpe ſpoliatio fieri omnis virtutis moralis. ſicut em̄ habitus bonus moralis exercitio bonorū oꝑum ac quiritur. ita malum ei oppoſitū exercitio maloꝝ operuꝫ videt̉ acquiri. nō ergo vnicū malum culpe aufert virtu tē moralē. ſicut em̄ malū ⁊ bonum opponūtur. ita malū cōſuetudinale ⁊ bonū cōſuetudinale. ergo ad ſpoliatōꝫ virtutis cōſuetudinalis videtur ꝙ exigatur viciū con ſuetudinale. ¶ Quod etiā videtur per hoc quod dicitur in li. de natura ⁊ gracia. Dicitur em̄ ibi. ꝙ viciū eſt ma la qualitas mentis. ſed que qualitas dicetur niſi fuerit habitus vel diſpoſitio. habitus aūt cū ſit de difficili mo bilis. qualiter generabit̉ vnico actu? ergo malum cul cū fiat vnico actu. nō inducet malum habitum. ſed ma lus habitus expellit habitum bonū. ergo malū culpe de ſe nō expellit habitum bonū. ¶ Cōtra in eadem vi non poſſunt ineſſe oppoſita ẜm determinatōnem. cū ergo ma lum culpe ineſt. et per cōſequens denominet ſubiectum in quo eſt nō denominabitur ſubiectū ab oppoſito. ſꝫ op poſitū eſt diſpoſitio bona ⁊ habitus. ergo neutrū illoꝝ pōt ineſſe. malum ergo culpe vnicū ſpoliat habitū mora lē. ¶ Ad quod dicēdum. ꝙ malum culpe nō ſpoliat ha bitum omnem moralem. ſed ſpoliat habitū ſibi oppoſi tum. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur in cōtrarium per ſi mile de habitu gratuito. Dicēdum eſt ꝙ non eſt ſimile. habitus em̄ gratuiti rōne gratie ſunt conexi. et propter hoc malum culpe quod opponitur vni habitui gratuito. ratōne malitie opponitur ip̄i gratie gratumfacienti. gra tia v̓o gratum faciens eſt cauſa cōnexionis virtutum gͣ tuitarum propter quod malum culpe quod opponit̉ gra tie. auferendo gratiā ſpoliat a virtutibus gratuitis vni uerſallter. ẜm ꝙ ſunt gratie. Nō ſic autem eſt in virtuti bus moralibus ẜm ſeip̄as acceptas. contingit em̄ vnam virtutem moralem ineſſe ſine alia. ⁊ propter hoc: viciū quod opponitur vni. nō neceſſario tollit aliam vel ſpoliat animam ab alia. ¶ Ad ſecundum v̓o dicendum ꝙ il lud ꝙ dicitur in li. aug. cōtra donatiſtas. nō dat intelli gere cōnexionem eſſentialem vitiorum. ſed que cōtingit frequenter in quibuſdam vitijs. et hoc patet ex verbis eius cum dicitur. Si quis dicat ꝙ hereticus ē. non po teſt hoc ſolum eſſe quin et alia cōſequantur. carnalis eī et animalis eſt. ac per hoc neceſſe eſt vt odioſus ſit et in uidus et inimicus ip̄ius virtutis. ab eaqꝫ diſſentiēs. Si militer loquitur de ebrioſo. quis ebrioſus et non cōten tioſus et animoſus et inuidus ⁊ arguētibus ſe grauiter inimicus. hec autem cōnexio non eſt eo ꝙ ſimul ſint vi cia neceſſario: ſed quia illud vicium diſponit ad alia cō ſequenter. et hoc in pluribus. Unde licet vnum vicium ſiue malum culpe tollat habitum moralem ſibi oppoſitū non propter hoc tollit alios habitus in eodem nunc. nō em̄ in eodem nūc neceſſario inſunt alia vicia. ¶ Ad ter ciū v̓o dicendum. ꝙ licet bonum et malum ſint contra ria. nec poſſunt ſimul ineſſe eidem ſubiecto: nihilominꝰ vnum malum culpe non expellit omnes alios habitus morales. ſed habitum directe ſibi oppoſitum. Unde ex hoc non ſequitur ꝙ vicium incōtinentie expellit cōtinē tiam moralem. ſed non propter hoc expellit ſobrietatem licet em̄ ſobrietas et continentia reſpiciant idem ſubie ctum in quo. non tamen eundem actum in ſpecie circa quem: Ad hoc aūt ꝙ ſit oppoſitio directa. neceſſarium ē ꝙ reſpiciat idem ſubiectum ⁊ eundem actum in ſpecie. vtpote caſtitas ⁊ incōtinentia circa delectationem que eſt in coitu. ſobrietas et ſuum oppoſitum circa illaꝫ que eſt in guſtu. Ex quo accipitur ꝙ nihil prohibet habere maliciam moralem circa vnum actum. et bonitateꝫ mo ralem circa alium actum. vnde nihil prohibet dicere ſit bonus in moribus ꝙͣtum ad hoc. ⁊ ſit malus in me bus ꝙͣtum ad aliud. ¶ Deinde reſpondendum ꝙͣtuꝫ ad ſecundum queſitum. quid per ſe ſpolietur et tollatur ex ip̄o malo culpe. ¶ Ad quod dicenduꝫ. ꝙ ſiue habitꝰ mo ralis dicatur diſpoſitio. ſiue habitus tollitur per malū culpe. quod vno actu perpetretur non oportet viciuꝫ eſ ſe cōſuetudinale ad tollendum virtutem cōſuetudinalē. habitus enim bonus moralis eo ꝙ eſt habitus. ē diſpo ſitio. diſpoſitio v̓o bona tollitur per diſpoſitōnem ma lam. Malum autem culpe actualis eſt diſpoſitio mala ergo tollit habitum bonum moralem ſibi oppoſitū. Sic ergo malum culpe non poteſt ſimul eſſe cum habitu bo no morali. qui circa eundem actuꝫ in ſpecie verſatur. vt malum incontinentie non poteſt ſimul eſſe cum caſtita te morali. Et ſi dicatur ꝙ vicium morale colligitur exer citio malorū operum. ſicut virtus moralis exercitio bo norum operum. poteſt quidem ſed non eſt neceſſe ad ex pulſionem ip̄ius virtutis. Preterea em̄ oppoſitio eſt in ter bonum et malum circa eundem actum in ſpecie. ſecū da v̓o eſt inter exercitium bonorum operum ⁊ exercitiū malorum operum. nos autem loquimur hic d̓ oppoſitō ne prima. ¶ Ad aliud v̓o dicendum. ꝙ eſt loqui de malo culpe dupliciter. vel ratione ip̄ius deformitatis. vel ra tōne ip̄ius diſpoſitionis que deformatur. ſi fiat ſermo d̓ ip̄a deformitate. cum deformitas vicij ⁊ ſpecioſitas veri tatis non ſe compatiantur in eodem ſubiecto. ẜm idem opponentur malum culpe et virtus moralis ẜm idem ge nus. Si v̓o accipiatur vicium ratōne diſpoſitōis. ẜm hͨ non vſqꝫquaqꝫ tollitur habitudo ad bonum per vnum actum malum. niſi actus ille propter hoc dicatur diſpo ſitio difficile mobilis. quia homo defacili poteſt cadere in illum. ſed per ſe non poteſt reſurgere nec ſine quadā difficultate. vnde quo ad hoc eſt differentia ī bono ⁊ ma lo. quia exiſtens in bono tum defacili tum de dificili po teſt cadere in malum. exiſtens v̓o in malo. non niſi d̓ dif. ficili poteſt venire ad bonum. ¶ Queſtio. cij. De ſecun do effectu mali. ſcꝫ vulneratōne turalium.

Queſtio .cij.
Einceps dicenduꝫ eſt d̓ ſecūdo effectu mali. ꝗ ē vulneratō nat̉aliū. vulneratō at̄ iſta nat̉aliū potē tiaꝝ hītualiū dr̄. Queritur autē q̄ ſint illa vulnera. ⁊ per quid fiat vulneratō Sicut aūt dicit beda. quatuor ſunt vulnera ī quibꝰ vul nerata eſt humana natura. Infirmitas. ignorātia. ma litia ⁊ cōcupiſcētia. Alubi v̓o dicit aug. duo eē vulnera dicit em̄ ī li. de natura et gr̄a. Omni anime peccāti duo iſta ſunt penalia. ignorātia ⁊ difficultas. ex ignorantia dehoneſtat error. ex difficultate affligit. Itē dicit aug. ī ench̓. primū creature rōnalis malū eſt ip̄a prima priua tio boni. deinde ip̄is volētibus ſubintrauit ignorantia rerū agendarū ⁊ cōcupiſcētia reꝝ noxiaꝝ. ꝗbꝰ comites ſubinferūtur error ⁊ dolor. Cōſimile dicit in li. iij. de li. ar. Suꝑ illud aūt in pͣs. Retribue ẜuo tuo ⁊cͣ. dic̄ glo. humana indigētia multiplex ē. infirmitas. ignorantia. xiliū. temptatio hoſtiū. Item aug. ſuꝑ illud pͣs. Confi mini domino. iij. deſignat quatuor. errorē. difficultatē vitande cōcupiſcētie. tedium benefaciēdi. tempeſtatē ſe culi. Beatus v̓o greg. ponit ſeptē penalitates quibꝰ vul neratur humana natura. ſtulticiā. ebetudinē. p̄cipitatō nem. timorem. ſiue timiditatē. ignorātiam. duriciā ani mi. excellentiā ſiue ſuꝑbiam. ꝓut ſonat in penā. Queri go poteſt primo de rōne illius numeri quem ponit be a. Secūdo de differētia illius numeri reſpectu aliaruꝫ penarū ſiue vulnerū que nominant̉ in alijs diuiſionibꝰ pene em̄ cōtracte vulnera dicuntur. Tercio de ſingulis vulneribus illis que ponit beda tractādum eſt. Nembrū primum D primū quo querit̉ de rōne quatuor vul nerū a beda poſitoꝝ arguit̉ ſic. malicia de ſignat ip̄m malū culpe. efficiēs aūt cā nō L ē ip̄e effectus. ergo malitia nō eſt effectus mali culpe. ¶ Itē cōcupiſcētia eſt radix omniū maloruꝫ ſicut dicit aug. in li. de ſpū ⁊ littera dicēs ſic. Hoc ideo eligit apl̓us malū quo cūcta cōplexus eſt. cū ergo cōcu piſcētia ſit malum generale. nō diuiditur cōtra infirmi tatē. ignorātiam. et maliciam. ¶ Item due ſunt tm̄ vires ip̄ius anime rōnalis in genere. cognitiua.ſ. ⁊ motiua ſi ue affectiua. ergo cū vulneratio fiat in anima mediāti bus potentijs. erūt tm̄ duo vulnera ī genere. ignorātia qua vulneratur cognitiua. ⁊ cōcupiſcētia qua vulnerat̉ motiua vel affectiua. ſuꝑfluūt ergo infirmitas ⁊ mali cia. ¶ Itē triplex ē peccatū. in patrem. ⁊ filiū. ⁊ ſpiritū ſanctū. ⁊ nō eſt quarta differentia: ſꝫ peccatū in patrem ē ex infirmitate. peccatum in filiū ex ignorātia. peccatū ī ſpiritumſanctū ex malicia. nō ergo cōuenit vt quartuꝫ vulnus ponatur.ſ. cōcupiſcētia. ¶ Item dicet aliquis. ꝙ ponūtur iſta quatuor ẜm receſſum a ſumma vnitate. et trinitate. vt infirmitas ſit ẜm receſſum a ſumma poten tia. ignorātia. ſapiētia. malicia a ſumma bonitate. cōcu piſcētia v̓o a ſumma eēntia. que vna ē in tribus appropͥ atis. cōcupiſcētia em̄ cū ſe diuidat ꝑ cōcupiſcibilia. rece dit a ſumme vno. diuiſio em̄ cōtraria ē vnitati ſiue defe ctus ab vnitate. ¶ Sed ꝯͣ. cōcupiſcentia eſt boni vel ap parētis boni. cū ergo hec cōcupiſcētia de qua loquimur apparētis et nō exiſtentis boni. erit defectus a ſūma onitate. ⁊ nō per appropriatōem reſpectu ſumme eſſen tie. cōcupiſcentia em̄ nō reſpicit multa propter ratōnem multorū. ſed propter apparentium bonorum ratōnum. ¶ Item dupliciter cōtingit deficere a ſummo bono. vno modo recedendo ab ip̄o. altero mō cōuertendo ſe indebi te ad aliud. ẜm ꝙ eſt duplex motus ⁊ appetitus vl̓ receſ ſus vel acceſſus. cum ergo cōcupiſcentia ſumat̉ ex par te ip̄ius acceſſus indebiti ad aliud. malicia que eſt alte ra pena ſumetur ex parte ip̄ius receſſus. et ita duplicit̓ penalitas ſumetur ex illa parte. Sed ẜm hoc obijcitur
ꝙ eadem rōne duplex ſumenda eēt penalitas. vna reſpe ctu ſapientie aut veritatis.ſ. ignoratia. Alia ex cōuerſi on ad falſitatem que dicitur error ⁊ ignorantia. ẜm hͦ dicerēt penas. dicit em̄ aug. in ench̓. ꝙ errare ē approba re falſa pro veris. hoc autem nō eſt natura hominis in ſtituti ſed pena damnati. ¶ Ad quod dicendum ꝙ acci piūtur hic quatuor vulnera ſiue pene. ẜm ꝙ tria ſumun tur ex defectu potentie. ſapientie ⁊ bonitatis: ſed qꝛ iſte defectus triplex nō occurrit niſi per cōuerſionē ad ap parens delectabile ⁊ nō exiſtens. ideo quarta adiungit̉ penalitas. que eſt ꝓnitas reſpectu hmoi apparētis de le ctabilis et hoc ē cōcupiſcentia. Sumuntur ergo tres pe ne ẜm triplicem defectum termini a quo. ẜm v̓o motum ad terminum in quem. quarta pena deſignatur. nō enī recedit homo a ſumme conuenienti niſi ẜm acceſſum ad inconueniens quod videtur conueniens. ¶ Ad obiecta ergo rn̄dendum eſt ꝙ malicia eſt nomen equiuocum ad malum culpe ⁊ ad malum pene. Hic autē ſumitur pro malo pene. dicitur em̄ quedam defectibilitas a bonita te. et hec defectibilitas eſt pena quedaꝫ. ¶ Ad aliud v̓o dd̓m. ꝙ cum dicitur cōcupiſcentia radix omniū maloꝝ aliter accipitur ⁊ cum dicitur cōcupiſcentia eſt pena. fo mes em̄ peccati ē cōcupiſcentia ⁊ eſt iterum pena pecca ti. vno ergo mō eſt pena peccati. Alio mō eſt cauſa pec cati. ꝓut autē eſt pena. ſic diuidit contra predictas pe nas. prout aūt eſt cauſa peccata nō ſic diuidit ſed ē vna cā. ¶ Ad tercium dicēdum. ꝙ diuiſio penaꝝ ſiue vulne rum poteſt accipi multipliciter. vel ẜm numerum ip̄arū potētiarum rōnabilium in genere. prout deficiūt a ſuis appetibilibus que ſunt vnum ⁊ bonū. ⁊ ẜm hoc aliqn̄ po nūtur due tm̄ penalitates.ſ. ignorātia ⁊ cōcupiſcentia. vel ignorātia ⁊ difficultas. ẜm aūt hunc modū nō acci pitur hec differētia vulnerū ſiue penarū. īmo ẜm p̄dictā ratōnem. ¶ Ad quartū dicēdum. ꝙ illa differētia pecca ti ẜm ternariū. habet cōcupiſcētiam tāꝙͣ cōmunē ī illis tribꝰ generibus peccatoꝝ. aliquis em̄ ꝓnus ē ad malū ex infirmitate. aliquis ex ignorātia. aliquis ex malicia. in oībꝰ aūt eſt cōcupiſcētia. ¶ Ad quītum dicēdū. ꝙ non accipitur ratio diuiſionis hoc mō. vt cōcupiſcētia per ſe reſpiciat diuiſionē a ſumma eēntia. cōcupiſcētia em̄ ad cōcupiſcibilē dicit̉. cōcupiſcibile v̓o dicit terminū ī quē nō tm̄ a quo eſt motus vl̓ a quo receſſus. ⁊ iō ſi dicit di uiſionē a ſumma eēntia vel pronitatē diuiſionis. hoc eſt ex cōſequenti. ¶ Membrum ſecundū Ecūdo queritur de differētia iſtarū pena rū ſiue vulnerū ad alias penas. Ad quod dicēdum. ꝙ differēs accipitur diuiſio ẜm diuerſam cōſideratōem. bimēbris em̄ diuiſio. vna accipitur ẜm differētiam cognitiue ⁊ motiue ſiue oꝑatiue. vt ignorātia ꝑtincat ad defectū cognitiue. difficultas ad defectū oꝑatiue. Altera v̓o bimēbris ac cipitur ẜm differētiam viriū. cognitiue.ſ. ⁊ affectiue. vt ad cognitiuā ꝑtineat ignorātia. ad effectiuā cōcupiſcen tia. Tercia v̓o diuiſio que eſt quadrimēbris. accipitur ẜm defectū cōueniētis triplicis ⁊ cauſam eius extrīſecā Sicut em̄ prima diuiſio accipitur ẜm defectuꝫ triplicis ꝯueniētis ⁊ cauſam intrīſeca eiꝰ.ſ. cōcupiſcētiā. que cū eſt quedā pena ſic. Quarta diuiſio accipit̉ ẜm defectuꝫ triplicis cōueniētis ⁊ cām extrīſecā eius.ſ. cōcupiſcenti am. tēptatio em̄ hoſtiū ē cā extrinſeca. paſſibilitas autē temptatōis ē quedā pena r̄ſpiciēs illā cām. Infirmitas aūt ignorātia ⁊ exiliū determināt defectū triplicē a tri plici cōueniēti. Infirmitas em̄ determinat defectū potē tie. Ignorantia defectum ſcientie. Exiliū defectū cōinn ctōnis cum ſumma bonitate. ſicut eniꝫ homo exul dicit̉ qn̄ eſt extra locū ſuum naturalem ſibi ꝯueniētē. ⁊ pͥuat̉ bonis ſuis: ita exiliū ſpūale patit̉ ꝗ ē exͣ locū ſpūalis bo nitatis ī qua ē quies ⁊ priuat̉ bonis gratuitis. Quinta

v̓o diuiſio accipit̉ ẜm defectū ꝑtinētē ad tplicē vim ani me et cauſam eius extrīſecā. Nā error accipit̉ ẜm rōem. difficl̓tas v̓o vitāde ꝯcupiſcētie ad cōcupiſcibilē ſiue af fectiuā. tediū benefaciēdi ad oꝑatiuā ſiue iraſcibilē ẜm aliū modū. tempeſtas v̓o ſeculi cauſaꝫ extrīſecam dicit. Sunt aūt tres vires anime ẜm prius ⁊ poſterius. ratō ſiue cognitiua et affectiua et oꝑatiua vel vis rōnalis cō cupiſcibilis ⁊ iraſcibilis. Diuiſio aūt ſeptimēbris acci pit̉ ẜm defectus ꝗ ſunt in cognitiua ⁊ motiua. defectꝰ at̄ multiplex ē ī cognitiuā ẜm differentē modū cognitōis eſt em̄ cognitio finis. et eoꝝ que ſunt ad finē. ꝯgnitio at̄ finis ē duobꝰ modis. vl̓ in rōe veri ⁊ ſic dr̄ intellectus. vel ī rōe boni ⁊ ſic dr̄ ſapīa. ꝓpter qd̓ duplex ē defectus ſiue penalitas rn̄dens. ſtulticia.ſ. et ebetudo. vt ſtulti cia ſit cōtra ſapientiā. ebetudo cōtra intellectū. Reſpe ctu aūt eoꝝ que ſunt ad finē duplex ē cognitio. arduorū ⁊ nō arduoꝝ. defectus aūt cognitōis arduorū dr̄ p̄cipi tatio. ſicut cōſiliū qd̓ ei opponit̉ eſt reſpectu arduorum. Ignorātia v̓o que opponit̉ ſciētie ē reſpectu nō arduorū que tn̄ ſūt ad ſalutē ſicut ſciētia eſt cognitio talium. Ex ꝑte v̓o motiue accipiūtur tres penalitates. Ex ꝑte enim ip̄ius concupiſcibilis vnꝰ defectꝰ ſiue pena. que dr̄ duri cia que eſt circa pietātē. Ex ꝑte v̓o iraſcibilis duplex at tēdit̉ defectus ẜm exceſſum. excellētia ſiue ſuꝑbia. quan do hō ꝓnus eſt ſupra id qd̓ pōt ex quadaꝫ temeritate et ita opponit̉ timori. reliquus v̓o defectus eſt ẜm indigen tia vel diminutōem ⁊ dr̄ timiditas. que eſt cōtra fortitu dinē donū. ſic ergo ſunt ſeptē penalitates ī ꝗbꝰ vulnera tur anima et reꝑatur per. vij. dona. ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ de ſingl̓is vulneribꝰ illis q̄ enumerat beda. et habet quīqꝫ pluſtrāda. Primo de vulnere infirmitatis. Secūdo de pena ignorātie. Tercio de pulnere ma licie. Quarto de vulnere cōcupiſcētie. Quinto de modo vulneris et cauſa vulneratōis. ¶ Articulus primus Rimo q̄rit̉ de vulne̓ infirmitatis. Infirmi tas aūt ē impotētia reſiſtēdi malo ſꝫ qui non pōt reſiſtere malo. i. peccato neceſſitatē habꝫ ſed dicit aug. in li. de natura ⁊ gr̄a. quis peccat in eo qd̓ vitare nō poteſt? q. d. nullus. ergo videt̉ ꝙ habēti hmōi infirmitate nō imputet̉ peccatū. ¶ Ad qd̓ rn̄dendum ē ꝑ hoc ꝙ dicit aug. in eodē li. ꝙ ex vicijs nature nō ex cō ditōe ſit quedā peccādi neceſſitas. Audeat hō atqꝫ vt ea dē neceſſitas nō ſit diſcat deo dicere. de neceſſitatibꝰ me is educ me. quia in hmōi orōne certamē ē aduerſus tem ptatorē de ip̄a cōtra nos neceſſitate pugnātem. ex hͦ ver bo aug. patet ꝙ quedā eſt neceſſitas ex vicio. et alia ē ne ceſſitas ex cōditōne nature. ſi peccaret hō ex neceſſitate nature ꝯdite. nō imputaret̉ eī ad peccatū. quia vitare n̄ poſſet. Sed cū peccat ex neceſſitate que ē ex vicio natu re cuius ortū fecit volūtas. imputatur ei ad peccatum. eo ꝙ ſe hō in hanc neceſſitateꝫ precipitauit. Nō eſt aut talis neceſſitas que nō poſſit tolli adiutorio gr̄e. et ideo petendū eſt adiutoriū gr̄e. ne talis neceſſitas vl̓ infirmi tas p̄ualeat. ¶ Itē ex peccato primo ꝓuenit infirmitas ſi ergo addat̉ peccatū erit maior infirmitas. gͦ quātūcū qꝫ multiplicet̉ peccatū erit maior infirmitas. nō ergo ea dē facilitate ſurgit hō ī ſecūdo peccato vel in tercio quā facilitate reſurgit ī peccato primo. quod videtur per ſi mile de homine cādēte in foueā profundiorē. et de caden te in minꝰ ꝓfundam. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ ē quedā facili tas vel difficultas ex ꝑte hominis. ⁊ eſt facultas alia ex ꝑte eius ꝑ quē reſurgit. Ꝙtum ad illū per quē reſurgit equalis eſt facilitas reſurgēdi a prima infirmitate et a ſecūda vel tercia. ꝙͣtum aūt eſt ex parte ip̄ius hominis. nō eſt equalis facilitas ẜm ꝙ maior vel minor infirmi tas. ⁊ illud deſignat̉ in ceco cui dn̄s impoſuit manus ⁊
poſtea ſequitur video homines velut arbores ambulan tes. deinde iterū impoſuit manus ſuꝑ oculos eius ⁊ ce pit videre et reſtitutus eſt. ita vt videret clare omnia. v. habetur marci. viij. non em̄ ex parte dei fuit difficultas quin ſtatiꝫ cl̓are videret: ſed on̄dere voluit dominꝰ infir mitatē maiorem vel minorē ex parte peccantis. ¶ Ad huc etiā queritur ſi hō per peccatū vulneratur vulnere infirmitatis. ergo ꝑ maximū peccatum cadit in maioreꝫ infirmitatē. ſꝫ maximū peccatū ē peccatū hereſeos. ſicut habet̉ in li. de bap. contra donatiſtas. ergo peccans illo peccato cadit in maximā infirmitatē. ¶ Sed videt̉ con trariū. quia quidā illoꝝ: vtpote hereſiarche qui magis peccāt fortiores ſunt. aggrediūtur eī mortē que eſt de re bus difficilimis ſicut dicit ph̓us. ex quo videt̉ ꝙ ex pec cato nō ꝓueniat infirmitas. īmo ꝙ ex aliquo peccato ꝓ ueniat maior fortitudo. ¶ Similiter obijcitur de deſpe rato. qui ex deſperatōne aggreditur mortē cū deſperatō ſit maximū peccatū. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ ex peccate ẜm quātitatem peccati accidit infirmitas maior vl̓ mi nor. ꝙ aūt in quodam peccato eſt fortitudo ſuſtinendi ar dua vtpote tribulatōem maximā vl̓ mortem. hoc ē ꝓpter opinionē vel eſtimatōem fidei recte. que eſt apd̓ illū qui eſt hereticus. nā ſi nō recte crederet et ſe crederet nō re cte credere. nō eēt apud ip̄m hec rectitudo. ſꝫ quia nō re cte credit ⁊ credit ſe recte credere. innuit ex hac opinio ne fidei apparētis fortitudinē quādam ſimilē fortitudi ni fidei. que tn̄ nō vſqꝫquaqͣꝫ tāta eſt. quāta eſt fortitudo fidei. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ de deſperatōe. ꝙ rōne peccati deſperatōis maxima ꝓuenit infirmitas reſpectu temptatōis. ꝙ aūt aggredit̉ mortē hoc ē ex quadā opini on euadēdi miſeriā illam que duxit eū in deſperatiōem vel que eſt cuꝫ deſperatōne. nullus em̄ ſimpliciter eligit morteꝫ. Un̄ aug. in li. iij. de li. ar. nullus recte poteſt eli gere vt nō ſit. ſed eligit ex quadā opinione nō recta. eſti mat em̄ euadere miſeriā. Un̄ aug. in eodē. Cum quiſqꝫ credens ꝙ poſt mortē nō erit. intolerabilibus tn̄ mole ſtijs ad tota cupiditatē mortis impellitur. ⁊ decernit at qꝫ arripit mortē. in opinione habet errorē omnimode de fectōis. in ſenſu aūt naturale deſiderium quietis. om̄is itaqꝫ appetitus in volūtate mortis nō eſt vt qui moritur non ſit. ſed vt requieſcat intēditur. ¶ Adhuc etiā que ritur de illo peccato quod dicitur peccatū ignorātie ẜm quod dicit. b. ambro. grauiſſime peccat qui ignorat. ſu per illud em̄. ij. ad ro. an ignoras ⁊cͣ. cū em̄ maximuꝫ ſit peccatum. inducit maxima infirmitatē. talis aūt nō ſer tit ſuā infirmitatē. Un̄ ꝑaliſim habet ſpiritualē. ſed qui paraliſim habet ſpūalem nō timet adiungi nociuo. cuꝫ nō ſentiat. ſicut ē de palitico corꝑaliter. gͦ ex hmōi pecca to cōſequitur quedā fortitudo ad ſuſtinedū nociuū. non ergo ex maiori peccato maior infirmitas. ¶ Ad quod di cēdum ꝙ ſicut in p̄cedentibus peccatis rōne eſtimatio nis cōſequebat̉ quedā fortitudo. ita in hoc peccato rōe nō eſtimatōis ꝯſequitur quedam fortitudo. eſtimat em̄ de nociuo nō eſſe nociuū. et hoc eſt in p̄cedentibꝰ pecca tis. In hoc aūt nō eſtimat nociuū quod ē nociuū. ⁊ ex hͦ habet quandā fortitudinē ſuſtinēdi. ex alio ergo ſurgit infirmitas.ſ. ex infirmitate morbi ſpiritual̓. ex alio ſur git fortitudo.ſ. eſtimatōne recta vel non eſtimatione re cta. ¶ Articulus ſecundus Einde queritur de pena ignorantie. Si eniꝫ pena ignorantie conſequitur ad peccatum. ergo ad maius peccatum maior ignorantia. quod tamen videtur dupliciter eſſe falſum. tum qꝛ pec cator aliquando magis nouit quid ſit agendum ꝙ iu ſtus. tum quia in maiori peccato exiſtens magis nouit aliquando ꝙͣ ille qui eſt in minori. non ergo videtur ꝙ anima per peccatuꝫ vulneretur vulne ignorātie. Ad quod dicēdum. ꝙ eſt duplex ignorantia. Eſt enim igno rantia que opponitur ſciētie ſpeculatiue. ⁊ tal̓ ignoratia

Queſtio .cij.
lꝫ ſit pena peccati originalis. nō tn̄ ſemꝑ eſt ꝓpria pēa peccati actualis. qui.n. perpetrat homicidiū. multoti ens nouit homicidium eſſe mortale peccatum. Eſt etiā ignorantia que opponitur ſcientie exꝑientie ſiue ſciētie approbatōnis. ⁊ hec ignorantia rn̄det tanꝙͣ ꝓpria pe ſa mortali peccato. ita ꝙ diuerſo peccato mortali rn̄ det diuerſa ignorantia. ẜm hunc modū dicitur a ph̓o. Omīs malus ignorat. cuꝫ enim peccat aliquis morta liter. non noſcit bonum oppoſitum noticiā approbati onis: cum enim noſcere malum noticia approbatōnis ⁊ noſcere bonum noticia approbationis ſint oppoſita. peccator auteꝫ noſcat malum noticia approbatiōis. ab eo remouet̉ altera noticia. ignorantia gͦ ẜm hunc mo dum auget̉ per augmētuꝫ peccati. ¶ Adhuc etiā que ritur. cum ſit malum veniale ſicut ⁊ mortale. vtrū ma lum veniale inducat vulnus ignorantie. Ꝙ non videt̉ vulneratio enim naturaliū ſequitur ad ſpoliatōꝫ gra tuitorum. ſed ſpoliatio gratuitorum non fit niſi ꝑ mo tale peccatum. non ergo ignorantia que eſt vulnus ſe quitur ex veniali peccato. ¶ Ꝙ auteꝫ ad ſpoliationeꝫ gratuitoruꝫ ſequatur vulneratio naturalium. apparet per ordineꝫ contētum in parabola euangelica luc̄. x. dicitur enim ibi. ꝙ homo incidit in latrones qui etiā ſpoliauerunt eum ⁊ plagis impoſitis abierunt ſemi uiuo relicto. prior ergo eſt ſpoliatio ⁊ conſequens eſt vulneratio. ¶ Contra. peccatum veniale diminuit ſpe ciem. modum. ⁊ ordineꝫ. ẜm ꝙ ſunt bona naturalia. ⁊ dicit beatus Gregorius. ꝙ peccatuꝫ veniale obſcurat. rgo per peccatum veniale fit vulneratio naturalium. inducitur vulnus ignorantie. Preterea. qui perpe trat peccatum veniale. pct̄m noſcit illud noticia appro bationis. ergo ignorantia oppoſitum bonum. cecidit gͦ in vulnus ignorantie. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ lꝫ pec catum veniale non per ſe inducat ſpoliatōneꝫ gratui torum. inducit tamen quendam defectum bonoruꝫ na turalium. vnde pena ignorantie cuiuſdam poteſt con ſequi ad peccatum venialꝰ. ¶ Ad illud v̓o quod obijci tur in contrarium dicendum eſt. ꝙ ordo ille parabole euangelice attendit vulnerationem illam naturalium que conſequitur ex peccato mortali per ſpoliationem gratuitorum. hic autem loquimur de illa vulneratiōe que immediate cōſequitur ex peccato ipſo veniali. que non eſt tanta. quanta eſt illa que conſequitur ex pecca to mortali. non enim in veniali peccato fit vulneratio aut diminutio boni niſi ꝙͣtuꝫ ad quendam actū ip̄ius potentie. per mortale auteꝫ fit vulneratio ipſius potē tie naturalis. ꝙͣtum ad omēꝫ actum ipſius potentie or dinabili in ſaluteꝫ. ¶ Articulus. iij. Oſtmoduꝫ queritur de tercio vulnere quod eſt malicia. Et queritur primo de differētia malicie ẜm ꝙ vna differentia peccati ē. qua quis peccat ex malicia. ⁊ de malicia ẜm ꝙ eſt tercia pe na. Cum enim malicia hic dicta ſit pena peccati. mali cia v̓o ibi dicta ſit cauſa peccati. differunt malicia hic dicta ⁊ malicia ibi dicta. ⁊ ita non ideꝫ ſupponetur per vtrunqꝫ. ¶ Sed videtur contrarium per differentias condiuidentes. differentie enim cōdiuidentes ſunt in firmitas ⁊ ignorantia. infirmitas auteꝫ ⁊ ignorantia prout dicuntur diſpoſitōnes ad peccatum. ſunt idem cum penis hic dictis. ergo a ſimili diſpoſitio que ē ad peccatum. erit idem in ſubſtantia cum malicia que eſt diſpoſitio peccati. ¶ Preterea. malicia ẜm ꝙ eſt pena dicetur vulnus alicuius boni naturalis. cuius gͦ boni naturalis dicetur vulnus eſſe? videtur enim ꝙ indiffe renter omne bonum. ſicut enim malicia culpabilis nō dillinguit aliquod bonum ſibi oppoſitum: ita nec mali cia penalis. ¶ Preterea. malicia ẜm ꝙ eſt pena cōtra hitur ex malo culpe. gͦ ex differenti malo culpe erit differens malicia. ẜm ꝙ eſt pena. ⁊ ex augmēto culpe erit augmentum ipſius pene. in quo gͦ dicetur ipſe deterior ratione iſtius pene. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ malicia ẜm ꝙ hic ſumit̉. ⁊ prout ſumit̉ in illa diuiſione. pecca tum aliud ex infirmitate. aliud ex ignorantia. aliud ex certa malicia. different̉ ſumit̉. hic ſumit̉ ꝓ malicia pe ne que ex peccato mortali ꝯſequit̉ ibi v̓o ſumit̉ ꝓ mali cia culpe. nō que ncc̄io p̄cedit pct̄m in ſpiritūſanctū. ſꝫ dicit̉ certa malicia cū homo ſcient̓ peccat. eo modo quo dicit̉ peccare ex certa malicia impugnādo gratiā ſpiri tuſſancti. ꝑ quā fit remiſſio pct̄oꝝ in eccīa. dicit̉ gͦ cer ta malicia qꝛ certitudo p̄cedit reſpectu hꝰ generis pct̄i ⁊ ita different̉ ſumit̉ malicia. cū dicit̉ ꝙ quis peccat ex certa malicia. ⁊ cū dicit̉ ꝙ peccās cadit in maliciā pe ne. ¶ Ad ſecunduꝫ v̓o dd̓m. ꝙ malicia cuꝫ ſit defectibi litas boni naturalis. nō accipit̉ malicia ẜm ꝙ eſt pena ꝓ defectu cuiuſcūqꝫ boni: potentia.n. dicit̉ bonū. ⁊ ſci entia dicit̉ bonuꝫ: ſꝫ accipit̉ ꝓ defectu boni ſimpl̓r. a qͦ quis dicit̉ bonus. ⁊ ita nerit malicia cōmune ad alia genera penaꝝ. ſꝫ e diuerſo diuidet̉ ſicut bonū different̉ ſumit̉. ¶ Si v̓o querat̉. vtꝝ ex quocūqꝫ pct̄o mortali ꝓ ueniat hec pena. ſicut ⁊ p̄cedētes pene infirmitas ſcꝫ ⁊ ignorātia. Dicendū eſt ꝙ ꝓueniūt ſingule iſte pene ex quolibet genere pct̄i mortalis. hec aūt pena nō eſt niſi defectibilitas recedēdi a bono ſimpl̓r vel elongandi ſe. Et ſi obijciat̉ ꝙ iſta defectibilitas nihil aliud ē ꝙͣ infir mitas. ⁊ ita hec pena nō differt ab illa. Dicendū eſt ꝙ infirmitas reſpicit penā aīe ẜm ꝙ ꝯtrahit debilitatem quandaꝫ carnis adiuncte. malicia v̓o dicit defectibili tateꝫ volūtatis ẜm ſeip̄am. que tn̄ naſcit̉ ex corruptiōe volūtatis p̄cedentis. ⁊ ita differt rō potentie ẜm ꝙ in firmitas dicit̉ defectus potentie. ⁊ ẜm ꝙ malicia dicit defectibilitateꝫ potentie. que eſt volūtas ex ꝓpria cor ruptōne. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ malicia ẜm ꝙ eſt pēa de linquit̉ ex malicia culpe. ⁊ creſcente malicia culpe cre ſcit etiā malicia pene. malicia aūt illa pene reddit ip̄m deterioreꝫ. qꝛ plus elongat̉ a bono ſimpl̓r. ⁊ ita magis inhabilis eſt. nec dicit̉ deterior eo mō quo ille ꝗ magis peccat malicia culpe dicit̉ deterior. ſed eo mō quo pena reddit hoīeꝫ deterioreꝫ. Articulus. iiij. Uarto querit̉ de vulnere ꝯcupiſcentie. Cir ca quod querit̉. que ſit iſta ꝯcupiſcētia que dicit̉ eſſe pena peccati. Si.n. dicit̉ ꝯcupiſcē tia illa que eſt fomes peccati: ẜm hoc erit pena origīa lis peccati. hͦ aūt mō nō dicet̉ eſſe pena pctōꝝ ſingl̓orū mortaliū: ſꝫ dicit̉ illa de qua dicit̉. vj. Ro. ſuper illud. Neqꝫ exhibeatis mēbra veſtra ⁊cͣ. Glo. longior ille ty rānus eſt qui ꝯmouet in nobis mala deſideria. eſt gͦ in nobis mala ꝯcupiſcētia q̄ nō eſt in nobis ꝑmittēda re gnare. ſunt ⁊ eius deſideria que ſunt actuales ꝯcupiſcē tie. que ſunt arma dyaboli. hec gͦ ꝯcupiſcētia ē pēa ori runt̉ ad originale pct̄m tm̄. hoc non videt̉. Infirmitas enī vel ignorantia reſpiciūt indifferent̉ quodcūqꝫ mor cale peccatum. gͦ concupiſcētia que eſt pena cōdiuidēs ſimiliter reſpiciet indifferenter quodcūqꝫ peccatū mor tale. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ concupiſcētia de qua fit h̓ ſer mo eſt circuiens tanꝙͣ pena quodcūqꝫ peccatū mortale ꝯcupiſcentia v̓o de qua dicit augꝰ. ſuꝑ epiſtolā ad Ro. eſt ꝓpria pena originalis peccati. ⁊ dicit̉ ad omne pec catum ſiue veniale ſiue mortale. ꝯcupiſcētia v̓o prout hic ſumitur eſt pronitas ad aliud peccatū quod eſt ſe quela p̄cedentis. vel ad illud quod eſt eiuſdeꝫ generis. ex peccato enī mortali prouenit concupiſcentia apparē tis delectabilis que ꝯſequentiā habet ad illud. ¶ Itē queritur de differentia ꝯcupiſcentie ⁊ illius qua queri tur. j. Io. ij. Omne quod eſt in mūdo aut eſt ꝯcupiſcen

tia oculoꝝ. aut ꝯcupiſcētia carnis ⁊cͣ. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ noīe ꝯcupiſcētie ibi deſignate intelligit̉ ꝯcupiſcentia que eſt radix maloꝝ. hic aūt intelligit̉ ꝯcupiſcētia q̄ eſt ſequela peccati. ꝯcupiſcit.n. aliꝗs peccare. ⁊ ſic efficit̉ peccās. peccādo v̓o fit pronꝰ ad ꝯcupiſcēdū. ⁊ hec ꝓni tas ꝯcupīe eſt ſequela peccati p̄cedētis. ¶ Iteꝫ querit̉. cum ꝯcupīa ſit pena. pena aūt nō eſt ſine afflictōe. hꝫ gͦ in ſe afflictōꝫ. ¶ Cōtra. ꝯcupīa eſt rei amate. res auteꝫ amata cū ꝯiungit̉ ſonat delectatōꝫ. cū aūt nō eſt habi ta ſꝫ ſperat̉ hr̄i: nihilominꝰ adducit delectatōꝫ. ſpes.n. ⁊ gaudiū nō ſunt ſine delectatōe. ꝯcupīa gͦ de ſe penaꝫ importat. ¶ Iteꝫ dicit Eriẜ. Indigētia eſt principiuꝫ ꝯcupīe. aucͣta gͦ ꝯcupīa fiet aliꝗs indigētior. ſꝫ aucta pe naͣ iaꝫ dicta auget̉ ꝯcupīa. gͦ aucta pena iam dicta fiet aliꝗs indigētior. ¶ Sꝫ ꝯtrariū videt̉. qꝛ auget̉ ꝯcupīa approximatōe ad ꝯcupiſcibile. gͦ cū minor ſit indigētia lucta ꝯcupīa minuit̉ indigētia. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ꝯcu piſcētia reſpectu rei debito mō ꝯcupiſcēde nō ſonat ī ra tionē pene. ſicut nec dilectio ſummi boni. Sꝫ ꝯcupiſcē tia rei indebito mō ꝯcupiſcēde cedit in penā. nullꝰ.n. ī ea inueīt ſatietatē. ſꝫ quatoplus credit ſatiari. tātoma gis euacuat̉. ⁊ ideo hmōi ꝯcupīa inducit afflictiōꝫ. etſi nō ſemꝑ ſentiat̉. quidā.n. ꝑaliticāt̉ ſpūal̓r. Cuꝫ.n. lo mur ꝙ ꝯcupīa eſt pena. intelligendū ē de ꝯcupīa rei nō ꝯcupiſcēde. vel nō in his circūſtātijs ꝯcupiſcēde. ⁊ ideo cedit in rōneꝫ pene. ¶ Quod aūt obijcit̉ in ꝯtrariuꝫ. ꝙ ꝯcupīa ꝯiūctā delectabili inducit delectatōꝫ. Rn̄dēduꝫ eſt. ꝙ hec nō eſt vera delectatio que nō eſt ſine afflictōe ſꝫ eſt mixta cū afflictōe. de qua dicit̉ ꝓuer. xiiij. Riſus dolore miſcebit̉. vn̄ lꝫ delectatio ſit ẜm ſenſualeꝫ ꝑtem nihilominꝰ tn̄ vere eſt pena ſiue afflictio ẜm rōneꝫ in ſe ꝯſideratā. ¶ Ad ſecūdū v̓o dd̓m. ꝙ cū indigētia ſit pͥn cipiuꝫ ꝯcupīe. maior pōt dici ꝯcupīa duobꝰ modis. vel ꝓpter defectū ex ꝑte ꝯcupiſcibilitatis. vel ꝓpter attra ctionē ꝯcupiſcibilis. ſi ꝓpter defectuꝫ ex ꝑte ꝯcupiſcibi litatis. tūc maior indigētia eſt maioris ꝯcupiſcētie prī cipiū. ⁊ maior indigētia atteſtat̉ maiori concupiſcētie. Si d̓o fiat ꝯſiderato ꝙͣtū ad attractiōeꝫ ꝯcupiſcibilis. eo ꝙ magis attrahit quod ſibi approxīatū ē. qͣnto ma ior eſt approximatō: tāto maior erit ꝯcupīa.i. feruētior ⁊ intelligit̉ hoc de motu naturali. eſt.n. quidā appetitꝰ naturalis ꝯcupiſcētis reſpectu ꝯcupiſcibilis. ¶ Articulus quintus Is habitis de diuerſis vulneribꝰ ꝗbꝰ vulne rata eſt hūana natura ꝑ malū culpe. ꝯſequē ter dd̓m eſt de mō bulneris ⁊ cauſa vulnera tōis. Ad quod ſic obijcit̉. Malū culpe nō corrūpit ni ſi agendo. actio aūt illa eſt alicuiꝰ nature. natura aūt bona eſt in illo quod hmōi. gͦ cū ei attribuat̉ corruptio cuiꝰ eſt actio. bonū erit corrumpēs: ⁊ non aliud ꝙͣ ſe. gͦ bonū ſeipſuꝫ corrūpit. ¶ Ad ideꝫ facit quod dic̄ dyo. de di. no. nō agit malū in bonū niſi ꝑ virtutē boni. ſed actio mali eſt corruptō. gͦ malū nō corrūpit niſi ꝑ virtū tē boni: ſꝫ malū nō corrūpit niſi illud in quo eſt. gͦ bonū ꝑ virtuteꝫ ip̄ius boni corrumpit̉. ¶ Iteꝫ dyo. in eodeꝫ. Boni ſuꝑexcellens magnitudo ⁊ priuata ſui priuati onē poſſe facit. ẜm ꝙ vniuerſalit̓ eſt ſui ꝑticipare. ſꝫ pͥ uata nō ſunt niſi mala. priuatio non eſt niſi malicia. malū vel malicia nō hꝫ poſſe niſi ꝑ bonū. ⁊ ſicut ſe ha bet ad poſſe ita ad agere. gͦ agit ꝑ bonū. ſed actio ip̄ius mali eſt corruptio. gͦ malū ꝑ bonū corrumpit̉. ⁊ ita ha bet̉ ꝓpoſitū. ẜm ꝙ aliꝗd ſeip̄m corrumpit. quod eſt im poſſibile. coīs animi ꝯceptio eſt ꝙ nihil in ſę agit. eo ꝙ nihil oīno vnum eſt ꝑ ſe agens ⁊ patiēs. ¶ Ad qd̓ dice dum. ꝙ malum eſt in eo ꝙ malum vulnerat bonū. cum auteꝫ dicit̉ malum dicit̉ priuatio in ſubiecto ſiue ſub iectum priuatum. vt vulneratio nō attribuat̉ priuatōi tm̄. nec ipſi bono ẜm quid tm̄. ſed ipſi toti. nihilominꝰ quia corrumpit non dicit ꝑ ſe agere. ſed ꝑ ſe deſtruere
bene conuenit ipſi priuationi exiſtenti in ſubiecto ẜm ꝙ huiuſmodi. Aliter enim debet fieri iudicium cuꝫ hͦ verbo corrumpere. ⁊ cum hoc verbo agere. ſi enim po natur cum hoc verbo agere. retorquetur actio princi palius ad ipſum bonum. Si v̓o ſumatur hoc verbum corrumpere principalius refertur ad malū ſiue ad ma liciam. Cum ergo dicit Dyoniſius. ꝙ malum nō agit in bonum niſi per virtutem boni. aut corrumpere ſu mitur ibi vt dicatur agere quadam cōmuni ratione. ⁊ tunc dicendum ꝙ non eſt verum. Si v̓o ſumatur agere proprie. tunc verum eſt ꝙ malum non agit niſi per vir tutem boni. ⁊ ita ex predictis non ſequit̉ ꝙ aliquis ſe ipſuꝫ corrumpat. accidit tamen ꝙ aliquid in ſeipſo de ficit. ⁊ hoc modo poteſt dici. ꝙ creatura ē cauſa ſui de fectus prout in defectum vertitur. ſed hoc non eſt ex ra tione boni. quia tunc oporteret primam cauſam boni tatis eſſe cauſam horum defectuum. ¶ Similiter reſpō dēdū eſt ad aliam auctoritatem Dyoniſij quā dicitur. ꝙ malum habet poſſe per bonum. Eſt enim poſſe du plex. vel poſſe a potentia actiua. vel poſſe a poſſibilita te defectiua. Si poſſe a potentia actiua: non habꝫ ma lum niſi a bono. Si d̓o poſſe a poſſibilitate defectiua: ẜm hoc malum inꝙͣtum malum. id eſt ſubiectum pri uatum dicitur poſſe. vt eſt poſſe corrumpi vel minui. ⁊ ita de alijs. Et eodem modo eſt de poſſe corrumpere vt ad malum ſiue maliciaꝫ retorquatur. Unde dicit Au guſtinus in libro de natura ⁊ gratia. Abſtinere a ci bo non eſt ſubſtantia. ⁊ tamen ſubſtantia corporis ſi omnino abſtinetur a cibo ita langueſcit. ⁊ inequalita te morbi corrumpitur. ⁊ a laſſitudine debilitatur ⁊ frā gitur. ⁊ ſic etiam eſt de malo quo natura anime corrū pitur. ¶ Item vulneratur potentia naturalis per ma lum culpe. non niſi ipſa potentia liberi arbitrij: ſꝫ ipſa potentia liberi arbitrij eſt potentia peccandi. ergo po tentia peccandi vulneratur per malum culpe. ſed hec pulneratio non eſt niſi boni diminutio. ergo quanto magis homo peccat: tantomagis diminuit̉ in eo po tentia peccandi. ergo quantomagis peccat. tantomi nus poteſt peccare. ¶ Contra. quantomagis peccat. tanto fragilior eſt ad peccatuꝫ. ergo quantomagis pec cat. tanto poteſt magis peccare. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ cum dicitur potentia liberi arbitrij vulnerari ꝑ ma lum culpe. ⁊ vulneratio illa eſt boni diminutio: intelli gitur non ex illa parte qua liberum arbitrium eſt po tentia peccandi: ſed ex illa parte qua dicitur potentia non peccandi. ex illa enim parte ſicut dicit Anſelmus dicitur libertas. non dico a coactione: ſed illa liber tas que eſt a miſeria. qua dicitur qui magis peccat mi nus liber. Unde dicit in libro de libero arbitrio. Po tentia prout huiuſmodi nec eſſe libertatem nec parteꝫ libertatis. ſed non ſic eſt de potentia non peccandi ſiue benefaciendi. ẜm hoc enim qui magis peccat peccato mortali minus poteſt. vnde in predicta ratione eſt com mutatio ab eo quod eſt quid in quale. ¶ Uel quomodo ſe habeat cum dicitur. malum vulnerat libeꝝ ar. ⁊ li beꝝ arbi. eſt potentia peccandi. gͦ vulnerat potentiam peccandi vulneratione que eſt diminutio. libeꝝ.n. ar. dicit quid. potētia d̓o peccandi dicit qūo ſe hꝫ. ¶ Item dicit dyoni. ī li. de di. no. Nihil corrumpit̉ a malo ẜm ꝙ eſt eſſentia vel natura. gͦ non vulnerat̉ ipſa natura. ſed natura nihil aliud eſt ꝙͣ ipſum bonum. natura er go non vulneratur bonum nature. quid ergo vulnera tur? ¶ Ad hoc reſpondendum per hoc quod in eodeꝫ libro dicitur. Non corrumpitur quid exiſtentium ẜm ꝙ eſt eſſentia vel natura. ſed ex defectu iuxta naturam ordinis armonie ⁊ communis commenſurationis. cir cumloquitur ergo per ordinem armoniam ⁊ commeſi ſurationem bonum modi. ſpeciei. ⁊ ordinis. ratōe quo rum dicitur eſſe diminutio ſiue vulneratio in ipſa po tentia habituali. Natura autem dicitur duplicit̓. vel

Queſtio .ciij.
ꝓ bonis naturalibꝰ ip̄ius aīe ordīabilis ad bonū. vel ipſa natura aīe. Si accipiat̉ gͦ natura ip̄ius aīe ẜm cͣ eſt verū qd̓ nō corrūpit̉ quid exn̄tium ẜm ꝙ eſt na tura. Si d̓o accipiat̉ ꝓ ipſis naturalibꝰ eius inqͣtum ordinabilis eſt ad bonū ſicut corumpit̉ natura. ¶ Sꝫ ad hoc attendendū eſt. ꝙ duplex eſt corruptio. ſimplex ⁊ ẜm quid. Corruptio ſimplex dicit̉ oīmoda deſitio. ⁊ ẜm hoc bonum nature nō corrumpit̉ ꝑ malum culpe. Si v̓o dicat̉ corruptio ꝑmutatō ab eo qd̓ eſt magis in minus. ẜm hoc corrumpit̉ quid exn̄tiuꝫ rōne hmōi bo ni naturalis. ¶ Queſtio. ciij. de terco ef fectu mali. ꝗ eſt ꝓuatio modi. ſpēi. ⁊ ordinis. Onſequenter que rit̉ de tercio effectu mali qui eſt priua tio modi. ſpēi. ⁊ ordinis. circa quē effe ctū querūt̉ hec quatuor. ¶ Primo ꝗd vnūquodqꝫ hoꝝ dicat̉. ⁊ que ſit inter illa differentia. ¶ Scd̓o qualiter priuent̉ ꝑ malū cul pe. ¶ Tercio. v. ſimul priuent̉. ¶ Quarto. v. equaliter priuentur ¶ Nembrum primū. D primū ſic eſt ꝓcedendū. modus. ſpēs ⁊ ordo ſicut dicit aug. in li. de ciuita. dei. inſunt om̄i rei exn̄ti. ⁊ ideꝫ pōt haberi ī li. de natura boni. Sed ẜm ꝙ dicit aug per gen̄. Modus ſumit̉ ẜm ꝙ eſt diſpoſitio rei ineſſe rmīate. ⁊ hͦ mō refert̉ ad ipſaꝫ cauſaꝫ efficientē: cuiꝰ ē dare eſſe terminatū ⁊ menſuratū. Spēs v̓o eſt diſpoſi tio rei formate ẜm ꝙ ab alia diſtinguit̉. vn̄ eſt in relati one ad cauſaꝫ formaleꝫ. Ordo d̓o eſt diſpoſitio rei ꝓut refert̉ ad finē. vnde relatione ad cauſaꝫ finalē deſigna tur. Sed ſi hoc mō accipiūt̉. modus. ſpēs. ⁊ ordo. non erit dicere ꝙ maluꝫ ſit priuatio. modi. ſpēi. ⁊ ordinis. illud aūt qd̓ eſt cōmune homī cū om̄i creatura nō pri uat̉. oꝑtet gͦ ſub alia rōne deſignare. ¶ Preterea. ma lū culpe nō aufert ab aīa habitudinē ad ſuaꝫ cauſaꝫ ef ficiētē. vel ad ſuā cauſa alē. nō eniꝫ aīa eſt minus aīa ē cet. nō gͦ modus ⁊ ſpecies ẜm dictā rōneꝫ pͥ uant̉ vel minuūt̉ ꝑ malū. ſed ordo tm̄ videt̉ priuari vl minui. ¶ Iteꝫ bonū quod priuat̉ ꝑ malū culpe. eſt bo nū habitudinis naturalis. oꝑtet gͦ ꝙ hec tria. modus. ſpēs. ⁊ ordo. determinēt̉ circa habitudinē. ſꝫ hītudo il la dicit̉ in ordine ad finē. gͦ videt̉ ꝙ modꝰ. ſpēs ⁊ ordo ẜm ꝙ hic accipiūt̉: ex ꝑte ordinis accipiant̉. ſꝫ hͦ qual̓r ꝯtingit vt ordo diuidat̉ ꝑ modū. ſpēꝫ. ⁊ ordinē: cuꝫ mō dus ⁊ ſpēs dicant̉ ꝑtes ordinis. ¶ Preterea. om̄i rei ī ſunt hec tria. ⁊ accipit̉ res coīter. gͦ inſunt hītudini. ha bitudo ībebit modū. ſpēꝫ. ⁊ ordinē. ſꝫ ſicut dictū eſt modus. ſpecies. ⁊ ordo. accipiehāt̉ in eēntia ſiue natu ra in relatōe ad tres cauſas. efficientē. formalē. exem plarē ⁊ finalē. gͦ habitudo cū habeat hec tria: habebit illa in relatōne ad has tres cauſas. modus gͦ dicet̉ pe nes eē ipſius habitudinis terminatū. ſpēs penes eē ha bitudinis formatū ⁊ diſtinctū. ordo penes ipſuꝫ habi tudinis ordinatū in finē. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯtrariū: ſi.n. ha bitudo illa infinita dicit̉ in diminuēdo. nō videt̉ ex il la ꝑte habere terminū. gͦ nec eſt termīatū. gͦ n̄ videt̉ hr̄i modū pēs dicit diſtinctōꝫ hītudinis ad habi tudinē. tō habitudinis ab hītudīe ꝑ ma lū culpe nō nō priuat̉ ſpēs ꝑ malū culpe. ſꝫ pri uat̉: gͦ nō ẜm hanc rōneꝫ intelligit̉. ¶ Iteꝫ fuerūt q di cere it n. ⁊ ordinē tercio diſtingui. vt ſpecies attenderet̉ ẜm ē actōnis. modus v̓o ẜm circūſtan tias actōn lo v̓o comꝑatōe ad fineꝫ: ſꝫ his modis nō vide ū cul yſit priuatio. modi. ſpēi. ⁊ ordīs quia ſpēs actōnis ī t̉ ꝑ malū culpe. ¶ Preterea.
modus eſt diſpoſitio antecedēs ſpēꝫ ẜm aug. gͦ non dꝫ attendi ẜm poſterius. ⁊ ſpēs ẜm prius. ſꝫ actio ẜm ſpe ciē ſuā eſt prior ꝙͣ circūſtantia actiōis. gͦ modus nō dꝫ determīari penes circūſtantiā ⁊ ſpēs penes ſpēꝫ actio nis. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ modus. ſpēs. ⁊ ordo acci piunt̉ h̓ ẜm ꝙ ſunt in volūtate originali ad finem. nec accipiūt̉ hic modus. ſpēs. ⁊ ordo. ꝓut ſunt ī natura vl̓ eēntia ipſius aīe. vel ꝓut ſunt in potentia vt potētia eſt in ſe ꝯſiderata. modus.n. ⁊ ſpēs ⁊ ordo aīe inqͣtū ē ſub ſtantia quedaꝫ ⁊ modus potētie. verbigr̄a. rōnalis ⁊ ir rōnalis ⁊ ꝯcupiſcibilis cum ſpecie ⁊ ordine nō recipi unt priuatōꝫ ꝑ malū culpe. nō.n. aīa rōnalis minꝰ eſt rōnalis cum peccat: nec minꝰ habet potentiā rōnabilē vel ꝯcupiſcibileꝫ vel iraſcibileꝫ. ⁊ ideo ẜm illū modū n̄ accipiunt̉ modus. ſpēs. ⁊ ordo. ꝓut dicūt̉ modus. ſpe cies. ⁊ ordo priuari vel corrumpi ꝑ malū culpe. ¶ Per hoc pōt patere qualit̓ reſpondēdū eſt ad pͥmo obiectū loquit̉.n. ibi aug. de modo. ſpecie. ⁊ ordine. ẜm ꝙ ī his ꝯuenit eis oīs creatura ⁊ eſt veſtigiū dei. nō ẜm ꝙ eſt ꝓ priū creature rōnalis inqͣtū eſt ī ea malū culpe. ¶ Ad ſecūdum v̓o dd̓m eſt. ꝙ malū culpe nō aufert vel minu it modū. ſpēm. ⁊ ordinē. ẜm ꝙ inſunt nature ip̄ius aīe vel eēntie. ſꝫ ẜm ꝙ inſunt volūtati ordinabili ad bonū. ¶ Ad terciū v̓o dd̓m. ꝙ tm̄ hec tria inſunt habitudini peccatū priuant̉. de illa tn̄ habitudīe volūtatis eſt loqui multipl̓r. ⁊ ẜm hoc pōt habere modū. ſpecieꝫ ⁊ ordinē. Eſt.n. modus ip̄ius volūtatis inqͣtū hꝫ hītu dinē ad ſummā bonitateꝫ boni effectiuā. Modus enī dicit menſurā. menſura aūt dicit̉ eē volūtatis. in eo ꝯformat voluntatē ſuā volūtati diuine. hec aūt eſt m ſura volūtatis. vt nō preferat volūtateꝫ ſuam volūtati diuine. ſꝫ ſequat̉ eam. Sil̓r ſpēs dicit̉ eſſe ip̄ius volun tatis ẜm ꝙ voluntas hꝫ rectitudinē naturalem. ⁊ hec rectitudo naturalis dicit̉ ſpecies eius. nō aūt loqͦr mō de illa rectitudine naturali cuiꝰ carentia dicit̉ peccatū originale quā habuit homo a principio: ſꝫ de rectitudi ne naturali que ſequit̉ ipſaꝫ volūtatē. lꝫ deformetur ꝑ malū culpe. nō.n. oīno tollit̉ ſpecies rectitudinis ſꝫ mi nuit̉. Ordo v̓o attendit̉ in ipſa voluntate ẜm ꝙ refert̉ ad fineꝫ. Nec oꝑtet dicere. ꝙ lꝫ hec habitudo ſit volun tas ordinabilis ad fineꝫ. ꝙ omēs ille tres ꝯditōes acci piant̉ penes ratōꝫ ordinabilis in fineꝫ. ſꝫ in comꝑatiōe ad tres cauſas ẜm genus illud. voluntas.n. dei bōa dr̄ efficiens. dicit̉ etiā forma ⁊ dr̄ finis. voluntas autē rō nalis pōt habitudinē habere debitā ad voluntateꝫ ſic vel ſic dictā. ⁊ ẜm hec in ea dicūt̉ eſſe modus. ſpeciēs ⁊ ordo. ¶ Ad quarto obiectū dd̓m. ꝙ ſicut dictū eſt habi tudo hꝫ iſta tria in ſe que priuāt̉ vel minuūt̉ per pct̄m. Ꝙ aūt dicit̉ habitudo nō hꝫ eſſe ſuū vtrobiqꝫ determi natū. ⁊ ita nō hꝫ modū. Dicenduꝫ eſt ꝙ quodāmō ha bet terminatū ⁊ quodāmodo nō hꝫ. Uno.n. mō dr̄ hec hītudo volūtatis. mediū inter volūtatē diuinā ⁊ ipſaꝫ aīaꝫ volenteꝫ. ⁊ ſic dr̄ hr̄e menſuratū ⁊ terminatū. cit enī ſummā volūtatē ē. ⁊ ꝓgredit̉ ab ipſa aīa volente. ⁊ ꝑ hūc modū bn̄ dicit̉ eſſe modus ip̄iꝰ volūtatis rōalis termīatꝰ. Alio v̓o mō dr̄ hītudo volūtatis rōnalis hr̄e mēſurā ẜm quātitatē. vt dicat̉ tanta eē hītudo ꝙ n̄ poſ ſit vlteriꝰ aſcēdere. in hͦ ꝙ magis ſit habilis. nec deſcen dere vt citra nō ſit minꝰ habilis. ⁊ ẜm hūc moduꝫ nec dicit̉ hr̄e terminū vtrobiqꝫ. nō.n. tam habilis eſt quin poſſit eſſe habilior. nec etiā minꝰ habilis qn̄ etiā poſſit minui. cū in creatura rōnali ē dicere ſūmū ſic̄ ī xp̄o. tā enī habilis fuit. ꝙ vltra n̄ erat habilitatio rōnalis cre ature. ſꝫ in ſummū nō eſt ponere. nō.n. aliqͣ hītudo ita decreuit qn poſſit vlteriꝰ decreſcere. ¶ Ad illud d̓o qd̓ vltimo dictū eſt. ẜm opinionē quorundā dd̓m ē. ꝙ ẜm intentōꝫ aug. de mō. ſpecie. ⁊ ordine n̄ recte diſtinxer̄t. modus.n. p̄cedit naturalit̓ ſpēꝫ. ⁊ ſpēs natural̓r ordi nē. ip̄i d̓o ſpēꝫ mō p̄poſuer̄t. vn̄ illa diſtinctō n̄ hꝫ locū in mō. ſpecie. ⁊ ordīe. ẜm ꝙ dicūt̉ pͥuari vel minui per

malū culpe. Preterea. ꝯtingit malū culpe aliqn̄ eē ex defectu boni ꝙͣtum ad ſpeciem actionis. aliquando ex defectu boni ꝙͣtum ad circūſtantiā actōis. aliqn̄ ex de fectu intentōis reſpectu debiti finis. Maluꝫ aūt culpe ẜm hoc aliqn̄ priuaret ſpēꝫ nō modū vel ordinē. aliqn̄ ordinē ⁊ nō priuaret ſpēꝫ vel modū. ſꝫ hͦ nō eſt ẜm ꝙ in omni malo culpe eſt priuatio modi. ſpēi. ⁊ dinis. ¶ Nlembrum ſecūdum Einde ꝓcedendū eſt ad ſecūdo queſituꝫ ſcꝫ qualit̓ modus. ſpēs. ⁊ ordo priuent̉ ꝑ malū culpe. Et videt̉ illud oſtendi ꝑ hoc quod dicit augꝰ. in li. de ciui. dei. ꝙ ſicut morbis corrumpunt̉ corꝑa. ita mētes vicijs corrumpū tur. vnde ſicut morbo corrumpit̉ bonū corꝑis ita malo culpe ſiue vicio bonuꝫ naturale animi. ſꝫ ita eſt in mor bo corꝑali. ꝙ aliqn̄ infirmat̉ corpus ꝑ immenſuratōeꝫ humoꝝ. aliqn̄ ꝑ deformitateꝫ membri. aliqn̄ ꝑ prauam membri ordinatōeꝫ. ſicut qn̄ ſit diſlocatio. ſic gͦ ī morbo corꝑali pōt eē defectus in modo. aliqn̄ in ſpecie mēbri aliqn̄ in ordine. In modo aūt vel ꝑ incōmēſuratōꝫ hu moꝝ vel ꝑ ſuꝑfluitateꝫ vel indigentiā membroꝝ. pari grone in aīa ita eſt. ꝙ ꝯtinget priuatōꝫ fieri ſanitatis ſpūalis ꝑ peccatū rōne modi. ſpeciei. aut ordīs. ¶ Iteꝫ ꝑ bonum gratie habet̉ modus. ſpēs. ordo. in re gͣtuita. peccatum aūt mortale eſt priuatio gratie. gͦ pctm̄ pͥuat modū. ſpēm. ⁊ ordineꝫ: qui eliciūt̉ ex ipſo actu gratie. malum gͦ culpe eſt priuatio hoꝝ. ¶ Contra. modꝰ. ſpe cies. ⁊ ordo. adherent ipſi aīe vel alteri creature ſpūa li. ſed aīa rōnalis ſiue altera creatura ſpūalis immor talis eſt. gͦ ab ea nō tollit̉ eſſe ẜm ꝙ eſt creatura. gͦ nec modus. ſpēs. ⁊ ordo. q̄ adherent ip̄i creature. ſine qui bus etiā ipſa creatura nec eſſe nec intelligi p̄t oīno. vn̄ aug. xj. de ciui. dei. Nō eſt vlla creatura quā nō ille cō ſtituit a quo eſt omīs modus. ſpecies. ⁊ ordo. ſine qui bus nihil reꝝ inueniri vel cogitari pōt. gͦ modus. ſpēs ⁊ ordo. ꝓut adherent creature ſpūali pͥuari nō pn̄t. ¶ Preterea. manente eſſe nature ſpūalis. rōne ſui ⁊ ra tione potentie ſue manet habitudo naturalis ad bonū ſed manente naturali habitudine ad bonū. manēt mo dus. ſpecies. ⁊ ordo. gͦ manente eſſe rei ſpūalis ratione ſui ⁊ rōne potentie ſue. manēt modus. ſpēs. ⁊ ordo: ſed peccato exiſtente manēt modus. ſpecies. ⁊ ordo: non priuāt̉. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ priuatio dicit̉ duobꝰ mo dis. ꝓ ipſa ablatōne vl̓r. vel ꝓ ipſa ꝑmutatōe ab eo qd̓ eſt magis ⁊ minꝰ. Si ꝓ ipſa ablatōne vl̓r: ẜm hoc ē pͥ uatio modi. ſpeciei. ⁊ ordinis in eē gratuito. hn̄s eiim modū culpe mortalis. nec hꝫ modū nec ſpecieꝫ nec or dineꝫ eſſe gratuiti. quod eſt a gratia gratūfacient. Si v̓o ſumatur priuatio ꝓ ꝑmutatōne ab eo quod eſt ma is in minus. ẜm hoc dicit̉ eſſe priuatio modi. ſpeciei. ordinis in quodaꝫ eſſe naturali. ¶ Ad obiecta auteꝫ rn̄dendū. ꝙ quodāmodo eſt ſimile in morbo corꝑali ⁊ ſpūali: quodamodo diſſimile. nihil.n. ē ſimile qd̓ vtro biqꝫ eſt defectus ſanitatis. ſꝫ in hoc eſt diſſimile. ꝙ mor bus corꝑalis aliqn̄ poteſt eē ex defectu modi. aliqn̄ ex defectu ordinis. morbꝰ.n. ſpūalis ponit defectū omniū hoꝝ. ẜm ꝙ de his intendimꝰ. Poſſent tn̄ aliter ꝯſidera ri. ⁊ ẜm hoc aliqn̄ ꝯtingeret eſſe defectū in mō. ita ꝙ n̄ eſſet defectus in ſpecie ⁊ ordine. vel ecōuerſo. ⁊.jͣ. tāge tur. ¶ Ad id aūt quod obijcit̉ in ꝯtrariū. dd̓m ē ꝙ mo dus. ſpēs. ⁊ ordo. pn̄t accipi dupl̓r. Uel prout inſeꝑa biles ſunt a natura aīe rōnalis inꝙͣtum hmōi. ⁊ ẜm hͦ nō pn̄t priuari ꝑ malum culpe altera duaꝝ priuatōnū videlꝫ illa que eſt ꝑ oīmodaꝫ ablatōneꝫ. vel que eſt pel ymutatōꝫ ab eo qd̓ ē magis ī minꝰ Si d̓o accipiāt̉ ẜm ꝙ diſponūt hītudinē naturalē ad bonū. ꝑ maluꝫ culpe p̄t vno mō fieri pͥuatō hoꝝ. pn̄t.n. minui: ſꝫ nō vſqꝫ qͣo tolli. ¶ Un̄ ꝑ hͦ p̄t ſolui illd̓ qd̓ ꝯn̄t̉ obiectū ē. Modu enī ſpēs ⁊ ordo. ꝓut adherēt hitudini naturali ad bonū: lꝫ diminui poſſint. oīno tn̄ tolli n̄ pn̄t. Nembrum terciū Ercio querit̉. vꝝt iſta tria. modus. ſpēs ⁊ ordo. ſimul priuent̉ ꝑ malū culpe. ⁊ vi det̉ ꝙ non. per ſimile in alijs creaturis. Naꝫ in aīalibꝰ pōt priuari modus cuꝫ n̄ priuar ordo vel ſpēs. bōt etiā priuari ordo ita ꝙ n̄ pri uetur modus vel ſpecies. ⁊ ſimilit̓ de ſpecie: gͦ nō ſil uant̉ iſta. pari gͦ rōne erit in ipſo hoīe ẜm aīaꝫ rōnal ꝙ vnū poterit priuari ſine alijs duobꝰ. ¶ Preterea. in alijs bonis ſpūalibus ꝯtingit hoc. ꝙ vnū poterit pͥua ri ſine alio. verbigr̄a. poteſt priuari memoria nō pͥua ta imaginatōe. pōt priuari imaginatio nō priuata me moria. ⁊ hec p̄nt priuari manente quodaꝫ vſu ratōnis intermedio. ẜm ꝙ diuerſe fiūt egritudines quibꝰ fiunt leſiones in diuerſis capitis ꝑtibꝰ. ſimilit̓ ꝯtīgit de alijs bonis naturalibꝰ. ſicut ſunt caſtitas naturalis ⁊ pie tas naturalis. ⁊ ita de alijs. pōt.n. vnuꝫ eſſe ſine alio. pari gͦ rōne poterit priuatio eſſe modi ſine priuatione ſpeciei ⁊ ordinis. vel ecōuerſo. ¶ Contra. dicit aug. lib. de natura boni. vbi modus. ſpecies. ⁊ ordo magna bona ſunt: magnū bonū eſt. vbi parua bona ſunt: ꝑuū bonū eſt. vbi v̓o modica: mediocre bonū eſt. ī quo vult deſignare. ꝙ ꝑ quandā cōnexioneꝫ vbi modus eſt ma gnū bonū. ſpeciēs eſt magnū bonū ⁊ ordo ſimilit̓. ⁊ ecō uerſo. ¶ Item iſta ſunt veſtigia trinitatis ſumme. ſꝫ in ſumma trinitate eſt oīmoda equalitas. gͦ in hac trini tate que eſt veſtigium eſt ſuo modo equalitas. gͦ ſi plꝰ eſt de modo: plus erit de ſpecie ⁊ ordine. ⁊ ſi minꝰ: mi nus. gͦ ſimul priuant̉. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ modus. ſpe cies. ⁊ ordo. ſi dicerent̉ ẜm illum modū ẜm queꝫ acci piuntur in animalibus inꝙͣtum ſunt aīalia. non dico inꝙͣtum ſunt creature. poſſet eſſe priuatio modi ſine priuatione ſpeciei ⁊ ordinis. ſed non ſic accipiūt̉ hic: ſꝫ ẜm hoc ꝙ modus. ſpecies. ⁊ ordo in qualibet creatu ra repreſentant quodāmodo ſummaꝫ trinitateꝫ. ⁊ id̓o cum priuatur modus. priuant̉ ſpecies ⁊ ordo. ⁊ econ uerſo. ¶ Per hoc poteſt ſolui quod obiectum eſt per ſi mile in aīalibus. modus.n. ſpecies ⁊ ordo aliter acci untur ẜm ꝙ ꝯueniūt aīali inꝙͣtum eſt creatura. ſic en ſimul ſunt. aliter ẜm ꝙ ꝯueniūt animali inꝙͣtum ē ani mal. ſic enī modus poteſt eſſe ſine ſpecie ⁊ ordine ī ip̄a compoſitione membroꝝ aīalis. in aīa v̓o rōnali prout malum culpe dicitur priuatio modi. ſpeciei. ⁊ ordinis ẜm ꝙ intelligit Auguſti. ſimul eſt priuatio oīm. cū enī amatur creatura vt deus vel plus deo. eſt defectus mo di ſiue menſure. exiſtente defectu iſto erit voluntas ab extremis. extrema autem dico deum vt eſt principium ⁊ vt eſt finis. ergo eſt defectus rectitudinis. ⁊ ita ꝑ cō ſequens ſpeciei. rectitudo enim eſt forma ſiue ſpēs ip̄iꝰ extenſionis medie. cum auteꝫ exit voluntas ab extre mis. non amat deum ꝓpter ſe ⁊ ſuper omnia. ꝓpter qd̓ eſt defectus ordinis. ſimul ergo eſt priuatio modi. ſpe ciei. ⁊ ordinis per malum culpe mortalis. ¶ Ad ſecū do obiectum dicendum. ꝙ aliter eſt in his bonis ſpiri tualibus ⁊ in alijs quibuſdaꝫ. quedam enim ſunt bo na ſpiritualia que non ſimul tolluntur. quedā v̓o ſunt que ſimul tolluntur. bona enim ſpiritualia que per ſe ſunt gratie gratumfacientis. ſimul priuantur. que d̓o non ſunt huiuſmodi. ſed ſunt gratie gratiſdate. pn̄t nō ſimul priuari. bona v̓o naturalia que ſunt nature or dinabilis ad bonum. nec omnino ſe habent ſic̄ illa bo na vel illa. ſed minui poſſunt. omnino autem priuari non poſſunt. talia autem ſunt modus. ſpecies. ⁊ ordo. ſimul tamen minuuntur propter predictam rationeꝫ. eo ꝙ diminutio que eſt ipſius habitudiſis ad efficien tem. ponit diminutioneꝫ habitudinis ad ipſaꝫ forma leꝫ ⁊ ſil̓r finaleꝫ. ⁊ ecōuerſo.

Queſtio .ciiij.
¶ Nembrū quartū Uarto querit̉. vtꝝ modus. ſpēs. ⁊ ordo. equalit̓ priuent̉. Ꝙ nō videt̉. modus.n. appropriat̉ potētie ſiue v̓tuti. ſpēs v̓o pul chritudini. ordo v̓o bonitati. ſꝫ ꝯtingit de fectū eē in potētia. nō exn̄te defectu in pulchritudine vl bonitate. Sil̓r in pulchritudine ꝯtingit eē defectū. nō exn̄te defectu in potētia vel bonitate. ⁊ eodē mō ꝯtīgit eſſe defectū in bonitate nō exn̄te defectu in pulchritu dine aut potētia. ꝯtingit gͦ minui modū ſine diminuti one ſpeciei ⁊ ordinis. ¶ Preterea. in v̓tutibꝰ naturali bus ꝯtingit intenſionē fieri vniꝰ ſine intenſiōe alteriꝰ. ⁊ diminutōꝫ vniꝰ ſine diminutiōe alterius: vt caſtitas naturalis pōt minui vel intēdi ſine pietate naturali vl̓ ſine iuſticia. pari gͦ rōne cū modus. ſpēs. ⁊ ordo ad bo na naturalia referat̉. poterit minui modus ſine ſpecie vel ordine. vel ecōuerſo. ¶ Cōtra. modus. ſpēs. ⁊ ordo ſunt ipſius hītudinis potētie. prout ordinabilis ē ad bonū gratie. quēadmodū gͦ eſt in bono gratie qd̓ ẜm ī mortalitatē gratie eſt minoritas virtutū gratuitoruꝫ. ⁊ cum minor eſt fortitudo gratuita. mīor eſt caſtitas gͣ tuita. ⁊ ita de alijs. eodeꝫ mō videt̉ eſſe de mō. ſpecie. ⁊ ordine: vt cū minuit̉ modus minuat̉ ſpēs ⁊ ordo. ¶ Itē ſi minueret̉ modus ꝑ malū culpe. nō facta diminutōe ſpēi ⁊ ordinis. cū ad diminutiōeꝫ modi ſequat̉ ꝙ minꝰ habilis ſit aīa ad bonū. nō facta aūt diminutōe ſpeciei ⁊ ordinis ſit aīa habilis ad bonū eſſet ſiml̓ habilis ad bonū ⁊ inhabilis. quod ē incōueniēs. nō gͦ ꝑ malū cul e fit priuatio ſiue diminutio modi. qn̄ inſimul fiat di rinutio ſpēi ⁊ ordinis. ⁊ ecōuerſo. ¶ Iteꝫ cū voluntas hūana ꝯformat ſe voluntati diuine. rectitudinē habet in ſua oꝑatōne. cū aūt hꝫ rectitudinē in ſua oꝑatōe. or dinat̉ debito mō ad ſuū fineꝫ ⁊ ecōuerſo. gͦ defectu exn̄ te in aliquo hoꝝ. eſt defectus in alijs. ſꝫ hitudo natural̓ refert̉ ad omīa iſta. ⁊ pōt reciꝑe intenſionē ⁊ diminu tionē. gͦ cum diminuit̉ reſpectu vniꝰ iſtoꝝ. diminuitur reſpectu alioꝝ. ⁊ ecōuerſo. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ ſimul ſit oīm iſtoꝝ diminutio ꝑ maluꝫ culpe mortalis. ¶ Ad obiectū aūt dd̓m eſt. ꝙ lꝫ modus appropriet̉ potentie ſiue virtuti. ⁊ ita de alijs: tn̄ qꝛ potētia dicit̉ dupliciter Uno mō appropriat̉ hic modus potētie. alio mō nō ap propriat̉. Si.n. accipiat̉ hic potētia ꝓ ipſa habitudīe naturali volūtatis ad ſummā bonitateꝫ. ẜm hoc modꝰ appropriat̉ potētie. ⁊ ꝯtingit minui ẜm ꝙ minuit̉ illa itudo naturalis. Si v̓o accipiat̉ potētia ꝓ fortitu dine naturali. ẜm hͦ modus nō appropriat̉ potentie. qꝛ ꝯtingit fortitudinē naturalē eſſe ſine pulchritudine vl̓ bonitate. ⁊ etiā in ipſa aīa. ẜm hoc modus h̓ nō appro priat̉ potentie. ⁊ ẜm hͦ nō dicit̉ h̓ ꝑ malū culpe fieri pͥ uatio modi. ſpēi. ⁊ ordinis. eodē mō dd̓m eſt de alijs.ſ. ſpecie ⁊ ordine. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m. ꝙ ſecus eſt in bonis naturalibꝰ que dicūt̉ virtutes. ⁊ in bonis naturalibus que dicūt̉ modus. ſpēs. ⁊ ordo. pōt.n. vna virtus natu ralis ineſſe ſine alia. ⁊ ecōuerſo. Modus aūt ſpēs ⁊ or do ſic ſe hn̄t. ꝙ ſi vnū pōt ineſſe. nō pōt ineſſe ſine alijs. nec ecōuerſo. eo ꝙ ſunt vniꝰ ꝯditōis. ⁊ ꝓpter hͦ cū vnuꝫ intendit̉ alia duo intēdūt̉. cū vnū minuit̉ alia duo mi nuūt̉. Attendendū eſt aūt ꝙ loꝗmur hic de mō. ſpecie. ⁊ ordine ꝓut hoꝝ priuatio nō eſt ipſa eēntia boni cul pe. ſꝫ eſt defectus ꝯſequens malū culpe. ¶ Queſtio. cxiij. de malo ī genere ſid ſit ⁊ de eius oppoſitōne. Ompleto tractatu de malo ⁊ de primis drn̄tijs mali. tͣnſ itum faciētes ad ꝯſideratōꝫ pct̄i. Pri mo dicamꝰ diſpoſitōꝫ quandā materi aleꝫ ad pct̄m ẜm quandā mali culpabilis diuiſionē. Malū.n. culpabile aut eſt malū ex ge nere actus. aut ex circūſtantia actus. aut ex intētiōe fi nis indebiti. Quia v̓o prīor eſt in̄ hac ꝯſideratōe mali cia ex genere actus. deinde v̓o malicia ex circūſtautia. Tercio v̓o malicia ex intētōne. pōt.n. actus eē bonus in genere ⁊ circūſtantie bone: nihilominꝰ tn̄ malus ex intentōne. bonitas v̓o intētionis nō pōt eē niſi fundet̉ ſuꝑ bonitatē ex genere ⁊ ex circūſtātijs. ideo primo di cendū eſt de malo in genere circa quod eſt ꝯſideratio. ¶ Primo quid ſit malū in genere vel ex genere. ¶ Se cūdo de oppoſitōne mali in genere reſpectu boni ī genē vtꝝ ſit oppoſitio ꝯtrarietatis ⁊ oppoſitio immediata. ¶ Tercio v̓o de ꝯꝑatōne malicie in ꝓportionabilitate ipſius habitus ad actū. ¶ Quarto de oppoſitōne ꝓpor tionabilitatis malicioꝝ int̓ ſe reſpectu bonitatū. ¶ Membrū primū Irca primū ſic eſt ꝓcedendū. querit̉. vtꝝ malū in genere ſiue ex gene. dicit̉ illd̓ qd̓ nullo mō ꝑ circūſtantia formari p̄t vt ſit bonū. ⁊ hoc videt̉. Fornicari.nē tale ma lū quod ꝑ nullā creaturā p̄t formari vt ſit bonū. ⁊ ph̓s dicit quedā ſtatī noīata mox ꝯiūcta ſunt malo. vt adul teriū. Si gͦ hoc mō dicit̉ malū in genere tūc malū ī ge nere. ꝯtinebit in ſe malū ex circūſtantia. nullū.n. malū eſt oīno informabile ad bonū. niſi ꝯtineat in ſe defectū circūſtantie vel circūſtantiaꝝ: ſꝫ hoc nō videt̉. cuꝫ ma lū in genere diuidat̉ ꝯtra malū ex circūſtantia. ¶ Pre terea. nō dicet̉ malū in genere qd̓ genꝰ eſt maloꝝ: ẜm hͦ enī nō cōnumeraret̉ malū in genere cū ſpēbꝰ mali. ge nus enim nō cōnumerat̉ cū ſuis ſpēbus. relinquitur ꝙ malū in genere dicet̉ malū quod eſt ex genere actu qn̄ in ipſo actu ẜm ſeipſuꝫ ꝯſiderato inuenit̉ defectꝰ. ſꝫ ī nullo actu ẜm ſeip̄m ꝯſiderato inuenit̉ ita defectus ꝗn poſſit cū aliqua materia ꝯiūctus dici bonū. verbigr̄a. odire ſi reſpiciat ꝑſonā dicit malū. ſi reſpiciat peccca tū: ẜm ꝙ dicit̉ in pͣsͣ. iniquītateꝫ odio habui. dicet bo ī. gͦ odire ẜm ſe ip̄m ꝯſideratū dicit bonū. aūt nec dic̄ nū nec malū. Et ſil̓r eſt de hͦ qd̓ eſt iraſci. Iraſci eniꝫ ſi fit ex odio ꝑſone malū eſt. ſi v̓o fit ex odio vicij bonū eſt. Sil̓it̓ ille actus occidere ſi fit aucͣte legis ab eo ad queꝫ ſpectat. ⁊ reſpectu eius materie que debita eſt. bo nū eſt. ſi v̓o alio mō malū eſt. gͦ occidere ẜm ſeipſuꝫ con ſideratū erit indifferens. ⁊ ſimilit̓ in alijs actibo. gͦ ma lū in genere nō dicet̉ ex genere actus. quo gͦ mō dicet̉ malū in genere? Si aūt dicat̉ genus ꝓ ſubiecta mate ria que cōuenit actui. ẜm hoc dicet̉ occidere hoīeꝫ ma lum in genere. ſꝫ hoc qualiter dicet̉ cum precipiatur in lege occidere maleficū. occidere aūt maleficū eſt occide̓ hoīeꝫ. ⁊ ita malum implicabit̉ in bono. Similit̓ preci pit dn̄s abrahe immolare filiū ſuuꝫ. ⁊ immolare filiū eſt occidere hoīem. gͦ in bono meritorio implicabit̉ ma lum. quod nō videtur. gͦ malum in genere dicet̉ nō ẜm hūc moduꝫ. ¶ Dicūt aliqui ꝙ interficere hoīeꝫ eſt ma lum in genere. qm̄ eſt malū in ſe. ſꝫ non ẜm ſe: ſꝫ que eſt iſta differentia? Si.n. aliquid eſt malum in ſe. gͦ de ſe importat maliciam. ſꝫ quod importat de ſe maliciā. dr̄ eſſe malum ẜm ſe aut ꝑ ſe. gͦ interficere hoīeꝫ eſt maluꝫ ẜm ſe. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ lꝫ multis modis poſſit di ci malū in genere. vt quod ꝑ nullam circūſtantiaꝫ pōt formari vt ſit bonū. vt fornicari vel adulterari. vel qd̓ dicit genus maloꝝ: ſpēaliter tn̄ hic accipit̉ maluꝫ ī ge nere. qn̄ actus dicit defectum boni. ⁊ reſpicit materiaꝫ indebitam. vt genus ſubiectum. dicatur ipſa materia indebita. nomen v̓o actus determinet defectum. ſic̄.n. bonū in genere multis modis pōt dici. vel ꝙ eſt genus bonoꝝ ſicut eſt virtus que dicit̉ bonū in genere. vel qd̓ ꝑ circūſtantiā nullatenꝰ pōt fieri malū. ſicut habere ca ritatē. vel quod dicit bonum in genere actus ⁊ reſpicit materiā debitā. vt dare elemoſinā. vel paſce̓ eſurienteꝫ

⁊ ꝙ ita ſit dicit aug. ī primo li. de bap. ꝯtra donatiſtas oſtendēs ꝙ bona oꝑa in genere nō ſufficiūt ſine carita te. ꝗcquid boni in or̄onibꝰ ⁊ elemoſinis hēbat ꝓdeſſe. illi n̄ poterat: niſi ꝑ vinculū xp̄iane ſocietatis ⁊ pacis incorꝑaret̉ eccīe. Et aug. de ſpū ⁊ lr̄a. Sicut nō impe diūt a vita eterna iuſtum quedā peccata venialia. ſine quibꝰ vita iſta non ducit̉: ſic ad ſaluteꝫ eternam nihil proſunt impio bona opera. ſine quibus vita cuiuſlibꝫ impij vix inuenit̉. dare.n. dicit bonum in genere actꝰ. elemoſina v̓o dicit ꝯuenienteꝫ materiā. ſicut habet̉ in diſ. xxxvj. ij. li. ſen. c. ſatis diligent̓. Sic ex oppoſito di cet̉ malum in genere ẜm tot modos. hic aūt ſpālit̓ con trahimus malum in genere. qn̄ actus in ſe dic̄ defectū ⁊ coniūgit̉ cum materia indebita. ¶ Si v̓o obijciat̉. o tale bene pōt fieri vel male fieri. ⁊ ita erit indifferens Dicendū eſt. ꝙ illud quod dicit̉ bene fieri vel male fie ri. hic refert̉ ad circūſtantiam vel ad intentioneꝫ. cum autem circumſtantia addit̉ que bona eſt. ꝯtrahit̉ ma lum extra rationeꝫ ſuam. ſicut bonum in genere trahi tur extra rationē ſuam. qn̄ additur circumſtantia ma la. vnde nō eſt dicenduꝫ. ꝙ malum ſit ꝑs boni. eo eniꝫ dicebat̉ malum. quia dicebat defectuꝫ in ſe ⁊ ꝯiūgeba tur cum materia indebita. nec addebat̉ circumſtantia ꝑ quam ad bonum traheret̉. vnde occidere maleficiuꝫ ſt. lꝫ importet in ſe occidere hoīem. occidere aūt hoīeꝫ ſit ꝓhibitum in decalogo cum dicit̉. Non occides: nō tn̄ ille peccat qui maleficuꝫ occidit tranſgrediēdo p̄ce ptum decalogi. ſi aucͣte legis faciat. ⁊ ad eum ſpectet. vnde aug. in li. de li. ar. Si homicidiū eſt hoīeꝫ occide̓ pōt accidere aliqn̄ ſine peccato. nam ⁊ miles hoſtem ⁊ iudex vel miniſter eius nocentē ſi occiderit. nō mihi vi detur peccare: cum non dicit̉ recte homicidiū niſi extē ſo vocabulo. vn̄ ſequit̉ ibi. nō mihi vidēt̉ hi homicide dici. Un̄ occidere hoīeꝫ tunc ꝓprie dicit̉ malū in gene̓. qn̄ nō addit̉ circumſtantia trahens ad bonū. ¶ Sil̓it̓ intelligendū eſt de eo quod obijcit̉ de īmolatōne. lꝫ enī oblatio in olocauſtuꝫ ſiue immolatio ex p̄cepto dn̄i ſit bonū. in eo auteꝫ intelligat̉ occidere hoīeꝫ nō intelligi tur ibi ẜm rōneꝫ mali. addita.n. eſt circumſtantia per quā illud qd̓ ſibi relictum eēt malū ꝑ additōꝫ circum ſtantie formatū dicit bonū. Nec eſt diſtinguēdū ꝙ ali quod dicat̉ in ſe malū ſꝫ nō ẜm ſe malū. non enī hec di ſtinctio ex intētōnibꝰ vocabuloꝝ ꝑ ſe elicit̉. nec expoſi tores ſacre ſcripture iſtis vtūt̉ drn̄tijs. ¶ Nembrū ſecundum Ecūdo querit̉ de oppoſitione mali ī geni reſpectu boni in genere. videt̉.n. eē ꝯtra rietas. ꝯtraria.n. dicūt̉ que ſub eodeꝫ ge nere poſita maxime diſtāt. ſꝫ bonū in ge nere malū in gene̓ ꝯn̄icāt in intentōe generis. ⁊ differ̄t ẜm bonū ⁊ malū que ſunt maxīe diſtantia. gͦ bonuꝫ in genere ⁊ malū in genere ſunt ꝯtraria. ¶ Iteꝫ eidē acti oni eſt impoſſibile ſimul ineſſe malū in genere ⁊ bonū in genere. gͦ malū in genere ⁊ bonū in genere ſunt ꝯtra ria vel adminꝰ oppoſita. ¶ Contra. ꝯtraria ſunt q̄ naͣ ta ſunt fieri circa ideꝫ ſubiectū. ſꝫ bonū in genere ⁊ ma lū in genere nō ſunt nata fieri circa ideꝫ ſubiectū. gͦ bo nū in genere ⁊ malū in genere nō ſunt nata fieri ꝯtra ria. ꝙ aūt nō ſunt nata fieri circa ideꝫ ſubiectum ꝑ hoc pꝫ. ꝙ eadeꝫ actio nō pōt eſſe ẜm diuerſa tꝑa bona ī ge nere ⁊ mala in genere. ſꝫ que ſemeleſt mala in gene ſꝑ eſt hmōi. ¶ Iteꝫ malū in genere ⁊ bonuꝫ in genere ge nera ſunt bonoꝝ ⁊ maloꝝ. nec hn̄t cōmune genꝰ. ꝯtra ria v̓o ꝓprie dicta hn̄t cōmune genꝰ. gͦ malū ī genere ⁊ bonū in genere nō ſunt ꝯtraria. ¶ Iteꝫ malū in genere ꝑ additōꝫ pōt fieri bonū. ⁊ bonū in genere ꝑ additōnē circūſtantie pōt fieri malū. gͦ bonū in genere ⁊ malum in genere nō ſunt ꝯtraria. cum pn̄t oppoſitā rōneꝫ com municare. nō.n. albū manēs album pōt coīcare rōneꝫ
nigri. nec ecōuerſo. ¶ Hac de cauſa querit̉ cuiuſmodi differentie ſint malū in genere ⁊ bonū in gene̓ reſpectu actōnis. vtꝝ ſint differentie eſſentiales vel accidenta les. Non vident̉ eſſentiales eſſe. bonū.n. ⁊ maluꝫ acci dunt actioni ⁊ ſimilit̓ agenti. Poteſt.n. actio intelligi p̄ter intellectum boni ⁊ preter intellectum mali. ẜm ꝙ nos dicimus bonum in genere ⁊ malum in gene̓. Dif ferentia v̓o eſſentialis eſt preter intellectum cuiꝰ n̄ in telligit̉ illud cuius eſt differentia eſſentialis. gͦ bonum in genere ⁊ malū in genere non ſunt differentie eſſenti ales actōnis. ¶ Ꝙ aūt non ſint accn̄tales videt̉ ex hͦ. ynon poſſunt ineſſe vni ⁊ eidem actōni. accidentia v̓ ppoſita adminꝰ poſſunt intelligi ẜm prius ⁊ poſteriꝰ ineſſe. ¶ Forte dicetur ꝙ eſſent accidentia inſeꝑabilia que lꝫ poſſint adeſſe ⁊ abeſſe per intellectum. tamē non abſunt a ſuis ſubiectis: niſi ſint talia accidentia inſe ꝑabilia. que inſint alicui rei ſeꝑabili. vt coruus dicit̉ niger. ratio eſt pennaꝝ: ⁊ cignus albus. ablatis autem pennis pōt cignus dici niger ⁊ coruus albus. nō ſic au teꝫ videt̉ de his drn̄tijs bonū in genere ⁊ malū in gene̓ actio.n. mali in genere nō intelligit̉ hic actio ſine ipſa malicia generis. nec actio bona in genere intelligitur hic actio ſine bonitate generis. gͦ non ſe hn̄t ſicut acci dentia. ſubiectum.n. intelligitur hic ſine accn̄tibꝰ que ſunt in ſubiecto. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ oppoſitio ē in bonum in genere ⁊ malū in genere. ⁊ eſt oppoſitō diſꝑa tionis. diſꝑata.n. ſunt vbi ſeꝑantur abinuicem ẜm ra tionem ſiue formam ⁊ ſubiectum. ¶ Ad illud autē qd̓ obiectum eſt in contrarium. vbi oſtenditur ꝙ bonum ī genere ⁊ malum in genere ſunt ꝯtraria. Dicenduꝫ eſt. ꝙ non ꝓprie ſumendo contraria. nec eis cōuenit diffi nitio contrarioruꝫ: que eſt. ꝙ poſita ſub eodem genere maxime diſtant. genus.n. ibi non dicit̉ materia ſubie cta. ſed genus predicabile. bonum auteꝫ in gene̓ ⁊ ma lum in genere non ſunt in vno genere predicabili. ens enim non dicit genus reſpectu boni ⁊ mali. ¶ Ad ſecū dum dicendum. ꝙ lꝫ malum in genere ⁊ bonum in ge nere ſint incompoſſibilia ſimul ineſſe eidem. nō ex hoc ſequitur ꝙ ſint ꝯtraria. quia non ſunt nata fieri circa idem ſubiectum. ſed erunt oppoſita vt diſꝑata. ſicut.n. bonitas ⁊ malicia diſꝑata ſunt inter ſe. ita ⁊ actōes ꝗ bus conueniūt ſunt inter ſe diſꝑate. ¶ Item reſpondē dum eſt ad hoc quod ſecūdo obijciebat̉. cuiuſmōi diffe rentie eſſent bonum in genere ⁊ malum in genere circa actioneꝫ. Dicendum eſt ꝙ diſtinguūt actōnes ſicut ꝓ prietates diſtinguūt ea quoꝝ ſunt ꝓprietates. appropri atur.n. bonitas ſue actōni in genere. ⁊ malicia ī gene̓ ſue actōni. nec eſt hͦ ꝯtrariū. ꝙ bonū ⁊ malū pn̄t accide̓ eideꝫ actioni. hͦ.n. nō eſt de bonitate ⁊ malicia generis ſꝫ de bonitate ⁊ malicia intētionis. que extrinſeca eſt a bonitate generis. bona.n. actio in genere pōt eē mala ex intentōne vel bona. ſimpl̓r aūt nō pōt eadē actio nu mero eſſe bona ⁊ mala. vn̄ alit̓ ſe hn̄t bonū ⁊ malū cir ca actionem ⁊ circa agentem. circa agentem autem ſic ſe habent ꝙ poſſunt vni ⁊ eidem agenti numero ineſſe bonum ⁊ malum. ſed non ſimul. vni v̓o ⁊ eidem actio ni non poſſunt ſimul numero ẜm prius ⁊ poſterius in eſſe bonum ⁊ malum. Ratio autem eſt. quia agens nu meratur propria numeratōne preter bonum ⁊ malum que ei accidunt. actio v̓o cum non ſit in ſe ſtans ſꝫ trāſi ens: numeratur cum ſuis conditionibus. Ande alia numeratio eſt actio bona ⁊ alia numero eſt actio ma ¶ Nlembrum tercium Onſequēt̉ querit̉ de ꝯꝑatōe malicio portōabilitate habitꝰ ad actu.ſ. vtꝝ ſit deterior actu vel ecōuerſo. ꝙ aūt ſit de terior ī gene̓ videt̉. oppoīt̉.n. bono ī gene actꝰ malū ī genē actꝰ: ſꝫ bonū ī gene actꝰ plꝰ ꝯiūgit fini gͦ

.ciiij. Queſtio
ctꝰ plus diſiūgit a fine. ergo malum malum in gener in genere actus deterius eſt malo in genere habitus. Ite poſito malo in genere actꝰ. ponit̉ malū ī genere ha bitus. malū enī in genere actus ē cā mali in genere habi tus. ergo malū ī genere actꝰ ē deteriꝰ malo ī genere ha bitus. cū ſit cā ꝓpria illiꝰ. ¶ Cōtra qd̓ diuturnius ē ma lum deteriꝰ ē malū. ſed diuturniꝰ ē malū ī genere habi tijs. ergo malū ī genere habitꝰ ē deteriꝰ. malū actꝰ enim trāſit. ſed remanet habitꝰ. rōne cuiꝰ ē etiā reatꝰ. ¶ Iteꝫ ponū ī habitibꝰ meliꝰ ē bono ī actibꝰ. ergo ꝑ oppoſitum malū ī habitibꝰ erit deteriꝰ malo ī genere actꝰ. ſicut.n. ſe habēt ꝑ oppoſitū malū ī genere habitꝰ ⁊ bonū ī genere babitꝰ. ita malū ī genere actꝰ ⁊ bonū ī genere actus. er mutatim ſicut ſe habet ī genere habitꝰ bonū ad bo nū ī genere actꝰ. ita ſe habet malū ī genere habitꝰ ad ma lum ī gene̓ actꝰ. ergo cū bonū ī gene̓ habitꝰ ſit meliꝰ bo nō ī gene̓ actꝰ. malū ī gene̓ habitꝰ erit deteriꝰ malo ī ge nere actꝰ. ¶ Itē malū genere habitꝰ eſt rō multiplicādi malū ī actu. ergo ē illo deteriꝰ. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ma lū ī genere quo ad ꝗd. ē deteriꝰ malo ī gene̓ habitꝰ. quo ad qd̓ ē minꝰ malū. quo ad hoc.n. ꝙ maluꝫ ī genē̓ actꝰ ē cauſa mali in gene̓ habitꝰ. rōne cauſalitatis ē deteriꝰ. Attendendū autē. ꝙ malū ī gene̓ actꝰ pōt accipi duplici ter. Pōt enī accipi ꝓ malitia generis actꝰ. vel pōt acci eneralit̓ ꝓ quacūqꝫ cā. malitia exiſtēte in ſuo actu. ſiue ſic ſiue ſic accipiat̉. Preterea malitia in gene̓ actꝰ cauſat malitiā ī genere habitꝰ. nec tamē malum ī genere actꝰ ſimpliciter ē deteriꝰ malo ī gene̓ habitꝰ. ſed ecōuer ſo. ī hoc ꝙ plꝰ adheret ipſe aīe a qua priuat̉ bonū. ¶ Ad obiectū v̓o primo dicendū. ꝙ nō ē ſimile ex ꝑte bonoruꝫ ⁊ ex ꝑte malorū. ex ꝑte enī bonorū ē ꝙ bonꝰ habitꝰ gene rat bonū actū vniuerſalit̓. niſi fieret ſermo de habitu cō ſuetudinali inqͣtū huiuſmōi. ex ꝑte d̓o malorū actꝰ ma lus prīo generat habitū malū. licet ergo actꝰ īmediatiꝰ cōiungat habentē fini in malis. tamē habitus malꝰ im mediatius diſiungit a fine. nō enim eadē ē lex in bonis ⁊ in malis. ſed cōtingit fieri ecōtrario. Et ſi dicatur. malū in gene̓ actꝰ īmediatius diſiungit. qꝛ poſito per poſſibile. ꝙ malū in gene̓ habitꝰ nō ſequeret̉. nihilomi nus diſiūgeret a fine. malū autē in gene̓ habitꝰ nō diſiū git a fine. niſi p̄cedente malo in gene actꝰ. Dicendū ē. ꝙ rō nō ē eiꝰ ꝙ immediatū. ſed eiꝰ qd̓ eſt primū. vnde ma lum in gene̓ habitꝰ prīo diſiūgit. ſed malū ī gene̓ habitꝰ ꝓximiꝰ diſiūgit. ¶ Ad obiectu d̓o ſecūdo dicēdū ē. ꝙ lꝫ malū ī genere actꝰ ſit cauſa mali ī genere habitꝰ. tamer nō eſt ſimpliciter deteriꝰ. in malis enim ecōtrario eſt ꝙͣ in bonis in ꝑte diſſimile. ⁊ in ꝑte ſimile. In hoc enim diſſimile. ꝙ bonū in genere habitus cauſat bonū in ge nere actus primo. malū v̓o in gene̓ actus primo cauſat malū in gene̓ habitꝰ. In hoc enī ē ſimile. ꝙ habitꝰ vtro biqꝫ ē melior actu. Et ſi dicat̉. ꝙ actus bonꝰ magis con iungit fini. ⁊ iō meliꝰ ē. dicendū ē ꝙ nō ſequit̉. habitꝰ.n. gratuitꝰ in ꝑuulo qui nō operat̉ cōiungit cum fine. actꝰ autem nunꝙͣ cōiungit fini ſine habitū. ¶ Querit̉ etiaꝫ huiuſmōi gratia. vtruꝫ omnia mala in genere actꝰ ſunt eque mala. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. quia omnia obligata ſunt pene eterne. ⁊ omnia que ſunt obligata pene eterne. in genera eque mala ſunt. ergo omnia mala in genere eque mala ſunt. ¶ Cōtra fornicatio ē malū ī genere. adulteriū ē ali ud malū ī genere. fornicatio autē nō ē eque malum ſicut adulterium. ergo nō omnia mala ī genere ſunt eque ma la. Similit̓ homicidiū ē malū ī genere. ⁊ adulterium eſt malū in genere. homicidio autē debet̉ maior pena ꝙ ad ulterio. ergo maior ē reatꝰ. ergo homicidiū ē maius ma lū. nō ergo omnia in genere ſunt eque mala. ¶ Ad quod aicendū. ꝙ eſſe eque malum in gene̓ dicitur duplicit̓. di citur enī eque malū qꝛ eque deformat ſuum genus. ⁊ ẜm hūc modū omnia mala in genere ſunt eque mala. Sic̄ .n. malitia homicidij deformat ſuū actū. ita malitia ad ulterij deformat ſuum actum. ⁊ hec equalitas dicitur eſſe equalitas generis. ⁊ huic reſpondet meritū pene eter ne. Uel pōt dici malum eque. quia equaliter deformat ipſam animam. ⁊ ẜm hoc nō omnia mala in genere ſūt eque mala. plus enim deformat ipſam animam homici diu ꝑpetratū. ꝙͣ adulteirū ꝑpetratū oībus alijs paribꝰ. ¶ Hic autē notādū. ꝙ malū ī gene̓ dicit̉ ml̓tiplicit̓. vno enim modo dicitur adulterium malum in genere. ⁊ alio modo malū ex circumſtantia. ſi enim comꝑatur adulte rium fornicationi dicuntur eſſe duo mala in genere lu xurie. Alio modo dicitur eſſe malum ex circumſtantia. ẜm ꝙ cōire cum nō ſua eſt malum in genere. cōire auteꝫ cum nō ſua coniugata alterius. eſt malum ex circumſtā tia. In hoc enim dicitur ꝙ cōiugata alterius dicitur cir cumſtantia ⁊ ſimiliter coire cum ſoluta. ẜm ꝙ fornicatō ⁊ adulterium cadunt ſub eo qd̓ eſt malum ex circumſtā tia ratione ſui. ratione v̓o eius quod ē cōire cum nō ſua cadunt ſub eo ꝙ eſt malum in genere. ¶ Ad hoc etiam queritur. vtrum aliquis poſſit preciſe facere tm̄ maluꝫ. ꝙͣtum eſt aliquod in genere. Quod videtur. quia poteſt aliquis perpetrare malū in genere. nō addendo aliquā circūſtantiam malam. ſed ſi nō addit̉ circumſtātia ma la vel intētio mala. nō contrahitur malitia niſi ex gene re actus. ergo poteſt aliquis perpetrare poſſe tm̄ maluꝫ ꝙͣtum eſt maluꝫ in genere. ¶ Contra malitia qua quis malus eſt. ex actu particulari cōtrahitur. ergo niſi ad datur ſuper malum in genere aliquid. nullus ex hoc dici tur malus. ergo nō ſufficit malitia ī genere. niſi fiat ad ditio. ¶ Ad hoc dicendum. ꝙ malū in genere dicitur. du pliciter. vno modo ẜm ꝙ malum in genere dicit̉ qd̓ ge neraliter dicitur malū. ⁊ ẜm hoc nō dicitur comꝑabile ad malum particulare. maxime cum particulare fuerit eiuſdem generis. ẜm hūc modū nulla eſt queſtio. ſi que ratur. vtrum aliquis poſſit facere tm̄ malum ꝙͣtuꝫ ē ma lum in genere. Alio v̓o modo dicit̉ malum in genere. ẜm ꝙ malum in genere diuidit contra malum ex circum ſtā tia. ⁊ ẜm hoc poteſt aliquis perpetrare malū in genere. nō addita aliqua circumſtantia aggrauante. ⁊ hoc mo do poteſt aliquis tantū malum facere quantū eſt maluꝫ in genere. ⁊ per hoc ſoluitur quod obiectum eſt. ¶ Ad huc etiam queritur. ſi aliquis appetat fornicari cū mu liere in genere. ⁊ alius intendit fornicari cum aliqua de terminate. quod illoruꝫ ſit deterius. Et videtur ꝙ ille ꝙ intendit fornicari determinate cum aliqua plus peccat ꝙͣ ille qui intendit fornicari cū aliqua determīate. ¶ Cō tra. nulla circumſtantia additur ſupra malitiam gene ris. ꝙ enim dicitur cū iſta. nō dicit circumſtantiam. ergo non magis peccat qui intendit fornicari cum iſta. ꝙͣ ille qui intendit indeterminate cum aliquā. ¶ Preterea. ſi diceretur ꝙ per demonſtrationem intelligeretur aliqua circumſtantia. illa poſſet diminuere. ⁊ ita minus poſſet peccare ꝙͣ qui intenderet fornicare indeterminate cum aliqua. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ cum dicitur fornicari cum iſta. poteſt intelligi illa ſubſtantia mulieris ſine cir cumſtantijs q̄ aggrauant vel minuunt. ⁊ ẜm hoc nō com ꝑantur adinuicem ẜm magis ⁊ minus. fornicari cuꝫ ali qua muliere. ⁊ fornicari cum iſta. non enim malum in genere comꝑabile eſt cum hoc indiuiduo. nec eſt ibi ad ditio mali propter indiuiduationem. ſed eſt additio in differentis. Si v̓o virtute demonſtrationis intelligatuꝫ circumſtantia. vel circumſtantia eſt aggrauans vel di minuens. Si eſt aggrauans tunc maius eſt peccatum. Si diminuens tunc minus eſt peccatum. ¶ Membrum quartum Uarto queritur d̓ proportionabilitate ma lorum inter ſe reſpectu bonorum in gene re. Et eſt queſtio. Utrum omne bonū ſit ma gis bonum. ꝙͣ aliquod malum ſit malum. Quod videtur per hoc quod dicitur ſuꝑ illd̓ pͣs. Bonū

mihi lex oris tui ſuꝑ milia auri ⁊ argēti. dicit. b. Augu. magis diligit caritas legē dei. ꝙͣ cupiditas milia auri⁊ argenti hoc autē ītelligit̉ de interiori motu. de exteriori autē nō poſſet. qꝛ aliꝗs malꝰ feruētius oꝑatur mala ꝙͣ aliꝗs bonꝰ bona. ergo īterior motꝰ boni. magis ē ītēſus ꝙͣ īterior mali. ergo aliqd̓ bonū ī gene̓ magis ē bonuꝫ q̄ aliqd̓ malū. ¶ Itē ꝑ bonū ī gene̓ ē meritū vite eterne. pe malū v̓o ē meritū pene eterne. ſꝫ vita eterna magis bo nū ē ꝙͣ pena eterna ſit mala. ergo bonū ē magis bonū ꝙͣ malū ſit malū. ¶ Itē dicit. b. Grego. Abſit ꝙ tāta dele ctatio ſit ī vicijs quāta ē ī virtutibꝰ. ſꝫ ẜm quātitatē dele ctatiōis ē quātitas boni vl̓ mali. ergo bonū ē magis bo nū ꝙͣ malū malū. Itē bonū oīno aufert malū. ſed maluꝫ nō oīno aufert bonū. ergo bonū ē magis bonū ꝙͣ maluꝫ ſit malū. ¶ Cōtra dicit apoſto. vj. Ro. Sicut exhibui ſtis mēbra ſeruire iniꝗtati ad iniquitatem. ita exhibete mēbra veſtra ſeruire iuſticie ī ſanctificationē. ergo tantū pōt ſeruire aliꝗs bono ꝓpter bonū. quātū ſeruiuit malo ꝓpter malū ſiue ꝓpter apparēs bonū. ergo aliqd̓ malum tantū ē malū quātū aliqd̓ bonū ē bonū. ¶ Itē maior ē in clinatio ad malū ꝙͣ ad bonū ⁊ fortiori inclinatiōe exiſtē te vehemētior erit motꝰ. ergo aliqd̓ malū ē magis malū ꝙͣ aliqd̓ bonū ſit bonū. ⁊ ītelligit̉ hoc de ipſis motibus. ¶ Itē malū ⁊ bonū ſunt oppoſita. ergo quātū ponit vnū tantū demit aliud. ſed quātū ponit vnū tantū ē ibi de bo nitate. quātū demit aliud tantū ē ibi de malitia. ergo n̄ ē bonū magis ꝙͣ malū malū. ſed vident̉ adequari. ¶ Itē aliquis malꝰ feruētior ē ad malū ꝙͣ ſit bonꝰ ad bonū. et reſpectu cuiꝰ dicit̉ feruētior dicit̉ potētior. ergo malus eſt potētior reſpectu mali ꝙͣ bonꝰ reſpectu boni. ergo ali qd̓ malū dicit̉ magis malū ꝙͣ aliqd̓ bonū bonū. Qd̓ eti am videt̉ ī aliquo heretico ⁊ in aliquo fideli. hereticus enī feruētior ē ad ſuſtinētiā mortis ꝓ cāmortis īdebita. ꝙͣ fidelis aliquis ꝓ cā debita. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ pōt fieri comꝑatio ẜm genꝰ boni ⁊ mali. ⁊ ẜm hoc aliqd̓ bo num ē magis bonū ī gene̓ ꝙͣ aliqd̓ malū ſit maluꝫ. eo aliqd̓ ē ſumme bonū quo meliꝰ excogitari non pōt. nihi autē ē ſumme malū. ⁊ rōne huiꝰ ītelligit̉ qd̓ dicit̉ ī pſal ꝙ magis diligit caritas ⁊cͣ. Alio v̓o mō pōt fieri comꝑa tio rōne feruoris in motu. ⁊ ẜm hoc pōt aliquid eſſe ma gis malū ī genē ꝙͣ aliqd̓ bonū bonū. nō vniuerſalit̓ ſꝫ ꝑ ticularit̓. ¶ Ad hoc autē qd̓ obijcit̉ in cōtrariū. dicēdū ꝙ licet plures ſint īclinatiōes ī malū. nō tn̄ ipſe motꝰ ī ꝙͣtum ꝓcedit a ꝓpria radice. ē magis malum. ſꝫ pōt eſſe feruētior vel natura corrupta ꝓnior. ⁊ nō ē ex ꝑte radi cis ſed ex ꝑte ſubiecti. ¶ Ad aliud v̓o dicendū. ꝙ cū dici tur. vj. ad Ro. Sicut exhibuiſtis ⁊cͣ. ītelligit̉ illa com ꝑatio equalitatis ẜm equalitatē ꝙͣtū ad motū lib. ar. et rcōne lib. ar. nō ex rōne boni in gene̓ vel mali ī gene̓. ⁊ 1 hoc idē ſoluit̉ ꝙ cōſequēter obiectū eſt. ¶ Queſtio. cx. de malo ex circun Onſequenter dicē dū ē de malo ex circūſtātia. Ad hoc au tem ſciēdū ē. ꝙ circūſtantia dicit̉ ꝓprie tas ꝑſone vel actꝰ ꝑtinēs ad diminutio nē pel ad aggrauationē peccati. Circū ſtātie autē notant̉ ī hoc verſū. quis. quid. vbi. ꝗbus au xilijs. quomō. qn̄. ¶ Prīo ergo querit̉ de malo circūſtā tie in cōi. videlicet. vtrū malū ex intētione dicat̉ malum ex circumſtantia. Scd̓o. vtrum malum in genere ſit ma lum ex circumſtantia. Tercio de comꝑatione mali ex circumſtantia reſpectu mali ex intentione ⁊ mali ex ge nere. Quarto de malo ex circumſtantijs in ꝑticulari. ¶ Membrum primum
D primū quo querit̉. vtrū malū ex intētiōe dicat̉ malū ex circūſtantijs arguit̉ ſic. Ma lum ex intētione dicit̉ malū ex defectu finis L debiti. ſed malū ex defectu finis debiti. dici tur malū ex circūſtantia finis. qua enī de cā fecit dicitur circūſtantia finis. ergo malū ex intētione dicit̉ malū ex circūſtantia. ¶ Itē ſicut actio habet cām efficientē ita hꝫ cām materialē. ⁊ formalē ⁊ finalē. ſꝫ cā efficiēs ⁊ forma lis ⁊ finalis ad circūſtantias reducunt̉. ergo cā finali eodē mō. cū cā finalis reſpectu actionis ſit principalior ꝓut eſt ī genere moris. ¶ Cōtra malū ex intētione ē ma lum qd̓ format̉ ex nobis. malū v̓o ex genere vel circūſtā tia format̉ ex ipſis rebus. ergo malū ex intētione contra alia duo diſtinguit̉. ¶ Itē cū dicit̉. ꝙ intētio finē oꝑi im ponit. intētio diuidit̉ cōtra omnia que materialia ſunt in oꝑe. ſed quecūqꝫ ſunt ī opere quaſi diſpoſitio quedaꝫ materialis ſunt reſpectu ipſiꝰ finis. gͦ malū ex intētione diuidit̉ cōtra malū ex circūſtantia ⁊ ex genere. ¶ Prete rea in genere cauſarū malū diuidit̉ cōtra formalē ⁊ ma terialem. ſed finis ē cā finalis. circūſtantia operis ē cau ſa formalis. ipſum genꝰ eſt cā materialis. ergo malū qd̓ accipit̉ ex defectu iſtorū. habebit propriā diuiſionē. ma lum ergo ex intētione cū reſpiciat finē. malū ex circūſtā tia cū reſpiciat formā. malū ex genere cū reſpiciat mate riam diuident̉ īter ſe ẜm differētias ꝓprias mali. Ad quod dicendū. ꝙ malū ex intētione ẜm ꝙ hic accipimꝰ. diuidit̉ cōtra malū ex circūſtantia. circūſtantie autē di cunt̉ que ſunt circa ipſuꝫ actū ſuꝑaddite ipſi gene actio nis q̄ diſponūt ad finē. vt quicquid ē īter initiū actiōis ⁊ fine actionis dicat̉ circūſtantia. ẜm hūc modū malun ex circumſtātia dicit̉ cōtra malū ex intentione. Alio v̓o mō dicit̉ circumſtātia quicqd̓ circūſtat eſſentiā actiōis ⁊ ẜm hoc finis dicit̉ circūſtantia. querit̉ enī qua de cau ſa aliꝗs fecit hoc dicit̉ eſſe finis ſiue vtilitas. ꝑ hoc patꝫ ſolutio ad primū. ¶ Ad ſcd̓m autē dicendū. ꝙ circu tia vno mō dicit̉ generalit̓ quicꝗd ꝑtinet ad actionē ẜm ſeip̄am. ⁊ ẜm hūc modū malū ex intētione cōtinebitur ſub malo ex circūſtantia. Alio v̓o mō ꝓut diuidunt̉ cau ſe actionis inter ſe. diuidunt̉ ⁊ defectus cōſequēter. ⁊ ſic nō continetur. ¶ Nembrum ſecundum Einde querit̉. vtrum malū in genere dica malum ex circūſtantia. qd̓ videt̉ per hoc ꝙ dicit Tullius. dicit eniꝫ ꝙ ꝓprietas nego diuidit̉ in ſex. In genus actiōis. finē. facul tatem. locum. tempus. ⁊ modum. Genus autē actionit appellatur ipſa actio. conſiderata reſpectu materie ſue. vt quid egit ẜm hoc ſicut ipſum genus pertinet ad circū ſtantiam. ita malum ex genere erit malum ex circūſtan tia. ¶ Preterea. attributa perſone ſiue circūſtantie per ſone. diuiduntur cōtra attributa ſiue circūſtantias ne gocij. ſed attributa ſiue circumſtantie perſone continen tur ſub circumſtantia. ẜm ꝙ dicitur malum ex circum ſtantia. ergo multo fortius ex genere actionis continebi tur ſub malo ex circumſtantia. ¶ Contra. circumſtātia dicitur reſpectu alicuius exiſtentis ante circūſtantiam ergo alius defectus eſt ex defectu ipſius in ſe. ⁊ ex defe ctu circūſtantie ipſius. ergo malum ex circumſtantia di uidetur contra malum ex genere. ¶ Preterea. in omī genere materia diuiditur contra formam. ergo in gene re actionis. ergo cum circumſtantia dicat formam acti onis genus v̓o dicat materiam. malum ex circumſtātia diſtinguetur a malo ex genere ⁊ econuerſo. ¶ Ad qͣ dicendum. ꝙ malum ex circumſtantia aliter diſtin a malo ex genere hic. aliter prout determinat Tullius. ẜm enim ꝙ accipitur Tullius. malum ex circumſtatīa continet in ſe omnia pertinentia ad negocium ſiue acti onem. hic v̓o dicuntur tm̄ circūſtantie q̄ ſunt inter ini tium ⁊ finem actionis. dico autem initium actionem re

Queſtio .Cv.
latā ad ſuā materiā. ⁊ hoc vocat̉ genꝰ actiōis. ratio aūt eſt. qꝛ tulliꝰ diuidit circūſtātias ẜm duo que ſunt ī ipſi cauſa.ſ. ꝑſona ⁊ negociū ſiue actio. ⁊ ꝓpter hoc dicun̉ attributa ſiue circūſtantie ex ꝑte ꝑſone ⁊ ex ꝑte negocij hic autē diuidimꝰ ẜm ꝙ maior deformitas ⁊ minor ē in ipſa actione. ex diuerſis cauſis prīcipalibꝰ ipſiꝰ actio nis. ¶ Si v̓o querat aliꝗs. ꝓpter quid efficiēs cauſa non diflixit quoddā genꝰ mali ſicut alie cauſe. dicendū ꝙ cir cūſtantie ex ꝑte efficiētis nō dicūt niſi aggrauationē ſuꝑ malū actiōis ī genere. ī hac enī ꝑte prīo querit̉. cuiꝰ ge neris ſit actio. ⁊ hoc ē quid ſit. ſcd̓o cui inſit. ⁊ ī illo copͥ hendunt̉ circūſtātie ꝑſone. Un̄ ī hac cōſideratiōe tā cir cūſtantie ꝑſone ꝙͣ actionis adiacēt generi actiōis. ⁊ ꝓp ter hoc malū qd̓ ꝓuenit ex defectu circūſtantie. ex ꝑte ꝑ ſone cōtinetur ſub malo ex circūſtantia. Ex iā dictis pa tet qualiter reſpōdendū ē ad primo obiecta. ¶ Nlembruꝫ terciuꝫ Uerit̉ tercio de comꝑatione mali ex circū ſtātia reſpectu mali ex genere ⁊ mali ex intē tione. Circa qd̓ querunt̉ tria. Prīo. vtrum circūſtantia addita ſuꝑgenꝰ actionis ag uet peccatū. Scd̓o. vtrū malū ex circūſtantiā ſit dete malo ex genere vel ecōuerſo. Tercio. vtrū ex circūſtan tia dicat̉ demeritoriū p̄ter hoc ꝙ addit̉ malū ex ītētōe. ¶ Articulus primus D primū. videt̉ enim ꝙ circūſtantia aggra uet peccatū. quia dicit Greg. vbi maiꝰ eſt do num ſciētie. ibi tranſgreſſor maiori ſubiacet lpe. ergo circūſtantia ꝑ ſe aggrauat ratiōe ſcientie. eo dem mō ratione aliarū cōditionū. reſtat ergo ꝙ circum ſtātia pōt aggrauare ſuꝑ malū generis. ¶ Uidet̉ etiā ꝑ hoc. ꝙ plus peccat qui cōmittit adulteriū loco ſacro vel tēpore ſacro. ꝙͣ qui cōmittit adulteriū ſimpliciter. gͦ cir cūſtantia pōt aggrauare ſuꝑ malitiā generis. ¶ Cōtra bona circūſtantia nō auget meritū apd̓ deum. ergo nec mala aggrauabit demeritū. ergo malū ex circūſtantia n̄ aggrauabit malū ſuꝑ malū generis actiōis. ¶ Itē ꝓni ore deꝰ ad miſerendū ꝙͣ ad puniendū. ſed bona circūſtā tia nō auget effectū miſeratiōis. ergo mala circūſtantia nō auget effectū punitiōis. Ꝙ autē bona circūſtātia nō augeat. patet ex hoc. ꝙ ex caritate ē meritū. ex maiori gͦ caritate maiꝰ ē meritū. ⁊ ex mīori minꝰ. ſed circūſtātia nō facit ad hoc ꝙ ſit minor caritas vel maior. ergo circū ſtātia bona nō auget meritū. ¶ Preterea opꝰ virtutis ē opus ꝑfectū. ſed opꝰ perfectū ē qd̓ attīgit ſue virtuti. at tingit autē ſue virtuti cū nulla circūſtantia deeſt. gͦ vbi ē opus factū ex caritate nulla deeſt circūſtātia. ergo cir cūſtantia bona cū requirat̉ adeſſe meriti. nō auget ip̄m meritū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ circūſtantia mala pōt au gere demeritū. eo ꝙ circūſtantia mala addit quādaꝫ de formitatē ſuꝑ deformitatē generis. ſed ẜm hoc aggraua tur malū culpe. ¶ Ad obiectū autē in contrariū dicēdū eſt. ꝙ aliter ē in circūſtantia bona ⁊ aliter in circūſtan tia mala. circūſtantia enī bona requirit̉ adeſſe ipſiꝰ me riti. bonū enī qd̓ meritoriū ē. ponit qd̓ perfectū ē. perfe ctum autē dicit̉ cui nihil deeſt. ergo bonū meritoriū di cetur qd̓ eſt bonū ex genere ⁊ circūſtantia ⁊ intentione Nō ſic autē eſt ex parte mali. malū enī dicit defectū que cōtingit eſſe ex pluribus cauſis ſicut dicit Dyoni. in li. d̓ diui. no. boni eſt cauſa vna. mali v̓o ſunt cauſe multe. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur ſcd̓o dicendū eſt. ꝙ lꝫ deꝰ ſit promptior ad miſerendū ꝙͣ ad puniendū. nihilominꝰ tamē ad miſerendū in adultis vbi cooꝑatur lib. ar. reꝗ runtur plura ad hoc ꝙ ſit bonū meritoriū. ꝙͣ ad hoc ē ſit ei malū oppoſitū. ad malū enim ſufficit defectus vni circūſtantie ad bonū v̓o cōcurſus omniū que neceſſaria unt requiritur. Nec hoc tollit quin deus pronior ſit ad
miſerendū. ſed ad hoc facit ꝙ oſtendat̉ dei iuſticia ⁊ re ſpectu bonorū ⁊ reſpectu malorū. reſpectu bonorū vt ꝑ fectiori in merito reſpōdeat ꝑfectio in premio. defectio ni autem in merito reſpōdeat defectio in premio. ¶ Ad huc etiā queritur de comꝑatione circumſtātie male ad bonam. Si enim circumſtantia mala nō facit ad meri tum ſed magis deſtruit. per oppoſitum circumſtantia bona non faciet ad demeritum ſed magis tollet. ergo vir tus vel ſcientia in ipſa perſona nō facient ad demeritū. ¶ Contra. ꝙͣtomaius eſt donum tantomagis peccat qui abutitur. Preterea. ille ſcienter peccat ⁊ alius ignoran ter. paribus omnibus alijs minus peccat qui ignorāter ꝙͣ qui ſcienter peccat. ignorantia enim in quibuſdaꝫ ex cuſat ſcientia v̓o in nullo excuſat. ergo bona circumſtan tia plus aggrauat ꝙͣ mala. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ bo na circumſtantia non dicitur aggrauare malicia per ſe ſed occaſionaliter. mala v̓o circūſtantia per ſe auget de meritum. Ꝙ autem bona circumſtantia augeat demeri tum hoc eſt ratione contemptus vel ingratitudinis. ꝙͣ to enim maius eſt donum tanto maior ingratitudo in illo qui nō bene vtitur. Nec eſt ſimile de mala circūſtan tia reſpectu meriti. ⁊ de bona reſpectu demeriti. mala enim circumſtantia nec per ſe nec per occaſionem eſt cā meriti. eo ꝙ malum nō ſtat cum bono perfecto. quod eſt bonum meritorium. bonum v̓o quod eſt gratisdatum ſtat cum malo quod eſt demeritorium. ⁊ ideo poteſt eſſe occaſio. licet non ſit cauſa aggrauationis in demerito. Articulus ſecūdus Onſequenter queritur de comꝑatione mali ex circumſtantia reſpectu mali ex genere qd̓ illorum ſit deterius altero ratione cuiuſdaꝫ verbi quod dicitur. ij. pe. ij. ſuper illo verbo. iniquos p̓o in die iudicij reſeruare cruciandos. magis autē eos ⁊cͣ. Beda fornicatores qui pro reatu fede corruptionis ma iora in iudicio patientur tormenta ꝙͣ generales iniꝗ. ⁊ alia glo. ibidem. ſuperbos dicit ⁊ arrogantes. qui ⁊ ip̄i grauiora generalibus luituri ſunt ſupplicia. ſed qui ſūt generales iniqui niſi qui in genere peccāt. fornicatores d̓o ſunt qui peccant ex circumſtātia. ergo qui faciūt ma lum ex circumſtantia grauius punient̉ illis qui faciunt ex genere. ergo malum ex circumſtantia ē deteriꝰ ꝙͣ ma lum in genere. ¶ Preterea. ſuper illud iniquos v̓o ⁊cͣ. dicit glo. ſicut dyabolum ⁊ originalem mundū. ergo vi detur. ꝙ ipſi fornicatores magis peccent inter quos cō putatur dyabolus. ¶ Contra. ī generalibus iniquis intelligunt̉ dyabolus ⁊ eius ſequaces. ſed malū ī gene re quod pertinet ad illos. eſt deterius malo ex circūſtan tia quod eſt in fornicatoribꝰ. ergo deterius eſt malū ī ge nere ꝙͣ ſit malū ex circumſtantia. ¶ Ad quod dici pōt. ꝓ generales dicunt̉ illi qui peccant cōibus peccatis. for iicatores v̓o dicuntur qui addunt circumſtantiam enor mē. ſicut illi qui peccant contra naturam. ſicut videtur intelligi dicere. ⁊ ẜm hunc modū nō dicitur iniquus ge neralis qui tm̄ ꝑpetrat malū in genere. ſed qui in cōibꝰ peccatis delinquit. hoc ergo modo nō fit comꝑatio īter malum in genere ⁊ malum ex circūſtantia. ſed inter ma lum ex circūſtantia ẜm vnū modū. ⁊ malum ex circum ſtantia ẜm alium modum. Aliter tamen exponitur. vt generales iniqui dicantur qui perpetrant aliquam ini quitatem in genere. nō addendo deformitatem ex circū ſtantia. vt qui nō ſuam cognoſcit. nec ſuperaddit aliquā circumſtantiam aggrauantem. fornicatores autem vo cat coeuntes qui ſuperaddunt malo in genere maluꝫ ex circumſtantia. Scd̓m hoc ergo concedenduꝫ. ꝙ deteriꝰ eſt malum ex circumſtantia ꝙ malum ex genere. eo ꝙ h̓ ponit illud ⁊ ſuperaddit et non econuerſo. ¶ Nec hoc ē verum quod obijcitur in contrarium. ꝙ enim dicitur d̓ dyabolo ⁊ ſequacibꝰ eiꝰ. nō refert̉ ad ſtatū generalium iniquorū. ſꝫ ad ſtatū quorūcūqꝫ ꝗ reſeruant̉ īdie iudicij

cruciādi. Ꝙ enī nō ad generales iniqͥs ꝑtineat illa ītel ligi. patet per hoc quod ſequitur v̓. angeli fortitudine ⁊ portāt aduerſus ſe execrabi virtute cū ſint maiore le iudicium. ¶ Articulus tercius Oſtmodū dicēdū ē de cōꝑatione mali ex cir cūſtātia reſpectu mali ex ītētiōe ⁊ q̄rit̉. vtrū malū ex circūſtātia dicat̉ demeritoriū. ꝓpt̓ hͦ. ꝙ addat̉ malū ex ītētione. Qd̓ vr̄. Malū enī ex circūſtā tia ē cui debet̉ pena. n̄ tātū ī p̄ſenti ſꝫ etiā ī futuro. ſic̄ de betur malo in genere. poteſt enī eſſe ꝙ aliquis adultere tur ⁊ nō intēdat ſe adulterari. ſed ſic adulterādo peccat. ergo malū ex circūſtantia. nec adiecto malo ꝑ ītentionē eſt demeritoriū. ¶ Et in. iiij. c. gen. lamech īterfecit cayn licet nō intēdebat ipſum īterficere. punitus tamē eſt gra uiſſime. ergo malū ex circūſtantia eſt demeritoriū n̄ ad iecto malo ꝑ intētionē. ¶ Cōtra. intētio nomē operi im ponit ſicut dicit ambro. ſi ergo nō adeſt intētio ip̄i operi nec dicet̉ eſſe meritoriū nec demeritoriū. ¶ Itē. xij. Ma thei. de bono theſauro ⁊cͣ. glo. theſaurus eſt cordis intē tio. ex qua dominꝰ iudicat opera. ſꝫ ex quo iudicat̉ opꝰ. ex eo dicit̉ meritoriū vel demeritoriū. ergo ex intentiōe dicet̉ opus meritoriū. Si ergo nō adeſt malū ex intenti on nō dicet̉ opꝰ demeritoriū. ¶ Itē Beda ex merito in tentiōis diſcernunt̉ oꝑa an ſint lucis an tenebrarū. pre ter ergo malū intētionis nō dicet̉ opus tenebroſum. ſed ad opus ꝑtinet genus operis cū circūſtantia. ergo ma lum ex circūſtantia nō erit demeritoriū niſi addat̉ ma lum ex intētione. ¶ Ad qd̓ reſpondendū. ꝙ intētio dici tur duplicit̓. dicit̉ enī intētio generalis ſiue indetermīa ta. ⁊ dicit̉ ītentio determīata ⁊ ſpecialis. Intētio genera lis eſt cū intēdit ꝑcutere vel aliqd̓ huiuſmōi opus age re. Intētio ſpecialis ⁊ determīata eſt. cū intēdit agere hͦ vel hoc vel ſic agere. ⁊ ita de alijs circūſtātijs. cū ergo di citur ꝙ demeritū nō ē preter malū ex intētione. hoc ē. ꝙ nō ē preter malū ex intētione generali aūt ſpeciali. ſꝫ nō ſemꝑ ē ex intētione ſpeciali. ¶ Ad obiecta ergo reſpōdē dum. ad primū.ſ. ꝙ ille qui adulterat̉ licet nō intēdat a dulterari. intēdit tamē illud quo exiſtēte ē adulteriū. in tendit enī cognoſcere hāc mulierē. qua cognita ē adulte riū. ſicut aliꝗs nō intēdit peccare mortalit. intēdit tn̄ il lud quo facto ē peccatū mortale. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijci tur de lamech. dicendū ē. ꝙ licet nō intēderet īterficere Caym ſed īterficere ferā. intēdebat tn̄ ſagittā emitte p̄ ter cōſiderationē cū diligētia adhibita. ⁊ ideo peccauit mortalit̓. ¶ Sꝫ adhuc poſſet obijci. ſi minꝰ erat in intē tione ipſiꝰ lamech. ꝙͣ intētione ipſiꝰ Caym. Caym.n. ī tēdebat nō tm̄ occide. ſed occide̓ fratrē ſuū abel. lamech v̓o intēdebat ꝑcutere ſiue occide̓. ſed nō ipſum Caym cū ergo minꝰ eſſet in ītētione illiꝰ. maior pena debebat̉ ipſi Cayn ꝙͣ lamech. Sꝫ ecōtra videt̉ accide̓. qꝛ lamech punitꝰ fuit ſeptuagies. Caym v̓o ſepties. dicit̉..n. Gen̄. iiij. ſeptuplū vltio dabit̉ de caym. de lamech v̓o ſeptua gies ſepties. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ lamech ampliꝰ punitꝰ fuit. nō ꝓpter hoc ꝙ malū ex intētione additum malo ex genere ⁊ ex circūſtantia eſſet deteriꝰ. quo ad peccatū ho micidij. maiꝰ erat homicidiū ipſiꝰ caym ꝙͣ ipſiꝰ lamech ī gene̓ peccati. ſed hͦ fuit qꝛ lamechcōiunxit homicidiū. bigamie. caym v̓o tm̄ ꝑpetrauit homicidiū. ¶ Nembrum quartum Icto de malo ex circūſtantia in cōi. dicēdū ē de malo ex circūſtantia ī ꝑticulari. Sꝫ du plex ē cōſideratio. vno mō ẜm ꝙ ſingule di cunt̉ circūſtantie aggrauare vl̓ minuere pec catu. ⁊ ẜm hūc modū aget̉ īfra. cū fiet tractatꝰ de cōditi onibus peccati actualis. Alio mō eſt agere de his ẜm ꝙ faciūt ad malū ex circūſtātia. ⁊ ꝑ hūc modū hic agendū eſt. Diſtinguunt̉ autē circūſtantie a diuerſis differēter.
dicit̉ enī in morali ph̓ia de iſtis circūſtantijs que ſic enp merant̉ quis agit. ⁊ quid agit̉. ⁊ in quod agit. ⁊ qͦ agit. ⁊ ꝓpter quid agit. ⁊ qualiter agit. Quid his deſig oportet agentē determinare ea q̄ agit. ⁊ ſcire q̄ ſunt. ⁊ qͦt ſūt. ꝗ ſcꝫ agit. ⁊ quid agit. ⁊ in quod agit. ⁊ quo agit ve bigratia remiſſe aut intēſe. ſic ergo erūt ſex circūſtantie. ¶ Scd̓m aliū v̓o modū aſſignant̉. vij. circūſtantie que ī predicto verſu notant̉ quis quid vbi ⁊cͣ. ⁊ nominant̉ ibi locꝰ ⁊ tēpus. ⁊ que nominant̉ in predicta diſtinctione. ¶ Tercio v̓o modo enumerant̉ circūſtantie iuxta attri buta ꝑſone ⁊ negocio. que ſunt ex ꝑte ꝑſone. xj. Nomē. natura. conuictus. fortuna. habitus. affectio. ſtudiū. cō ſilium. caſus. facta. ⁊ orationes. ¶ Nomē qd̓ vnicuiqꝫ ſone attribuit̉. ⁊ ſub nomine intelligit̉ cognomē ⁊ agi men. ¶ Natura cōtinet in ſe ſpeciē. vt ꝙ hō eſt. ſexum vt ꝙ vir vel mulier. nationem vt ꝙ latinꝰ aut barbarꝰ. triam vt ꝙ gallicꝰ vel hiſpanꝰ. cognationē vt quibꝰ m ioribus quibꝰ cōſanguineis. etatē puer aut adoleſcēs cō moda ⁊ incōmoda. a natura data aīo aut corꝑi. vt ꝙ va lens ē aut imbecillis. formoſus aut deformis. acutꝰ aut hebetior. memor aut obliuioſus. ¶ In victu aut conſide rare oportet. apud quos ⁊ quo more ſit educatꝰ. ⁊ quos magiſtros artiū quos viuēdi p̄ceptores. Quo ī negocio. q̄ſtū. aut edificio ſit occupatꝰ. in qua cōſuetudine dome ſtica ſit. ¶ In fortuna v̓o querit̉ ſeruꝰ ſit aut liber. pecu nioſus aut pauꝑ. priuatꝰ aut cū poteſtate. nobilis aut gnobilis. ¶ Habitū v̓o dicimꝰ animi aut corꝑis cōſtan em̄ ⁊ abſolutā in aliqua re ꝑfectioneꝫ. aut virtutis. aut artis ꝑceptionē. vt ꝙ pugil ſit. ꝙ ciuilē ſcientiā nouerit ꝙ bonꝰ ſit aut malus. ¶ Affectio eſt animi aut corporis ex tempore alia de cauſa coniunctio. vt leticia. cupidi tas. metus. moleſtia. morbus. debilitas. ⁊ ita huiuſm. di. ¶ Studium eſt animi aſſidua ⁊ vehemēs ad aliquā rem applicata cum magna voluntate occupatio. vt ꝙ ſtu deat in medicina vel artibus vel iure ciuili. aut canoni co. aut diuino. ¶ Conſilium eſt aliquid faciendi vel non faciendi vere excogitata rō. ¶ Facta. caſus. orationes. ex tribus temporibus conſiderantur. quid fecerit. quid ſibi acciderit. quid dixerit. ⁊ quid faciat. quid ſibi acci dat. quid dicatur. ⁊ ita de futuro. ¶ Circumſtantie v̓o ſumpte iuxta attributa negocio ſunt he. Prima eſt ip̄m genus actionis vt ꝑentis occiſio. Scd̓a eſt cuius rei cā factum ſit. Tercia eſt locus. Quarta tempus. Quinta modꝰ. Sexta occaſio. Septima facultas. Octaua euen tus. Nona que conſequuntur ipſum factum. ¶ Lo cus conſideratur in quo res geſta ſit. vtrum ſit ſacer ar ꝓphanus. publicꝰ aut priuatus. ⁊ infra de alijs conditi onibus loci. ¶ Tempus vt dies aut nox. ſolēnis aut fe rialis. ieiuniorum aut extra ieiunium. ¶ Modus eſt in quo conſideratur. quemadmodū factum ſit. vtrū vi aut ſuaſione. ⁊ ita de alijs cōditionibus. ¶ Occaſio eſt pars temporis. habens in ſe ydoneam alicuius rei faciēdi vl̓ nō faciendi oportunitatem. ¶ Facultas eſt quo aliquid facilius ſit. aut ſine quo aliquid fieri nō poteſt. ¶ Euen tus eſt exitus alicuius negocij. ī quo queri ſolet quid ex qua re euenit. eueniat. euenturūqꝫ ſit. ¶ His notificati onibus poſitis. querit̉ de comꝑatione iſtarum diuiſio num inter ſe. ⁊ vniuſcuiuſqꝫ per ſe ipſam. ⁊ vtrum omīa iſta conferant ad malum ex circūſtantia. vt dicatur eſſe vnum malum vel multa mala. Uidetur enim. ꝙ inſuffi ciens ſit illa diuiſio. primo eo ꝙ nō ſit in ea mentio d̓ lo co ⁊ tempore. locus autem ⁊ tempus ſunt circūſtantie faciunt maxime ad augmentū ipſius mali. grauius eſ delinquit qui in loco ſacro perperat mala. ꝙͣ qui in no ſacro. ⁊ ſimiliter in tempore. cum eſt dies ſolenis ꝙ cuꝫ eſt dies ferialis. ⁊ cum eſt tempus ieiunij ꝙͣ cum nō eſt. maius enim eſt peccatum crapule tunc. ¶ Preterea. clr ſtantia quibus auxilijs nō deſignatur. cum ſit ratio vo luntarij. cuius principium eſt in ipſo cognoſcēte. ſingu la in quibus eſt operatio. ſingula autem dicūtur ſingu

Queſtio .Cvj.
le circūſtantie. he autē ſunt circūſtantie actionis que di cte ſunt. ¶ Similiter obijcit̉ de ſcd̓a diuiſione. In ſcd̓a enī diuiſione nō ponit̉ circūſtantia facultatis aut actio nis ſiue euentꝰ. qͥ omnes circūſtantie ꝑtinent ad actionē ẜm quas pōt dici actio deterior vel aggrauata. ¶ Ratio ne etiā tercie diuiſiōis querit̉. ponūtur enī circumſtātie nomē. ⁊ facta. ⁊ caſus. ⁊ orationes. ſed nomē nō ē de at tributis ꝑſone ꝙ faciat ad malitiam actiōis. ſicut nec ad bonitatē. ſimiliter facta ⁊ dicta ⁊ oratiōes. que p̄ceſ unt ex ꝑte perſone. cū ſint ſeꝑata ab ipſo facto quod dicit̉ factū malū. ſicut autē ſunt ſeꝑata facta. ita ſunt ſe pate malitie. ergo nō erūt circūſtantie cōferētes ad ma lum ex circumſtātia ipſius actionis. ¶ Itē quod oīno ſe patuꝫ eſt ab actione. nec facit ad eſſe ipſius actiōis. nō dicit̉ augere malitiā. ſicut nec facit ad bonitatē. ergo e uentus ſequēs nō confert ad malitiā actionis ex circum ſtantia. ¶ Preterea. ille circūſtantie vt in pluribꝰ bone ſunt. bonū autē ẜm ꝙ huiuſmodi. ſicut nec ē cauſa mali ꝑ ſe. ita nec augmēti. ergo nec malū ex circumſlātia colli getur ex bonis circūſtātijs. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ pri madiuiſio circūſtantiarum attēditur penes ea que eſſē tialiter ſe habēt ad actionē. ſunt enim quattuor cauſe ef ficiens. materialis. formalis. ⁊ finalis. Efficiens autem dicit̉ ꝑ ſe vel per alterū. forma v̓o actionis dicit̉. vel ip̄a ſpecies actionis in ſe. vel ẜm ꝙ refert̉ ad agentē. ꝓpter quod ſex dicunt̉ in vniuerſo. nā ꝑ quis denotat̉ efficiens ꝑ ſe. per hoc autē quod dicit̉ quo agit. notat̉ cauſa effi ciēs media per qua agit.ſ. ꝑ quid. nec notat̉ forma ip̄iˢ actionis in ſeipſa. ꝑ qualiter forma quā ponit agens in actione. ꝑ in quid vel in quo. notat̉ materia ſubiecta. ꝑ cuius gratiā ſiue cuiꝰ cauſa notat̉ finalis. ¶ Hoc auteꝫ attendendū eſt ⁊ in hac diuiſiōe ⁊ in alijs. ꝙ ꝑ ipſum ge nus actionis dicit̉ circūſſantia. ſed hoc eſt ſupra actio nem in ſe conſideratā. cū enim dicit̉. ꝙ aliquis agit. q̄ri tur quid agit. ꝓut autē dicimꝰ malū ex circūſtantia vel bonū contra malū in genere vel bonū in genere. non in telligimus hoc ipſum ꝙ dice̓ circūſtantiā. nec hoc ipſuꝫ in quo in ſua generalitate. niſi cū ſit determīatio. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de loco ⁊ tēpore. dicendū ē. ꝙ locus ⁊ tēpus nō ꝑtinent ad eſſentiā actionis. ſed cōcomitantur ip̄am actionē. ⁊ iō nō ponebant̉ ī p̄dicta diuiſione. lꝫ fa ciant ad aggrauatione malitie. ⁊ ẜm ea diſtīguat̉ maluꝫ ex circūſtātia. ¶ Ad illud v̓o qd̓ querit̉ de illa circūſtan tia quibꝰ auxilijs. dicendū ē. ꝙ illa pōt ītelligi in genera litate huiꝰ circūſtātie ī quo agit. ¶ Ad ſcd̓am v̓o diuiſio nem dicendū. ꝙ ī ea exprimunt̉. ⁊ ea q̄ eſſentialit̓ ſe hn̄t ad actionē ⁊ que ſe habēt vt ꝓprietates inſeꝑabiles. pre ter enī cauſam efficientē que ī duo diuidit̉. cū dicit̉ quis quibꝰ auxilijs. ⁊ cām formalē que notat̉ ꝑ quō. ⁊ in ꝑte ꝑ quid. ītelligit̉ cā materialis. ꝑ hoc ꝙ dicit̉ ꝗd. cōcerni tur enī materia. ⁊ ītelligit̉ cā finalis ꝑ hoc ꝙ dicit̉ cur. ꝑaddunt̉ autē due ꝓprietates. ꝑ hoc ꝙ dicit̉ locꝰ ⁊ tē s. ſine ꝗbus non indiuiduat̉ actio. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ multe circi antie ponunt̉ que nō ī his intelli gunt̉. ſicut ſunt facultas vel occaſio. dicendū ē. ꝙ facul tas ⁊ occaſio intelligunt̉ ꝑ has duas circūſtātias ꝗbus auxilijs ⁊ quo tēpore ſiue quādo. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijci tur de illis attributis que ſunt nomē. facta. caſus. ⁊ ora tiones. dicendū ē. ꝙ nō ſunt circumſtātie ꝑſone faciētes ad diuiſionē mali ex circūſtantia. alie v̓o circūſtantie ꝑ ione vt natura. cōuictus fortuna. habitus. affectio. ſtu dium. cōſilium. cōferunt ad diſtinguendā malitiaꝫ acti onīs qͥe ex circūſtantia ratione perſone agentis. nō tm̄ ad aggrauandā malitiā. immo ad minuendā ratione op poſitarum cōditionum. ſicut ſuo loco determinabit̉. ⁊ accipiunt̉ ẜm hoc. ꝙ circūſtantie aggrauātes vel minuē tes accipiunt̉. vel ratione nature vel ratione anime vo iutarie oꝑantis. vel ratione eorū que accidūt ſiue extrin ſecus cōtingunt. Ex te v̓o nature duo accipiunt̉.ſ. na tura ꝓprie dicta. ⁊ uictus. Cōuictijs enim ad deducationē ꝑtinet que ē altera natura vel aliter vt natura ꝑ ſe includat omnes circūſtantias naturales. Ratione v̓o anime volūtarie oꝑantis ſunt due differētie. vel inꝙͣ tum recipit ab alijs. ⁊ ẜm hoc dicunt̉ circūſtantie ex cō uictu vel ẜm ea que habet in ſe. ⁊ hoc ē vel in comꝑatio ne paſſionū vel operationū. Si comꝑatiōe operationū. duplex eſt differētia. ex parte rationis conſiliū. ex parte volūtatis habitꝰ. Si ratiōe paſſionū ſimiliter ē duplex. vel reſpectu eius qd̓ ē incognitiua. ⁊ ſic dicit̉ ſtudiū. vl̓ quod ē in motiua ⁊ ſic dicit̉ affectio. vel aliter vt ſic acci piatur differētia ex ꝑte anime. ẜm ſeipſam ad patiendū dicit̉ affectio. ad operandū v̓o aūt eſt ex ꝑte ipſius ratio nis. aut ē ex ꝑte ipſius volūtatis. Si ex ꝑte volūtatis di citur habitus. Habitus enī dicit̉ ꝑfectio conſtās ⁊ abſo luta animi vel corꝑis ex animo. Si v̓o fiunt ex ꝑte ratio nis. hoc cōtingit dupliciter. vel ad contēplandū ſiue co gnoſcendum. ⁊ tūc dicit̉ ſtudiū. vel ad bonū oꝑanduꝫ in his que ꝑtinent ad mores. ⁊ ẜm hoc dicitur cōſiliū. Cir cumſtātie d̓o que ſunt ex ꝑte actionis q̄ faciūt ad aggra uandum vel minuendū. ¶ In tercia diuiſione ẜm hanc rationē accipiunt̉. vt ex ꝑte efficientis ſumant̉ he due oc caſio ⁊ facultas. ſed facultas in diſpoſitionibus q̄ ꝑ ſe ef ficiunt. occaſio v̓o in his que ẜm accidēs efficiūt. ex ꝑte v̓o finis cuiꝰ rei cauſa ſiue gratia. ex ꝑte d̓o forme mo ex ꝑte v̓o materie vel forme in materia ipſum genus. cō ditiones v̓o indiuiduātes que ſuꝑaddunt̉ ſunt. locus et tēpus. Quod dicit̉ de euentu. hoc n̄ eſt circūſtātia per ſe aggrauās. niſi cū euētus potuit p̄uideri. Un̄ euentus n̄ eſt de primis circūſtantijs. ſed de circūſtantijs cōſequen tibus. ¶ Ex iam dictis oſtēditur que ⁊ quot ſunt circum ſtantie que faciūt ad hoc ꝙ ſit malū ex circūſtantia vel aggrauatū vel diminutū. ⁊ faciūt ad diuiſioneꝫ mali ex circūſtantia. hoc autē attendendū. ꝙ finis large accipiē do circūſtantiā īter circūſtantias cōputat̉. ſtricte d̓o ac cipiēdo. ille circūſtātie dicunt̉ que ſūt īter genꝰ oꝑis ⁊ fi ne oꝑis. ⁊ hͦ mō diuidit̉ malū ex circūſtātia. cōtra malū ex genere. ⁊ cōtra malū ex intētione finis. ⁊ ꝙ he diſtin guant̉ ab alijs. patet ex ph̓o dicēte. quid ⁊ cuiꝰ gratia ſi ignorat nullꝰ excuſabit̉. In alijs v̓o cōtingit eſſe excuſa tionem. ¶ Queſtio. cvj. de intenti on in genere. Eīde procedenduꝫ ē ad malū ex intētiōe. ⁊ ad huiꝰ euiden tiā. prīo cōſiderādū ē de intētiōe ī gene re. ⁊ poſtea d̓ intētiōe bona. vt ꝑ hoc cō gnoſcat̉ meliꝰ id qd̓ ꝑtinet ad intētiōeꝫ malā. malū enim ꝑ bonū cognoſcit̉. tercio ſubiungēduꝫ ē de ītentiōe mala ſiue malo ex intētiōe. ¶ Lircca inten tionē v̓o ī gene̓ querit̉ prīo. quid ſit intētio. ⁊ vtrū inten tio ſit idē qd̓ volūtas aut differēs a volūtate. Secundo. vtrū attendat̉ meritū vel demeritū ẜm intētionē. Ter cio. vtrū intētio vel volūtas pro facto reputetur. ¶ Nembrum primum D primū ſic ſuꝑ illud. vj. Math̓. Si ergo lumen ⁊cͣ. glo. intētio qua bonū quodcunc facimꝰ. lumē ē cognitiue ꝑtis. ergo rōnis. gͦ intētio ē rationis. intētio ergo erit aſpectus rationis. ſed nō niſi reſpectus finis quod accipit̉ ex hoc ꝙ intentio imponit nomē operi. ſed nō imponit̉ nomen operi niſi a fine. ergo intentio reſpicit finē. erit ergo intē tio aſpectus ratiōis in finem. ¶ Item Damaſ. Intelli gentia eſt primus motus. que v̓o circa aliquid eſt inten tio dicitur. ergo intentio addit ſuper intellectum. ſed in tellectus eſt ipſius rationis. ergo intentio erit ipſius ra

tionis. ⁊ reſpectu alicuius determinati ſicut dictum eſt non niſi reſpectu optimi. optimum autem dicitur finis ergo intētio eſt motus ipſius ratiōis in finem. ¶ Sꝫ vi detur contrariū. dicit. n. b. Bern̄. ī libro ad Eugeniū. vt oculꝰ ſit ſimplex duo ſunt neceſſaria. caſtitas ī intēti on. veritas ī electiōe. ſed electio ē ipſiꝰ rōnis p̄eligentis bonū vel qd̓ meliꝰ ē. Intētio ergo cū diuidat circa electi onē. erit ī altera ꝑte li. ar. ſi in volūtate. erit ergo intētio inclinatio volūtatis in bonū vel qd̓ videt̉. ¶ Ad qd̓ di cendū. ꝙ intētio dicit̉ ab eo ꝙ ē tēdere ⁊ in: ſed tēdere in finē ꝙ ē bonū vel apparēs bonū dicit̉ de volūtate ⁊ d̓ ra tione. vtraqꝫ enī tēdit in bonū vel qd̓ videt̉. iō nomē in tentiōis vno mō cōmuniter dicit̉. ⁊ ẜm hoc pōt dici. ꝙ ī tentio imponit nomē oꝑi. ⁊ illud qd̓ dicit̉. xij. math̓. the ſaurus ē cordis intētio ex qua dominꝰ iudicat oꝑa. alio v̓o mō pōt appropriari vel ratiōi vel voluntati. ẜm ꝙ di uerſimode tendit vtraqꝫ in bonū vel qd̓ videt̉. tēdit eniꝫ ratio p̄cognoſcendo in bonū. ⁊ diffiniendo ⁊ p̄eligendo. tendit ipſa volūtas in appetēdo nō habitū. vel ꝑſeueran do ſiue cōtinuādo in iā habito. ¶ Illud ergo. ꝙ intentio dicit̉ eſſe oculꝰ. magis ad rationē ꝑtinet cuiꝰ eſt p̄uidere ⁊ dirigere. vnde Aug. dicit. ꝙ fides dirigit intentioneꝫ. Intētio v̓o vlteriꝰ dirigit in finē. ⁊ hoc ad rationē vide ꝑtinere. ¶ Ꝙ autē dicit Dama. ꝙ intētio eſt intelligen tia circa aliqd̓ determīata. intelligit̉ ex ꝑte cognitiui ī tellectꝰ. qd̓ patet ꝑ hoc qd̓ ſequit̉. ꝙ autē ꝑmanens ⁊ fi gurās animā. ¶ Ad id quod ītelligit̉ excogitatio dicit̉. excogitatio v̓o manēs ī eodē ⁊ ſeip̄am examinās ⁊ diiu dicās ſapiētia nominat̉. Ex p̄dictis ergo ⁊ cōſequētibus patet. ꝙ intētio accipit̉ ibi ex ꝑte virtutis cognitiue. hic autē accipimꝰ intentionē ex ꝑte virtutis practice. ¶ Illd̓ autē qd̓ dicit. b. Bern̄. de intētione. ad intentionē volū tatis refert̉. ¶ Ex iā dictis patet qualiter intētio ſe ha beat ad voluntatē. vno enī mō intētio non eſt aliud niſi volūtas tendēs in bonū vel quod videt̉. Alio v̓o mō dif fert. volebāt autē quidā volūtatem ⁊ intentioneꝫ ſic dif ferre vt volūtas eſſet rōnalis appetitus in ſe cōſideratꝰ. Idē autē rōnalis appetitus cū cōſideratiōe finis diccre tur intētio. ſed videmꝰ in vtroqꝫ nomīe reſpectū eſſe re ſpectu finis. ſiue reſpectū boni vel apparētis boni. ꝓpter quod nō videt̉ hoc eſſe differētia intētionis ⁊ volūtatis. ¶ Itē in xxxvij. diſ. ij. li. ſententiaruꝫ. c. ſolet queri. quid diſtet īter voluntatē ⁊ intētionē. dicit̉ ꝙ intētio reſpicit illud ꝓpter quod volumꝰ. volūtas v̓o illud qd̓ volumꝰ. verbigratia. Si velim eſurientē reficere vt habeā vitaꝫ eterna. volūtas ē reficere eſurientē. intētio v̓o qua ſic ad vitā ꝑuenire volo. vnde videt̉ dicere. ꝙ volūtas reſpicit id ꝙ eſt ad finē. intētio v̓o reſpicit ipſum finē. Sed hec differētia nō videt̉ eſſe niſi per quandā appropriationē. ſicut enī dicit ph̓s. volūtas eſt finis. ⁊ eius quod eſt ad finē. ⁊ magis ipſius finis. ergo intentio non ſic differt a volūtate. ẜm ꝙ vtrūqꝫ reſpicit finem. ¶ Nlembrum ſecundum Einde querit̉. vtrū meritū attendat̉ penes intentionē cōmunē. Ꝙ ſic videt̉. dicit enim Iſido. ex intētione aūt ꝓbat̉ bonum aut re probat̉ indignū. vniuſcuiuſqꝫ opus bonum quod agit intētione bona apparet. qm̄ pro mala intenti one plerūqꝫ bonū opus qd̓ agimus perdimus. ergo pe nes intentionē cōſiſtit bonū. ¶ Itē Beda in merito in tentionis diſcernuntur opera an ſint lucis an tenebra rum. ergo penes intentionē reſidet meritum. ¶ Contra intentio rationis eſt. ſed quod rationis eſt non ſufficit ad meritum ſine voluntate. ergo penes inientionem nō menſuratur meritum vel demeritum. ¶ Item Aug. nō diuturnitas temporum. nō immenſitas operum. ſed ſo la caritas ⁊ voluntas facit meritum. nō ergo tm̄ reſidet menſura meriti vel demeriti penes intentionem. ¶ Pre
terea. p̄ter bonū vel malū ex intētione. eſt bonuꝫ in gene re vel malū. ⁊ malum ex circūſtantia vel bonum. non er go tm̄ reſidet menſura meriti vel demeriti penes inten tionem. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ mēſura meriti vel de meriti attenditur penes intentionē. ẜm ꝙ vno modo ac cipitur intentio. ꝓut enim intēdere eſt tedere in aliquid per aliquid. intētio nō tm̄ reſpicit finem. ſed reſpicit illd̓ per quod venit̉ in finē. ⁊ ita cōplectitur genꝰ operis cuꝫ circūſtantia. ẜm hunc modū mēſura meriti vel demeriti attendit̉ penes intentionē. Si v̓o intentio reſpiciat tm̄ finē. nō omnino attēditur menſura meriti vel demeriti penes intentionē. ſed principalit̓. ¶ Ad illud v̓o qd̓ ob ijcitur. ꝙ intētio reſpicit rationē ⁊cͣ. dicendū eſt. ꝙ cū di citur meritū vel demeritū eſt penes intentionē. nō exclu ditur volūtas ſed datur ītelligi. ſed hic attendit̉ vt dica tur ratio meriti ex parte rationis ſicut ratio meriti eſt in volūtate ex ꝑte illiꝰ potētie. vel vt intentio cōmunit ſe habeat ad rationem ⁊ voluntatem. Similiter cum di citur. ꝙ ſola caritas ⁊ voluntas facit meritum. hoc ītel ligitur principaliter nec ex hoc includitur intentio. ꝗa in voluntate cointelligitur intentio. ſed hoc datur inte ligi. ꝙ penes genus operis vel diuturnitatem operis. n̄ tota reſidet ratio meriti. vel nō prīcipaliter. ¶ Membrum tercium Uerit̉ poſtmodū. vtrū intētio vel volūtas facto reputet̉. Ꝙ ſic videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ ſu per illud pͣs. Et tu remiſiſti impietatē pec cati mei. glo. votū ꝓ operatiōe iudicat̉. ſed votū accipit̉ ꝓ deſiderio. ergo deſideriū ꝓfacto reputa tur. ¶ Ite ſuꝑ illud manus noſtre concinnant. glo. quic quid vis ⁊ nō potes. dominus factum imputat. ergo vo luntas ſiue intentio apud dominum pro facto iudicat̉ ¶ Item Augu. ī lib. j. de li. ar. Si cui nō cōtingat facul tas concubendi cum coniuge aliena. planum autem ſit aliquo modo id eum cupere. ⁊ ſi poteſtas det̉ eſſe factu rū. nō minus reus ē ꝙͣ ſi in ipſo facto cōprehēderet̉. er volūtas ſiue intētio mala pro facto reputat̉. ⁊ ſimiliter ī bonis. vn̄ ſuꝑ illud. In mādatis eius volet nimis. ſuf ficit velle ſi deficiēdi mādata deſit facultas. Ex his gͦ a cipit̉. ꝙ volūtas ſiue intētio ꝓ facto reputat̉. ¶ Cōtra ſuꝑ illud. ij. Corin. viij. velle facere cepiſtis. glo. nūc fa cto ꝑficite vt nō ſolū velitis ſꝫ opere ꝑficiatis. ergo poſt voluntatē requiritur opus. Itē. ij. Corin. ix. Qui parce ſeminet ꝑce ⁊ metet. ergo ipſum ſemīare ẜm ꝙ minꝰ ē vl̓ magis facit ad meritū maiꝰ vel minꝰ. nō ergo ſola volū tas. Itē. ij. Iacob. fides ſine oꝑibus mortua eſt. ergo ex fide viua eſt meritū. ergo nō ſufficit ipſa intētio directa ex fide niſi aſſint oꝑa. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ ē duplex volūtas ſicut dicit Aug. in li. cōfeſ. plena et ſemipſena plena dicit̉ quādo nihil deeſt ex ꝑte volūtatis. quin face ret ſi poſſet. ⁊ tūc volūtas ꝓ facto reputat̉ ad meritū vl̓ demeritū ſi nō pōt facere. Si autē pōt facere principali ter imputat̉ ei ad meritū volūtas vel intentio tanꝙͣ ra dix operis. non ꝙ ipſum opus non faciat ad merituꝫ vl̓ demeritum. Illa ergo auctoritas q̄ ſumit̉ ex pͣs. vbi di citur ꝙ votum pro operatione iudicat̉. ⁊ illa ſimiliter. quicꝗd vis ⁊ nō potes. deꝰ factū iudicat ⁊ alia q̄ ſequun tur. referuntur ad voluntatē plenam vbi non ē facultas ꝑficiēdi. vbi v̓o ē facultas ꝑficiēdi volūtas ſola n̄ ſufficit ad meritū vl̓ demeritū. ⁊ ſic ītelligit̉ illd̓. ij. Corī. viij. ⁊. ij. Cor̄. ix. ⁊. ij. Iac. Si v̓o ē volūtas ſemplena. tūc illa ſola non facit meritum vel demeritum. ¶ Huius gra tia queritur de aliquo qui habuit voluntatem plenam ⁊ defuit facultas. ⁊ de alio qui habuit voluntatem ple nam exeuntem in opus. vtrum ad paria iudicentur īme rito pene vel premij. Ꝙ non videtur. qui enim volunta tem plenam exeuntem in opus habuit. recipiet ſimilit̓ ratione voluntatis ⁊ ratione actus. qui d̓o habuit nū

Queſtio .cvij.
niſi ꝓ volu tate: non em̄ reci voluntatem. non ī hi duo nō ad paria in meri piet ꝓ eo quod nō to iudicant̉. arere pōt in eo qui vult ſu ſtinere martiri t. remunerat̉ em̄ et ratōne vo luntatis et̄ ratō itie. nō tm̄ habet aureaꝫ i v̓o tm̄ habet voluntatem: aureā cō ſed et aureolan ſequit̉ tm̄ ergo n̄ ad pariaī licant̉. Similiter poteſt ī telligi in eo qui ſolā habuit voluntatē occidendi cuꝫ nō poſſet: et in eo qui voluit ⁊ occidit. ¶ Contra videtur ha beri in li. de bap. contra donaſtitas. dicitur enim ibi ꝗd valeat et quid agat in homine corporaliter adhibita ſā ctificatio ſacr̄i: ſine qua tamen latro ille nō fuit. qꝛ non eius accipiende volūtas defuit: ſed non accipiende neceſ ſitas affuit. difficiſe eſt dice̓ vbi datur intelligi ꝙ latro il le effectum habuit ſacramenti ratōne voluntatis plene cum impoſſibilitate: ⁊ ita videtur ꝙ tantum valeat ip̄a voluntas plena cū impoſſibilitate actus: quantū volun tas plena cū actu: cū vtrobiqꝫ ſit dimiſſio culpe et pene. ¶ Item ſuꝑ illud. ij. Iudic̄. qui longe poſt eum lugerūt. glo. ſolius dei eſt noſſe inter ſeniores qui eoꝝ longiorem poſt ſe lucem emiſit. vtrū paulus an petrus bartholomē us an ioh̓es. ſed j. corin. xv. habet̉ in glo. ꝙ paulus plus omnibꝰ laborauit. ſicut etiā ex textu accipit̉: ſi ergo ẜm oꝑa addita volūtati determinaret̉ p̄miū. certum eſſet ꝙ paulus plus haberet de p̄mio: gͦ videtur ꝙ menſura me riti non attendit̉ niſi ẜm intentōem aut voluntatē quaꝫ ſolus deus nouit. et ita tantā remuneratōeꝫ recipiat ip ſa voluntas plena. cū non adeſt facultas: quantaꝫ cum adeſt facultas et opus. ¶ Item ex ꝑte mali videt̉ ſimilit̓ qꝛ tanta fuit delectatō libidinoſa: quanta voluntas. er go cū equalis erat volūtas: equa erat delectatio libidi noſa. ſed ẜm quātitatē delectatōnis libidinoſe menſura tur pena: gͦ tanta pena eſt illiꝰ qui voluit plene ⁊ non po tuit: quāta illiꝰ qui voluit ⁊ fecit. ⁊ fit ſermo de eterna pe na gͦ eqͣle demeritū vtrobiqꝫ attendit̉. Ad qd̓ dicēduꝫ ꝙ in hoīs et ī malis ē different̉ qd̓ammo. ⁊ qͦdāmō: ſil̓r. In bonis em̄ ſic eſt. ꝙ eſt p̄mium ſub̓ale et pͥncipale: qd̓ ꝯſiſtit in viſione: et eſt p̄miū adiunctū qd̓ ꝯſiſtit in gau dio de aliqͦ bono p̄cedēti ꝑpetrato: vel aliquo in pn̄ti ſu ꝑaddito. Ꝙtum ad p̄miuꝫ ſub̓ale et pͥncipale parificat̉ volūtas plena vbi deeſt facultas volūtati. plene vbi ad eſt facultas cū actu. dūmodo ſit par caritas ſiue par gra tia gratūfaciens. Ꝙtum d̓o ad p̄miū adiunctū plꝰ mere tur volūtas plena cū actu ꝙͣ voluntas plena ſine actu. et nōſolū ꝙͣtū ad adeptionē boni: ſed etiā ꝙͣtum ad dimiſ ſionē mali pene. In malis v̓o ſic eſt. ꝙ rōne voluntatis ⁊ ratōne etiā actus debet̉ pena: et ꝓpter hoc ꝗ habuit vo luntatē plenā cum actu plus punit̉ ꝙͣ ille ꝗ habuit volū tatem plenā ſed nō cum actu. ꝙͣtum ad afflictōem actua lem: ſed ꝙͣtum ad penā carentie viſionis dei equales ſūt in pena. ¶ Per iam dicta poſſunt ſolui ea q̄ obiecta ſunt Ꝙ em̄ pͥmo dicit̉ de illo qui vult bonū et n̄ pōt: ⁊ de illo qui vult bonū ⁊ facit. et vtrunqꝫ ex caritate fit: dicenduꝫ yequale debet̉ premiū ſub̓ale ſed nō equale qd̓ eſt adiu tum. ¶ Et per hoc idem patet illud qd̓ ſcd̓o obijcit̉ de il lo qui vult ſuſtinere martirium et non ſuſtinet. et de illo qui vult ſuſtinere et ſuſtinet. volenti enim plene faculta te deficiente debetur aurea. cum autem adeſt actus ſu per addit aureolam. et ita ad paria iudicant̉ ꝙͣtum ad p̄mium ſed non paria ꝙͣtum ad ſecūdum. ¶ Ad illud v̓o quod opponitur in aucͣte aug. in li. de bap. contra dona tiſtas dicendū eſt. ꝙ ibi non diffinit augꝰ. ꝙͣtum efficiat yoluntas plena baptiſ. euꝫ deeſt facultas: ſed hoc tm̄ ꝙ latro ille bonus qui quodammodo ſuſtinuit martiriuꝫ. non fuit ſine ſanctificatōne ad quam diſponit ſacramen tum baptiſmi. vnde licet non eſſet baptizatus: nihilomi nus tamen ſanctificatōnem gratie obtinuit. ¶ Ad illud do quod obijcitur ratōne glo. ſuꝑ illud. ij. iudic̄. qui lon ge ⁊cͣ. Gicendum ꝙ ex virtute glo. habetur. ꝙ ſolius d̓r eſt cognoſcere quantum eſt meritum ex parte ipſius intentionis: ſed non ex hoc negatur quin aliquod merituꝫ ſit ex parte boni operis. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur. ex parte mali dicendum eſt. ꝙ vbi eſt equalis voluntas libidinoſa: equalis debetur pena carentie viſionis dei Si d̓o ſuperadditur actus mortaliter: maior debet̉ pe na afflictionis actualis. ſolet enim libidinoſa volunta in ipſo actu libidinis augmentari: de hoc autem ampli us dicetur inferius. Ꝙ ergo dicitur in auctoritate au guſti. de libe. arbi. ꝙ non minus reus eſt ⁊cͣ. intelligen dum eſt ꝙͣtum ad reatum pene in futuro. non autem tum ad reatum pene in preſenti. adulter eniꝫ plus pu tur qui actu adulter eſt pena in preſenti: ꝙͣ qui eſt adul ter ſola voluntate etſi creſcit libido vel delectatio in ip̄o actu plus punit̉ etiam pena in futuro. ¶ Queſtio. cvij. De his que ꝑtinent ad intetōnem bonam. Onſequenter que ritur de his que ꝑtinent ad intentioneꝫ bonam. Primo querit̉ vtrum qualitas boni oꝑis addat in bonitate et in meri to ꝯſequenter ſuꝑ bonitatem intentōis Scd̓o vtrum operū numeroſitas addat in merito ſuper bonitatem intentōnis. Tercio vtrum quantitas ex pa te materie oꝑis addat in merito ſuꝑ bonitatē intētiōis. Alembrum primum D primū ſic. qualitas operis dicitur cum opus eſt priuilegiatū ſicut eſt martirium ſpeciale premium ſicut habetur. jͣ. ad eph̓. vel predicatō. ſed hmōi operibus debetur ſuꝑ illud. que ſit ſuꝑeminēs magnitudo virtutis vbi di cit glo. quoddā incrementū glorie habebūt ſummi docto res vltra illud quod ꝯmuniter habebunt. Similiter pa tet de martirio ſicut habet̉ ſuꝑ illud Exo. xxv. vbi loqui tur de aureola. gͦ qualitas oꝑis addit ſuꝑ ip̄am bonita tem intentōnis. ¶ Contra ſuꝑ illud. ij. corin. viij. ꝗ mul tum nō habundat dicit glo. Si equa ſit volūtas equalē habent mercedeꝫ. gͦ equalis eſt merces eius qui equaleꝫ habet voluntatem ſuſtinendi martirium vel predicandi cum non adeſt facultas: ei cui adeſt facultas. ¶ Ad id dicit yſido. Si bonum in ſanctis apparcat: bonū nō eſt. quia ex intentōne aut probat̉ bonum aut reprobat̉. vnd̓ innuit̉ ꝙ tota bonitas oꝑis ſit ex intentōne. ¶ Item ſic̄ dicit bt̄us Bern̄. Intentio ſufficit ad meritum actio ac exemplum. ¶ Deinde querit̉ de duobus quorum vnus ex minori caritate facit opus pͥuilegiatū. alius ex maio ri caritate facit minꝰ opus. ꝗs illoꝝ plus mereat̉? Et vi detur ꝙ ꝗ ex maiori caritate. ẜm quātitatē em̄ caritatis attendit̉ meritū. gͦ qui facit ex maiori caritate plus me retur. ¶ Contͣ. maius eſt meritū martirij ꝙͣ alteriꝰ oꝑis nō priuilegiati. gͦ qui facit hmōi opus plus meretur. li cet fiat ex minori caritate. ¶ Item ponatur ꝙ aliquis ī cipiat opus priuilegiatū: ex minori caritate et poſtea cō ſumat ex maiori. querit̉ ẜm cuiꝰ intentōnis merituꝫ aut prime aut poſterioris debeat attendi retributio? Si em̄ ẜm meritum prime intentōnis formate in caritate. cum illa intentio minor ſit ratōne minoris caritatis debetur ei minus premium. ſed altera caritas fuit finalis. gͦ ma gis ẜm eam debet attendi. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ eſt meritum ex intentōne formata ꝑ caritatem: et eſt meri tum ex oꝑe formato caritate: et eſt merituꝫ ex opere for mato priuilegiate caritate. ꝙͣtum eſt d̓ primo vbi maior eſt caritas maiꝰ eſt premiū quod ei reſpondet. Si v̓o re ſpectus habeat̉ ad opus. vbi maiꝰ eſt opus maiꝰ eſt p̄mi um quod reſpondet ex ꝑte oꝑis. Cum gͦ querit̉ vtrū qͣli tas oꝑis addat? Rn̄dendum eſt. ꝙ addit ſed non ꝙͣtum ad quātitatem pͥmi p̄mij et ſub̓alis p̄mij qd̓ ꝯſiſtit in vi ſione dei: ſed addit ꝙͣtum ad p̄miuꝫ ſuꝑadditū ſicut ſupͣ

dictū eſt. ¶ Per hoc pōt patere qualiter reſpondendum eſt ad hͦ qd̓ dr̄ in glo. ij. corin. viij. Equa eniꝫ volūtas hꝫ jlem mercedeꝫ in pͥncipali p̄mio qd̓ eſt in delectatione imme bonitatis. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ cū ſit ꝯpa ratio dicendū ē ꝙ ſunt excedentia et exceſſa. cū em̄ aliꝗs facit ex maiori caritatate: excedit in quantitate pͥncipal̓ premij. cū aūt facit qd̓ maiꝰ eſt. verbigr̄a. opꝰ pͥuilegiatū maius ē premiū vel in pn̄ti vel in futuro qd̓ eī reſpōdet. ¶ Ad terciū v̓o dicendū eſt. ꝙ cū aliꝗs incipit ex minori caritate opus pͥuilegiatū ⁊ poſtea ꝯſumat in maiori cuꝫ illud opꝰ diuiſibile ſit. prima ꝑs oꝑis menſurat̉ in meri to ẜm quātitatē mīoris caritatis. ſcd̓a v̓o ꝑs ẜm quanti tatē maioris. ꝓbabile aūt eſt ꝙ in hmōi oꝑbꝰ creſcat ca ritas. Un̄ illud qd̓ dicit aug. ibi maxīe videt̉ hr̄e locum caritas: meret̉ augeri vt aucta mereat̉ et ꝑfici. et illd̓ qd̓ dicit̉.j. corin. x. fidelis eſt deus ꝗ nō patiet̉ vos tempta ri ſupͣ id quod poteſtis ſed faciet cuꝫ temptatione etiam rouer ¶ Nlembrum ſecundum Oſtea querit̉ de multiplicatōe opeꝝ. vtrū addat in merito ſupͣ bonitatē intentōis. vi detur ꝙ nō. dicit em̄ aug. nō diuturnitas tempoꝝ. non multitudo opeꝝ: ſꝫ ſola caritas et volūtas meritū facit. gͦ multitudo operū illud nō facit. gͦ multitudo operū nō facit ad meritū. ¶ Pretēa. volūtate meremur viſionē dei. oꝑe v̓o meremur p̄mium oꝑatiue: ſed cū neutra ſtolaꝝ multiplicet̉. ꝑ multiplica tionē operū: nō videt̉ multitudo operū multiplicare me ritū. ¶ Solutō. nūeroſitas facit ad qd̓dam gaudiuꝫ. ſic̄ em̄ ex ꝑte maloꝝ. ꝗ multa mala fecerūt plꝰ anguſtiabūt̉ verme ꝯſcīe: ita ex ꝑte altera nūeroſitas bonoꝝ operum facit augmentū in gaudio de oꝑbꝰ bonis: ſꝫ illud p̄miū nō eſt de primo p̄mio. ¶ Poſtea queritur de quantitate dati. poſito ꝙ iſte ex ꝯpaſſione det maius. ille minꝰ: ad ditur ne p̄mio? videt̉ ꝙ nō. ex. iiij. Thob̓. Si multū tibi fuerit ⁊cͣ. glo. a deo volūtas dantis nō quātitas dati pē ſatur. ¶ Item..xiij. marci. hr̄ in glo. vbi loꝗtur de pauper cula vidua. nō quantū ſꝫ ex quanto ꝯſiderat deus. Item ibidem. deus nō offerentiū ſub̓am ꝯſiderat ſꝫ ꝯſcīam. nec pendit quantū offeras ſꝫ ex quanto. ¶ Item.xxxv. eccͣi. olite offerre ⁊cͣ. glo. apud deū nō eſt quātitas muneris gͦ quātitas muneris nō facit ad meritū. ¶ Contra. ij. co rinth̓. ix. Qui ꝑce ſeminat ꝑce et metet. gͦ qui paruꝫ dat paꝝ metet. et ꝗ multa dat multū metet. ¶ Item. iiij. tho bie. Si multū tibi fuerit habundāter tribue. ad ꝗd eniꝫ hͦ diceret ſi eqͣlitas eēt in maiori dato et mīori. ¶ Reſpō dendū. bona oꝑa in caritate facta valent ad augmentuꝫ gr̄e. vn̄ augꝰ. caritas meretur augeri ⁊cͣ. Item ad habil tatōem ad bonū opus. vnde. ij. corin. ix. vt habūdetis in omne opus bonuꝫ. Item ad dimiſſionē pene debite vel iniūcte. tho. xij. elemoſina a morte liberat et ipſa eſt que purgat pct̄a: et luc̄. xj. date elemoſinā et ecce om̄ia mun da ſunt vobis. Item ad celeriorē tranſitū purgatorij. x iij. ꝓuerb̓. Redemptio aīe viri ꝓprie diuitie. glo. ꝗ aīam ſuaꝫ vult redimere ab ira futura. congreget diuitias bo noꝝ operū. Ira em̄ dr̄ pena purgatoria. Itē valēt ad di minutōeꝫ cuiudā pene in gehēna.ſ. p̓mis. vt.ſ. tolerabi lior ſit dānatio. Item ad pct̄i recordatōeꝫ in pn̄ti. Dicē dum gͦ ꝙ dūmodo ꝓcedat maiꝰ donū ab intentōe forma ta caritate. magis valet ad p̄dicta ꝙͣ minꝰ. ¶ Ad hoc at̄ qd̓ obijcit̉. ꝙ nō penſat deꝰ quantū ſed ex quāto. dicendū ꝙ hͦ veꝝ eſt principaliter: ſed non eſt verum ꝓpter hoc ꝙ omnino non attendat. ¶ Mēbrū terciuꝫ Onſequēter quedam querunt̉ circa illd̓. vtrū intentō in malo ꝓ facto reputet̉. Pri mū eſt vtrū intentio illa idē ſit qd̓ creduli tas. cū credit.ſ. hoc eē pct̄m. Scd̓o vtrum
quātulacūqꝫ intentio ꝓ facto reputet̉. vt ſemiplena vel ꝓ greſſiua. Terciū ſi actꝰ additus intentōni facit duo pec cata. Quartū ſi punit̉ ꝓ intentōne et ꝓ actu q̄ pena vtri qꝫ rn̄det. Quintū ſi actus peior additus minus male in tentōni: facit maius pct̄m ꝙͣ minꝰ malus actus additus peiori intentōni. Sextū ꝓpter quid ab intentiōe ad actū tenet argumentū in genere peccati mortalis non in ſpē. ⁊ qͣre in ſpē venialis nō tenet ſic̄ in ſpecie mortalis. Ayticulꝰ pr̄imꝰ Irca primū ſic. aliquis ſimplex credit hunc actū eſſe magnū pct̄m. ſꝫ quantuꝫ ꝗs intendit Itantū facit. ſicut habet̉. xij. math̓. in glo. ſuꝑ illud. bonus homo de bono theſauro. gͦ ſi ẜm credulita tem eſt intentio. et ẜm intentōeꝫ menſurat̉ delictū: quā ta eſt eius credulitas: tantū erit eius pct̄m. ¶ Contͣ. pōt ꝯtingere ꝙ credit illud eſſe maius pctm̄ et nō velit illud ẜm ꝙ maius. cū ergo ẜm quantitatē volūtatis menſure tur non menſurabit̉ ẜm quantitateꝫ credulitatis: gͦ cre dulitas nō eſt idem ꝙ intentio. ¶ Reſpondedū creduli tas nō eſt intentio nec ecōuerſo. aliꝗs em̄ cito aliꝗd cre dit et tn̄ nō vult illud qd̓ intendit. credulitas em̄ erit pu re in cognitiua. intentio autē in motiua: ꝯtingit aūt ſepe y ꝑuerſa intentio ſeꝗtur ex ꝑuerſa credulitate vn̄ bern̄ Sicut ad bonū oculū exigunt̉ veritas ⁊ caritas. ita ma lum ꝯſtituūt error ⁊ ꝑuerſa volūtas. ¶ Ad hoc gͦ ꝙ que ritur an menſuret̉ quātitas delicti ẜm quantitate credu litatis. Dicendū ꝙ qn̄ eſt error intentionis vel volunta tis ex quantitate erroris in credendo: tūc menſuratur ſꝫ non ſemper hoc attenditur. ¶ Articulus ſecūdus ¶ Dſcd̓m ſic ꝓceditur. dicit aug. in li. confeſſi. ꝙ qn̄qꝫ habuit ſemiplenā voluntatē. qn̄qꝫ ple nam. queritur gͦ vtrū quātulacūqꝫ volunta ꝓ facto reputet̉. Ꝙ nō. videt̉ de ſemiplena ſiue progreſ ſiua non ꝑfecta. Un̄ augꝰ. in li. de tri. Si ſola cognitōi delectatōne ſiue voluntate ꝑficiendi teneat̉. mulier ſola comedit et non vir: cuius aucͣte cohibenda eſt voluntas ne ad opus perueniat. Si v̓o aſſit voluntas vt ſi aſſit fa cultas ꝑficiatur: tūc vir comedit et eſt damnabile pecca tum. ergo ſemiplena voluntas vel ꝓgreſſiua non plena nō reputat̉ pro facto. ¶ Sed ꝯtrarium videtur ſuꝑ illd̓ pͣs. Etenim in corde oꝑamini iniquitates glo. quicquid vis et non potes dn̄s factum reputat. ſed poteſt aliquis velle voluntate ſemiplena vel progreſſiua non plena. et tamen non habet facultatem. ergo dominꝰ factum repu tat. ¶ Item. xv. le. ſuꝑ illud. mulier que patitur fluxum ſanguinis ⁊cͣ. glo. cogitatōes et voluntates ꝙͣuis opere non ꝯpleantur: apud deum pro factis habeantur et pu niuntur. ¶ Ad hoc dicendum. ꝙ cum dicitur voluntas ꝑ facto reputatur: de voluntate plena intelligitur. nihi ominus tamen ille qui habet voluntatem ſemiplenam vel ꝓgreſſiuam peccat: et quo ad aliquid reputatur ei ꝓ facto ſed non omnino. Ille v̓o auctoritates que dicūtur in pſal. et in leuitico: de voluntate ꝑuerſa et plena intel liguntur. vtriqꝫ ergo voluntati et non plene et plene de betur pena ſed in gradu. ¶ Ad huc etiam querit̉ cuꝫ di uerſe ſunt voluntates ſiue intentiones. quedam em̄ ſunt in reſpectu peccati ſpiritualis. quedā reſpectu corꝑalis vtrū ſil̓r in his ⁊ in illis volūtas ꝓ facto reputet̉? Qd̓ vi detur. ſil̓r em̄ eſt hec volūtas radix ſui actꝰ: ſicut et illa ſui actꝰ: gͦ in quacūqꝫ ꝯparatōne ſe habebit hec volūtas ad ſuū actū. in illa ſe habebit illa voluntas ad ſuum: ſe hec que eſt in ſpūalibꝰ reputat̉ ꝓ facto. voluntas em̄ ſū perbiendi ꝓ ſuꝑbia vl̓r reputat̉. ergo ſic erit in volunta te ⁊ actu pct̄i corꝑalis. ¶ Contͣ. ex volūtate homicidij nō ꝯtrahit̉ pena irregl̓aritatis vel alia pena. ex actu v̓o ꝯͣhi tur: gͦ volūtas in hmōi non ꝓ facto reputat̉. ¶ Ad quod dicenduꝫ. ꝙ aliter eſt in peccatis ſpiritualibꝰ et corꝑaſi

Queſtio .cviij.
bus: voluntas em̄ in peccatis ſpūalibꝰ ſufficiens eſt ad ſuū actū interiorē. in quo magis ꝯſiſtit peccatū. volūtas v̓o in peccatis corꝑalibꝰ nō oīno ſufficiens ad ſuū actuꝫ exteriorē: in quo magis exiſtit peccatū. et ideo different̉ ſunt radices pct̄oꝝ. ſil̓itudo tn̄ eſt in ꝑte quo ad hoc: ẜm ꝙ hec volūtas eſt radix ſui actus. et illa voluntas eſt ra dix ſui actus: dr̄ia autē eſt in ip̄is actibꝰ. qꝛ in actu cor porali p̄ter hoc ꝙ homo iniuriat̉ deo vel ſibi: iniuriatur etiaꝫ ꝓximo. In actu d̓o ſpūali iniuriat̉ tm̄ deo vel ſibi. pena gͦ ſtatuta eſt in ipſis actibꝰ corꝑalibꝰ ꝗ maīfeſti ſūt in iudicio hoīm. et ꝓpter hoc aliter iudicat̉ de iſtis acti bus et de illis: quo ad penā in pn̄ti. quo ad penā v̓o ī fu turo ꝯſimilis in genere determinat̉ pena: ſic̄ em̄ vni de terminat̉ ignis vel vermis ita et alij. Articulus tercius Ercio querit̉ ſi actus additꝰ intentioni facit duo pct̄a. videt̉ ꝙ ſic. Exo. xx. nō mechaberis glo. ꝗ opus adijcit voluntati iniquitatē adijcit iniꝗtati: gͦ ſunt duo pct̄a. ¶ Contra. om̄e pct̄m eſt ex ꝯtemptu. ꝯtemptꝰ aūt in affectu: affectus v̓o oꝑe nomer imponit. et igr̄ idem pct̄m ē actus ⁊ intentōis. ¶ Rn̄dē dum pct̄m hꝫ duas rōnes. Eſt em̄ pct̄m actꝰ incidens ex defectu boni. Item pct̄m eſt malū voluntariū: ẜm pͥmaꝫ diffinitōeꝫ dico ꝙ duplex eſt pct̄m. qꝛ eſt defectus dupli cis boni: et p̄terea vtrobiqꝫ eſt actus. ſꝫ vnus exterior ali us interior. bonitas eī actus exigit ꝙ ſit in debita mate ria et debitis circūſtantijs. et qn̄ nō ſic ordinat̉ dicit̉ de fectus boni. cū em̄ dr̄ cōire cuꝫ vxore alterius: dicit̉ defe ctus boni. ꝗa deeſt materia debita actui. Item voluntas deficit in bono ꝑ auerſionem a ſummo bono. Scd̓m v̓o ſcd̓am diffinitōeꝫ in qua attendit̉ radix pct̄i eſt vnū pec catū. et hoc eſt intelligenduꝫ de voluntate que nō diſtin guitur tempore ab actu: planum eſt aūt de voluntate p̄ cedente tempore peccatum actus. ¶ Articulus quartꝰ Uarto querit̉ ſi punit̉ peccator ꝓ mala inten ttione ⁊ actu. q̄ pena rn̄det vtriqꝫ: cū enim ſit Volutatis: differens dꝫ eis pena rn̄dere. ¶ Rn̄. eſt pena alterū pct̄m actus. et alteruꝫ intentōnis ſiue vermis et ip̄a pōt eſſe duplex ſiue differens ꝓ voluntate et ꝓ actu malo addito volūtati: ſꝫ pena afflictōnis gehē nalis vtriqꝫ debet̉ aut coīs vna indiſtincta. vn̄ ſiue pec cat actu ſiue nō: nihilominꝰ tā corpus ꝙͣ anima punien tur in futuro ſi ſic decedunt. Articulus quintus Uinto querit̉. iſte intendit adulterari et for nicatur: alter intendit fornicari et adulterat̉ querit̉ quod iſtoꝝ debeat dici maiꝰ peccatū? quantū em̄ ꝗs intendit tantuꝫ facit: gͦ ꝗ̄ intendit adulte rari magis peccat. ¶ Contra. iſte nō adulterat̉ et alter adulteratur: gͦ magis peccat. ¶ Rn̄dendū hic ſunt exce dentia et exceſſa. vbi em̄ eſt deterior intentio: ꝙͣtuꝫ ad ra dicem culpe deteriꝰ eſt pct̄m. et maior erit culpa q̄ reſpon det intentoni vel volūtati. vbi aūt deterior eſt actꝰ deteri us eſt pct̄m ꝙͣtum ad genus pct̄i: qd̓ attendit̉ ẜm genus oꝑis Poſtea querit̉ quō intelligit̉ hͦ quātū intēdis tā tum facis. et vtrū tantū quantū teneant̉ noīaliter vl̓ ad uerbialiter. ¶ Rn̄dendū. dicendū ꝙ he dictōes determi nant radiceꝫ. vn̄ ſenſus eſt: ex qͣ mala intentōne intendis aliquid ex tam mala intentōne diceris reus reatu volū tatis in illo actu: nō ꝙ ille actꝰ in ſe ſit a deo malus. ¶ Articulus ſextus Exto queritur. iſte intendit peccare mortali ☞ ter: ergo peccat mortaliter. bene ſequitur. ſed non ſequitur iſte intēdit adulterari ergo ad ulterātur ſimpliciter: licet adulteretur in corde. ¶ Item Iſte intendit peccare mortaliter ergo peccat mortaliter.
non tamen ſequitur iſte intendit peccare venialiter ergo peccat mortaliter: et quare hoc? ¶ Rn̄dendum mortale peccatū in eo ꝙ eſt mortale iudicat̉ intentōne. ꝙ autē ſit ẜm genus hoc vel illud. non eſt ex ipſa voluntate ſed ab ip̄o actu: omne ergo mortale eſt ab intentōne. vnde bene ſeꝗtur. intendit mortaliter peccare. gͦ mortaliter peccat ſed adulterari ꝓprie ſe extendit ad actum exteriorē. vnde non ſeꝗtur intendit adulterari gͦ adulteratur. ¶ Ad ali ud dicendū. ꝙ mortale peccatū eſt ẜm duas differētias vel qn̄ intendit id quod eſt mortale in genere. vt ſi inten dit peccare mortaliter vel adulterari vel aliud hmōi. vl̓ qn̄ intendit aliꝗd quod eſt mortale qd̓ tamen nō credit eſſe mortale. vtroqꝫ aūt modo dr̄ intentio mortalis. mor tale em̄ peccatū in intentōne radicat̉: et ſufficit ad ratō nem mortalis ꝙ adulterium ſit mortale vel intentio vel opus. ad hoc aūt ꝙ ſit veniale requiritur vtrūqꝫ eſſe ve niale: intentionem ſcꝫ et genus operis. ¶ Queſtio. cxiij. de pecca to in genere quid ſit et de eius diuiſione. Abita conſiderati on de malo ẜm dr̄ias mali. ꝯſeq̄nter di cendum eſt de pct̄o. Primo gͦ queritur quid ſit peccatū. Scd̓o que diuiſio pec cati ⁊ que ſpēs pct̄i materiales ſiue for males. Tercio que cauſa pct̄i. Quarto de gradibꝰ pct̄i. Quinto de effectibꝰ ꝓpinquis pct̄i. Sexto de comꝑatiōe pct̄i ad pct̄m in quantitate. Septimo de oppoſitōne pec cati. Octauo de reditu peccati ſiue pct̄oꝝ. Nono vtrum pct̄m ſit cauſa peccati. Decimo de ꝯditionibꝰ aggrauā tibus peccatū. Undecimo de pena peccati. ¶ Nembrum primum Iffinitur aūt peccatū ẜm ꝙ dicit augꝰ. in li. de vera reli. Peccatū eſt malū volunta rium: et ſil̓r in li. retractationū. ¶ Dicitur etiā peccatū carētia debite iuſticie: ⁊ hanc ponit anſel. ¶ Dicitur etiam peccatū priuatio boni. ſic̄ habet̉ ab aug. in li. de natura boni: et in li. de ciuita. dei ¶ Dicit̉ etiā peccatū ſuꝑfluitas ꝯcupiſcentie. ſicut dicit Ioh̓. dama. iiij. li. c. de circūciſione. His ratōnibꝰ poſi tis cū ſint ꝯmunes: videndū eſt q̄ ſit dr̄ia iſtaꝝ inter ſe. Deīde que ſit explanatio vniuſcuiuſqꝫ. ¶ Articulus primus D primum dicendum eſt. ꝙ he quatuor dif finitiones aſſignantur in comparatōne ad qͦ ¶ tuor cauſas. Comꝑatione enim cauſe efficien tis. aſſignatur illa diffinitio: peccatum eſt malum volū tarium. voluntas enim cauſa eſt efficiens omnis pecca ti. Unde anſelmus in libro de caſu dyabol. Nullam ha bet aliam cauſam qua impellatur aut trahatur. ſed ip̄a ſibi efficiens cauſa eſt: ſi cauſa dici poteſt ad effectum. Et dicit aug. in li. de ciui. dei. xij. Uoluntatis male cau ſa efficiens ſi querat̉. nihil inueniatur. ip̄a enim volun tas cauſa eſt. Similiter habet̉ in li. de li. ar. Quid opꝰ eſt querere vnde motus ille exiſtat: quo voluntas auer titur ab incommutabili bono. cum euꝫ non niſi volunta rium eſſe dicamus. Ex quibus elicitur. ꝙ prima diffini tio data eſt ẜm cauſam efficientem. Secunda v̓o diffini tio data eſt ẜm cauſam formalem. quid enim eſt iuſticia niſi rectitudo volūtatis a pͥncipio vſqꝫ in finē. Defectus aūt iſtiꝰ forme ſiue carētia nihil aliud ē niſi pct̄m. Reſtat ꝙ ex ꝑte cauſe formal̓ ſumit̉ hec diffinito. nō qꝛ pct̄m hēat cām formalē: ſꝫ defectū forme. Tercia v̓o diffinitio data ē ex defct̄u finis ſiue finalis cauſe. bonū em̄ ⁊ finis idē. pͥuatio gͦ boni p̄uationē dicit finis. Quarta v̓o diffi nitio ſumit̉ ex ꝯꝑatōne ad cām materialē. cauſa em̄ ma terialis in qua eſt pct̄m. eſt ip̄a ꝯcupīa. ⁊ ꝓpter hͦ dicitur prima ſuꝑfluitas ꝯcupiſcētie. cupiſcit homo

quod ꝯcupiſcendū eſt. modus eſt cōcupiſcentie: cū autē ꝯcupiſcit homo qd̓ nō ꝯcupiſcendū eſt. ſuꝑfluitas eſt con cupiſcentie. hec aūt ꝯcupiſcētia eſt appetitꝰ generalis. de quo dicit̉ in li. yponoſticon. ꝙ ꝯcupiſcētia mala radix eſt oīm maloꝝ. et dic ioh̓. dam̄. Impoſſibile ē aliquē ne quaꝙͣ ꝯcupiſcere vel finaliter ſine guſtu voluptatis eſſe ſꝫ inutilis ꝯcupīa et voluptas hoc eſt pct̄m. hec ꝯcupiſcē tia nō hūit neceſſitatē ſiue ꝓnitatem an̄ lapſum primo rum ꝑentum: ſꝫ poſt lapſum quandā habuit ꝓnitatē ſiue neceſſitatem. qua caro ꝯcupiſcit aduerſus ſpm̄. ſicut hr̄ v. ad gall̓. ¶ Articulꝰ ſecūdus Uſis diffinitōnibꝰ primo querenda eſt expla matio pͥme diffinitōnis. videt̉ em̄ ꝙ nō ꝯueni et om̄i pct̄o. eo ꝙ nō conuenit pctō originali qd̓ eſt in ꝑuulis: vbi nō viget voluntas. Sil̓r aliꝗ perpe trant pct̄a coacti in quibꝰ nō videt̉ voluntariū eē pct̄m. ¶ Preterea. vij. ad Ro. dicit̉ qd̓ nolo malū hoc ago. iaꝫ nō ego operor illud ſꝫ qd̓ habitat in carne mea peccatū. Ex qͦ videt̉ ꝙ cum loquatur ibi de pct̄is ꝙ nō om̄e pct̄m ſit volūtariū. ¶ Ad qd̓ dicit aug. in li. retractatōnū. his verbis pōt videri falſa hec diffinitio: ſed ſi diligenter di ſcutiat̉ inueniet̉ eſſe veriſſima. et pꝰſequit̉ qd̓ in ꝑuulis dr̄ originale pct̄m cum adhuc nō vtunt̉ arbitrio volūta tis. nō abſurde vocat̉ voluntariū: qꝛ ex prima hoīs ma la voluntate ꝯtractū: factū eſt quodāmodo hereditariū et ſic ſoluit̉ illud qd̓ pͥmo obiectuꝫ eſt. ¶ Ad ſcd̓o v̓o di cendū. ꝑ hoc ꝙ ibidem addit̉ ea q̄ voluntaria pct̄a dicū tur. ꝗa a neſcientibꝰ vel a coactis ꝑpetrant̉ non om̄i mō pn̄t ſine voluntate ꝯmitti. qm̄ et ille ꝗ peccat ignorās vo luntate vtiqꝫ facit. qd̓ cū faciendū nō ſit: putat eſſe faciē dum. et ꝗ cogi dicit̉ ex ꝯꝑatōne dr̄ velle. ſicut dicit ph̓us qd̓ em̄ ſimpl̓r eſt nō voluntariū. ẜm quid eſt voluntariū ¶ Sil̓r rn̄det̉ ibidem ad id qd̓ vltimo obiectuꝫ eſt. dicit̉ em̄ ꝙ ille ꝗ ꝯcupiſcente carne aduerſum ſpm̄ peccat. fa ciendo nō ea q̄ vult. ꝯcupiſcit quidē volens. et ideo non facit quod vult: ſed ſi vincatur conpiſcentie conſentiens volens dicitur. Explanatiovo ſecū.§. j. de diffinitōnis q̄ eſt. peccatū eſt carentia debite iuſticie. ſic eſt. Uidet̉ enim primo ꝙ illa diffinitio nō ſit in omn pct̄o. nō em̄ videt̉ ꝯuenire pct̄o veniali: debita eniꝫ iuſti cia hr̄ ex ꝑfectōne gr̄e: ſꝫ gratia gratū faciens poteſt ſta re cum veniali pct̄o. gͦ debita iuſticia pōt ſtare cum veni ali pct̄o. non gͦ ꝓpter pct̄m veniale eſt carentia debite iu ſticie. ¶ Preterea. ſi hec rō ꝯmunis eſt om̄i pct̄o. gͦ cōue nit tam originali ꝙͣ actuali: ſed nō videtur ꝯuenire vtri qꝫ ẜm vnū modū. Alia eſt em̄ iuſticia que tollitur in ori ginali pct̄o. et alia que tollit̉ ī actuali. ¶ Preterea. alia eſt iuſticia qͣ tenebat̉ angelus ad deū et qͣ tenet̉ homo. gͦ non videt̉ hec rō ꝯmunis pct̄o angeli et peccato homīs. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ hec diffinitio coīs eſt et ꝯuenit ve niali pctō: ſꝫ attendendū eſt. ꝙ duplex eſt iuſticia. Eſt eī iuſticia rectitudo naturalis. q̄ fuit homīs ꝯditi a princi pio ꝓut dicit̉. vij. eccͣs. deus ab initio fecit hoīem rectuꝫ et hec iuſticia deeſt in om̄i pct̄o. vel rōne ipſiꝰ ꝑſone vl̓ ra tione actus. Eſt iteruꝫ iuſticia generalis que ꝓuenit ex gr̄a gratū faciente. et hec iuſticia deeſt in actu venialis pct̄i. etſi nō deſit in ꝑſona: ſic gͦ ꝯuenit p̄dicta ratō actua li pct̄o et veniali. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de originali ⁊ actuali. Dicendū eſt. ꝙ vtrobiqꝫ eſt carentia debite iuſti cie: ſꝫ in originali peccato eſt carentia debite iuſticie ali unde ꝯtracta. ſicut eſt in paruulis. in actuali v̓o peccato mortali eſt carentia debite iuſticie quaꝫ homo ſibi facit nihilominus tamen ratio iuſticie ꝯmunis eſt. vn̄ ⁊ ratio carentie iuſticie ꝯmunis erit. licet ex diuerſis principijs veniat. hec em̄ ratio: iuſticia eſt rectitudo voluntatis ꝓ pter ſe ſeruata. quam ponit Anſel. ꝯmunis eſt vtrobiqꝫ. Similiter dicendum eſt de peccato hominis et angeli.
licet enim differens ſit quodāmodo iuſticia angeli ⁊ ho minis. quia ad plura tenetur homo ad que non tenetur angelus: nihilominus tn̄ quedam eſt ꝯmunis iuſticia q̄ eſt ſcripta in mente vtriuſqꝫ. carentia autem iſliꝰ debite iuſticie hoc eſt rectitudinis voluntatis vtrobiqꝫ ꝯmunis eſt. patet gͦ ex p̄dictis ratio ſupradicta. Terciavo diffinitoᵐ.§. ij. eſt. peccatū eſt priuatio boni. Circa quod obijcit̉. querit̉ em̄ quid ſit illud bonū. vtrum bonum qd̓ eſt finis. an bo num gratuitū. an bonum naturale. Si em̄ dicat̉ eſſe pri uatio boni naturalis. tūc nō erit ip̄a eſſentia peccati ſed erit pena pct̄i. Si d̓o eſt priuatio boni gratuiti. cum bo num gratuitū nō tollerat̉ a ſubſtantia in omni peccato. non videt̉ dici priuatio boni gratuiti. Reſtat ergo ꝙ di cetur eſſe priuatio boni id ē finis ſummi.ſ. boni a qͦ pri uatur agens ſua actione. vel ſi nulla eſt actio ſicut eſt in originali pct̄o. priuat̉ ipſa ſummo bono quo ad effectuꝫ ꝗ eſt gratie ſiue iuſticie q̄ eſt ex gr̄a. ¶ Qd̓ ꝯcedimꝰ dicen tes. ꝙ om̄e peccatū ē p̄uatō boni.ſ. finis. ſꝫ differēter. ſcꝫ vel priuādo actū fine. et ſic om̄e pct̄m.ſ. mortale et veni ale eſt priuatio boni.ſ. finis. vel priuādo ꝑſonam fine. et ſic ſolum mortale eſt priuatō finis ſcꝫ ſummi boni. ſicut tactū eſt ꝙͣtum ad effectū gratie ſiue iuſticie. Circa quartaꝫ pͥo.§. iij. diffinitōem obijcit̉. videt̉ em̄ ꝙ illa diffinitio pct̄m ē ſuꝑ fluitas ꝯcupiſcentie nō ꝯueniat om̄i peccato. d̓ ꝯcupiſcē tia em̄ dicit̉ in li. aug. ad valeriū. ꝙ eſt vulnꝰ a dyabolo inflictum humano generi. gͦ videt̉ appropriari pct̄o ho minis. ¶ Item aug. de lapſū mūdi. ꝯcupiſcentia cū qua nati ſumus. finiri non pōt ꝙͣdiu viuimus. qͦtidie minui poteſt. gͦ videtur eſſe ꝓpria hominis. ¶ Preterea loquit̉ ibi ioh̓. dama. d̓ circuciſione que eſt in remedium illius ꝯcupiſcentie: ſꝫ remedium illud non eſt ꝯmune angelo et homini. et ſic videt̉ ꝙ nec vulnus ſit ꝯmune vtriqꝫ. gͦ hec diffinitio. pct̄m eſt ſuꝑfluitas ꝯcupiſcentie. nō ꝯuenit cō muniter angelo et homini. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ꝯcupi ſcentia accipit̉ pluribꝰ modis. accipit̉ em̄ aliqn̄ ꝓ peno q̄ eſt inflicta homī ꝓpter pct̄m. et ẜm hūc modū nō eſt cō munis angl̓o et homī. Alio v̓o mō ſumit̉ ꝯcupīa ẜm ꝙ ē nomē culpe. et ẜm hoc dīc aug. in li. de ſpū et lr̄a. Nullū pct̄m niſi ꝯcupiſcendo ꝯmittit̉. et hec ē ꝯcupīa general̓. hec aūt ꝯuenit coīter angl̓o ⁊ homī: vn̄ hec ꝓhibitō. Nō ꝯcupiſces eſt illiꝰ legis nature. qͣ ligat̉ nō tm̄ homo ſꝫ eti am angelꝰ. ¶ Aucͣtes v̓o q̄ inducunt̉ attendunt̉ ad cōcu piſcentiā q̄ eſt pena. de qͣ dr̄ ſuꝑ illud. v. ad gall̓. Caro cō cupiſcit ⁊c̄. ipſiꝰ carnalis ꝯcupīe cauſa nō eſt in aīa ſola nec in carne ſola. ex vtroqꝫ enim fit: quia ſine vtroqꝫ de lectatio nulla ſentitur. ¶ Nembrum ſecundum Onſequenter dicendū eſt de diuiſione ꝑ cati. Et pͥmo accipiēda eſt illa diuiſio m terialis. q̄ fit ẜm diuerſitatē ſubiectorum Pct̄m aliud ē angl̓i. aliud hoīs. rō aūt eſt quia in angl̓o p̄mo fuit pct̄m ⁊ ꝑ ſuggeſtōeꝫ angl̓i ꝯn̄ter in hoīe. ſic̄ hr̄ ſuꝑ illud Eccͣi. x. Initiuꝫ ſuꝑbic hoīs ⁊cͣ. glo. nō eſt maior apoſtaſia ꝙͣ creaturā a creatore recede̓. q̄ merito aſcribit̉ ſuꝑbie. Suꝑbia em̄ eſt. ſi creatura ve lit aſſimilari creatori. hoc dyabolo et homini fuit initi um ꝑditōnis. exponit̉ etiā illud initiū om̄is pct̄i eſt ſuꝑ bia: de peccato ipſiꝰ dyaboli. quia illud fuit initiuꝫ oīm pct̄oꝝ ẜm vnā expoſitōem. et ideo dicit yſido. ꝙ malū a dyabolo fuit inuentū. Ratio at̄ diuiſiōis hꝰ. hec ē. crea tura intellectualis vertibilis eſt ẜm electōem. ſicut dicit Ioh̓. dama. qd̓ aūt vertibile eſt: ẜm electōnem pōt verti in malū. qd̓ aūt vertit̉ in malū peccat. creatura gͦ intelſe ctualis cum vertit̉ ẜm electōeꝫ peccat. cū gͦ tam angelus ꝙͣ hō fuerit creatura intellectualis. erat vtraqꝫ creatura vertibilis ẜm electōeꝫ. ¶ Forte diceret aliquis ꝙ hec nō

.cix. Queſtio
debet eſſe prima di ſio. quia vtraqꝫ ꝑs ſub actuali pct̄o ꝯtinet̉. vn̄ videt̉ illa eſſe rima: peccatuꝫ aliud originale Sed attendenduꝫ eſt. ꝙ originale ꝓceſſi aliud actuali ex actuali primi ꝑentis: actuale v̓o primi ꝑentis ꝓceſſi ex ſuggeſtione dyaboli. Prima gͦ multiplicatio pct̄i fuit ẜm hec diuerſa ſb̓iecta: ſeq̄ns v̓o multiplicatio in homi ne fuit ꝑ actuale et originale. vnde licet diuiſiones ſint excedentes et exceſſe: tn̄ quia originale originē ſumpſiſ aliunde. volentibꝰ inueſtigare peccatū ẜm originē pec cati. primo occurrit dice̓ de peccato angeli ſiue angeloꝝ Circa qd̓ querunt̉ duo. Primo de pct̄o eiꝰ et de ꝑtinen tibus ad ip̄m. Scd̓o de pct̄o eiꝰ in comꝑatōne ad homi nem. quo.ſ. inuidēs homī temptauit ip̄m: et adhuc tem ptare non ceſſat. ¶ Ad cognitōeꝫ v̓o pͥmi pct̄i. primo cō ſiderandum eſt de ip̄o peccato in ſe. deinde de ipſa pena peccati. Pct̄m v̓o angeli aut fuit peccatū luciferi aut a lioꝝ ſinguloꝝ ei in pct̄o ꝯſentientiū. Primo dicendum eſt de pcto luciferi. Deinde de pct̄o alioꝝ. ¶ Queſtio. cix. de peccato luciferi et de ꝑtinentibꝰ ad ipſum. Irca peccatuꝫ vo luciferi primo querit̉ ex parte ſubiecti quis fuerit ille angelus hoc eſt de qͦ or dine. vtrū fuerit ſupremus angeloruꝫ ⁊ etera que ſpectant ad ip̄m ſubiectum. Scd̓o quod fuit eiꝰ peccatū. Tercio quod fuit motiuū. Quarto de qualitate pct̄i. vtꝝ.ſ. remediabile vel irreme diabile: et vtrū poſſet eſſe veniale vel tm̄ mortale. Quin to vtrū adhuc peccet illo genere peccati. Sexto ſi pecca tum illud ē cauſa pct̄i et quō. Septimo de hoc ꝙ dyabo lus dicit̉ caput maloꝝ videlicꝫ de capite et corꝑe. Octa uo querit̉ quare ſcriptura nō fecit mentioneꝫ exp̄ſſe de hͦ pct̄o. ſicut facit de ſcd̓o quo hominem temptauit. Nono vtrū illi pct̄o ſtatim annexū eſſet illud ſcꝫ peccatuꝫ inui die aut non ſtatim. Decima q̄ ſunt peccata dyaboli ẜm ſeip̄m. videlicet quot ſint pct̄a que ꝯueniūt ſpūali natuē et que non ꝯueniunt. Undecimo vtrum ſtatim peccauit cum factus fuit: aut non ſtatim. ¶ Nembrum primum Irca primū hec tria ſunt querenda. Pri no vtrum fuerit de ſuꝑiori ordine vel non Scd̓o ſi fuit ſupremus. Tercio vtruꝫ cre atus fuerit malus an non creatus. ſed fa ctus eſt a ſeipſo. ꝓpter hereſim quorūdam qui dicebant ipſum eſſe creatum malum. ¶ Articulꝰ primus Ueritur ergo primo. vtrum lucifer fuerit de ſuꝑiori ordine angeloꝝ. et videtur ꝙ non. Io. han. dama. Ex his angelicis virtutibꝰ ꝗ pre erant terreſtri ordini et cui a deo cuſtodia ꝯmiſſa erat. n̄ natura malꝰ factus ſed bonus exn̄s. et nequaꝙͣ in ſeip̄o a conditore malicie ſemitam hn̄s liberi ſui arbitrij ele ctione. verſus eſt ex eo qd̓ eſt ẜm naturā: in id quod ē p̄ ter naturā. Ex quo videt̉. ꝙ non fuerit de ſuꝑiori ordine Illi em̄ quibꝰ ꝑ appropriatōeꝫ ꝯmiſſa eſt cuſtodia terre. dicunt̉ de inferiori ordīe. ¶ Preterea dicit aug. ſuꝑ gen ad lit. xj. Dicere de aliquibꝰ angelis ꝙ in ſuo genere be ati: eſſe ſint future iniquitatis vel ſalutis incerti. ꝙ bus nec etiā ſpes ſubeſſet. vix ferenda eſt p̄ſumptio. niſi forte dicat̉ ita creatos illos angelos mūdanis miſterijs diſtributos. vt ꝓ recte geſtis p̄poſituris accipiant illam vita bt̄am. de qͣ poſſint certiſſimi: cuiꝰ ſpe gaudentes pn̄t dici bt̄i. ex quoꝝ numero ſi dyabolꝰ cecidit cū ſocijs iniꝗ tatis ſue. ſimile ē hͦ ei ꝙ cadūt a iuſticia fidei etiaꝫ homī nes ſimili ſuꝑbia p̄uaricati. vel ſeip̄os ſeducendo vl̓ ſe ductori ꝯſentiendo. Ex quo videtur innuere. ꝙ angelus ille primus qui cecidit cum ſuis complicibꝰ. fuerit de inferiori ordīe cui ꝯmiſſa eſt adminiſtratio rerum terrena rum. ¶ Econtrario videtur aug. dicere. ꝙ fuerit de ſu periori ordine in li. queſ. ve. teſt. ita dicens. Lucifer erat quaſi princeps multoruꝫ: inter quos clarior erat. quoꝝ ſocietate ad impium deſcendit certamen. ¶ Iteꝫ beatus grego. xxxij. mora. Creatum primuꝫ angelum deus reli quis angelis quorum nouem ordines inueniunt̉ eminē tiorem fecit: ſed non poterat eſſe eminentior nouem ordi nibus: niſi eſſet de ſuꝑiori ordine. gͦ fuit de ſuꝑiori ordi ne. ¶ Similiter videt̉ ꝑ hoc quod alubi dicit. exponens illud Eze.xxviij. tu cherub extentus et ꝓtegens in mon te ſancto dei. xij. mora. quia ꝯꝑatione claritatis ſue cete rorum obumbraſſe claritatem credit̉. ip̄e extentus et ꝓ tegens ꝑhibetur. Reliquos em̄ quaſi obumbrando q ruit. qui magnitudinem aliorum excellentia maiorit ſcendit. ſed non potuit magnitudinem alioꝝ excellētia maiori tranſcedere: niſi eſſet de ſuꝑiori ordine. ergo fuit de ſuꝑiori ordine. ¶ Item moral̓. xxxij. exponens illud In medio lapidū ignitoꝝ ꝑfectus ambulaſti diē. in me dio lapidū ignitoꝝ ꝑfectus ambulauit. qm̄ inter ange lorum corda caritas igne ſucceſſa clarus gloria extitit ꝯditionis: cum ergo angeli intendentes vel incenſi dicā tur ſeraphin. videtur ꝙ eſſet de illo ordine. Et ipſa litte ra in Eze..xxviij. videt̉ dicere. ꝙ eſſet de ordine cherubin ad qͦs ꝑtinet plenitudo ſcīe. Unde bt̄s greg. Idcirco il le cherub dicit̉ ꝙ tranſcediſſe cūctas ſcīa nō dubitatur. Ex his videtur. ꝙ fuerit angelus ille de aliquo ſuperio ri ordinū vel d̓ cherubin vl̓ de ſeraphin. ¶ Ad qd̓ dicen dum. ꝙ ſicut vident̉ aucͣtes ſct̄oꝝ dicere fuit de ſuperio ri ordine. ¶ Ad illud v̓o quod dicit Ioh̓. damaſ. rn̄den dum eſt. ꝙ nō ꝑ hoc tollitur ꝗn fuerit de ſuꝑiori ordine. quia habuit cuſtodiā hoīm et eorum que gerunt̉ ī terra. Omnes em̄ ſpūs ordinati erant vt eſſent admīſtratorij. ſicut habet̉. jͣ. hebre. Un̄ licet aliꝗ dicant̉ cherubin vl̓ ſe raphin ex preeminentia caritatis vel ſcīe: nihilominꝰ ta men cū vult dn̄s mittunt̉ et hi in miniſteriū. Sed ſi ītel ligebat dicere ꝙ ille eſſet de infimis angelis. Dicendum eſt cū aug. ſuꝑ gen̄. xj. li. mihi fateor. vn̄ hec ẜm ſcriptu ras aſſeram nō interim occurrit. aſſerant qui voluerint hec duo genera bonoꝝ angeloꝝ. vnū ſuꝑceleſtiū in qui bus nunꝙͣ fuit ꝗ cadendo dyabolus factꝰ eſt. alterū mn̄ danoꝝ in quibꝰ fuit. vn̄ hanc opinioneꝫ reprobat: vel ex ſcriptura non eſſe certā affirmat. ¶ Sil̓r rn̄dendū ei qd̓ introducit tanꝙͣ alioꝝ r̄citando opinionē in li. ſuꝑ gen. xj. adherendū eſt ipſi expreſſioni ſcripture. ¶ Articulꝰ ſecūdus Einde querit̉. vtrū ille angelus fuit ſupremꝰ qd̓ videt̉. dicit̉ em̄. xl. iob. Ipſe eſt principiū viaꝝ dei. ꝑ vias aūt oꝑationes dei intelligū tur: gͦ fuit primꝰ inter oꝑa. gͦ ſup̄mus inter angelos. cuꝫ hec prioritas nō attendat̉ niſi dignitate. Sil̓r in eze. xx viij. Omnis lapis p̄cioſus oꝑimentū tuū. et enūerat ibi nouē genera lapidū. ꝑ que noueꝫ ordines angelorum in telligunt̉. ſicut dīc bt̄s greg. cū gͦ ille cuiꝰ eſt oꝑimentum dicat̉ dignior oꝑimēto: angelꝰ dignior erat nat̉a alijs an gelis. Un̄ bt̄s greg. Ille pͥmꝰ angl̓s iō ornatꝰ ⁊ oꝑtꝰ exti tit illis. qꝛ eos qͣſi veſtē ad ornamētū ſui hūit. ⁊ dū cun ctis agmībꝰ ar atꝰ eoꝝ claritateꝫ trāſcēderit. ex eoꝝ uit. ¶ Iteꝫ eze. xxxj. cedri nō fuerūt altōres illo diſo dei abietes nō adeqͣuerūt ſūmitatē eiꝰ. om̄e lignū ꝑadiſi nō eſt aſſimilatū illi et pulcritudi ni eiꝰ. qd̓ ſic exponit. b. grego. Quid ꝑ cedros ⁊ abietes niſi v̓tutū celeſti cere celſitudīs agmīa. q̄ ꝙͣuis excel ſa ſint ꝯdi tn̄ nec ſunt p̄lata nec eqͣta. tanta ſpēs illū pulcrio didit quāta et ſuppoſita angeloꝝ ml̓ti tudo auit. Ex qͦ accipit̉ ꝙ fuit ſupremꝰ. cū nullus eſſet ei equatus nec p̄latus. ¶ Item in li. q. ve. teſ. vidi infra ſe multas ſpūales creaturas. ꝗppe cū in ꝑadiſo dei ſtāt nitōe mīſterij celeſtis. Sil̓r ſic̄ in yſa. x. hr̄. Ill tꝰ ē lucifer: ſꝫ n̄ ē dictꝰ lucifer niſi ex qͣdā

ſimilitudine. ſicut em̄ lucifer mane oritur ⁊ vicinior ſcꝫ eſt ſoli: ita et ille vicinior erat natura ſup̄mo ſoli ſcꝫ deo. vnde ⁊ ſignaculū ſil̓itudinis dr̄ ezech̓. xxviij. qd̓ exponit bt̄s greg. Signaculū ſil̓itudinis dicit̉ vt qͦ ſubtilior ē na turā eo in illū ſil̓itudo dei pleniꝰ credit̉ expreſſa. ꝑ qd̓ vi detur ꝙ pleniſſime exp̄ſſa ſil̓itudo ẜm naturā diceretur ille angelus ſicut ꝯtingit in ipſa creatura. ¶ Preterea. videtur hoc ex ſuo īordinato appetitu ſicut dr̄. xiiij. yſa. Conſcendā in celū. et ꝯſtat ꝙ fuit in celo empirreo. gͦī illo celo nō intelligit̉: ſꝫ ſi eſſet de inferioribꝰ angelis. ſuſ ficeret ei in ꝑuerſo appetitu parificari ſuꝑiori angelo: ſꝫ iſte voluit quodāmodo parificari deo qui intelligit̉ per illud celū qd̓ eſt trinitatis ad qd̓ dixit ſe aſcenſurū. yſa. xiiij. gͦ fuit ſup̄mus angelꝰ ¶ Sed obijcit̉ in ꝯtrarium ſi ſup̄mus erat angelus. ſuppoſito ꝙ angeli ꝯditi ſint in na turalibꝰ et gratuitis: eminētiorē habuit naturā eminen tiorē etiā gr̄am. gͦ plura habuit inclinātia li. ar. eius. vt ꝯuerteret̉ ad deū. ꝙ inclinantia vt auerteret̉: gͦ magis or dinatus erat vt ꝯuerteret̉ ꝙͣ auerteretur. ſꝫ cum auerſus ſit magis alijs ꝗ auerſi ſunt: hūit plus de inclinatōne ad auertendū: gͦ nō fuit ſup̄mus. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ fuit ſup̄mꝰ ſicut ex p̄dictis aucͣtibꝰ accipit̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ in ꝯtrariū. ꝙ licet hr̄et pl̓a inclinantia ad cōuer ſionē: et magis eēt inclinatꝰ ad hoc. tn̄ ꝗa ſuꝑ alios erat. et reſpexit ad inferius ꝯſiderando ſe eſſe ſuꝑ alios. plus eſtimauit de ſe vt p̄eſſet et nulli ſubeſſet. Und̓ dicit beatꝰ grego. Relicto eo pͥncipio cui inherere debuit. ſuuꝫ ſibi quodāmodo pͥncipiū eſſe appetijt. relicto eo ꝗ vere pote rat ei ſufficere: ſe ſibi poſſe ſufficere iudicauit. Articulꝰ quartus O vel nō creatꝰ ſed factꝰ a ſeipſo. qd̓ videt̉. dicit̉ Oſtmodū querit̉. vtrum creatꝰ fuerit malus em̄ in iob. xl. ẜm aliā litterā. hoc eſt initiuꝫ fi menti dn̄i qd̓ fecit vt illudat̉ ab angelis eiꝰ. Et in pͣs. draco iſte que finxiſti ad illudendū ei. Si gͦ fuit initiuꝫ figmenti: gͦ fuit figmentū. ſꝫ figmentū nō dicit̉ ip̄a natu ra ꝑ ſe. ſed aliꝗd qd̓ fictuꝫ eſt: fictio aūt dr̄ malicie. ergo malus creatꝰ fuit. Qd̓ etiā videt̉ ꝓpter hoc ꝙ ſeꝗtur vt il ludat̉ ab angelis eiꝰ. Non eī illuſio ē ab angelis bonis rōne nature ſꝫ rōne malicie: gͦ creatꝰ fuit malus. ¶ Item viij. ioh̓. ab initio in veritate nō ſtetit. ſꝫ quid ē ab initio niſi ab inſtanti ꝯditōnis gͦ in inſtanti ꝯditōnis fuit mal̓ꝰ ſꝫ in inſtanti ꝯditōnis nō potuit eſſe a ſe malus. cuꝫ priꝰ ſit eſſe ꝙͣ velle: gͦ fuit malus creatus. ¶ Contra. a ſūmo bono nō ꝓcedit pͥmo qd̓ diſſimile ē bonitati ſꝫ maluꝫ eſt diſſimile gͦ a ſummo bono nō ꝓcedit pͥmo malū. ſꝫ angl̓s ille ſicut dictū eſt. pͥncipiū fuit viaꝝ dn̄i: gͦ pͥmo creatꝰ gͦ nō fuit ex creatōne malus. ¶ Iteꝫ ſicut hr̄ ī luc̄. x. Ui debam ſathanā ſicut fulgur d̓ celo cadentē: cecidit gͦ. ſed nō cecidit ſi talis eſt factꝰ. Un̄ augꝰ. ſuꝑ gen̄. ꝙ putatur nunꝙͣ dyabolꝰ in veritate ſtetiſſe. nunꝙͣ cū angelis vitaꝫ beatam duxiſſe: nō ſic accipiēdus ē. vt nō ꝓpria volunta te deprauatꝰ. ſꝫ malus a bono deo creatus putet̉. alioꝗn nō ab initio cecidiſſe diceret̉. nō em̄ cecidit ſi talis eſt fa ctus: ſꝫ factus ꝯtinuo ſeſe a luce veritatis auertit. ¶ Iteꝫ aug. xj. de ci. dei. accipiēs illud verbū Ezech̓.xxviij. am bulaſti ꝑfectꝰ in vijs tuis a diebꝰ cōditiōis tue donec eſt inuēta iniquitas in te dicit. intelligitur ex hoc fuiſſe ali qn̄ ſine pctō. vn̄ hanc lr̄am ponit ambulaſti in diebꝰ tu is ſine vicio. Ad qd̓ dicendū. ꝙ angelus ille non fuit malus ex creatōne ſiue ꝯditōne. ſꝫ ꝓpria voluntate depra uatus. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ pͥmo in ꝯtrariū dicendū eſt. ꝙ ob hoc dr̄ initiū figmenti. nō qꝛ ab initio malū eū ꝯdidit: ſꝫ quia cū ſciret eū ad hoc ꝓpria volūtate malum futurū. vt bonis noceret creauit ad hͦ illuꝫ: vt de illo bo nis ip̄e ꝓdeſſet. hic em̄ vt illumīat̉ ab angelis eiꝰ. qm̄ ſic illudit̉. cū ſct̄is ꝓſunt temptatōnes eiꝰ quibꝰ eos depra uare conat̉. vt malicia in qͣ ip̄e eſſe voluit. eo nolente ſit vtilis ſeruis dei ſicut dicit aug. Figmentū aūt dr̄ ibi ꝓfa ctura. non ſicut ydola dicūt menta vel peccata. et per
hoc patet qualiter reſpondēdum eſt ad primo obiectum ¶ Ad ẜm v̓o obiectū dicēdū eſt. ꝙ illud ioh̓. viij. ab ini cio in veritate nō ſtetit. nō intelligitur ꝙ in inſtanti con ditionis fuerit malus. ſꝫ poſt. Un̄ aug. in li. de correptio ne et gratia. dictū eſt de dyabolo in veritate nō ſtetit. qꝛ ibi fuit ſed nō ꝑmāſit. Et. xj. de ci. dei. ꝙ dicit̉ ab inicio dyabolus peccat. nō ab inicio peccare putandus eſt. ſed ab inicio peccati. ꝙ ab illius ſuperbia ceperit eſſe pec catum. ¶ Alembrū ſecundū Onſequēter queritur qd̓ fuit eius pecca tum. et videtur ꝙ ſuꝑbia. Dicit em̄ augꝰ. ſuꝑ gen̄. factus cōtinuo ſe a luce veritatis auertit. ſuperbus. tumidus. et ſue poteſta tis delectatōe deprauatus. Itē Albinus ſuꝑ gen. ad ſei pſos cōuerſi ſunt. et ſua ꝓpria ſunt delectati poteſtate. ⁊ iſte eſt primus defectus et prima inopia rationalis crea ture. et hoc viciū quid aliud niſi ſuperbia nuncupatur. ¶ Item aug. xij. de ci. dei. hn̄tes elationis faſtum ꝓ excel lentiſſima eternitate. vanitatū aſtutiā ꝓ certiſſima veri tate. ſtudia ꝑtiuꝫ ꝓ indiuidua caritate. ſuꝑbi. fallaces. inuidi. effecti ſunt. ī hac ſerie primū eſt ſuperbia. gͦ ſuꝑ bia fuit primū peccatuꝫ. ¶ Item aug. in li. de vera reli. Suꝑbia quendā apperitū vnitatis et om̄i potentie habꝫ ſed hoc fuit in primo angelo. appetijt em̄ nō ſubeſſe et ſu per alios eſſe gͦ peccauit peccato ſuꝑbie. ¶ Item aug. in li. de vera reli. angelus magis ſeip̄ꝫ ꝙͣ deū diligēdo ſub ditus ei eſſe noluit et intumuit ꝑ ſuꝑbiā. ¶ Item luc. x. Uidebā ſathanā ⁊cͣ. glo. qui ſingulariter erat. vt in ei ruina diſcerēt quid de elatōne timerēt. gͦ maīfeſtū eſt ꝙ eiꝰ ruina fuit ſuꝑbia. ¶ Item yſi. Lucifer eminētiā na ture et ꝓfunditatem ſcīe ſue ꝓpendens in creatorē ſuum ſuꝑbiuit intantū. ꝙ etiā deo equari voluit. ¶ Sed contͣ videtur. ꝙ cupiditas fuit initiū ſui peccati. Anſel. diſti guit duo appetibilia ſcꝫ honeſtū et cōmoduꝫ. Hugo d ſct̄o vic. Loco honeſti ponit iuſtitiā. Un̄ dīc. duo eē ap petibilia. iuſtitiā et cōmoduꝫ: ſed aliqn̄ deſerit̉ iuſtitia vel honeſtū ꝓpt̓ cōmodū. ſꝫ ſic fecit angelꝰ ꝗ primo pecca uit. deſeruit honeſtū vel iuſtitiā et appetijt qd̓ ſibi vide batur cōmodū. ſꝫ appetitus cōmodi fixus eſt in cupidita te. et ita videtur ꝙ eius peccatū fuit cupiditatis. ¶ Iteꝫ aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. Auaricia radix omis mali. hac dya bolus cecidit. huic morbo contraria eſt caritas. que non querit q̄ ſua ſunt. Et ibideꝫ dīc. ꝙ iſta auaricia eſt. nō q̄ amatur pecuīa ſed qͣ amatur ꝓpria pt̄as. ſi gͦ dyabolu prīo cecidit auaricia. pꝫ ꝙ auaricia ſiue cupiditas eius primū pct̄m fuit. ¶ Item videt̉ ꝙ omiſſio fuit primū catū ip̄iꝰ. ideo em̄ cecidit primꝰ angelꝰ quia cōſiderauit pulcritudīem ſuā et non contulit. ergo tenebatur confer re. ¶ Preterea. idē illd̓ ꝓbat̉ ſic. Iſte em̄ tenebatur vita re motū. et nō poterat niſi conferēdo vel ratiocinādo. er go tenebatur conferre. et nō ꝯtulit gͦ omiſit. ¶ Preterea tenebat̉ vitare et nō vitauit gͦ omiſit. ¶ Item videturē primū peccatū angeli fuit peccatum infidelitatis. nih em̄ appetitur qd̓ nō eſtimetur bonum. qn̄ em̄ angelꝰ ap petijt p̄eſſe et nō ſubeſſe: eſti mauit ſibi illud eē bonum. gͦ credidit ꝙ hoc bonū erat ſibi. quia regula eſt. ꝙ eſtima tio precedit appetitum. ſed vera fides dicit ꝙ creatura debꝫ eē ſubiecta creatori. et iſte credidit ſe poſſe nō ſubij ci creatori. etiā anteꝙͣ illud appeteret. primū peccatū ſu um fuit peccatum infidelitatis. ¶ Reſpōſio conceden dum eſt. ꝙ primum peccatum dyaboli fuit ſuperbia ē radix eiꝰ auaricia vel cupiditas. nō eſt oppoſitio int̓ hec adinuicem ſic ſe habentia. ſuperbia em̄ quod eſt ſpecia le peccatum. eſt amor ſiue appetitus proprie excellentie. ita ꝙ hoc quod dico proprie ſonet in culpaꝫ. quia aliquis amare p̄eſſe propter deum. quod nō eſt apoſta tare. nec tunc amat propriam excellentiam. ſed excellen tiam. quaſi cōmunem. quia propter cōmunem vtlitate appetit preeſſe. ſed apoſtatare eſt cuꝫ homo propriū pre

Queſtio .clx.
ciſe apetit. et ſic dicitur ſuꝑbia amor ꝓprie excellentie. et ſic fuit in primo peccato dyaboli. et ideo eius primū peccatum fuit ſuperbia. cum eius radix fuit cupiditas. ẜm quod in eo fuit appetitus proprie excellentie. et hoc eſt quod dicebatur in auctoritate aug. ſcꝫ ꝙ cupiditas iſta eſt. non qua amatur pecunia ſed qua amatur pote ſtas propria. ¶ Sed notandum eſt. ꝙ ſuperbia ſpeciali ter accipitur modo predicto. ẜm ꝙ dicitur eſſe primum peccatum angeli. Alio em̄ modo accipitur ſuperbia ge neraliter. et ſic dicitur ꝙ eſt initium cuiuſlibet peccati. et etiam ſuperbie dyaboli ſpecialiter accepte. et cupidi tas ſimiliter dicitur dupliciter. poteſt eī dici cupiditas amor inordinatus cuiuſqꝫ rei. et ſic accipitur generalit̓ amor inordinatus pecunie. vel bonorum vel huiuſ odi rerum tranſeuntium. et ſic accipitur ſpecialiter. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur de omiſſione. dicenduꝫ eſt vomiſſio accipitur dupliciter. Uno modo generaliter et ẜm hoc dicitur deſiſtentia a bono. Alio modo ſpecia liter ẜm ꝙ addat actū impeditiuū debiti actus. vt cum aliquis facit cōtrarium actum ei ad quem tenetur. prīo modo omiſſio nō eſt ſpecies peccati. ſed eſt concomitās peccatum et ſic ſuperbiā cōcomitatur omiſſio. et hoc mo do potuit omittere dyabolus. ſecundo v̓o modo omiſit. ¶ Ad id d̓o qd̓ obijcitur de infidelitate. dicendū eſt. ꝙ li cet appeteret p̄eſſe alicui. non oportet ex hoc ꝙ crederet vtrūqꝫ ſe poſſe. ſcꝫ preeſſe et n̄ ſubeſſe. dic em̄ aug. ambi tioſa volūtas nō quid poſſit ſed quid velit attendit. volū tas em̄ impoſſibiliū eſt. ¶ Ad illud v̓o quod poſſet obij ci de hoc quod dicitur. xiiij. yſa. Dixiſti in corde tuo ſi milis ero altiſſimo. vbi videtur credere ſe poſſe equiꝑa ri deo. Reſpondendum eſt. ꝙ dicitur equiꝑantia ſimpli citer. et hͦ mō nō appetijt eē ſic̄ deus ẜm quorūdam expo ſitōeꝫ. ſꝫ appetijt preeſſe et nō ſubeē. quod ſi eēt: eēt deus et ē hͦ equiꝑantia ꝙͣtum ad quid. nec ſequit̉ appetijt hui uſmodi equiꝑantiam. ergo appetijt eē deus. nec ſequitur appetijt equiꝑantiam diuīam. ergo credidit ſe poſſe at tingere. cum verbo em̄ appetitus non tenet argͦ. ab vno appetibili ad ſuum cōuertibile. nec a verbo appetendi ad verbū credendi. credere tn̄ multipliciter dicitur. Uno modo dicitur credere a fide. et ſic non credidit. Alio v̓o modo dicitur credere a ſimplici eſtimatione boni. et hͨ modo potuit credere equiꝑantiam eē bonam ſibi. ⁊ fuit eſtimatio erronea non precedens peccatum ſed in ipſo peccato ẜm ꝙ li. ar. dr̄ facultas volūtatis et rōis. et hec credulitas erronea non opponitur fidei. non em̄ reſpi cit complexum. ¶ Nlembrū tercium Ueritur conſequēter quod fuerit motiuū ad peccādū. et dr̄ ꝙ equiꝑantia ad deum. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄yſa. xiiij. Aſcēdā ī ce luꝫ ⁊cͣ. ſꝫ tunc angelus ille erat in celo em pirreo. gͦ nō appetebat aſcēdere in celū empirreū. ſꝫ ſupͣ illud celū nō ē niſi celū trinitatis. qd̓ eſt ip̄e deus. gͦ appe lebat aſcendere ad equalitatē dei. ¶ Item in psͣ. que nō rapui tūc exoluebā. glo. rapuit diuītatē eua. p̄ſumēs vt byabolꝰ. et qꝛ raꝑe voluerūt diuinitatē: amiſerūt felici tatē. ſꝫ xp̄c illud exoluit nō rapiēdo diuinitatē. ij. phil Nō rapinam arbitratꝰ eſt eē ſe equalē deo. ergo dyabo lus voluit raꝑe diuinitatē. ¶ Iteꝫ aug. in. q. ve. teſ. Ip̄a elatione inflatus voluit dici deus. ¶ Item greg. Ange lus iſte celſitudinis diuine culmen aſpiciens ius ꝑuer ſe libertatis appetijt vt preeſſet ceteris et nulli ſubeēt. ſꝫ preeſſe ceteris et nulli ſubeē eſt ꝓprium dei. ergo appetijt equalitatem dei. ¶ Item Anſel. Non ſolum voluit eſſe equalis deo. quia preſumpſit habere propriam volun tatem: ſed maior voluit eē volendo quod deus ip̄m nol ſe volebat. ergo voluit eſſe equalis deo preſumēdo equi ꝑantiam in habendo propriam voluntatē quod eſt dei ſolius. ¶ Contra certiſſimum eſt creaturam non poſſe adequari ſuo creatori. ⁊ hoc ſciuit angelus cum haberet
ꝑſpicaciſſimam rationem. ergo nunꝙͣ appetijt equali tatem dei. ¶ Item anſel. appetebat illud ad quod aſcen dere potuiſſꝫ. et ꝑueniſſet ſi ordinate appetiuiſſet. ſed nū ꝙͣ potuit ꝑuenire ad hoc vt eēt equalis deo. ergo nūqͣ hͦ appetijt. ¶ Item anſel. ſic opponit. ſi deus non poteſt co gitari niſi ita vt ei ſimilis cogitari non poſſit. nō eſt eſti mandum ꝙ ita dyabolus eēt obtuſe mentis. ꝙ appete ret illud quod non poterat cogitare. ergo nunꝙͣ appetijt ſe eē equalem deo. Ꝙ autem equalis creatura excogita ri non poſſit. patet per hoc quod dicitur ī psͣ. deus quis ſimilis erit tibi. Simile em̄ accipitur ibi pro ſimilitudi ne equiꝑantie. ⁊ yſa. xl. Cui ſimilem feciſtis deum. Et ī psͣ. dicitur de xp̄o homine. Mirabilis facta eſt ſciētia tua ex me confortata eſt et non potero ad eam. ergo cre atura non potuit ad equalitatem creatoris. cum hͦ non poſſet humana natura in xp̄o. ¶ Ad quod dicendum ꝙ non appetijt equalitatem diuinam in hac ratōne vel eē ſicut deus in hac ratione ſimpliciter. ſed appetijt illud quod ſi obtinuiſſet eo modo quo appetijt: eēt equalis vl̓ ſicut deus: preeē enim omnibus et nulli ſubeē hoc ē pro prium dei. ſimiliter habere beatitudinem ex nullo meri to ſuo vel alieno. eſt conueniens ſoli deo. vnde appetere hoc: eſt appetere illud ex quo conſequitur equalitas. ſed cum verbo appetendi non tenet. ergo appetijt equalitatē ¶ Ad obiectum ergo primo reſpondendum eſt. ꝙ illud aſcendere luciferi de quo dicitur in yſa. non fuit niſi aſcē dere per appetitum. appetitus v̓o ille fuit reſpectu illius rei ſicut dictum eſt. que propria eſt dei. ⁊ ita quo ad hoc eēt ſicut deus. nec tamen ſequitur. ergo appetebat aſcen dere ad equalitatem dei. Similiter intelligitur illud dicitur ibi in glo. v̓ eſt ſolium dei cupiebat aſcende̓. ſoli um autem dei dicitur ibi diuina maieſtas. diuine maie ſtatis eſt omnibus p̄eē et nulli ſubeē. ¶ Ad ſecunduꝫ v̓o dicendum eſt. ꝙ dyabolus appetijt ſimilitudinem potē tie diuine ſicut dictum eſt in preeſſe et nō ſubeē. ſicut ha betur a beato bern̄. exponente illud psͣ. Domine ne ī fu rore tuo arguas me. lxix. ca. expoſitionis cant̉. Non rguas me in furore ſicut angelum extollentem ſe ī celo eqꝫ in ira tua corripias me. ſicut hominem in paradi lo. ambo iniquitatem meditati ſunt. altitudinem affe ctantes: iſte potentie. ille ſcientie. ¶ Ad tercium dicen dum. ꝙ velle dici deus vel eſſe. non eſt niſi per quandā interpretationem quia voluit quod ſi haberet quaſi de us diceretur. ¶ Ad illud v̓o grego. dicendum eſt. ꝙ ſuū appetere non fuit primo et principaliter eum eſſe deum ſed eſſe ſicut deum. in hoc ꝙ preeſſet alijs et non ſubeēt. vnde premittitur in auctoritate. b. grego. Itadeus ſu omnia eſt. vt ipſe ſub nullo ſit. ſic autem appetijt dicens Aſcendam ſuper altitudinem nubium. ſimilis ero altiſ ſimo. ¶ Ad illud v̓o quod dicit anſel̓. ſimiliter reſpondi dum eſt. quia appetere beatitudinem ſine omni merito ſuo vel alieno eſt ꝓprium dei. vnde appetendo hoc. ex cō ſequenti dicitur appetiuiſſe eē ſicut deus. ¶ Preterea. hr̄e ꝓpriam voluntatem illud eſt proprium dei vno mō. et alio mō pt̄ extendi. Si em̄ habere ꝓpriam voluntateꝫ dicit̉ hr̄e volūtatē nō ſub alio ordinata. ſed ad quā ali debent ordinari. ẜm hoc ſolus deus habet ꝓpriam volū tatē. et preſumēdo ſic hr̄e ꝓpriā voluntatem: eſt velle il lud in quo conſiſtit equalitas cum deo. Alio v̓o modo habere propriam voluntatem. poteſt dici habere volun tatem non conformatam diuine voluntati. vnde anſel in li. de īcarnatōe v̓bi. ꝓpria volūtas angl̓i ſiue homīs ē q̄ ꝯtra volūtatē dei ē. cū eī vult aliꝗd qd̓ deꝰ velle ꝓhibꝫ nhꝫ actorē ſue volūtatis niſi ſeip̄ꝫ. et iō ſua ꝓpria ē. ⁊ hͨ mō pct̄or dr̄ hr̄e ꝓpriā volūtatē. ẜm hūc modū p̄ſumēdo hr̄e ꝓpriā volūtatē. nō ē p̄ſumere eqͣlitatē diuīam. Adhuc queritur deᵐ.§. j. hoc qd̓ dr̄ yſa. xiiij. Ero ſil̓is altiſſimo. videt̉ eī ꝙ ī hͦ nō peccauerit appetēdo eē ſil̓is deo. appete eī ſil̓itudīeꝫ dei ē appetere bonū. qd̓ patet ꝑ hoc quod dicit̉..j. ich̓. iij. cum

apparuerit ſil̓es ei erimꝰ. ¶ Iteꝫ vnaqueqꝫ creat̉a rōnal̓ naturalit̓ appetit deo aſſil̓ari. qꝛ ad hoc creata ē vt eī ſi milis efficiat̉. ſꝫ n̄ peccat li. ar. appetēdo qd̓ dictat nat̉a. gͦ nec peccauit appetēdo ſil̓itudīeꝫ altiſſimi. ¶ Preterea. cū ip̄e eēt ſuꝑ om̄es: vt dīc bt̄s greg. ita cōditus fuerat. vt ceteris angeloꝝ legionibꝰ emineret. gͦ ſimilis erat al tiſſimo in potētia. appetēdo ergo illud nō appetijt inordi nate. ¶ Preterea. ſic dīc bt̄us greg. ꝑueniſſet ad celſitu dīem ſi ſtētiſſet. Un̄ greg. celſus nimirū eēt ſi ꝑticipati one celſitudīs vere cōtentus eēt. celſus eēt ſi eī qui vere celſus eſt inherere voluiſſet. Ex quo videtur ꝙ nō pecca uerit appetēdo hmōi celſitudīem. ¶ Itē appetitꝰ primo et ꝑ ſe in finē ordinat̉. ſꝫ beatitudo erat finis. ergo ſi ap petijt beatitudīem primo et ꝑ ſe. et ī hoc appetijt eē ſil̓is nō peccauit ſic appetēdo. Sed forte diceret̉ qꝛ in hoc pec cauit. qꝛ fugit mīſteriū. Cōtra pt̄ appeti finis licet non appetat̉ om̄e illud qd̓ eſt ad finem. ergo ſi lucifer appetijt beatitudīem. et nō appetijt mīſteriū. nō ꝓpt̓ hoc peccauit ſic appetēdo. ¶ Ad qd̓ reſpōdēdū. ꝙ ē multiplex ſil̓itudo prima dicit̉ ſil̓itudo nat̉e. de qͣ dr̄. xxviij. Eze. Tu ſigna culū ſil̓itudinū. Scd̓a eſt gr̄e ſic̄ pct̄m facit eſſe diſſil̓em ta gr̄a ſil̓em. Tercia ſil̓itudo eſt gl̓ie de qͣ dr̄. Cū appa ruerit ſil̓es erimꝰ. Quarta eſt ſil̓itudo equiꝑancie. qua dicit̉ filius ſil̓is pr̄i. vel ſpūſſct̄us ſil̓is pr̄i. Appetendo ergo aliquā triū ſil̓itudinū eo modo quo debet appeti vl̓ cōgruit appeti nō eſt peccatū. appetēdo d̓o quarta vel id ex quo ſequit̉ eſt peccatū in creatura. vn̄ lucifer appeten do ſil̓itudīem altiſſimi illo mō vel id ex quo cōſequebat̉ peccauit. ¶ Ad ſecūdū dicēdū. ꝙ hūc vltimā ſil̓itudīem appetere nō dictat natura. et iō nō fuit volūtas ip̄iꝰ āge geli cōformis nature ſic appetēdo. ¶ Ad terciū dicēdum ꝙ appetēdo ſil̓itudīeꝫ ad quā ordinatꝰ erat ex natura nō peccauit. hoc aūt fuit p̄eſſe alijs. ſꝫ appetere nulli ſubeſſe fuit appetē ſil̓itudīem ſupͣ ſe. et ideo in hoc peccauit. ap petijt em̄ ſil̓itudīem nō in mēſura ſibi determīata. ¶ Ad illud v̓o qd̓ quarto obijcit̉. dicēdū eſt. ꝙ quedā celſitudo eſt gr̄e ſiue gl̓ie ſuꝑ oēs alios angelos. et ad hāc ſil̓itu dine in celſitudine ꝑueniſſet ſi ſtetiſſet. ſꝫ hoc nō fuit illa quā appetēdo peccauit. ¶ Ad quītū v̓o dicendum. ꝙ ẜm Anſel. appetijt ip̄e finē. ſꝫ nō eo mō quo debuit. appetijt eī beatitudīem ſine merito p̄cedēti. hoc aūt in creatura eſt inordīate appetere bt̄itudīeꝫ. ¶ Ad ſeq̄ns v̓o dicendū. ꝙ ſi tm̄ eēt appetitꝰ ip̄ius finis. nō excludēdo odīeꝫ debituꝫ ad finē. nō in hͦ peccaſſet. ſed appetēdo finē. debitū ordi nem excluſit. vnde ſic appetēdo peccauit. .§. ij. Item queritur x hͦ ꝙ lucifer poſitꝰ erat ī medio int̓ deū cui ſb̓eſſe debe bat: et int̓ āgl̓os ꝗbꝰ p̄erat. ſi gͦ peccauit aut peccauit ex ꝑte ſuꝑiori cōſiderādo. aut ex ꝑte īferiori. Ex ꝑte inferio ri nō videt̉. p̄erat em̄ alijs angl̓is. gͦ appetēdo hāc p̄emi nētiā vel ſic p̄eſſe nō peccauit. Ex ꝑte v̓o ſuꝑiori nō vidi ꝙ peccauit. nō em̄ a deo poterat acciꝑe aliqd̓ motiuuꝫ vn̄ peccaret. Ex illa etiā ꝑte nō ē error ſiue erroris cau ſa. oīs rectitudo ex illa ꝑte accipit̉. ¶ Preterea. xxviij. Ezech̓. Ambulaſti ꝑfectꝰ ī vijs tuis. cōſiderādo at̄ iſtaꝫ ꝑfectōꝫ dr̄ ip̄e peccaſſe. ex ꝑte v̓o ſuꝑiori ſi ꝯſideraret ī ueniret ſe imꝑfectū ꝯꝑatōni dei. gͦ ex illa ꝑte nō fuit mo tiuū pct̄i. gͦ nec pct̄m. ¶ Preterea. Ezech̓. xxviij. Eleua tū eſt cor tuū in robore tuo. ſꝫ ꝯꝑatōe dei nō cōſiderauit ſe hr̄e robur vel fortitudīeꝫ. gͦ ex illa ꝑte ꝯſiderādo n̄ pec cauit. Sil̓r dꝛͣ ibidē. Eleuatū ē cor tuū ī decore tuo. ꝯꝑa tōne v̓o dei mīꝰ huīt decoris. gͦ ex illa ꝑte nō fuit initium ſuꝑbie. gͦ cōſiderādo ex illa ꝑte nō peccauit. ¶ Ad hoc rn̄dendū ē. ꝙ duplex erat ꝯſiderato. Una eiꝰ qd̓ huīt: altera eiꝰ qd̓ appetijt. Cōſideratō v̓o eiꝰ qd̓ huit fuit. ꝙ p̄eminebat ceteris angl̓is. ꝙ p̄eminebat.ſ. in fortitudīe ſiue in decore. et hoc fuit inductiuū ſiue inclinatiuū ad peccatū. hoc nō accipiebat̉ ex ꝑte ſuꝑiori: ſꝫ ex ꝑte inferi ori. Cōſideratio d̓o eiꝰ qd̓ appetijt fuit a ꝑte ſuꝑiori. nō ab ip̄o ſuꝑiori. ſꝫ a ſe. ⁊ in illo fuerat cōſūmatio peccati.
¶ Ad illud ergo qd̓ primo obijciebat̉. ꝙ a ꝑte inferiori n̄ peccauit. dicēdū ē. ꝙ ip̄m eſſe pct̄i. nō fuit reſpectu ad inferius ſꝫ inductio peccati. cōuerſio em̄ ad mutabile bo nū eſt initiū peccati. Auerſio ab incōmutabili bono fuit in appetendo ſil̓itudinē eſt equiꝑantie. hoc fuit in qͦ cōſūmat̉ peccatum. et ſi peccauit angelꝰ a deo auerſus ad ſe cōuerſus. ¶ Qd̓ aūt dicit̉ ꝙ a ꝑte ſuꝑiori n̄ fuit mo tiuū ad peccatū. dicēdū eſt ꝙ hoc verū eſt ex ꝑte rei ſuꝑe rioris: ſꝫ ex ꝑte rei inferioris ip̄e em̄ angelus ſicut dicit aug. in li. de ci. dei. ꝓpria pt̄ate eſt delectatus. et hoc idē dicit Albinus ſuꝑ gen̄. Lembrum quartum Oſtmodū queritur de qualitate pct̄i pͥmi angeli vtrū ſcꝫ ſit remediabile vel irreme diabile. et videt̉ ꝙ ſit irremediabile. ꝑ hoc qd̓ dīc bt̄s greg. ſuꝑ illd̓ Iob. x. Mem̄to queſo ꝙ ſic̄ lutum feceris me. vn̄ venialis eſt in homi culpa. cū ſit irremediabile in angelo qui robuſtus fuit. ¶ Item ſuꝑ illd̓ Iob. iij. pereat dies in qua natus ſum greg. homo redimitur. qꝛ cum caro et ſpūs ſit infirmū. habuit aliquid vt peccaret qd̓ nō angelꝰ. p̄terea ange ꝓpria homo aliena perijt malicia. et hoc ē dictū. qꝛ ho mo a ſuggerēte peccauit dyabolꝰ v̓o ꝑ ſe nullo ſuggeren te. ¶ Item aug. in li. de mirabilibꝰ. Angelus fuit in ſb̓ limiſſimo ſtatu. et iō reſurge̓ nō potuit qd̓ nō hō. ⁊ iterū reſurge̓ n̄ potuit qꝛ ꝑ ſemetip̄ꝫ mādati trāſgreſſū reꝑit. ¶ Contra. peccatum angeli nō excedit in malicia pec catum hominis in infinitum. qd̓ ſic ꝓbatur. ſicut ſe hꝫ pena ad penam. ita culpa ad culpam. ſed pena angeli n̄ excedit in infinitum penam hominis a cerbitate. ergo nec culpa in infinitum excedit culpam. ſed irremediabi le in infinitum excedit remiſſibile cum ſit ei improport onabile. ergo peccatum angeli non fuit irremediabile ¶ Preterea. ſi propter hoc diceret̉ irremediabile. quia ex ſe et non ex imitatione alterius peccauit. ergo illd̓ eēt remiſſibile. ſed nō fuit remiſſibile. ergo hec nō fuit cau ſa. ¶ Iteꝫ ſcientia angeli non in infinitum excedebat ſci entiam hominis ante peccatum. ergo ratione ſtatus in cognitione ſiue ſcientia. non diceretur peccatum angeli irremediabile. peccatum v̓o hominis r̄miſſibile. ¶ Pri terea. ſi propter hoc diceretur peccatum hominis remiſ ſibile ſiue veniale. ꝙ homo eſt fragilis. quia ex limo cō ſtitutus. ẜm hoc aīma ſi ſeꝑata eſſet et peccaret. peccatū eius eſſet irremediabile. ſed ſuppoſito hoc ꝙ anima ſe parata peccaret. et poſtea coniugeretur corpori ſicut di xerunt quidam heretici. ẜm hoc eēt peccatum ip̄iꝰ aīme iam exiſtentis in corpore irremediabile. quod cum non ſit verum. relinquitur ꝙ non ſit ratio irremiſibilitatis ipſa ſeparatio a corpore. ¶ Preterea. dicit beatus greg Idcirco peccatis ſine venia eſt damnatus. quia magn ſine comparatione fuit creatus. ſed ẜm hoc minores an geli qui non erant creati magni ſine comꝑatione non peccaſſent irremediabiliter. ¶ Prete rea. angelꝰ de natu ra ſua irremediabilitatem. habet in bonum et in malū ſed quod eſt a natura non poteſt tolli. a nullo enim poſ ſet tolli niſi a deo. ſed deus non vult. ergo ſemper ꝑma net illud. cum ſit naturale in angelo. ergo poſt peccatuꝫ primum ip̄ius potuit verti in bonum. ergo potuit tolli peccatum ip̄ius. ergo peccatum ip̄ius non fuit irreme diabile. ¶ Item aug. deus potuit poſt peccatum dare ei gratiam aut non. ſi non potuit ei dare gratiam. ergo nō eſt omnipotens: ſi potuit deus dare gratiam. ergo iſte potuit habere. et ſi potuit habere: potuit ei dimitti pec catum. et ſi potuit ei dimitti peccatum: non fuit peccatū irremediabile. ergo peccatū eius fuit remediabile. Itē Origen̄. oſtendit ſic peccatum eius eſſe remiſſibile. mi ſericordia dei infinita eſt reſpectu cuiuſlibet mali in ra tionali creatura. magis em̄ bona eſt ꝙͣ quodlibet malū. vnde Bern̄. exponens illud gen̄. iiij. maior eſt iniquitas mea ꝙͣ vt veniam merear. immo debuit dicere miſcd̓is

Queſtio .clx.
dei ꝙͣ nr̄a iniquitas. ſꝫ maxima miſericordia manifeſtat̉ in delēdo maximū m cum gͦ maximū malū ſit pecca ium angeli. vel nō manifeſtabit̉ in ſūma miſcd̓ia dei: vl̓ tllud aliqn̄ remittet̉ Ad qd̓ dicendū. ꝙ irremiſſibile dicit̉ dupliciter. vl̓ qd̓ nō remittet̉. vel qd̓ nō pt̄ remitti. Quātum ē de potentia remittētis primo mō dr̄ peccatū angeli irremiſſibile. qꝛ nō remittet̉. ſed adhuc diſtingu tur. dicit̉ em̄ irremiſſibile qd̓ nō remittet̉ eo ꝙ nō eſt li. ar. in ſtatu receptibili remiſſionis. ſicut eſt de aīma poſt mortē. peccatū eī ſic dicit̉ irremiſſibile. poſt mortē eī nō eſt locus merēdi de cōgruo vel demerēdi. Dicit̉ iterū ir remiſſibile peccatū qd̓ ſcꝫ nō remittet̉. qꝛ licꝫ ſit in ſtatu li. ar. in quo poſſit demereri. nō tn̄ eſt in ſtatu in quo poſ ſit petere veniā. ꝓpter mentis induratōem et ꝓpter deſpe ratōem. Un̄ dicit aug. in li. de mirabilibꝰ. ad cum ulum peccati ſui deſperāt. hoc aūt mō eſt pct̄m ip̄ius angeli ir remiſſibile. Un̄ dicit Iſi. dyabolus nō petit veniā. qꝛ n̄ cōpungit̉ ad pnīam. penitere aūt nō potuit. qꝛ in eo ꝗ pe nitet eſt dolor de pct̄o et gaudiū de dolore. hec aūt nō ſūt in ip̄o angelo. adhuc em̄ eſt in eo gaudiū de pct̄o. Nec ē in eo dolor de pct̄o qꝛ ſicut dicit greg. Appetitū celſitudi nis vertit in rigorē mentis. vt iam ꝑ duriciā ſe male eſſe nō ſentiat: ꝗ p̄eſſe ꝑ gloriā querebat̉. ¶ Preterea. dicitur irremiſſibile peccatū ip̄ius rōne excellētie ſtatus angeli ci. ſic̄ em̄ dr̄. vj. gen. Nō ꝑmanebit ſpūs meus in homīe ineternū qꝛ caro eſt: ita per oppoſitū videtur argui. per manebit ſpūs indignatōnis diuine ineternū in ſpiritu. qꝛ ſpūs eſt rōne etiā excellētie ſui ſtatus. angelus em̄ cū adheſit bono vel malo īmutabiliter adheſit. ſic̄ em̄ dicit bt̄us greg. angeli natura mutabiles erāt. quatenus aut ſua ſpōte caderēt. aut ex arbitrio ſtarēt. ſꝫ hanc mutabi litate ſtandi immutabilitate vicerūt. et loquit̉ de bonis gͦ per oppoſitū ſic̄ illi ꝗ acceperūt immutabilitatē in bo no qꝛ ſteterūt in bono. ita per oppoſitū alij obtinuerunt immutabilitatē in malo qꝛ ꝯuerſi ſunt ad malū. eſt ergo peccatū dyaboli irremediabile rōne ſtatus ſupradicti. Notandū aūt ꝙ ꝓpter aliud dr̄ irremiſſibile et ꝓpt̓ al ud irremediabile. Irremiſſibile em̄ dicit̉. qꝛ nō hꝫ cām motiuā ex parte ſui ad remiſſionē. Irremediabile v̓o: qꝛ nō per ſe nec per alium receptibile eſt remedij. Peccatu em̄ originale remediabile fuit per alium. ſicut em̄ homo contraxit illud aliunde. ita per alium fuit remedium. actuale v̓o hominis remediabile eſt per penitentiam. ſi cut em̄ homo per ſe delinquit. ita homo per gratiam ſi bi datam ſatiſfacit. habet em̄ homo duplicem vertibili tatem. primā que eſt bonum et malum. et vertibilitateꝫ ſecūdā que eſt a bono in malum. et a malo in bonum. et hoc eſt qꝛ aīma rōnalis eſt ſpūs creatus vnitus carni. ¶ Ad illud qd̓ primo obijcit̉ dicendū eſt ꝙ peccatū ange li in quātitate nō excedit in infinitū peccatum hominis ẜm autem quantitatem peccati debetur quantitas pe ne. ſed dicitur improportionabile non ſicut infinitum eſt improportionabile. ſed qd̓ ē irremediabile. illd̓ v̓o re miſſibile. et hoc dicit̉ reſpectu quantitatis in induratio ne non quantitatis in intentione. de qua dictum eſt. qd̓ em̄ remiſſibile eſt poteſt habere finem. quod autem irre miſſibile eſt non poteſt habere finem ꝓut hmōi. vel ad minus finem non habebit. vnde in hac via dicetur im proportionabile. ſicut finitum duratione reſpectu fini ti. vel quod poteſt finiri. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendum eſt. ꝙ peccatum hominis nō dicitur remiſſibile quia peccaue rit per imitationem. ſed per ſuggeſtionem. hanc em̄ ra tionem aſſignat cum alijs. b. greg. ſicut ſupͣ habitum ē. vnde ꝙ peccatū ſit irremiſſibile hanc aſſignat rōem. b. greg. in li. moꝝ. iiij. angeloꝝ ſpūs idcirco irremiſſibilit̓ peccauerunt. quia nimirū angelus ſua malicia cecidit. homīem v̓o aliena proſtrauit nec vlla ſpe venie reuocat̉ nec vnꝙͣ lumen priſtini ſtatus recipit. qm̄ hoc non ſuaſꝰ amniſit. ſic illum perpetrare cecitas ſuperbie grauat. vt nequaꝙͣ vlteriꝰ ad lucem pnīe per dīni reſpectus memo riam reſurgat. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ licet ſcīa angeli non excedat in quātitate in infinitū ſcientiam hominis
in primo ſtatu: tamen indifferens eſt modus ſciendi ẜm ꝙ dicit̉ eſſe ꝓportionabilitas. Et dīc iō dyo. in li. de di. nō. Bemonis malum eſt contra intellectum deformem eſſe. aīme v̓o contra rōem. corpori v̓o contra naturam. ¶ Ad quartū dicenduꝫ. ꝙ vna ratio quare pct̄m hoīs ē remiſſibile. angeli v̓o nō eſt. qꝛ angelus eſt ſpūs ſolūmō homo v̓o eſt ſpūs et caro. Unde greg. angeloꝝ ſpiritus ideo irremiſſibiliter peccauerūt. qꝛ tanto robuſtius ſtae̓ poterant. ꝙͣto carnis fragilitas eos nō grauabat. homo v̓o poſt culpā idcirco veniaꝫ meruit. qꝛ ꝑ carnale cori aliquid quo ſemetip̄o minor eſſet accepit. et ideo dicit̉ ī psͣ. recordatus eſt quia caro ſunt ⁊cͣ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur de aīma ſeparata. dicendum eſt ꝙ ſi peccare ſeparata. eius peccatum eſſet ꝙͣtum eſt de illo ſtatu irre miſſibile. et hoc videtur haberi ex hoc quod dicit Ioh̓. damaſ. quod hominibus eſt mors. hoc angelis eſt calꝰ. poſt caſuꝫ em̄ nō eſt eis penitentia. quemadmoduꝫ nec hominibus poſt mortem. Idem em̄ videtur eſſe iudiciū de anima ſeparata ſiue ante cōiunctionē ſiue pꝰ. ¶ Ad illud v̓o quod dicitur. ꝙ tunc peccatum aīme coniuncte carni eſſet irremiſſibile ẜm predictam poſitionem. dicē dum eſt ꝙ aut intelligitur de peccato quod ante coniur ctionem contraxit. et tunc ſimile videtur iudicium: aut de peccato contracto in carne. et tunc non eſt ſimile. ꝙ buſdam tamen videtur ꝙ ſiue ante peccatum ꝙͣ coniun geretur carni ſiue poſt. peccatum eius eſſet irremiſſibile ¶ Ad quintum dicendum. ꝙ illa ratio. b. greg. non eſt vniuerſalis. ſed intelligitur de lucifero per quandaꝫ ex cellentiam. que tamen ratio per conſimilem comparati onem poſſet extendi ad alios angelos qui ſimiliter pec cauerunt. ſicut enim primus angelus ſine comꝑatione ī bonis naturalibus erat creatus. ita angelus in compa ratione ad hominem: et ideo ſinguli angeli peccauerūt. propter eminentiam illius nature ſpiritalis que nullaꝫ habuit infirmitatem: ex parte carnis. irremiſſibilit̓ pec cauerunt. ¶ Ad ſextum dicendū. ꝙ licet habeat vertibi litatem in bonum et malum. tn̄ ex merito culpe datur et quedam inuertibilitas in bonum. nec aufertur ei quod naturale eſt ſicut aīme damnate. nec aufertur potentia naturalis. ſed ex merito culpe nō exit in actum aliqueꝫ in quē exiret ſi aīma nō eſſet damnata. et iō ſic̄ aīma dā nata n̄ vertit̉ ī bonū. ita nec angelꝰ iā cōdemnatꝰ vertit̉ in bonū. ¶ Ad ſeptimū dicēdū. ꝙ licet deus poſſit dare gratiam de virtuie potentie non tamen congruit dare gr̄am ad pnīam angelo iam damnato. damnatꝰ aūt dr̄ cū immutabiliter ſe habꝫ ī malo culpe. et iō differēs eſt ex ꝑte ip̄iꝰ agētis ⁊ ex ꝑte recipiētis. deꝰ eī pt̄ dae̓ gr̄am ſꝫ dyabolꝰ nō ē ꝑatꝰ ad recipiēdū. ¶ Ad vltimū dicēdū. ꝙ licꝫ miſcd̓ia dei ſit ī dimittēdo culpā. nihilomīꝰ tn̄ mi ſericordia dei hꝫ ſuū ſūmū cū adiūgit̉ iuſtis. et hͦ mō nō eſt miſcd̓ie dei dimittere pct̄a in his ꝗ finalit̓ peccant cum gͦ angelus in ſuo primo caſu finalit̓ peccet. et hō et̄ in morte. nō eſt miſcd̓ie dei ī ſūmo cū adiuctōe iuſticie di mittere pct̄m. iuſticie em̄ ē vt ſicut peccauit ī ſuo eterno ita puniat̉ ineterno dei. ⁊ licꝫ nō on̄dat̉ ſūmū miſcd̓ie ī hoc actu reſpectu taliū prauoꝝ: nihilomīꝰ on̄dit̉ ſūmuꝫ miſericordie in alijs actibus. Articulus ſecundus L ¶ Dhuc ratione iſtius queſiti querit̉. vtrū pec 5 catum dyaboli ſit in patrē aūt in filiū aūt in ſpm̄ſanctū. et nō videt̉ eſſe in patrē. qꝛ illd̓ qd̓ ſit ex īfirmitate q̄ eſt pena eſt peccatum in patrem. ſed hoc peccatum nō eſt ex infirmitate que eſt pena. cū nul la p̄ceſſerit culpa. ergo nō eſt peccatū ī pr̄em. Nec ē pec catū in filiū. qꝛ illud fit ex ignorātia penali. hoc at̄ n̄ fu it ex ignorātia penali p̄cedēte. Nec videt̉ eſſe pct̄m ī ſpm̄ ſanctu. pct̄m em̄ in ſpm̄ ſct̄m eſt ex p̄ſumptōne dīne miſe ricordie vel ex deſperatōne. neut̉ aūt iſtoꝝ medoꝝ fuit hoc pct̄m. Iſta emī ꝯtingūt poſt ꝑpetratōꝫ pct̄i. nec ex ī pugnatōe ſuꝑne gr̄e vel veritatis agnite. he em̄ ſpeciēs peccati in īſanctū. reſpiciūt illud qd̓ ē in ꝓximo. illo

aūt genere peccati in ſpm̄ſanctū nō videtur peccaſſe. nec ex obſtinatōe ſine finali impenitētia. cū iſta dicāt diſpo ſitōes peccati p̄cedētis. gͦ nō fuit illud peccatū in ſpm̄ſā ctum. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ licet peccatū dicat̉ irremiſi bile. et peccatum in ſpiritumſanctum dicatur irremiſſi bile: tn̄ ex drn̄ti rōe. peccatū em̄ illud dr̄ irremiſibile ma xime ꝓpter ſtatū ip̄ius ꝑſone. pct̄m v̓o in ſpm̄ſanctū dr̄ rōne additōis ip̄ius peccati. ⁊ iō pct̄m ī ſpi irremiſi rituſa ī dr̄ pct̄m ex certa malicia. Ille em̄ drn̄tie pec cati cū dr̄ peccatū in pr̄em ⁊cͣ. ſunt differētie non primi peccati. ſꝫ cum ſuꝑaddūt̉ aliq̄ ꝯditōes male inclinātes ad peccatū. ſicut ſunt ignorātia ex ꝑte intellectꝰ. malitia ex ꝑte affectus. et infirmitas ex ꝑte carnis. Uel infirmi tas cōtra potentiā. ignorātia cōtra ſcīam. malitia cōtra bonitatē. et ſi inueniat̉ ꝙ peccauit pct̄o p̄ſumptōis ſicut habet̉ ī li. de vera reli. ꝙ de vanitate ſua p̄ſumpſerit cū nō om̄is p̄ſumptio ad peccatū in ſpm̄ ſct̄m ſit reducenda ſꝫ illa ſumptio que eſt de dei miſcd̓ia. meritis exigētibꝰ ꝯͣriū. Un̄ cū nulla mala merita p̄ceſſiſſent in dyabolo. n̄ dr̄ ẜm hūc modū peccatū in ſpm̄ſanciū. ſꝫ ſi inueniat̉. ꝙ hmōi pct̄m dicat̉ in ſpm̄ſanctū. hoc magis eſt rōne circū ſtantia ꝙͣ rōne generis peccati. Articulus tercius Einde queritur. vtrū dyabolꝰ potuit vel poſ ſit peccare peccato veniali. qd̓ videtur. Pec catū em̄ veniale in hoc diſtinguit̉ a pct̄o mor tali. ꝙ pct̄m veniale eſt in dilectōe boī mutabilis inordi nata ſub deo. pct̄m aūt mortale in dilectōe mutabilis in ordinata ſupͣ deū vel contra deū. ſꝫ qd̓ pt̄ plus recedere a deo. pt̄ minus recedere. gͦ cū dyabolꝰ potuit plus rece der l pt̄. poteſt in illud peccatū in quo eſt minor r̄ceſ ſus. ſed hoc eſt peccatū veniale. gͦ poteſt in peccatū veni ale. gͦ poteſt peccare veīaliter. ¶ Preterea. quāto maius erat motiuū. tātomagis erat excuſatōne dignū. ſic̄ ī illo qui fornicat̉ cū pulcra muliere et cū turpi. cū ergo ma ximū motiuuꝫ hr̄et ꝑ qd̓ inclinabat̉ ad peccatū. magis erat excuſatōne dignū. et qd̓ magis eſt excuſatōe dignū magis eſt veniale. gͦ potuit peccare venialiter ¶ Con tra nulla fuit infirmitas ī eo vel ignorātia. et he ſunt di ſpoſitōes ꝑ quas reddit̉ peccatū veniale. gͦ peccatū eius non fuit veniale. ¶ Item pct̄m mortale fit vel ex genere. vel ex in tentione peccantis. vel ex circūſtantijs aggra uantibꝰ. cum gͦ in dyabolo fuit ꝑuerſa intentō. et circū ſtantia maxīe aggrauans: eo ꝙ in ſublimiſſimo ſtatu fu it in quo potuit ſtare. erit pct̄m ſuuꝫ mortale. Un̄ dicit Albinus ſuꝑ gen̄. QQuāto ſablimior angelꝰ in gl̓ia. tāto maior in ruina. ¶ Preterea. ex p̄dictis patuit ꝙ dyabo lus primo pct̄o irremediabiliter peccauit. ſꝫ illud pct̄m qd̓ eſt irremediabile eſt mortale. gͦ fuit mortale peccatū quo potuit peccare. Un̄ dicit bt̄us Amb̓. Dyabolus in uentor mali fuit. et iō nō rediebat̉ ſic̄ homo. ꝑ qd̓ deſigͣỉ ꝙ inuentio primi mali nō poteſt fieri ſine pctō mortali. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ dyabolꝰ nō potuit prīo peccare venialit̓ nec ꝯſeq̄nter. prīo ꝓpt̓ excellētiā ſui ſtatꝰ. dein ceps ꝓpt̓ animi malignitatē. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ in ꝯtrariū. dicēdū ē ꝙ licet pct̄m mortale maiꝰ ſit ꝙͣ venia le in genere pct̄i. nō tn̄ ſi pt̄ in illo ſtatu mortalit̓ pecca re. in illo ſtatu potuit benialit̓ peccae̓: eo em̄ ꝙ in tanta erat claritate. vt īmediate poſſet deo adherere. ſi clarita tē ſue cognitōis directa volūtas eēt ꝯſecuta. iō recedens pͥmo maxīo receſſu receſſit. maximꝰ at̄ receſſus ē r̄ceſſus ꝑ mortale pct̄m. et iō nō potuit peccare niſi mortaliter. primꝰ em̄ hō rōe ſtatꝰ ſui in qͦ fuit prīo. nō potuit primo peccare ī nultofortiꝰ id actū ē de pͥmo angl̓o aiꝰ motiuū ad ꝯtrariū. d deū. magis debuit adhe maioris excuſatōis. qn̄ vl̓ rātia. qn̄ maior ē ſcīa ta eēt ī lucifero n̄ fuit pct̄mē
¶ Membrum quintuꝫ Oſtea querit̉ vtrū adhuc peccet eodē gene re peccati. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ in psͣ. Suꝑbia eoꝝ ꝗ teloderunt aſcendit ſemp. ſed ſuꝑbia aſcendere nihil aliud eſt ꝙͣ ip̄os demones magis erigi cōtra ſuum creatorē. magis aut erigi ꝯͣ ſuū creatorē ē magis ſuꝑbire. gͦ dyabolꝰ adhu peccat eodem genere pct̄i. ¶ Idem yſid̓. Dyabolus nō ſolum in hoc cōtentus ē ꝙ ſe deo equalē exiſtimās ceci dit inſuꝑ etiaꝫ ſuꝑiorem deo ſe dicit. ẜm illud apoſtoli dictū qui ait de antexp̄o. qui aduerſat̉ et extollitur ſi om̄e qd̓ dicitur deus. aut qd̓ coletur. ex quo videt̉ ꝙ ē dem genere peccati peccet. ¶ Contra nō iam prelatꝰ eſt alijs angelis omnibꝰ. ſed eſt inferior ip̄is bonis. gͦ illua motiuum quod tunc mouit ip̄m. non nūc pt̄ mouere. er go nō illo gene̓ peccati poteſt peccare. ¶ Preterea. ẜm ꝙ dicit Anſel. tūc potuit eū mouere apprehēſio beatitudi nis ad quā ꝑueniſſet ſi ſtetiſſet: nūc aūt cecidit in deſpe rationē. Un̄ dic aug. de mirabilibꝰ ſacre ſcripture. ad cumulū pct̄i accidit ꝙ deſperatōꝫ incurrit. ſi ſuo delicto nō deſperaſſet veniā: nūqͣ cōſenciēti hmōi damnū ſue ſa lutis intēderet iſtd̓ gͦ motiuū qd̓ tūc hūit nō nūc pt̄ hr̄e: gͦ nō illo genere pct̄i pt̄ peccare. ¶ Ad qd̓ dicēdū. q nus pct̄i dicit̉ duplicit̓. vno mō qd̓ ē generaliſſimi catuꝫ. quomodo ſuperbia dicit̉ eſſe generaliſſimū pct̄m et hͦ mō pt̄ peccare eodē genere pct̄i. dicit̉ at̄ alio mo nus pct̄i. cū determīat̉ in ſpē ꝓpinqͣ. et ẜm hoc nō eodeꝫ genere pct̄i pt̄ peccare. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ prīo obijcit̉ ī cō trariū. dicēdū eſt ꝙ ſuꝑbia dicit̉ aſcēdere. nō qꝛ illa ſpēs pct̄i creſcat. ſꝫ qꝛ quātitas determīata ẜm genꝰ generalis ſimū intēdit̉. Un̄ dr̄ ſuꝑbia eoꝝ aſcēde̓. qꝛ magis ⁊ ma gis erigūt̉ cōtra creatorē. rōne īpugnatōis mēbroꝝ cor ꝑis miſtici. ſicut em̄ dr̄ ſuꝑbia homīs aſcēdere magis et magis. cū magis et magis impugnat: ita ex illa pria ſu ꝑbia maior et maior eſt impugnatio hoſtis. ¶ Ad ſecū dū d̓o dicendum. ꝙ aliud eſt motiuū nūc ꝙͣ prius. tun em̄ mouebat̉ ex cōſideratōne potētie ſiue peminētie quā habuit ſuꝑ angelos ex cōditōe nature. nūc aūt mouetur rōne preeminētie quā habet ſuꝑ malos. Preterea. alit̓ mouebat̉ a principio et aliter mouebit̉ in antexp̄o. prī em̄ mouebat̉ in hoc ꝙ voluit preeſſe et nō ſubeſſe. in an texp̄o v̓o mouebit̉ vt videat̉ antexp̄c p̄eminere in appar ti bonitate. et potētia ſignorum. et ita aliud et aliud fuit primū motiuū. et illud motiuum quo mouebitur in an tix p̄o. ¶ Nembrū ſextum Onſequēter querit̉ ſi peccatū illd̓ ē cā pe cati. et videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ tho. iiij. Suꝑ biā ī aīo tuo nūqͣ dn̄ari ꝑmittas. ī ip̄a et initiū ſumpſit omīs ꝑditō. ſꝫ oīs ꝑditō ſū pſit initiū ex peccato primi angeli. gͦ peccatū angeli fui initiū cā om̄is peccati. ¶ Itē amb̓. Dyabolꝰ fuit inuēto mali. ſꝫ inuenire malū eſt inuenire cām mali. malū enim mali cā eſt. gͦ prīcipiū om̄is mali fuit ex pct̄o primi ange li. Itē. iij. Abacuk ꝑcuſſiſti caput de domo impij. ibi die glo. ꝙ dyabolꝰ eſt caput oīm maloꝝ. ſed nō dicit̉ ca niſi rōne peccati. gͦ primū pct̄m eſt cauſa oīs pct̄i. ¶ Cō tra nō oīa pct̄a ꝓueniūt ex ſuggeſtiōe dyaboli. circūſcri pto em̄ fomite et ſuggeſtiōe dyaboli. pt̄ li. ar. hoīs pecca re. cū em̄ li. ar. ſit de ſe vertibile. ex ſua defectibilitate pt̄ peccare. et li. ar. hoīs nō depēdet a li. ar. dyaboli. gͦ po catū ip̄iꝰ dyaboli n̄ dr̄ eē cā omnis pct̄i. qd̓ videt̉ ꝑ hͦ dr̄ yſa. lj. ſuꝑ illd̓. Incuruare vt trāſeamꝰ. glo. debili hoſtis ꝗ nō pt̄ vince̓ niſi volētē. gͦ volūtas hūana quātū ē de ſe. nō ē ſubiecta volūtati dyaboli. gͦ pͥmū pct̄m ip̄ius nō ē cā om̄is pct̄i ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ pct̄m ip̄iꝰ dr̄ eē ca ꝑ occaſiōꝫ n̄ ꝑ ncc̄itatē. li. em̄ ar. hoīs ita liberū ē. ꝙ ī vo lūtate eiꝰ fuit peccae̓ et n̄ peccare. et ita ſeꝗ̄ ſuggeſtioneꝫ dyaboli et nō ſequi. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ī cōtrariū

Queſtio .cix.
dicendū. ꝙ illud qd̓ dicit. iiij. tho. in ip̄a ſumpſit iniciuꝫ om̄is ꝑditio. vel intelligit̉ ꝑ ſe de ſuꝑbia primi parētis vel occaſionaliter de ſuꝑbia luciferi. ¶ Ad ſecūdū dicen dum. ꝙ licet dyabolus fuerit inuētor mali. tn̄ nō dr̄ ꝑ ſe cauſa mali niſi in ip̄o. ſꝫ nō dr̄ ꝑ ſe cauſa mali ī alio ſꝫ oc caſionaliter. In hoc em̄ ꝙ homo vl̓ angelꝰ cōcordat pri mo pct̄o. in hoc dr̄ eē cauſa pct̄i. ¶ Qd̓ aūt dicit̉ int̓ apo ſtaſiam primi peccati et vltimā penā ignis gehēne. me dia ſunt peccata et pene pctōꝝ. et ſic videt̉ ꝙ prima apo ſtaſia ſit cauſa om̄is peccati. Reſpōdendū eſt. ꝙ prima apoſtaſia dicit̉ illa qua primꝰ parēs apoſtotauit a deo. ẜm illud. x. eccī. Initiā ſuꝑbie homīs apoſtotare a deo. qm̄ ab eo qui fecit illū receſſit cor eius. Illa em̄ apoſta ſia dr̄ eē cā om̄is peccati ꝑ ſe vel ꝑ inclinatōem. apoſta ſia v̓o dyaboli d̓r eē cauſa om̄is pct̄i ꝑ cōſenſū vel ſuaſi onem. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ dicit̉ ī abacuk. dicendū eſt ꝙ ca put dr̄.i. principiū altero dictoꝝ modoꝝ. et ita cauſa eſt quodāmodo pcccati alioꝝ angeloꝝ vel ꝑ imitatōem vel enſum. ¶ Nembrū ſeptimum Ccaſione p̄cedētis queſtionis q̄rit̉ de capi te maloꝝ. et queruntur octo in vniuerſo. Primo vtrū dyabolꝰ ſit caput malorum. Secūdo vtrū dyabolꝰ cum corꝑe ſit vna ꝑſona. Tercio vtrū ſit caput demonū ſicut maloꝝ hoīꝫ Quarto vtꝝ ſit caput maloꝝ ẜm om̄ia pct̄a. Quīto ꝗd ſit vnitiuū mēbroꝝ cum capite dyabolo. Sexto vtrum mēbrum xp̄i poſſit fieri mēbrū dyaboli. Septīo vtrum idem hoīes poſſint eē membra xp̄i et membra dyaboli. Octauo que ſit drn̄tia ẜm ꝙ dyabolꝰ dicit̉ caput malo rū et antixp̄c. et vtrū antix p̄c ſit caput. ¶ Articulus primus Irca primū ſic vidr em̄ ꝙ ſit caput. Dicit̉ eī .j. theẜ. ij. ſuꝑ illud. Oſtēdens ſe tanꝙͣ ip̄e ſit deus. glo. in ip̄o erit caput oīm maloꝝ. ſcilꝫ dyabolus qui ē rex ſuꝑ om̄es filios ſuꝑbie. gͦ dyabolus eſt caput oīm maloꝝ. om̄es em̄ mali dicūt̉ filij ſuperbie ¶ Itē ſuꝑ illud Iob. xviij. Memoria illiꝰ pereat de ter ra. gl. ſic d̓ vnoquoqꝫ iniqͦ dr̄ vt ad caput.i. ad dyabolū vertatur. ¶ Sil̓r ſuꝑ illud. xlj. Iob corpꝰ eius quaſi ſcu ta fuſilia. glo. corpus leuiathan.i. om̄es iniqui. gͦ dya bolus eſt caput oīm maloꝝ. ¶ Cōtra ſic̄ dr̄. jͣ. ad Ephe ꝑꝑ illud. ip̄m dedit caput ⁊cͣ. caput hꝫ virtutē influēdi enſū in membra vel motū. ſꝫ dyabolꝰ nō habet pt̄atē in fluendi aliquā malitiā que dr̄ ſenſus vel motus aliquis ſpūalis. ergo nō caput maloꝝ. ¶ Item caput habꝫ con uenientiā in natura cū mem bris. ſic̄ habet̉ ibideꝫ ī glo. ſꝫ dyabolus nō habet cōuenientiā in nat̉a cū malis ho bus. in ip̄o em̄ eſt nat̉a angelica. in iſtis v̓o ē nat̉a hūa ō dicit̉ cōueniēter caput maloꝝ hoīm. ¶ Ad qd̓ na. dicet j. ꝙ dyabolus dr̄ caput maloꝝ ꝓpter duplicem ꝓprietatem capitis. prima ꝓprietas qꝛ caput primum eſt et ſupremū in corꝑe. vn̄ eſt quaſi initium corꝑis. ſic̄ dya bolus fuit initium malitie. cū primo peccauit ꝑ ſuꝑbiā et iō dr̄ yſa. ẜm ꝙ malū inuētum fuit a dyabolo. an em̄ ſuꝑbiā dyaboli nullū fuit pct̄m. ſꝫ tn̄ ſi poſt illā malitiā nō eēſit ſecute malitie hoīm ꝑ ſuggeſtionē. vel alioꝝ de monū ꝑ ꝯſenſū: nō ad hͦ diceret̉ caput. nec ꝓpt̓ hͦ adā dr̄ aput maloꝝ. nō em̄ fuit primꝰ malꝰ ſꝫ primꝰ int̓ hoīes īalos. Secūda ꝓprietas eſt. qꝛ quodāmō fluxit in mē bra ꝑ ſuggeſtionē. Un̄ Iob. xl. fortitudo eius in lumbis eius. glo. nimirum eius ꝓprie corpus fuit. ꝗ ſuggeſtione turpiū blādimētis decepti. ei ꝑ luxurie fluxa ſuccubūt. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijcit̉ primo in cōtrariū. dicēduꝫ eſt. ꝙ licet dyabolus nō influat malitiā ꝑ īmiſſionē ꝓprie di ta. influit tn̄ ꝑ ſuggeſtionē. Un̄ beda. Dyabolus nō eſt immiſſor cogitatōnū ſꝫ incētor. ¶ Ad ſcd̓m dicēdū. ꝙ li cet nō habeat cōuenientiā ī natura cū mēbris eo ꝙ hoc eſt natura ſpiritalis. Membra v̓o ſunt ꝑtinētia ad naturam corꝑalem: nihilomīꝰ tn̄ in ip̄is membris eſt na tura ſpiritalis. ratione cuius nature recipitur influen tia ſuggeſtionis ab ip̄o capite. et ideo quo ad hoc dicit conuenientia in natura capitis et mēbroꝝ. ¶ Forte dice retur ꝙ non eſt caput ratione ſuggeſtionis maloꝝ ho minum. quia ẜm hoc eſſet caput bonoꝝ. tam em̄ ſugge rit malum bonis ꝙͣ malis. Ad quod dicendum eſt. ꝙ ſo la ſuggeſtio nō ſufficit ad hoc ꝙ ſit caput. ſed conſenſus ſequens effectuꝫ ſuggeſtionis. ille aūt conſenſus nō eſt ī bonis ſed tm̄ in malis. vnde. xl. Iob ſuper illud. fortitu do eius in lumbis eius cuius proprie corpus fuerit. qui ſuggeſtione turpium blandimentis decepti. ei ꝑ luxu rie fluxa ſuccumbunt. ¶ Sed adhuc poſſet queri. ꝙ nec ratione ſuggeſtionis nec conſenſus dicatur eſſe caput malorum hoīm. in ꝑuulis em̄ in quibꝰ eſt peccatū orig nale ſolum eſt ratio membri ad caput. cum ſint filij ire. ne tn̄ ibi eſt ſuggeſtio ex parte ip̄ius dyaboli. vel conſen ſus ex parte paruuli. propter quod videtur vniuerſali ter dicendum. ꝙ ratio capitis ad membra videtur eē ꝑ ſuggeſtionem propinquā vel remotam. ⁊ conſenſuꝫ qui eſt in ip̄is vel in parentibus. paruuli ergo licet non re cipiant ſuggeſtionem vel conſentiant: ſuggeſtio tamen facta eſt primis parentibus et conſenſus ſecutus eſt in eis. ex quibus facta eſt quedam conuenientia conſequē ter ipſorum paruulorum in deformitate peccati ad ip̄m dyabolum. qui eſt origo peccati. ¶ Articulus ſecundus Ecundo queritur vtrū dyabolus qui eſt ca put maloꝝ ſit vna perſona cum eis. Ꝙ non videtur. perſona eſt em̄ indiuidua ypoſtaſis intellectualis nature. ſed inter dyabolum caput et ma los qui ſunt membra eiuſ. eſt diſtincta ypoſtaſis. alia eī perſona eſt malus homo et ip̄e dyaholus eſt aliqua per ſona. ergo dyabolus non eſt vna ꝑſona cum ip̄is. ¶I te diceretur ꝙ diſtincte ſunt ꝑſone in eſſe naturali. ſꝫ nō ſunt diſtincte in eſſe mortali. Contra quod ſic obijcitu aliud eſt peccatū mali hominis. et aliud eſt peccatū ip̄iꝰ dyaboli. ergo diſtincta ſunt peccata et diſtincte ſunt vo luntates. ẜm ꝙ in voluntatibꝰ eſt prima ratio peccati. ergo malus homo diſtinguit̉ in eſſe mortali ab ip̄o dya bolo. ergo nō eſt vna ꝑſona ꝙͣtum ad eſſe naturale. nec ē vna ꝑſona ꝙͣtum ad eē morale. ¶ Cōtra caput et mem bra vt ꝓprie accipiūt̉ vniꝰ ꝑſone ſunt. ſicut caput homīs et inbra hoīs. gͦ ꝑ ſil̓itudīeꝫ caput et m̄bra niſi trāſlatiue accipiūt̉ ad indē ꝑſonā. ẜm tranſlatōem referēt̉. gͦ dya bolꝰ ꝗ ē caput et mali qui ſunt mēbra. ſunt vna ꝑiona. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ dyabolꝰ et ip̄i mali dicūt̉ vna ꝑſo na. nō in eſſe naturali: ſꝫ in eſſe morali. ẜm quēdā modū Un̄ ſuꝑ illd̓ Iob. ix. vultū iudiciū eiꝰ oꝑit. glo. qꝛ dya bolꝰ cū ſuis ſequacibꝰ vna ꝑſona ē. ſepe ſic ſcript̉a de eo loquit̉ vt ad corpꝰ eius deriuet̉. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ in cōtrariū. dicendū eſt. ꝙ nō ſint vna ꝑſona in eē natu rali et in eſſe morali. niſi quo ad hoc ꝙ quedā eſt confor mitas ſiue cōueniētia volūtatū in deformitate. ꝑ quam receditur a ſumme vno. In hoc ergo ꝙ a ſumme vno di uidūtur in hoc inter ſe ꝯueniūt et vniūtur. et ꝓpter hoc vna ꝑſona dicunt̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur. ꝙ alia eſt volūtas hoīs mali ꝙͣ dyaboli. dicēdū eſt. ꝙ alia ē ẜm ꝙ nūerat̉ ex ꝑte volūtatis. ẜm aūt ꝙ nūerat̉ ex ꝑte voliti pt̄ eē vna. qꝛ malꝰ hō vult id qd̓ vult dyabolꝰ. et hoc ac cipitur ex ſuggeſtionis effectu ⁊cͣ. Articulus tercius Ercio queritur vtrum ſit caput demonum ſicut malorum hominum. videt̉ ꝙ nō. Eſt eī caput maloꝝ hoīm ꝑ ſuggeſtionem. ſed non ē caput demonū ꝑ ſuggeſſiōꝫ. nec alia vidr̄ īfluētia. ¶ Si eī dicet̉ ꝙ ē caput demonū ꝑ imꝑiū. Cōtra hͦ ſic obijcit̉. priꝰ ē vniri ī eē mēbroꝝ cū capite. ꝙͣ ꝙ m̄bra recipiāt mo tū a capite. ſꝫ reciꝑe īꝑiū dyaboli neſt aliud ꝙͣ recipere

motū. gͦ oportet ꝙ alia ſit vnio ip̄ius dyaboli capitis et ip̄oꝝ demonū ſi ſunt membra eiꝰ. q̄ ſit vnio qͣi in eſſe mo rali. nō ergo dicetur eē caput rōne imperij. et demones membra eo ꝙ recipiāt imperiū. ſꝫ ꝓpter aliā rōꝫ. ¶ Pre terea. vidēt̉ ẜm illa rōem dici filij. aut mīſtri. mīſtri qꝛ ſequūtur imperiū vel voluntatē ip̄iꝰ. filij qꝛ imitant̉. vn̄ ꝑ illud psͣ. facti ſunt in adiutoriuꝫ filijs loth. glo. filij th ſunt angeli apoſtate. qui ſūt filij declinatōis. qꝛ ve ritatem declinādo in ſatellitiū dyaboli diſceſſerūt. Ex p̄dicta ergo rōne dicūt̉ ip̄i eē mīſtri vel filij ꝓpt̓ imitati onem. Ex alia ergo rōne dicent̉ eē mēbra ſi ſūt membra ip̄ius. Ꝙ aūt ſint membra patet ꝑ hoc qd̓ ip̄e dicitur ca put eoꝝ. ſicut habet̉ in abacuckſuꝑ illud ꝑcuſſiſti ca put de domo impij. glo. ſic̄ eccl̓ie ⁊ omīs viri caput ē xp̄c ita cūctoꝝ demonū qui in hoc ſeculo dimicāt caput eſt bee lzebub. ex quo accipit̉ ꝙ demones alij ſunt membra ip̄ius dyaboli et ip̄e caput illoꝝ. ¶ Iteꝫ ſuꝑ illud Iob. xij. videntibꝰ cūctis p̄cipitabit̉. glo. eterno iudice terri biliter apparēte. aſtantibꝰ legionibꝰ angeloꝝ atꝫ electis ad hoc ſpectaculū deductis. belua crudelis in mediū ca ptiua ducetur. et cū corꝑe ſuo..i. cū reprobis oībꝰ eternis incēdijs mācipabitur. ex quo accipit̉ ꝙ om̄s reprobi ſūt corpus eius qui tradent̉ eterno incendio. ſꝫ demones in hac generalitate intelligūt̉. ergo dicit̉ eſſe caput demo nū ſic̄ et maloꝝ hoīm. Sil̓r p̄t̄ haberi ex hoc qd̓ dr̄. xix. apoc. vbi dr̄. apprehēſa eſt beſtia. ⁊ cū eo p̄ſeudo ꝓph̓a. et qui acceperūt caracterē beſtie. et qui adorauerūt īmag nem eius. et miſſi ſunt viui in ſtagnuꝫ ignis ardentis. ꝙ em̄ ſunt illi qui accipiūt caracterē beſtie niſi qui imitā tur ip̄m. hi aūt ſunt mēbra eius. Sap̄. ij. Imitātur illū qui ſunt ex ꝑte illiꝰ. ergo cū demones imitati ſint ip̄ꝫ et imitent̉ et ſil̓r mali homīes. et hi et illi dicent̉ eē mēbra ip̄ius dyaboli capitis. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ hi et illi di cunt̉ eē membra. ſꝫ different̉ in ꝑte. demones eī facti ſūt membra eius. eo ꝙ ad imitatōem ip̄iꝰ peccauerunt. rece dentes a ſumma ⁊ternitate. Un̄ dīc aug. in li. de ci. dei. habētes electōis faſtū ꝓ excellentiſſima eternitate aſtu ciam ꝓ certiſſima veritate. ſtudia ꝑtiū ꝓ indiuidua ca ritate. ſuꝑbi. fallaces. inuidi facti ſunt. Mali d̓o hoīes dicūt̉ eē membra eiꝰ ꝓpter cōſenſū ſuggeſtioīs. et qꝛ ſuc cumbūt eius temptatōi. ¶ Ad hoc ergo qd̓ obijcitur. ꝓpter hͦ dicūt̉ filij et nō membra. dicēdum eſt. ꝙ ex ali rōne dicūtur mēbra et ex alia rōne dicūtur filij. filij em̄ dicūtur qꝛ ſil̓ia oꝑa faciūt. ſic̄ habet̉. viij. ioh̓. membra v̓o dicūtur qꝛ eē deformitatis in volūtate acceperūt. ſed poſterius ab ip̄o. ¶ Ad ſeq̄ns v̓o ſil̓r dicēdū. ꝙ ob alid̓ dicūtur eē mīſtri eius et ob aliud mēbra. membra em̄ di cunt̉ ꝓpter p̄dictā rōem. ſed mīſtri dicūtur qꝛ eius volū tatem faciūt vel imperium. Articulus quartus Uarto querit̉. vtrū dyabolus ſit caput ma loꝝ hoīm ẜm om̄ia peccata. qd̓ nō videt̉. nō cuiuſlibet nō dicetur eē caput maloꝝ. caput em̄ priꝰ hꝫ em̄ peccat quouis genere peccati. ergo ratōe in ſe ꝙ det membris. ¶ Preterea. nō videt̉ eē caput rōne oīm peccatoꝝ. dicit̉ em̄ in psͣ. ſuꝑ illud ab occultis meis munda me domine ⁊cͣ. Caſſiodorus. Occulta ſunt orig nalia vel etiā que ſecreta voluntate oriuntur. aliena ſūt que ſuadentibus vel malis hominibus vel dyabolo fi unt. ergo non omnia peccata fiunt ſuadente dyabolo. ſꝫ ratione ſuaſionis ſiue ſuggeſtionis dicebatur eē caput. ergo non eſt caput malorum rōne quorūlibet peccator ¶ Contra omnibꝰ reprobis preeſt admouendū. et ī hac ratione caput ſe habet ad membra in quolibet peccato. ergo dyabolus eſt caput quorūlibet maloꝝ in quibuſli bet peccatis. Ad quod dicendum. ꝙ eſſe caput malo rum poteſt eē dupliciter. vel ratōne preeminentie in ma lo. vel ratione ſuggeſtionis mali cui prebetur conſenſꝰ. ratione prima poteſt dici caput omniuꝫ malorum ī quo libet peccato. In omni enim peccato mortali efficit̉ peccator ſubditꝰ dyabolo. et quo ad hoc poteſt dici capui. nō tamen dicetur eē caput omnium malorum in omī ge nere peccati ꝑ ſuggeſtionem ſiue imitationem. per imi tationem non dicetur eē caput ī omni genere peccati eo ꝙ non omni genere peccati peccat. ꝑ ſuggeſtionem non dicetur eſſe caput vniuerſaliter. quia non omne pecca tum in homine procedit ꝑ ſuggeſtionem eius ſic̄ dictuꝫ eſt ſupra a Caſſiodoro. et licet dyabolus ſuggerat ali quod genus peccati. homo tamen propter hoc non pec cat illo genere peccati ſed ſuo proprio motu. Nec ſic di cetur dyabolus eē caput ꝑ ſuggeſtionem in illo genere peccati. licꝫ dicatur eē caput eo ꝙ peccator facit illd̓ qd̓ vult dyabolus. et prius volebat ip̄m velle. ¶ Articulus quintus Uinto queritur quid ſit vnitiuum me rum cum capite dyabolo. et videtur ꝙ nō ſit ibi vnitiuum ex comꝑatione capitis in bono et membrorum in bono. vnitiuum em̄ ex illa parte ē cau ſalitas que vna eſt in capite et membris. ſed hoc nihil vnum eſt in capite et membris. nam ſi dicatur ꝙ hoc eſt peccatum. non videtur. peccatum em̄ eſt cauſa diuiſio nis ſicut habetur yſa. lix. Sed quod eſt cauſa diuiſioīs nō eſt cauſa vnitatis. ergo peccatū nō eſt vnitiuū capi tis et membroꝝ maloꝝ. ¶ Si forte diceretur ꝙ peccatū ab alio diuidit. et cū alio vnit. Diuidit em̄ a deo et vnit cum dyabolo. Contra hoc ſic. quodlibet peccatuꝫ mor tale diuidit a deo. et ad hoc tendit. et non eſt vnum prir cipium maloꝝ ſicut dicit̉ vnū bonoꝝ. ergo ex ratōe pec cati nō ꝓuenit vnio. nō gͦ videt̉ aliꝗd eē vnitiuū capiti et membroꝝ. ¶ Preterea. ex ꝑte bonoꝝ dicit̉ eē vnū vni tiuū. qꝛ vna vita ⁊ vnꝰ ſpūs. ſic̄ hēt̉.j. coꝝ. xij. in vno ſpū om̄es nos ī vnū corpꝰ baptizati ſumꝰ: ſꝫ nō ſic ē ex parte maloꝝ. nō em̄ vnus ſpūs eſt ꝯn̄is dyabolo et mēbris eiꝰ q̄ gͦ ſic dicet̉ eē vnitiuū ex ꝑte maloꝝ ſic̄ ex ꝑte bonoꝝ. ¶ Cōtra aug. ī li. d̓ ci. dei. due ſunt ciuitates. irl̓m ⁊ ba bilōis. ſꝫ ciuitatē dei facit amor dei. cū ꝯtemptu ſui. gͦ ꝑ oppoſitū ciuitatē babilonis facit amor ſui cū ꝯtēptu dei. ſꝫ amor dei ē vnitiuū ī corꝑe bonoꝝ. gͦ ꝑ oppoſituꝫ amo ſui erit vnitiuū cū corꝑe maloꝝ. ¶ Preterea. ꝑ gr̄am fit hō ciuis ſurſū. ꝑ gr̄e priuatōne fit hō ciuis deorſu. eſt eī ciuitas ſurſū irl̓m. ciuitas deorſū babilon. ſic̄ gͦ ꝑ gr̄am vniūt̉ mēbra in bono: ita ꝑ priuatōꝫ gr̄e vniētur mēbra ī malo. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ vnitiuū capitis et membro rū maloꝝ. eſt ip̄m pct̄m mortale. rōe cuiꝰ ē cōuenientia in deformitate volūtatis. Et ſi querat̉ ī his q̄ vtūt̉ li. ar dicet̉ vnitiuū amoris ſui. ¶ Ad obiectū v̓o ſcd̓o ex alte ra ꝑte. dicendū eſt. ꝙ licet pct̄m mortale diuidat a deo. tn̄ ꝯformat dyabolo. et qͦ ad hoc ꝙ ꝯformat dyabolo di eē vnitiuū. nec refert ſi nō ſit ſil̓r vnū principiū malorū ſic̄ vnū ē bonoꝝ. licꝫ em̄ nat̉aliter nō ſit vnū prīcipium maloꝝ ſic̄ dixer̄t manichei. nihilominꝰ ē vnū prīcipiuꝫ maloꝝ an̄ qd̓ nō eſt malū. et ad qd̓ quodāmodo ordinā tur. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur. ꝙ nō eſt vnus ſpiritus: quo ꝓcedat vnitas ex ꝑte maloꝝ ſic̄ eſt ex ꝑte bonoruꝫ Dicendū ē. ꝙ licꝫ nō ſit vnus ſpūs ex ꝑte maloꝝ ſic̄ ex ꝑ te bonoꝝ. nihilomīꝰ tn̄ eſt vnio capitis et membroꝝ me loꝝ ꝓpter vnionem volūtatis. cōformat em̄ mēbrū ſe ca piti inſequēdo voluntatē ip̄ius. et ſic̄ dr̄ qui adheret d̓o vnꝰ ſpūs eſt. ꝓpter vnitatē volūtatis. ita pt̄ dici ꝗ adhe ret dyabolo. vnꝰ ſpūs dicit̉ cū eo. ꝓpt̓ vnitatē volūtatis: hec em̄ vnitas ſigͣt̉ in gen̄. xxxiiij. vbi dicit̉. ꝙ cōglutina ta eſt anima eius cū ea. Sichem em̄ ſignat dyabolū. di na v̓o ſignat aīam peccatricē. ¶ Sed iterū obijcit̉. nōne completio peccati eſt in auerſione. ergo ex parte auerſio nis a deo. magis debet ſumi ratio vnitionis. ꝙͣ ex parte conuerſionis ad inferius quod eſt per amorem ſui. Ad quod dicendum. ꝙ magis debet ſumi ratio vnitonis ex ꝑte cōuerſionis. qꝛ auerſionis cauſa eſt cōuerſio. vnde ab auerſione tanꝙͣ ab eo quod eſt principium pctī. con uenienter ſumitur ratio vnitōis. illud autem eſt amor

.cix Queſtio
ſui inordinatus. nihilominꝰ tn̄ auerſio generalius ē ꝓ pter rōem originalis peccati in quo eſt auerſio ab inco mutabili bono. et nō eſt cōuerſio. ſed ꝯuerſibilitas ſiue ꝯcupiſcibilitas. Un̄ etiā ex illa ꝑte poteſt ſum nerali us ratō vnitiu Irticulus ſextus Exto queritur. vtrū membrū xp̄i poſſit fieri membrū dyaboli. Ardet̉ q nō ꝑ hoc qd̓ dici tur. iiij. ad ephe. ſuꝑ illud. Unū corpus vnus ſpūs. glo. ſicut hūani corꝑis membꝝ preciſum formam ꝗdem qua cognoſcit̉ retinet. ſed nequaꝙͣ ſpūs ſequit̉ qͦ preter vnitate viuat: ſic quicunqꝫ a predicte pacis vni tate diuiſus eſt. ſacr̄m quidē tanꝙͣ forma retinet. ſed ſpi ritus preter vnitatē nō viuit. Ex hac ſimilitudine ſic ar guit̉. mēbrū materiale ꝙͣdiu retinet formaꝫ quā habuit in corpore in quo abſciſum eſt. nō pōt fieri membrū al terius corꝑis. gͦ membrū ſpūale ſimiliter ꝙͣdiu retinet formā corꝑis eccleſie ſiue corꝑis xp̄i. nō pōt fieri mem brum dyaboli. ſed poſtꝙͣ ſemel baptizatus eſt ſꝑ retinet formā ſacr̄i. gͦ nō pōt fieri mēbruꝫ dyaboli licꝫ cadat in mortale peccatū. ¶ Sed ꝯtra apparet qꝛ de iuſtis qͦtidie fiūt peccatores. gͦ de membris xp̄i fiūt mēbra dyaboli. Ad qd̓ dicendū. ꝙ nō eſt ſimile de mēbro materiali ⁊ ſpūali oīno. mēbrū em̄ ſpūale xp̄i duplicē habet formaꝫ ſcꝫ baptiſmalis. et illa indelibilis eſt ſcilꝫ caracteris. et habet formā gr̄e gratūfaciētis. et illa delibilis eſt. et cū cadit ꝑ peccatū: de membro xp̄i fit membrū dyaboli ma nēte etiā forma p̄cedēte. membrū v̓o materiale nō ita hꝫ duplicem forma: ſed alio mō. hꝫ em̄ formā ẜm quā ordi nat̉ ad vitam. et habet formā ẜm quā poteſt oꝑari. ſiu ẜm quā ordīat̉ ad actū. ⁊ vtraqꝫ poteſt tolli. vna etiā po teſt tolli ſine altera. ſed licet illa que ordinat̉ ad vitā tol latur. nō ꝓpter hoc ſtatim efficit̉ mēbrū alterius corꝑis et ideo quo ad hoc eſt diſſimilitudo. Articulus ſeptimus Eptimo querit̉. vtrū idē hō poſſit ſimul eſſe membrū xp̄i ⁊ mēbruꝫ dyaboli. qd̓ videt̉. qꝛ mali ꝗ ſunt membra dyaboli. dicūtur eſſe in eccleſia que eſt corpus xp̄i. ſicut habet̉ Math̓. xiij. ſuꝑ illud. Simile eſt regnū celoꝝ ſagene miſſe in mare. ⁊ ex om̄i genere piſciū ꝯgregāti. glo. Eccīa inter celū et infer nū indiſtincte bonos et malos colligit. Et. xxj. Ioh̓is. vbi fit ſermo de piſcatōne petri. glo. alia fuit piſcato xp̄i hec. alia poſt rōnem. hic em̄ boni et mali capti ſunt. ſic̄ nunc habet eccleſia: ibi v̓o impleta reſurrectōe mortuo rū. boni in eccleſia erūt ineternū. ex quo videt̉ ꝙ mali ꝙ ſunt membra dyaboli. ſint in corꝑe eccleſie. et ita viden tur eſſe membra xp̄i. ¶ Contra. amor ſui cum ꝯtemptu dei facit mēbrū dyaboli. amor xp̄i cuꝫ ꝯtemptu ſui facit membrū xp̄i. ſed hi duo amores opponūtur et ſimul ſta re nō pn̄t. gͦ ſimul nō poteſt aliquis eſſe mēbrū xp̄i ⁊ me brū dyaboli. ¶ Ad quod dicendū ꝙ aliud eſt dici mem brū eccleſie. aliud dici mēbrū xp̄i. membrū em̄ xp̄i ꝓprie ꝑ caritatē. membꝝ v̓o eccleſie ꝑ fidē. Eſt em̄ eccleſia con egatio fideliū. fideles aūt dicūt̉ qui fidei ſacr̄m ſuſce perūt. membrū aūt eccleſie dicit̉ duobꝰ modis vel meri to vel numero. merito dicit̉ ſimpliciter. numero ẜm qd̓. per fidem em̄ formatā eſt mēbrū eccleſie merito. ⁊ ſic qd̓ eſt mēbrū eccleſie eſt membrū xp̄i ⁊ ecōuerſo. membruꝫ eccleſie numero: eſt ꝑ ſacr̄m fidei. hmōi aūt membra no ſunt in corꝑe eccleſie vt ibi remaneāt ſi obdurent̉ ī pct̄o ſed tanꝙͣ mali humores vt inde expellant̉. Un̄ ſuꝑ illud ſ. Ioh̓is.ij. ex nobis exierūt ſed nō erāt ex nobis. Aug. in orig. ſic facti ſunt in eccleſia. quō mali hūores in cor pore. qui qn̄ euomunt̉ releuat̉ corpus: ſic qn̄ exeūt mali releuat̉ eccleſia. ſi tn̄ membra numero fiant membra me em̄ formata vere erūt tanꝙͣ membra in corꝑe. ¶ Articulus octauus
Ctauo queritur. que ſit drn̄tia ẜm ꝙ dyabo lus caput dicit̉ eſſe maloꝝ. et antixp̄s. videt̉ it. nihil em̄ idem eſt em̄ ꝙ antixp̄s ſit c. membrū et caput: ſed antixp̄c membrū eſt dyaboli. non gͦ eſt caput in genere maloꝝ. ¶ Item in vno corꝑe ē vnū caput et nō plura. ſed in corꝑe maloꝝ caput eſt dyabo lus. nō gͦ eſt caput antixp̄s. ¶ Contra. ij. theſſa. ij. oſten dens ſe tanꝙͣ ſit deus. ibi dicit glo. ſicut in xp̄o oīs ple nitudo diuinitatis inhabitauit: ita in antixp̄o plenitu do malicie. ſed rōne huius plenitudinis que eſt in xp̄o. dicit̉ xp̄s caput bonoꝝ. gͦ rōne alterius plenitudinis dr̄ antixp̄s caput maloꝝ. ¶ Item ſuꝑ illud Iob. xxxiiij. ꝙ regnare facit ypocritā. glo. oīm ypocritaꝝ caput anti xp̄s deſignat̉. Et. xxj. Interrogate quēlibet de viatoribꝰ glo. Dū de om̄i maloꝝ corꝑe loqueret̉. ſubito ad omniū iniquoꝝ caput antixp̄m verba ꝯuertit. ¶ Ad qd̓ dicen dū. ꝙ vterqꝫ eſt caput ſed differenter. ſicut em̄ xp̄s ẜm di uinitatē dicit̉ habere rōnem capitis ⁊ iteꝝ ẜm hūanita tē. ſicut habet̉ ad ephe. j. ſuꝑ illud. Ip̄m dedit caput ſuꝑ om̄em eccīam: ita ſuo mō licet nō oīno ſimili dicit̉ dya bolus caput. quia fuit primū initiuꝫ malicie. et ſuo mō influit malicia ſuggerendo vl̓ incendēdo. ſed nō ꝯuenit in natura cū hoībꝰ. antixp̄s aūt licꝫ nō ſit initiū malicie habet tn̄ ꝯueniētiā in natura: ⁊ quaſi plenitudinē mali cie habebit reſpectu alioꝝ hoīm. licet nō eo mō quo xp̄o habuit plenitudinē. xp̄c em̄ habuit ip̄am diuinitatē ī ſe ꝑ eſſentiam. antixp̄s v̓o ip̄m dyabolū ꝑ effectum. Unde Io. Damaſ. nō ꝙ ip̄e dyabolus ſit hō ẜm humanitatē: ſed hō eſt fornicatōe generatus ſuſciꝑe omnē actū ſatha ne. p̄ſciens em̄ deus iniꝗtatem eius future volūtatis. cō cedit in eo habitare dyabolū. Itē glo. ſuꝑ illud. ij. theſſ. ij. cuius aduentus eſt ẜm oꝑatōem ſathane dyabolo in ſtigante ⁊ cooꝑante. ꝗ illū poſſidebit totū. nō tn̄ ſine ſen ſu vt frenetici qui culpā nō habent. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ dicendū. ꝙ licet antixp̄s ſit caput maloꝝ. nihilo minus tn̄ pōt eſſe membrū ip̄ius dyaboli principale. eo ꝙ qͣſi in ip̄o habitat plenitudo malicie et potentiꝰ oꝑa bitur ad ſeductionē. ¶ Ad aliud v̓o dicendū. ꝙ licꝫ anti xp̄c dicat̉ caput. et dyabolus caput: nō tn̄ ſunt duo capi ta. vuū em̄ eſt ꝓpter alterū. antixp̄s em̄ dicit̉ caput: qꝛ in eo habitat dyabolus ꝑ malicie plenitudinē. et ita a dyo bolo habet ꝙ ſit caput. ¶ Sed adhuc querit̉ ratōe illiꝰ dentie. ſi autixp̄s ſit caput maloꝝ hoīm qui preceſſerūt ip̄m. cū dyabolus nō dicat̉ caput aliqͦꝝ precedentiū. qꝛ reſpectu eoꝝ nō habuit ratōnem dn̄atōnis. nec ration imitatōis qd̓ eſt reſpectu exemplaris prius poſiti. Imi tatō em̄ ſequit̉ exemplar. ergo nō videt̉ hr̄e ratōnem ca pitis reſpectu precedentiū. ¶ Preterea. ſi nō eſſet fides xp̄i que preceſſit incarnatōem xp̄i. nō diceret̉ xp̄s caput reſpectu antiqͦꝝ fideliū qui preceſſerūt aduētū eius. ſed antixp̄s nihil tale habet preexiſtens. ergo non dicet̉ ca put maloꝝ p̄cedētiū. ¶ Contra. j. Io. ij. Nūc ſunt multi antixp̄i. Beda. antixp̄i ſunt oēs heretici. ⁊ qͥ fidē quā cō fitent̉ deſtruūt actibꝰ. et om̄s ꝯtrarij xp̄o ꝗ venturo ſuo capiti reddūt teſtimoniū. Et ſuꝑ illud nouiſſima hora ē dicit glo. huius nequiſſimi capitis iā multa mēbra pre miſſa ſunt. a ꝗbꝰ eſt cauendū. ¶ Itē ſuꝑ illud psͣ. qm̄ ec ce inimici tui dn̄e. glo. antixp̄i membra q̄ mō p̄muntur metu. in liberā voce erumpēt. gͦ antixp̄s eſt caput malo rū ꝗ p̄ceſſerūt. ¶ Rn̄dendo dd̓m eſt ꝙ antixps ē caput reſpectu p̄cedētiū. ꝓpter hͦ ꝙ mīſteriū iā oꝑat̉ iniꝗtatis in ſuis membris. ſicut dr̄ in glo. bede. j. Io. ij. Nec dicit̉ ꝓpter hͦ caput. qꝛ membra iſta accipiūt ab ip̄o: ſed ꝓpter p̄eminētiā malicie que erit in ip̄o reſpectu alioꝝ. ſicut p̄ eminētia eſt in capite ratōe originis motuū. Nec ē ſime le cum dicit̉ caput xp̄c. et antixp̄s caput. xp̄s em̄ dr̄ ca put in fide fidelium qui preceſſerūt. dicit̉ etiā caput pro pter hoc ꝙ fideles qui p̄ceſſerūt ianue aꝑitōeꝫ ꝑ ip̄m ac ceꝑunt. antixp̄s v̓o nō dr̄ caput qꝛ ī ip̄m credāt mali ꝙ ceſſerūt. vel qꝛ ꝑ ip̄m claudat̉ eis ianua: ſꝫ ꝑ ꝓpriū pe catū. ſed ſicut dictū eſt dicit̉ caput ratōe preeminētie in

malicia et ꝯuenientia in natura Nembrū octauū Onſequenter querit̉ de peccato primi an geli. quare ſcriptura nō facit mentōem de primo ip̄ius pct̄o in prīcipio gen̄. ſicut fa cit de ſcd̓o. qͦ ſcꝫ temptauit hoīem. videtur em̄ ꝙ debuerat fieri mētio de eo cū ibi fuerit origo pec catoꝝ. ¶ Preterea. ſcriptura nō facit mentōnem de iſto pct̄o niſi ſub ꝗbuſdā figuris. ſicut ſub figura regis babi lonis. yſa. xiiij. et ſub figura principis tyri ī ezech̓. xxviij de pct̄o aūt hoīs facit mentōem manifeſte. ¶ Ad qd̓ ꝑ hͦ qd̓ dicit albinus ſuꝑ gen̄. Angelicū pct̄m ſilentio ī ge ne. abſconditū eſt. et hoīs patefactū. qꝛ angelicū vulnuꝫ deꝰ nō p̄deſtinauit curare. hoīs v̓o vulnꝰ pct̄m.ſ. ſanare p̄deſtinauit. Prete̓a ꝑ magnitudinē pene voluit deterrē hoīem. ꝓpter pct̄m em̄ vniꝰ punitū eſt totū genus hūa nū. ꝓpter pct̄m v̓o p̄mi angeli ip̄e ſolus punitꝰ eſt a prin cipio. Un̄ eius pena q̄ ē a principio fuit p̄ꝑata. ſicut ha bet̉ yſa. xxx. p̄ꝑata ē em̄ ab heri tophet.i. a ꝯditōe mūdi Un̄ aug. carcer in illa ꝯditōe creaturaꝝ p̄ꝑatus eſt. Ni hilominꝰ tn̄ implicite dictū eſt pct̄m illiꝰ cū dictū eſt di uiſit deꝰ lucē a tenebris. Illa em̄ diuiſio deſignat ip̄am penā q̄ immediate ſecuta eſt ad culpam. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. dicendū eſt. ꝙ licet pct̄m dyaboli eſſet primū tn̄ rōne illius nō preceſſiſſꝫ morbꝰ nec ſecuta eēt medici na. cū illud ſit irremediabile. tota aūt ſcriptura alteruꝫ illoꝝ declarat. vel qd̓ ꝑtinet ad morbū. vel qd̓ ꝑtinet ad medicinā. ¶ Ad illud v̓o qd̓ ſcd̓o obijcit̉ dicenduꝫ eſt. ꝙ pct̄m hoīs manifeſte erat dicēdū. vt ſic exp̄ſſe ſciret̉ qͣlit̓ iniciatus eſt morbꝰ. vel exortū eſt vulnus: et ſic ꝯn̄ter cō ueniētiſſima adhibeat̉ medicīa ab ip̄a ſumma ſapiētia v. ad Ro. Ubi abundauit delictū ſuꝑabundauit et gr̄a. Peccatū v̓o dyaboli ſub figuris eſt velatū. ne ꝓpter ſui immanitatē hō acciꝑet exemplū deſꝑatōis. attēdēs em̄ hō pct̄m dyaboli nō remiſſum nec remiſſibile. poſſet de ſperare idem credendo de ſuo. ¶ Nlembrū nonum Ono q̄rit̉ de pct̄o primi angeli. vtrum illi pct̄o ſtatim adnexū fuerit aliud pct̄m. ſcꝫ pct̄m inuidie. qd̓ nō videt̉. ſuppoſito em̄ cręatꝰ eēt hō nō ſimul tꝑe cū angelo. ſꝫ ẜm prius ⁊ poſterius. ſicut diſtinguūt̉ dies in principio ge ne. vt hō in die ſexto: angelꝰ d̓o ī prīcipio ſit creatꝰ vl̓ ar̄ oēm diē. ẜm hͦ ſi peccauit angelꝰ ſtatī pꝰ creatōem ſic̄ vi det̉ ex ꝗbuſdā ſcripturis elici. nō erat niſi vnicū eiꝰ pec catū.ſ. pct̄m ſuꝑbie ex delectatōe ſue poteſtatis. nō enim erat tūc creatura rōnalis. cui inuidēt. reſpectu em̄ rei n̄ dum exn̄tis nōdū eſt inuidia. Inuidia aūt dr̄ eſſę reſpe ctu ſuꝑioris vel reſpectu paris. ne fiat ſuꝑior. ¶ Forte di ceret̉ ꝙ reſpectu boni angeli erat inuidia. ſꝫ hͦ nō ꝯuenit qꝛ inuidia eſt reſpectu illius ꝗ eſtimat̉ occupare bonuꝫ alteriꝰ vel minue bonū illius. ſꝫ hec eſtimato nō fuit re ſpectu boni angeli. bonꝰ.n. angelus nō occupauit locuꝫ luciferi. ſꝫ locū ſibi deputatū. vnicuiqꝫ em̄ angelo in ſuo gradu det̓mīatū fuit bonū ī ſuo gͣdū. nec fuit iſta eſtima tio qͣ minueret̉ bonū ip̄iꝰ ꝑ bonū alteriꝰ angeli. gͦ reſpe ctu boni angeli nō fuit motus inuidie. ¶ Pretea. ſicut dicit b. greg. Boni angeli purgati erāt ⁊ territi apoſta ta angl̓o cadēte. Un̄ videt̉ ꝙ boni angeli ꝯfirmati ſint ꝑ lapſum ip̄oꝝ maloꝝ. dicit em̄ be. gre. hō lapſus eos ter ruit ⁊ purgauit. terruit ne creatore ſuū ſuꝑbi deſpicerēt purgauit qd̓ reprobis exeūtibꝰ actū eſt vt electi ſolū re manerēt. Et iteꝝ ſancti angeli dū in alijs nat̉e ſue dāna ꝯſpiciūt. ī ſeip̄is cautiꝰ robuſtiuſqꝫ ꝯſiſtūt. ex ꝗbꝰ videt̉. ꝙ cadētibꝰ malis angelis boni ſint ꝯfirmati. gͦ prio fuit ct̄m. de inde caſus. deinde ꝯfirmatō. ꝙ ſi ſic eſſet tūc in uidia nō eſſet reſpectu boni angeli īmediate pꝰ pctm̄ ſu ꝑbie qd̓ erat primū pct̄m. ¶ Itē ſuppoſito ꝙ hō p̄mo cre atus fuit cū angelo. ſic̄ videt̉ b. aug. dice̓. nō videt̉ ꝙ im
mediate pꝰ pct̄m ſuꝑbie eēt pct̄m īuidie ei adnexū reſpe ctu hoīs. Inuidia em̄ reſpectu ſuꝑioris vl̓ paris dr̄. ſꝫ n̄ reſpectu inferioris. gͦ cū hūana natura eſſet inferior ip̄a angl̓ica. nō erat motꝰ inuidie ī angelo reſpectu hoīs. ſꝫ ꝯſtat ꝙ reſpectu alteriꝰ creat̉e nō fuit inuidia. gͦ pct̄m ir uidie nō fuit ī angelo īmediate pꝰ pct̄m ſuꝑbie. ¶ Con tra. aug. in li. de virginitate. ſuꝑbia ſeꝗt̉ īuidia tanꝙͣ fi lia pediſſeqͣ. eā em̄ ꝯtinue parit: nec vnꝙͣ eſt ſine tali ꝓle atqꝫ comite. ꝗbꝰ duobꝰ malis. ſuꝑbia.ſ. et inuidia. dya bolꝰ ē dyabolus. Ex hͦ arguit̉ cū inuidia ſit ꝓles ꝯtinuo ⁊ comes ſuꝑbie. ꝙ peccauerit īmediate pct̄o īuidie. ¶ It bern̄. ſuꝑ cāti. Lucifer ille ꝗ mane oriebat̉ ſꝫ ꝓpē̓ eleuaba tur an̄qͣ reuertēt̉ ī tenebras generi nr̄o inuidit. ſꝫ qd̓ ali ud ſignat̉ ꝑ reuerſionē ī tenebras. niſi caſus eiꝰ: gͦ pct̄m īuidie ſil̓ fuit cū pct̄o ſuꝑbie. ¶ Adhuc et̄ q̄rit̉ rōe illiꝰ p̓ bi qͦ dr̄. ꝙ dyabolꝰ his duobꝰ pct̄is ē dyabolꝰ. qd̓ em̄ ali ud eſt eſſe dyabolū niſi deorſuꝫ fluentē. ſꝫ ꝑ pct̄m ſuꝑbie voluit aſcēde̓. gͦ ꝑ illud pct̄m nō fuit deorſū fluēs. ¶ Pre terea. ꝑ pct̄m īuidie nō videt̉ ſil̓r. gͦ nec his pct̄is dyabo lꝰ ē dyaꝰ. ¶ Si v̓o qͣi dicat̉ deorſuꝫ fluēs ꝑ ꝯuerſionē īde bitā ad mutabile bonū. ẜm hͦ ꝑ qd̓libet pct̄m dyabolus eſſet dyaꝰ. nō gͦ magis ꝑ illa pct̄a ꝙͣ ꝑ alia. ¶ Ad qd̓ di cēdū. ꝙ lꝫ pct̄m īuidie nō eſſet ſil̓ cū pct̄o ſuꝑbie. nihilo minꝰ citopꝰ ſecutū eſt. Si v̓o q̄rat̉ reſpct̄ū cuiꝰ fuit motꝰ ille inuidie. dd̓m eſt ꝙ reſpectu hoīs quē eſtimauit ꝑtici patuꝝ gloriā a qͣ cecidit. nec fuit motꝰ ille reſpectu alte riꝰ angl̓i ꝗ n̄ erat occupaturꝰ locū eiꝰ. ſꝫ locū ꝓpriū. reſpe ctu gͦ hoīs ſil̓ creati vel pꝰ cito creati: fuit ille motꝰ ne eandē gl̓iaꝫ ꝑticiꝑet. Un̄ ſuggeſtit ei illud ꝑ qd̓ cecidit. Un̄ aug. ī. q. ve. te. Ex trāſgreſſiōe illis deitatē ſpōpon dit. a qͣ ip̄e deaffectatꝰ deiectꝰ ē. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ hō ſexto die creatꝰ fuit. et ita nō ſtatī ptꝰ primū pct̄m ſuꝑbiuit. Dicēdū eſt ꝙ hͦ verū eēt ſi nō int̓cidiſſet morū la int̓ ꝯditōeꝫ ip̄iꝰ angeli ⁊ lapſuꝫ ip̄iꝰ. ſꝫ qꝛ fuit morula aliqͣ fic̄ dic̄ mgr̄ ī li. ſen. iō potuit eē ꝙ creato hoīe fuit il le motꝰ īuidie. Si v̓o ſil̓ creatꝰ fuit hō ſic̄ vid̓r aug. ꝯſen tire. ẜm hͦ ſtatīpꝰ fuit pct̄m ip̄iꝰ īuidie. et hͦ mō videt̉ illa aucͣtas aug. ī li. de v̓gi. ſentire cū dr̄. ꝙ ſuꝑbia īuidiā ꝯti nuo ꝑit. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ ī eadē aucͣte dr̄. ꝙ īuidia eſt co mes. n̄ ītelligēdū ē ꝙ a prīcipio ſil̓ fuit īuida cū ſuꝑbia. ꝙͣcito peccauit pct̄o ſuꝑbie. peccauit pct̄o īuidie. ſꝫ ſic̄ pe diſſeqͣ dr̄ dn̄aꝫ ſuā comitari cū eā ſeꝗt̉ īmediate. ſic īui dia comes ē ſuꝑbie. ⁊ qꝛ nullū aliud pct̄m īmediate ſecu tū ē. iō bn̄ dr̄ ſuꝑbia ꝯtinuo penes īuidiā. nō qꝛ n̄ poſſit int̓cidē tp̄s int̓ inſtās qͦ peccauit pct̄o ſuꝑbie. et inſtās qͦ peccauit pct̄o īuidie ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ n̄ d̓bebat eſſe modus īuidie reſpectu hoīs. qꝛ hō erat īferior crea tura. dd̓m ē. ꝑ hͦ qd̓ dic̄ aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. qꝛ īuidia nō tm̄ ē reſpectu ſuꝑioris ꝗ excellit. ſꝫ etiā reſpectu paris ne excellat ⁊ īferioris ne eqͣt̉. ꝙͣtum gͦ ad duas drntias poterat eē motus inuidie. par.n. erat qͦ ad hͦ ꝙ ꝑtipatu rus erat eandē gl̓iaꝫ quā ꝑticipaturus eſſꝫ ip̄e ſi ſtetiſſꝫ inferior v̓o rōe nature corꝑal̓ vl̓ ſpūalis inqͣtū vnibilis erat vl̓ vnita corꝑali. ſi v̓o pct̄m īuidie ip̄iꝰ fuit pꝰ caſum ſicut videt̉ aug. xj. ſuꝑ gen. dice̓. his v̓bis ꝓpter excellen tiā delectatꝰ ſua ptāte tumuit ſuꝑbia. ꝓpter quā cecidit ab altitudine ſpiritalis ꝑadiſi ⁊ īuidia ꝯtabuit. tūc po tuit eſſe motꝰ īuidie rōne ſtatus ſui et reſpectu ſuꝑioris qꝛ iſte iā lapſus erat. hō v̓o adhuc ſletit. Hoc ideꝫ vide dice̓ in. q. ve. te. b. aug. p̄uidit qꝛ ad accuſatōem eiꝰ fact eſt hō. vn̄ ſua ſubtilitate id egit. vt in eandē p̄uaricatōeꝫ in qͣ ip̄e ruit induce̓t. vt accuſatorē ſuū ꝑticipē ſue dam natōis effice̓t. Un̄ ex hͦ p̄ſumit̉ ꝙ prius peccauit et poſt dānatꝰ eſt. et dānatꝰ inuidit. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ pͥmo obij cit̉ ꝑ aucͣteꝫ aug. ꝙ in his duobꝰ pct̄is factꝰ ē dyabolus videt̉ ratio eſſe. qꝛ angelus habebat creatorē ſuū ſupra ſe ⁊ creaturā rōnalē iuxta ſe. primo gͦ mouebat̉ inordīa te reſpectu illius ꝗ erat ſupra ſe. deinde īordinate reſpe ctu illius qui erat iuxta ſe. nec erat vlterior differentia intellectualis nature reſpectu cuius moueret̉ iordinate et ꝓpter hͦ his duobꝰ generibꝰ peccatorū factus eſt dya

Queſtio .cix.
bolus. ſicut em̄ homo fit dei formis vel angelis ꝑ dilecti onē dei ⁊ ꝓxiini. dei ſupra ſe. ꝓximi iuxta ſe: ſic fit diffor mis vel diſſil̓is deo ꝑ ſuꝑbiā vl̓ inuidiā. vt ſuꝑbia opp nat̉ debito ordi id deū. īuidia debito ordini qͦ ad ꝓ ximū. deorſū ꝑ culpā ⁊ ꝑ penā. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ū. dd̓m eſt. ꝙ licet ꝑ ſuꝑbiā vellet a n̄ ille aſcēſus fuit caſus. ⁊ igit̉ ſic aſcē ſcēdē. nih dēdo deorſum fluxit. xvj. ꝓuer. an̄ ruinā exaltat̉ cor. im mo ip̄a exaltatō indebita eſt ruina. Sil̓r dd̓m ē d̓ motu inuidie. et lꝫ peccet alijs generibꝰ pct̄oꝝ tn̄ n̄ fuer̄t prīa pct̄a ab ip̄o īuēta. et iō his dr̄ ip̄e potius dyaꝰ ꝙͣ alijs. ¶ Alembrum decimū Ecimo q̄rit̉ q̄ ſint pct̄a dyaboli ẜm ſeip̄m .i. q̄ pct̄a ꝯueniūt ſpūali nat̉e ⁊ q̄ nō. Ui det̉ ꝙ nō tm̄ pct̄a ſuꝑbie ⁊ inuidie ſint ẜm ſe pct̄a ip̄ius dyaboli. īmo etiā pct̄a q̄ ab his naſcūt̉. ſic̄ inobediētia q̄ naſcit̉ ex ſuꝑbia. ⁊ p̄ſūptio et odiū q̄ naſcit̉ ex inuidia. ¶ Preterea. accidia et ira et cupiditas ſpūalia pct̄a ſunt. ſic̄ dic̄ be. gr̄e. ſi gͦ ſūt ſpūa ia pct̄a. pn̄t ꝯuenire ip̄is ſpiritibꝰ ẜm ſe. gͦ dicēt̉ pct̄a di aboli ſic̄ pct̄m ſuꝑbie vl̓ inuidie. ¶ Pretēa. ſuaſor ē ⁊ ſug geſtor oīm pct̄oꝝ. et ſic ſuadēdo qd̓cūqꝫ pct̄m efficit̉ pec cator. gͦ qd̓libet pct̄m dicet̉ eē pct̄m dyaboli. ¶ Contra. aug. in. xiiij. de ciui. dei. Si dyabolus eſt fornicator vel ebrioſus vel ſi qd̓ hm̄oi mali eſt qd̓ ad carnis ꝑtinet vo ptātē. nō pōt dici cū ſit taliū pctōꝝ ſuaſor et īſtigator occultꝰ. eſt tn̄ ſuꝑbꝰ ⁊ inuidꝰ. q̄ illū vicioſitas ſic obtinu it. vt ꝓpter has eēt in carceribꝰ hꝰ caliginoſi aeris eter nō ſupplicio deſtinatꝰ. gͦ illa duo vidēt̉ ſpālit̉ eē pct̄m dy aboli. carnalia v̓o pct̄a et his ſil̓ia nō pct̄a dyaboli ſed pct̄a hoīs. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ hec duo dicunt̉ ſpālit̓ pct̄a dyaboli. de his em̄ habet̉ in ſacͣ ſcriptura exp̄ſſuꝫ. vicꝫ. yſa. xiiij. de ſuꝑbia ip̄ius. et ſap̄. ij. de inuidia vbi dr̄. In uidia dyaboli intrauit mors in orbē terraꝝ. hec aūt p̄ ceſſerūt pct̄m hoīs. recte gͦ dicūt̉ pct̄a dyaboli. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ obijcit̉ de naſcētibꝰ ex ſuꝑbia ⁊ inuidia. dd̓m ē ꝙ de generibꝰ pct̄oꝝ intelligit̉. ꝑ genera v̓o intelligū ea q̄ ex ip̄is generibꝰ naſcūt̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ d̓ ira ⁊ accidia ē dd̓ꝫ. ꝙ lꝫ ira poſſꝫ ꝯuenire dyabl̓o. magͣ tn̄ ꝯuenit ſpiritali nat̉e vnite corꝑali. appete̓ eī vīdictaꝫ ꝓprie ē ꝓpt̓ irrogatōꝫ iniurie. arrogatō v̓o īiurie ꝑ ſe fit creat̉e hūane nō creature angelice. nihilominꝰ tn̄ qꝛ dy abolꝰ eſtimat ſibi iniuriā fieri. cū eripit̉ ab eo pct̄or quē eſtimat poſſeſſionē ſuā. incidit ī pct̄m ire appetēdo vindi ctā. xij. apoc̄. Deſcēdit ad nos dyabolꝰ hn̄s irā magnā. pct̄m v̓o accidie qd̓ dr̄ pct̄m triſticie ex diuerſis cauſis corripit. et ꝓpt̓ hͦ qꝛ vna ē ꝓpria ſpiritalis nal̓e ẜm ip̄aꝫ altera v̓o ip̄ius ſpiritalis nature inqͣtū ꝯiūgit̉ corꝑali dr̄ ꝯn̄ pct̄m angelo ⁊ hoī. creatura em̄ ſpūalis ꝑ ſeip̄aꝫ triſtat̉ exiſtimatōe triſtabilis ſpūalis. ſpēs ꝯiūcta ex cō pletione corꝑis cui ꝯiūcta ē qn̄qꝫ triſtat̉. Cupiditas v̓o ⁊ ſi ſit ſpiritale pct̄m ꝓut eſt reꝝ tꝑaliū et ip̄iꝰ hoīs re cte gͦ ſuꝑbia et inuidia dicūt̉ eſſe pct̄a dyaboli. Alia v̓o tria ſpiritalia magis ꝓpria ip̄ius aīe rōnalis. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ dyabolus ē ſuaſor ſiue ſuggeſtor oīꝫ pct̄oꝝ. dd̓m ē ꝙ nō ꝓpt̓ hͦ qd̓libꝫ pct̄m dr̄ dyaboli ꝑ in herētiā ſꝫ ꝑ cauſalitatē in hͦ genere cāe. nō ꝙ oē pct̄m fu it ſuggeſtione dyaboli vel ꝓprio defectū. ¶ Ad hͦ ob ci pōt. videt̉ em̄ aug. dice̓ ꝯͣ fauſtū. ꝙ fallacia ⁊ ſuꝑbia ſūt principalia vicia dyaboli. dic̄ em̄. nō miꝝ ē. ſi p̄uarica tores angeli qͦꝝ duo maxīa ſūt vicia ſuꝑbia ⁊ fallacia ꝑ hūc aerē volitat. qd̓ vni vero deo nouerint deberi: hͦ ſibi a ſuis cultoribꝰ exegerūt. ex qͦ accipit̉. ꝙ hec ſūt prīcipa lia pct̄a. nō ſuꝑbia et inuidia. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ alij ⁊ alit̓ dicūt̉ illa prīcipalia ſiue maxīa ⁊ iſta. Suꝑbia ei ⁊ inuidia dicūt̉ maxīa ſiue principalia pct̄a ꝓpter pri mā oppoſitōem ad duplicē ordinē debituꝫ reſpectu dei et reſpectu ꝓxī. fallacia at̄ et ſuꝑbia dicūt̉ eſſe maxīa pct̄a et principalia in temptādo hoīem. vt duplicit̓ cadat hō q̄ ad intellectū ꝑ fallaciā. qͦ ad effectū ꝑ ſuꝑbiā. ſic gͦ aliter et aliter dicūtur iſta maxima et iſta. ¶ Nembrum vndecimū Ndecimo q̄rit̉. vtꝝ ſtatim poſt inſtās ꝯdi ditōis peccauit. qd̓ videt̉. dr̄. j. Io. iij. Ab initio dyabolꝰ peccat. ſꝫ ꝯſtat ꝙ hͦ nō fuit in eodē inſtāti ī qͦ fuit ꝯditus. ſic̄ ſupͣ on̄ſū eſt. gͦ ab initio dr̄.i. ſtatim pꝰ initiū. gͦ ſtatim pꝰ initium ſue ꝯditōnis peccauit. ¶ Itē aug. ſuꝑ gen̄. xj. factus ꝯti nuo ſe a luce veritatis auertit. ſuꝑbia tumidus. et ꝓprie ptātis delct̄atōe corruptus. ¶ Itē Io. viij. Ab initio in veritate n̄ ſtetit. ſꝫ ſic̄ videt̉ aug. innue̓. xj. ſuꝑ gen̄. ab in itio ſue ꝯditōis in veritate nō ſtetit: ſꝫ qd̓ eſt ab initio ni ſi pꝰ initiū īmediate. hͦ etiā pꝫ ꝑ hͦ qd̓ ſeꝗt̉. nō dixit dn̄s a veritate alienus fuit. ſꝫ in veritate nō ſtetit. vbi a verita te lapſum intelligi voluit. ¶ Itē yſid̓. j. li. de ſum. bono x. ca. Mox vt factus ē erupit in ſuꝑbiā. Ex his videt̉. ſtatim pꝰ initiū peccauit. hͦ etiā videt̉ cū em̄ lucifer cre tus fuerit ꝑfectꝰ. ſic̄ dr̄ ezech̓. xxviij. Ambulaſti ꝑfectus in vijs tuis. ꝑfecta aūt intelligētia cū pōt intellige̓. nihil deeſt ei niſi ex ꝑte ſua ꝗn intelligat ⁊ cū pōt velle nihil d̓ eſt ei ex ꝑte ſua qn velit. gͦ ſi nō ſtatim voluit: aliqͣ cā fu it qͣre nō ſtatim voluit. Sꝫ ſic̄ dic̄ aug. in li. retract. N hil ita ē ī volūtate ſic̄ ip̄a volūtas. Et be. Bern̄. in li. de li. ar. Nihil ita liberū eſt hoī ſic̄ ip̄a volūtas. multo forti us gͦ in angelo vbi eſt expedita intelligētia. ¶ Preterea habuit cognitōeꝫ dei ꝗ e ſupͣ ip̄m ⁊ inferioꝝ angeloꝝ ſb̓ ip̄o. potuit gͦ ꝯſiderare ſe eſſe eminētiorē alijs. et ex hͦ po terit eē motiuū pct̄i. qͣ gͦ rōe poſtea mouebat̉: ex huiꝰ cō ſideratōe eadē rōne potuit a prīcipio moueri. gͦ ẜm hāc rōnem ſtatim poſt principiū ꝯditōis peccauit. ¶ Con tra. dr̄ in ezeh̓. xxviij. Ambulaſti ꝑfectꝰ ī vijs tuis a die ꝯditōis tue. donec inuēta eſt iniꝗtas in te. ſꝫ ambulatō ī ꝑfectōe nō ē niſi aliꝙͣtulū ꝑſeuerauerit ī ꝑfectōe. gͦ aliꝙͣ tulū ꝑſeuerauerit ſiue ſtetit. ¶ Itē orige. Hoſtis ſerpes antiquus ꝯtrariꝰ ē veritati. nō tn̄ a principio neqꝫ ſtatī ſupͣ pectꝰ ⁊ ventrē ſuū ambulauit. ſic̄ adā et eua nō ſta tim peccauer̄t. Ex qͦ videt̉ ꝙ aliqͣ morula int̓poſita ceci dit. ¶ Preterea. Io. dama. dic̄. Nō natura malꝰ factus ſꝫ bonus exn̄s et in bono genitꝰ. neqͣꝙͣ in ſeip̄o a ꝯditore malicie ſemitā hn̄s. nō ferēs illūiatōem ⁊ honorē q̄ ip̄iꝰ ꝯditoris largita fuerāt bonitate. liberi ſui arbitrij electi on verſus eſt ex eo qd̓ ẜm naturā. in id qd̓ p̄ter naturā Ex qͦ accipit̉ ꝙ nō determīat̉. vtrū ſtatim ceciderit vl̓ et̄ morula interpoſita fuerit. ¶ Preterea. videt̉ ex v̓bis au guſ. xj. de ciui. dei. ꝙ ſtatim poſt ꝯditōem peccauerit. per oppoſitū de bonis angelis. dr̄ em̄ de illis ibi ſimul vt fa cti ſunt. lux facti ſunt. nō tn̄ ita creati vt quoqͦ mō eſſent et quoqͦ mō viuerēt. ſed etiā illuminati vt ſapiēter beate qꝫ viuerēt. ab illumīatōe auerſi quidā angeli nō obtinu erūt excellētiā ſapientis beateqꝫ vite. ex qͦ videt̉ ꝙ ſicut boni angeli ſtatim vt facti ſunt. lux facti ſunt. ita et ange li qui poſtea facti ſunt mali: facti ſūt tenebre. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ vtrūqꝫ opinādo dictū eſt. nō em̄ ex ſcriptura alteꝝ illoꝝ eſt manifeſtū oīno. verū tn̄ ẜm opinionē ma giſtri ī li. ſentē. dicendū eſt. ꝙ aliqua morula interpoſi ta ceciderūt ꝑ peccatū. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ in cō trariū ẜm hoc reſponderi poteſt. primo ad id qd̓ dicitur prima Iohannis. iij. ab initio dyabolus peccat. ſic em̄ exponit illud auguſtinꝰ. xj. de ciuitate dei. dicens. Illud quod ab initio dyabolus peccat. nō ab initio ex quo cre atus eſt peccaſſe putandus eſt. ſed ab initō peccati. quia ab ip̄ius ſuꝑbia cepit eſſe factum. ¶ Ad illud v̓o quod dicit Auguſtinus. xj. ſuper Geneſim eſt dicenduꝫ. ꝙ cō tinuo dicitur auertiſſe ſe a lucę veritatis. quia non ꝑſe uerauit in luce veritatis. vel qꝛ non diu fuit in ea. ¶ Ad tercium v̓o dicendum. ꝙ non ſtare in veritate. hunc pōt habere intellectum. quia non ꝑſeuerauit in veritate. et ꝙ dicitur ab initio: intelligendum eſt. id eſt poſt initiuꝫ et hoc videtur per verba aug. in libro de ciuitate dei. in qua veritate ſi ſtetiſſet eius ꝑticeps factus beatus cum

ſanctis angelis ꝑmaneret. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit yſid̓. dicendū eſt ẜm ꝙ poſtea ſubiūgit. fuit in veritate condi tus. ſed non ſlando ꝯfeſtim a veritate eſt elapſus. vnde totum refertur ad id qd̓ dicit̉ nō ſtādo. id ē nō ꝑſeuerā do. ¶ Ad illud etiā quod deinceps obijcit̉ poteſt reſpō deri. ꝙ licet ſtatim velle potuit bonū vel malū. et ſuffici ens erat volūtas ꝙͣtum ad alterū illoꝝ: in ip̄a tamē vo luntate fuit aliquatulum ſtare vel nō ſtare. et qꝛ volun tas in hmōi nō eſt ratio ẜm tp̄s determinata. ideo nō ē rationem aſſignare ꝓpter quam ſtatim peccauerit poſt īſtans ꝯditionis vel nō ſtatim. ſicut em̄ in voluntate ho mīs eſt cū adiutorio tamen gratie aliꝙͣdiu ſtare ī bono et in voluntate eius ſtatim cadere vel nō ſtatim. ita fuit in voluntate angeli. ¶ Si v̓o diceret quis ꝙ ſtatim poſt ꝯditōꝫ lapſus eſt. ſicut vidēt̉ quedaꝫ auctorittes deſigͣ re. Rn̄deri poſſet. ꝙ illud ezech̓. xxviij. ambulaſti ꝑfectꝰ ⁊cͣ. nō eſt ꝯtrarium. nō em̄ aliud deſignatur niſi ꝙ ꝑfe ctio bonitatis nature fuit in eo vſqꝫ ad lapſum peccati. ambulatio aūt illa nō eſt niſi motus ex eo ẜm naturam ¶ Ad illud v̓o qd̓ videt̉ dicere orig. dicendum eſt. ꝙ loꝗ tur de illo peccato quo dyabolus temptauit hominē qd̓ ita cito factū fuit. et hoc poteſt ex ip̄is verbis actū habe ri. cū dicitur ſerpēs ꝯtrariꝰ veritati ⁊ nō ſtatim ſuꝑ pe ctus ⁊cͣ. pena em̄ illa de qua dicit̉ in gen̄. pectore ⁊ ven tre repeſ. ad penam illius peccati quo temptauit hoīeꝫ primum referre videt̉. quod videt̉ ex ſerie illius littere. ¶ Sed adhuc querit̉. vtrū peccauerit ante ꝯditōem ho minis. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit yſid̓. in li. de ſummo bo prius de celo cecidit dyabolus ꝙͣ homo conditus fuit. ſꝫ caſus nō fuit niſi poſt peccatum. ergo prius peccauit ꝙͣ homo conditus eſſet. ¶ Preterea. homo conditus fuit ſe xta die. diuiſio aūt aūt lucis a tenebris fuit primo die. gͦ preceſſit peccatum. ꝑ tenebras em̄ ſignat̉ peccatum. ¶ Contra. dicit aug. ꝙ ſtatim poſtꝙͣ ſuperbiuit inuidit. vnde inuidia ibi fuit comes ſuꝑbie. ſed non inuidit niſi rei exiſtenti. et inuidit homini. gͦ homo iam fuit. nō gͦ pͥ us peccauit ꝙͣ homo cōditus eſſet. ¶ Preterea. dicitur Iob.xl. Ecce vehemoth quē feci tecum ⁊cͣ. ſed ſi factus fuit ſimul cū homine. et peccatū facturā eius ſecutū eſt. prius erat ꝯditus hō ꝙͣ lucifer peccaret. ¶ Ad qd̓ dicē lum. ꝙ ẜm ſentētiā illoꝝ ꝗ ſucceſſionē dieꝝ ponebāt. pri us peccauit lucifer ꝙͣ hō ꝯditus eſſet. In hac aūt ſenten tia erāt hiero. ⁊ gre. Scd̓m aūt ſnīam illoꝝ ꝗ dicebant oīa ſil̓ creata. nō tm̄ in materia ſꝫ etiā in forma. priꝰ erat ꝯditus hō ꝙͣ peccaret dyabolus. illa aūt diſtinctio dieꝝ ad ordinē nature reꝝ ⁊ illūinatōis angelice refert̉. ¶ Queſtio. ex. de peccato aliorum ar Inito tractatu de prio pct̄o angeli. ꝯn̄ter dd̓m eſt de pct̄o alioꝝ angeloꝝ. Circa qd̓ querunt̉ hec. Primo qd̓ fuit genꝰ pcti. Scd̓o qd̓ fu it motiuū ad peccādū. Tercio qui erāt peccantes ſiue de qͦ ordīe. Quarto vtrū plures peccaue rūt ꝙͣ ſteterūt vel ecōuerſo. Quinto qͦ tꝑe peccauerunt. vtrū ſil̓ cū lucifero vel poſt. Sexto de ꝯꝑatōe pct̄i ip̄oꝝ. Septimo de irremiſſibilitatē. Octauo qͣre non ꝑſeuera uerūt ſicut nec lucifer. ¶ Membrum primum Irca primū ſic ꝓcedit̉. Uidet̉ ꝙ pct̄m eo rū nō fuerit ſuꝑbia. ſicut em̄ habet̉. ij. ſen ten. minores angeli peccauerūt ꝯſentiēdo Dicit̉ em̄ diſ. ij. Lucifer alijs maior nō ſo lus cecidit ſꝫ cū eo alij multi ꝗ ei in malicia ꝯſenſer̄t. pec cauerūt gͦ pct̄o ꝯſenſus. ſꝫ pct̄m ꝯſenſus diſtinguit̉ a pec cato affectōnis. ſuꝑbia v̓o eſt pct̄m affectōnis. gͦ nō pec cauerū ct̄o ſuꝑbie. ¶ Hoc idē videt̉ rōne on̄di. mino res em̄ angeli nō habuerūt illā p̄eminentiā vt om̄ibꝰ an
gelis preferent̉. ſꝫ ex iſto tanꝙͣ inclinatio ꝯtingit. ꝙ pri mus angelus lucifer.ſ. voluit eſſe ſicut deus. ⁊ in hͦ pec cauit peccato ſuꝑbie. alij v̓o angeli cū nō haberēt illud motiuū. nō illo peccato peccauerūt. eoꝝ em̄ erat ſubeſſe nō ſuꝑeſſe. ex ꝯſideratōe aūt eius qd̓ eſt ſubeſſe nō naſcit̉ ſuꝑbia. ¶ Item.xij. apoc̄. dicit̉ ꝙ draco traxit terciā piē ſtellaꝝ. qd̓ aūt fuit ille tractus niſi ꝑ hͨ ꝙ ꝯſenſerunt. er go peccauerūt pct̄o ꝯſenſus. ¶ Itē dicit hugo de ſancto vict. ꝙ in vna ſimul malicia ꝯſenſerūt oēs. q. vnū ordinē ꝑuerſe ſocietatis affecerūt. ¶ Apparet ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ dr̄ in epl̓a Iude. jͣ. c. ſuꝑ illud. vinculis et̓nis ⁊c̄. glo. ſu ꝑbia et corde impenitenti peccauerūt. Itē ibidē ſuꝑ illd̓ De reliquerūt deū. glo. ꝑ ſuꝑbiā. greg. mora. li. ij. tanto magis hoīes ad celeſtia aſcēdere inuidēt. quāto ſe a cele ſtibꝰ ꝑ elationis immundiciam ꝓiectos vident. ¶ Item ibidē ſuꝑ illud. nō ſeruauerūt ſuū principatū. intelligit̉ ꝑ inobedientiā. gͦ peccauerūt ꝑ inobedientiā. ſed inobe dientia filia eſt ſuꝑbie et ad eaꝫ reducit̉. gͦ peccauerunt peccato ſuꝑbie. ¶ Item videt̉ ꝙ peccauerūt pct̄o cupidi tatis. dicit em̄ glo. ſuꝑ illud. vinculis eternis ⁊cͣ. Uincu la dicūtur cupiditas infimaꝝ reꝝ. ꝗ vincti ad ſuꝑiora nō pn̄t reuerti. ¶ Itē videt̉ ꝙ peccauerūt pct̄o preſum ptōnis. ij. petri. ij. In tartaꝝ tradit cruciandos. glo. ma nitudine penaꝝ territi a iudicio preſumptōnis deſiſtūt gprius peccauerūt iudicio preſumptōis. ¶ Rn̄dendū. ꝙ peccauerūt peccato ſuꝑbie. et nihilominus peccauer̄t peccato ꝯſenſus. appetierūt em̄ ꝓpriam excellentiam. et ſic peccauerūt peccato affectōnis. ꝯſenſerūt etiam pct̄o ip̄ius luciferi imitādo ip̄m in peccato. ille aūt cōſenſus nō ponit ꝓpriā ſpeciem peccati ſꝫ ad idē genus reducit̉. ꝯſenſus em̄ det̓minat̉ ꝑ imitatōnem. imitatio aūt ꝑ illd̓ in qͦ fit imitatio. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ peccauerunt pct̄o inobediētie. dicendū eſt. ꝙ pct̄m īobediētie nō fuit niſi ex ꝯcomitātia. eo em̄ ꝙ peccauerūt pct̄o ſuꝑbie non obedierūt dn̄o in p̄cepto debite humilitatis. cū eēnt cre ature intellectuales. ſicut ſuberant ineſſe deo. ita ſubeſſe debeant voluntate. ¶ Ad illud etiā qd̓ opponit̉ de pecca to cupiditatis. dicendū eſt. ꝙ cupiditas ibi large accipi tur. ẜm ꝙ dicit̉ appetitus inordinatus rei mutabilis. et hͦ mō eſt in pct̄o ſuꝑbie. nec diſtinguit̉ ab ip̄a in genere peccati. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ nō peccauerūt pct̄o ſuꝑbie. qꝛ nō habuerūt idē motiuū cū lucifero. dicēdū ē. ꝙ licet nō habuerūt idē motiuū om̄imodo. habebāt ni hilominus idē motiuū ſiue inclinatiuū in genere. vn̄ in om̄ibꝰ amabat̉ ꝓpria excellētia licet nō tanta. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ obijcit̉ de pct̄o p̄ſumptōis. dicēdū eſt. ꝙ ſi loꝗ̄ tur de preſumptōe qͣ preſumebāt efferre ſuꝑ ſe ſiue ſuper debitā menſurā. ẜm hoc nō deſtiterunt a peccato preſum ptōnis nec deſiſtunt. ſicut dicit yſi. Si v̓o accipiat̉ pre ſumptō impunitatis ẜm hoc terror magnitudinis pene facit deſiſtere a preſumptōne. ¶ Nembrū ſecundū Cd̓o querit̉ quod fuit motiuū in p̄cīo mi noꝝ angeloꝝ. dicit anſel. in li. de caſu dya boli. ꝙ appetierūt beatitudinē nō ſeruādo iuſticiā. et ideo ceciderūt a beatitudine. et a iuſticia. gͦ idē motiuū fuit ip̄iꝰ luciferi ⁊ mīoꝝ angl̓ ꝗ peccauerūt. ¶ Sꝫ ꝯtrariū videt̉. lucifer motiuū habu it p̄eminētiā ſuꝑ oēs angelos. ſꝫ hͦ motiuū nō potuerunt hr̄e alij. gͦ nō fuit idē motiuū luciferi et alioꝝ. ¶ Prete rea. lucifer voluit eē ſicut deus. ſꝫ hͦ nō legit̉ de alijs. gͦ nō fuit idē motiuū ī pct̄o luciſeri ⁊ alioꝝ. ¶ Aliꝗ dicūt̉ ꝙ hͦ peccauerūt ꝙ appetierūt nō ſibip̄is prīcipatū ſꝫ ip̄i. e ita ex qͣdā dependētia ad ip̄m peccauerūt. et iō ip̄o cade te ceciderūt delectati ex eo ꝙ ip̄e appetijt. ſꝫ exqͦ ſcripture loco hͦ accipiāt nō inuenio. in dubijs aūt nihil diffinien dum. forte tn̄ poſſet accipi ex illo verbo Ioh̓is damaſ. vel illo grego. in mora. apoſtata angelus ſe deum ꝑ ſu perbiam angelicis poteſtatibus oſtentauit. et ſe ſuper ceteros quaſi in potentia diuinitatis exaltauit conci

Queſtio .cx.
cidit cū ip̄o infinita multitudo eoꝝ ꝗ ſub ip̄o erāt ange loꝝ. ſicut em̄ aliꝗ inferiores aliqͦ prelato appetūt boni p̄lati ſui. in p̄latōe em̄ eius qͦdāmō et ip̄i preferūt̉: ita iſti ꝗ ſub ip̄o erāt p̄ferri ſe eſtimabant in prelatōne ip̄iꝰ. ¶ Ad qd̓ dd̓m ẜm Anſel. ꝙ appetierūt beatitudine nō ſeruādo iuſticiā. Un̄ anſel. Illi angeli ꝗ maluerūt illud plus qd̓ nōdū deus illis dare volebat. ꝙͣ ſtare ī iuſticia in qua facti erant. eadem iuſticia indicante. et illud ꝓ pter qd̓ illā ꝯtempſerūt nequaꝙͣ obtinuerūt. et qd̓ tene bant bonū amiſerūt. ſic̄ aūt appetēdo inordinate appetie rūt ſuā excellentiā. ſed ille appetitus excellentie inordīa tus ex imitatōe luciferi poterat eē. n̄ tn̄ tantū peccauer̄t quātū ip̄e. qꝛ appetierūt excellētiā in gradu ſuo. idē gͦ po terat eſſe motiuū in gene̓ ſꝫ nō idem oīno. ſicut em̄ beati tudo vnū qd̓ eſt. ſꝫ ſingulis diſtribuit̉ ẜm gradū ſiue mē ſurā: ita inordinatio iſtius appetitus fuit in qͣdā menſu ra. nō ꝙ peccarēt in hͦ ꝙ appetebant beatitudineꝫ. ſꝫ in hͦ ꝙ n̄ iuſte appetier̄t. ſiue gͦ illo mō dicat̉ ſiue illo qͦ ſupͣ tā ctū eſt. nō erat equale pctm̄ illoꝝ et luciferi. Sꝫ illo mō diceret̉ eſſe idē motiuū nō tm̄ in genere. illo v̓o mō idem tiuū in gene̓ ſed nō oīno idem. ¶ Membrum terciū Ercio querit̉ vtrū de om̄i ordine angeloꝝ fuerūt aliꝗ peccātes. Qd̓ videt̉. hō em̄ cre atus ē ad reſtauratōem angelice ruine. ſi cut dr̄ in encheri. et anſel. in li. cur deus hō. lꝫ hec nō eēt tota rō. et videt̉ accipi ex illo v̓bo in cā tico deūt̉. ẜm aliā trāſlatōem. ꝯſtituit termīos ppl̓oꝝ iu xta numerū angeloꝝ dei. ſꝫ aliqui hoīes reſtaurabuntur ad ordinē ſeraphin. aliꝗ ad ordinē cherubin. et ita de a lijs. gͦ de qͦlibet ceciderūt aliꝗ. ſi em̄ aliꝗ hoīes ad ordinē ſeraphim ꝑtinebūt. multomagis ad ordines inferiores q nō in tanta claritate deū ꝯtemplant̉. ¶ Itē hugo d̓ ſan cto vict. de quolibet ordine ceciderūt. et vnū ordinē ꝯtra riū fecerūt. vbi nullus ordo ſꝫ ſempiternus horror inha bitat. ¶ Si hͦ ꝯcedat̉. q̄rit̉ qͣre ī ſcriptura ſacra non fit mētio ꝙ aliꝗs ceciderit de ordīe ſeraphim aut de ordīe tronoꝝ. ſicut legit̉ de cherubim Ezech̓.xxviij. et de prin cipatibꝰ et poteſtatibꝰ ſic̄ habet̉. vj. ad eph̓. vbi dr̄. Nō eſt vobis colluctatō aduerſus carnē ⁊ ſanguinē ſꝫ adue ſus principatus et ptātes. ¶ Ad hͦ videt̉ rn̄dendū. ꝙ de quolibet ordine ceciderūt aliq. et aliꝗ hoīes reſtitu ad quēuis ordinē: tn̄ de ſeraphin et thronis nō fit mētō in ſcriptura licꝫ fiat de cherubin et de alijs. hoc etiaꝫ vi det̉ eē rōne noīatōis a qͣ denoīant̉ ordines. ſeraphin em̄ ab incenſione caritatis dicūt̉. hͦ aūt nō pōt eē ꝯn̄is hoīs ⁊ malis. ſed rō ſciētie ꝯmūis eſt bonis et malis. throni v̓o ad hoc ꝙ deus in eis ſedeat et ſua iudicia decernat nec hec rō ſimiliter ꝯmunis eſt bonis et malis. ſed ratō ſciētie ꝯmūis. et ideo dictus eſt cherub primus angeſº ꝗ̄ cecidit. non ꝓpter hͦ ꝙ fuit de ordine illoꝝ. ſed ſup̄mus inter angelos. ſicut vident̉ ſancti et ſcriptura dice̓. Si militer principatus et poteſtates ſunt noīatōes que poſ ſunt ꝯuenire bonis ⁊ malis. eodē mō virtutes archan geli ⁊ angeli. ex hac gͦ rōne ſcriptura cū loꝗtur de malis angeſis deſignat ſub illis denoīatōibꝰ que ſunt ꝯmunes nō ſub noīatōibꝰ ꝓprijs que appropriant̉ ip̄is bonis an gelie. Nec intelligendū eſt ꝙ principatus et ptātes. vj. ad eph̓. ſumant̉ tm̄ ꝓ illis ꝗ fuerūt de illis noībꝰ. ſed in differenter ille noīatōes ſunt ꝯmunes. ¶ Nembrū quartū Uarto querit̉. Utrū peccauerūt plures ꝙͣ leterūt. Ad qd̓ dicendū ſicut greg. ſuꝑ il lud. xxxij. deūtº. Cōſtituit terminos ppl̓oꝝ qnā tanti a⁊c. di ciuitas ꝯſtat ex hoībꝰ ⁊ angelis. ad tendūt hoīm quāti ibi remanſerūt angeloꝝ gnumerus bonoꝝ angeloꝝ ꝗ̄ ſteterūt. nō ē maior ꝙ ho minū ſaluandoꝝ ſed numerus maloꝝ angeloꝝ videtur maior eſſe. mali em̄ angeli dant̉ ad exercitiū. gͦ cū vnulquiſqꝫ hō habeat ꝓpriū angelū ad exercitiū malum. tot erūt mali angeli quot erūt hoīes. vel ſi nō tot: videt̉ ex cedere numerus maloꝝ angeloꝝ numerū bonoꝝ. ſicut numerus maloꝝ hominū excedit numeꝝ bonoꝝ. gͦ plu res fiūt mali angeli ꝙͣ boni. plures gͦ peccauerūt ꝙ ſte terūt. ¶ Qd̓ etiā videt̉ ꝑ hoc ꝙ maior eſt facultas li. ar. ad cadendū ꝙͣ ad ſtandū. et hͦ apparuit in primo angelo ⁊ primo ī hoīe. numerus gͦ peccantiū cū ſequat̉ facilita tē ad malū. ⁊ numerus ſtantiū difficultatē ad bonū. ma ior fuit numerus peccantium ꝙͣ in bono ꝑmanentium. ¶ Contra. iiij. regū. vj. legit̉. ꝙ reſpōdit heliſeus. nolite timere plures em̄ nobiſcū ſunt ꝙͣ cū illis. Et hug. de ſan cto vict. exponit hͦ de bonis angelis ⁊ malis. q. d. plures angeli boni ſunt ꝑati nobis ad adiuuādū. ꝙͣ mali ange li ex ꝑte aduerſarioꝝ ad nobis nocendū. Sed cōſtat ꝙ om̄s angeli boni ſunt ꝑati ad adiuuādū ⁊ om̄s mali ad nocendū. ſicut dicit hay. ſicut mali angeliꝑati ſunt ad impugnandū. ita boni ad reſiſtendū. gͦ plures fuerūt an geli boni ꝗ ſteterūt ꝙͣ mali ꝗͥ ceciderūt. ¶ Ad qd̓ pōt re ſpōderi ꝙ plures ſteterūt ꝙͣ ceciderūt. nec hͦ eſt ꝯtrariuꝫ ꝙ vnuſꝗſqꝫ homo habet angelū ꝓpriū malū ad exerciti um. poteſt em̄ idem malus angelus ſucceſſiue dari plu ribus hoībꝰ ad exercitiū. qm̄ ex ꝑte hoīm eſt mortalitas angeli v̓o ſunt immortales. Nec eſt ſimile de angelis et hoībꝰ. hoīes em̄ ꝓpter corruptōem originalis ꝯcupiſcen cie quā hn̄t. proniores ſunt ad peccandū ꝙͣ ex natura ad iuta cū gratia ad faciendū bonū. et ideo plus ſunt mali hoīes ꝙͣ boni. angeli d̓o in ſuo primo ſtatu plus ordina ti erant ad ſtandū in bono ꝙͣ ad peccandū. Unde ꝯgru enter videt̉ dici. ꝙ plures fuerūt ꝗ̄ ſteterūt ꝙͣ qui ꝑ pec catū ceciderūt. ¶ Ad illud aūt qd̓ dr̄ ꝙ li. ar. de ſe eſt ver tibile in malū. ſed nō in bonū niſi ꝑ gratiā. et ita maior ſit facilitas ad malū ꝙͣ ad bonū. Dicendū eſt ꝙ in pͥmo ſtatu maior fuit facilitas ad bonū. qꝛ cū ex natura eſſet inclinatus ad bonū nec deeſſet gratia ſi adeſſet volūtas maior fuit inclinatio ad bonū ꝙ ad malum. et ideo nō ē inirū ſi plures ſteterūt in bono ꝙͣ peccauerūt ¶ Nembrū quintum Uinto q̄rit̉ qͦ tꝑe peccauer̄t. vtrū ſil̓ cū lu xifero vl̓ pꝰ. Et vr̄ ꝙ ſil̓ cū lucifero peccaue rūt ꝑ hͦ qd̓ dic̄ io. dama. ſil̓ cū illo euulſa ē ⁊ ſecuta ē ⁊ ꝯcidit cū ip̄o īfinita ml̓titudo ⁊cͣ. ¶ Preterea. qͣ rōne primus angelus delectatōeꝫ ha buit in ſua preeminētia. ea rōne inferiores angeli in ſuo gradu p̄eminētie. ſicut gͦ primus angelꝰ mouebat̉ ad ela tionē. ita ⁊ alij ⁊ in eode tꝑe moueri poterāt. ¶ Pretēa. videt̉ ex v̓bis aug. ad Proſium. om̄s angeli equales cre ati ſunt. ſꝫ cadētibꝰ ꝑ ſuꝑbiā quibuſdā. ceteri dn̄o pia o bediētia coheſerūt. ex quo videt̉ ꝙ ſimul ceciderūt. ⁊ ita ſicut fuit ſimilitas in pena ꝙ etiā fuerit ſimilitas in cul pa. ¶ Preterea. ſi prius peccaſſet lucifer. ex peccato aūt ſecuta fuiſſet deformitas: tūc alij vidiſſent eū deformatū et ita nō ei ꝯſenſiſſent. cū gͦ ei ꝯſenſerūt habuit claritatē ꝓpter quā eis p̄eminebat. gͦ nō ẜm prius et poſteriꝰ pec cauerūt. īmo ſil̓ cū ip̄o lucifero. vt ſicut priꝰ erāt ſil̓ cla ritates ſpiritales. ita ꝯſequēter eēnt ſimul deformitates ¶ Cōtrariū videt̉ ꝑ hͦ ꝙ ip̄i peccauerūt ꝑ ꝯſenſum ꝯſen ſus at̄ ē reſpectu rei pͥus exn̄tis. maxīe in hmōi vbi n̄ p̄ cedit diſpoſitō aūt ꝯſiliū. gͦ pct̄m ip̄iꝰ luciferi p̄ceſſit pec catū minoꝝ angeloꝝ. ¶ Prete̓a. ſi ſil̓ peccaſſent et eodē gene̓ pct̄i. n̄ magis attribueret̉ vni ꝙͣ alteri. ſꝫ magis at tribuit̉ lucifero ꝙͣ alijs. Dr̄ em̄ ꝙ traxit ſecū tercia ꝑteꝫ ſtellaꝝ.i. magnā ꝑtē angeloꝝ. gͦ pct̄m luciferi p̄ceſſit pec catuꝫ alioꝝ. ¶ Ad qd̓ dd̓m ẜm opinionē p̄poſiti. ꝙ q cito lucifer peccauit: alij cognouer̄t pct̄m eiꝰ. ſicut ꝙͣcito fit choruſcatō ī oriēte tācito apparet ī occidēte. ⁊ nihil minus erat ibi aliqͣ diſtātia ſꝫ imꝑceptibilis. et ꝙͣcito ceꝑunt eiꝰ volūtatē ſb̓ito ei ꝯſenſert. Alijs at̄ videt̉ ꝙ ſil̓ peccauerūt. qd̓ p̄ſumūt ex hͦ. ꝙ ſil̓ cecider̄t. qd̓ notat̉ ex ſcriptura q̄ nō diſtinguit cū dr̄. ij. pet̓. ij. deus angel̓ pec

cantibꝰ nō peꝑcit ſꝫ rudētibꝰ inferni in tartaꝝ tradidit cruciādos. Ite videt̉ illud ex ꝯꝑatōe bonoꝝ. ſicut em̄ d̓ bonis angl̓is dr̄ ꝙ ſil̓ ſteterūt. ita videt̉ de malis ꝙ ſimꝰ ceciderūt. Un̄ dic̄ bea. gre. iſtis cadētibꝰ illis datū ē in munē vt oīno nō poſſint cade̓. ¶ Si gͦ dicat̉ ꝙ ſil̓ pecca uerūt pōt rn̄deri his q̄ obiecta ſunt in ꝯtrariū. Ad pͥmū de ꝯſenſu. dd̓m eſt. ꝙ ꝯſenſus pt̄ eſſe in rē prius exn̄teꝫ vel in rē futurā vel in rē pn̄tē. in angelis v̓o nō eſt nccͣria diſpoſitio p̄cedēs vel ꝯſiliū vel ꝯuerſio ad vnū. ¶ Ad ſe cundū d̓o dicēdū. ꝙ et ſi ſil̓ peccauerūt non tn̄ par erat pct̄m ſic̄ nec par erat appetitus ſiue delectatio. reſpectu em̄ vnius et eiuſdē rei pn̄t diuerſi differēter moueri ẜm magis et minus. ¶ Nembrū ſextū Exto querit̉ de ꝯꝑatōe pct̄i angeli et alio rū. videt̉ em̄ ꝙ maius fuerit pct̄m luciferi ꝙͣ pct̄m alioꝝ angl̓oꝝ. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ī psͣ. ſuꝑ illud. draco iſte quē formaſti ad illudēdu ei ⁊cͣ. glo. q̄ ceteris in eſſe erat excellētior. factꝰ eſt ī mali cia maior. ¶ Preterea. quāto maior fuerit claritas ip̄i us. tanto maius fuit pct̄m. cū ab illa claritate cecidit maius fuit pct̄m ip̄ius ꝙͣ alioꝝ. ¶ Cōtra. videt̉ ꝙ ma fuerit pct̄m alioꝝ eo ꝙ ꝯſenſerūt in hͦ ꝙ ip̄e eſſet prīceps eoꝝ ⁊ nō alius. lucifer v̓o peccauit in hͦ ꝙ voluit p̄eſſe ⁊ nō ſubeſſe. vn̄ ſingl̓ariter voluit p̄eſſe. vn̄. xxxij. Iob. vbi loꝗtur de p̄ſumptōe qͣ aliꝗs vult ſingulariter videri. gre go. hec ſpes qͣrta vicinius ꝓximat dyabolo. ꝙ p̄eſſe vo luit angelis. ob hͦ dn̄s diſcipl̓os arguit ne de ſingulari tate miraculoꝝ gauderēt dicēs. videbā ſathanam tanꝙͣ fulgur de celo cadētē. ex hͦ videt̉ ꝙ lucifer voluit ſingula riter p̄eſſe. et illi inferiores appetebāt hͦ ei. q n̄ tātū moue bant̉ quātū ip̄e. gͦ plus peccabāt illud appetēdo. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ maius fuit pct̄m luciferi ꝙͣ alioꝝ. qꝛ libido in appetitu erat maior. nec hūit ante ſe exemplar aliqd̓. ad nullius em̄ peccātis imitatōeꝫ peccauit. ſꝫ inuentor pct̄i fuit ſicut dic̄ yſid̓. nō ſic aūt fuit de alijs ꝗ ex ꝯſide ratōe ip̄ius ad eius imitatōem peccauerūt. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obiectū eſt in ꝯtrariū. dicendū ē. ꝙ licꝫ maior fu erit claritas in eo ſiue eminētia. vn̄ occaſionē pctī ſum pſit: tn̄ nō ex hͦ minuit̉ eius pct̄m. hͦ magis auget̉. boni tas.n. naturaliū nō minuit pct̄m ſꝫ infirmitas. vn̄ cuꝫ in eo nulla eſſet infirmitas nature vn̄ minue̓t̉ pct̄m nō ex hac conſideratione in eo peccatū minuebatur. ¶ Membrū ſcpͥtimū Eptimo q̄rit̉ vtrū pct̄m ip̄oꝝ fuerit irre mediabile. Ꝙ nō videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dic̄ aug. in li. de mirabilibꝰ ſacre ſcripture. Irreme diabili vindicta angelus ſummꝰ ꝑcuſſus ē. ⁊ iō ſurge̓ nō potuit. qꝛ a ſublimiſſimo ſtatu ſui ordīs cecidit. ſꝫ mīores angl̓i a ſublimiſſimo ſtatu n̄ ceciderūt gͦ ꝑ hāc rōem ſurge̓ potuerūt. ¶ Itē pct̄m hoīs dr̄ remi ſibile qꝛ peccauit alio mouēte ſiue ſuggerēte. ſꝫ minores angeli peccauerūt lucifero mouēte eos ad pct̄m ſiue ad peccādū. qd̓ patet. vn̄. xij. apoc̄. Cauda eiꝰ trahebat ter ciā ꝑtē ſtellaꝝ ſecū. glo. allexit alios ad amorē terreno rū. gͦ pct̄m eoꝝ fuit remiſſibile. ¶ Cōtra. gre. hō venia lit̓ peccauit qꝛ caro. angl̓s d̓o irremediabilit̓ qꝛ ſpūs. ſꝫ hͦ fuit ꝯn̄ lucifero ⁊ alijs. gͦ oēs irremediabilit peccaue rūt. ¶ Pretēa. ſtatī pꝰ pct̄m cecidit. hͦ aūt qd̓ eſt angelo caſus. hͦ eſt hoī mors. ſꝫ pꝰ mortē pct̄m hoīs ē irremedia bile. gͦ angl̓oꝝ pct̄m pꝰ caſuꝫ eſt irremediabile. ¶ Itē an ſel. de caſu dya. tūc ꝯditōe nature n̄ poterāt hr̄e iuſticiā ex ip̄a natura. nūc merito culpe nō dn̄t hr̄e. nullo gͦ mo pn̄t a ſe hr̄e iuſticiā. qꝛ nec an̄qͣ eaꝫ acciꝑent. nec poſtꝙͣ deſerūt. ſꝫ ſi nō potuerūt hr̄e iuſticiā nec pn̄t. pct̄m eorū eſt irremediabile. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē anſel. in li. cur deus hō. on̄ dit ꝙ pct̄m eoꝝ ē irremediabile. dicēs. ſic̄ hō nō potuit recōciliari niſi ꝑ hoīem deū ꝗ mori poſſꝫ. ꝑ cuiꝰ iuſticiaꝫ deo reſtituēt̉ qd̓ ꝑ pct̄m hoīs ꝑdiderat: ita angeli danati ſaluari nō pn̄t. niſi ꝑ angelū deū ꝗ mori poſſit. et ꝗ per ſuā iuſticiā deo reꝑet. qd̓ alioꝝ pct̄a abſtulerūt. et ſicut hō ꝑ aliū hoīem qui nō eſſet eiuſdem generis ꝙͣuis eſſet eiuſdē nature. nō debuit releuari: ita nullꝰ angl̓s ꝑ aliū angelū ſaluari dꝫ. ꝙͣuis om̄s ſint vnius nature. qm̄ non ſunt vniꝰ generis ſic̄ hoīes. nō em̄ oēs ſic angeli de vno angl̓o queadmodū om̄s hoīes de vno hoīe. ¶ Hoc etiaꝫ remouet eoꝝ reſtauratōeꝫ. qꝛ ſic̄ cecider̄t nullo alio mo uēte vt caderēt: ita nullo alio adiuuāte ſurge̓ dn̄t. qd̓ eſt illis impoſſibile. Quapropt̓ ſi ꝗs opinat̉ ſaluatoris no ſtri redēptōem vſqꝫ ad illos debe extendi. rōnabilit̓ ꝯuī cit̉. qꝛ irratōnabiliter decipit̉. nō qꝛ p̄ciū mortis eiꝰ oīm hoīm ⁊ angl̓oꝝ pct̄is ſua magͣtudine nō p̄ualeat. ſꝫ qm̄ ꝑditoꝝ angl̓oꝝ releuatōi īmutabilis rō repugnat. ¶ Ir aug. in enche. placuit vniuerſitatis creatori atqꝫ mode ratori deo. vt qm̄ nō tota ml̓titudo angeloꝝ deū deſeren do ꝑierat: ea q̄ ꝑierat ī ꝑpetua ꝑditōe remane̓t. q̄ aūt cū deo illa deſerēte ꝑſtiterat: de ſua certiſſime cognita feli citate ſꝑ ſecura gauderet. Alia v̓o creat̉a rōnal̓ q̄ ī hoī bus erit. qm̄ ī pct̄is atqꝫ ſupplicijs ⁊ originalibꝰ ⁊ ꝓprijs tota ꝑierat. ex eiꝰ ꝑte reꝑata. ꝙ angelice ſocietati ruina illa dyabolica minuerat ſupplet̉. Ex qͦ accipit̉ ꝙ qꝛ tota hūana natura quātū ē de ſe ꝑierat. reꝑanda fuit ꝑ grā mediatoris ne aliqͣ creat̉a tota ꝑiret. et ita pct̄m eiꝰ eſſe remediabile. qꝛ d̓o angl̓ica nat̉a nō tota ꝑierat ſꝫ ex ꝑte et ꝓprio ſuo motu. pct̄m ip̄oꝝ cadētiū eēt irr̄mediabile. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ſic̄ pct̄m luciferi fuit irremiſſibile ⁊ ir remediabile. ita ⁊ pctm̄ alioꝝ angl̓oꝝ maloꝝ. ſic̄ ſupͣdi cte on̄dūt rōnes. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ pͥmo ī ꝯͣriū di cēdū ē. ꝙ lꝫ nō de ſublimiſſimo ſtatu alij angeli cecider̄t tn̄ de ſublimi ſtatu ī ordīe creat̉e intellectual̓. ille em̄ eſt ſtatꝰ ꝗ plꝰ deo approximauit nat̉alit̓. ⁊ inde cadētes a ta li ſtatu irremiſſibil̓r cecider̄t. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ pec care alio mouēte dr̄ duobꝰ modis. vl̓ ꝙ accipiat̉ exēplar pcti ab alio. vl̓ motiuū pct̄i. et ſiue ſic ſiue ſic. n̄ ē rō irre miſſibilitatis pct̄i. Uel dr̄ peccare alio mouēte.i. ſugge rete. ⁊ ſic peccauit hō ſuggerēte dyabolo. et hec ē vna rō qꝛ pct̄m̄ hoīs dr̄ remiſſibile. ſꝫ illi moti fuerūt ad appetē dū illud qd̓ nō debuerūt appetē. qꝛ viderūt ꝙ lucifer illd̓ appetijt. vnde exemplū peccati vel motiuū ad peccandū ab ipſo acceperūt. ¶ Nembrū octauum Ctauo q̄rit̉ qͣre angl̓i ꝗ ceciderūt nō ꝑſe uerauerūt ī bono īnocētie. ſuppoſito em hūerūt grām gͣtū facientē. cū gr̄a gͣtū faci ens nō ſit ſine oībꝰ v̓tutibꝰ. gͦ habuerūt d̓ tutē ꝑſeuerātie. ſi gͦ hūerūt v̓tutē ꝑſeuerātie. qͣre n̄ ꝑſeu rauerūt? Si v̓o n̄ habuer̄t gr̄aꝫ gͣtūfaciētē a pͥncipio ſed habuer̄t iuſticiā.i. rct̄itudinē nat̉alē ſic̄ dic̄ anſel. cū ma ior eēt inclinatō li. ar. ī eis ad bonū ꝙͣ ad malū. ad malū em̄ nulla erit inclinatō. ad bonū v̓o ex rectitudine nat̉a li erat inclinatō. gͦ potiꝰ debebāt ſtare ꝙͣ cade̓. ſꝫ ſi ſtetiſ ſent ꝑſeuerantiā habuiſſent. gͦ magis ordīati erāt ad ꝑ ſeueratiā qͣre nō ꝑſeuerauerūt. ¶ Itē. j. coꝝ. iiij. qd̓ habe tis qd̓ nō accepiſtis? aut gͦ dedit eis ꝑſeueratiā aūt nō de dit. ſi deus nō dedit ꝑſeuerātiā nō acceꝑunt ꝑſeuerātiā ⁊ ſi nō acceper̄t ꝑſeuerātiā. nō ē imputādū eis ꝙ nō ꝑ uerauerūt ſꝫ deo ꝗ nō dedit. ¶ Itē ſi affirmatō eſt cā aff matōis. negatō erit cā negatōis. maxīe in ꝓprijs cauſis gͦ ſi datio ꝑſeuerātie a deo acceptōis eſt cā ꝑſeueratie in angl̓is ſtantibꝰ. et ꝓpter hͦ ſteterūt ſeu ꝑſeuerauerūt. per oppoſitū nō datio ꝑſeuerātie erit cā nō acceptōis ꝑſeue ratie ī angelis cadētibꝰ. gͦ imputādū eſt deo ꝙ n̄ ꝑſeuera uerūt. ¶ Forte dice̓t̉ ꝙ nō ē ibi ꝯſeq̄ntia in ip̄o ſꝫ ꝯſequen tia ecōtrario. vt nō datio nō ſit cā nō acceptōis ẜ nō ac ceptō ſit cā nō datōis. Cōtra qd̓ ſic obijcit̉ ꝑſil̓e ī cauſis naturalibꝰ. habere em̄ pulmonē eſt cā reſpiratōis. et ꝑ oppoſitū nō habere pulmonē eſt cā nō reſpiratōis. Si lr̄ ſolem lucere vel aliud luminare eſt cauſa illuminatoni domus. ⁊ ꝑ oppoſitū. nō ſolē vel aliud luminare nō ſuce

.cxj. Queſtio
ē cauſa nō illuminatōnis domus. hoc aūt ē in cauſis ꝓ prijs. ſed ẜm hunc modū videtur in ꝓpoſito. datio em̄ cā acceptōis ꝓpria. gͦ nō datio nō acceptōis. ¶ Itē ſi ī eē cōſequētia ecōtrario vt quia angelus vel hō nō acci pit iō deus nō dat. que gͦ erit cauſa ꝙ angelus nō acce pit. cū em̄ nihil eēt repugnās in natura ip̄ius angeli. n̄ fuit in ip̄o cā nō acceptōis. ergo cauſa fuit in alio. non niſi in deo. ergo nō accepit quia deus nō dedit. ¶ Prete rea. Si angelus nō accepit ꝑſeuerātiā. aut hoc fuit ꝗa nō potuit accipere. aut quia nō voluit. ſi quia nō potuit nō ei imputari debuit. gͦ nō ob hoc peccauit. Si quia n̄ voluit ſed voluntatē accipiēdi ꝑſeuerantiā. vel poteſtatē accipiēdi ꝑſeuerātiā nō potuit habere niſi dāte deo. qd̓ ergo peccauit ſi nō accepit quod deus nō dedit illi poſ ſe vel velle accipere. ſi ergo habuit poteſtatē accipiendi ꝑſeuerātiā ⁊ voluntatem a deo. ergo angelus nō defuit gratie dei. quare nec gratia defuit ei. accepit ergo ⁊ ha buit perſeuerātiā. ſed ſi habuit ꝑſeuerantiā: ꝑſeuerauit nō ergo cecidit. ¶ Preterea. ſi habuit volūtatē accipiē di ꝑſeuerantiā. ꝑſeuerauit in illa voluntate aut nō. Si ꝑſeuerauit in voluntatate. ſed ꝑſeueranti in voluntate bona datur quod deſiderat̉. ergo dabatur ei perſeuerā tia. Si ergo nō dabatur ei ꝑſeuerātia. nō fuit cauſa in ip̄o ſed in deo. ¶ Ad contrariū ſic ꝓcedit̉.ſ. ꝙ cā fuit in ip̄o quare nō accepit ꝑſeuerantiā nō in deo. cū em̄ deus ſit cauſa om̄is boni. nō acciꝑe autē ꝑſeuerantiā cū debꝫ vel cū expedit ē malū. ergo deus nō eſt cauſa illius. et ē aliqua cauſa. ergo eſt in creatura defectibili. ꝙ ergo an gelus nō accepit ꝑſeuerantiā cauſa fuit in ip̄o. Queren da ē ergo que ſit illa cauſa. ⁊ dicetur fortaſſe iō nō acce pit ꝑſeueratiā. qꝛ deſeruit iuſticiā. deẜtio at̄ iuſticie aut fuit qꝛ noluit tene̓ iuſticiā. aut iō noluit tene̓ iuſticiā qꝛ voluit deſere eā. vt vidr̄ ꝙ n̄ velle tene̓ ſit pͥus ꝙͣ velle de ſerere. carbonē em̄ ignitu in manu nuda pͥus ē nō velle tenere ꝙͣ velle deſerere. prins em̄ ꝙͣ teneas nō vis tene̓. velle aut deſerere nō potes niſi cū tenes. ergo prius fu it nō velle tenere iuſticiaꝫ ꝙͣ velle deſerere. ¶ Sed videt̉ cōtrariū. auarus em̄ cū vult tenere nummuꝫ ⁊ mauuli panē. quē nequit habere niſi nummū det: prius vult de ſerere nummū ꝙͣ nō velit tenere. nō em̄ illū iō vult dare quia nō vult tenere. ſꝫ iō nō vult tenere. quia vt panē ha beat neceſſe ē dare. ergo velle deſerere pͥus ē ꝙͣ velle tene̓ ¶ A ſimili videtur hoc eē. nō voluit tenere inſticiā ⁊ d̓ſe ruit iuſticiam. aliqua ergo cauſa fuit in volūtate ꝓpter quā vtrūqꝫ voluit. nō niſi quia aliquid aliud voluit. gͦ volendo aliquid aliud qd̓ tunc velle nō debebat. deſeru it iuſ deſerēd iuſticiā nō tenuit eā. ſed nihil po tuit velle niſi aut rectū aut comodū. ſꝫ voluit rectū ſiue iuſticiā. iuſticia em̄ volēdo peccare nō potuit. peccauit ergo volēo lodū. quod nec habebat nec tūc uid habe̓ debebat. querēdum eſt ergo quid ſit iſtud cōmodū ex cuius volūtate deſeruit iuſticiā ⁊ nō accepit ꝑſeuerā tiam ¶ Reſponſio. ad primū dicēdum. ꝙ licet diceretur ꝙ habuiſſet gratiā gratūfacientē datam a deo in princi pio. vt ſi eēt cōditi in gratuitis: tn̄ nō acceperūt ꝑſeue rātiā. ꝑſeuerātia em̄ nomē equocum eſt ad virtutē ꝑ ſe ex qua poteſt aliquis ꝑſeuerare. et ad ſtatū ꝑſeuerantie virtutē quidē acceperūt ſi acceperūt gr̄am gratū faciētē ſꝫ nō ꝓpter hoc ꝑſeuerātiā quod ē ſtatus virtutis. ſic̄ ali quis homo qui accepit gratiā gratūfaciētē a d̓o. cū hoc accepit virtutē ex qua pōt ꝑſeuerare. nō tn̄ accepit ꝑſe uerantiā ẜm ꝙ ē ſtatus virtutis. ¶ Ad ſecundū v̓o dicē dum. ſuppoſito ꝙ cōditi erāt cū iuſticia naturali. ꝙ licꝫ eēt maior inclinatio ad bonū ꝙͣ ad malū vel ſimpliciter inclinatio ad bonū. nihilominꝰ in voluntate li arbi. eſt vtrūqꝫ. ⁊ ip̄a volūtas ē ſufficiens cā ad malū. ¶ Ad ter ciū v̓o dicēdum. ꝙ licet cōſequentia illa ſit neceſſaria ex vtraqꝫ parte. deus dedit ergo angelus accepit. deus no dedit ergo angelus nō accepit. nō tn̄ ſic ē in humanita te habitudīe tali. datio em̄ ē cā acceptōis ꝑſeuerātie. n̄ datio d̓o licet ſit inferēs nō acceptōꝫ. nō tn̄ ē cā nō acceptōis. ſꝫ nō acceptio in hmōi ē cā nō datōis. ex ꝑte eī bo noꝝ ſemꝑ ponitur cālitas in deo. ex ꝑte v̓o maloꝝ ſiue defectuū n̄ ponitur pͥmo cālitas in ip̄o ſꝫ in creatura in tellectuali defectibili. ⁊ ex ſua volūtate deficienti. ¶ Ad illd̓ v̓o quod obijcitur per ſimile in cauſis naturalibus Bicendum eſt. ꝙ aliter eſt in cauſis naturalibus et vo lutarijs. In cauſis em̄ naturalibꝰ q̄ ꝓprie ſūt affirmatō ē cā affirmatōis ⁊ negatio ē cā negatōis. In cauſis at volūtarijs nō ſic ē: niſi ex ꝑte negatōnis pn̄t diuerſe rō nes adhiberi. Pn̄tia eī naute ē cā ſalutis ī naui. abſen tia naute ē vna cā ꝑiculi. ſꝫ pn̄t et̄ eē alie cāe. vt cōfractō nauis vl̓ inundatio aquaꝝ vel vētoꝝ impulſio. cū at̄ dr̄ ꝙ nō acceptio ꝑſeuerātie cauſat̉. nō ex hoc primo cauſa tur ꝙ deꝰ nō dat. deus em̄ ꝙͣtū ē de ſe offert. ſꝫ hoc ē ex ꝑ te volūtatis ip̄iꝰ q̄ mutabilis ē duobꝰ modis. vel nō te nēdo qd̓ hꝫ. vl̓ cōuertēdo ſe indebite ad id qd̓ non habꝫ hͦ aūt mō fuit ī angel̓. nō tenuerūt quod habuerūt.ſ. nā turale iuſticiā. ſꝫ ꝯuertūt ſe indebite ad id qd̓ nō habue rūt. ¶ Ad ſequēs v̓o dd̓m. ꝙ ⁊ acceperūt ptātē ꝑſeuerā tie ⁊ volūtatē ꝑſeuerādi. nō tn̄ habuer̄t ꝑſeuerātiaꝫ. nec fuit cā ex ꝑte dei. ſꝫ in ip̄is ſic̄ dic̄ anſel. quia nō ꝑuolue rūt.i. ꝑfecte voluerūt. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ ꝯſequēter obijcit̉ dicēdū ē. ꝙ nō velle tenere iuſticiā. nō fuit ibi cā eius ꝙ fuit velle deſerere iuſticiā: ſꝫ velle deſere̓ iuſticiaꝫ fuit ca eiꝰ ꝙ ē nō velle tenere. voluerūt aūt deſerere iuſticiā ꝗa voluerūt aliqd̓ cōmodū indebite. qͦ exiſtēte nō ẜuaretur iuſticia. ⁊ ita ꝑ ꝯn̄s voluerūt deſerere iuſticiā. nō ꝙ hoc eēt pͥmū volitū ſꝫ ꝯn̄s ad primum. ¶ Queſtio. cxj. de pena lu ciferi ꝙͣtum ad poteſtatis liga ypedito tractatu de pͥmo pct̄o luciferi ⁊ de pct̄o alioꝝ an geloꝝ quo primo peccauerūt. ꝯſequen ter dd̓m ē de pena que notabat̉ in caſu eoꝝ. Erat aut eoꝝ duplex caſus. vnus ſpūalis alter v̓o localis. ſiue ī pena a corꝑe.ſ. igne gehē ne inflic aſus aūt ſpūalis ſiue pena multiplex fuit. ex ꝑte pt̄atis alligatio ſiue cohibitio. ex ꝑte cognitōnis obſcuratio. ex ꝑte motiue qͦ ad rōem vermis: qͦ ad volū tatē rō boni apparētis. qd̓ tn̄ eſt ad malū gaudiū. reſpe ctu v̓o mali in pn̄ti dolor. reſpectu mali in futuro timo ¶ Primo at̄ dd̓m ē de caſu ſpūali qͦ ad ligatōeꝫ pr̄atis ⁊ cohibitōꝫ. Et pͥmo q̄rit̉ vtrū ligata fuerit pt̄as dyabo li qͥ pͥus erat lucifer. Scd̓o vtrū ꝑ aduētū xp̄i magis fu erit alligata. Tercio vtꝝ aliqn̄ vicat̉ a bonis. ita ꝙ vl teriꝰ tēptare n̄ poſſit. Quarto ſi victꝰ ē ſuꝑ aliqͦ pct̄o vtꝝ ligata ſit pt̄as. vt vlteriꝰ de illo temptare nō poſſit. Quī to vtrū ſic ligata ſit poteſtas eiꝰ vl̓ alioꝝ. vt aliquā ꝑſo nā determinatā temptare nō poſſit ⁊cͣ. ¶ Nembrū primū Irca primū ſic ꝙ ligata ſit eiꝰ pt̄as dr̄. xx. apoca. Uidi alterū angeloꝝ deſcēdētē de celo hn̄tem clauē abyſſi ⁊ cathenā magnā īmanu ſua. ⁊ apprehēdit draconē ⁊ ſerpē tē antiquuꝫ ⁊ ē dyabolꝰ ⁊ ſathanas. ⁊ ligauit eū ꝑ ānos mille. ⁊ miſit ī abyſſuꝫ. ⁊ ſignauit ſuꝑ eū vt n̄ ampliꝰ de cipiat: donec mille āni ꝯſūmunt̉. Et. xij. math̓. quō ꝗſꝙͣ p̄t intrare ī domū fortis niſi pͥus alligauerit fortē. ⁊ tūc domū eiꝰ diripiet. ꝗd ꝑ hūc fortē deſignat̉ niſi ip̄e dyabo lus ꝗ alligatꝰ ē ꝑ xp̄m. gͦ alligata ē ptās dyaboli. ¶ Pre t̓ea. dr̄. xij. ioh̓. Nūc prīceps hꝰ mūdi eijciet̉ foras. ſꝫ ꝗd ē eijci foras de mūdo. niſi de cordibꝰ mundi amatoꝝ. ſꝫ in alijs nō hꝫ poſſeſſionē. gͦ ligata ē eiꝰ pt̄as. ¶ Sꝫ cōtra riū vidr̄. Dr̄ in pͣs. ſuꝑ illd̓ miſit ī eos iraꝫ indignatōis ſue ⁊cͣ. glo. ī malis hoībꝰ pōt dyabolꝰ vt in ſuo pecore. adhuc ergo reſpectu maloꝝ non ē ligata pt̄as dyaboli ¶ Item aug. in li. de ẜmōe dn̄i. Fiūt tēꝑtatōes ꝑ ſatha nam poteſtate eius ſed permiſſu dei. ¶ Item yſi. in li. d̓

eccl̓iaſtica inſtitutōe. Temptatōnū dyabolicaꝝ inicio fragilia ſunt. que ſi nō caueant̉. ꝑ cōſuetudinē ī nouiſſi mis fortiter cōualeſcūt: ita vt aūt nūꝙͣ aut cū difficulta te vincantur. ¶ Preterea. dr̄ in xij. apocal̓. Poſtꝙͣ vidit draco quia ꝓiectus eēt in terrā. ꝑſecutus ē mulierē que erat ꝑitura maſculū. ex quo habet̉ ꝙ dyabolꝰ adhuc ꝑſe quetur temptando bonos. Et. ij. corinth̓. xij. Datus eſt mihi angelus ſathane qui me colaphiſet. Et beatꝰ greg. ſuꝑ eze. Antiquꝰ aduerſariꝰ ꝗ de celo lapſus ē inuidit. et inſidiari amplius incipit acriores ꝙͣ cōſueuerat ⁊ tē ptatōes admonet. vt plerūqꝫ ſic reſiſtētē animū tēptet. ſicut an̄ nūqͣ tēptauerat qn̄ poſſidebat. Et hoc ſignatur ix. marci. vbi dr̄ de dyabolo. ꝙ clamās ⁊ multū diſcer pens exiuit ab eo. ita vt ml̓ti dicerēt qꝛ mortuꝰ ē. ¶ Ad quod dicēdū. ꝙ dr̄ pt̄as dyaboli ligata non qꝛ nō poſſit temptare: ſꝫ qꝛ nō tantū temptat quāta ē eius volūtas. Un̄ aug. de ciui. dei. Alligatio dyaboli ē nō ꝑmitti exer cere tantā pt̄atem quātā pōt. vel in dolo ad ſeducendos hoīes in ꝑtē ſuam cogēdo violēter. vel fraudulēter fallē do. nō ergo dr̄ alligatio poteſtatis dyabolice quia n̄ poſ ſit temptare. ſꝫ qꝛ nō pōt temptare in effectu quātū vult. ¶ Nlęmbrum ſecundū Ecūdo querit̉ vtrū ꝑ aduētum xp̄i fuerit pt̄as dyaboli magis alligata ꝙͣ priꝰ. Ad qd̓ ſic. xx. apocal̓. Angelꝰ deſcēdit ꝗ appre hēdit draconē ⁊cͣ. angelus em̄ iſte quis ali us ē niſi xp̄c. qui apprehēdit draconē dyabolū ⁊ ligauit eū. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ pͣs. Uidi impiū ſuꝑexaltatū. glo. hoc maxime an̄ aduētu xp̄i tꝑe an̄ legē ⁊ ſub lege. cuꝫ hoīes velut gregem poſt ſe trahebat: ſed tercio tꝑe.ſ. tꝑe gr̄e ⁊ tercio die.ſ. reſurrectōis xp̄i. humiliatꝰ ē ſuꝑbus. ¶ Pre terea. v. ad ro. vbi ſuꝑhabūdauit delictū ſuꝑhabūdauit et gr̄a. ſꝫ hec ſuꝑhabudātia gr̄e nō ob aliud e niſi vt alli get̉ poteſtas dyaboli. gͦ ampliꝰ ligata ē pt̄as dyaboli ꝙͣ pͥus. ¶ Itē. viij. math̓. Mitte nos ī grege porcoꝝ. ſꝫ quid ē hec miſſio niſi ꝑmiſſio. ergo pt̄as dyaboli ampliꝰ liga ta ē. videt̉ em̄ ex hoc ꝙ nō habeat poteſtatē tantā. cū ad liberatōnem hoīm petat mitti in gregē porcoꝝ. ibi em̄ dicit aug. Dignior hō beſtijs. cū ꝓpter ſaluteꝫ duoꝝ ho minū duo milia porcoꝝ ꝑierūt. ꝑmittit vt ſit occaſio ſa lutis hoīm ꝑ interfectōem porcoꝝ. ¶ Sꝫ videt̉ cōtrari um ꝑ hoc qd̓ dr̄. xij. apoc. Deſcēdit ad nos dyabolꝰ hn̄s irā magna. gͦ cū deſcēſus eiꝰ ſit ꝑ tēptatōꝫ. maior ē tēpta tio ip̄ius dyaboli nūc ꝙͣ priꝰ. ¶ Preterea dic̄. b. greg. ꝙ acriores ꝙͣ cōſueuerat temptatōes admonet. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ dupliciter dicit̉ poteſtas dyaboli ligata. vel ex ꝑte gr̄e dei ꝑ xp̄m mediatorē. vel ex ꝑte bonitatis ī ip̄is ꝗ̄ tēptant̉. ꝙͣtū ē gͦ ex ꝑte ip̄ius gr̄e dei magis ligata eſt pt̄as dyaboli poſt aduētū xp̄i ꝙͣ priꝰ. ꝙͣtum aūt ē ex ꝑte eoꝝ ꝗ̄ temptāt̉. ī ꝗbuſdā magis ligata ē ī ꝗbuſdā v̓o am plius ē ſoluta. quāto em̄ ē maior gr̄a dei: tāto cōtemptꝰ illius ē maior. ⁊ iō dr̄. x. heb̓. Irritā ꝗs faciēs legē moy ſi ſine vlla miſeratōe duobꝰ aut tribꝰ teſtibꝰ morit̉. quā tomagis putatis deteriora mereri ſupplicia. ꝗ filiuꝫ dei ꝯculcauerit. ⁊ ſanguinē teſtamēti pollutū duxerit. ⁊ ſpi ritui gr̄e cōtumelia fecerit. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obiectū ē di cēdū. ꝙ pͥme rōes ad hoc innitunt̉. ꝙ ꝑ aduētū xp̄i ꝙͣtū eſt ex ꝑte gr̄e facta ſit cohibitio pt̄atis dyaboli. Illa v̓o rō q̄ primo ponit̉ ī cōtrariū ad hoc tēdit ꝙ vehemētiorē appetitꝰ dyaboli ī fine mūdi ꝓpter tꝑis breuitatē. Unde tūc erit. qͣi quedā ſolo tꝑe antixp̄i. Un̄ dicit aug. ī. xx. de ciui. dei. Si ꝑmitteret̉ ī tā longo tꝑe et tāta infirmitate multoꝝ plurimos tales quales deꝰ id ꝑpeti nō vult. ⁊ fi deles deijceret. ⁊ ne crederēt alij impediret. qd̓ ne faceret alligatꝰ ē. tūc aūt ſoluet̉ qn̄ tp̄us breue ē. ¶ Ad ſecūduꝫ v̓o dd̓m. ꝙ acriores erūt temptatōes ſeu inſurgūt. ẜm il lud. xj. luc̄. Aſſumpſit ſeptē ſpūs nequitōres ſe. Primo em̄ fiebāt tēptatōes ꝑ genera peccatorū cōmuniū. nū nc aūt fiūt ꝑ quaſdā adinuētōes peccatoꝝ. Preterea nunc magis temptat ꝑ aſſimilatōnem boni. in hoc em̄ genere
temptatōis faciliꝰ hō decipitur. Preterea. tꝑe ꝑſecutio nū fidei manifeſte ſeuiebat. nūc autē occulte inſidiat̉. et grauior ē temptatio ⁊ magis timēda cū occl̓te ꝙͣ cū ma nifeſte. Un̄ ſuꝑ illd̓ pͣs. Expectans ex pectaui dn̄m. glo. magis timēdus eſt dyabolus cū fallit vt draco. ꝙͣ cū ſe uit vt leo. illic em̄ cogit hic docet negare xp̄m. ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ vtrū dyabolꝰ aliqn̄ vīcatur a bonis. ita vt vlterius tēptare nō poſſit. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄. xj. Ioſ. ſuꝑ illd̓. In tꝑe illo venit ioſue ⁊ īterfecit ⁊cͣ. Adam tiꝰ. ſct̄i ꝯͣ iſtos intētores pct̄oꝝ pugnātes et vīcētes mi nuūt exercitiū demonū. Sil̓r dr̄ ibi. Singl̓i victi ī abyſ ſum vl̓ in exteriores tenebras adducūtur a iuſto iudice xp̄o. ex ꝗbꝰ accipit̉ ꝙ cū victi ſunt. vlteriꝰ tēptare nō pn̄t quid em̄ ē interficere. niſi poteſtatem temptādi auferre. quid etiā ē mitti ī abyſſum. niſi temptatōis pt̄atem au ferre. ⁊ magnitudini pene ſubiace̓. ¶ Contrariū haberi videt̉ rōe. temptatio em̄ dyaboli ꝑmittit̉ a dn̄o ad ꝓba tōem electoꝝ ⁊ ad penā reproboꝝ. ſꝫ vtraqꝫ illaꝝ vtilita tū ex miſcd̓ia dei vel iuſticiā dei neceſſaria ē vſqꝫ ad finē mūdi. gͦ a nullo auferēda ē pt̄as temptādi. ſicut eī dicit̉ ibidē.ſ. xj. ioſue. Quidē ſpūs tēptauit de peccato ire. ꝗ dē de alio peccato. ſi ergo auferet̉ pt̄as alicui demonum videt̉ ꝙ alicui hominū auferet̉ vel temptatō ad ꝓbatōꝫ vel ad punitōem. nō ergo alicui aufert̉ poteſtas tēptan di. ¶ Preterea. dyabolus tēptando ſeruit dn̄o ſicut ha bet̉ ſuꝑ illd̓ iob. xl. Nūquid accipies eū ſeruū ſempiter nū. vbi dicit glo. ſeruus ſempiternꝰ ē. dū dei laudibꝰ ne ſciēs ſeruit. ſi ergo deus nō vult minui ſeruitiū ſuū. non vult ꝙ oīno auferat̉ pt̄as tēptādi. nā ſi auferet̉ iā nō ſeꝫ uiret deo temptādo. reſtat ergo ꝙ ꝑmiſſio diuina ē vt ꝗ uis temptet. ¶ Preterea. ſi victus eēt et nō poſſet vlteri us temptare. nō acrius inſurgeret: ſꝫ acrius inſurgit cū hō fortius reſiſtit. ſicut dicit bea. greg. ſuꝑ illud iob. iij. Qui ꝑati ſunt ſuſcitare leuiathan. qui in ip̄a blāda ſug geſtione inſidias ſuggeſtoris deprehēdūt. cōtra ſe ampli us ſuſcitant leuiathan. alijs quos ſecure poſſidꝫ dormi ſꝫ his euigilat ad omnē pugna. ex quo accipit̉. ꝙ fortius inſurgit dyabolus cōtra fortius reſiſtētes. ¶ Ad qͦd di cēdum. per hoc qd̓ dicitur ab adamātio. ꝗ pudice viuē do fornicatōis ſpiritū ſuꝑauit. nō vltra fas ē illū ſpiritū qui ab eo victus ē aliū hominē impugnare. ſed hoc opi nādo dicit. pōt tn̄ eē. vt ſi plene victus eēt: nō vlteriꝰ tē ptaret illo genere temptatōis. ſꝫ qꝛ ī hac vita nō ē plena victoria vt dicit. b. greg. Uictis vitijs aliꝗd minimū re manet. quod vinci non poteſt. ideo veriſimile ē ꝙ ſemꝑ remanet aliqua materia temptatōis. ⁊ iō nō vſqꝫqui deſiſtit temptare. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcitur dicēdū eſt. ꝙ nō ē ſimile de interfectōne ⁊ de victoria temptatōnis. poſt interfectōem em̄ nō reſurgit hoſtis ad pugnanduꝫ poſt victoriam v̓o temptatōnis poteſt hoſtis ſurgere ad temptādum. niſi ab eo auferatur poteſtas vel cohibeat̉ minimi ante exercitū demonū eſt vincere varietatem tē ptatōnū. ¶ Ad illd̓ vo qd̓ obijcitur de miſſione in abijſ ſum. dicēdum eſt ꝙ abijſſus vocatur ꝓfunditas pene. in quam mittentur poſt diem iudicij. ſicut dicit bea. amb̓. ſciebant demones per aduentū dn̄i ſe aliqn̄ in abijſſum mergendos. ¶ Nembrum quartū Uarto querit̉ vtrum dyabolus victus ſu per aliquo peccato. habeat ligatam pote ſtatē vt non poſſit vlterius temptare de il lo. Quod videtur per ſupradictam auctō ritatē adamātij videtur etiam per ſimile ī pugna corpo rali que dicitur monomachia. cū em̄ victus eſt aliquis nō vlterius cōceditur ei ex iuſticia poteſtas bellandi qͥ re ſimiliter videt̉ ex iuſticia diuina ꝙ ſic ſit in bello ſpū rituali. ergo victo in aliquo genere peccati nō cōceditur

Queſtio .cxij.
vlterius poteſtas pugnādi. ¶ Sed videt̉ cōtrariū per ſꝫ qd̓ dr̄ ī li. iudic̄. ij. Nō de lebogētes qͣs dimiſit Ioſue. Et tercio dimiſit eos vt experiret̉ iſrl̓. vbi dicit aug. pa tet cā quare ih̓s nō deleuit gētes. vt eēnt in ꝗbꝰ ꝓbaren tur. cū gͦ ſint neceſſaria bella ſicut ibidem dr̄. neceſſarie ſunt temptatōes. ¶ Ad quod dicēdum. ꝙ ex p̄dicta au toritate nō habetur ꝙ nō poſſit temptare. ſed ꝙ nō habe at audaciā temptandi. ⁊ ſi ſic eēt. nō eſt cōtrarium illud quod dicitur in li. iudic̄. nō em̄ dr̄ determinate de aliqͦ peccato ſed in genere. ꝙ temptatōes peccatoꝝ valēt ad exercitiū iuſtoꝝ. ¶ Ad aliud v̓o dd̓m. ꝙ nō ē ſimile ī bel lomateriali ⁊ ſpūali. Uictus em̄ ī bello materali quod dicitur monomachia. nō habet ex iuſticia vlterius po teſtatē pugnādi. quia reputatur infamis. qͣſi de ꝑiurio conuictus. in bello v̓o ſpirituali quia temptatōes ꝓſūt electis. ꝑmittitur poteſtas dyaboli temptare. nō ꝓpter bonum ip̄ius temptantis: ſed vtilitatem eius qui tem pta ¶ Nlembrum quintū Uinto querit̉ vtrū ita ſit ligata pt̄as dya boli vel alioꝝ. vt aliquā ꝑſonā determina tā temptare n̄ poſſint. Quod videtur. Si em̄ victus in aliquo genere temptationis ab aliquo. non temptat de eodē. multo fortius victus in quolibꝫ genere temptatōis nō temptabit eundē. ſed in qͦ eſt extinctus fomes peccati. habet pt̄atē vincēdi in quo libet genere temptatōis. Si gͦ vincat. vlterius dyabolꝰ nō habet poteſtatē temptādi illū. ¶ Quod etiā videtur ī xp̄o vbi nullus erat. dyabolus em̄ cū temptauit euꝫ tri plici temptatōe. nō vltra legitur eū vllo genere tempta tōnum taliū ip̄m temptaſſe. ¶ Sed cōirariuꝫ videt̉. ꝗa ſꝑ eſt volūtas dyaboli ad temptādū. ⁊ ſemꝑ talibꝰ ꝓfi cit temptatio qui cōfirmati ſunt ī bono qui ꝓficere pn̄t. gͦ a dn̄o nō cohibet̉ pt̄as temptādi talem. nō gͦ reſpectu alicuius ꝑſone determinate ē poteſtas dyaboli ligata. neqꝫ em̄ ex ꝑte eius cū ſꝑ velit. nec ex ꝑte dn̄i. cū ꝓficiāt in quibꝰ ꝓficere pōt. ¶ Ad quod dicēdū. ꝙ nō eſt pt̄as dyaboli ligata reſpectu alicuiꝰ ꝑſone. quin poſſit tēpta re ⁊ temptet. ſꝫ ꝙ nō temptet vſqꝫ ad caſum vel quouſqꝫ ſuccūbat temptationi. in hoc eſt ligata poteſtas ip̄ius. Preterea ē quedā temptatio exterio:. et ē quedaꝫ tem tatio interior. a temptatōe interiori cohibetur ī illis ī ꝗbꝰ ē fomes extinctꝰ. vel vbi n̄ ē fomēs ſicut fuit in xp̄o. a temptatōe v̓o exteriori nō cohibet̉. ſi em̄ ī aliquo eſſet cohibitio a temptatōe exteriori. multomagis videretur in xp̄o ꝙͣ in aliquo a ¶ Queſtio. cxij. de ligatōe poteſt aboli ꝙͣtum ad opera. Eterminatū eſt de ima pena que ē ī ligatōe pt̄atis que ad temptandū ſiue vincendū. ſequit de ligatōe pt̄atis ꝙͣtū ad alia oꝑa. q̄ poſſēt eē ex eminētia nature ſue. ¶ Et q̄rit̉ pri o vtrū cohibita ſit pt̄as eoꝝ vt nō poſſint aliqua mira e mirabilia. ẜm veritatē ſꝫ tm̄ ẜm fictōem ſiue lo ſi poſſint aliqua mira facere ex emi ētia vtrū poſſint ī res corꝑales vtpote aīa is ex poteſtate nature. aut quo ad illas etiā lia ⁊ res ſit cohibita pt̄as eoꝝ. Tercio vtrū aliquā habeant poteſtatē circa rōnalē creaturā tranſmutādi ex ꝑte cor poris. Quarto vtrū habeāt pt̄atē tā ī bonis ꝙͣ ī malis hominibꝰ. an qͦ ad bonos ſit ligata: qͦ ad malos libera. Quinto vtrū aliꝗd poſſint face ī creaturis corꝑalibus nō ꝑmiſſi. ⁊ ſic vniuerſaliter ſit ligata eoꝝ pt̄as ī penaꝫ eoꝝ. Sexto vtrū poteſtas eorum ſit tm̄ ligata ſiue cohi bita a do. an̄ et̄ cohibita vl̓ ligata a bōis agel̓ vl̓ hoībꝰ. ¶ Nlembrum primum
imū ſic. vidr̄ em̄ ꝙ cohibita ē pt̄as eo rū qͦ ad mira ſiue mirabilia facienda ẜm veritatē. Un̄ aug. in li. lxxxiij. q. Diuina tāꝙͣ publica vincit priuatā licentiā. q̄ niſi vniuerſalis pt̄atis ꝑmiſſione nulla eēt. gͦ cū nō poſ ſint mali angeli niſi ex priuata licētia. nō p̄n̄t mali an geli mira facere. vniuerſalis eī ſꝑ vincit priuatā. ¶ Itē ſuꝑ illud pͣs. immiſſiones ꝑ angelos malos. glo. ea que mirabiliter fiunt de creaturis. malis angelis nō audēꝰ attribuere. ¶ Itē. ij. theſ. ij. dr̄ de antixp̄o. cuiꝰ aduentus ẜm oꝑatōem ſathane ī oī v̓tute ⁊ ſignis ⁊ ꝓdigijs men dacijs. erūt gͦ ſigna ⁊ ꝓdigia mēdacia q̄ fiēt ab ip̄o dya bolo ꝑ antixp̄m. ſꝫ ſi ex eminētia nature ſue libere poſſꝫ facere mira vel mirabilia ẜm veritatē. tꝑe antixp̄i face ret. qꝛ tunc oꝑatio ſathane ē ī om̄i v̓tute. nō gͦ demones faciūt mira in veritate. ¶ Itē aug. ī. vj. q. cōtra pagāos demōes nōnulla faciūt angelis ſanctis ſimilia. nō veri tate ſꝫ ſpecie. nō ſapīa ſꝫ plane falſa. ex quo accipit̉ ꝓpo ſitū. ¶ Itē hiero. ad damaſuꝫ papā. nō ē mirandū prem auſum eē mentitū. qui fratri potuit inuidere. maxīe cū in die iudicij quidā impudētius mētiant̉. Nōne in noīe tuo ꝓphetauimꝰ et v̓tutes ml̓tas fecimꝰ ⁊ demonia eieci mus. ſi gͦ mētiebat̉ nō faciebāt mira ẜm veritateꝫ. ſꝫ ẜm fantaſiā. ¶ Cōtra. ſicut dr̄ in iob. Ignis de celo deſcen dit ⁊ familiā iob cū tot gregibus vno impetu ꝯſumpſit ⁊ turbo irruēs domū deijtiēs filios eius occidit. de quo dicit aug. ī. xx. de ciui. de i. Nō illa fuerūt fantaſtica que facta fuerūt de igne vel de turbine. fuerūt tn̄ oꝑa ſatha ne cui deus dedit hāc pt̄atem. gͦ pn̄t facere mira ex emi nētia ſue pt̄atis ꝑmiſſione diuina. ¶ Itē aug. in. lxxxij. q. cū talia faciūt magi qualia nōnūꝙͣ ſancti faciunt. di uerſo fine ⁊ diuerſo iure fiūt. illi em̄ querūt gl̓iam ſuaꝫ alij v̓o gl̓iam dei. illi faciūt ꝑ quedā poteſtatibꝰ ꝯceſſa ī ordine ſuo. qͣi priuata cōmertia vel beneficia. illi auteꝫ publica miniſtratōe. iuſſu eius cui cuncta creatura ſb̓ iecta eſt. ſi gͦ magi faciūt ꝑ poteſtates demonū que faci unt. ⁊ illi faciūt mira ẜm veritatē. gͦ demones ex pote ſtate cū ꝑmiſſiōe diuīa pn̄t facere mira. hoc etiā videtur haberi ꝑ hoc qd̓ dr̄ ab aug. iij. de tri. vbi loquit̉ de mira bilibꝰ q̄ facta ſunt a magis pharaōis. ¶ Ad qd̓ dicēdū ydemones pn̄t facere mira ex eminētia nature ſue ⁊ ꝑ niſſione diuina. q̄ tn̄ mira aliqn̄ ſunt mira ẜm veritatē aliqn̄ mira ẜm fantaſiā. Miracula at̄ ꝓprie dicta facere ex ſua natura nō pn̄t. ſꝫ ſi fiunt aliqua. poteſtate diuina fiunt. tn̄ miniſterio āgelico. ¶ Ad illd̓ ergo qd̓ pͥmo obij citur dicēdū ē. ꝙ hoc intelligit̉ ꝑ autoritatē aug. ī li. lxx. xiij. q. ꝙ mali angeli mira p̄nt face̓ p̄uata poteſtate. ſed ſuꝑueniēte diuīa lege tāꝙͣ publica etiā ab illis cohibet̉ Un̄ aug. in eodē potētior ē ꝑte vniuerſitas ſiue vniuerſi tatis ca. qm̄ ⁊ illud qd̓ ibi priuatim agit tātū agere ſini tur quātū lex vniuerſitatis ſinit. nō ergo vult dice̓ ꝙ pri uata licētia nulla ſit. ſꝫ nulla ē niſi ꝑmiſſione vniuerſal̓ pt̄atis q̄ diuīa ē. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ ſecūdo obijcitur ꝑ illd̓ qd̓ dr̄ ī glo. ſuꝑ. pͣs. dicēdū ē. ꝙ loquit̉ de illis mirabili bꝰ q̄ facta erāt ī. x. plagis egipti. vn̄ vult innuere. ꝙ illa miniſterio bonorum angeloꝝ facta fuerūt ẜm quādaꝫ illoꝝ. rōne d̓o mortis pecoꝝ aut primitiuoꝝ q̄ etiā alio mō naturaliter poterāt fieri. attribuunt̉ ipſis malis. et ita diſtinguitur inter diuerſa genera illoꝝ mirabilium ¶ Ad illud v̓o qd̓ tercio obijcitur. de hoc qd̓ dicitur. ij. theſ. ij. dicēdum eſt. ꝙ ſigna ⁊ ꝓdigia mēdacia dici pn̄t ex pluribꝰ rōibꝰ. ſicut ibidē tangit glo. ⁊ accipitur ex li. aug. xx. de ciui. dei. pn̄t em̄ dici mendacia. quia per ma gicam artem et nō naturam fiant. vel poſſunt dici men dacia. quia et ſi vera ſint: dei permiſſione ad mendaciū trahent. tunc em̄ ſoluetur ſathanas ⁊ per illū antixp̄c ī omni ſua virtute mirabiliter quidē ſed mendaciter ope rabitur. ¶ Ad quartum v̓o dicendum. ꝙ illud aug. v. q. contra paganos. intelligitur de illis miris que per ma gicam artem fiunt vbi nō ē veritas ſed ſpecies. non ſa pientia ſed fallacia.

¶ Nlembrum ſecundū Ecūdo querit̉ ſuppoſito ꝙ demōes poſſin aliqua mira facere ex eminētia nature ſue vtrū poſſint ī res corꝑales vt aīalia ⁊ plā tas. an etiaꝫ quo ad illas res ſit cohibita eoꝝ poteſtas. Ꝙ em̄ habeāt pt̄atē ſuꝑ res corꝑales. vi det̉ ꝑ hoc qd̓ dicit aug. ī li. lxxxiij. q. vnaqueqꝫ res viſibi lis ī hͦ mūdo habꝫ pt̄atē angelicā ſibi p̄poſita. ⁊ hoc idē dr̄ ī li. ſuꝑ gen̄. ad lr̄am ⁊ ī li. de trini. cuꝫ gͦ angeli mali habeāt poteſtatē angelicā. mali angeli p̄ponūt̉ pt̄ate re bus viſibilibꝰ. ⁊ poſtea ſubiūgit. ꝙ illis vtunt̉ p̄uato iu re aliqn̄. ſꝫ priuatū ius vocat̉ poteſtas nature. gͦ mali an geli p̄n̄t ex potētia nature ſuꝑ hmōi animātia ſiue vege tabilia. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ iob. ij. Uētus vehemēs ⁊cͣ. glo. la tēter ꝯtra eū dr̄ elemēta mouiſſe ille cuiꝰ nutu motu ſūt licꝫ dyabolus ſemel a deo accepta pt̄ate ad vſuꝫ neꝗcie ſue elemēta cōcutē. vt ⁊ dānatis ī metallo ad vſuꝫ igni ⁊ aqua ẜuit. gͦ dyabolꝰ habet pt̄atē ſuꝑ elemēta. ¶ Cō tra. ſuꝑ illd̓ math̓. viij. Mitte nos ī gregē porcoꝝ. glo nota multominꝰ demōes ſua pt̄ate nocē hoībꝰ ꝗ nec pe coribꝰ pn̄t. ¶ Itē. viij. luc̄. Intrauerūt ī porcos. glo. No tādū ꝙ ſi nec porcis niſi ꝑmiſſa demonia noce̓ p̄n̄t. mul tominꝰ pn̄t hoībꝰ noce̓. niſi occulta dei iuſticia ꝑmittāt̉. gͦ pt̄as demonū naturalis cohibita ē qͦ ad hmoi creatu ras auctoritate diuīa. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ licet ex pͥma po teſtate ſibi data poſſent angeli illi ſuꝑ hmōi creaturas ex ordine naturali. tn̄ ī pena illoꝝ et bonū hoīm cohibe tur eoꝝ pt̄as. Un̄ ang. ī li. de ci. dei. Demōes n̄ oīa q̄ vo lūt face pn̄t. niſi ꝙͣtū illiꝰ ordīatōe ſinūtur. cuiꝰ plena iu dicia nemo cōp̄hēdit iuſte nemo reprehēdit. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ī cōtrariū. Dicēdū ꝙ loquit̉ de ordīe natu rali ꝗ ē inter ſpūalē creaturā ⁊ corꝑalē rōe eē ⁊ poſſe. ¶ Membrū tercium Ercio querit̉ vtrū demōes habeāt aliquā potētiā circa creaturā rōnalē trāſmutad a ꝑte corꝑis. Qd̓ videt̉. Si em̄ habuit po teſtatē ſuꝑ res viſibiles. qd̓ vidr̄ ex illo ve bo qd̓ dr̄ ab aug. in li. lxxxiij. q. ꝙ creatura corꝑalis ſub dita ē ſpūali creature. videt̉ gͦ ꝙ mali angeli habeāt po teſtatē ſuꝑ hūanū corpꝰ cuꝫ ip̄m ſit viſibile. ¶ Preterea ſuꝑiora corꝑa hn̄t pt̄atē faciēdi immutatōem ī corꝑibꝰ hūanis. maior aūt ē pt̄as angeloꝝ ꝙͣ ſit corpoꝝ celeſtiū. ml̓to gͦ fortiꝰ hn̄t pt̄atē īmutādi ī corꝑibꝰ hūanis. ¶ Pr terea. ī li. xviij. de ciui. dei. dic̄ aug. qualiter recitat̉ ī lit teris hūanis. ꝙ hoīes aliqn̄ ī lupos cōuertebāt̉. ꝙ etiā aliqui ī aues cōmutabāt̉. ⁊ ita de alijs hmōi mōſtris. vi debat̉ em̄ aliꝗbꝰ. ꝙ portarēt onera iumētoꝝ. ex ꝗbꝰ colli git̉ ꝙ pt̄atē aliqua habeāt angeli mali. faciēdi īmutatō nes ī corꝑibꝰ hūanis. nō em̄ fiebāt a deo. ita nec ab ip̄is ſanctis āgelis quoꝝ n̄ ē face̓ īmutatōeꝫ ī deteriꝰ. ¶ Pre terea. idē dic̄ quāto ī hac vita pr̄atē demonū maiore vi demꝰ. tāto tenatiꝰ mediatori ē inherēdū ꝑ queꝫ de ymis ad ſūma aſcēdimꝰ. ſi em̄ dixerimꝰ ea nō eē credēda. non deſunt nunc ꝗ eiuſmodi quedā vel certiſſima audiſſe vel exꝑtos ſe eē aſſeuerēt. Nā nos cū eēmꝰ ī italia audiebāꝰ talia de qͣdā regiōe vbi ſtabularias mulieres imbutas malis artibꝰ ī caſeo dare ſolebāt ꝗbꝰ vellēt ſeu poſſent viatoribꝰ. Un̄ in iumēta illico v̓teretur. ⁊ neceſſaria q̄ portarēt. poſt queqꝫ perfecta oꝑa iterū ad ſe redirēt. n tn̄ ī eis mētē fieri beſtialē ſed rōnalē hūaniqꝫ ẜuari. ex q vidr̄. ꝙ ꝑ oꝑatōes d̓monū poſſit fieri īmutatō ī corꝑibꝰ hūanis. ¶ Cōtrariū videt̉ ex hͦ. ꝙ corpꝰ hūanū nobiliꝰ ē alijs corꝑibꝰ tāꝙͣ ꝯiūctū aīe rōnali. aīa aūt rōnalis ī ſta tu ī qͦ ē. ſuꝑior ē ip̄is malis angelis inqͣtū obſtinati ſūt ī malo. gͦ corpꝰ hūanū qd̓ ē vnitū ei. nō ꝯuenit eē in ſub iectōe demonū. ¶ Preterea. aug. xviij. li. de ci. dei. nō ſo lū animū ſed nec corpꝰ vlla rōe crediderī demonuꝫ arte vel pt̄ate ī mēbra ⁊ lineamēta beſtialia poſſe cōuerti. ſꝫ fantaſticū hoīs. ꝙ cogitādo ſiue ſomniādo ꝑ reꝝ īnume
rabiliū genera variat̉. cū corpus nō ſit corporū. tn̄ ſil̓es mira celeritate formas capit. ſopitis aūt ⁊ oppreſſis co poreis hoīm ſenſibꝰ. ad alioꝝ ſenſuꝫ neſcio qͥ ineffabili mō figura corporea poſſe ꝑduci. et vidr̄ ſibi portare on ra. q̄ onera ſi vera ſunt corpora: portant̉ a demonibus vt illudat̉ hoībꝰ. Ex quo accipit̉ ꝙ nō habēt pt̄atē ang li mali ex natura ſua ad immutatōem faciēdā ī corꝑibꝰ hūanis. ſꝫ qd̓ faciūt. ex ꝑmiſſiōe diuīa faciūt ī fātaſtico hoīs. ¶ Quod cōcedēdū ē. nec ē poſſibile ī hūano co tales fieri īmutatōes. quales vidētur. et hoc ē qd̓ dr̄ ī li. de aīa et ſpū. Hoc ſolus patit̉ ſpūs infidelis. vt nō ī aīo ſed in corꝑe hoc opinēt̉ venire. Idcirco nimis ſtultus et ebes ē. qui hec oīa que ī ſpū fiunt. accide̓ arbitrat̉ ī cor pore. fiūt aūt in ſpū diuerſaꝝ ꝑſonaꝝ ſpēs ac ſil̓itudīes ⁊ mētē quā captiuā tenet in ſomnis deludēs. modo leta. mō triſtis. modo cognitas. mō īcognitas ꝑſonas on̄dēs ꝑ deuia quē deducit. ¶ Ad primū aūt obiectū dicēdū. ꝙ licet ex potētia nature poſſint ſuꝑ res viſibiles. cohibet̉ tn̄ poteſtas eoꝝ reſpectu corporis hūani. vt nō ī illo cor pore faciāt quod volūt. Preterea nō hn̄t talē potētiam ſuper res viſibiles vt poſſint ſpēs trāſmutare. pn̄t tamē face̓ aliꝗd ad qd̓ ex diuina virtute ſequat̉ ſpecieꝝ tranſ mutatio. eiꝰ em̄ ē ſpecies reꝝ cōdere. hāc aut trāſmuta tōem q̄ ē corꝑis hūani ī ſpēm aſini vel alteriꝰ bruti nu latenꝰ pn̄t face̓. nec ẜm ſe nec rōe diſpoſitōis anteceden tis. ¶ Ad ſecūdū v̓o dd̓m. ꝙ immutatio q̄ ē ī corꝑe hūa nō a corꝑibꝰ ſuꝑceleſtibꝰ naturaliter ē ẜm calidū ⁊ frigi dū ⁊ hmōi diſpoſitōes ꝯſequētes. n̄ at̄ ꝙͣtū ad ſpēꝝ trāſ mutatōem nec ad ea q̄ ſunt aīe rōnalis. Un̄ nec demōes hn̄t hmōi poteſtatē q̄ ē ſuꝑ ip̄am aīam rōnalē vl̓ ſuꝑ ſpi cieꝝ eēntialiū trāſmutatōem. nihilominꝰ tn̄ ex ꝑmiſſiō diuīa miſterio demonū fiūt quidā morbi ī corꝑe hūanc ſic̄ dīc hiero. ī expoſitōe ſuꝑ. xij. ꝓph̓as. Immiſcet etiā ſe rebus ſenſibilibꝰ ꝑ effectū. vt ſic ſequat̉ corruptio de lectatōis in parte ſenſibili. ⁊ ꝑ partē ſenſibilē in rōnali Unde aug. in li. lxxxiij. q. agite nunc miſeri mortales ne nꝙͣ polluat hoc domiciliū malignꝰ ſpiritus. ne ſenſibꝰ minixtus infeſtet anime ſanctitatē. lucēqꝫ mētis obnu bilet. ſerpit hoc malum ꝑ omnes aditus ſenſuales. dat ſe figuris. accōmodat ſe coloribꝰ. adheret ſonis. odori bus ſe ſubijcit. infundit ſe ſaporibꝰ. ac turbidi motus ī gluuie tenebroſis affectatōnibus tenebrat ſenſus. Ex qͦ accipit̉. ꝙ aliquod poſſe ex permiſſione diuina habet in immutatōne ſenſum illorū qui ſubijciūtur per peccatuꝫ ¶ Ad illud v̓o quod dicit aug. in li. de ciui. de i. dicēdum eſt. ꝙ nec ſic accidunt ẜm veritatem. ſed ſic facta ē cōmu tatio in fantaſia. ex qua eſtimabātur talia fieri ẜm veri tatē ab hominibꝰ vtentibus ſenſu ⁊ imaginatōe. ¶ Mlēbrū quartum Uarto queritur vtruꝫ demones habeant poteſtatem tam in bonis hominibus ꝙͣ ī malis. an quo ad bonos ſit cohibita quo ad malos ſit libera. Et videtur ꝙ habeāt poteſtatem ſuper bonos ſicut ſuper malos. per hoc ꝙ tā tam poteſtatē habuit ſathan. vt nō tm̄ flagellaret Iob ī rebus ſuis ⁊ in prole. ſed in proprio corpore. tm̄ em̄ exci pit deus aīam cum dixit. verūtamē aīam illius ſerua d. nō do tibi poteſtatem in animā. ſed maiorē nō videtur habere ex ſe in ip̄is malis. ſuper rōnalē em̄ animam nō habet ex natura ſua poteſtatem. ergo tam in bonis ꝙͣ ī malis habet dyabolus poteſtatem. et videtur ẜm vnuꝫ modū. ¶ Sed cōtra hoc habetur in glo. ſuper illd̓. Im miſſiones per angelos malos. ī malis hominibꝰ poteſt dyabolus vt in ſuo pecore niſi ꝓhibeatur a maiori.ſ. a deo. in bonis aūt nō poteſt niſi permittatur ad proban dum nō ad perdendum. ſicut homo vt de pecore alieno faciat quod vult. poteſtatem expedit dari ſibi ab eo cu ius eſt. hoc etiā videtur rōne. Si em̄ boni homines ſiue ſancti. poteſtatē habēt ſuper demones rōne ſanctitatis. nō erit ecōuerſo vt demones poſſint ſuper homines ſiue

Queſtio .cxij.
ſanctos? ¶ Ad quod dicēdum. ꝙ ī malis hominibꝰ rōe malitie cōceditur poteſtas. a quo em̄ ꝗs ſuꝑatus ē. eius et ẜuus ē. ij. pe. ij. ſed hoc nō ē. qꝛ dyabolus meruit hāc poteſtatē ſibi dari: ſꝫ hoc ē quia peccator meruit ei ſubij ci tāꝙͣ tortori. nō tāꝙͣ dn̄o. in malis gͦ et in bonis habet poteſtatē. ſed ī malis habet poteſtate ad ſeducēdū ⁊ ad p̄dendū niſi ꝓhibeat̉ a dn̄o. In bonis aūt nō habet po teſtatē ad ꝑdendū ſꝫ ad ꝓbandum. ⁊ iō dictū ē ī iob. ecce oīa que habet in manu tua ſunt. verūtamē illius animā ſerua. ¶ Ad illud v̓o quod obijicitur in cōtrariū.ſ. ꝙ tā tam habuit poteſtatē ⁊cͣ. Dicendū ē ꝙ nō ē equalis po teſtas. ex vna em̄ ꝑte eſt poteſtas ad perdendum niſi ꝓ hibeatur. ex altera v̓o ꝑte nō eſt poteſtas ad ꝑdendum Itē ex vna ꝑte dat ſe homo malus in poteſtate. econtra d̓o bonus hō eximitur ab eius poteſtate. ¶ Ad alid̓ v̓o dicēdum. ꝙ aliter habet poteſtatē malus angelus ī ho minē bonū. et aliter habet poteſtatem bonꝰ hō vel ſct̄us uper demonē. malus em̄ angelus rōne ſtatus in quo ho ō eſt. dū ē in via: habet poteſtatē ad temptanduꝫ ex ꝑ miſſione diuina. hoc aūt ē ad ꝓbatōem ſicut dr̄. xij. tho. quia acceptus eras d̓o neceſſe fuit vt tēptatio ꝓbaret te. ſancti v̓o hoīes hn̄t pt̄atē ſuꝑ demones. nō rōe nature ſꝫ rōe virtutis ſeu gr̄e. In hoc eī ſunt ſuꝑiores. ratione au tem ip̄ius gratie datur eis poteſtas maior vel minor a ¶ Nembrum quintū Uinto queritur vtrū demōes aliquid poſ ſint facere in creaturis corporalibꝰ niſi ꝑ miſſi. ⁊ ſic vniuerſalit̓ ſit ligata poteſtas in penā ip̄oꝝ. et videtur ꝙ ſic. ꝑ hoc ꝙ dr̄ in glo. ſuper illud. Immiſſiones per angelos malos. bo ni angeli ⁊ mali vtunt̉ eiſdē elemtis ꝓut cuiqꝫ poteſtas eſt que ē eis amplior ꝙͣ hominibꝰ. ⁊ maior bonis ꝙͣ ma lis. ex quo habetur ꝙ habent poteſtatem vtēdi iſtis ele mentis. ¶ Item aug. in. xj. de ciui. de i. angelicas natu ras terrenis animatibus potentiores cōdidit. ſed ſi po tentiores ſunt terrenis animātibꝰ: multo fortius poten tiores ſunt alijs terrenis ꝙͣ inanimata ſunt. Itē iob. xlj Nō eſt poteſtas ſuꝑ terra que ei comꝑatur. glo. omnia humana ſuꝑat. multo fortius terrena ⁊ viſibilia. ex his accipitur ꝙ habet poteſtatem ſuꝑ iſta terrena viſibilia. ¶ Preterea aug. xij. de ciui. dei. Illiciūtur demones ad inhabitādum ꝑ creaturas. quas nō ip̄i ſed deus condi dit delectabilibꝰ ꝓ ſua diuerſitate diuerſis. nō vt anīa lia cibis. ſꝫ vt ſpūs ſignis q̄ cuiuſqꝫ delectatōni cōgruūt ꝑ varia genera lapidū. herbaꝝ. lignoꝝ. aīalium. carmi iū. rituu. ex quo videtur ꝙ poteſtateꝫ habeant demōes ſuꝑ iſtas creaturas viſibiles. ¶ Sed videtur cōtrariū ꝑ hoc ꝙ dr̄ ī iob ſuper illud. mitte manū tuam. ibi dicit glo. nihil poteſt niſi ꝑmiſſus. ex quo habetur ꝙ nec etiā in creaturis viſibilibus habet poteſtatē niſi quatenꝰ a dn̄o cōceditur. ¶ Preterea aug. in li. de ciui. de i. ſi aliꝗd in rebꝰ demōes poſſunt. tantū poſſunt quātum ſecreto omnipotentis arbitrio ꝑmittūtur. ¶ Ad quod dicēdū. ꝙ poteſtas dyaboli cohibita eſt ꝙͣtum ad om̄es creatu ras. inꝙͣtum relate ſunt ad ſeducēdum creaturā rōnalē ꝑ delectatōem. cōtingit tn̄ ꝙ ſoluitur hec poteſtas. vl̓ ꝓ pter bonū eoꝝ qui temptant̉. vel ꝓpter penam eorum ſi meruerūt. nō negatur ergo quin habeāt ex ordine natu rali potentiā ſuꝑ illas viſibiles quātum eis a dn̄o cōce ditur. cohibet̉ tn̄ iſta poteſtas ſiue r̄ſtringit̉ ꝓpter bonū rōnalis creature. moderatur aūt deus oꝑatōnes malo rū termino naturaliter collate poteſtatis. miraculo mi rabiliter illate impoſſibilitatis. vt de manu regis arefa cta. iij. reg. xiij. obſtaculo cōtradicētis occulte difficulta tis ſicut habet̉. viij. exo. de ziniphibꝰ iudicio operatis intrinſecus diſpoſitionis. Nembrū ſextum
Exto queritur vtrū demonuꝫ poteſtas ſit ligata tm̄ a deo. vel etiā a bonis angelii ⁊ hominibꝰ bonis. et videtur ꝙ nō ſit ligata ab angelis ⁊ a ſanctis hoībus. ſicut ha betur. xxiiij. math̓. Surgēt p̄ſeudo ꝓphete ⁊ facient ſigna ⁊ ꝓdigia multa. ita vt in errorē inducātur ſi fieri poteſt etiā electi. Super quo dicit aug. lxxxiij. q. admonet vt ī telligamꝰ quedā miracl̓a ſceleratos homines face̓ qua lia ſancti facere nō poſſunt. ſed ſi ſcelerati homines fa cere poſſunt quedam miracula. multo fortius demones pn̄t facere mrrabilia que nō poſſunt facere ſancti homi nes. ergo maior videtur poteſtas quorūdam demonum in his mirabilibus ꝙͣ ſanctorum hominū. ſed ſi maior ē poteſtas: maior autē nō cohibetur a minori. nō cohibe tur poteſtas demonuꝫ a ſanctis hominibꝰ. ¶ Preterea. mali angeli ex potētia ſue nature ſunt potētiores ꝙͣ ali qui angeli ex potentia ſue nature. ſed eminentior pote ſtas nō cohibetur a minori inꝙͣtum hmōi. ergo aliqui angeli nō cohercentur ab aliquibus bonis. ¶ Sed vide tur cōtrarium de ſanctis hominibꝰ per hoc quod dicit̉. xix. act̄. vbi loquitur d̓ quibuſdā exorciſtis. qui inuoca bant nomen dn̄i ih̓u xp̄i ſuꝑ eos qui habebant ſpiritus malos dicētes. adiuro vos per ih̓m quē paulus p̄dicat. ⁊ poſt ſequitur. reſpondens ſpūs nequā dixit eis. Ih̓m noui et paulū ſcio: vos aūt qui eſtis. ⁊ inſimiles homo ī eos in quo erat demoniū peſſimū. ⁊ dn̄atus amboꝝ cō ualuit cōtra eos. ex quo videtur. ꝙ ſi ſigna xp̄i ⁊ ſancto rū hominū. habuerūt maius poſſe ſuꝑ ip̄os demones. multofortius ip̄i ſancti homīes. ¶ Hoc etiā ibidē videt̉ ꝑ hoc quod dicitur. ſuꝑ languidos deferebantur ſuda ria et ſemicincia. ⁊ recedebant ab eis languores ⁊ ſpūs nequā egrediebant̉. Similit̓ de ſct̄is angelis. vn̄ aug. ſu per gen̄. habēt boni angeli ⁊ mali opera ſimilia ſic̄ moy ſes ⁊ magi pharaōis. ſed boni ſunt potētiores. nec ma li pn̄t quicꝙͣ taliū operū niſi ꝑ bonos deꝰ ꝑmiſit. ¶ Ad quod dd̓m. ꝑ hoc qd̓ dicit aug. in. iij. li. de tri. Demōes quedā pn̄t face̓ ſi ꝑmittāt̉ ab angelis potētioribꝰ ex im perio de v̓o nō pn̄t etiā ſi ab eis ꝑmittant̉. qꝛ ille n̄ ꝑmittit a quo illis ē talis nature modus. qui etiā ꝑ an gelos ſuos illa plerūqꝫ n̄ ꝑmittit q̄ ꝯceſſit vt poſſint. Di cēdū ē ꝙ cohibitio fit demonuꝫ aliqn̄ ꝑ bonos angelos aliqn̄ ab ip̄o deo. licꝫ ꝑmittant̉ ab ip̄is bonis angelis. ¶ Nec ē cōtrariū qd̓ obiectū ē. lꝫ em̄ mali hoīes vel etiā demones quedā poſſint facere. q̄ nō cōcedūtur ſct̄is ho minibꝰ. nō tn̄ oīno potētiores ſunt ſimpliciter. ſed ꝙͣtuꝫ ad id qd̓ a dn̄o ꝯcedit̉. nō in oꝑatōe v̓tutis ad maliciā. ¶ Ad aliud dd̓m ꝙ licet aliqui angeli potētiores ſint ex natura aliquibꝰ bonis. tn̄ boni angeli potentiores ſunt ſimpliciter malis angelis. vn̄ aug. in li. de moribꝰ eccle ſie. Nō eſt angelus cū inheremus deo nr̄a mente poten tior. nā ſi v̓tus hec noīata ē q̄ aliquā pt̄atē ī hoc mundo hꝫ. toto mūdo oīno ſublimior ē mēs inherēs deo. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ iob. xlj. nō ē pt̄as ſuꝑ terrā ⁊cͣ. dicen dū ē. ꝙ faciēda ē vis ī hͦ ꝙ dr̄ pt̄as ſuꝑ terrā. vn̄ glo. oīa humana ſuꝑat. ⁊ ſi meritis ſanctoꝝ ſubiaceat. nec intel ligitur ꝑ hoc ꝙ habeat poteſtatem liberam in his terre nis. ſed quod ex potentia ſue nature preemineat iſtis. operatur auteꝫ ī iſtis quātum dn̄s ꝑmittit. ¶ Queſtio. cxiij. de pena dyaboli que eſt priuatio ſiue obſcuratio ali pius cogi tionis. Onſequenter dicē dū eſt de pena demonū q̄ ex obſcuratōe intellectꝰ ſiue priuatōe alicuiꝰ cognitō nis. quā habuerūt vel habituri eēnt ſi ſtetiſſent. Et querūt̉ qͣtuor in vniuerſo. Primo querit̉ de priuatōne cognitionis quo ad deum. Scd̓o ꝙͣtum ad ſe. Tercio ꝙͣtum ad virtutes. Quarto ꝙͣtum ad res in ꝓprio genere.

¶ Alembrum primum demmo Uantū ad primū ſic. Uidetur eī nes nō ſunt priuati cognitōe dei. Si eniꝫ nō priuātur cognitōne naturali quā habu erūt. quod videtur per hoc qd̓ dicitur ī li. I ſummo bono ab yſido. Preuaricatores angeli ſancti tate amiſſa. nō amiſerūt creature angelice ſenſum. ſꝫ ſen ſus angelice creature nihil aliud ē ꝙͣ cognitō naturalis angeloꝝ. ergo habēt ꝯgnitōem naturalē quam habuer̄t ſed naturali cognitōne potuit cognoſci deus. ergo demo nes nō priuātur cognitōe diuina. ¶ Ad idē iob. jͣ. Cū ve niſſent filij dei vt aſſiſterent corā dn̄o. affuit etiā int̓ eos ſathan. ergo ſathan fuit in ꝯſpectu dn̄i cū filijs dei. ergo pn̄s fuit deus ip̄i. ſed quibus deus ē pn̄s ab illis cogno ſcitur. ergo cognouit ſathan dn̄m. ergo demones nō ſūt priuati cognitōne diuina. ¶ Preterea dr̄ ī euāgelio. vi math̓. vt ꝗd veniſti ante tp̄us torquere nos. Et. iiij. luc̄. Scio ꝙ ſis filius dei. ergo cognouerūt filiū dei. ergo cō gnouerūt deū. nō ergo ſunt priuati cognitione diuina. ¶ Cōtra. deus nō videtur niſi ab his qui habent mūdi cia cordis. ſed dyabolus ⁊ angeli eius priuati ſunt mun dicia cordis. ergo priuati ſunt cognitōe diuina. ¶ Prete rea. cognoſcitur deus aut ꝑ fidē aūt per ſpeciē. ſꝫ demo nes nō habēt cognitōem ꝑ fidem. cū fides ſit donū gr̄e. donū aūt gr̄e nō datur eis. Nec cognoſcūt per ſpeciem. cū hec cognitio ſit bonoꝝ. ergo demōes iuātur cogni tōe diuina. ¶ Itē cognitio diuina ē cognitio matutina. de qua loquit̉ aug. ſuꝑ gen̄. ſꝫ cognitōe matutina p̄uati ſunt demones. prius em̄ facta fuit diuiſio lucis a tene bris ꝙͣ ſequeret̉ diſtīctio inter veſpere et mane. ſicut ha betur. j. gen̄. dr̄ eī ibi. diuiſit lucē a tenebris. appellauit lucē diē ⁊ tenebras nocteꝫ. factūqꝫ ē veſꝑe ⁊ mane dies vnus. ſi ergo angeli cadētes facti ſunt tenebre. ⁊ ita per cōſequēs nox. ſicut dicit ioh̓. dama. ad eos nō ꝑtinet co gnitio matutina. ergo priuati ſunt cognitione diuina. ¶ Ad qd̓ dicēdum. duplex ē cognitio diuina. vna ē per hoc ꝙ eſt lumen immutabile. in quo cognoſcūtur cauſe cardinales rerū ⁊ quo illuminantur corda pioꝝ. et hac cognitōne nō cognoſcūtur demones ſꝫ ea priuātur. Eſt alia cognitio que ē ꝑ effectus tꝑales virtutis diuine. et hac cognitōe pn̄t cognoſcere que quodammō ſunt veſti gia vel ſigna ducētia ad cognitōem ip̄ius creatoris vel redemptoris. Preterea. eſt quedā cognitio per effectus ip̄ius iuſticie. ⁊ hoc mō cognoſcūt ip̄i deū taꝙͣ iudicem. His ergo modis pn̄t demones cognoſcere deum. altera v̓o priuat̉ cognitōne. et hoc ē qd̓ dicit aug. in. ix. de ciui. dei. Innotuit demonibꝰ nō per id quod ē vita eterna et lumen incōmutabile quod illuminat pios. ſed ꝑ quedā tꝑalia ſue virtutis effecta ⁊ occultiſſime ſigna pn̄tie quo angelicis ſenſibꝰ malignoꝝ ſpirituuꝫ ꝙͣ infirmitati ho minū pn̄t eē cōſpicua. Itē in eodē. demones nō eternas tꝑm cauſas ⁊ cardinales mūdi ſapiētia cōtemplant̉. ſed quorūdam ſignorū nob̓ occultoꝝ maiore exꝑientia mul tōplura ꝙͣ hoīes cognoſcūt. ¶ Ad illud gͦ qd̓ primo ob iectū ē. ꝙ demones nō amiſerūt oīno cognitōem natura lē quā habuerūt angeli. ſicut dicit Iſido. nihilominꝰ tn̄ ē obſcura illa cognitio naturalis boni ſicut etiā ī hoībꝰ. malis. ¶ Ad ſecūdum v̓o dicēdū. ꝙ licet ſathan eēt ī cō ſpectu dei vel corā deo inter filios dei bonos.ſ. angelos. nō tn̄ iō cognouit eū quēadmodū ⁊ boni angeli. Aliud em̄ eſt venire in cōſpectu dei. ⁊ aliud deū venire ī cōſpe ctu eoꝝ. In cōſpectu ergo dei ſunt demones. qꝛ nihil la tet ip̄m qd̓ ē ī demonibꝰ. deus aūt nō ē in cōſpectu eoꝝ. quia nō manifeſte vidēt ip̄m ſꝫ per illas creaturas quo quo mō ip̄m cognoſcunt. Un̄ greg. ſuper illud iob. deꝰ eo intuitu quō oīa ſpiritualia cōſpicit. etiā ſathan ī ordi ne ſubtilioris nature videt. nō tam̄ ſathan deuꝫ videt ꝗ mūdo corde videt̉. ſicut cecus lumē n̄ videt quo illuſtra tur. Ponit aūt aug. tale exemplū ſuꝑ illd̓ ioh̓. jͣ. Et lux ī tenebris lucet ⁊cͣ. de cecō exn̄te in lumine ſolis. ſol em̄
ſi cognoſceret et videret. cecū videret. cecus aūt nō vide ret ſolē. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ illa cognitio qua cogno uerūt filiū dei exiſſētem in carne. magis dicēda eſt ſuſpi cio ẜm hil̓. ꝙͣ vera notitia. Un̄ hil̓. ſuꝑ illud veniſti ā tp̄us ⁊cͣ. magis ſuſpicari ꝙͣ noſſe credēdi ſunt. Preterea cognouerūt eū in pena pn̄ti vel ī futuro eis determinat Un̄ dicit amb̓. tantū eis innotuit quātum voluit. tātuꝫ voluit quātū oportuit. nō ſicut angelis per hoc quod eſt vita et lux. ſed.ſ. eis terrēdis ꝑ quēdam virtutis effectū. ꝑ que potētiam eius timēt ad penam. Adhuc etiam que .§. j. ritur ꝓpt̓ illud verbū apl̓i.j. corith̓. ij. Si cogͦuiſſent ⁊cͣ. vbi dicit glo. demones nō cognouerūt ſapiētiam de re demptōe humani generis ꝑ xp̄i mortē implendā. Et alu bi. nō ſciebāt ſacramētum incarnatōis ⁊ paſſiōis. ¶ S videtur cōtrariū. cognouerūt em̄ ip̄m filiuꝫ dei eē Luc̄ iiij. cognouerūt etiā ea que dicta ſunt ꝑ ꝓphetas: ſꝫ ꝑꝓ phetas dictū erat de incarnatōe ⁊ redemptōne humani generis. ergo cognouerūt hoc ſacramētum. ¶ Hoc etiā videtur per hoc quod dicitur ſuper illud exo. j. Surre xit in terra rex nouus. glo. mihi videtur ex his q̄ ꝓphe tis ⁊ pr̄iarchis de aduentu xp̄i indicata fuerāt. quia ſen tit futurū qui exiuit prīcipatus eius ⁊ poteſtates cum f ducia triūphet eos ⁊ affligat in ligno crucis. ſed ꝗd ali ud ē ſentire futurū niſi cognoſcere ſacramētū r̄demptō nis. ergo ꝯgnouerūt ſacramētuꝫ humane redemptōnis ¶ Ad quod dicēdū. ꝙ demones n̄ tūc cognouerūt certi tudinali cognitōe ip̄m eē deū ſiue filiū dei. Un̄ dr̄ ī glo. ſuꝑ illd̓.j. coꝝ. ij. Si demones deū factum hominē n̄ in tellexerūt. quātomagis hoīes. ⁊ poſt. magis ex ſuſpitōe ꝙͣ ex cognitōe dixiſſe credēdi ſunt. quid nobis ⁊ tibi fili dei. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ī cōtrarium. dicēdum eſt illud ſentire d̓ quo loquitur origen̄. nō eſt alid̓ ꝙͣ conij ex his que dicta erant ī lege ⁊ ꝓphetis. nō em̄ ſic cogno uerūt quēadmodū ſct̄i ꝓphete. ſancti em̄ ꝓphete ex reuela tōe ſibi facta cognouerūt demōes ex dictis ī lege ⁊ ꝓphe tis hec cōiecerūt. vel ſi aliqua certitudo fuit ꝙ filius dei eēt ꝑ potētiam ſignorum. nō preuidit tn̄ eius morte ſe eē damnādum. vel poteſtatē ſibi eē auferendam. Un̄ ſuper illud. j. corith̓. ij. Si cognouiſſent ⁊cͣ. glo. nō ſugge̓t dya bolus illū crucifigi. ꝑ quē ius ſuū ſe ꝑdere ſciret. Et ſuꝑ illud luc̄. iiij. Exibāt demonia ⁊cͣ. glo. n̄ ideo illū crucifi git qꝛ filiū dei ignoret. ſꝫ qꝛ eiꝰ morte ſe dānādum n̄ p̄ui dit. hoc em̄ miſteriū ē a ſeculis abſconditum. ſi eī ꝯgno uiſſent nūꝙͣ dn̄m glorie crucifixiſſent. Adhuc etiam que.§. ij. ritur de quadā cognitōne. quā videt̉. b. bern̄. attribuere dyabolo in li. de gradibus humilitatis ſic dicēs. Pute per aquilonē reprobandos homīes fuiſſe deſignatos ꝑ ſedem poteſtatem in illos. quos vtiqꝫ in pn̄tia dei qua to ceteris perſpicatior p̄uidēs. nullo ſapientie radio cho ruſcātes. nullo ſpūs amore feruētes. velut vacuū reper ris locum affectaſti ſuper illā dominiū. ſi ergo aliqua cō gnitio fuit in pn̄tia dei hmōi hominū. queritur vtrū ta lem poſſit dyabolus mō habere cognitōem. quod nō vi detur. quia rō illius cognitōnis fuit. eo ꝙ erat vicinio deo. ⁊ ꝓpter hoc perſpicatior. cū ergo ceciderit ab hac vi cinitate. cecidit per cōſequēs ab alia perſpicacitate: ergo mō nō habet illa ꝯgnitōem. Sed videtur cōtrarium per illud. quod nature erat n̄ eſt ei ablatum. ergo ſi hoc era ei ex natura primitus inſtituta. adhuc cōuenit ei. gͦ ha bet hmōi cognitōem. ¶ Preterea. multomagis p̄eſt ip̄is reprobis modo quam tūc. ergo quod eſt in eis videtur magis cognoſcere nunc ꝙͣ tūc. ſi ergo tūc ꝯgnouerit eos nō choruſcantes radio ſapientie. ⁊ mō poteſt cognoſcere vel cognoſcit. ¶ Ad quod rn̄dendum ꝙ ſi aliquam ha buit angelus ille cognitōem de rebꝰ in pn̄tia dei ꝙͣtum ad primum ſtatū eius. nō credo ꝙ nunc habeat illū mo dum cognitōis. ſed quod cognoſcit. a parte inferiori co

Queſtio .cxiij.
gnoſcit et nō a ꝑte ſuꝑiori. cuiuſmodi autē fuerit illa co gnitio: nō plene ex ſcripturis video. ¶ Ad illud v̓o quod obicit̉. qd̓ ſi illa cognitio aliqͣ fuit: fuit nature pͥmitꝰ in ſtitute. naturā aūt primitꝰ inſtitutā adhuc hꝫ ⁊cͣ. Dicen dum eſt. ꝙ natura eandē hꝫ adhuc: ſed non oī modo co noſcendi qͦ tūc cognouit. tūc em̄ potuit cognoſcere a ꝑ te ſuꝑiori et ꝑte inferiori. nūc aūt ꝯuerſa eſt cognitio: vt principiū cognoſcendi ſit a ꝑte inferiori: et priuet̉ a ꝑte ſuperiori ¶ Membrum ſecundum Ecundo querit̉ de priuatōne cognitionis demonū ꝙͣtum ad ſeip̄os. ẜm eminentiam nature ſue. ſi eī cognoſcerēt eminētiā natu re ſue: ex ip̄a cognitōe ſeq̄ret̉ delectatō. de lectatio em̄ eſt apprehēſio ꝯueniētis. ſ gnō eſt in eis de lectatio ex apprehēſione boni: nō eſt in eis iſta cognitio. ¶ Hoc etiā videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit dyo. in li. de di. no. data ipſis angelica dona. nequaꝙͣ ip̄a mutata eſſe dicimus f ſunt integra ⁊ ſplendidiſſima. ꝙͣuis ip̄i nō videāt claudē tes ipſoꝝ boni ꝯſpectiuas v̓tutes. ſi gͦ ipſi nō vidēt dona eis data. licet ip̄a integra ſint: qꝛ ipſi p̄cludūt ſibi ſpecta tioneꝫ boni. pͥuant̉ gͦ mali angeli cognitōne ipſiꝰ ſtatus innocētie. ¶ Contͣ. cognitō ſuipſoꝝ eſt cognitō natural̓ alis nō aufert̉ ꝑ peccatū: gͦ nō priuātur ſꝫ cognitio natr cognitōne naturali de ſeipſis. ¶ Preterea on̄dit̉ illud ꝑ ſil̓e. mens eī natural̓r cognoſcit ſeip̄aꝫ: ſi d̓o cadat aīa ī peccatū mortale. nō aufert̉ qn poſſit ſeipſam cognoſcere ga ſimili in demonibꝰ: ꝑ peccatū non aufert̉ qn poſſint ſeipſos cognoſcere cognitōne naturali. ¶ Rn̄dendū eſt ad hoc. ꝙ duplex ē cognitio naturalis ẜm ꝙ natura du pliciter accipit̉ ſiue bonū naturale. Accipit̉ em̄ aliqͣndo natura ꝓ illo bono qd̓ non pōt diminui ꝑ peccatū: aliqn̄ ꝓ illo qd̓ pōt diminui. Si pͥmo mō accipiat̉ cognitō na turalis. nō priuat̉ ꝑ peccatū ipſiꝰ: nō em̄ ignorat malus angelus ſe eē ſpm̄ a corꝑe ſeꝑatū. Si v̓o accipiat̉ cogni tio naturalis quo ad ſcd̓m modū: nō videt̉ cognitō natu ralis eſſe in demonibꝰ niſi dicamꝰ eā eſſe diminutā vt ſic cedat in penā. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ primo ad primā ꝑtem. dicendū ꝙ loquit̉ ibi de cognitōne naturali ẜm ꝙ gnitio naturalis dr̄ cognitio nature bene ordinate in linētia bonoꝝ naturalium: hoc em̄ modo nō hn̄t ipſi demones cognitōeꝫ naturalē. Ad cognitōeꝫ em̄ natura lem hmōi ſeq̄retur delectatō. Ad cognitōeꝫ v̓o natue̓ de formate non ſeꝗtur delectatio ſꝫ triſticia. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit dyo. de donis angelicis datis. intelligendū ē ꝙ nō dicunt̉ dona gr̄e gratuꝫ faciētis. talia em̄ ablata ſun ſi qua fuerunt: ſꝫ ſunt dona gr̄e gratiſdate q̄ ſpectant ad bonitatē nature primitꝰ inſtitute. hec aūt ſi nō ſunt oīno ablata: nihilominꝰ tn̄ ſunt diminuta. nō gͦ mutata.i. ab lata oīno ſꝫ mutata ſunt ⁊ plurimū diminuta. Qd̓ autē dr̄ ꝙ q̄dā dona ſunt integra ītelligit̉ de potētia intelligē di ⁊ habitu intellectu eoꝝ q̄ natural̓r inſunt. Qd̓ etiam dr̄ de claritate: intelligit̉ de acumine ſiue perſpicacitate intelligentie. ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ de priuatōne cognitōnis de nonū ꝙͣtum ad v̓tutes. videt̉ em̄ ꝙ pn̄t co gnoſcere v̓tutes: cognitio em̄ v̓tutū pōt eē ꝑſe vel ꝑ ſuos actus. ꝑ ſe autē virtutes co gnoſcere nō pn̄t: cū virtutes eis nō inſint. ꝑ actus auteꝫ cognoſce̓ pn̄t. actꝰ em̄ virtutū aliqn̄ mediāte corꝑe fiunt. ſꝫ ea q̄ fiūt ꝑ corpus: poſſunt cognoſci a demonibꝰ. gͦ eti am actus virtutum et ipſe v̓tutes mediantibꝰ actibus. Prete̓a dicit aug. qꝛ ip̄as cogitatōes ꝑ ſe n̄ cognoſcūt emones: ſꝫ ꝗbuſdā indicijs certū ē eas cognoſce. ſi gͦ ē ſpūales vel ſpiritualiores ſint ipſe d̓tutes. et hn̄t ſua iu dicia: ſuis indicijs pn̄t cognoſci v̓tutes. Sic em̄ cogitati ones ſunt in mēte ita affectōes ſunt in volūtate: ⁊ multo
fortiꝰ hn̄t affectōnes indicia ꝙͣ ip̄e cogitatōnes. ¶ Contͣ virtutes eſſential̓r nō ſunt in demonibꝰ: gͦ ꝑ ſuam eſſer tiam nō p̄n̄t cognoſci. ¶ Iteꝫ ſil̓itudines virtutū nō ſū apud eos ſil̓itudines em̄ a rebꝰ accipiunt̉: ſꝫ ipſe v̓tutes ſiue in angelis bonis ſiue ī homībꝰ. nō formāt ſuas ſil̓r tudines in demonibꝰ: nec demones hn̄t pt̄atem accipiē di cum rōne ſtatus peccati ſint inferiores: gͦ demones nō cognoſcūt virtutes ꝑ ſpeciē ſiue ſil̓itudinē habitā apuo intellectū: nō gͦ cognoſcūt virtutes. ¶ Item dicit augꝰ. demones virtutē cernerēt in ipſis homībꝰ nō temptarēt ſicut illā in iob nobilē ac mirabileꝫ patīam. ꝓculdubio ſi poſſet dyabolꝰ cernere: nollet attēptato vtiqꝫ ſuꝑari eadem aūt eſt ratio de alijs virtutibꝰ: gͦ demones nō co gnoſcunt virtutes in homībꝰ. multo fortiꝰ nec in angelis ſanctis: gͦ nō cognoſcūt virtutes. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ cognoſcere virtuteꝫ dr̄ multipl̓r. Eſt em̄ quedā cognitio virtutis ꝑ ſuā eſſentiā. quedā cognitio virtutis ꝑ effectū ſuū. et ē cognitio virtutis ꝑ ſuā ſpēm. eſt et quedā cogni tio virtutis ꝑ priuatōeꝫ. Cognitio virtutis ꝑ priuatōe et ꝑeffectū pōt eſſe in demonibꝰ. cognitio aut ꝑ eſſentiā vel ꝑ ſpēm ſumptā ex eſſentia nō eſt in eis. ¶ Ad obicta aūt ꝑ iam dicta rn̄dendū eſt. ꝙ licet demones nō cogno ſcant virtutes ꝑ eſſentiā cognoſcūt tn̄ ꝑ priuatōeꝫ et per effectū. Nec hͦ eſt ꝯtrarium qd̓ dicit aug. intelligit em̄ de cognitōne certitudinali q̄ eſt rei ꝑ eſſentiā. nō de cognit on q̄ eſt ꝑ effectū: illa em̄ non eſt cum certitudine: ſꝫ pōt ſic ꝯtingere et pōt aliter ꝯtingere: cognitō v̓o que eſt per priuatōeꝫ illa eſt ꝑ certitudinem apud ipſum. Huius etiaꝫ gratiā.§. j. querit̉ ſi priuatio cognitōis huiꝰ dicat̉ eſſe pena in demo nibus. ſi em̄ eſſet pena in demonibꝰ. a principio nō habe rent hmōi cognitōeꝫ: ſꝫ a principio nō habuerūt cogniti onem virtutū ꝑ eſſentiā. ſuppoſito ꝙ nō eſſent ꝯditi cum gratuitis: gͦ carentia huius cognitōnis nō eſt pena ī eis qd̓ em̄ a principio eſt eis datū: nō cedit in penā. cū nulla p̄ceſſerit culpa. ¶ Sed econtra videt̉ ꝙ ſit pena in eis. a principio em̄ potuerūt cognoſcere virtutes ꝑ eſſentiam. nūc aut nō pn̄t: gͦ defectus hmōi cognitiōis eſt pena apd̓ eos: cū illud ſit defectus cuiuſdā ꝑfectōnis ad quaꝫ nati ſunt. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ ex p̄miſſa diſtinctōne. cognitio em̄ virtutum non eſt per effectum. et ita cognitio potuit eſſe a principio cum natura erat bene inſtituta. et poteſt eſſe adhuc cum natura ſit corrupta. Cognitio auteꝫ per eſſentiā illa potuit eſſe a principio in ipſis angelis ꝗ po ſtea ceciderunt: ſed nūc non poteſt eſſe. licet ergo a prin cipio non habuerūt cognitionem virtutum per eſſentiaꝫ hoc ſuppoſito ꝙ nō ſint conditi in gratuitis: non tamen fuit in eis pena: ſed modo carentia iſta efficitur eis pe na. per peccatum enim meruerūt vt carerēt ipſis virtu tibus et cognitōne virtutū per eſſentiam. ¶ Nembrū quartu Uarto q̄rit̉ de priuatōe cogͦtōis reꝝ in ꝓ prio genere. et videtur ꝙ ſint priuati per fecta cognitione rerum in ſuo genere. cogͦtio enim rerum in proprio genere perfecta dicitur Ben̄. ab aug. cognitio veſpertina: ſed veſpertina determinatur ibi poſt diſcretione tenebrarum a luce. er go cognitio veſpertina non eſt in angelis qui tenebre di cuntur: ſed cognitio perfecta reruꝫ in proprio genere di citur perfecta. ergo angeli qui dicuntur tenebre. priua ti ſunt perfecta cognitione reruꝫ in proprio gene̓. ¶ Pre terea duplex erat cognitio bonorum angelorum. matu tina et veſpertina: ſed matutina priuati ſunt demones omnino. ergo veſpertina vel omnino eſt ablata ab eis: vel diminuta. ¶ Contra. videtur ꝙ cognitio rerum in ꝓ prio genere creuerit in demonibus. plurium habēt eniꝫ nunc demones cognitionem ꝙͣ habuerunt a principio et hoc videtur ꝑ hͦ ꝙ dicit yſido. in li. de ſummo bono.

Triplici acumine ſcīe vigent demones. ſubtilitate natu re. exꝑientia tempoꝝ. reuelatōne ſuꝑnorū ſpirituum. ſi gͦ viget acumen ſcientie in eis exꝑientia temporū: plura cognoſcūt mō demones ꝙͣ priꝰ cognouerūt. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ non ſunt pͥuati cognitōne rerum in ꝓprio ge nere. ſed eſt duplex cognitio rerum in proprio genere. vna q̄ data fuit a pͥncipio cū res in ꝓprijs generibꝰ erant create. Alia q̄ augetur per exꝑientia tempoꝝ. prima v̓o duplex eſt. Una ē naturalis ſiue cū natura priꝰ inſtitu ta. Altera v̓o ex gr̄a. Cognitio aūt illa dr̄ veſꝑtina que ē cognitio rerū in ꝓprio genere ex gr̄a. et ẜm hūc modū ha buerūt boni angeli cognitōeꝫ rerū in ꝓprio genere. Alio p̓o modo habuerūt cognitōeꝫ rerū in ꝓprio genere ang li ex ſuo primo ſtatu. Cercio v̓o mō ſibi acꝗrunt angeli mali cognitōem. ¶ Cum gͦ obijcit̉. ꝙ cognitio rerū in ꝓ prio genere fuit veſpertīa. hoc intelligit̉ de cognitōe ap propriata bonis angelis. Si aūt loq̄mur de cognitione alia. illa hꝫ remanere in dānatis. Si v̓o accipiat̉ cogni tio veſpertina. nihil ꝓhibet malos angelos hr̄e cognitō nem veſpertinā. et tūc nō diſtinguit̉ a bonis niſi in hoc. ꝙ boni hn̄t cognitōneꝫ matutinā. mali v̓o priuant̉ ea: et ẜm hūc modū cognitō veſꝑtina non eſſet data bonis an gelis pꝰ diuiſionem lucis a tenebris. ¶ Ad aliud v̓o di cendum. ꝙ nihil ꝓhibet vno modo cognitiōeꝫ rerū in ꝓ prio genere creſcere in demonibꝰ. illo v̓o mō non creſcit quo cognitio rerū in ꝓprio genere dr̄ cognitio geneꝝ vel ſpecieꝝ. ſicut em̄ nō auget̉ numerꝰ geneꝝ aūt ſpecierū ſꝫ idem ē modo qd̓ fuit a pͥncipio: ita nec creſcit cognitō. ſꝫ indiuiduoꝝ in generibꝰ et ſpēbꝰ ꝯtentoꝝ pōt creſcere cō gnitō ad effectꝰ: ꝗ ꝓcedūt ex ꝯiūctōibꝰ rerū diuerſis. Si aūt pena aliqͣ dicit̉ in eis rōne cognitōnis rerū in ꝓprio gene. hͦ nō ē qꝛ pautiora cognoſcat: ſꝫ nō ita clare ꝯḡſcūt. ¶ Queſtio. cxiiij. De pena demonū qͦ ad potentiā motiue q̄ dr̄ ꝯſcientie vermis. Einde dicendū eſt de pena in demonibꝰ ex ꝑte potētie mo tiue.ſ. rōnalis. q̄ dicit̉ vermis ꝯſcīe et q̄ runt̉ qͣtuor. Primo vtruꝫ pena vermis ſit in demonibꝰ. Scd̓o ꝙͣtum ad ꝗd at tendat in eis. Tercio vtruꝫ illa pena in illis ſit grauior alijs duabꝰ qͣs ſument.ſ. pena carentie viſionis diuine. et pena afflictōnis in igne gehēne. Quarto vtꝝ puniant̉ ſimul an ſucceſſiue pena vermis: pro omnibus peccatis ab ipſis ꝑpetratis. ¶ Nlembrū primū D primū ſic. videtur ꝙ pena vermis ſit in demonibꝰ. hn̄t em̄ ꝯſcīam pct̄oꝝ ſuoruꝫ. e ex hoc affligunt̉ ⁊ irremediabiliter cruciā tur: ſed ex his accipit̉ ratō vermis ꝯſcien tie ẜm ꝙ dīc. b. bern̄ ad eugeniū. vermis ille innatus eſt ꝯſcīe ꝑ pct̄m. et heret firmiter nequaꝙͣ euellendꝰ. nec ceſ ſat rodere. cum gͦ hec ſint in demonibꝰ. erit vermis ꝯſcīe in demonibꝰ. ¶ Preterea. ꝑ ꝯtrariū pōt argui. ſicut eniꝫ gaudiū in ꝯſcīa ē ipſis bonis angelis: ita pena in ꝯſcien tijs ipſis impijs. ſꝫ in bonis ē hmoi gaudiuꝫ. gͦ in malis ē hmōi pena. hec aūt eſt pena vermis: gͦ in demonibꝰ ē pe na vermis. ¶ Item angelꝰ peccans cuꝫ ſit nobilioris ſta tus in naturalibꝰ ꝙͣ homo. nō eſt nobilioris ꝯditōnis cū peccat: ſꝫ homo cū peccat incidit in triplicē penam reſpe ctu dei rōne cuiꝰ viſionis carentiā habet. reſpectu ſui ra tione cuiꝰ vermē hꝫ ꝯſcīe de peccatis. reſpectu eiꝰ quod exterius eſt: ratōne cuiꝰ habet afflictōnem gehennalem. angelus v̓o malus ſimiliter habebit hanc triplicem pe nam cum ſit ad vnamquāqꝫ poſſibilis. ¶ Preterea. cogͦ tio peccatoꝝ non deletur apud ſpiritum peccantem nili per penitentiam. ſed penitentia nō eſt in angelis malis: ergo cognitio peccatorum remanentium in eis. cedit in
afflictionem eis: ſed cognitio peccatorum cedens in af flictionem eſt vermis. ergo vermis conſcientie eſt in de monibus ¶ Contra. dicitur ī glo. ſuper illud. vij. eccͣs. Uindicta carnis impij ignis et vermis. vermis eſt ſera ſcelerum penitentia. que in tormentis ꝯſcientiam pecca torum mordere non ceſſat: ſed ſera penitentia ſcelerum non eſt in demonibꝰ: gͦ vermis conſcientie nō eſt in eis ¶ Item ioh̓. dama. ꝯſcientia eſt lex mentis noſtre que re pugnat legi carnis: ſed vermis eſt in ꝯſcientia. cum ergo ꝯſcientia mentis vel ſpūs repugnans legi carnis non ſi in demonibꝰ. nō erit ꝯſcientia in eis: gͦ nec vermis ꝯſcien tie. ¶ Item dr̄. ij. ad Ro. teſtimoniū reddente illis cōſciē tia cogitationū ⁊cͣ. ſꝫ iſtud teſtimoniū non eſt in angelis malis. cum iam dānati ſint gͦ vermis ꝯſcientie qui ꝓue nit ex teſtimonio huiꝰ ꝯſcientie nō eſt in damnatis. gͦ nō eſt in ip̄is demonibꝰ. ¶ Item ꝯſcientia eſt ex duplici ſcīa hoc em̄ deſignat nomen ꝯſcientie. Eſt em̄ cognitio faciē dorū vel nō faciendoꝝ. et collatio ad ꝑticularia: ſi gͦ col latio cū ꝑticularibꝰ nō eſt in angelis. cū nō vtant̉ ratiōe ẜm ꝓprietatē ratōnis: nō erit ꝯſcientia ꝓprie dicta in ar gelis. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ vermis ꝯſcientie eſt in an gelis malis. ſꝫ non ẜm om̄eꝫ actū: ſed ẜm illum actū qui ꝯpetit. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dicenduꝫ eſt. ꝙ illud quod dr̄ in glo. ſuꝑ illud. vij. eccͣs. ꝙ vermis eſt ſera ſce lerum pnīa. nō intelligit̉ de verme qui eſt in demonibus ſed de verme ẜm ꝙ eſt in hoībꝰ malis iam damnatis. de quibꝰ dicit̉. v. ſapīe. tunc dicent intra ſe penitentiā ager tes et p̄ anguſtia ſpūs gementes. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicend ꝙ eſt ꝯſcientia q̄ eſt lex intellectus. que dictat quid ē fa ciendū et quid nō. et ẜm hūc moduꝫ ꝯſcientia potuit eſſe in angelis. ꝯſcientia autē ꝓut eſt lex mentis repugnans legi carnis. in hac ratōne non eſt in angelis: ſed hoc non eſt niſi ẜm quendam actum. conſcientia autem habet multiplicem actum. actus autem iſte eſt in hominibus vbi eſt nūc iſta repugnantia. ante enim lapſum hominis fuit ꝯſcientia in ipſo. et tūc nō erat repugnātia legis mē tis reſpct̄u legis carnis. vnde nō eſt de eſſentia ipſius cō ſcientie hmōi actus. vnde licet ꝯſcīa ẜm hmōi actum nō ſit in demonibꝰ. nihilominus tamen vermis ꝯſcientie ꝙ attendit̉ ẜm remorſum peccatorum in ipſo ſpiritu ꝑma nentium eſt in ipſis. ¶ Ad tercium dicendum. ꝙ licet iā damnati ſint. nihilominus adhuc ꝙͣtum ad aliqua pec cata damnādi ſunt. et quo ad illa teſtimoniuꝫ reddit cō ſcientia ꝯtra illos. prout dicitur. iiij. ſapien. ex iniꝗs om. nes filij qui naſcentur: teſtes erunt nequicie. ¶ Ad quar tum dicendum. ꝙ licet ꝯſcientia in homine ſit ex collati on duplici in angelis tamen nō eſt ẜm omnem modum eſt tamen in angelis collatio vniuerſalis quod eſt ī mē te ad ꝑticularia. vt cum peccant ẜm rōnem vniuerſalis in mente dictetur eſſe pctm̄. et ẜm hec ſunt remorſus cō ſcientie vel in faciendo vel in iam facto. ¶ Nembrum ſecundum Ecundo queritur ꝙͣtum ad quia attenda tur pena vermis in demonibus. dicitur eī ꝙ ſit ꝙͣtum ad arguitionem peccati. ẜm il lud in pſal. arguam te et ſtatuaꝫ contra te faciem tuam. facies autem nihil aliud dicitur niſi ipſa conſcientia remordens. ¶ Similiter ſuꝑ illud. vij. eccs. ſcit conſcientia ⁊cͣ. glo. quā iudice nemo abſoluitur no cens: ſed conſtat ꝙ habet naturale iudicatorium qd̓ non aufertur per peccatum. ergo cum ſicut nocentes in iudi cio conſcientie non abſoluuntur: ergo vermis conſcien tie eſt ad damnationem ipſis peccatoribus et ita angeli mali. ¶ Preterea. demones ſunt ſpiritus ſeꝑati a corpo ribus: ſed ſpiritibus ſeꝑatis a corporibus magis ꝯuenit pena ſpiritualis ꝙͣ corꝑalis. ergo cum vermis ꝯſcientie ſit pena ſpūalis. magis ꝯucīet angelis malis ꝙͣ ignis ge henne: ſed ignis gehēne ꝯgruit eis ad penā. gͦ vermis cō ſcīe congruet eis ad penam interiorem. ¶ Item ſuꝑ illd̓

Queſtio .cxiiij.
yſa. xiiij. ſubter te ſternet̉ tinea ⁊cͣ. glo. tinea et oꝑimen tum vermiuꝫ. pene eterne ſunt qͣs ꝓpria gignit ꝯſcīa: ſed ꝓpria ꝯſcīa gignit niſi penā vermis ꝑ ſe. ibi aūt loquitur de dyabolo ſub figura nabuch. vn̄ et dr̄ ibi lucifer: ergo penā vermis ꝯpetit ſibi. ¶ Sed ꝯtra videt̉. ꝙ pena ver mis nō ꝯueniat eis. vermis em̄ de carne naſcitur et car nem ꝯſumit. ſi gͦ tranſfert̉ nomen vermis: tranſferet̉ vbi erat ratio carnis ſpūaliter: ſꝫ ratio carnis ſpūaliter non eſt niſi vbi viget ꝯcupiſcētia carnalis q̄ eſt fomēs vel ex fomite. hoc aut nō eſt in demonibꝰ: gͦ vermis ꝯſcīe nō eſt in demonibꝰ tanꝙͣ pena. ¶ Preterea. in euāgelio ⁊ ꝓphe tis vbi loꝗtur de penis ꝯiungit vermē cū alijs penis qui debent̉ homini danato. vnd̓ in penā damnatoꝝ aſſigna tur vermis. ſicut dr̄ vlti. yſa. vermis eoꝝ nō morietur et ignis eoꝝ nō extinguet̉. Et. ix. marci. bonū eſt luſcuꝫ in trare in regnū dei ꝙͣ duos oculos hn̄tem mitti in gehen nam: vbi vermis eorū nō morit̉ et ignis eorum nō extin guitur. Et vlti. iudicū. dabis ignes et vermes in carnes eoꝝ vt vrant̉ et ſentiāt vſqꝫ inſempiternū. Sil̓r. vij. eccͣi. Uindicta carnis impij ignis ⁊ vermis: vbi loꝗtur auteꝫ de pena dyaboli: tm̄ fit mentio de igne nō de verme. xxv. Math̓. Ite maledicti in ignē eternū qui ꝑatus eſt dya bolo et angelis eiꝰ. ex qͦ videt̉ ꝙ nō eſt ipſiꝰ vermis ꝯſcīe punire ſpūs ſeꝑatos ſcꝫ demones. ¶ Preterea. ſi vermis id litterā eſt reddere vel ꝯſumere lignū aut veſtē aut car nem de qua orit̉. oportet ꝙ in demonibꝰ inueniat̉ aliꝗd qd̓ ſemꝑ rodi vel ꝯſumi poſſit. illud nō erit niſi aliquod bonū qd̓ poſſit minui in demonibꝰ. ſi gͦ nullū eſt bonum infinitū in eis. nō pōt ibi eſſe vermis ꝙͣtum ad hūc effe ctum. ꝙ aūt ille ſit effectus iſtiꝰ vermis ptꝫ ꝑ hoc qd̓ dr̄ yſa. lj. Sicut veſtimentū ſic comedet eos vermis. vbi di cit glo. ꝯſcīa que nunꝙͣ morit̉: ſed qͣliter pōt comedere ni ſi ꝯſumat. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ pena illa ꝯſcīe ſuꝑ pec catis q̄ nunꝙͣ delent̉ eſt in ip̄is demonibꝰ: et dicit reꝫ il lius pene q̄ dicit̉ vermis. ratio tn̄ vermis ꝙͣtum ad ali quē actū magis ꝓprie ꝯuenit aīabꝰ dānatis ꝙͣ ip̄is demo nibꝰ. qͦ ad aliquē aūt effectū coīter eſt in his ⁊ in illis. qͣn tum em̄ ad hoc qd̓ gignit̉ ex remorſu ꝯſcīe cōe eſt vtrobi qꝫ. ꝙͣtum aūt ad hͦ ꝙ vermis ꝓprie dictꝰ gignit̉ ex corpore et ꝑ ſil̓itudinē ex re ꝯformante ſe corpori. in aīabꝰ dam natis dicit̉ eſſe vermis. ⁊ ideo ſcriptura qn̄ loꝗtur de pe nis damnatoꝝ: vl̓ius loꝗtur de pena vermis in homini bus ſiue in aīabꝰ: rariſſime aūt de pena vermis in demo nibꝰ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ deinceps querit̉. ꝗd rodat̉ ab il lo verme? Dicenduꝫ eſt. ꝙ ip̄a habilitas ꝯſcientie ad bo num. q̄ ſemꝑ magis et magis ꝯſumit̉. nec tn̄ oīno tollit ꝗa illa habilitas eſt naturalis ⁊ eſt in natura īmortali. vn̄ manente natura illa ſemꝑ manet ꝯſcīa pct̄i. ⁊ minui tur bonū ꝯſcīe: et illud cōe eſt in demonibꝰ et aīabꝰ dam natis. Et licet bonū illud nō ſit infinitū magnitudine ſi ue virtute. eſt tn̄ infinitū in diminuendo. Uel pōt dici ꝙ illa infinitas eſt ꝙͣtum ad duratōnem. et ꝙ nō ꝯſumitur magis et minꝰ: ſed ſemꝑ ipſa ꝯſcientia rōditur nulla fa cta abiectōne alicuiꝰ boni. ⁊ ꝗa eſcam ſuā inuenit perpe tuam. nunꝙͣ morit̉. eſca aūt ſua eſt ip̄m peccatuꝫ quod ē in ꝯſcīa. vn̄ dicit bt̄s bern̄. hic vermis eſt qui nō moritur memoria p̄teritoꝝ ſemel ꝑ peccatū firmiter heſit nequa ꝙͣ deinceps auellendus: nec ceſſat rodere ꝯſcientia eaqꝫ paſtus eſca incōſumptibili ꝑpetuat vitam. ¶ Mēbrū terciuꝫ Ercio queritur. vtrū illa pena grauior ſit alijs duabus penis quas ſuſtinet.ſ. caren tia viſionis diuine et afflictōne in igne ge bennę. Et videt̉ ꝙ illa pena ſit grauiſſima Gicit em̄ yſi. in li. de inſtitutōe eccleſiaſtica. ꝙ nulla pe na grauior eſt pena ꝯſcientie. cū ergo hec ſit ī demonibꝰ: erit illa pena grauiſſima. ¶ Sed videtur ꝯtrarium. di em̄ Criſo. ꝙ nulla pena maior eſt ꝙͣ ſeꝑari a viſione dei ergo carentia viſi is dei eſt maxima pena. cum eniꝫ illud ſit ſummū bonum. carentia illius erit maximuꝫ ma lum. ¶ Sed videtur ꝙ pena gehenne ſit eis maxima pe ſia. nihil em̄ eſt quod ita actualiter affligit. ¶ Preterea. ſpiritu ſubeſſe corpori penaliter eſt maxime afflictiuum ipſius ſpiritus: ſed demones ſunt ſpūs. ignis v̓o gehen ne corpus. gͦ demones ſubeſſe penaliter igni gehenne. ē eis maxima pena. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ pena poteſt dici maxima ẜm diuerſos modos. vel quo ad damnuꝫ. vel qͦ ad ſenſum. vel quo ad maximam inherentiam in punito Frimo mō eſt maxima carentia viſionis dei. ſi em̄ intel ligeremus ꝑ impoſſibile ꝙ homo haberet viſionem dei: et tam̄ ceteris penis puniretur: non tantū damnificare tur ſicut in ſola carentia viſionis dei damnificat̉. Scd̓o modo dicitur ignis gehenne maxima pena. cuꝫ maxime affligat et maxime ſentiatur. Tercio mō dicit̉ vermis interior. cum ſit pena īmediate inherens ipſi ſpiritui. et hec fuit ratio yſido. vn̄ ſubdit: mens em̄ male cōſcientie ꝓprie his ſtimulis agitatur. Nlēbruꝫ quartuꝫ Uarto querit̉. vtrum demones puniantur pena vermis ſimul aut ſucceſſiue pro om̄i bus peccatis ab ipſis ꝑpetratis ⁊ videtur ꝙ ſucceſſiue puniant̉. pena em̄ eſt ẜm con ſciam peccati. et pena actualis eſt cū eſt actualis cogni tio pct̄i: ſed rn̄a et eadeꝫ cognitōne actuali nō cognoſcit hoc peccatū et illud. cum gͦ actuales cognitōnes nō ſint ſimul ſed ẜm priꝰ et poſteriꝰ non erūt cognitōnes actua les huiꝰ peccati ⁊ illius ſimul. et pena actualis ſequitu cognitōnem. gͦ pena ſequens actualem cognitōnem vni pcti. nō erit ſimul cū pena ꝯſequenti actualeꝫ cognitōem alteriꝰ pct̄i. gͦ nō ſimul puniūtur demones hͦ genere pene ꝓ diuerſis pct̄is. ¶ Contra. cū dicit̉ Iob. xxiiij. tranſi bunt ab aꝗs niuiū ad calorē nimiū. tranſitꝰ ille nō atter ditur ẜm ſucceſſionē. ſꝫ ẜm penaꝝ variationē ꝓ diuerſis pct̄is: eſt em̄ qd̓dam pct̄m ex timore male huīliante et ei rn̄det illa pena q̄ ſignat̉ ꝑ aquā niuis: et eſt pct̄m amore male accēdente. et ei rn̄det pena ignis. ⁊ ſic̄ pct̄a ꝯtinu ant̉ in ſubiecto ita et pene debite ꝓ pct̄is. ſic gͦ ſic̄ ſimu ſunt ille pene. ita pena vermis ꝓ vno pct̄o et pena v̓mis ꝓ alio pct̄o ſimul erunt. ¶ Preterea. x. iob. ſuꝑ illud vb. vmbra mortis ⁊ nullꝰ ordo. glo. in mente damnatoꝝ ẜm ꝓmiſſaꝫ vmbrā cecitatis magna erit ꝯfuſio. q̄ intus eos cruciet ſicut flāma foris. ſicut gͦ flāma foris ſimul affli git ꝓ diuerſis pct̄is: ita et hec ꝯfuſio intꝰ cruciabit ſil̓ ꝓ diuerſis pct̄is. ¶ Qd̓ ꝯcedendū eſt. vn̄ pena ꝯſcīe ꝓ oī bus pct̄is ſimul affliget. ¶ Nec eſt hͦ ꝯtrariū qd̓ ſuꝑ ob iectū eſt. ſicut em̄ pct̄m ſimul eſt cū pct̄o. ita ꝯſcīa huius pct̄i ſimul cū ꝯſcīa illius. manebit gͦ in eis ad cumulum pene aſpectus diuerſoꝝ pct̄oꝝ ſimul: et ſicut cedit ad cu mulū glorie in ſct̄is. ꝙ ſimul pn̄t aſpicere diuerſa q̄ dele ctant: ita ad cumulū pene in damnatis erit. ꝙ ſimul po tuerūt aſpicere diuerſa que triſtant. ¶ Queſtio. cxv. De pena ſum ex parte voluntatis. Einde queritur de pena demonū ex ꝑte voluntatis. et pͥmo de gaudio de qͦ querunt̉ qͣtuor. Primo vtrū gaudiū aliqd̓ ſit in ip̄is demonibꝰ Scd̓o ſi eſt gaudiū in eis vtrū cedat in penā. Tercio ſi demones habeant dolorem pene p̄ſentis Quarto vtrum timeant penam. ¶ Nlembrum primum Irca pͥmū vr̄ ꝙ nō ſit ī eis gaudiū. gaudiū eī ē ex app̄hēſione ꝯueniētis. apprehēſio aī ꝯueniētis vel ē in pn̄ti vel in p̄terito vel in futuro. ſꝫ app̄henſio ꝯueniētis in p̄terito n̄ adgenerat ī eis gaudiū. illo em̄ ꝯueniēti in p̄terito p̄uati

ſunt. Apprehenſio aūt ꝯuenientis in p̄terito cū priuatōe nō adgenerat gaudiū ſed dolorē: gͦ nō hn̄t hmōi gaudiū Nec hn̄t ex apprehenſione boni in pn̄ti. cum bono pn̄ti ratuito ſint priuati et naturali qd̓ ordinat̉ ad gratuitū gͦ nō hn̄t ex illo gaudiū. licet em̄ habeant bonum nature quod nō pōt auferri ⁊ illud cognoſcāt: nō tn̄ ex illo ſequi tur gaudiū. vn̄ aug. xix. de ci. dei. Ipſe dolor teſtimoniū eſt boni adempti et boni relicti. vbi em̄ bonū relictū eſſꝫ de bono amiſſo dolore nō poſſet. licet gͦ habeant hmōi bo num nature. tn̄ ꝗa ab illo fuit priuatio boni gratuiti. nō ꝯſequit̉ gaudiū ſed dolor. Nec hn̄t gaudiū ex apprehenſi one boni in futuro. cū ſpes euaſionis a pena tolerat̉ ab eis. ſicut dr̄. xl. iob. Spes eiꝰ fruſtrabit̉. nō ergo hn̄t de mones gaudiū. ¶ Sed videt̉ ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ dīc aug. aduerſus manicheos. Dyabolus pt̄atem hꝫ in eis ꝗ pre cepta dei ꝯtemnunt. et de hac tam infelice ptate letatur ꝗ ſolebat anteꝙͣ caderet de ſublimi veritate gaudere. in qua nō ſtetit: gͦ demonēs hn̄t aliqd̓ gaudiū. ¶ Preterea a peccatore dū pōt peccare nō aufert̉ gaudiū pct̄i. ẜm ꝙ omē pct̄m ex libidine eſt. et ita in om̄i pct̄o eſt delectatio cum gͦ demones ſint in ſtatu in qͦ pn̄t peccare et peccant hn̄t delectatōnem pct̄i et ita gaudiū. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ gaudiū pōt eſſe in demonibꝰ. ſꝫ illud nō eſt gaudiū verū ſed om̄i amaritudine reſperſum. hoc aūt nō eſt niſi ꝗa adhuc hn̄t ſtatū in qͦ pn̄t demereri. cum aūt oīno erūt in ſtatu retributōnis ꝓ omnibꝰ pct̄is. aufert̉ ab eis oīno gaudiū. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijcit̉ in ꝯtrariū dicendū eſt. ꝙ gaudiū illud ē nō ex apprehenſiōe ſimpl̓r ꝯueniētis: ſꝫ qd̓ videt̉ ſibi ꝯueniens ſiue delectabile ipſis demonibus hr̄e pt̄atem in eos ꝗ p̄cepta dei ꝯtempnūt. et ita videt̉ eē gaudiū ex illo qd̓ videt̉ bonū eſſe in pn̄ti ⁊cͣ. ¶ Nembrū ſecundum Ecundo querit̉. vtrū gaudiū in demonibꝰ ſi eſt. cedat in penā. Uidet̉ ꝙ nō ꝑ hͦ quod dicit aug. in li. de li. ar. Pena eſt affectō ī uoluntaria et ecōuerſo. Sꝫ gaudiū nō eſt affectio inuolūtaria. nō em̄ vellēt nō gaudere demones: gaudiū non eſt pena in demonibꝰ. ¶ Sed ꝯtra hoc eſt qd̓ dicit aug. ſuꝑ gen̄. Pena eſt dyab̓olo vt in pt̄ate ha beat pct̄ores. et inde maior eſt eis pena: ꝗa de tam infeli ci pt̄ate letatur: gͦ gaudiū eſt pena demonū. ¶ Ad qd̓ di cendum. ꝙ gaudiū in rōne gaudij non ſonat in pena: ſed magis in pct̄m. qd̓ aūt dicit̉ eſſe pena hoc intelligit̉ eſ ctiue vel materialiter. effectiue ꝗa gaudiū inordinatum meret̉ penam. materialiter v̓o ꝗa de hoc ꝙ gaudium ha buit ꝯſequenter affligit̉. ¶ Nlęmbrum tercium Onſeq̄nter querit̉ de pena demonuꝫ que ī dolor. et hͦ reſpectu mali pn̄tis. et videt̉ ꝙ nō habeāt dolorē ꝓ pena in pn̄ti ſꝫ quod re ſeruet̉ in futuro. ꝓpter hͦ qd̓ dr̄ exo. xx. viſi tans pct̄a patrū ⁊cͣ. glo. Dyabolꝰ qꝛ iam peccādi moduꝫ exceſſit. tanꝙͣ veſtimētū ꝯcretū ſanguine nō erit mundꝰ ī hͦ ſeculo. nō.ſ. flagellat̉ ꝓ pct̄o. oīa em̄ ſeruant̉ in futurū Si gͦ nō flagellat̉ in pn̄ti ꝓ pct̄o ſꝫ ſeruat̉ in futuro cum dolor in pn̄ti ſit flagellū. nō hn̄t dolorē in pn̄ti. ¶ Prete rea. gaudiū ⁊ dolor ſunt oppoſita: cū gͦ gaudiuꝫ de pt̄ate ꝯtinuet̉ in pn̄ti. dolor ꝗ opponit̉ gaudio nō inerit in pn̄ti nō gͦ dolor erit pena in pn̄ti. ¶ Sed ꝯtrariū videt̉ per hͦ ꝙ dicit̉ in li. de ci. dei. xix. Sic leticia deſerti boni ī pct̄o teſtis ē voluntatis male. ita dolor amiſſi boni in ſupplicō teſtis ē nature bone. et loquit̉ ibi de ſtatu demonuꝫ. ex qͦ accipit̉ ꝙ dolorē hn̄t de amiſſo bono. ¶ Preterea. delecta tionē habuerūt in pͥmo pct̄o. delectatōni aūt ꝯueniēs pe na rn̄det afflictō ſiue dolor: gͦ dolorē hn̄t in pn̄ti ꝓ pena. d̓ qd̓ rn̄dendū. ꝙ dolore hn̄t in pn̄ti tanꝙͣ pena pro no amiſſo ierūt. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obij citur in ꝯtrariū eſt. ꝙ eſt quedā pena corrigen in pn̄ti. et hac pena nō fl ellat̉ dyabolꝰ ꝓ pct̄o ꝗa non
erit mundus in hoc ſeculo. et eſt pena ꝯdemnans et illa hic inchoat̉ in pn̄ti et ꝯſumabit̉ in futuro. et rōne illius dicit̉ om̄ia ſeruant̉ in futurū.i. ꝯſumatio. nō ꝙ in preſen ti nō puniat̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ gaudiū et dolor cū ad eandeꝫ rem referunt̉ ſunt oppoſita. cum aūt ad di uerſa referunt̉ nō ſibi opponūtur. vn̄ dolor de caſu a ſub limi veritate: ⁊ leticia de infelici pt̄ate in pn̄ti nō ſibi op ponūtur. ꝓpter qd̓ nihil ꝓhibet hec duo ſimul in eſſe in demonibꝰ. in futuro v̓o erit dolor ſine gaudio. vnd̓ ar in extremo ſupplicio recte fit: vt impij naturaliū bono damna in cruciatibꝰ defleant ſentientes ablatorē eoruꝫ iuſtiſſimū deum. quem ꝯtempſerunt benigniſſimum lar gitorem. ¶ Nembrum quartū Oſtmodū querit̉ de pena demonū que di citur timor. et querit̉ vtrū timeant penam quod videt̉. ſerui eī pct̄i eſt timere: ſꝫ dya bolus ē ſeruꝰ pct̄i Ioh̓. viij. Qui facit pec catū ſeruus ē pct̄i: gͦ eiꝰ eſt timere penaꝫ. ¶ Preterea. de mones credūt et tremiſcūt Iac. ij. Sed quid ē illud cre dere niſi certitudo de pena. ex certitudine v̓o pene futu re ſequit̉ timor: gͦ demones timēt. ſed timor ille nō eſt ni ſi potentie diuine puniētis: gͦ hn̄t timorē pene. ¶ Pretēa. viij. math̓. Quid nobis et tibi ih̓ū filij dei veniſti an̄ tp̄s torquere nos. gͦ certi erant de pena futura: ſed ex certitu dine mali in intellectu ſequit̉ timor in affectu. gͦ habuer̄t timorē in affectu: ſꝫ timor pene ſecū habet pena adiūctaꝫ ẜm ꝙ dicit̉. jͣ. ioh̓. iiij. timor penā habet: gͦ habent timori penalē. ¶ Contͣ Iob. xl. factū eſt vt nulluꝫ timent. ſuꝑ qͦ bt̄s greg. li. xxxiiij. mora. nullum timent videlicet ꝗa nec deū. ſꝫ neqꝫ hoc ꝙ paſſurus ē metuit: cui nimirū felicius fuerat timendo ſupplicia vitare. ꝙͣ nō timendo tolerare. et alibi nūc oīno nō timēs om̄ibꝰ ſupplicijs ſubiacet. qui elemētis etiā ſuꝑeſſe poterat ſi vnū quē debuit timere vo luiſſet. vnde ꝓfecto time̓t om̄ia poſſidēs. qui nūc vnū nō timēs om̄ia patit̉. ex quibꝰ colligit̉ ꝙ demones nō habēt timorē pene quam ſuſtinēt: ſꝫ nec dei penam infligentis. ¶ Preterea. timor ſeruilis facit abſtinere ab actu pct̄i. ſꝫ demones nullatenꝰ abſtinēt ab actu pct̄i: gͦ nō videtur eſſe in eis timor ſeruilis. ¶ Preterea Greg. ſuꝑ illd̓ iob. iij. Quare nō in vulua mortuꝰ ſuꝫ. cū pena timet̉ ſed faci es dei nō amat̉: timor ex timore eſt nō ex huīlitate. quia ſuꝑbit ꝗ pct̄m ſi liceat nō puniri nō deſerit. gͦ videt̉ ꝙ ha bens timorē ſeruilem ex ꝯſideratōne nō peccet: ſꝫ hoc nō eſt in dyabolo: gͦ in dyabolo nō eſt hmoi timor penalis. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ vno modo eſt timor ī dyabolo alio modo nō. timor em̄ ẜm ꝙ comes eſt huīlitatis. non eſt in ipſo. cū ſuꝑbia maxime ſit in ipſo que opponit̉ humilita ti. et per ꝯn̄s timori. et hoc modo intelligit̉ illud. factus eſt vt nullum timeret. ex ſuꝑbia eniꝫ eſt in eo arrogantia et p̄ſumptio. ꝓpter quā nō timet illū quē timere deberet et ex hoc peccat. Ex alia v̓o parte timor ſonat in penam et ẜm hoc eſt in dyabolo: ſed adhuc diſtinguendū. quia timor penalis aliquādo reuocat hominem a pctō vel cō hibet ab actu peccati. et hoc modo nō eſt timor penalis in eo. Alio v̓o modo eſt in augmentum pene inflictus ꝓ peccato p̄cedenti. ⁊ ẜm hoc timor penalis ē in eo. ¶ Per hoc poteſt reſponderi ad obiecta. cum em̄ dicit̉ ꝙ timor eſt in eo. intelligitur de timore penali non cohibente ab actu peccati. ſed affligente ꝓ peccato. Quod at̄ dicit̉. xl. Iob. factus eſt vt nullū timeret. intelligitur de timore cō hibente a pct̄o. ex ſuꝑbia em̄ eſt ꝙ nō cohibet ſe a pct̄o ꝑ timoreꝫ dei. ſicut eſt de illo qͥ ex audacia ſiue temeritate delinquit. ¶ Sil̓r illud quod dicit bt̄s grego. ꝙ nō timet deum. intelligit̉ de timore ſeruili que cohibet a peccato. ¶ Ꝙ etiā dicit ip̄m nō timere penā hoc ſil̓r intelligit̉ ꝙ non ita timet ꝙ ꝓpter hoc a peccato deſiſtat. vnde eſt du lex timor ſeruilis. Unus cohibitoribus a peccato. et hͦ iodo intelligitur illud. b. grego. quod dicitur ſuper. iij. iob. et quod alubi dicitur. viuit in eo voluntas peccadi.

Queſtio .cxvj.
et ſequeret̉ pec idi libertas: ſi ſperaretur impunitas in dyabolo d̓o viuit voluntas peccandi et timor in ipſo eſt ex timore: ſꝫ nō deſiſtit a pct̄o ꝓpter timoreꝫ pene. īme in pn̄ti magis exardeſcit ad culpam. ¶ Ad iſtud qd̓ dici tur. ij. Iac̄. ꝙ demones credūt et ꝯtremiſcūt. intelligitur de timore ſeruili quo timet̉ iuſticia dei et non amat̉ qui nō ꝓcedit ex fide ẜm ꝙ eſt virtus informis: ſed ex qͣdam certitudine pene. ¶ Queſtio. cxvj. De pena locali demonum. Einde procedēduꝫ eſt ptꝰ determinatōem pene ſpūalis. a ꝯſideratōneꝫ ipſius pene localis q̄ fuit caſus in aerē caliginoſuꝫ de celo empir reo vel in infernū. vn̄ dicit̉. x. luc. Uide bam ſathanā tanꝙͣ fulgur de celo cadentē. Et queruntur qͣtuor. Primo vtrū ſit eis pena eſſe in iſto aere caligino ſo. Scd̓o quō ibi puniant̉. Tercio vtrū tm̄ ille caſus lo calis ſit eis pena. an ſint etiā alij caſus locales eis in pe nam. Quarto vtrū om̄es ceciderint in habitationeꝫ ae ris caliginoſi. aut quidē ceciderūt in habitatōneꝫ aeris caliginoſi: quidā v̓o in infernum. ¶ Nembrū primuꝫ Dprimuꝫ ſic. videt̉ ꝙ non ſit in eis pena. ſunt em̄ in iſto aere caliginoſo ad temptā dum hūanū genus: ſꝫ temptare humanuꝫ genꝰ eſt eis voluntariū. gͦ locus ꝯueniens ad temptandū placet eis nō gͦ eſt eis penalis. ¶ Pretēa dicit aug. ꝙ demones dicunt̉ aerea aīalia. qm̄ corporu aereoꝝ natura vigent: nec ꝑ mortem diſſoluunt̉. qꝛ p̄ua let in eis elementū aptius ad faciendū ꝙͣ ad patiendum ad patiendū em̄ ſunt humor ⁊ hmōi. ad faciendū v̓o aer et ignis: ſi gͦ ſunt in aere caliginoſo aſſumētes corpꝰ ae reū: aſſumūt corpꝰ actiuū nō paſſiuū. aſſumētes aut cor pus actiuū nō patiunt̉ penā ex hoc ſed magis inferunt. gͦ eſſe ī aere caliginoſo nō ē eis pena. ¶ Prete̓a dīc apl̓s vlt. ad eph̓. ꝙ ſunt rectores tenebraꝝ haꝝ. gͦ dn̄ant̉ ſed qd̓ dn̄at̉ ab illo nō patit̉ cui dn̄atur. demones gͦ non pa tiunt̉ ab aere nec ab alio corꝑe ibi puniunt̉: gͦ nō puniū tur. ¶ Ꝙ at̄ ſit pena videt̉ ꝑ hoc qd̓ dic aug. ſuꝑ gen̄. ca liginoſa aeris tm̄ teneri ꝑmiſſi ſunt. ꝗ eis qͣſi carcer ē vſ qꝫ ad tp̄s iudicij: ſꝫ eſſe in carcere eſt pena incarcerato. gͦ ipſis demonibꝰ ē pena eſſe ī aere caliginoſo. ¶ Prete̓a ſi angeli hēbant corpꝰ ꝑ aſſumptōeꝫ anteꝙͣ caderet. habe bant corꝑa ſumpta de ethere luīoſo vel nulla habebant. ſꝫ pꝰ caſuꝫ hn̄t corꝑa aſſumpta de aere caliginoſo. gͦ quo ad hͦ mutant̉ in ſtatū deteriorē: ſꝫ mutari ī ſtatū deterio rem ē pena. gͦ demones ex hͦ ꝙ in aere caliginoſo ſunt pe nam hn̄t. ¶ Prete̓a dr̄. xx. li. de ci. dei. In hͦ aereo celo ⁊ in t̓ris ⁊ demonū ⁊ hoīm ē miſerrima vita erroribꝰ erū niſqꝫ pleniſſima: ſꝫ miſerrima vita nō eſt ſine pena. gͦ pe na eſt ip̄is demonibꝰ eē in hͦ celo aereo. ¶ Ad qd̓ dicen dū eſt. ꝙ datū eſt eis ī penā eē in aere caliginoſo. locꝰ em̄ in qͦ ꝯditi ſunt erat celū empirreū qd̓ ē luioſuꝫ ⁊ qͣſi locꝰ ꝯnat̉alis eis. eſſe gͦ ꝑpetuo ī loco tenebroſo vl̓ caliginoſo inflictū eſt eis. qꝛ noluerūt tene̓ habitatōeꝫ luīoſaꝫ: non pena eēt angelo bono eē in loco tenebroſo. vt ſi angl̓s ſonꝰ mittat̉ ad has ꝑtes inferiores: ſꝫ ideo cedit eis ī pe nam. ꝙ reuerti nō poſſunt ad regionē luīs ſibi ꝯnatura lē. deferūt etiā ſecuꝫ tenebras interiores q̄ magis ſūt eis in penā ꝙͣ tenebre exteriores. ſic gͦ ē pena ipſoꝝ demonū ¶ Ad obiectū at̄ prīo in ꝯtrariū dicendū ē. ꝙ lꝫ gaudeat de tēptatōne hoīs. nō tn̄ gaudēt de diſpoſitōe loci in qͦ te ptat cū illa diſpoſitio loci diſcōueniēs ſit nature pͥme in ſtitute. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ lꝫ aer ſit de corꝑibꝰ re ſpectu terre ⁊ aq̄. hr̄e tn̄ aereū corpꝰ tenebroſuꝫ cedit ī ra tione paſſibilis: non ꝙ aer ip̄e agat in ip̄os demones in ferēdo cis penā: ſꝫ ipſi ex innaturali ſibi habitatōne penam accipiūt. ¶ Ad terciū dicendū eſt. ꝙ licet dominent̉ ipſis pctōribꝰ ꝗ ꝑ tenebras deſignant̉: nihilominꝰ tn̄ hoc dominiū ꝯcomitat̉ quedā pena. Un̄ dicit augꝰ. ſuꝑ gen̄. aduerſus manich̓. Pena eſt dyabolo vt in ptāte habeat eos ꝗ precepta dei ꝯtemnunt. ſicut eſſet de aliqͦ ꝗ eſſet de familiaribꝰ alicuiꝰ regis. et pꝰ factus eſſet carcerariꝰ ad cuſtodiendū malefactores: et cum ipſis malefactoribus puniretur ¶ Nembrum ſecundum Ecundo querit̉ quomodo demones in ae re caliginoſo puniant̉. Si em̄ angelis ſan ctis nō eſt gaudiuꝫ eſſe in corꝑe luminoſo quocūqꝫ. vt ſi eſſent in aere illumīato. non ꝓpter hoc eſſet eis maiꝰ gaudiuꝫ. gͦ per oppoſitū non erit pena ipſis demonibꝰ ꝙ ſunt in corꝑe caliginoſo. ¶ Pre terea. corpꝰ naturaliter inferiꝰ eſt ſpū. gͦ non agit in ſpm̄ aer aūt caliginoſus eſt corpus. gͦ non agit in ſpm̄ demo nis. gͦ nulla paſſio infert̉ ab ipſo corpore: et om̄is pena paſſio eſt. gͦ nullo modo pena ex corpore caliginoſo infer tur ipſis demonibꝰ. ¶ Sed ꝯtrariū videri pōt. ꝗa pena dicit̉ affectio inuolūtaria affectio aūt inuoluntaria ī de monibꝰ eſt eē in aere caliginoſo videlꝫ ꝯtra voluntatem primitꝰ inſtitutā. gͦ eſt pena in illis. ¶ Preterea. ignis ge henne licet corporeꝰ ſit. nihilominꝰ affligit ipſos ſpiritus delinq̄ntes ex dei ordinatōe: gͦ pari rōne cū aer caligino ſus ſit corpꝰ nō impedit̉ qn poſſit eſſe in penā demonibꝰ ¶ Ad qd̓ videt̉ eſſe dicendū. ꝙ cū ſtatus demonū in pre ſenti mediam rōnem teneat inter ſtatū innocentie quem habuerunt et ſtatū pene eterne cui deputati ſunt. ꝯgrue bat vt duꝫ eſſent in ſtatu medio. haberēt aliꝗd de poten tia et aliꝗd de paſſibilitate. vnꝰ em̄ ſtatus ad potentiaꝫ ꝑ tinebat. alius v̓o ſtatꝰ ad miſeriā. et diſtāt loca his ſtatī bus ꝯgruentia.ſ. celū empirreū ⁊ infernꝰ: ꝯuenit gͦ vt lo cum mediū teneāt duobꝰ ꝯgruentē.ſ. vt poſſint agere. et poſſint pati: et ideo in aere ſunt et caliginoſo. vt eē in ae re et de ꝑte aeris facere qd̓ ſibi ꝑmiſſuꝫ ē: ꝑtineat ad re. eſſe d̓o in caliginoſo pertineat ad pati. ¶ Ad illud vo qd̓ obijcit̉ in ꝯtrariū dici pōt. ꝙ licet aer corpus ſit. cor pus aūt de ſua natura nō agat in ſpm̄: nihilominꝰ quia nō ſeruauit ſuū ordinē ipſe ſpūs. in hͦ cecidit vt a corpo re pateretur: vel ſibi inde aſſumeret corpus. ¶ Ad aliud v̓o dicendū eſt. ꝙ nō eſt ſil̓e: angeli em̄ boni naturaliter p̄eminent corꝑibꝰ. et ideo de eſſentia gaudij eoꝝ non eſt diſpoſitio corꝑis: ſꝫ angeli mali ꝗa ſpūs ſunt ex natura. in hͦ hn̄t penā ꝙ a corꝑibꝰ vel in corꝑibꝰ patiunt̉. ¶ Membrum tercium Ercio queritur. vtrum localis caſus ī ae rem caliginoſum ſit tm̄ demonibus in pe nam. an etiam ſint alij caſus locales. Si enim ſunt alij caſus locales. et alia pena non debetur niſi pro alio peccato. eſſent diuerſa peccata in genere pro quibus inflicte eſſent penalitates illorum locorum. videmus autem pro primo peccato inflictā pe nalitatem aeris caliginoſi et inferni: ergo nō videtur ꝙ penalitas diuerſoꝝ locorum diuerſis peccatis reſpōdi at. ¶ Preterea ſicut dicit beda. cū eſt in aere caliginoſo penā ignis gehennalis ſecū defert vbicunqꝫ mouetur. ⁊ ponit exemplū tale defebricitante. quocūqꝫ tranſferatur penam caloris febrilis ſecū defert: ergo nec localiter di ſtinguūt̉ pene vt vna pena ſit in vno loco ⁊ alia in alio. nec diſtinguūt̉ peccata ꝓpter que diuerſi caſus locales inferantur. ¶ Sed videtur ꝯtrarium ꝑ hoc ꝙ dicitur ī li. collectionum de ſententijs ſct̄orū et videtur eſſe verbi ambroſij: tribꝰ locis dyabolus cecidit. primo de celo per ſuꝑbiam. ſcd̓o de ꝑadiſo ꝑ homicidiū ade. vn̄ homicida dictus eſt ab initio Ioh̓. viij. tercio de terra ꝗ per inuidi am hūani generis cecidit ī infernū. ⁊ ita nō tm̄ erat ca ſus vnꝰ demonibꝰ in penā ſed pl̓es. ¶ Ad qd̓ dici poteſt

ꝙ illud dictū eſt ꝑ quandam coaptatiōeꝫ. ẜm hͦ em̄ ſi di uerſi iſti caſus eſſentialiter reſpondent diuerſis pct̄is dictis. tūc ꝓ pͥmo pct̄o ſuꝑbie non cecidiſſent in infernū dicit̉ aūt in yſa. xiiij. Quo cecidiſti lucifer ⁊cͣ. et pꝰ ſequi tur. Uerūtamen ad infernū detraheris in ꝓfunduꝫ laci. vbi notat̉. ꝙ ꝓ primo pct̄o ſuꝑbie inflictꝰ ē caſus gehen ne. ꝑ quandā tn̄ appropriatōnem dici videt̉ de aptatōne locoꝝ. eo em̄ ꝙ peccauit in celo: de celo cecidit ꝑ ſuꝑbiā eo aūt ꝙ peccauit in ꝑadiſo ſuggerendo primis parenti bus. dicitur de ꝑadiſo cecidiſſe ꝑ homicidiuꝫ. eo autem ꝙ quotidie peccat in terra temptādo hoīes ad ſeditōneꝫ icit̉ de terra cecidiſſe quaſi hoīm habitatōne. ſic gͦ ꝙͣtū ad terminū a quo eſt caſus tria loca diſtinguūtur. ꝙͣti ad terminū in quem eſt caſus. nō diſtingunt̉ niſi duo lo ca aeris.ſ. caliginoſus qui eſt locus ad temptandum. et infernus qui eſt locus ad recipiendum penam ignis e terni. ¶ Nembrum quartū Uarto querit̉. vtrum vterqꝫ locus ſit det̓ mīatꝰ om̄ībꝰ demonibꝰ in penaꝫ aūt vnꝰ ꝗ buſdā: et alijs aliꝰ. Et videt̉ ꝙ vnꝰ quibuſ dam et aliꝰ alijs. nō em̄ par erat oībꝰ pct̄m hͦ impari exiſtente pct̄o. impar debet eſſe pena: ſꝫ pena fi it caſus localis. gͦ inequalis dꝫ eſſe caſus: ſꝫ hec inequa litas nō fuit eo ꝙ quidam demones in ſuꝑiori ꝑte aeris caliginoſi ceciderunt. alij v̓o in media ꝑte. alij v̓o in inſi ma: gͦ in hoc attendit̉ inequalitas ꝙ quidā ceciderūt in aerem caliginoſuꝫ: quidaꝫ v̓o in infernū. ¶ Sed obijcit̉ in ꝯtrariū. ꝑ hoc ꝙ dr̄ in euāgelio cum dicit̉ math̓. xxv. Ite maledicti in ignē eternū ꝗ ꝑatus ē dyabolo ⁊ angel eius. cū em̄ dicit̉ ⁊ angelis eiꝰ. nullꝰ excipit̉: gͦ ignis īfer ni om̄ibꝰ deputat̉ in penā. Sil̓r dr̄. xix. apo. et. xx. ꝙ dy abolus miſſus ē in ſtagnū ignis et ſulfuris. et ꝗ habeba caracterē beſtie. Et. b. aug. dicit in li. de fide ad petrum. Firmiſſime crede dyabolū ⁊ angelos eiꝰ in ignē eternū a xp̄o eſſe mittendos. vbi nunꝙͣ carebūt pena quā eis pre parauit diuina iuſticia. gͦ pena ignis infernalis coīs eſt om̄ibꝰ demonibꝰ. ¶ Sil̓r pena aeris caliginoſi ē eis com munis. vn̄ dr̄. xxiiij. yſa. Uiſitabit deꝰ ſuꝑ militiā celi in excelſo. militia autē deſignat ibi demones ꝗ in aere mili tant ad hoīes ſeducendos. Sil̓r dr̄. xxxiiij. yſa. applica bunt̉ ſicut liber celi et om̄is militia eoꝝ defluet ſicut de fluit de vinea. vbi nulla fit diſtinctio ꝙ quidā militāt in aere caliginoſo quidā nō: ſꝫ indifferēter om̄s. gͦ illa etiaꝫ pena coīs eſt om̄ibꝰ. ¶ Preterea. b. grego. exponēs illud ij. pe. ij. Deus angelis peccātibꝰ nō peꝑcit ſꝫ ⁊cͣ. Dicit in moꝝ. li. viij. et. xiij. ꝙͣtum ad ſublimitatē celi aer iſte cali ginoſus nō īmerito pōt infernus dici ſicut ꝙͣtuꝫ ad eiuſ deꝫ aeris altitudinē. et terra q̄ inferiꝰ iacet infernus pōt intelligi. malignꝰ itaqꝫ ſpūs de ſuꝑioribꝰ in hec inferio ra deiectus. ne ad celeſtia valeat deuolare pene ſue pon dere coartat̉. et hic qͣſi in carcere conſtringit̉. qꝛ tempta re bonos quantū deſiderat ꝓhibetur. ⁊ vt implere mala q̄ appetit nequeat. ſuꝑnaͣ diſtrictiōe relegatus anguſtat. ex quibꝰ verbis colligitur. ꝙ eſſe in aere caliginoſo ē pe na indifferēter om̄ibꝰ demonibꝰ. loꝗtur em̄ d̓ dyabolo ⁊ angelis eiꝰ. et ita indifferēter vterqꝫ locus eſt pena demo num. ¶ Qd̓ ꝯcedendū eſt. ¶ Rn̄dendum aūt eſt ad obie ctum in ꝯtrarium. ꝙ exn̄te inequali pct̄o et inequalis fu it pena. ſed illa inequalitas pene eſt ẜm maioritatē ⁊ mi noritatē afflictōnis in igne gehenne ꝗ eſt ignis gebenna lis. et ẜm maioritatem caliginis et minoritatem quam ſibi ſuo peccato effecerūt. non ꝙ quidam habeant ꝓ pe na ꝑpetuum carcerem aeris caliginoſi alij v̓o ignem in fernalem. ¶ Uidetur autem aliquibꝰ ꝙ pena aeris cali ginoſi ſit pena eorum vſqꝫ ad dieꝫ iudicij. pena v̓o ignis gehennalis poſt iudicium: ſed ꝙ pena gehennalis ſit pe na in preſenti. patet per hoc ꝙ dicit beda in auctoritate ſupradicta. ¶ Preterea. primum peccatum fuit maius peccatum ꝙͣ conſequentia peccata demonuꝫ. ergo maior
pena debebatur. ſed maior pena eſt ignis gehēnalis. er zo cum iam iudicati ſunt. ꝓ illo peccato eis illa pena ē nricta. ¶ Preterea. in iudicio vltimo cū ꝓponit̉ ſnīa iu dicis reſpectu damnatoꝝ nulla mentio fit ibi de iudicō ferendo in angelos malos. ſed de iudicio ferendo in ho mines malos. ex quo accipitur ꝙ iā latum eſt iudicium ſed pro malis angelis fuit ille ignis gehenne. ſicut. xxv. math̓. ergo iam latū eſt iudicium ipſoꝝ demonū reſpe ctu huiꝰ pene. ¶ Ꝙ aūt alia pena ſcilicꝫ aeris tenebroſi nō ſit pena eoꝝ principalis videtur. ꝙ em̄ remaneāt in hoc aere tenebroſo. hoc ē qꝛ hic eſt eis locus temptandi hūanū genus. ſed poſt iudiciū nec erit temptatio nec ha bebunt poteſtatem temptādi. ergo nec pena cōcomitās hmōi poteſtatem ẜm illū modū erit tūc ī demoībꝰ. Aer em̄ qui nunc eſt caliginoſus tunc erit illumīatus. gͦ tur nō erit eis pena eſſe in illo tāꝙͣ caliginoſo. ¶ Ad qd̓ vlti mum dicēdū. ꝙ etiā illa pena que eſt tenebroſitas aeris nō aufertur ab ip̄is demoībꝰ poſt iudiciū licet em̄ nō ha beant tenebroſitatē huiꝰ aeris: habebūt tn̄ tenebroſita tem que eſt in inferno. et licet auferatur ab eis poteſtas tēptandi ⁊ eſſe in loco ſuperioris aeris caliginoſi: nō tn̄ eſſe in loco infimo vbi erit etiam eis tenebroſitas in pe na. ¶ Queſtio. cxvij. de tem ptatione der m in generali. Ompleto tractatu de primo peccato maloꝝ angeloꝝ ⁊ de pena ꝯſequēte: dicendum eſt de peccato temptationis quo primū parentē tem ſptauit et adhuc temptat humanū gen ratione em̄ illius dicitur homicida ab inicio. ſicut habe tur. viij. ioh̓. Primo aūt dicendum eſt de temptatione in cōmuni. Secūdo de temptatione facta primis parenti bus. De temptatione in cōmuni primo dicendū eſt de tē ptatione actiua. Secundo de temptatōne paſſiua. ¶ Cir ca temptatōem actiuā ip̄ius dyaboli conſideranda ſunt hec. Primum quid ſit temptatio. Secundum a quo ſit temptatio. Terciū cuiꝰ ſit temptatio. Quartuꝫ ex qua cauſa ſit temptatio. Quinto qua de cauſa ꝑmittit deus temptatōnes fieri. Sextum que ſint drn̄tie ſine ſpecies temptationis. Septimū qūo vnaqueqꝫ fiat. Octauū de remedio temptationis. Nonum vtrū dyabolus ſcm pe temptet. Decimū vtrū aliqn̄ creſcat eiꝰ appetitus ad tē ptandum. ¶ Nembrū primū Irca primū ſic ꝓceditur dicit Caſſiodorꝰ ꝙ temptatio ē aſſimilatio boni ad fallēdū Sꝫ videt̉ ꝙ hec ratio nō ꝯueniat om̄i tem ptatiōi dyaboli. temptat̉ em̄ aliꝗs qn̄qꝫ⁊ dyabolo de fille. ⁊ tūc eſt de nō vero ſub ſpecie veri. qn̄ angelus ſathane trāſfigurat ſe in angelū lucis. conſenti re falſo ſub ſpecie veri. aliqn̄ aūt trāſfigurat ſe vt hō eli gat malū ſub ſpecie boni. nō ergo in omī temptatōe dya boli eſt aſſil̓atio boni ad fallēdū. ſꝫ qn̄ꝫ aſſil̓atio veri ad fallēdū. ¶ Itē greg. in moꝝ. dyabolꝰ quoſdā decipit vt ſapiētes ſub ſpecie boni. ſꝫ alios a ꝑte ducit in peccatum qͦ reſpectu eoꝝ nō eſt temptatio aſſil̓atio boni ad fallen dum. cū aꝑte ducūtur in malū. quidā em̄ ſciēter malum faciāt. ¶ Sed in cōtrariū ſic obijcit̉. terminꝰ temptati onis dyaboli ē pct̄m. gͦ ad hoc tendit temptatō eiꝰ vt ho mo ꝑpetret pct̄m. ſꝫ nullꝰ vult malū inqͣtū hmōi. gͦ ſb̓ ſpe cie boni ꝓcedit ad tēptandū. gͦ temptatō eſt aſſil̓atio ⁊cͣ. ¶ Hoc etiā videt̉ ꝑ hoc ꝙ dr̄ in glo. ſuꝑ illud psͣ. Proba me dn̄e ⁊ tempta me. dyabolꝰ temptat vt ſeducat. ſꝫ ſedu cere eſt a bonitate ad maliciā duce vel ī malicia magis ꝓfundare. gͦ temptatio dyaboli ē ꝑ apparētiaꝫ boni. ad hoc ꝙ a bono ducat̉ ad malū. hoc em̄ quodāmo tenet ra tione medij. ab extremo aūt ad extremū nō venit̉ directe

Queſtio .cxvij.
niſi ꝑ mediū. ¶ Ad qd̓ reſpōdēdū. ꝙ p̄dicta ratio Caſ ſiodori cōuenit om̄i temptatōni dyaboli. ¶ Ad obiectū aūt in cōtrariū dicendū eſt. ꝙ temptatio que eſt de fide eſt etiā hmōi. eſt em̄ ibi aſſil̓atio boni in genere illo. verū em̄ eſt bonū intellectū et affectum. ẜm ꝙ conſenſus ferꝭ ſuꝑ illud. ¶ Ad ſcd̓m verū dicendū. ꝙ licet quoſdā deci piat occulte quoſdā aꝑte ducat. nihilomīꝰ in om̄ibꝰ ē de ceptio. Appetūt em̄ illud qd̓ nō eſt appetendū. et licꝫ co noſcat quodāmō illud eē malum qd̓ appetit: tamē alio nodo eſtimat eſſe bonū. et ita ſemꝑ eſt ibi aſſil̓atio boni ad fallendum. ſed ꝓpter hoc dicit̉ aꝑte ducere quoſdam qꝛ habent in ſe ſcīam ẜm quā poſſunt cognoſcere et cogͦ ſcunt quoniam illud eſt malum ſimpliciter. et a deo pro hibitum. Hugo de ſancto vic..§. j. ponit aliam diffinitōem. Temptare eſt callide experiri et quaſi quibuſdā blandis conatibꝰ ante violentā pulſa tionem probare. ¶ Circa quā diffinitionem ſic obijcitur Uidetur em̄ ꝙ nulla ſit violenta pulſatio. dicit eī greg. nō eſt timēdus hoſtis qui nō pt̄ vincere niſi volentem ¶ Item yſa. lj. Incuruare vt trāſeamus. in ꝑſona demo num ip̄i aīme dicitur. vbi glo. niſi teip̄m ſubdideris. de mones non nocebūt tibi. ¶ Preterea. ph̓us aſſignat dif ferentiā inter violentū et volūtariū dicens. Uiolentuꝫ eſt cuiꝰ principiū eſt extra eo vel conferente ꝗ agit vel ꝙ patitur. Uolūtariū em̄ ē cuiꝰ principiū eſt ī ip̄o. ſꝫ omne pct̄m eſt ita volūtariū. ꝙ ſi nō eſt volūtariū: non eſt pec catum. gͦ nullū eſt violentū. nō ergo eſt violenta pulſatō in aliquo pct̄o. ¶ Contra dicit. b. greg. ꝙ aliqn̄ temptat dyabolus vt leo. et aliqn̄ temptat vt draco. cū aūt ſeuit vt leo. tūc videtur eſſe violenta temptatio. cum aūt tem ptat vt draco nō violenta. et ita nō in om̄i ꝓgreſſu tēpta tōnis eſt violenta. ¶ Hoc etiā videtur per hoc qd̓ dicit b. greg. alibi prius. quaſi cōſulens blanda ad animū lo quitur. ſed cum ſemel dentē delectatōnis infixerit. violē ta poſt cōſuetudīe pene inſolubiliter innodatur. Et ite rū ſuꝑ illud Iob. caput aſpidis ſuget et occidet euꝫ lin gua vippere. ꝗd ꝑ linguā niſi violenta demonū tempta tio deſignat̉. prius em̄ leniter ſurrepit. poſtmodū v̓o vio lenter trahit. caput v̓o aſpidis ſugit. qꝛ initiū ſuggeſti onis occulte prauū prius in corde naſcit̉. ſꝫ occidit eum. lingua vippere qꝛ poſtmodū capta mens veneno violen tie tēptatōis necatur. ¶ Preterea. tēptare ē exꝑiri. ſꝫ ex periri eſt de re ignota vt fiat nota. ſi ergo notū ſit dyabo lo de aliquo ꝙ ſit in mortali. de illo nō erit experientia. ergo nec temptatō. a quo em̄ remouetur genus ab eo re mouetur ſpecies. ergo ſi in hmōi eſt etiam temptatio. n̄ erit temptare callide exꝑiri ⁊cͣ. ¶ Huius etiaꝫ gratia queritur cū tēptare dicatur de deo et dicatur de dyabo lo et dicatur de homine. ſicut habetur ſuꝑ illud. Proba me dn̄e et tempta me. querit̉ in quo ſit cōueniētia. ⁊ vtꝝ ſit cōmunis ratio. Ꝙ nō videtur. temptat em̄ deꝰ vt eru diat vel ꝓbet. homo v̓o vt ſciat: dyabolus vt ſeducat. ſꝫ iſte ſunt rationes differētes. gͦ nō videt̉ eē cōmunis rō. gͦ cū iſta nō habeāt cōe. ¶ Preterea. et homo et dyabolus pt̄ experiri de re ignota. ſꝫ deus nō. nihil em̄ ē eī ignotū. ſed anteꝙͣ fiat eſt notū. Unde cū dr̄. xiij. deutro. temptat nos dn̄s deus nr̄ vt palā fiat hoc. nō eſt vt ei fiat palam. ſꝫ vt homī fiat palam vel ſibip̄i vel alteri. reſtat ergo ꝙ exꝑiri ẜm vnā rōem nō erat in temptatōne dicta de dya bolo. et in temptatōne dicta de deo. ¶ In ꝯtrariū ſic obij citur. per ſimilitudinē in temptationibus artificū. tem ptat em̄ medicus quis ſit effectus alicuius herbe per ex perientia. Similiter temptant ⁊ alij artifices quottidie ſic ergo videtur ꝙ temptare hic dicatur experiri. cuꝫ em̄ dyabolus temptat: experientiā ſumit de homīe ad ma ſum. cū deus temptat: experiettiā ſumit de homīe ad bo nū. cum homo temptat: experientiaꝫ ſumit ad verū. er go experiri videtur eſſe cōmune om̄i temptationi et ꝙ ꝑ huiuſmodi differētias diſtrahatur. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ illa ratio hug. intelligitur de temptatione qͦ ad initium motus in peccatum. Accidit enim dyabolo ali quādo ſicut accidit ceco. qui primo temptat baculo vtꝝ īueniat viā ꝑ quā poſſit incede̓. poſtꝙͣ aūt īuenit viam. qͣſi incedit ſecure. ſic dyabolꝰ primo tēptat hoīeꝫ. etſi in ueniat eū fortē ad reſiſtēdū blande conat̉ et paulatim: ſi v̓o inueniat viā paratā quaſi violentus pulſat. et hͦ mō ītelligit̉ ip̄a rō ſupͣdicta. ¶ Ad obiectū aut de violēta tē ptatōe ſiue pulſatōe dicēdū ē. ꝙ nūqͣ ē oīno violēta. ſed dr̄ in reſpectu violēta qꝛ qͣſi quadā nccītate ꝯſuetudinis vel alterius rei ducit̉ ad pct̄m. vel ad hoc ꝙ in pct̄ō pro fundet̉. et hoc mō inducūt̉ accͣtes. b. greg. nō de violenta temptatōe ſimplicit̓ ſꝫ in reſpectu. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicen dū. ꝙ licꝫ tēptare ſit exꝑiri. nō tn̄ ſemꝑ ē de re incognita ſꝫ tūc ꝓprie ē de re incognita vel ſibi vel alij. qn̄ finis ex perientie termīat̉ in noticia intellectꝰ. qn̄ v̓o nō ſiſtit in ītellectu finis temptatōis vel exꝑientie ſꝫ ꝓgreditur ad effectū vel affectū: tūc pt̄ eſſe exꝑientia de re ignota et de re nota. experit̉ em̄ vt fiat malū vel vt fiat bonū ſiue ma nifeſtet̉. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ de cōueniētia tēptatōis dyaboli cū temptatōe dei et homīs. dici pt̄. ꝙ nō ē cōue nientia ex ꝑte finis. ſꝫ ꝯueniētia eſt ex ꝑte actꝰ et ſb̓iecti ī genere. temptatio em̄ eſt expientia li. ar. ſꝫ deus experit̉ li. ar. ad bonū. dyabolꝰ experit̉ li. ar. ad malū. ex parte ergo boni ⁊ mali nō eſt acciꝑe cōe ſed ex ꝑte actus ⁊ ma terie. ¶ Si v̓o querat̉ q̄ ſit differētia int̓ temptatōꝫ dya boli et cōſiliū et ſuggeſtionē. pt̄ hec aſſignari differentia vt temptatio ſit reſpectu li. ar. cōſiliū v̓o ſit reſpectu ra tionis vel reſpectu intelligētie. ſuggeſtio v̓o reſpectu vo lūtatis. ſic̄ em̄ ſpūs ſcꝫ ſuggerit bona volūtati. ſic̄ habet̉ xiiij. ioh̓. ſic ſpūs malignꝰ mala ip̄i volūtati. ſic gͦ differ re pn̄t temptatio. conſiliū et ſuggeſtio. ¶ Nembrū ſecundū Ecūdo querit̉ a quo ſit tēptatio vtrū ſit a ſolo dyabolo. Ꝙ nō videt̉. dr̄ Iob. xl. ſu ꝑ illud. Nūquid accipies eū ſeruū ſempiter nū. ibi dicit̉. ꝙ dyabolꝰ ſeruit dn̄o in tem ptatēōibꝰ. ſed illd̓ qd̓ fit a ſeruo mīſterio. fit a dn̄o aucͣta te. gͦ tꝑētatio q̄ fit a dyabolo tanꝙͣ a ſeruo eſt a dn̄o au ctoritate. nō gͦ ſoliꝰ dyaboli eſt temptare iſta temptatōe ¶ Preterea. homo etiā temptat ad temptatōem. ſic̄ ha betur in euāgelio cum dicitur. acceſſit quidam legiſſa tor temptans eum ſicut habetur math̓. xxij. et luc. x. tem ptabat em̄ eū vt deciperet. ita etiā multi homines tem ptant alios ad deceptionē. ergo non eſt ſolius dyaboli temptare hoc genere tēptationis. Item.j. Iac. Unuſꝗſ qꝫ temptatur a concupiſcentia ſua abſtractus et illectꝰ. ergo cōcupiſcentia hominis temptat ip̄m. ſed ꝗd aliud eſt dicere ꝙ concupiſcentia temptat. niſi ꝙ eſt quedam cauſa tēptationis. differens a cauſa temptationis q̄ eſt dyaboli. ergo nō a ſolo dyabolo fit hmoī temptatō que eſt ad ſeductionem pct̄i. ¶ Contra.j. Iac. Neminem deus temptat. deus em̄ intemptator malorum eſt. ergo hmōi temptatio que eſt ad ſeducendum non eſt a deo. ¶ Item aug. in li. de bono perſeuerantie. deus nemīem tēptat temptatōe ſcꝫ noxia. nā eſt vtilis qn̄ n̄ decipimur ſꝫ ꝓbamur. noxia v̓o eſt quā ſignat apl̓us. j. ad theẜ. iij. Ne forte tēptauerit is qui temptat ⁊ inanis ſic̄ labor nr̄ ¶ Itē cū aſſignat̉ rō temptatōis hūane. dicit̉ ꝙ hō tem ptat vt ſciat. ſi gͦ finis tēptatōis hūane ē ſcire. nō ē finis tēptatōis hūane deciꝑe. gͦ ꝓpriū ē tēptatōnis dyabolice temptare vt ſeducat vel decipiat. ſic enim diſtinguitur temptatio a tēptatione. ex parte finis. ¶ Preterea. di ſtinguitur temptans a temptato in ſubſtantia et habet in ſe principium experiendi. ſed concupiſcentia non di ſtinguitur oīno ab homine temptato in ſubſtantia. nec habet in ſe principium exꝑiendi. illud em̄ ē principiū ex periendi qd̓ habet in ſe potentiā cogͦſcēdi. gͦ concupiſcē tia nō eſt principiū temptandi illo mō quo dr̄ dyabolus tēptare. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ temptare ẜm ꝙ eſt calli

de experiri ad malū. eſt officiū dyaboli. ſicut dr̄ in glo. .j. theſſa. iij. ſuꝑ illud. Ne forte temptauerit is qui tem ptat. ¶ Ad hoc auteꝫ quod obijcitur. ꝙ dei eſt temptar iſta temptatione tanꝙͣ actore. dicendum eſt ꝙ tempta tio actꝰ inqͣtum ꝓcedit a pt̄ate. ſic eſt dei vt actoris. inq̄ tum aūt temptatio ꝓcedit a volūtate: nō eſt eius vt acto ris. poteſtas enī iuſta ē ſꝫ volūtas iniuſta eſt. ſicut dicit btūs greg. cū gͦ dicit̉ ſeruꝰ ꝓprie dicit̉ ex ꝑte poteſtatis. nihilominꝰ tn̄ ſeruit etiā deo ſua mala volūtate. qꝛ actū illius male volūtatis ordinat deus ad bonū. Un̄ grego Inde obtēꝑat nutibꝰ diuine potētie. vnde exercet iram nequiſſime volūtatis ſue. ⁊ iteꝝ ſeruꝰ ex pacto eſt. quia dum voluntatē ſuā implere ꝑmittit̉ a ſuꝑni ꝯſilij volun tate ligat̉: vt electos dei nolens temptet ⁊ temptādo ne ſciens ꝓbet. Et dicit Iſid̓. dyabolus tēptando ſanctoꝝ ꝓfectibꝰ ſeruit. cū aūt dr̄. i. Iac. Deus neminē temptat ſenſus eſt. nō habet volūtatē temptādi ad ſeductionem. ⁊ Aug. in li. de bono ꝑſeuerātie ita exponit ibi. neminē temptat.i. in temptatōꝫ inducit. nam temptari ⁊ in tem ptationē nō induci nō eſt malū. Beda v̓o ita diſtinguit exteriorē tēptationē immittit deus ad temptationem ioꝝ. interiore v̓o qͣ ſepe accipit̉ malū. nō īmittit deus. ¶ Ad ſecūdū v̓o quod obijcit̉ de temptatiōe hoīs. ꝙ licꝫ aliqn̄ temptet homo ad temptatōem. et in hoc miniſter dyaboli hoc tn̄ nō eſt vniuerſale in temptatōe hominis ſꝫ ad hoc temptat vt ſciat. Unde cū dr̄ in euāgelio. ꝙ ſur rexit quidā temptās ⁊cͣ. hoc dupliciter exponit̉ ab aug. in li. de cōcordia euāgelioꝝ. fieri pt̄ vt ꝙͣuis temptās ac ceſſerit dn̄m tn̄ reſpectiue correctus ſit. aut certe tēpta tōem nō accipiamꝰ malā tanꝙͣ volētis deciꝑe inimicuꝫ: ſꝫ cautam potius tanꝙͣ exꝑiri volentis ignotū. ¶ Ad ter cium dicēdū. ꝙ aliter dr̄ temptatio eē a dyabolo: ⁊ alit̓ a cōcupiſcētia. ab ip̄o em̄ dyabolo eſt tanꝙͣ a patre. ab ip̄a v̓o cōcupiſcentia tanꝙͣ a matre. xvj. Ezech̓. pr̄ tuus amorreꝰ et mater tua cethea. Un̄ dr̄ ibidē illud Iaco. j. Concupiſcētia cū ꝯceꝑit parit pct̄m. et dr̄ in int̓lineari. dyabolꝰ incentiua īmittit vel cū caro ſuauia ſibi querit vult gͦ ꝙ incentiuū ſit ab ip̄o dyabolo tanꝙͣ primo mo uente. ab ip̄a cōcupiſcētia tanꝙͣ a ꝓximo. ¶ Nembrum tercium Ercio q̄rit̉ cuiꝰ ſit tēptatō. et prīo q̄rit̉ vtꝝ temptatō ſit tm̄ hoīs tāꝙͣ temptabilis. vel etiā angl̓i aut etiā dei. Secūdo ſi tempta tio ē hoīs vtrū mali tm̄ an etiā boni ⁊ ma li. Tercō ſi xp̄i aut alteriꝰ hoīs. Quarto ſi ē temptatio alteriꝰ hoīs vtrū ſil̓r dormiētis ⁊ vigilātis. Quīto q̄rit̉ vtrū eodē mō ſit tēptatio exn̄tis in ſecl̓o. ⁊ renūciātis ſe culo. Sexto vtrū ſil̓r ſit ꝑfectoꝝ ⁊ imꝑſectoꝝ. Septimo eſt q̄ſtio ex ꝑte maloꝝ. ſūt em̄ ꝗdā qui aliqn̄ reſiſtut. qui dam v̓o ꝗ nō reſiſtūt. vtrū ſuꝑſit temptatio reſpectu ho rū et illoꝝ. Octauo qͣrit̉ vtrū ſil̓r temptatō ſit reſpectu credētiū et nō credētiū. Nono. v. ſil̓r reſpectu credētium in ꝯmūione eccl̓ie ⁊ reſpectu ſeꝑatoꝝ a ꝯmuniōe eccl̓ie. ¶ Articulus primus ¶ D primū ſic. videt̉ em̄ ꝙ temptatō nō ſit tm̄ hoīs ſꝫ etiā angeli. ſi em̄ temptat̉ deꝰ. ſic̄ ha bet̉. vj. deutro. Nō temptabis dn̄m deū tuū. glo. deū temptat qui hn̄s qd̓ faciat. ſine rōne ꝯmittit ſe ꝑiculo. erperiens vtrū poſſit liberari a deo. ſi ergo deus pt̄ temptari multo fortiꝰ angelus. ¶ Preterea. temptatō eſt experientia ad bonum vel ad malum. ſed alterum hoꝝ poteſt conuenire angelo. ergo angelus poteſt tem ptari. ¶ Contra. angeli determinati ſunt ad bonum vl̓ ad malum. cum ergo temptatō de qua loquimur ſit poſ ſibilis ad bonum et ad malum. vt ſi ī bono ſit. poſſit ca dere vel probari. iſte aūt rōnes nō cōueniunt angelo. gͦ tēptatō ū erit āgeli vt tēptabilis. ¶ Preterea differt ro tēptā tis et rei tēptate. ſꝫ officiū ē angeli mali temptare. ergo eiꝰ nō eſt teptari. nō eī ſeip̄m temptat nec ab alio
temptatur vt cadat. ergo non eſt angeli mali temptari nec boni. cum impoſſibilis ſit ad caſum et manifeſta ſi eius probatio vel approbatio. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ̄ temptari eſt proprie ip̄ius hominis ẜm ꝙ loquimur hic de temptatione. cum em̄ dicitur ꝙ deus temptatur. alid̓ eſt genus temptationis. hoc em̄ eſt experientia poteſta tis diuine ad ſubueniendum. hic autem fit ſermo de ex perientia poteſtatis ad permanendum vel ad cadendū ¶ Ad illud ergo qd̓ obijcitur de angelo per hoc ꝙ obijci tur de deo. dicendum eſt ꝙ non eſt huius temptationis ſicut dictum eſt. Unde ſi temptaretur angelus illa via hoc non eſſet niſi experiri vtrum angelus vellet ſubueni re. ſed de huiuſmodi temptatione non loquimur. Si d̓o q̄ret̉ fortaſſe vtrū deus a principio temptaret angelum ad probandum. videtur dicendum ꝙ nomen temptatio nis non conuenit ibi. temptatio enim proprie ſit cū ali quid exigitur. vnde poteſt eē probatio vel caſus. hoc au tem modo non temptat deus angelum. Nec inuenitur ꝙ deus temptauerit hoīem niſi poſt caſum. non in ſtatu innocentie. Unde cum angelus tunc fuiſſet in ſtatu īno centie non conueniebat eī temptatio. ¶ Ad ſecundū v̓o dicendum. ꝙ licet experiri ad bonum vel ad maluꝫ po ſet eē ip̄ius angeli ī primo ſtatu. nō tn̄ nomē temptōnis conueniret. temptatio em̄ videtur eē quaſi inter duo nō ſolum ex parte temptati. ⁊ ideo tēptatio nō eſt ipſius an geli. ¶ Articulus ſecūdus. Ecundo queritur ſi temptatio hominis eſt. vtrum ſit mali tm̄. aut boni et mali ẜm eun dem modum. et videtur ꝙ ſic. cum em̄ officiū dyaboli ſit temptare. nec ꝙͣtum eſt de voluntate ſua ceſ ſet a temptatione. indifferenter pulſat bonos et malos. ergo ſimiliter ſe habet ad temptādū hos et illos. ¶ Cō tra mali ſunt in poteſtate dyaboli. ergo cum plus inter dat trahere ad ſuam poteſtatem bonos ꝙͣ etiam malos detinere. maior eſt intentio ip̄ius ad temptandum ip̄os bonos ꝙͣ ad temptanduꝫ ip̄os malos. ¶ Itē dicit̉ inpsͣ. ſuꝑ illd̓. Immiſſiones ꝑ agelos malos. glo. ī malis po teſt dyabolus ſicut in pecore ſuo. in bonis v̓o nō poteſt. niſi ſicut in pecore alieno. ergo diſſimiliter ſe habet ad temptandum hos et illos. ¶ Preterea. ſuper illud. vj. Iudic̄. Cum ſeuiſſet iſrahel aſcēdebat madian. glo. nō dicuntur inualuiſſe madianite cōtra populum dei dum precepta cuſtodiuit. cum autem negligere cepit. mox in ualere cepit hoſtis aduerſum nos. qui iſrahel ẜm ſpiri tum dicimur. ex quo deſignatur ꝙ aliter eſt temptatie reſpectu bonorum et reſpectu malorum. dicitur em̄ ibi de bonis. demones non poſſunt accedere ad ſpirituales campos. vbi ꝑ ſpirituales campos deſignātur boni. eſt autem quando ſata noſtra corrumpuntur. qui em̄ ſemi nat in carne de carne metet corruptionem. et hoc ſimili ter de malis. ergo ad malos poſſunt aſcendere. ad bo nos v̓o non. diſſimiliter ergo ſe habent reſpectu bono rum et malorum temptationes. ¶ Ad quod dicendum ꝙ reſpectu horum et illorum eſt temptatio. Similiter ꝙͣtū eſt ex ꝑte appetitꝰ ip̄iꝰ tēptantis. et hos em̄ et illos appetit tēptare. nō tn̄ eſt equalis appetitꝰ ad trahēdū iu ſtos et ad detinēdū pct̄ores. pt̄ etiā eē diſſimilitudo non tm̄ ex ꝑte temptātis ſꝫ etiā ex ꝑte eiꝰ ꝗ temptat̉. In ma lis em̄ eſt amplior habilitas ad recipiēdū temptatōem ꝙ ſit ī bonis. mali em̄ inclināt̉ ad teptatōꝫ dyaboli. bo ni v̓o nō inꝙͣtum hmōi. Item mali veniūt ad dyaboluꝫ vt ab eo temptent̉. dyabolus v̓o ad iuſtos vt eos tem ꝑtet. non ꝙ ſe offerāt temptatōni. ex his pn̄t patere ea q̄ obiecta ſunt. Articulus tercius. p Ercio querit̉ ſi ē tēptatio homīs boni. vtruꝫ xp̄i aūt tm̄ alterius hoīs. Et vidr̄ ꝙ nō ſit te Aptatio xp̄i. temptatō em̄ dr̄ ad ꝓfectū. ī xp̄o

Queſtio .cxvij.
aūt nullus erat ofectus. ergo nō erat in ip̄o temptatō ¶ Item nihil iuris habebat in eo. ſed in quo nihil habe bat iuris: nō cō ebat pt̄as temptādi. ergo nō habu it poteſtatem temptādi xp̄m. ¶ Preterea. xp̄c maior fuit quocūqꝫ angelo. ergo ſi temptatio nō cadit in angelum multo fortius temptatio nō fuit xp̄i. ¶ Sed in cōtrariū videtur qd̓ dicit̉ in glo. ſuꝑ illud. iiij. math̓. Si filiꝰ dei es. nō indignū fuit xp̄m temptari qui venerat occidi. vt temptatōem ſuꝑando nobis poteſtatē daret ſuperandi temptationes. ¶ Item dr̄ in ip̄o euāgelio math̓. iiij. du ctus eſt ih̓s in deſertū a ſpiritu vt temptaret̉ a dyabolo Item ſuꝑ illud psͣ. Educes me de laqueo quē abſconde rūt mihi. glo. due ſunt porte mortis et ꝑ vtrāqꝫ tempta uit dyabolus xp̄m. ꝑ portam cupiditatis ſic̄ habet̉. iiij. math̓. ꝑ portam timoris ī paſſione. ẜm ꝙ dr̄ math̓. xxvj. cepit ih̓us pauere et tedere. ex quo accipit̉ ꝙ temptatio fuit xp̄i. ¶ Preterea. ſi xp̄c temptatus fuit aūt tm̄ tēpta tus fuit temptatione exteriori. aut et̄ tēptatione interio ri. ꝙ aūt temptatōe interiori videtur. temptatōe em̄ ti moris temptatus fuit. timor aūt eſt interior. ergo fuit tē ptatus temptatōe interiori. Sed videt̉ cōtrariū per hoc ꝙ dicit̉ ſuꝑ illud. Educes me de laqueo ⁊cͣ. vbi videt̉ di ere. ꝙ nō fuit temptatꝰ niſi exteriori. ¶ Preterea. tem ptatio interior que eſt a carne nō fit ſine peccato. pecca tum aūt nullatenꝰ nō fuit in xp̄o nec potuit eſſe. gͦ nō tē ꝑtabat̉ temptatōne interiori. temptabat̉ ergo ſola tem ptatione exteriori. qd̓ etiā videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicitur ſuꝑ il lud. et accedens temptator ⁊cͣ. glo. xp̄c ſola ſuggeſtione temptatus fuit. delectatio v̓o peccati mentem eiꝰ nō mo mordit. ¶ Ad quod dicendū ꝙ temptatio fuit xp̄i ſicut legitur in euangelio. ¶ Ad obiectū aūt in cōtrariū dicē dum eſt. ꝙ licet temptatio ſit ad ꝓfectum. hoc nō fuit vt ip̄e proficeret in ſe. cum haberet ſummam ꝑfectionem: ſꝫ vt membra proficerent. ꝓpter nos em̄ fuit hmōi tempta tio. ¶ Ad ſecūdū v̓o dicēdū. ꝙ licet nihil hr̄et iuris ī eo cū nō hr̄et pct̄m. nihilomīꝰ tn̄ ꝑmiſit dn̄s ip̄ꝫ et ip̄e ꝑmi ſit ſe tēptari. ⁊ alia rōe quā ꝓmiſit adā tēptari. ꝑmiſit cī adā tēptari ī ſtatu īnocētie. vt experiret̉ ī eo obediētiā quā ſciuit ip̄m nō obſeruaturū. ꝑmiſit aūt ip̄m tempta ri de cuiꝰ obediētia conſtabat et cōſtantia: ſed vt nos ex emplo illiꝰ et conſtantes et obediētes eſſemus. ¶ Ad ter cium v̓o dicendū eſt. ꝙ licet xp̄c etiā ẜm ꝙ homo tanta gratia preditus fuerit maior angelo. nihilomīꝰ tn̄ tēpta tus fuit. qd̓ non de angelo legitur. qꝛ xp̄c cum ſit caput nr̄m multa attribuūtur ei ꝓpter nos. nō qꝛ ip̄e indigeret angelus ūt bonꝰ nec rōne ſui nec rōne aliorum dicitur temptari. cū angelus nō dicatur habere membra ad mo dum illū ẜm ꝙ xp̄c dicitur habere membra. ¶ Prete rea. quedam paſſibilitas fuit in xp̄o aſſumpta ex qua ꝑ te videbatur ſil̓is alijs homībꝰ. ⁊ ideo temptauit dyabo lus ip̄m. ſi em̄ ſciuiſſet ip̄m eſſe filiū dei oīno nō temptaſ ſet. Un̄ ſ ur in quadā glo. math̓. iiij. ſuꝑ illud. ſi fili us dei es ud temptātis ē aliud explorātis. dū dn̄i cō fiteri videt̉ et homī illudere conat̉. ſic em̄ temptat vt ex ploret qd̓ veretur. ſic explorat vt temptando decipiat. n̄ ergo auſum temptādi haberet niſi in eo hūanā naturaꝫ cōſideraret nō ſciendo diuinā. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝯſequēter. cuiuſmōi temptatōe temptatus fuiſſet. dicen dum eſt ꝙ temptatus fuit temptatōe exteriori. ẜm ꝙ ad inuicem diuidūt̉. temptatio que eſt a carne et temptatō que eſt ab hoſte. temptatio em̄ que eſt ab hoſte dr̄ exteri or. que v̓o interior a carne eſt. vn̄ quedā ab hoſte interi or et illa xp̄c nō fuit temptatꝰ. cum em̄ ſint tres gradus temptatōis ſic̄ dicit. b. greg. ꝙ dyabolꝰ pulſat exterius. palpat interiꝰ. trahit ad cōſenſum. pulſat ſine pct̄o. pal pat cū veniali. trahit cū mortali. primꝰ gradus tm̄ erat circa xp̄m. ſcꝫ pulſando. alij v̓o duo nō cōueniebant nec cōuenire poterāt. ¶ Si v̓o dicat̉ ſic̄ habetur ī euāgelio ꝙ temptauit cū temptatōne timoris. de timore quidē le gitur in euāgelio de temptatōne aūt nō legit̉ ꝙ non fuit ibi temptatio ſicut dicitur in o. ſupradicta. Dicēduꝫ
eſt ad preſens. ꝙ eſt timor duplex. Eſt em̄ timor natura lis. nolente diuidi aīma a corpore ẜm naturā. et iſte ti mor fuit in xp̄o. rōne huius timoris nō dicitur proprie xp̄c temptatus. Eſt alius timor qui dicit̉ propaſſio. non dico ꝓpaſſio que eſt ꝑturbate mētis. talis em̄ nō poterat cōuenire xp̄o: ſed ꝓpaſſio. et hoc mō aſſumpſit ip̄e nr̄am infirmitatem que nr̄e redemptōi competebat. et dicitur eſſe motus ſubitus ex ꝑte ip̄ius ſenſualitatis nō ex par te rōnis deiformis. cui nihil erat ſubitū. et ꝑ hūc modū poterat eſſe temptatio timoris. nō qꝛ dyabolus haberet poteſtatem incutiendi hmōi timorem. niſi quatenꝰ ipſe filius dei voluit. et ẜm ꝙ deus et ẜm ꝙ homo. ¶ Articulꝰ quartus Uarto querit̉ vtrum dyabolus temꝑtet ſimi Oliter bonos dormientes et vigilantes. et vide tur ꝙ nulla ſit temptatio reſpectu dormienti rum. ſcit em̄ dyabolus ꝙ in dormientibꝰ non eſt vſus li. ar. vbi aūt nō eſt vſus li. ar. nec eſt meritū nec demeritū ¶ Ubi aūt nō eſt meritū vel demeritū. nullius eſt effectus temptationis. ergo temptatio nullum habet effectuꝫ in dormiente. non enim conſentire poteſt temptatōni. et ita non eſt demeritum. nec reſiſtere temptationi et ita non eſt meritum. ¶ Preterea ſuper illud Iob. vij. terrebis me per ſomnia diſtinguitur. quot modis tangunt ani mum imagines ſomniorum. quorum vnus eſt. ꝙ ali quando fiunt illuſione. aliquando cogitatione ſimul e illuſione. et his duobus modis interponit dyabolus partes ſuas. ſed iſte illuſiones non fiunt niſi in parte imaginatiua. in illa v̓o parte nec eſt meritum nec deme ritum. licet enim appareant proſpera dormientibus que poſſent allicere animum ad indebitam cupiditatem. vl̓ aduerſa que poſſent deijcere per timorem. tamen nec eti am mens timore deprimitur nec indebita ſpe ſubleua tur. ergo temptatio dyaboli cum non aliter fiat nullum habet effectum. pro nihilo ergo fit temptatio huiuſmo di. ¶ Sed videtur contrarium per hoc ꝙ dicit beatus gregorius. hec maligna agere ſuperna diſpenſatio be nigne permittit. ne in electorum cordibus ipſe ſaltem a paſſionis premio ſomnus vacet. ¶ Item ſuper illud iob vij. terrebis me per ſomnia ⁊cͣ. glo. ſanctos quo minus valet vigilantes grauius temptat dormientes. ex hoc eti am eodem videtur. ꝙ grauiꝰ temptent̉ boni in ſomno ꝙͣ in vigilia. Sed hoc videtur falſum qꝛ in vigilia boni temptant̉ aliqn̄ vſqꝫ ad caſum. ſomno v̓o nūꝙͣ temptan tur uſqꝫ ad caſum. ergo grauior eſt temptatio in vigilan tibꝰ ꝙͣ in dormientibꝰ. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ eſt temptatō in ip̄is dormiētibꝰ. ¶ Ad obiectū aūt reſpōdēdū eſt ꝙ li cet temptatio nō habeat effectū temꝑe dormitōis vt con ſentiat̉ ei vel oīno repellat̉: nihilomīꝰ aliquē habet effe ctū. ex concepto em̄ in ſomnis conſequēter cum auertit ratio vel ſequitur temptatōem vel repellit. et tūc habet effectū temptatio vel nō habet effectu. nulla ergo eēt tē ptatio dyaboli ſi ſciret nullum effectū ſecuturum. ſed qꝛ conicit aliquē effectū poſſe ſequi. iō tēptat ī ſomnis. rō aūt quare tūc temptat in illa ꝑte imaginatiua ſiue fan taſtica quia tunc plus viget. ex illa em̄ ꝑte ſemꝑ inten dit temptare ex qua ꝑte maiorē credit eſſe effectū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dīc. b. greg. ꝙ dn̄s ꝑmittit in ſomno tempta re ne ſomnus vacet a premio paſſionis. dicēdū eſt. ꝙ ꝑ hoc non dat intelligere ꝙ in ſomno ſit meritum: ſed cum ſit vigilia et placet ip̄is bonis ꝙ ſic torquentur in ſom no. nec aliter conſentiunt delectioni. tunc eſt meritum. occaſio ergo meriti poterat eſſe in ipſo ſonmno: ſed non ipſe effectus meriti. ¶ Ad illud v̓o qued obijcitur vtruꝫ grauior ſit temptatio in ſomno ꝙͣ in vigilia vel econuer ſo. dicendum eſt. ꝙ grauior poteſt dici dupliciter. vel ra tione occaſionis vbi nulla eſt reſiſtentia. et hoc modo grauior eſt in ſomno. vel ratione effectus immedia te conſequentis. et ſic grauior eſt in vigilia. Unde grauior poteſt dici ratione danni quod conſequitur.

et ſic eſt in vigilantibꝰ. vel qꝛ nō eſt reſiſtentia ex ꝑte eo rum qui temptant̉. et ſic eſt grauior in dormientibꝰ. Articulus quintus Uinto querit̉ vtrū dyabolꝰ ſil̓r temptet exi ſtētes ī ſeculo ⁊ renūciātes ſeculo. et vid̓r ꝙ grauior ſit temptatio renūciantibꝰ ſeculo. ꝑ hoc ꝙ dicit. b. greg. grauis meror vnicuiqꝫ ī initio ꝯuer ſionis ſue. cū ſua pct̄a cōſiderās curarū ſeculariū vult compedes rumꝑe. et viā dn̄i incedere. deſiderioꝝ tēpo raliū graue on̄s abijcere. et iugū dn̄i leue libera ſerui tute portare. Iteꝫ quē pugna meroris ſuꝑare nō valuit ne ip̄a ſecuritas ſternat diſpenſante deo ꝑmittit̉ vt poſ auerſionē ſuā temptationū ſtimulis fatiget̉. ex his acci pitur ꝙ grauiores ſunt temptatōnes a ſeculo recedētiū ꝙͣ ip̄oꝝ ſeculariū. ¶ Itē ſuꝑ illud exo. xiiij. reuerſi cāſtra mētētur ⁊cͣ. glo. multa offendicula ⁊ multe temptatōes occurrūt volentibꝰ agere que dei ſunt. ex ꝗbꝰ relinquit̉ ꝙ grauiores ſunt temptatōnes iſtoꝝ ꝙͣ illoꝝ. ¶ Itē ſuꝑ illud. Tūc ih̓us ductꝰ eſt in deſertū Math̓. iiij. glo. ī de ſerto fit temptatio. qꝛ nō ante ſe hoſtis erigit: ꝙͣ homo d̓ mūdo exijt. tenet em̄ eū ſub legibꝰ ſuis. ¶ Item ſuꝑ illd̓ Iob. xl. abſorbebit fluuiū ⁊cͣ. antiquus hoſtis ꝓ magno nō habet. cū ſub iure ſue tyrānidis terrena querētes te net. qui ꝑ ip̄a vite ſue ſtudia deorſū currūt: ſꝫ illos ma noꝑe raꝑe nitit̉. qͦs deſpectis terrenis ſtudijs iaꝫ iūgi eleſtibꝰ cōtemplat̉. ¶ Sed ecōtra videt̉ ꝑ hoc ꝙ dicit bt̄us greg. de egipto exeūtibꝰ ē vicino bella ſubtrahunt̉. qꝛ relinquētibꝰ ſeculū quedā plus trāquillitas on̄ditur. ne ip̄a temeritate et inchoatōe turbati. ad hoc ꝙ reliq̄ rant redeant. ¶ Item ſuꝑ illud Iob. xl. qui reuelabit fa ciē indumēti eꝰ. glo. aliter leuiathā religioſos temptat. aliter huic mūdo deditos. nā prauis mala q̄ deſiderant a ꝑte. bonis aūt latēter inſidias ſub ſpē ſct̄itatis illudit cū gͦ plura ſint genera maloꝝ q̄ deſiderāt ꝙͣ illa ꝑ q̄ poſ ſit bonis illudi. multiplitior eſt temptatio q̄ tēptāt̉ huic mūdo dediti: ꝙͣ illa qͣ temptantur ab hoc mūdo ſeꝑati. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ grauior ē temptatō recedētiū a mū do. ſꝫ diſtīguit̉ diuerſus ſtatꝰ illoꝝ. Eſt em̄ ꝗdā ſtatꝰ in ip̄o acceſſu ad religionē. et ī illo ſtatu occurrūt tēptatio nes. ꝓ bono em̄ de relictꝰ ſurgit in ſcandula vel ne oīno derelinquat̉ nitit̉ retinere. Eſt alius ſtatꝰ in initio ꝯuer ſionis. et in iſto ſtatu ex dīna miſcd̓ia aliqn̄ mitigant̉ tē ptatōes apud infirmas mētes. ⁊ datur quedā ſuauitas ſiue mētis iocūditas pꝰ euaſionē laqueoꝝ. Eſt iteꝝ ter cius ſtatꝰ ꝗ eſt in ꝓgreſſu religioīs. ꝗ et in illo ne ſit ne gligētia ex ſecuritate occurrūt temptatōes. et de his di cit. b. greg. ne cōuerſus ſecuritatis negligētia diſſoluả in pulſu temptatōis afficit̉. ſepe aūt tam diutina ſūt tē ptationū certamīa: ꝙͣ longa fuerūt inchoātiū blādimen ta. Eſt aūt quartꝰ ſtatus in ꝑfectōne et tūc dīna cōſola tione roborant̉. Un̄ dicit. b. greg. in inchoatione inuen unt blādimenta dulcedinis. ī medio certamīa temptati onis. ad extremū v̓o ē ꝑfectio pleītudīs. Cū ergo tot ſint ſtatus: in primo ſtatu grauior eſt temptatio dyaboli eo ꝙ nitit̉ retinere. Ad hoc facit illa glo. que eſt Mat. iiij. ꝙͣtum v̓o ad ſcd̓m ſtatū minꝰ ē grauis temptatio. ꝙͣtum ad terciū v̓o ſtatum vno mō dicit̉ eē grauior alio modo mīꝰ grauis. Nam in hoc mīꝰ grauis: qꝛ nō ſunt tot dif ferētie temptationū. qͦt in ſeculo exn̄tiū. In hoc aūt gra uior. qꝛ ad cognoſcēdū difficilior. In vltīo v̓o ſtatu et ſi grauiſſime ſint in ſe tēptatōes. alleuiantur ꝓpter robur ſuſtinētiū. ¶ Per hoc pꝫ qͣliter reſpōdendū ad obiecta. Illud em̄ qd̓ obijcit̉ de ſecūdo ſtatu recedentiū a ſeculo. cōcludit ꝙ quo ad hoc minus grauis eſt temptatō. ¶ Il lud aūt qd̓ ſecundo obijcitur concludit ꝙ multiplitior ē tēptatio exiſtentiū in ſeculo. et ita quaſi ad idem ten dunt. ſꝫ ex cauſa differenti. alie v̓o rationes oſtendunt grauiores eſſe tēptatōnes a ſeculo recedentium. ¶Articulus ſextus
fectos ⁊ iimpfectos. Et videt qꝫ qramioꝫ fit ve Exto querit̉ vtrū dyabolus ſil̓r temptet per ptatio dyaboli reſpectu ꝓficiētiū aut ꝑfecto rū. ꝑ hoc qd̓ dīc. b. greg. creſcentibꝰ virtutibꝰ magis ſe uit dyabolꝰ ad temptādū. ſꝫ nō eſt cremētū in virtutibꝰ niſi quo ad ꝓficiētes vel perfectos. ergo grauiꝰ tēptat ꝓficiētes et perfectos. ¶ Hoc idē videt̉ per hoc qd̓ dicit̉ ſuper illud Iob. iij. Qui parati ſunt ſuſcitare leuiathā glo. alijs quos ſecure poſſidet dormit. his v̓o ꝗ ꝯͣ ſe ſuſci tant leuiathan euigilat ad om̄em pugnam. ſꝫ euigilare ad pugnam eſt euigilare ad temptatōꝫ ampliorē. gͦ gra uior eſt temptatio in ꝓficiētibꝰ ⁊ perfectis. hi em̄ ſūt qui ꝯtra ſe ſuſcitant leuiathan. ¶ Contra videt̉ ꝙ grauio ſit temptatio imperfectoꝝ. per hoc qd̓ dr̄. j. Iaco. ſuper illud. Unuſquiſqꝫ temptat̉ ⁊cͣ. cū ſuper fundamētum li gnum fenū et ſtipulā edificamꝰ dyabolꝰ ſupponit incen diū. edificemꝰ aurū et argentū ⁊ lapides p̄cioſos et tem ptare nō audet. nec tn̄ oīno deſiſtit. ſed imperfecti ſunt edificāt lignū fenū et ſtipulā. dyabolum aūt ſuppone incēdium nō aliud eſt ꝙͣ temptare. Qui v̓o edificāt auꝫ argentū lapides p̄cioſos ſunt perficiētes et perfecti. cuꝫ ergo iſtos intendat temptare. illos aūt nō audeat tēpta re. vel nō ſic audet: ergo grauior eſt temptatio imper fectorum ꝙͣ perfectorum. ¶ Preterea. vbi magis inue nit adituꝫ temptatōis ibi magis temptat: ſed in imper fectis inuenit magis aditum temptatōis. gͦ magis tem ptat. ergo fortior ē temptatio ex ꝑte imperfectoꝝ ꝙͣ ex ꝑ te perfectoꝝ. ¶ Qd̓ et̄ videt̉ per hoc qd̓ dīc. b. greg. per fecti magis reſiſtūt tēptatōi. ſꝫ cōtra reſiſtētes ē dyabo lus debilis vt formica: ꝯtra ꝯſentiētes ē fortis vt leo. im perfecti aūt magis appropinquāt cōſenſui. gͦ fortior ē re ſpct̄ū illoꝝ. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ feruētior eſt tēptatio re ſpectu ꝓficiētiū aut perfectoꝝ. potentior tn̄ eſt reſpectu imperfectoꝝ. Maior ergo temptatio dicit̉ duobꝰ mōis vel rōne feruoris in ip̄o. vel rōne efficacie in eo qui tem ptatur. Primo mō d̓r̄ reſpectu perfectoꝝ temptatō dya boli maior. ſecūdo v̓o mō reſpectu imperfectoꝝ. ¶ Cum gͦ dicit̉ ꝙ plꝰ ſeuit dyabolꝰ ad tēptādū cū ē maiꝰ cremen tū virtutū hoc ad feruorē refert̉. magis em̄ appeteret deij cere ꝑfectū ꝙͣ imperfectū. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdū. ꝙ ſic̄ ac cidit de aliqͦ prīcipe terreno. ꝙ magis inſurgit ꝯͣ illū qui plꝰ aufert de iure ſuo. vel ꝗ plꝰ nocet regno ſuo. ita ē de dyabolo ꝗ īſurgit plꝰ ꝯͣ ꝑfectū ꝗ magis nocet regno ſuo ꝙͣ ꝯtra imperfectū ꝗ minꝰ nocet. Un̄ ſi cōtingat aliquā do vinci vel reſiſtentiam inuenire. plures ſibi adiungit ad expugnatōem hoſtis. et ita etiā facit dyabolus. ſic er go dicitur maior eē temptatio. qꝛ ex maiori feruore ap petitus. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ex alia parte dicēdur ꝙ maior dr̄ eē ratione efficacie. vbi em̄ edificatur lignū fenum. et ſtipula. materia preparat̉ temptationi. et ita in hoc audacior efficit̉ ad temptādū ⁊ faciliꝰ ꝯſeꝗt̉ effe ctū. ¶ Ꝙ aūt dr̄ nō audere ꝯtra eos qui edificāt aurum et argen̄. ⁊cͣ. hoc eſt qꝛ nō ſibi inuenit materiā aptataꝫ. nec tn̄ oīno deſiſtit. cum amplius ſerueat contra ipſum ſed latentius ꝑſequitur. vt ſic faciliꝰ decipiat. ¶ Ad ali ud dicendum. ꝙ vbi inuenit maiorem aditum temptati onis. ibi ē efficatior temptatio. ſed nō feruentior. ¶ Afrticulus ſeptimus Eptimo queritur de temptatione dyaboli ex parte malorum. cum ſint quidam quando qꝫ reſiſtentes. quidā v̓o non reſiſtentes. vtrū ſimiliter ſit temptatio reſpectu horum et illorum. ꝙ em̄ magis temptet reſiſſentes videt̉ per hoc qd̓ dicit beatꝰ greg. hoſtis nr̄ nos ī hac vita poſitos. quātomagis ſibi ebellare conſpicit: tanto ampliꝰ expugnare contendit ¶ Item grego. in omel̓. xij. ſuper prima partem Ezech̓. antiquus aduerſarius qui de celo lapſus eſt inuidet et inſidiari amplius incipit. acrioreſqꝫ ꝙͣ conſueuerat tem ptationes admonet. ita vt plerumqꝫ reſiſſentem animū temptet. ſicut nunꝙͣ ante temptauerat. quando poſſide

Queſtio .CXXV.
bat. Un̄. ij. Eccī. fili accedens ad ſeruitutē dei prepara aīam tuam ad temptatōeꝫ. et dicit̉. ix. Marci. de demo niaco qui a dn̄o ſanabatur. qd̓ clamās et multū diſcer pens eum exijt ab eo. in quo notat. b. greg. acriorem eſſe temptatōem ip̄iꝰ dyaboli in eo qui reluctat̉ temptatōi. ¶ Item greg. Cum membra plus ad deuꝫ ꝓficiūt. tunc acriores temptatōnū inſidias tolerare nō deſiſtūt. ⁊ ite rum cum videt dyabolus ſancte mētis ſtudiū contra ſe et alijs ꝓdeſſe. multiplicata ſatagit temptatōne cōfūde re. ex quibꝰ om̄ibꝰ colligit̉ ꝙ acrius temptat dyabolus ſibi reſiſtentes. ¶ Sed videtur cōtrariuꝫ ꝑ hoc qd̓ dicit b. greg. Qui em̄ nō reſiſtunt temptatōi ſequūt̉ temptati oneꝫ. ꝗ aūt ſequūt̉ temptatōꝫ vento temptatōis quātiū tur. magis gͦ temptant̉ qui om̄i vento temptationis ce dunt. ¶ Preterea. plus pt̄ dyabolꝰ in ſuo pecore ꝙͣ ī ali eno. ſed pct̄or dum eſt in peccato eſt quaſi ꝓpriuꝫ pecus dyaboli. ergo plus pt̄ in illo ꝙͣ in reſiſtente. magis gͦ tē ptat nō reſiſtētes ꝙͣ reſiſtētes. ¶ Item hiero. Quāto plu res ſue voluntati ſubijcit. tanto eos pluribꝰ temptatōibꝰ cōcutit. ſꝫ qui cedunt temptatōi ſubijciūt ſe volūtati dya boli. gͦ magis temptatōibꝰ cōcutiūt̉. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ acri s ſunt temptatōes reſpectu reſiſtētiū ſiue etiaꝫ bonoꝝ ſiue maloꝝ. aliqn̄ em̄ ip̄i mali ꝗbuſdā etiaꝫ tem ptationibꝰ reſiſtūt. ratio aūt eſt ex ꝑte bonoꝝ qꝛ maio videtur ſibi victoria. ſuꝑbia ē nolle vinci ſed velle vince re. ex ꝑte v̓o maloꝝ ratio eſt ne a poteſtate ſua euadāt. reſpectu v̓o nō reſiſtētiū dr̄ eſſe multiplitior temptatio ſed nō grauior. aliqn̄ em̄ reſpectu illoꝝ deſiſtit a temptā tione. Unde dicit. b. greg. Antiquus hoſtis poſtꝙͣ tem ptatōnes infixit ad tēpus recedit. nō vt malicie finē pre beat: ſꝫ vt corda que ꝑ quietē ſecura reddiderit repēte re diens facilius irrūpat. Et dicit bt̄us greg. alibi. Illos inquietare negligit quos quaſi quieto iure ſe poſſidere ſentit. Si v̓o contingit ꝙ nō pluribꝰ temptatōibꝰ ſibi ce dentem inuadat. hoc accidit ne ꝑ moleſtiā temptationū eum ad refugiū dei ire compellat. Articulus octauus Ctauo querit̉ vtꝝ ſimiliter ſit temptatō dya boli reſpectu credentiū et nō credentiū. Uide tur em̄ ꝙ maior ſit temptatio ꝯtra credētes. ꝑ hoc qd̓ dicit. b. greg. nō ꝓ magno dyabolus hꝫ ꝙ īfi deles tulerit ſꝫ toto niſu in illoꝝ mortē ſe erigit. qͦs ꝯtra ſe regnātes cognoſcat. ex qͦ accipit̉ ꝙ maior ē temptatio reſpectu credētiū ꝙͣ nō credētiū. Itē yſi. qꝛ n̄ ī credētibꝰ intrinſecus regnat. contra eos extrinſecus pugnat. et ꝙ interius amiſit dn̄ium: contra eos exterius mouet bel lum. ¶ Item ad idem ſuꝑ illud. xj. Ioſ. cum audiſſet ia bin rex aſor ⁊cͣ. glo. antiqui poſſeſſores ad pugnā ꝓuo cant̉. et ſi oppugnātur primi multo plures cōſurgūt et ī malū cōſpirāt. ſed ꝗ ſunt ātiqui poſſeſſores niſi demōes qui poſſiderūt aīmas anteꝙͣ reciperēt fidē vel fidei ſacra mentum. Illi ergo poſt ſuſceptionem fidei ad pugnam ꝓuocantur. et ſi contingat eos opprimi: cum maiori ml̓ tiplicatione temptationum conſurgunt. Sic ergo argu itur ꝙ demones magis prouocant̉ ad temptandum cō tra ip̄os fideles. ¶ Preterea. fide(ſicut dicit. b. pe. in ca nonica ſua. pͥa) primo fit reſiſtentia contra temptatio nes dyaboli. ſed contra ſibi reſiſtentes acrius inſurgūt. hoc etiam deſignatur per hoc quod dicitur.j. exo. Cuꝫ dixit rex egipti venite ſapienter opprimamus eū ne forte multiplicetur ⁊cͣ. Orig. ī glo. hoc eſt dyabolus qui dixit in corde ſuo non eſt deus. qui genti ſue. id eſt apoſtatis angelis dicit. ecce populus filiorum iſrahel. eorum ſcilꝫ qui poſſunt mente domini videre. potentior eſt nobis. be nite ſapienter opprimamus eum. Ex quibus omnibus colligitur. ꝙ fortius inſurgit ad temptandum dyabolꝰ contra ip̄os fideles. ¶ Sed contrarium videtur ſcilicet ꝙ magis temptet infideles per hoc quod dicit augu. in li. de anima et ſpiritu. temptat enim non tm̄ vigilando ſed etiam dormiendo grauiter animam infidelem. Unde aug. Cum cere ilier mentem muliercule ſibi per in fidelitatem ſubiugauerit diuerſarum reruꝫ ſpecies aut ſimilitudines imprimit. et mentem quam captiuam te net deludens. modo leta modo triſtia oſtendens: per de uia queqꝫ deducit. ergo ratione infidelitatis plures ſu illuſiones. ergo plures temptatōnes. ergo plus tempiat infideles ꝙͣ fideles. ¶ Item grego. li. moꝝ. xiij. Facile inimico reſiſtitur: ſi non ei vel in multis lapſibus vel in vno diutius conſentiatur. Si v̓o eius ſuaſionibus ani ma ſubeſſe conſueuerit: ꝙͣto ſe crebrius ei ſubijcit. tanto ei ſibi intolerabilem facit: vt ei reluctari non poſſit. ſed quātomagis eſt intolerabilis. tantoplus temptat ⁊ ecō uerſo. ergo cum infideles crebrius ſe ſubijciant eis. eſt magis intolerabilis et ita pluribus eos temptationi bus concutit. ¶ Item qui non habet ſcutum quo ſe de fendat ab aduerſario. facilius ab eo impugnatur. ſed ipſa fides eſt ſcutum ſicut habetur. vj. ad Ephe. Acci pite ſcutum fidei ⁊cͣ. ſed infideles non habent huiuſmo di ſcutum. ergo dyabolus facilius temptat eos et volū tatem habet temptandi. ergo plus temptat inſideles ꝙͣ fideles. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ acrius et cum maio ri aſtutia temptat fideles ꝙͣ infideles. Infideles aūt plus temptat. id eſt pluribꝰ temptationibus pulſat. et per hoc poſſunt ſolui ea que ex vtraqꝫ parte obijciunt̉. In prima enim obiectione dicebatur ꝙ non multuꝫ re putat infideles ſed toto niſu contra fideles exardeſcit. et hoc eſt ꝙ iam euaſerunt regnum dyaboli et ſubiecti ſunt regno chriſti. ſi tamen cōtingat fideles eſſe negligē tes. iam iterum ad regnum eius reuertuntur. de qui bus apoſtolus dicit ad tytum prīo. confitentur verbis ſe noſſe deum factis autem negant. Et in prima canoni ca iohan.j. ca. Qui dicit ſe noſſe deum et mandata eius non cuſtodit mendax eſt. Qualibus autem temptatio nibus temptet ipſos fideles. dicit beatus grego. Acri us poſt redemptoris aduentum quoſdam qui baptiſma tis ſacramento ſunt renati deglutire ſe poſſe confidit. alios nanqꝫ ſb̓ xp̄ianitatis nomine poſitos deuorat. qꝛ in ipſo eos fidei errore ſubplantat. alios a rectitudine fidei nequaꝙͣ deuiat: ſed ad vſum praue actionis incli nat. alios in operatione immundicie inflectere non va let: ſed apud ſeme ipſos intus in ſtudio contentionis in torquet. vt a caritate mentem diuidant. rectū n̄ ſit quic quid exterius operantur. ¶ Et per hoc idem ſoluuntur etiam alia argumenta conſequentia. argumenta v̓o que obiecta ſunt in contrarium ad hoc tendunt. vt infide les pluribus temptationibus a dyabolo pulſentur. ¶ Articulus nonus Ono queritur vtrum magis temptet dyabo lus exiſtentes in communione eccleſie ꝙͣ ſe I paratos ab ca. Et videtur ꝙ magis tem ptet exiſtentes in communione eccleſie. qui enim ſunt in communione vel vnitate eccleſie. quo ad hoc ſunt de acie xp̄i. ſed contra illos qui ſunt de acie chriſti eſt pu gna dyaboli. pugna autem eſt per temptationē. ergo dyabolus plus impetit temptatōnibus exiſtentes ī vni tate eccleſie. illi enim qui ſunt ſeparati traditi ſunt po teſtate dyaboli. et cum ſint in poteſtate dyaboli: eos quaſi ſecure poſſidet. non ergo temptationibus impu gnat. ¶ Item gregorius. Ubi ſibi reſiſtere fortem con ſiderat illic contra vires proculdubio dolos parat. ſed qui ſunt in vnitate eccleſie plus habent fortitudinis. er go contra tales dyabolus dolos parat. ſed doli illi non ſunt niſi temptationes doloſe: ergo temptationibus do loſis impetit exiſtentes in vnitate eccleſie. ¶ Item in ar cha erant animalia munda et immunda ſed ꝑ munda ⁊ immūda aīmalia ſignant̉ pct̄ores et iuſti. qui tn̄ ſunt in archa.i. in vnitate eccleſie. ꝑ aquas aūt ſignantur tem ptationes. Dicitur autem. vij. gen̄. quātomagis aque

multiplicabātur. tātomagis archa eleuabat̉ in ſublime ꝯtra exn̄tes ī vnitate eccl̓ie ſiue bonos ſiue malos. ma is inducit temptatōes ¶ Sꝫ econtra videt̉. ſeꝑati em̄ a cōmunionē eccl̓ie traditi ſūt ptati ſathane. jͣ. Coꝝ. v. de chorinthio fornicatore tradidi hmōi hoīem ſathane. cū aūt traditi ſunt pt̄ati ſathane. pt̄as aūt eius ad tem ptandū in aīma ⁊ ad vexandū in corꝑe. gͦ hmōi homīes magis tempiāt̉ et vexant̉ a demoībꝰ. ¶ Itē ſi daret̉ edi ctū a rege ꝙ vnuſꝗſqꝫ faceret de bono ſuo quicꝗd vellet. tūc poſſet iudeus ſi haberet bouē occidere. ſil̓r cū detur edictū a rege celeſti ꝑ mīſtros eccl̓ie. ꝙ dyabolꝰ exerce at ſuā pt̄atem in ip̄o pct̄ore. poteſt dyabolꝰ cū ſit ꝑmiſſꝰ ꝑ volūtate ſua temptare. nō em̄ vſqꝫquaqͣꝫ habet pt̄ateꝫ ccidēdi. peccator em̄ eſt ſicut pecus dyaboli. ſic̄ habet̉ in glo. ſuꝑ illud. Immiſſiones ꝑ angelos malos. ſꝫ non habet tantā ꝑmiſſionē reſpectu illoꝝ ꝙ nō ſunt ſeꝑati a ꝯmunione quātā habet reſpectu illoꝝ qui ſeꝑati. nec tē ptat niſi quatenꝰ ꝑmiſſus ē. gͦ magis temptat̉ ſeꝑatus a ꝯmunione ꝙͣ nō ſeꝑatus. ¶ Huiꝰ etiā gr̄a poteſt queri. cū dyabolus odio habeat hoīem ineſtimabiliter et volū tatē oīmodā nocendi. qūo pt̄ eē ꝙ accepta licentia a deo ꝑ mīſtros eccl̓ie de ſeꝑatis a cōmunione ꝑcat eis. ſi em̄ adeſt pt̄as et adeſt volūtas et aſtutia nocēdi. non deeſt ip̄e actus. gͦ ꝯtinua videt̉ temptatio eē et ꝯtinua vexatō. ¶ Ad primū dicēdū. ꝙ maior ē volūtas dyaboli ad tē tandū exn̄tes in vnitate eccl̓ie ꝙͣ ſeꝑatos ab eccl̓ia. ſunt tn̄ quidam in vnitate eccl̓ie ꝑ caritatē. quidā v̓o ꝑ fidē informē tm̄. maior aūt eſt volūtas eijciēdi exn̄tes in vni tate eccl̓ie ꝑ fidē. ꝙͣto em̄ plus ꝑtinent ad aciē dei: tanto plꝰ intēdit eos deijcere et reducere ad aciem ſuā. ¶ Illd̓ aūt qd̓ dīc. b. greg. intelligit̉ de illis qui hn̄t fortitudīeꝫ ex vnitate caritatis: nō tm̄ ex vnitate fidei informis. illi em̄ cū ſint pct̄ores ad acieꝫ dyaboli ꝑtinēt. licet quo ad quid ad vnitatem eccl̓ie ꝑtineāt. ¶ Illd̓ v̓o qd̓ tercō obij ciebat̉ de archa ſic intelligēdū eſt. ꝙ multiplicatio tem ptationū que ꝑ aquas deſignāt̉. nō quoſcūqꝫ exn̄tes in archa ducūt ad ꝓfectū ſꝫ bonos exiſtētes ī vnitate cari tatis. ¶ Ad ea v̓o q̄ obiecta ſunt ex alia ꝑte dicendum ē. ꝙ liberior eſt volūtas temptādi et ip̄a temptatio reſpe ctu ſeꝑatoꝝ ab vnitate eccl̓ie ꝙͣ reſpectu exn̄tiū in vnita te. nec tn̄ eſt oīno libera. licēt em̄ fiat ꝑmiſſio poteſtatis dyabolice ad temptādum vel ad vexandū ſeꝑatum a cō munione eccl̓ie: nō tn̄ eſt oīmoda ꝑmiſſio. ſꝫ ad hoc vt ſpi ritus eius ſaluus fiat. ad hoc ſcꝫ vt ꝑ tribulatōꝫ in aīa vel ī corꝑe agnoſcat pct̄o ſe deliquiſſe et cognoſcēs ſe pe niteat ⁊ penitēs ſatiſfaciat. et ſic ad vnitate eccl̓ie rede at. ¶ Ad illud v̓o qd̓ ſcd̓o obijcit̉ ſil̓r dicēdū ē. ꝙ non eſt oīno ſil̓e qd̓ īducit̉ de edicto regis terreni et de edicto re gis celeſtis facto ꝑ p̄cones eccl̓ie. Ibi em̄ licitū ē occi re pecus ſuū. hic aut nō eſt oīno licitū. ſi em̄ ꝑmittat d̓ tēptae vſqꝫ ad caſū pct̄i vlterioris. ẜm illa vlt. apoc. Qui ī ſordibꝰ ē ſordeſcat adhuc. hoc ē aliqn̄ ex miſcd̓ia vt ve niēs ad ꝯfuſione pct̄i. redeat ad vnitateꝫ a qͣ receſſerat. ẜm illud. iiij. mich. Ueniēs ad babilonē ibi liberaberis vel ex iuſticia vt ſi noluerit redire ad vnitatē: hic inchoe tur ſua damnatio vt in fut̉o cōſūmet̉. ¶ Ad illud quod querebat̉ ꝯn̄ter cū ſeꝑatus a cōmunione eccl̓ie tradatur in poteſtatem ſathane. qͣre nō oīmodo nocet vt ſic modo vexetur excōmuīcatꝰ ſic̄ fuit ī primo ſtatu eccl̓ie. dici pt̄ ꝙ ꝑcit eis et retrahit manū tēptatōis ⁊ vexatōis vt plu res ſumāt audaciā ꝯtumacie ſiue inobediētie. et p̄cidāt̉ a ꝯmunione eccl̓ie. potuit em̄ in priſtino ſtatu eccl̓ie ꝑci pere ꝙ ꝗdam ꝑ temptatōꝫ et vexatōꝫ ſuā corrigebāt̉ et timebāt incidere in ſnīam excoīcatōis. et ita plures per vexatōꝫ excoīcatoꝝ amittebat. mulctato em̄ peſtilēte ſa piētior erit ſtultꝰ. xxj. ꝓuerb̓. et iterū peſtilēte flagellato ſtultꝰ ſapiētior erit. xix. ꝓuerb̓. ꝓpter hec licꝫ pt̄atē heat grauius temptādi vel rexandi. diſſil̓at vt plures trahat ad intentum. ¶ Nembrū quartum
Ompleta conſideratōe temptatōnis ex ꝑ te eius qui temptatur. ſequitur conſidera tio temptationis ex parte cauſe ꝓpt̓ qua fit temptatio. Et poteſt queri vtrū cauſa temptationis dyaboli ſit ex inuidia vel ex alia cauſa. ⁊ videtur ꝙ ex iuuidia ꝑ hoc ꝙ dicit bt̄us greg. In para diſo dyabolusⁱ inuidens homī. ſuperbie vulnus infixit quia amiſſa beatitudine minorem ſe immortalitate illiꝰ agnouit. vt qui mortem nō acceperat conditus meretur elatus. ¶ Hoc etiam videtur ꝑ hoc qd̓ dicit beatꝰ auc in. xj. li. ſuꝑ gen̄. ad lit. ꝓpter excellentiā delectatus ti muit ſuperbia propter quam cecidit a beatitudine ſpi ritualis paradiſi et inuidia contabuerit. ergo cauſa tē ptationis humani generis fuit ex inuidia. ¶ Sed vide tur contrariuꝫ. inuidia em̄ eſt reſpectu ſuperioris vl̓ re ſpectu paris ne fiat ſuperior. ſꝫ homo non fuit ſuperio natura. nec etiam oīno par. ergo reſpectu eius non fui inuidia. ¶ Preterea. temptātio ẜm ꝙ hic accipitur eſt eius qui habet poteſtatem ſuper alium. ſed qui habꝫ po teſtatem ſuper alterum quo ad hoc ſuperior eſt altero. ergo dyabolus cum habeat temptationem ſuper homi nem videtur eſſe ſuper ip̄o. non ergo competit ei īuidia ad temptandum. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ ex inuidia temptauit primum hominem. ¶ Ad obiectum auteꝫ in contrarium dicendum eſt. ꝙ licet homo ẜm naturam ſu am fuiſſet inferior. reſpectu tamen rōne ſtatꝰ fui ſuit ſu perior. habuit em̄ rectitudinem naturalem a qua recti tudine naturali cecidit dyabolus. Unde quo ad hoc in uidit ſuperiori. par etiaꝫ fuit quo ad hoc ꝙ habuit ima ginem dei naturaliter. et potuit aſcendere ad dignitateꝫ a qua cecidit ip̄e dyabolus. et ita potuit inuidere ei tan ꝙͣ pari ne fieret ſuperior. ¶ Ad illud v̓o quod ſcd̓o obij citur. dicendum eſt. ꝙ temptatio non ponit temptatū de neceſſitate inferiorem temptante: ſed ſi temptatus vinca tur extunc factus eſt ſuperior. ſi v̓o vincat in hoc habet rationem ſuperioris. temptatio autem de ſua ratione n̄ ponit temptantem ſuperiorem vel inferiorem. ſed poni quandam experientiam de conſenſu aut diſſenſu. vnde quo ad hoc ibi paritas eſſe cepit. ¶ Membrum quintuꝫ Uinto q̄rit̉ qͣ de cauſa ꝑmittit deꝰ tēpta tionem fieri. cum em̄ temptatio actiue di eſt cum ſit ſumme potens nullatenus concedere ꝙ tem ptatio fiat que eſt magni mali occaſio. ¶ Item tempta tio dyaboli fuit origo totius mali. per qd̓ genus huma num eſt corruptum originali peccato. cum ergo preuide rit tantum malum fore futurum cum ſit ſumma ſapien tia. non conueniebat autem tantū malum eſſe futurum niſi maius bonum conſequeretur: non videtur tantum bonum inde ſecutum. non ergo decebat deum permitte re primam temptationem dyaboli fieri. ¶ Item queri tur. quare ꝑmittit deus quottidie temptationes fieri ꝗ bus diuerſi homines cadunt in peccatum. cui multono bilius videatur ex vtraqꝫ parte eē et ex parte temptātis et ex ꝑte temptati. vt nō eēt temptatio. optimi em̄ vt dic dyo. eſt optima adducere. ¶ In contrarium ſic obijcitur ſicut dicitur eccleſiaſtici. xv. Deus reliquit hominem in manu conſilij ſui. ſed propria voluntate caſurus erat homo in culpam. ſi ergo non permiſiſſet deus. abſtuliſ ſet ei fluxibilitatem voluntatis et ita libertatem ratio nalis creature: ſed hoc eēt inordinatum. ſumme aūt ſa pientie. et bonitatis fuit nil relinquere inordinatum. Unde aug. xj. confeſſ. Decebat vt ſineret temptari queꝫ conſenſurum eſſe preſciebat. cuꝫ id facturus eſſet homo ꝓpria voluntate ꝑ culpam. et ordinādus eēt diuina equi tate per penā. vt ſic oſtenderet aīme ſuperbe ad erudit onem futuroꝝ ſanctoꝝ. ꝙͣ recte ip̄e vteret̉ animarū vo

Queſtio .cxvij.
luntatibꝰ malis. cum ille ꝑuerſe vterent̉ naturis hoīs ex quo videt̉ ꝙ decebat deum ꝑmitte̓ ꝙ dyabolꝰ tem ptaret hoīem. ¶ Iteꝫ Greḡ. mira nobiſcū diſpenſatio agit̉. vt mens noſtra culpe nōnūꝙͣ pulſatōne feriat̉. nā eſſe ſe magnaꝝ viriū homo crederet: ſi nullū earundeꝫ viriū defectū intra mentis archana ſenſiſſet. ſꝫ dū tem ptatōne irruente querit̉. ⁊ quaſi vltra vires fatigatur ei minimū on̄dit̉ hūilitatis. ⁊ vn̄ ſe ꝑtimeſcit faciliter cadere inde accepit ſe fortit̉ ſtare. ¶ Iteꝫ greg. duobꝰ modis temptat̉ homo. vicijs ⁊ flagellis. vicia dū tem ptant ꝓficientes in nobis virtutes humiliāt. flagellā dū temptāt: ſurgētes in corde hꝰ mūdi voluptates era dicāt. nemo vires ſuas in pace cognouit: ſi.n. bella de ſunt virtutū exꝑimenta n̄ ꝓdeunt. ¶ Iteꝫ Greg. Suꝑ na diſpenſatio nos deo ſeruiētes carnis nr̄e ꝑmittit tē ptatōnibꝰ ꝯcuti. ne nr̄a mens in ſuꝑbia audeat p̄ſum ptione ſue ſecuritatis eleuari. Iob. x. ꝓpter ſuperbiaꝫ qͣi leenā capies me. Et. ij. ad corint̉. xij. Ne magnitudo reuelatōnū extollat me: datus eſt mihi ſtimulꝰ carnis mee angelus ſathane vt me colaphizet. ex his colligit̉ ydecet dn̄m ꝙ ꝑmittat temptatōnes fieri dyaboli. ¶ Ad quod eſt rn̄dendū. ꝑ hoc quod dicit aug. xj. ſuꝑ gen̄. Siꝗdeꝫ mouent̉ de primi hoīs temptatiōe fieri ꝙ eam ꝑmiſerat deus. qͣi nūc nō videāt vniuerſuꝫ genus humanū dyaboli inſidias ſine ceſſatōne temptari. cur ⁊ hoc ꝑmittit deus. an̄ qꝛ ꝓbat̉ ⁊ exercet̉ virtus. ⁊ eſt palma glorioſior nō ꝯtempſiſſe temptāti ꝙͣ nō potuiſſe temptari. cur etiā ipſi qui deſerto creatore eūt poſt tem ptantē. magis magiſqꝫ temptat eos qui in v̓bo dei per manēt prebeātqꝫ illis ꝯtra cupiditateꝫ deuitōis exem plum. ⁊ incutiant ꝯtra ſuꝑbiaꝫ timorē pueri. Cōceden dū gͦ eſt ꝙ deus ꝑmiſit primā temptatōꝫ fieri. ⁊ qͦtidie etiā ꝑmittit fieri temptatōꝫ. ꝓpter bonū quod elicit in de. ⁊ vt ſeruet̉ libertas arbitrij ī rōali creatura. ¶ Ad obiectum aūt in ꝯtrariū dd̓m. ꝙ nō eēt ſummi boni ꝑ mittere in ſuo regno mala fieri. niſi ex illis malis eli ceret bonū. hoc aūt eſt ſuꝑius diffuſius declaratū ī tra ctatu de malo. ¶ Ad ſecūdū v̓o dd̓m eſt. ꝙ lꝫ maximuꝫ malū eſſet in creatura rōnali corruptio totius humani meret̉. ſic gͦ decebat diuinā ſapīaꝫ ꝑmittere hoc malū fieri. qꝛ p̄ſciebat hoc maiꝰ bonū inde ſecutuꝝ. ¶ Nembrum ſextu. Onſequēter dicendū eſt de eo quod que ſitum fuit ſexto. que ſint drn̄tie ſiue ſpēs temptatōnis. ⁊ ponūt̉ diuerſe differētie. Eſt.n. vna drn̄tia que ponit̉ in glo. ſuꝑ illud. j. ad corint̉. xj. Temptatio vos nō apprehendat niſi hūana. dicit̉.n. in glo. temptatio.n. hūana eſt alit̓ ſapere ꝙͣ res ſe habeat. ⁊ cū bono aīo. nimis aūt amā do ſnīaꝫ ſuā. vel inuidendo melioribꝰ. vſqꝫ ad p̄cidende coīonis ⁊ cōdendi ſciſmatis vel hereſis ſacrilegiū ꝑue niente dyabolica eſt p̄ſumptio. in nullo aliter ſaꝑe ꝙͣ res ſe hꝫ angelica eſt ꝑfectio. ¶ Iteꝫ ibideꝫ. hūana tē ptatio eſt cū bono quis aīo ẜm tn̄ hūanā fragilitatem in aliquo labit̉ ꝯſilio. vel cū irritat̉ ī fratrē ſtudio cor rigendi. plus tn̄ ꝙͣ xp̄iana tranꝗllitas poſtulat. ſi n̄ eſt in nobis ꝑfectō angeli. n̄ ſit tn̄ p̄ſumptio dyaboli. Sic gͦ vna dr̄ntia accipit̉ temptatōis ꝑ hͦ ꝙ dr̄. alia eſt hu mana alia dyabolica. ¶ Iteꝫ ponit̉ alia orn̄tia tēpta tionis. Eſt.n. quedam temptatio ab hoſſe. ⁊ eſt alia a carne. ⁊ hec dr̄ntia temptatōnis inuenit̉ in ſecūdo lib. ſen. in. xxj. di. c. porro ſciēdū ē. vbi pͥmo ponūt̉ due ſpe cies temptatōis quaꝝ vna eſt interior altera exterior. Interior d̓o diuidit̉ ꝑ temptatōꝫ ab hoſte. ⁊ temptati on a carne. Eſt iteꝝ alia drn̄tia temptatōnis q̄ notat̉ ſuꝑ illuꝫ verſum. Qm̄ ipſe liberauit me de laqueo ve nantiū ⁊ a perbo aſpero. ⁊ poſtea ſequit̉. nō timebis a
timore nocturno. vbi notant̉ qͣtuor genera tēptationū. leuis ⁊ occulta que ſignat̉ ꝑ timoreꝫ nocturnū. leuis ⁊ manifeſta que ſignat̉ ꝑ ſagittā volantē in die. grauis ⁊ occulta que ſignat̉ ꝑ negociū ambulās intenebris. gra uis ⁊ aꝑta que accipit̉ ꝑ demoniū meridianū. ¶ Iteꝫ beatus grego. diſtinguit aliter genera temptationum dicēs. Aliqn̄ opprimēdo rapit. aliqn̄ inſidiādo circū uolat. aliqn̄ minando terret. aliqn̄ ſuadēdo blanditur aliqn̄ deſpectādo frangit. aliqn̄ ꝓmittēdo decipit. ſic qͦ vna drn̄tia temptatōis exprimit̉. ¶ Item b. greg. duo aſſignat genera temptationū. quedaꝫ.n. eſt temptatio ꝑ vicia. quedā ꝑ flagella. ¶ Cum gͦ tot ſint drntie tem ptatōnis. poteſt queri qualiter iſte drn̄tie inter ſe diſtī guāt̉. de ſingulis etiā drn̄tijs ꝑ ſe ſumptis pn̄t etiā ali qua inquiri. ¶ Et ꝙͣtum ad primū ſic pōt obijci. qn̄qꝫ aſſignāt̉ drn̄tie temptatōnis ⁊ vniuerſalit̓ ad omēꝫ te ptatōꝫ. gͦ neceſſe eſt ꝙ ex diuerſis rōnibꝰ accipiāt̉. ſi.n. acciꝑent ẜm cauſas. cū temptatōis nō ſint niſi quatu or cauſe eēntiales.ſ. cauſa efficiēs: ⁊ illa eſt ex ꝑte tem ptantis. ⁊ formalis: ⁊ illa eſt ex ꝑte modi temptatiōis ⁊ materialis: ⁊ illa eſt ex ꝑte temptati vel materie tem ptatōis. ⁊ finalis: ⁊ illa eſt ex ꝑte finis tēptatōis. nul la aūt p̄dictaꝝ diuiſionū ex ꝑte finis temptatōis. gͦ re manebūt tm̄ tres diuiſiones vel ad plus qͣtuor. Et hꝰ gratia querit̉ cum dicit̉. ꝙ temptatio alia eſt humana alia dyabolica. penes quid accipit̉ hec diuiſio? Si enī acciꝑet̉ ex ꝑte efficiētis. ẜm hoc temptatō humana di ceretur. que eſt ab homine: ⁊ diceret̉ temptatio dyabo lica que eſt a dyabolo. hoc aūt nō eſt verū: cū vtranqꝫ ꝯtingat eſſe a dyabolo. aliter.n. ſaꝑe quā res ſe hꝫ lꝫ n̄ ꝑtinaciter. pōt eſſe a dyabolo. gͦ nō penes cauſaꝫ effici enteꝫ ſumit̉ illa diuiſio. ¶ Preterea. nō dicit̉ ꝙ homo temptat ſeipſuꝫ. ſꝫ in humanā temptatōꝫ pōt homo ca dere ꝑ ſeipſuꝫ. gͦ hec drn̄tia temptatōis nō accipit̉ ẜm drn̄tia temptātis. ¶ Similit̓ pōt obijci de illa drn̄tia q̄ dicit̉ ꝙ temptatio alia eſt ab hoſte ⁊ alia a carne. Cuꝫ enim interior temptatio diuidat̉ ꝑ temptatōꝫ ab hoſte ⁊ a carnē̓. exterior aūt diuidat̉ ꝯtra interiorē: nō videt̉ ꝙ exterior ſit ab hoſte vel a carne. ¶ Pret̓ea. hec ē vna drn̄tia temptatōis ꝙ vnā exterior alia interior. cum gͣ ſit vniuerſalis diuiſio temptatōis qua temptat̉ homo ẜm quā rōneꝫ accipiet̉. ¶ Sil̓it̓ poteſt queri de tercia diuiſione qua dicit̉ ꝙ temptatio alia eſt gͣuis alia le uis. ⁊ iteꝝ alia oculta alia manifeſta. que due ſi cōiun gant̉ vna facient quadrimēbreꝫ diuiſiōneꝫ. ſicut ſupra dictū eſt. Pōt gͦ queri. ẜm quid accipit̉ illa diuiſio. nō enī videt̉ ſumi ex ꝑte temptantis. ſi v̓o ſumat̉ ex ꝑte tē ptati erūt tūc plures drn̄tie ex illa ꝑte. Sil̓r pōt queri de alijs differentijs penes quid ſumant̉. pōt etiā queri de quadaꝫ diuiſione temptatōnū quā ponit b. Bern̄. dicens. ꝙ ꝑ octa capita draconis de quibꝰ habetur. xij. apoc̄. ſepteꝫ genera temptationū ſignant̉. Importuna qua ꝓcaciter inſiſtit dubia que aīm nubilo ambiguita tis inuoluit. ſubita que iudiciū preuenit. occulta q̄ deli beratōnis ꝯſideratōꝫ preterfugit. violenta q̄ vires mē tis tranſcendit. fraudulenta que aīm ſeducit. ꝑplexa q̄ varijs vicijs aīm impedit. Cum gͦ ſint he drn̄tie tēpta tionū. ẜm hec pōt queri ex qua ꝑte temptatiōis ſumat̉ hec diuiſio. ¶ Ad quod videt̉ dd̓m. ꝙ quedam drn̄tie ſumunt̉ ex ꝑte temptantis. quedaꝫ v̓o ex ꝑte temptati. ex ꝑte v̓o temptantis ſumit̉ illa diuiſio quaꝫ ponit be atus Bern̄. ⁊ illa ſimilit̓ quaꝫ ponit btūs Grego. cuꝫ dicit̉. ꝙ aliqn̄ rapit opprimēdo. ⁊ illa qua dicit̉ ꝙ tem ptatio alia per vicia alia per flagella. Illa etiā ſimilit̓ que ponit̉ in li. ſen. cuꝫ dicit̉. ꝙ alia eſt a dyabolo alia a carne. Alie d̓o tres ſumunt̉ ex ꝑte temptati cum dici tur. alia eſt exterior. alia interior. alia hūana. alia dya bolica: ⁊ cum dicit̉. alia leuis alia grauis ⁊cͣ. Ille v̓o que ſunt ex ꝑte temptantis aut ſumūt̉ ꝙͣtū ad origineꝫ ex ꝑte temptātis. ⁊ ſic accipit̉ illa: alia a dyabolo alia

a carne. Uel penes inſtrumēta temptātis: ⁊ ſic accipit̉ illa alia ꝑ vicia alia ꝑ flagella. Aut penes diſpoſitōes ad temꝑtandū: ⁊ ſic accipit̉ illa b. greg. aut opprimēdo rapit ⁊cͣ. Aut penes modos in ipſa temptatōe actōne: ⁊ ſic accipit̉ diuiſio b. bern̄. cum dicit̉ importuna. du bia.n. dicit̉ effectiue qꝛ dubitare inuoluit. Ille v̓o que ſunt ex ꝑte temptati ita diſtinguūt̉. vt vna ſit ī ſuſtinē do temptatōꝫ. ⁊ hoc dupl̓r. vel quo ad intellectuꝫ: ⁊ ſic dicit̉ manifeſta ⁊ occulta. vel quo ad affectū: ⁊ ſic dicit̉ leuis ⁊ grauis. Altera in ꝯſentiēdo temptatōni differē ter: ⁊ ſic dicit̉ hūana vel dyabolica. hec.n. ex humana infirmitate vel ex malignitate in qua ꝯformat̉ dyabo lo. Tercia eſt in ꝓpinquādo temptatōni. ⁊ ẜm hͦ dicit̉ exterior vel interior. pͥmo aūt appropinqͣt temptatō ma gis vel minꝰ. ſecūdo ſuſtinet̉. tercio in ꝯſenſum trahit̉ ab ipſis malis. ⁊ ſic pn̄t he tres diuiſiōes accipi ex ꝑte eius qui temptat̉. ¶ Si v̓o obijciat̉ de illa diuiſione q̄ eſt. alia eſt humana alia dyabolica. ꝙ vtraqꝫ eſt a dya bolo. Dicendum eſt. ꝙ diuiſio nō ſumit̉ ex ꝑte cauſe ef ficientis temptatōꝫ. vtraqꝫ.n. pōt ꝓcurari a dyabolo: ſꝫ ſumit̉ ẜm diuerſos modos ꝯſentiendi temptatōni. ꝗ dam.n. ex infirmitate intellectus vel affectus cedūt te ptationi. ⁊ ideo dicit̉. ꝙ humana temptatio eſt. cū bo no quis animo ẜm tamen humanā fragilitateꝫ in aliqͦ labit̉ conſilio. dyabolica v̓o eſt. cum ad imitatōꝫ dya boli ex malignitate cōtendit. vel aliud quid facit. videt̉ etiaꝫ per diſtinct̉. Haymonis. ꝙ vnū referat ad morta le peccatum. alteꝝ v̓o ad veniale. dicit.n. ꝯcupiſcere eſt humana temptatio. adulterium v̓o vel fornicatōꝫ ꝑpe trare dyabolica eſt. ⁊ loquit̉ de ꝯcupiſcentia que ē ī in feriori ꝑte rōnis. nō in ſuꝑiori. Item dicit Haymo. tē ptatio humana eſt malum cogitare ⁊ in corde tempta tiones ꝑpeti. dyabolica v̓o eſt certamīe temptatōnis in ꝑe ſuꝑari. ¶ Item tres differentie ponūt̉ temptatōis puane in glo. quaꝝ vna eſt alit̓ ſaꝑe ꝙͣ res hēat cuꝫ bo no tn̄ aīo. Scd̓a eſt. cū quis bono aīo ẜm tn̄ humanaꝫ fragilitatē in aliquo labit̉ ꝯſilio. Tercia ē. cū irritat̉ ī fratrē ſtudio corrigendi pluſꝙͣ xp̄iana tranꝗllitas po ſtulat. Pōt gͦ queri in quo differāt iſte tres ꝑtes tēpta tionis humane. ⁊ videt̉ ꝙ pͥma drn̄tia ꝑtineat ad intel lectū cum dicit̉ aliter ſaꝑe ꝙͣ res ſe habeat. ſcd̓a ꝑtinet ad rōneꝫ que eſt de faciēdo. cū ẜm humanā fragilitatē in aliquo labit̉ cōſilio. tercia v̓o ꝑtinet ad affectōꝫ cum irritat̉ in fratrē ſtudio corrigendi. Aliꝗ v̓o vident̉ di ſtinguere. vt pͥma ſit in reſpectu ad deū. cū quis habet enī veꝝ intellectū ſcripture. ſalua tn̄ fide ⁊ caritate. ſe cūda v̓o quo ad ſeip̄m. tercia v̓o ſit quo ad proximum. ¶ Sed pōt queri. vtꝝ prima temptatio ſit cū pct̄o. Ui det̉.n. ꝙ nō. ꝑ hͦ ꝙ dicit̉ cū bono aīo. vbi.n. ſaluat̉ bo nus animꝰ nō videt̉ eē pct̄m. ¶ Pret̓ea. dic̄ apl̓s. tem ptatio n̄ apprehēdat vos niſi hūana. apl̓s aūt n̄ deſide rauit eis nec ꝯſuluit de pct̄o veniali. ¶ Pret̓ea. dicit b. augꝰ. aliud ē induci ī temptatōꝫ aliud temptari. Naꝫ ſine tēptatōne ꝓbatus nullus eē pōt ſiue ſibipſi. Ecc̄i. xxxiiij. Qui n̄ eſt temptatus qualia ſcit ſine alijs. ſicut dic̄ apl̓s. Et tēptatōꝫ nr̄aꝫ in carnē meā n̄ ſpreuiſtis. tē ptatio gͦ ẜm ip̄m bonū ē. ⁊ de tali dicit̉. Tēptatio n̄ ap p̄hendat vos niſi hūana. Si gͦ ꝓbatio hoīs pōt eē ſine pct̄o. gͦ ⁊ tēptatio hūana p̄t eē ſine pct̄o. ¶ Itē aug. i li. no. te. poīt duplicē tēptatōꝫ.ſ. diuinā ⁊ hūanā. p̄t gͦ q̄ri q̄ ſit drn̄tia iſtiꝰ diuiſiōis reſpectu illiꝰ q̄ ponit̉ ī glo. ad corint̉. x. cū dr̄. alia hūana alia dyabolica. nunquid ſunt tres temptatōnes. diuina. hūana. ⁊ dyabolica. ⁊ ita neutra diuiſio bimēbris ſufficiēs. vel ſi vtraqꝫ. ſuffi ciēs videt̉ illa que ex vna ꝑte dyabolica dr̄. ex alia ꝑte diuina. quod valde diſſonū ē a rōne. ¶ Preterea. dicit apl̓s. tēptatio nō apprehendat vos niſi hūana. vbi ẜm aug. excludit̉ diuina. Sed videt̉ ꝙ multomelius eſſet ydīna temptatio nos apprehēderet. diuīa.n. ē ad ꝓba dū. ſic̄ dic̄ aug. in li. de ẜmōe dn̄i ī mōte. Multo gͦ me
lius eēt. ꝙ diuina temptatio nos apprehenderet ꝙͣ hūa na. ¶ Preterea. tripl̓r exponit̉ temptatō hūana. dr̄.n. hūana temptatio. qn̄ eſt de his ſine quibꝰ iſta vita non agit̉. dicit̉ iteꝝ temptatio hūana. cū quis in neceſſita te vel preſſura diffidit de deo auxilium humanum re quirendo. dicitur iterum temptatio humana. cuꝫ quis aliter ſapit ꝙͣ res ſe habet. ſaluo tamen bono animo. Cum ergo ſit hec triplex differentia humane temptati onis: in quo diſtinguuntur he tres differentie? vltima enim videtur eſſe temptatio deceptionis. media v̓o di citur temptatio diffidentie. prima v̓o dicitur tempta tio infirmitatis. vt diſtinguantur. ꝙ prima temptatio ſit liberi arbitrij inꝙͣtum eſt facultas. ſecunda ſit tem ptatio propter voluntatem. cum hūana voluntas dif fidit. tercia v̓o ſit ex parte rationis cum aliquo modo decipitur. ¶ Sed videtur ꝙ non ſit temptatio cum ꝗs non diffidit de deo humanum requirendo. neqꝫ enim diffidit de deo nec diffidit de homine. propter hoc qui dam libri habent. ꝙ temptatio humana eſt. cum quis diffidit de deo auxilium humanum requirendo. Sed ẜm hoc non eſſet vera ſententia apoſtoli. qua dicitur. Temptatio vos non apprehendat niſi humana. conce dit enim in hoc ꝙ humana apprehendat. ſed humana eſt diffidere de deo. ergo conceditur diffidere de deo. ſꝫ hoc falſum. nullatenus enim de deo diffidendum eſt. ¶ Preterea. videtur gloſa contradicere ſiue ſit ibi nō ſiue non. ei quod dicit Auguſtinus. ꝙ humana tem ptatio eſt in dei cauſa deſperare de homine. ⁊ prom ptum eſſe in fide dei. Si v̓o deſperat de homine ⁊ con fidit de deo. non eſt illa temptatio de qua dicitur ī glo ſa. ꝙ non diffidens de deo. vel diffidens requirat hu manum auxilium. ¶ Ad primum dicendum eſt. ꝙ tem ptatio illa que eſt deceptionis poteſt eſſe cum veniali peccato vel ſine veniali peccato. nec optauit apoſto lus vel conſuluit ipſos incidere in temptationeꝫ iſtam ſed ꝙ non inciderent in aliam. ſi v̓o iſtam inciderent. ꝙ vlterius non progrederentur. ¶ Ad ſecundum v̓o obiectum dicendum eſt. ꝙ licꝫ temptatio reſiſtenti bo num ſit: tamen quantuꝫ eſt de ſe diſponit ad malum. loquimur enim de temptatione que eſt dyaboli vel car nis. cum ergo dicitur. ꝙ bonum eſt temptari. hoc intel ligitur cum conditione ſi non inducatur in temptati onem. tunc enim eſt occaſio boni. ¶ Ad tercium v̓o di cendum. ꝙ aliter accipitur temptatio humana cuꝫ eſt in diuiſione contra dyabolicam. ⁊ aliter cum eſt in di uiſione contra diuinam. cum enim diuiditur tempta tio humana a diuina. humanum ⁊ diuinum accipiun tur ibi materialiter. ſicut enim dicit Auguſtinus. diui na temptatio eſt. cum ſub lege dei agens ex alia parte ab ydolis auxilium petat diffidens de deo. vnde diui na temptatio eſt cum de deo diffiditur. humana v̓o cū in cauſa dei de homine deſperatur. Cum autem poni tur differentia temptationis humane ⁊ dyabolice. nō eſt ibi differentia ẜm numerum: ſed magis differentia ẜm formam. ⁊ ideo alia eſt hec diuiſio a predicta. Nec oportet eandem eſſe temptationem diuinam ⁊ dyabo licam. licꝫ hoc accidat. cum enim deſperatur de deo. ſimpliciter dyabolica eſt temptatio. diuina ergo eſt materialiter: ſed dyabolica effectiue. ¶ Ad quartum d̓o dicendum. ꝙ ſi diuina temptatio ſumeretur a deo tanꝙͣ a cauſa effectiua. ẜm hoc melius eſſet. ꝙ tem ptatio diuina apprehenderet ꝙͣ humana. ¶ Ad quin tum v̓o dicendum. ꝙ temptatio humana ẜm medium modum dicitur. cum non omnino homo confidit in deo: ſed confugit ad humanum auxilium in his que pertinent ad deum. Non enim temptare debet deum. niſi cum non habeat aliud refugium. ẜm quod dici tur in ſecundo paralipomenon viceſimo capl̓o. Cum ignoramus quid agere debeamus. hoc ſolum re ſidui habemus: vt oculos ad te domine leuemus.

Queſtio .cxvij.
Si v̓o in glo. habeat̉ ꝙ temptatio humana ē. cum ꝗs in neceſſitate vel preſſura poſitus diffidit de deo hūa nū auxiliū requirēdo. pōt ſic exponi. diffidit.i. n̄ plene fidit. nūqͣ.n. de deo ſimpl̓r eſt diffidendū. ẜm aūt ꝙ ī uenit̉ ab aug. in originali iō videt̉ glo. hr̄e veritateꝫ. ſꝫ tūc dicat̉ hūana temptatio cū quis ī his que ſunt dei deſperat de hoīe. Deinde procedēdūᵐ.§. j. eſt ad ſecūdaꝫ diuiſiōꝫ temptatōis que eſt. alia ē a dy abolo alia a carne. videt̉ aūt ꝙ hec diuiſio nō ſit cōue niēs. illa.n. que eſt a carne originalit̓ ē a dyabolo. gͦ nō ex oppoſito diuidūt̉. ¶ Preterea. ad ideꝫ dicit b. gͦ gͦ. ꝙ dyabolus in om̄i pct̄o interponit ꝑtes ſuas. Itē Oſee vij. omēs adulterates qͣi clibanꝰ ardēs ſuccēſus a coq̄n te. clibanꝰ aūt dicit̉ cor humanū. coquens aūt eſt dya bolus. gͦ principiū temptatōis eſt a dyabolo. ¶ Sꝫ cō trariū videt̉ ꝑ hoc quod dicit̉ ſuꝑ illud. v. ad gal̓. in fi. manifeſta ſunt oꝑa carnis. Glo. nō omīa in te iniꝗ vi cia tribuenda ſunt carni. ne ab his omībus mūdemus dyabolū. ſic gͦ videt̉ quedā ſunt oꝑa dyaboli ⁊ quedā carnis. ¶ Iteꝫ augꝰ. de eccleſiaſticis dogmatibꝰ. n oēs cogitatōnes male ſemꝑ dyaboli inſtinctu excitāt̉. ſꝫ q̄ dam ex noſtri arbitrij motu emergūt. gͦ temptationes quedaꝫ pn̄t ꝓcedere in nobis que non ꝓcedūt ab ipſo dyabolo immediate. ¶ Iteꝫ dicit̉ in li. ij. ſentē. xx. di. ⁊ accipit̉ ex eo quod dicit̉. ij. ad corint̉. xij. datꝰ ē mihi an gelus ſathane ſtimulus carnis mee qui me cola. ꝙ tē tatio que fit a carne nō ſit ſine pct̄o. que aūt ab hoſte niſi ei ꝯſentiat̉ nō hꝫ pct̄m: ſꝫ eſt materia exercēde vir tutis. ¶ Contra quod obijcit̉. qd̓ eſt ex carne eſt in ſen ſualitate. ꝑs aūt ſenſualis coīs eſt nobis ⁊ brutis. gͦ in illa nō eſt pct̄m. pōt gͦ temptatio que ex carne: eſſe ſine pct̄o. ſicut illa que eſt ab hoſte. ¶ Preterea. temptatio que eſt ab hoſte dicit̉ materia exercēde v̓tutis. ſꝫ eodeꝫ mō pōt dici temptatio que eſt a carne. nā ſi rō ei nō cō ſentiat. dicit̉ eē materia exercēde virtutis. ⁊ ita hoc eſt cōmune vtriqꝫ temptatōni. ¶ Iteꝫ temptatio carnis ſi cut ibideꝫ dicit̉. difficilius vincit̉. ſꝫ hͦ nō videt̉ verum. uia illa al quieſcit. ſꝫ illa que eſt ab hoſte nō ceſſat ẜm illd̓. xxx. Iob. qui me comedūt n̄ dormiūt. vbi ꝯme dentes d̓ ies. qui ipſam aīam temptatōnibꝰ affligunt. ⁊ ad interitū ꝑtrahūt. Reſtat gͦ ꝙ in tempta tione que eſt ab hoſte difficilius vincit̉ ꝙ illa que eſt a carne. ¶ Iteꝫ videt̉ ꝙ nō ſit ſufficiēs diuiſio cuꝫ dicit̉ ꝙ temptatio alia eſt ab hoſte alia a carne. videt̉.n. ter cia temptat ue eſt a mundo. ſicut.n. triplex ē hoſtis ita triplex eſt temptatio. gͦ cum mundus ſit vnus ho ſtis. erit vna temptatio a mūdo. ſicut eſt ab hoſte vel a carne. ¶ Quod etiā videtur ꝑ hͦ quod dicit augꝰ. in li. de agone xp̄iano. ꝑ illicitas delectatōnes ⁊ pompas. ⁊ ꝑ vicioſam curioſitatē nobis dn̄ari pōt h̓ mūdꝰ. ⁊ dya bolo atqꝫ angelis eius ſeruire compellere. Ex qͦ accipi tur. ꝙ temptatio pōt eſſe a mūdo. Et ſap̄. xiiij. creature dei facte ſunt in odiū ⁊ in muſcipulā ⁊ temptatōꝫ pedi bus inſipientiū. ſed quid aliud deſignat̉ ꝑ creatura ni ſi mūdus iſte. cum diligūt̉ ea que mūdi ſunt pluſꝙͣ dili genda ſint. gͦ vna erit temptatio a mūdo ſicut eſt vna a carne. ¶ Preterea. dicit̉ in p̄dicta diſ. li. ſen. ꝙ ex car nis corruptiōe ſuborit̉ motus illicitꝰ. ſi gͦ ex carnis cor ruptōne eſt temptatio. in adam.n. vbi nō fuit carnis corruptio non fuit hec temptatio. motus illicitꝰ erit ex temptatōne carnis. ſꝫ motus illicitus eſt in ſenſualita te. gͦ ex temptatōne carnis nō tm̄ temptat̉ rō īmo ſenſu alitas. ¶ Contra. ꝑ motū in ſenſualitate intelligit̉ ſe pens ẜm ꝙ dicit augꝰ. in li. de tri. ſꝫ ſerpēs nō dicit̉ te ptari a dyabolo ſꝫ ꝑ ſerpentē mulier aut vir. gͦ tempta tio nō eſt ſenſualitatis nec eius quod eſt ī ſenſualitate. ſꝫ ꝑ motū illicitū ī ſenſualitate fit temptatio inferioris ꝑtis rōis aut ſuꝑioris. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ lꝫ omīs temptatō ſit originalit̓ a dyabolo. nihilominꝰ accipit̉ hec diuiſio temptatōis. alia eſt a dyabolo alia a carne. cū enī dicit̉ hec diuiſio intelligit̉ de ꝓxima cauſa tempta tionis. pōt aūt ꝯtingere ꝙ caro vel carnalis ꝯcupiſcen tia ſit principiū temptatōnis ipſi rōni. ⁊ ita nihil ꝓhi bet lꝫ om̄e malū ſit originalit̓ a dyabolo: tn̄ quoddam eſt ex dyabolo tanꝙͣ ex ꝓpinqua cauſa. quoddaꝫ v̓o ex carnali ꝯcupiſcētia. ¶ Ad ſecūdū v̓o dicendū. ꝙ lꝫ tem ptatio que eſt ex carne dicat̉ eſſe n̄ ſine pct̄o. temptatio v̓o que eſt ab hoſte pōt fieri ſine peccato: tn̄ illa que ē ex carne hꝫ quendā ordineꝫ ad illaꝫ que eſt ab hoſte. ⁊ ita nō excludit̉ qn̄ temptatio a carne e diuerſo diuidat̉ a temptatiōe a dyabolo. illa p̓o que eſt ex carne eſt cuꝫ peccato. ⁊ hoc accidit ex corruptōe originalis pctī ex qͣ ſecuta eſt corruptio in carne. nō ſic aūt eſt in temptati one dyaboli. vbi nulluꝫ ponit̉ adiutoriū temptationis ex carne. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ tercio loco d̓ tem ptatōne ex carne. ꝙ nō fiat cū pct̄o. eo ꝙ ſenſualitas cō munis ſit nobis ⁊ brutis. Dicendū eſt ꝙ lꝫ vis ſenſibi lis ſit coīs nobis ⁊ brutis. nō tn̄ ſenſualitas ſub iſta ra tione. ſenſualitas.n. dicit quandā ordinatiōꝫ reſpectu rōnis. ſic gͦ temptatio que eſt ex carne. lꝫ coīter fiat ex motibꝰ in ſenſualitate: nō tn̄ eſt ꝑ ſe cauſa pct̄i. tempta tio.n. que ē ex carne eo ꝙ ponit motū ſenſualē illicituꝫ nō ſit ſine pct̄o. ⁊ hoc eſt quod dicit̉ in li. ſen. ꝙ ex car ne ⁊ corruptōe ſuborit̉ motus illicitꝰ ⁊ cogitatio pͣua. ¶ Ad illud v̓o quod quarto obijcit̉ dd̓m eſt. ꝙ lꝫ tem ptatio que eſt ab hoſte ſit materia exercēde virtutis. hͦ tn̄ nō remouet̉ a temptatōe q̄ eſt ex carne ſꝫ drn̄t̉ ineſt. qui.n. cuſtodit ſe a pct̄o veniali ordinat ſe ad vſuꝫ vir tutis. ⁊ ꝑ ꝯſequēs ad ſalutē. ⁊ ita temptatio hmōi ma teria eſt exercende virtutis. ſꝫ nō ita ꝓpinqͣ ſicut ē ī tem ptatōne ab hoſte vbi nullū ponit̉ incendiū. ¶ Ad quin tuꝫ v̓o dd̓m eſt. ꝙ iſte due drn̄tie ſufficiūt temptato al hoſte ⁊ a carne. vn̄ cum obijcit̉ de temptatōne que eſt a mūdo. Dicendū eſt ꝙ vno modo poſſet diuidere ꝯͣ duo genera temptationū. a carne.ſ. ⁊ ab hoſte vt tria moti uoꝝ genera deſignarent̉. ẜm illud quod dicit̉.j. Io. ij. Ome quod eſt in mūdo. aut eſt ꝯcupiſcētia carnis. Sꝫ v̓o attendamꝰ rōneꝫ diuiſionis. temptatio q̄ ē ab hoſte n̄ ita grauat niſi eī aliꝗd adiūgat̉. temptatio v̓o carnis maxime grauat: qꝛ interius pugnās d̓ nr̄o ꝯͣ nos robo rat̉. ſic gͦ accipiat̉ rō diuiſionis ẜm inclinatōꝫ exterio rē ⁊ interioreꝫ. tūc bimēbris erit diuiſio. temptatio. n que eſt ab hoſte ad vnā ꝑtem diuiſionis ꝑtinebit. ad il lam.ſ. que inclinat exterius. temptatio v̓o que ē ex car ne ad illam que interius. ⁊ ẜm hͦ nō oꝑtet eē trimēbreꝫ diuiſionē. illa.n. temptatio que eſt a mūdo cū ſit exteri or. conumerat̉ in temptatōne que eſt ab hoſte. ¶ Ad vl timū v̓o obiectū dd̓m. ꝙ lꝫ ex corruptōne carnis proce dat motus illicitus in ſenſualitate. nō tn̄ dicit̉ ſenſua litas temptari. ſed ꝑ motū ſenſualitatis qui gerit vici ſerpentis fit temptatio rōnis ẜm inferiorē ꝑteꝫ aut ſu periorem. Conſequenter dice.§. ij. dū eſt de illa diuiſione temptatōnis ẜm quā dr̄ vna in terior ⁊ alia exterior. videt̉.n. ꝙ omīs ſit exterior q̄ nō ꝑuenit ad caſum pct̄i. nā cū ꝑuenit̉ ad caſuꝫ pct̄i cedit ad ꝓbationeꝫ. illa v̓o temptatio que cedit ad ꝓbatiōꝫ nō eſt inter iſtas computanda. non gͦ temptatio exteri or que ſolum eſt exterior: diuiſioneꝫ debet facere cū in teriori. ¶ Preterea. exterior temptatio dicit̉ eē. qn̄ ex terius malū nobis viſibiliter ſuggerit̉ verbo vel ſigno aliquo. vt ille cui fit ad conſenſum peccati declinet. ſed verbum vel ſignum ad viſum vel ad auditum videtur ꝑtinere. ẜm hoc gͦ temptatio exterior non diceretur eē. niſi quo ad ea que ſunt viſus vel auditus. ⁊ ita ẜm ali os ſenſus nō fieret temptatio exterior. ¶ Preterea. di cit̉ ꝙ temptatio exterior eſt cuꝫ malum viſibiliter ſug

gerit̉. ſed ſi malum viſibiliter fuggerit̉. hoc nō cōgruit niſi ex ꝑte virtutis viſibilis. gͦ temptatio exterior ſit ꝑ viſum. ¶ Item temptatio exterior dicit̉ eſſe ad hoc. vt ille cui fit ad ꝯſenſuꝫ peccati declinet. ſi gͦ aliqua ſit tē ptatio verbo vel ſigno ⁊ nō ad hūc fineꝫ. gͦ nō dicet̉ tē ptatio exterior: cū temptatio exterior ad hͦ ordinatur. ¶ Preterea obijcit̉ de interiori tēptatōni. Interior enī temptatio dicit̉ eē qn̄ nobis inuiſibilit̓ intrinſecꝰ ma lū ſuggerit̉. ſꝫ que eſt iſta ſuggeſtio inuiſibilis. niſi ꝑ hͦ ꝙ plus appropinquat ad effectū ſuū. ſꝫ ẜm hoc videt̉ ꝙ in interiori temptatōne nō ſuggerit̉ maluꝫ niſi ꝑ exte riora. aut eſt aliqua via ſeꝑata ꝑ quaꝫ temptat dyabo lus temptatōe interiori: preter illam viam quā ē ī acce ptione exteriori. ¶ Preterea. omīs temptatio videtur exterior cum ſit extra ipſum intellectum. ſi.n. fiat illu ſio in ſenſibili interiori ſiue in motiua interiori ſiue tē ptatio exterius. totum refertur ad temptatōneꝫ exteri orem reſpectu ipſius intellectus. ſic gͦ videt̉ ꝙ oīs tem ptatio debeat eſſe exterior. ¶ Ad primū dd̓m. ꝙ tem ptatio ad ꝓbationē nō continet̉ ſub altera iſtaꝝ diffe rentiaꝝ. cum ex temptatione intendit̉ ꝓbatio. Naꝫ he due differentie temptatōnis ad hoc tendūt. vt declinat homo ad conſenſuꝫ peccati. nihilominꝰ tn̄ temptatio eſt ad ꝓbationeꝫ pōt eſſe exterior vel interior. he.n. d̓ ferentie poſſunt eſſe cōmunes temptatōi que eſt ad bo nū ⁊ que eſt ad malum. ẜm aūt ꝙ hic accipiūt̉ diuidūt temptatōeꝫ que eſt ad malū. ¶ Si v̓o obijciat̉. ꝙ oīs tē ptatio debeat dici exterior que n̄ ꝑuenit ad ꝯſenſuꝫ pec cati. Dicendum eſt ꝙ nō. poteſt.n. ⁊ interior ⁊ exterior nō ꝑuenire ad ꝯſenſuꝫ pct̄i. ſꝫ exterior dicit̉ cū fit tem ptatio virtute exteriori. cum aūt fit temptatio immedi ate virtute interiori dicit̉ interior. ſicut cū fit temptatō ex ꝑte ipſius imaginis vel intellectus. vel ex ꝑte moti ue ratōnis que appropinquat ſenſualitati. ¶ Ad ſecū dum obiectum dd̓m eſt. ꝙ temptatio exterior fit per bo vel ſigno. ſignū auteꝫ accipit̉ coīter. nō tm̄ ꝓ eo qd̓ viſi bile eſt vl̓ tagibile ſꝫ ⁊ ī alijs ſenſibꝰ. ꝑ omēꝫ.n. ſenſū cō tingit eſſe exterioreꝫ temptatōꝫ. maxime tn̄ ꝑ viſuꝫ me diante ſigno. ⁊ ꝑ auditum mediāte verbo. ¶ Ad tercō v̓o obiectum dd̓m. ꝙ malum dicit̉ viſibilit̓ ſuggeri ī tē ptatione exteriori. nō a viſu ẜm ꝙ eſt vnus ꝓprius ſen ſus. ſꝫ a viſu ẜm ꝙ coīs eſt alijs ſenſibꝰ. ſicut.n. dic̄ Au guſti. ſuꝑ gen̄. ad lit. videre coīter ſe hꝫ ad alios ſenſus vnde. xx. exo. dicit̉ ꝙ videbat voces. videre tn̄ ꝓprie di ctū nō ꝯuenit vocibꝰ: ¶ Ad quartum v̓o dd̓m. ꝙ lꝫ nō omīs temptatio que fit verbo vel ſigno vel que fit inui ſibilit̓ interius ꝑueniat ad ꝯſenſuꝫ pct̄i: nihilominꝰ dr exterior vel interior. aliud.n. eſt temptatōꝫ eē temptati onē. ⁊ aliud eſt eſſe efficacē. tunc aūt efficax eſt tempta tio dyaboli qn̄ ꝑuenit ad ꝯſenſuꝫ pct̄i. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ de temptōne interiori. dd̓m eſt ꝙ nō ꝓpter hͦ di temptatio interior. qꝛ fit ꝑ eēntiaꝫ in eo qui temptat̉. ſꝫ quia mediante virtute interiori immediate temptat̉ ꝑ ea que īmediate mouent ipſam vel cognitiuā vel effe ctiuaꝫ. ¶ Ad vltimo obiectuꝫ dd̓m eſt. ꝙ nō ob hoc dr̄ exterior temptatio quia fit extra rōneꝫ vel li. ar. quod temptatur. ſic.n. omnis temptatio exterior diceretur: ſed exterior vel interior dicitur ẜm rationes iam di cta s. Deinde queriturᵐ.§. iij. de illa quadrimēbri diuiſione peccati. que ponit̉ ſuper illud in pͣs. Non timebit a timore nocturno ⁊cͣ. Cū.n. prius enumerauit duo genera temptationū que ſigna tur ꝑ laqueū venantiū ⁊ verbo aſpero. videt̉ ꝙ illa qͣ drimēbris diuiſio ad illam bimēbreꝫ debeat reduci. ¶ Preterea. ſi vna eſt bimēbris diuiſio. ⁊ alia quadri mēbris: querit̉ ẜm quā rōneꝫ vtraqꝫ diuiſio accipiat̉. ¶ Preterea. beatus bern̄. quatuor aſſignat rōnes q̄ ꝑ timorē nocturnū ⁊ alia tria que ſequūtur deſignantur
vt per timoreꝫ nocturnū ſignaret̉ timor aduerſitatis. ꝑ ſagittam v̓o que valde timenda eſt vana gloria. ꝑ neg ium ambulans in tenebris amor cupiditatis. ꝑ demo niū meridianuꝫ preſumptio ſcientie. Nunquid hec di uiſio temptationum omīa genera temptationū comp̄ hendit. quod videt̉ per hoc ꝙ dicit pͣs. omīa genera tē ptationū ꝯp̄hendere intendebat ꝑ illa quatuor. ¶ Sed videt̉ contrarium. temptatio.n. que eſt ꝑ carnalem vo luptateꝫ nulla iſtaꝝ videtur eſſe. ¶ Preterea. cuꝫ ſint quatuor animi ꝑturbationes. ẜm ꝙ dicit augꝰ. in li. d̓ ciuita. de i. ẜm gaudium ⁊ doloreꝫ. mētū ⁊ cupiditateꝫ. ẜm vnāquanqꝫ aūt contingit fieri temptatōꝫ. ſicut ergo fit temptatio ꝑ timoreꝫ: ita ꝯtingit fieri tēptatio vel ꝑ cupiditatē ⁊ gaudium ⁊ doloreꝫ. non gͦ omīa genera te ptationum his quatuor continent̉. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ temptatio quadrimembris ẜm alium moduꝫ accip ur ꝙͣ bimembris. que fit ꝑ verbum aſperum ⁊ laqueū. Nam quadrimēbris fit ẜm modos temptatōnis com ꝑatione ad euꝫ qui temptatur. bimembris v̓o fit ꝑ in ſtrumenta ex parte temptantis. nam temptatio que fit per laqueum deſignat temptatōꝫ que ſit ꝑ facta. tēpta tio d̓o que ſit per verbum aſperum deſignat temptatōꝫ que fit per verba. lꝫ enim videatur leue verbum. grau tamen eſt verbo temptari. facta autē ⁊ verba inſtrumē ta ſunt temptantis. ¶ Ad illud v̓o quod de comꝑatiō vnius diuiſionis obijcitur ad aliam. dd̓m eſt ꝙ excedi tes ſunt ⁊ exceſſa. vtraqꝫ vniuerſaliter cōtinet omēꝫ tē ptationeꝫ. Eſt.n. temptatio que eſt ꝑ facta aliqn̄ leuis aliqn̄ grauis. aliqn̄ occulta. aliqn̄ manifeſta. Simili temptatio que eſt per verba. ¶ Ad illud v̓o quod obij citur conſequēter de diuiſione temptationū ẜm beatū Bern̄. dd̓m eſt ꝙ ẜm aliam rationeꝫ aſſignatur hec di uiſio ⁊ illa. Nam hec diuiſio fit ẜm modos temptatio nis in comꝑatione ad eum qui temptatur. ſicut dictū eſt. Diuiſio v̓o beati Bern̄. attenditur ẜm motiuaꝫ in diuerſis viribus. Nam motiuū in rōnali ad temptati onem eſt ſcientia. in concupiſcibili eſt illud quod cōcu piſcitur vt apparens delectabile mūdi vel carnis: ex te v̓o iraſcibilis terribile eſt motiuū ad temptatione timoris. honor v̓o vel excellentia ad temptatōnē vane gloriationis. ¶ Per iam dicta poteſt eſſe manifeſtum qualiter reſpondendum eſt ad obiectum. non enim ac cipitur cupiditas ẜm ꝙ appropriatur ad illa que ex terius concupiſcuntur: ſed ẜm ꝙ cōmuniter extēdit ſe concupiſcentia ad concupiſcentiam carnis ⁊ ꝯcupiſcē tiam oculoꝝ. ¶ Ad illud v̓o quod poſtea obijcitur di cendum eſt. ꝙ lꝫ ẜm vnāquanqꝫ ꝑturbationeꝫ ꝯtingat fieri temptationeꝫ ⁊ due comprehendantur in hac di uiſione. ſcilꝫ que eſt ẜm timorem ⁊ cupiditatē: alie ta men due ẜm ꝓpriam rationeꝫ non ibi comprehendūt̉ ſed dantur intelligi ex conſequenti. Scd̓m enim aliaꝫ rationeꝫ accipitur hec diuiſio ⁊ illa. Illa eniꝫ diuiſio attenditur ẜm differentias bonorum et malorum. bo nū enim apparens aut eſt in preſenti aut in futuro qd̓ mouet. bonum enim apparens in preſenti ad temptati onem gaudij. bonum apparens in futuro mouet ad te ptationeꝫ cupiditatis. econtra malum apparens ī pre ſenti mouet ad temptationeꝫ doloris. malum apparens in futuro ad temptationeꝫ timoris. ⁊ ſic ẜm aliam rati oneꝫ attenditur hec diuiſio ꝙͣ attenditur illa quā po nit beatus Bern̄. contingit tamen alternatim hāc di uiſionem comprehendere genera temptationum ⁊ il Deinde procedē§. iiij. lam. dū eſt ad illā diuiſionē temptatōis quā ponit b. grego que ſeptē mēbra ꝯtinet. Primo gͦ querit̉. vtꝝ oīs ma chinatio dyaboli in aliqͣ illaꝝ intelligat̉. Scd̓o. penes quid accipiatur illa diuiſio. ⁊ qualiter inter ſe diſtin guantur membra predicte diniſionis. ¶ Ad primum

Queſtio .cxvij.
obijcit̉ ꝙ accuſatio de qua dicit̉. xij. apoc̄. ꝓiectus ē ac cuſator fratrū qui accuſabat eos die ac nocte. eſt q̄daꝫ machinatio ſiue temptatio. gͦ ſub aliqua p̄dictaꝝ cōti nebit̉. ¶ Iteꝫ ē temptatio timoris. ⁊ eſt temptato amo ris: querit̉ gͦ ſub ꝗbꝰ drn̄tijs ꝯtineāt̉. ¶ Preterea. oīs mptatio dyaboli vel eſt inſidioſa vel violēta. gͦ ſb̓ du us pͥmis drn̄tijs oīs temptatio ꝯtinet̉. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ temptatio nō eſt ſpēs temptatōis vel machina tōnis. ſꝫ ꝯtinet in ſe general̓r omēs temptatōes. accuſa tio.n. dyaboli nihil aliud eſt ꝙͣ temptatio qua homīeꝫ reddit accuſabilē cū ꝯſentit. ¶ Ad ſecūdum v̓o dd̓m. due temptatōnes que ſunt timoris ⁊ amoris. que dic tur ab aug. due porte mortis. nō ꝯp̄hendūt̉ ſub aliꝗbꝰ drn̄tijs determīate. ſꝫ diuerſas drntias circueūt. tēpta tio.n. timoris ꝯtīet illā drn̄tiaꝫ ẜm quā minādo terret. ⁊ ẜm quā deſperando frangit. temptatio v̓o amoris cō tinet illam ẜm quā ſuadendo blandit̉. ⁊ ẜm quā ꝓmit tendo decipit. ¶ Ad terciū v̓o dd̓m. ꝙ lꝫ omīs tempta tio dyaboli ſit ꝑ fraudulentiā vel violētiaꝫ. tn̄ iſte due drn̄tie opprimēdo raꝑe ⁊ inſidiando circuuolare. e di uerſo diuidūt̉ ꝯtra alias qͣtuor. Naꝫ iſte due vident̉ re ferre ad facta dyaboli. aliqn̄ enī ꝑ facta temptat. aliqn̄ ꝑ verba. aliqn̄ ꝑ ea que intra ſunt. cum aūt ꝑ facta ali qn̄ temptat vt draco: ⁊ tunc dicit̉ inſidiādo circūuola re. Aliqn̄ ſeuit vt leo. ⁊ tūc dicit̉ ſeuiendo opprimere. ſiue opprimēdo raꝑe. minari v̓o ⁊ ſuadere ad ip̄a verba pōt ꝑtinere. deſperando v̓o frangere vel ꝓmittēdo de cipere ad ipſa deſideria que intra ſunt. ⁊ ẜm hoc due prime drn̄tie ab alijs quatuor diſtinguūt̉ lꝫ in quadaꝫ generalitate ſumpte poſſint oēs ꝯtinere. ¶ Adhuc ad euidentiā p̄dicte diuiſionis queri pōt. que ſit differētia inter ſuadēdo blandiri. ⁊ ꝓmittendo deciꝑe. videt̉.n. cum ſuadendo blandit̉ ꝙ tunc ꝓmittēdo decipit. ſu ſio.n. ſit ꝑ ꝓmiſſa ſicut terror fit ꝑ ꝯminata. ¶ Pret̓ea quidā volunt ponere quatuor pͥmas drn̄tias ꝑtine̓ ad p̄cipitatōꝫ in pct̄m. duas v̓o vltimas ad ꝓfundatōꝫ in pct̄m. duas v̓o primas drn̄tias ad temptatōꝫ dyaboli que eſt ꝑ facta. duas v̓o ꝯſequētes ad temptatōeꝫ dya boli que eſt ꝑ verba. ſicut iam dictū eſt. ¶ Sꝫ pōt obij ci in ꝯtrariū. ſicut.n. ſuadendo blandiri ꝑtinet ad v̓ba ita ꝓmittendo decipere ꝑtinet ad v̓ba. ¶ Pretere a. al locutio dyaboli nō eſt niſi ꝑ ſigna exteriora ẜm ꝙ in cendit cogitatiōes interius. gͦ nō diſtinguit̉ temptatō dyaboli ꝑ verba a temptatione dyaboli que eſt ꝑ fac̓ta ⁊ deſideria. ¶ Ad obiecta pōt ſic rn̄deri. prius intelle cta rōne diuiſionis. Eſt.n. quedaꝫ temptatio reſpectu preſentiū vel ex reſpectu futuroꝝ. Ex reſpectu d̓o p̄ſen tiū dupl̓r fit temptatio. Naꝫ illa ſunt que cogūt aut q̄ ſeducūt. ſi cogūt: tunc opprimēdo rapit. oppreſſio.n. eſt quaſi quedam coactio. Si v̓o ſeducit eſt quedā fraudu lentia. ⁊ tūc inſidiando circūuolat. Quedā.n. ſunt q̄ ꝑ ſe inducūt in pct̄m. quedā v̓o ſunt que fraude inducut. Ex reſpectu d̓o futuroꝝ ꝯtingit temptatio. eſt.n. ꝯſide rare futura inuiolentia ⁊ remota. Reſpectu imminen tiū ꝯtingit fieri dupliceꝫ temptatōꝫ. vna ē reſpectu ma loꝝ imminētiū. ⁊ hoc modo minādo terret. Alia eſt re ſpectu bonoꝝ apparentiū. ⁊ hoc modo ſuadēdo blandi tur. Reſpectu v̓o futuroꝝ remotoꝝ ſimilit̓ fit duplex temptatio. aut ꝑ deſperatōeꝫ futuroꝝ bonoꝝ que vere bona ſunt ⁊ hͦ deſperando frangit. aut ꝓmiſſione futu roꝝ bonoꝝ que vere bona nō ſunt ac ſi vera eſſent. ⁊ hͦ modo ꝓmittendo decipit. ſic gͦ ponūt̉ ſex drn̄tie tepta tionis. ꝑ quod pōt patere que dr̄ntia ſit inter tempta tioneꝫ quā ſuadendo blandit̉. ⁊ inter illaꝫ qua ꝓmit tendo decipit. vna.n. reſpicit bona que imminēt ⁊ tam̄ vera nō ſunt. alia v̓o bona remota que tn̄ vera n̄ ſunt. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m eſt. ꝙ nō in hͦ diſtinguunt̉ iſta duo ẜm hūc modū. ꝙ vna dr̄ntia reſpiciat verba. ⁊ altera deſideria. ſꝫ vtraqꝫ differētia pōt eſſe circa deſiderata. que tn̄ differunt ſicut iaꝫ dictū eſt. vnde nec ſuaſio nec
ꝓmiſſio ad verba exteriora vident̉ referri. ſꝫ ad v̓ba in teriora. quibꝰ malignꝰ ſpūs loquit̉ aīe peccatrici ſiue infirme. ¶ Ad terciuꝫ v̓o dd̓m. ꝙ ſecūda drn̄tia nō ī hͦ diſtinguit̉ a prima ẜm modū diuidēdi. ꝙ primꝰ bina rius temptatōis ꝑtineat ad facta. ſecundus ad verba. vtroqꝫ v̓o modo loquit̉ dyabolus. vel exteriori tempta tione vel interiori ipſi aīe peccatrici. Deinde queritur .§. v. de illa diuiſione temptatōis quā facit b. Greg. ꝙ alia eſt ꝑ vicia. alia ꝑ flagella. Pot.n. queri que rō inten dat̉ in hac diuiſiōe. videt̉.n. ꝙ temptatio que eſt ꝑ fla zella ducit ad vicia. ⁊ ita viciū ſit terminꝰ temptatōis nō inſtrumentū temptandi. ¶ Rn̄ſio. diuiſio illa acci pit̉ penes hͦ. ꝙ quedaꝫ temptatio eſt ꝑ triſtia. quedam p̓o ꝑ delectabilia. temptatio que eſt ꝑ flagella eſt ꝑ tri ſtia. temptatio v̓o ꝑ vicia eſt temptatio ꝑ delectabilia. ⁊ ita vicium nō ſumit̉ ibi formalit̓ ſꝫ materialiter ſiue cauſaliter.ſ. ꝑ ipſa delectabilia que alliciūt ad vicia. Uel aliter pōt diſtingui. vt temptatō que eſt ꝑ flagellā attendat̉ ꝑ mala pene. temptatio v̓o que eſt ꝑ viciaq tum ad mala culpe. pōt.n. homo ꝑ mala pene cader peccatuꝫ. cum nō ſuſtinet ꝓut oꝑtet. pōt iteꝝ cadere in pct̄m ꝑmala culpe cū nō cauet ꝓut oꝑtet. Vltimo queriturᵐ.§. vj. de diuiſione ſeptimēbris quā ponit b. Bern̄. videt̉ enī ꝙ ſubita ⁊ occulta ſit eadeꝫ temptatio. nā ſubita ē que iudiciū rōnis p̄uenit. occulta que deliberatōꝫ ratōnis ſubterfugit. ſꝫ illa que ſubita eſt deliberatōꝫ rōnis ſub terfugit. gͦ ſubita eſt occulta. ¶ Iteꝫ illa q̄ ꝑplexa ē rōe ꝑplexitatis aīm in dubitatōeꝫ ducit. gͦ illa eſt dubia ⁊ ꝑplexa ſil̓. gͦ dubia ⁊ ꝑplexa nō differūt inter ſe. Sil̓it̓ importuna videt̉ eſſe ideꝫ ꝙ violenta. importuna.n. eſt que ꝓcacit̓ inſiſtit. ſꝫ illa q̄ ꝓcaciter inſiſtit eſt q̄ vires mētis trāſcendit. gͦ videt̉ eſſe violenta. ¶ Ad qd̓ dd̓m p̄miſſa quadā rōne diuiſiōis. Eſt.n. quedā temptatio ex ꝑte cognitōnis in ſe. ⁊ quo ad hͦ accipiūt̉ due prime drntie. Eſt alia temptatio que reſpicit rōneꝫ q̄ delibe rare debet de eligēdo. ⁊ penes hͦ accipiūt̉ due differētie ſequētes. Eſt tercia temptatio q̄ reſpicit affectiōeꝫ ſiue volūtatē ꝓximo. ⁊ ꝙͣtuꝫ ad hͦ ſumūt̉ he due drn̄tie. alia violenta alia importuna. Eſt qͣrta temptatō q̄ reſpicit oꝑatōꝫ. ⁊ ꝙͣtū ad hͦ dicit̉ ꝑplexa. qn̄ ignorat̉ ꝗd agēdū eſt ꝓpter vtriuſqꝫ ꝑtis plexitatē. Prime gͦ due diffe rentie.ſ. importuna ⁊ dubia reſpiciūt cogitatōꝫ. aliqn̄ enī inuoluit̉ animꝰ in dubitatiōe. aliqn̄ vrget̉. ⁊ ẜm hͦ aliqn̄ eſt dubia aliqn̄ importuna. ſil̓r penes rōneꝫ cuiꝰ eſt deliberare ſumūt̉ due drn̄tie. aut.n. nō pōt rō plene deliberare ꝓpt̓ ip̄ius rei occultatōꝫ. aut ꝓpt̓ ip̄iꝰ tꝑis ī ꝓuiſionē. Si ꝓpter tꝑis improuiſiōꝫ: dr̄ ſubita. ſꝫ ꝓpt rei abſconſione dicit̉ occulta. Sil̓r ex ꝑte affectōis ſu mūt̉ due drn̄tie. nā aut ꝑ quandā violētiā ducit̉ ad con ſenſuꝫ. aut ꝑ qͣndā doloſaꝫ machinatōꝫ. pͥmo mō dr̄ vi olenta. ſecūdo mō fraudulēta. Perplexa v̓o dr̄ cū alte rū maloꝝ illoꝝ ncc̄e ē fieri. ſꝫ ꝓpt̓ rōes neſcit̉ qd̓ minꝰ malū ſit. ¶ Ex iam dictis pꝫ. ꝙ temptatio ſubita ⁊ oc culta nō ſunt eadeꝫ tēptatio. naꝫ temptatio occulta dr̄ rei ꝓpter abſconſioneꝫ que ſubterfugit ratōꝫ delibera tionis. ſubita v̓o dicitur ꝓpter improuiſionem. ¶ Ad ſecundum v̓o dicenduꝫ. ꝙ dubia ⁊ perplexa inter ſe dif ferunt. dubia enim dicitur cum non habet̉ ratio q̄ de terminet. perplexa v̓o cum eſt quaſi quedam paritas rationū hincinde. vt ignoretur quid magis fienduꝫ ſit vel vitandum. ¶ Ad terciuꝫ v̓o dicenduꝫ. ꝙ differt im portuna a violenta. Importuna.n. dicit̉ que grauat. ſꝫ tamen infra vires animi eſt. Uiolenta v̓o ſuper vires animi.

¶ Membrū ſeptimū ſignatis drn̄tijs temptatōnis ẜm mo dos drn̄tes. ꝯſequēter querenduꝫ eſt qūo fiat temptatio exterior que eſt ab hoſte. ⁊ I qūo fiat interior q̄ eſt a carne. qūo etiam fiat interior qͥ ē ab hoſte. de his.n. drn̄tijs h̓ agēdū eſt principaliter. ſic̄ aūt habet̉. ij. li. ſen. temptatio exteri orē qn̄ extrinſecus malū ſuggerit̉ verbo vel ſigno aliqͦ vt ille ſic ad ꝯſenſuꝫ pct̄i declinet. ¶ Articulus primus Uerendū eſt gͦ qualit̓ aduerſarius temptet temptatiōe exteriori. ⁊ hꝫ tres.§. ¶ Primo querit̉. nūquid noua ſigna facit. vel ſignis ſiam exn̄tibus alit̓ vtit̉ ꝙͣ eoꝝ natura exigat: aut aliter immutat ſenſuꝫ ꝙͣ reꝗͥrat immutatio naturalis. ¶ Se cūdo querit̉. nunquid immiſcet ſe rebꝰ ſenſibilibꝰ aut ipſis ſenſibꝰ vt ex eis eliciat̉ temptatio. ¶ Tercō que rit̉. nūquid indifferent̉ temptat ẜm quēlibet ſenſum. ſꝫ magis ẜm vnū ꝙͣ ẜm aliū. Ad primuꝫ ſic obijci.§. j. tur ꝑ hͦ quod dicit aug. in li. lxxxiij. q. ſerpit hͦ maluꝫ ꝑ oēs auditus ſenſuales. dat ſeſe figuris. accōmodat cō loribꝰ. odoribꝰ ſe ſubijcit. infundit ſaporibꝰ. Ex qͦ acci pitur ꝙ nō noua ſigna facit ſed ſignis factis vtit̉ ad ex plenda temptatōeꝫ. ſed ſi vtit̉ ſignis iam factis: qūo dr̄ ſe accōmodare coloribꝰ. infundere ſaporibꝰ. nunꝗd ali quā facit in eis immutatōeꝫ que nō eſt in eis ẜm ſuam naturā. quod nō videt̉. circumſcripto.n. dyabolo ꝑ in tellectum: nihilominꝰ ex immutatōne coloꝝ vel odoꝝ vel ſapoꝝ poſſet inclinari homo ad ideꝫ peccatū ad qd̓ modo inclinat̉. gͦ nō videt̉ ipſe temptator in hac parte ꝑari. Si v̓o aliud oꝑatur p̄ter id quod ſenſibile hūit x ſua natura. ẜm hoc querendū eſt quid ſit illd̓. ¶ Itē dicit b. grego. intuetur inimicus hūani generis vniuſ cuiuſqꝫ mores. cui vicio ſint ꝓpinqui. ⁊ illud oppoīt an̄ facieꝫ: ad quod cognoſcit facilius inclinari menteꝫ. vt blandis ac letis moribꝰ ſepe luxuriā vel vanā gloriam. aſperis aūt mētibꝰ iram. ſuꝑbiam vel crudelitateꝫ op ponit. ⁊ poſt dicit generalit̓ ibi. decipulā ⁊ periculū in ſerit deceptōnis. vbi viam eē cognouit ꝓpinquā cogita tōnis. pōt gͦ queri. quid eſt dyabolum ponere an̄ faciē nūquid rem ſenſibileꝫ que eſt in vno loco trāſfert ad a liū locū vt videat. quod nō videt̉: cū nō videamꝰ varia tioneꝫ fieri in rebus ſenſibilibꝰ niſi ẜm ꝙ exigit earum diſpoſitio naturalis. ¶ Ad quod videt̉ dd̓m. ꝙ tēpta tor vtit̉ rebꝰ ſenſibilibꝰ tanꝙͣ inſtitutis ad temptandū. nec oꝑtet ꝙ noua ſigna faciat ſed ſignis inuētis vtat̉. lꝫ poſſe habeat quedā ſigna faciēdi. ¶ Ad illud aūt qd̓ obijcit̉ de verbo augꝰ. in li. lxxxiij. q. dd̓m eſt. ꝙ dare ſi figuris ⁊ accōmodare ſe coloribꝰ. nō eſt aliud ꝙͣ ex his delectatōꝫ ꝓuocare. Eſt.n. quedā delectatio natural̓ ī rebꝰ ſenſibilibꝰ. ⁊ illa bona eſt. Eſt alia illicita q̄ exce dit naturalē. cū delectat̉ plus ꝙͣ oꝑtet vel ꝙͣ nō oꝑtet. vel quo ſine nō oꝑtet. ⁊ ita de alijs circūſtātijs. ¶ Ad i lud d̓o qd̓ obijcit̉ ꝑ verbū b. greg. vbi dicit. ꝙ illd̓ poī an̄ faciē ad qd̓ ꝯgnoſcit facilius inclinari. facies p̄t di ci ibi vel faciēs interior corā qua poīt̉ aliꝗd. cū fit ꝯuer ſio ſuꝑ illā mediāte ſil̓itudīe ſua. vl̓ facies dr̄ facies ex terior corā qͣ poīt̉ cū ſenſibile corā ſenſu poīt̉ vt ad illi citū trahat̉. p̄ſumit̉ aūt ꝙ iſti colores ſophiſtici ꝗ ſun in faciebꝰ mulieꝝ vel capillis: fiant inſtinctu dyaboli Similit̓ iſte ſophiſticatōes odoꝝ ⁊ ꝯfectiōes ſapoꝝ q̄ veniūt ex maiori ſtudio ꝙͣ ncc̄e ſit. nō ꝓpter humanam nccītatē ſꝫ ad ꝓmouendā voluptatē. Sil̓r ꝯtingit ī iſtis ioculatōnibꝰ viroꝝ vel mulieꝝ. in melodijs etiā ad la ſciuiā ꝓuocātibꝰ. inſuꝑ tincturis veſtiū ⁊ frequētibus balneatōnibꝰ vbi nō requirit nccītas ſꝫ magis expetit
voluptas. Sil̓r in cantilenis mulieꝝ ad laſciuiā ꝓuo cantibꝰ in chorcis ⁊ hmōi. Peinde obijcitur.§. ij. ratōne illius quod dicit aug. in li. lxxxiij. q. Agītem ri mortales. ne vnꝙͣ polluat hͦ domiciliū malignꝰ ſpūs ne ſenſibus immixtus infeſtet aīe ſanctitatē. videt̉ enī ex hͦ ꝙ ſpūs malignus poſſit vniri ī ſenſibꝰ nr̄is vel in eſſe eis. hoc etiā videt̉ ꝑ hoc quod dicit̉. v. act̄. ẜm aliā tranſlatōꝫ. vbi nos habemꝰ. Cur temptauit ſathanas cor tuum. alia tranſlatio dicit. Quare impleuit ſatha nas cor tuum. ſed ſi implet cor: multo fortius pōt imple re ſenſum. Ꝙ autem non poſſit immiſceri ſenſibꝰ nr̄is vel eſſe in eis. poteſt argui ꝑ hoc quod dicit̉. ij. abacuk. ſuꝑ illud. dn̄s ī templo ſancto ſuo. Glo. pōt aſſidere ſi mulachris ſpūs immūdus. ſꝫ eſſe nō pōt intrinſecꝰ. Sꝫ gͦ intrinſecus non poteſt eſſe in corꝑibus. multo fortius nō pōt intrinſecus eſſe in ipſis ſenſibꝰ qui aīales ſunt. ¶ Item Beda ſuꝑ illud. v. cur tēptauit ſathanas. im plet ſathanas cor alicuius non ingrediens ſenſum eiꝰ neqꝫ introiens aditum cordis. ſiquideꝫ poteſtas hec ſo lius dei eſt. ergo malignus ſpūs nō ingredit̉ ſenſus no ſtros ¶ Ad quod dicendū. ꝙ non poteſt malignꝰ ſpi ritus ineſſe noſtris ſenſibus ꝑ eſſentiam nec vniri per eſſentiaꝫ vel implere eſſentialiter: ſꝫ dicit̉ implere ꝑ ef fectum oꝑationis qn̄ temptatio ꝑ ſenſus ingredit̉ ad aīam. ẜm ꝙ dicit̉. ix. Hiere. Ingreſſa eſt mors per fene ſtras. ¶ Ad illud gͦ quod obijcit̉ in ꝯtrarium dicendū eſt. ꝙ illud immiſceri de quo dicit aug. nō eſt ſic fieri. vnde quemadmodū eſt in viſceribꝰ: ſꝫ dicit̉ quedā cōue nientia in actu. ſicut agens ⁊ inſtitutum dicūt̉ eē vnuꝫ in agente ſeu oꝑante. ita dyabolus cum ꝑ ſenſus nr̄os temptat vnum dicit̉ eſſe vel immiſceri ſenſibꝰ ꝓpter ef fectum temptatōnis in quo conueniūt. ¶ Ad aliud d̓o dicenduꝫ eſt. ꝙ ſathanas dicit̉ implere cor tm̄modo ꝑ oꝑationem ⁊ voluntatis inſtinctum intus nō intrādo. ſed malicie ſue virus inſerendo. ⁊ hoc modo pōt dici d̓ ſenſibus. qꝛ virtꝰ tēptatōis ꝑ ſenſus inſerit. Peinde queriturᵐ.§. iij. vtrum indifferent̉ temptet ẜm quēſibet ſenſum. qd̓ nō videt̉. magis.n. videt̉ temptare ẜm tactuꝫ. ⁊ n̄ ẜm quē cūqꝫ: ſꝫ ẜm illū ꝗ ē copula carnalis. ⁊ iteꝝ ẜm ꝙ guſtus eſt ꝗdā tactꝰ. ī his duobꝰ maxīe temptat̉ hō de gula.ſ. ⁊ luxuria. de gula ſicut temptauit pͥmos parētes. de lu xuria ſic̄ temptauit illos qͦs inuoluit diluuiū. ¶ Sꝫ vi det̉ ꝙ magis temptet ꝑ viſuꝫ. viſus.n. plures oſtendit drn̄tias in ꝗbꝰ ſunt multe occaſiōes pct̄oꝝ. gͦ plꝰ tem ptat ꝑ viſuꝫ. ¶ Ad ideꝫ etiā facit. ꝙ viſus apprehēdit d̓ lōge. tactꝰ d̓o n̄. ¶ Ad qd̓ pōt dici. ꝙ ꝑ quēlibꝫ ſenſum pōt tēptare ⁊ tēptat. gͣuiꝰ v̓o ꝑ tactu ⁊ guſtū. qꝛ fortio res ſunt imp̄ſſiōes delectatōnū. ⁊ rōne nature ⁊ ratiōe corruptōnis ſolite ex originali pct̄o. ꝑ viſum aūt fiunt plures temptatiōes ⁊ pluribꝰ modis. ſed nō ita fortis eſt impreſſio temptationis. Articulus ſecūdus Einde q̄rit̉ de tēptatiōe q̄ ē ex carne. q̄ ē vna ſpēs tēptatōis interioris qūo fiat. Et primo q̄rit̉. vtꝝ caro tēptet vel ſit tēptatōis princi piū. Scd̓o ꝗd ē illud qd̓ tēptat̉ hͦ ē ẜm quā vim ip̄a aīa tēptat̉. Tercō qualit̓ ꝓgrediat̉ tēptatio. Quarto vtꝝ hec ī ptatio poſſit fieri ſine pct̄o. .§. j. Ad primū ſic. cir cuſcribatur operatio ipſius dyaboli in preſenti. nihil probibet temptationem ex carne fieri poſtꝙͣ caro cor rupta eſt corruptione vicioſa. Non enim omnia pec cata dyabolo ſunt tribuenda tanꝙͣ proximo mo uenti. ſed ſi eſt aliqua temptatio ex carne: neceſſe

Queſtio .cxvij.
īcipiū tēptatiōis nō niſi ipſa caro. er eſt aliqd̓ eꝰ go caro pōte prīcipiū tēptationis. ¶ Qd̓ etiā videtur lꝰ eſt ī carne. ſtimuli autē ē ſtimulare. ſti ꝑ hoc ꝙ ſtin nulare autē ī hac ꝑte nō ē alid̓ ꝙͣ tēptare. ergo caro ra tione ſtimuli tēptat. ¶ Eodē mō pōt argui de fomite. fo mes enī eſt in carne. fomes autē ē prīcipiū peccati. non niſi ꝑ tēptationē. ergo tēptatio originē habꝫ ex carne ra tione fomitis. ¶ Hoc etiā arguit̉ ex ipſa titulatiōe car nis ex titulatiōe enī temptatio carnis originē hꝫ. Unde Aug. in lib. yponoſticon. Quid iudicāt folia fici ꝗbus nō deo auctore pudēda mēbra ſed ꝑ peccatū facta texer̄t niſi quendā pruritū libidīs turpē ex quo ſequit̉ tempta tio. ¶ Sed videt̉ cōtrariū. caro enī nō agit ī animā ſed ecōuerſo. tēptatio autē quedā ē ī ipſaꝫ animā tanꝙͣ paſ ſibilē. ergo nō ē ab ipſa carne. ¶ Itē nihil pōt temptare qd̓ nō pōt exꝑientiā ſumere de re quā tēptat. ſed caro nō pōt expientiā ſumere de motu aīe rōnalis. ergo caro nō pōt temptare animā rationalē. ¶ Reſpōdendū. cū dicit̉ tēptatio eſſe ex carne. caro nō ſumitur ibi tm̄ ꝓ ipſo cor pore. ſed ꝓ ꝑte ſenſuali vnita carni. ꝓut dicit̉ caro con cupiſcit aduerſus ſpiritū. v. ad gal̓. vn̄ dicit Aug. in. xij. de trini. Loquēs de hac tēptatione carnalis ſenſus. vel aīalis īgerit quādā illecebrā fruēdi ſe.i. tanꝙͣ bono pri uato ⁊ ꝓprio. nō tanꝙͣ publico ī cōi. qd̓ eſt incōmutabile bonū. ⁊ tūc velut ſerpes alloquit̉ feminā. allocutio autē iſta nihil aliud ē ꝙͣ tēptatio ducēs ad peccatū. d̓ quo ſub iungit. huic illecebre cōſentire ē de fructu ꝓhibito man ducare. ¶ Ad illud ergo qd̓ obijcit̉ dicendū ē. ꝙ nihil ꝓ hibet tēptationē ex carne fieri circūſcripta ſuggeſtione dyaboli ī p̄ſenti. ſed nō fit tēptatio ex carne niſi p̄ceden te tēptatione primorū parentum que facta eſt ab hoſte ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉. ꝙ caro nō pōt in animaꝫ a gere. Reſpōdendū ē. ꝙ caro.i. carnalis ſenſus ſiue cōcu piſcētia pōt ſtimulare animā ẜm partē rōnis īferioreꝫ. licet ipſa ſit īferior. īferiꝰ enī pōt tēptare ſuꝑius. ſi forte īclinet̉ ad ipſum. ſed nō pōt īducere ad tēptationem. In ductio enī ī tēptationē nō fit ſine cōſenſu. cōſenſus autē rōnis eſt. ſic ergo pōt īferius tēptare ſuꝑius.i. tēptatio nis initiū dare. ¶ Ad ſequēs dicendū ē. ꝙ ī carne ſic di cta.i. ī carnali ſenſu ē exꝑientia. vtrū ſibi cōſentiat rō vl̓ nō. ſed nō in ipſa carne ꝓut caro ſumit̉ ꝓ corꝑe. vel di cendū. ꝙ ad temptatione nō neceſſario requirit̉ exꝑien tia. ſed icit impulſio. ⁊ hoc cōuenit carni. Peinde queritur cui.§. ij. ꝓprie cōuenit tēptare hac tēptatione. an īferiori ꝑte rō nis. an ſuꝑiori. an alicui alteri. vtpote ſenſualitati. Ꝙ autē cōueniat ſenſualitati videt̉. teptatio enī ē tū de ve niali peccato tū de mortali. motꝰ autē primꝰ videt̉ eſſe ī ſenſualitate. ergo de hͦ pōt eſſe tēptatio ſenſualitatis. videbit̉ ex hac ꝑte tēptari. ¶ Cōtra. temptationē eſſe ex carne nō ē aliud ꝙͣ mediāte ſenſualitate. ipſa autē ſenſu alitas nō ſeipſam tēptat. gͦ nō ē ipſius ſenſualitatis tem ptari. ¶ Itē ſuꝑior ꝑs ratiōis ſic ſe habet ſicut vir. vir autem nō temptat̉ ꝑ ſerpentē īmediate. ergo nec ſuꝑior pars ratiōis pōt īmediate tēptari a ſenſualitate. ¶ Cō tra potuit ada īmediate tēptari a dyabolo. nō mediāte muliere. licet aliter temptatꝰ fuerit. ergo pari ratiōe ſu perior ꝑs rationis. cū ſe habeat per modum viri. potuit temptari īmediate a ſenſualitate. ¶ Preterea. īferior ꝑs rationis īmediate cōiuncta eſt ſenſualitati. ergo pōt tē ptari ab ea. querit̉ ergo. vtrū poſſit temptari tā ratione venialis peccati ꝙͣ mortalis. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ ra tionis e temptari temptatiōe que eſt ex carne ſub li. ar. ⁊ nō ſenſualitatis. eſt autē rationis temptari ẜm vnāꝙͣ qꝫ eius differentiā. ẜm inferiorem.ſ. partē ⁊ ſuperioreꝫ Ad obiectū autē in contrariū dicendū. ꝙ nō ad omne veniale peccatū eſt temptatio. hoc ſuppoſito. ꝙ primus motus ſit in ſenſualitate. ſi v̓o eſt in inferiori parte rati onis. tunc poteſt eſſe temptatio reſpectu ipſius. ſed cre dibilius eſt ꝙ ad primū motū nō ſit temptatio. ſed cum
primo motu eſt tempͥtatio. eſt enim quaſi quedam neceſ ſitas ad hoc ꝙ ſurgat primus motus. ibi autem nō pro prīe dicitur temptatio. ¶ Ad ſequens v̓o dicendū. ꝙ alit̓ eſt de ſuperiori parte rationis ꝙͣtum ad noſtrū interio rem hominem ꝙͣtum ad aliquid ꝙͣ fuit in primis paren tibus. potuit enim adam immediate temptari a dyabo lo. ſed ſuperior pars ratiōis in nobis nō poteſt tempta ri a carnali ſenſu. niſi mediante inferiori parte ratio nis. ⁊ ideo quo ad hoc ponit ſimilitudinē. Aug. in tem ptatione noſtri interioris hominis. reſpectu illius tem ptationis que fuit in primis parentibus. Si ergo dica tur ſuperior ꝑs rationis temptari a carnali ſenſu. hoc ē mediate ẜm ꝙ tres ponūtur gradus in temptatione. ſug geſtio. delectatio. conſenſus. vt ſuggeſtio ſit in ſenſuali ꝑte. delectatio in inferiori parte rationis. conſenſus in inferiori ẜm quandam proprietatem. Peinde queriturᵐ.§. iij. quomodo fiat temptatio a carne. vtrum fiat tm̄ per con cupiſcentiam aut etiam per iram. ⁊ videtur ꝙ per vtrū qꝫ. ex vtraqꝫ enim parte mouetur pars ſenſualis. ẜm cō cupiſcentia reſpectu apparentis boni. ẜm iram reſpectu apparentis mali. ¶ Sed videtur contrarium. per hoc ꝙ medius gradus temptationis eſt delectatio. ergo ſug geſtio in quo eſt primus gradus eſt delectationis. et ita eius cuius eſt concupiſcentia. nō cuius eſt ira. Eodē modo cōſūmatio temptationis eſt in conſenſu. ire v̓o cō ſūmatio eſt in diſſenſu. ergo nō fit vtroqꝫ modo tempta tio que eſt ex carne. ¶ Preterea. ſicut in exteriori tēpta tione dyabolus per ſerpentem allocutus eſt euam. ita ī interiori alloquitur inferiorem partem rationis. ſed qd̓ per iſtam allocutionem deſignatur. allocutio enim iſta nō ē aliud ꝙͣ temptatio. temptatio v̓o per aliquid fit qd̓ videtur eſſe delectabile temptato. illud autem eſt dele ctabile ẜm effectum ⁊ aliud ẜm rationē. ergo nō videtur cōueniens temptatio ꝑ delectabile ẜm ſenſuꝫ. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ in hac temptatione aliquādo temptat̉ rō per concupiſcentiam. aliquando per iram ẜm ꝙ proprie di cuntur. aliquando v̓o fit temptatio per concupiſcentiaꝫ tm̄ vt concupiſcentia ſit generale ad vtrūqꝫ. cum ergo di citur. ꝙ medius eſt gradus in temptatione delectatio. ī telligendum eſt de delectatione generaliter ⁊ nō ſpecia liter. Similiter de conſenſu ītelligitur cōmuniter ad cō ſenſum ⁊ diſſenſum. ẜm quod conſenſus eſt diſplicentia diſſenſus. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ licet aliud ſit dele ctabile ẜm ſenſum aliud ẜm rationem. nihilominus ta men. quia idem poteſt eſſe delectabile ẜm ſenſum. ⁊ ẜm rationem nō rectam. ideo contingit temptationem rati onis circa huius delectabile vt ratio non recta quieſcat delectabili vt nunc. quod eſt delectabile ẜm ſenſum. Quarto queritur§. iiij. Utrum temptatio ex carne fiat ſine peccato. quod vide tur. ſi enim temptationes alie poſſunt fieri ſine peccato. conſimili ratione hec temptatio poterit fieri ſine pecca to. ¶ Preterea. apoſtolus temptatus fuit temptatione hac. ⁊ fuit hec temptatio ad probationem. nō ergo con gruit eam eſſe cum peccato. ¶ Contra dicitur. ij. ad Co rin. xij. Datus eſt mihi ſtimulꝰ carnis mee. glo. tempta tio q̄ eſt a carne eſt veniale peccatum. actu enim venial̓ peccati nullus probatur ad bonum. temptatione gͦ que eſt a carne nullus probat̉ ad bonū. ¶ Ad quod dicēdū. ꝙ nō eſt ſimile de hac temptatione ⁊ de alia. Nam alie due ſunt ex parte virtutis cognitiue. hec autem eſt ex te virtutis motiue. in qua eſt peccatum ratione affectio nis. ¶ Ad aliud v̓o dicendū. ꝙ licet apoſtolꝰ temptatus eſſet ad probationē. nihilominus potuit ibi eſſe veniale peccatum. probat̉ enim hō cū ſuborit̉ veniale peccatuꝫ. ⁊ non deducitur ad conſenſum mortalis peccati.

¶ Articulus tercius Onſequēter dicendū ē de temptatiōe īteriori que fit ab hoſte. Et primo querendū ē de tem ptatione que fit ī virtute fantaſtica ſiue ima ginatiua. Scd̓o de temptatiōe īteriori que fit circa ītel lectiuā. Prīo autē oſtendit̉. ꝙ temptatio fit ꝑ ꝑtem ima ginatiua. Scd̓o querit̉ quō fiat illa temptatio. Tercio. vtrū illa ſit cū peccato vel ſine peccato. Quarto. vtrum hec temptatio in nō cadētibus ſit ad profectū. Quod autem tem.§. j. ptatio fiat ẜm ꝑtem imaginatiuā ſic oſtendit̉ ſuꝑ illud Iob. xviij. Abſcōdita ē in terra pedica eiꝰ. Greg. intuet̉ hoſtis mores cuiuſqꝫ cui vicio ſint ꝓpinqui. ⁊ illa ponit ante faciē ad que faciliꝰ nouerit īclinari. vt blādis ac le tis moribꝰ luxuriā. aſꝑis autē mētibus ſuꝑbiam irā. ⁊ huiuſmōi. ibi ergo decipulā deceptiōis inſerit. vbi viaꝫ ꝓpinque cognitiōis inuenerit. cū ergo facies nō dicatur tm̄ facies exterior ſed etiā interior. ante faciē interiore ponit ſimilitudines illorū viciorū cū ſunt ꝓpinqui. ⁊ ita ſit temptatio ꝑ imaginatiuā. ¶ Itē Aug. in lib. de aīa ⁊ ſpiritu. diuerſarū ꝑſonaꝝ ſpecies oſtēdit ſathanas ac militudines mēti quā captiuā tenet ī ſomnis deludens mō leta mō triſtia oſtēdit. hec autē oſtēſio ē ad temptan dum. ergo temptatio fit per partē imaginatiuā. ¶ Simi liter habet̉ hoc. vij. Iob. Terrebis me ꝑ ſomnia ⁊cͣ. vbi dicit̉. ꝙ aliquādo fiūt illuſiōes in ꝑte fantaſtica. ¶ Sed videt̉ contrariū. ſicut enī habet̉ ī eccleſiaſticis dogmati bus. Una ē anima que hꝫ rationē. ⁊ que habet ſenſus. ſenſum autē dicit nō tm̄ interiorē ſed etiā exteriorē. ergo vna ē ſubſtātia rōnalis ⁊ que poteſt ſentire ſenſu exterio ri vel interiori. ſi ergo malus angelꝰ nō habet poteſtatē ſuꝑ ſubſtantiā intellectualē. cū eadē ſit ſubſtātia ſenſua lis. nō habebit poteſtatē ſuꝑ partē ſenſualē. ¶ Preterea ſimilitudīes que ſunt apud intellectū ipſiꝰ demonis ſūt ītelligibiles. que v̓o ſunt apud imaginatiuā ſūt ſenſibi les. ergo nō cōueniūt vt ille ꝑ illas excitent̉. vel ꝑ illa im primant̉. nō ergo tēptatio fit ꝑ virtutē imaginatiuam. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ tēptatio fit ꝑ partē imaginati uam ſicut dictū ē. ¶ Ad obiectū autē in cōtrariū dicēdū. ꝙ licet ſit vna aīa ī homīe. nō oꝫ ꝙ eadē ſit ſubſtātia in telligibilis ⁊ ſenſualis. ⁊ ita nihil ꝓhibet dyabolū hr̄ poſſe ſuꝑ partē ſenſibilē. ⁊ ſi ſic nō habeat ſuꝑ intelli bilē. Si v̓o vna ē ſuſtātia que pōt ītelligere ⁊ ſētire. nihil ominꝰ īferior ē vna potētia altera. ꝓpter qd̓ pōt ſpiritꝰ malignꝰ etiā aliqd̓ poſſe habere ſuꝑ inferiorē potetiam quod nō habet ſuꝑ ſuperiorē ī qua ſimilit̓ imago diuīa reſplēdet. ¶ Ad alid̓ v̓o dicendū. ꝙ licet ſimilitudīes in ītellectu dyaboli ſint intelligibiles. imaginatiua v̓o ſin ſenſibiles. poſſe tamē eſt iſtarū ſuꝑ illas. recipiēs enim ẜm poſſibilitatē ſuā recipit nō ẜm modū immittētis aut offerentis. Peinde queri.§. ij. tur. quomō fiat tēptatio ī imagīatiua ꝑte. aut enim vis imaginatiua ſpecies recipit ab īmutatiōe dyaboli. aut ſpeciēs quas hꝫ apud ſe trāſformat. aut ex trāſformatis īclinationē facit ꝑtis ītellectiue ꝑ oppoſitionem ipſiꝰ ho ſtis. ſi tn̄ eſſet receptio. nō ex hoc videret̉ eſſe temptatō. receptio enī ſimilitudīs īdifferēs ē ad bonū ⁊ ad malū. Si v̓o trāſformat dyabolꝰ ea que ſūt ī imagīatiua poſ ſet ꝓ volūtate ſua quecūqꝫ ſomnia ingerere. ⁊ ita aīa in illa ꝑte nō haberet trāquillitatē. ſi ergo aīa ī illa ꝑte ali quādo hꝫ trāquillitatē. nō hꝫ dyabolꝰ poteſtatē trāſfor mādi. ſed ſi nō hꝫ poteſtatē trāſformādi. multo fortiꝰ nō hꝫ poteſtatē inclinādi. cū īclinare intellectiuā ſit excellē tior oꝑatio ꝙͣ trāſformare fimilitudīes ī ſenſitīa. ¶ Ad quod dicēd Y dyabolꝰ ſicut dicit Aug. rep̄ſentat ſimi litudines mō ꝓſperorū mō ꝯuerſorū. ex qua rep̄ſenta
tione aīa ẜm ꝑtem imaginatiuā negociat̉. ⁊ ꝑ cōſequēs īclinat ipſam ītellectiua vel diſponit ad inclination Un̄ Greg. Dyabolus mō cupidis ꝓſpera. mō timidis aduerſa ꝑ ſomnia īgerit vt magis afficiat. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ī cōtrariū. dicendū ē ꝙ quedā ſimilitudīes ſūt indifferēter ad bonū. ⁊ ad malū ⁊ ꝑ tales non temptat quedā v̓o magis determīate ſūt ad alterū. vtpote ad ap parēs delectabile vel ad apparēs triſte. ⁊ ex iſtis pōt ſeg īclinatio ad malū. ⁊ ꝑ huiuſmōi fit eius tēptatio. Deinde queri.§. iij. tur. ſi tēptatio huiuſmōi fiat cū peccato vel ſine. ⁊ vide tur ꝙ fiat cū peccato. ꝓpīquior.n. ē tēptatio iſta ꝑti rō nali ꝙͣ illa que ē ex carne. peccatū autē ortū hꝫ a ratiōe ergo tēptatio hec magis ē cū peccato ꝙͣ illa q̄ ē ex carne. ſed illa que ē ex carne ē cū peccato. ergo ⁊ hec ē cū pecca to. ¶ Itē fantaſia nō inclīat rationē. cū autē īclinat̉ ꝑo ſenſum ē cōſūmatio peccati. ergo hec tēꝑtatio eſt cū p cato ẜm ꝙ primꝰ motꝰ dicit̉ eſſe peccatū. ¶ Cōtra. ten ptatio que fit tm̄ ab hoſte. nō eſt neceſſario cū pecc hec tm̄ ē ab hoſte. ergo nō ē neceſſario cū peccato. ¶ Re ſpondendū ē. ꝙ hec tēptatio nō ē neceſſaria cū peccat hec.n. temptatio ē habēs initiū ex ꝑte cognitiue. illa v̓o ex ꝑte motiue que ē ex carne. ⁊ iō illa dicit̉ neceſſario cū peccato veniali ꝓpter corruptionē motiue ex fomite. Si v̓o corruptio ē ī ipſa cognitiua. nō dicet̉ niſi obſcuratio quedā ⁊ hec corruptio nō eſt peccatū. ¶ Ad obiectū autē in cōtrariū dicendū ē. ꝙ licet hec tēptatio ſit ꝓpinquior rationi a qua ē origo peccati. nō tamē ꝓpter hoc hec tē ptatio magis ē cū peccato. nō enim hec ꝓpinquitas ē ex ꝑte qua ratio eſt motiua. ſed ex ꝑte qua e cognitiua. ex ꝑte v̓o qua eſt motiua rō eſt origo peccati. ¶ Ad alid̓ d̓o dicendū. ꝙ licet temptatio ī imaginatīa ꝙͣtum ē de ſe in clinet rationē ad peccatū. in ipſa tamē rōne eſt inclina ri vel nō īclinari. ⁊ ꝓpter hoc nō ē neceſſario hec tempta tio cū peccato. Nec ꝓpter hoc dicit̉ temptatio que eſt ex carne cū peccato ꝓpter formationē inclinatiōis ad pec catum mortale. ſed ꝓpter motū inordinatū venialē qui p̄ cedit. ex quo ſequit̉ inclinatio. talis autē motꝰ venialis nō precedit in hac temptatione. Deinde queriᵐ.§. iiij. tur. vtrū hec temptatio cadat ad ꝓfectu bonorū qd̓ non videt̉. quia hec tēptatio fit in dormiēte. in dormiente v̓o nō eſt vſus rōnis. ergo nec ꝓfectus meriti. nō ergo ē ad ꝓfectū bonorū hec temptatio. ¶ Cōtra dicit Greg. Sā ctos quos minꝰ valet vigilātes grauiꝰ temptat dyabo lus dormiētes. quod deꝰ benigne ꝑmittit ne ſaltē ſomn a paſſionis premio vacet. ergo temptatio huiuſmōi ce dit ad ꝓfectū bonorū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ tēptatio hꝰ mōi cedit ad ꝓfectū bonorū. qui tn̄ ꝓfectus nō ē tempo re dormitiōis ſed tꝑe vigilie. licet ipſa temptatio ſit tꝑe dormitiōis. ſuſtinētia tamē tēptatiōis ē tēpore dormiti onis. ſed ꝑfecta rep̄ſſio tēptationis ē. cū iā ē vſus ratio nis in ipſis vigilātibus. ¶ Articulus quartus Lteriꝰ querit̉ de tēptatiōe īteriori reſpectu virtutis ītellectiue. Et prīo querit̉. ſi omnes cogitatiōes male inſtinctu dyaboli excitant̉ Scd̓o. ſi nō oēs ſed quedā. v. īmittat dyabolꝰ cogitatio ercio ſi nō īmittit cogitatiōes. v. īcendit. Quar nes. to quomō dicat̉ incēdere. Circa primū.§. j ſic ꝓcedit̉. videt̉ ꝙ omnes cogitatiōes male īſtictu dya boli excitent̉. Dyabolꝰ enī nunꝙͣ ceſſat a tēptatione. ẜm illud. xiij. Iob. Qui me comedūt nō dormiūt. ⁊ in multi tudine horū cōſūmitur veſtimentū meū. Greg. maligni ſpiritus qui carnales de eccleſia cōſumūt. tātomagis ꝗe

Queſtio .cxvij.
ſcere a tēptatiōe neſciūt. ꝙͣto nullo carnis pōdere grauā tur. ſi gͦ nūqͣ ceſſant a tēptatiōe. nūꝙͣ ceſſant ab īſtinctu malarū cogitationū. ¶ Cōtra dicit̉ in lib. de eccleſiaſti cis dogmatibꝰ. Nō omnes noſtre cogitatiōes male ſem per dyaboli inſtinctu excitant̉ ſꝫ aliquotiēs ex noſtri ar hitrij motu emergūt. ¶ Itē poteſtatē habet hō. ⁊ ſi n̄ tē ꝑtet̉ cadēdi in peccatū. ſed caſus ī peccatū ex cogitatio nibus malis originē habet. ergo nō omēs cogitationes male inſtinctu dyaboli efficiunt̉. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ nō omēs cogitatiōes fiūt īſtīctu dyaboli. ¶ Ad obiectu autē in cōtrariū dicendū ē. ꝙ licet nō ceſſet dyabolꝰ a tē ptatione. nō tn̄ oīs male cogitatiōis ē prīcipiū. ſed coad iutor ē ꝙͣtū ē de ſe ad caſum in peccatū. nō qꝛ nō poſſit ē ſe ſine eiꝰ temptatōe peccatū. ſꝫ eiꝰ tēptatiōe ad peccatū facilius inclinat̉. Un̄ greg. ſuꝑ Iob. xvj. cōuulnerauit lūbos. cōuulnerare dicit̉. qꝛ qd̓ nob̓ male ſuggerit. nos ſequētes ex ꝓpria volūtate implemꝰ. ⁊ quaſi cū ip̄o nos pariter vulneramus Secūdo queritur ſi.§. ij. dyabolꝰ ē īmiſſor malarū cogitationū. qd̓ videtur Iob .xix. Uenerūt latrones maligni ſpūs ꝗ viā ſibi ī afflicto rū cordibꝰ faciūt īter aduerſa que exteriꝰ tolerant̉. cog tationes prauas īmitte̓ nō deſiſtūt. ¶ Itē aug. ī lib. d̓ cō ſenſu euāgeliſtarū. quomō ītrat ī cor dyabolꝰ niſi īmit tēdo iniquas ꝑſuaſiōes cogitatiōibꝰ iniquorum. ex quo accipit̉. ꝙ dyabolꝰ īmittit cogitatiōes malas. ¶ Cōtra ſuꝑ illud. v. act. Cur tēptauit ſathanas. glo. impleuit ſa thanas cor auaritia. nō intrādo ſed malitie ſue virꝰ īſe rendo. ex quo colligit̉. ꝙ demones nō ſunt īmiſſores ma larū cogitationū. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ Marci. vij. Ab ītus de corde hominū male cogitationes ꝓcedūt. Beda arguū tur ex hac ſentētia qui cogitationes a dyabolo immitti putāt. nō ex ꝓpria naſci volūtate. ex quo accipit̉. ꝙ dya bolꝰ nō ē īmiſſor malarū cogitationū. ¶ Preterea. ītelle ctus humanꝰ nō habet depedentiā ab ītellectu angelico nec ecōuerſo. cū vtriqꝫ īmediate creatꝰ ſit a deo. ergo nō ē ipſiꝰ angeli ꝓ volūtate ſua īmitte̓ cogitatiōes ipſi ho mini. cū equalit̓ ſint li. ar. li. v̓o ar. ē cogitare vel nō ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ dyabolꝰ nō eſt tare bonū vel ꝓprie īmiſſor malarū cogitationū. Immitte̓ tn̄ dicit̉ du plicit̓. vno mō diſpone̓ ad hoc ꝙ fiat. alio v̓o mō face̓ ẜꝫ ꝙ īmitte̓ ē diſponere. ab extrīſeco. ẜm hūc modi īueniunt̉ ſancti ꝗ dicūt. ꝙ d̓ abolꝰ īmittit cogitatiōeꝫ offert en udine. v̓o aīa ē ꝙ ꝓſequat̉ vel fugiat i edr̄ īmiſſor cogitationuꝫ.i. factor. ꝙ enī ſint co nale tū male ē ab ipſo homīe. ꝙ autē co ⁊ ꝑ hac diſtīctionē poſ ſunt ſolui ea q̄ q ctiunt̉. ¶ Illd̓ enī qd̓ dicit. b. Gr īmiſſione. īte c̓cōiter ꝓut īmittere ē diſponē ad hoc ꝙ fiat cogitatio. . de īmiſſiōe cogita tē dicit tionis n inuidi dū ē ſicut ipſe exponit. ꝙ nō ſit pri oſſeſſ pleniꝰ ē poſſeſſus. qn̄ volūt fectu tradēdi minū. ⁊ ponit ta le exemplū ſicut de apoſtol̓ ꝗ priꝰ acceperūt ſpiri tūſanctu. anteꝙͣ miſſus eſſet ſpirituſſanctꝰ ī apl̓os. vl̓ an teꝙͣ īſ os ſpiritūſa ēs. accipite ſpiritū ſanctū ⁊cͣ. miſſio ergo illa ī cor Iude nō fuit miſſio ꝑ eſ ſentiā vel ſubſtātiā. ſed fuit miſſio ꝑ oꝑationē. dicit ergo Aug. ī lib. de aīa ⁊ ſpiritu. ꝙ ſoliꝰ trinitatis eſt implere ſubſti quā cōdidit. vn̄ ſuꝑ illud. ij. Abac̄. dominꝰ ī tē plo ſ o. glo. pōt aſſidere ſimulacris ſpiritꝰ īmun dus. ſed intrīſecus eſſe non poteſt. Tercio queriturᵐ.§. iij. vtrū dyabolꝰ ſit incētor cogitationū. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉. vij. Oſee. Omēs adulterātes quaſi clibanꝰ ſuccen ſus a coquēte. ꝑ clibanū ſignat̉ cor humanū. ſicut ergo coquēs ſuccēdit ignē ī clibano. ita dyabolꝰ ignē cōcupi ſcētie in corde. ergo dyabolꝰ ē incētor. ¶ Item ſuꝑ illud
vltimo tren̄. pellis noſtra quaſi clibanus exuſta ē. glo. dyabolus qui ē fornax viciorū quotidie nouis concup ſcentiarū incēdit vſtionibus. Grego. ſuꝑ illud Iob. xlj. flāma de ore eius egredit̉. quicquid dyabolus ſuggerit̉ ignis eſt quo infructuoſa ligna excremant̉. igne autem terrene cōcupiſcentie eorū mens tangit̉ qui nequaꝙͣ p̄ cioſa metalla fieri cōcupiſcunt. ¶ Cōtra. ignis concupi ſcentie eſt penes ipſum hominē. ⁊ poteſtas cogitationuꝫ malarū ē penes ipſum. cogitatiōes autē male ſunt fome tum illiꝰ ignis. ergo ipſe homo ē incētor malarū cogita tionū. Itē incēdere ignē eſt prebere materiā ipſi igni vel flatū dyabolo. ergo ſi ē incetor. altero illorum modorū incendit. ſed nō prebet materiam. cum materia ſint ip̄a deſideria. in ipſis enim deſiderijs malis nutritur ignis cōcupiſcentie. nec facit flatum. flatus eniꝫ ex aliqua ma teria intrinſeca accipitur. ⁊ ignē feruere facit quaſi reſi ſtendo. flatus enim poteſt eſſe cauſa extīctionis. ſi v̓o re ſiſtere poteſt ignis. cauſa eſt augmēti. ſuggeſtio v̓o dya boli nō habet hoc principaliter vt extinguat ignem ꝯcu piſcentie. ſed vt feruere faciat. ergo nō ſe habet per mo dum flatus. ignis enim cōcupiſcentie nō augetur reſiſtē do ſuggeſtioni ſed cedēdo ipſi ſuggeſtiōi. ¶ Itē obijcitur ratione cuiuſdā verbi quod dicit Aug. ꝙ dyabolus eſt plenus incētiuis viciorū. querit̉ ergo quid dicant̉ hec in centiua viciorū. nūquid cogitationes male q̄ ſunt in eo. vel affectationes vel aliquid aliud quod motiuū eſt ad cogitationē malā vel affectionē. ¶ Preterea. ſi plenus ē incentiuis viciorū. nō videtur ei poſſe ſuperaddi. erg nō poteſt habere plura incentiua ꝙͣ habet. ¶ Sed videt contrariū. pōt enim augmentū recipere peccatorū. ⁊ ẜm vnū quodqꝫ peccatū eſt aliquod incētiuum. ergo poteſ habere plura incētiua viciorū. ¶ Preterea. nunquid ho mo peccator vt antixp̄s dicitur plenus incētiuis vicio rum. aut hoc eſt ꝓprium dyaboli eſſe plenus incentiuis viciorum. Item ſi eſt plenus incētiuis vicioruꝫ. quomo do eſt ꝙ nō vſqꝫquaqꝫ incēdit. vl̓ qualiter cor aliquod ei reſiſtit ꝙ incendi poteſt. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ dya bolus dicitur incentor viciorum ẜm hoc qd̓ dicit Beda .vij. marci. dyabolus incētor eſt malarū cogitationum. auctor autem eſſe nō poteſt. ſi enim in inſidijs ſemꝑ poſi tus leuem cogitationū noſtrarum ſcintillam. ſuis fomi tibus inflammauerit. nō debemus dicere eum cordis o culta rimari. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur in cōtrariū. dicendū ꝙ aliter dicit̉ ipſe homo incendere cogitationē malam ⁊ aliter dyabolus. homo enim dicitur incende re vt qui prebet pabulū igni. dyabolus v̓o vt coadiutor per hoc enim ꝙ videt nos pronos ad aliqua genera pec catorum. illa delectabilia ꝓcurat anteponi. vt ex illis ī ducatur intellectus ad cogitandum de illis illicito mo do. ⁊ per hunc modum eſt coadiutor. nec dicitur proprie prebere materiam ipſi igni cōcupiſcentie vel flatum oī no. ſed excitare ẜm iam dictum modum interius vel ex terius. ad hoc ꝙ cogitationes male in effectum inducā tur. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur de hoc ꝙ dicit Augu ꝙ dyabolus ē plenus incentiuis viciorum. dicendum. ꝙ incentiua dicimus motiua ad cogitandū malum que quandā originē ſunt in ipſis demonibus qui pleni ſun cogitationibus ⁊ affectionibus. ⁊ incendunt conſilia in alijs generare. ⁊ ideo incentiua dicuntur. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendum. ꝙ ideo plenus dicitur. quia oīa genera ſug geſtionum penes ipſum habent originem. ante enim ꝙͣ ſuggerat vult ſuggere. ⁊ ante voluntatem naturaliter e ipſa cognitio licet ſimul ſicut plenꝰ. ergo dicitur quo ad cauſalitatē ſuggeſtiōis in alijs. ⁊ plenꝰ dicit̉ malitia in ſe. qꝛ nullꝰ ē deterior nō qꝛ nō poſſit eſſe. ¶ Ad terciū di cendū ē. ꝙ hō peccator nō dicit̉ plenus incentiuis vicio rū. vt antixp̄s. licꝫ dicat̉ plenꝰ malitia. alid̓ enī ē eſſe ple num effectu. ⁊ aliud plenū ē eſſe cauſalitate. plenus effe ctu malitie ſic poteſt dici antixp̄s plenꝰ malitia. quia il lum dyabolus totum poſſidebit. ⁊ dicit glo. ſuper illud

oſtēdet ſe tanꝙͣ ſit deꝰ glo. ī antixp̄o plenitudo malicie habitabit. nō tamē ibi plenitudo quo ad cauſalitatē. h̓ autē mō dicit̉ dyabolꝰ plenꝰ incētiuus viciorū. ¶ Ad vl timū dicendū ē. ꝙ licet ſit plenꝰ incētiuus viciorū. nō ta men hꝫ ſufficientē poteſtatē ⁊ efficacē incedēdi omne cor humanū. ſicut enī nō omīs materia obediēs ē igni ſicut nec omne lib. ar. humanū ſequit̉ incendiū dyaboli. Un̄ dicit Io. damaſ. ꝙ potēs ē dyabolꝰ īmiſſiones face̓. ī no bis autē ē ea ſuſciꝑe vel nō ſuſcipere. Quarto queriturᵐ.§. iiij. vtrū dyabolꝰ incēdat cogitatiōes. ⁊ videt̉ ex iā dictis. ꝙ īcendere nihil aliud ē ꝙͣ diſpone̓ vel excitare. ad hoc ꝙ ipſe ītellectus cogitet de malo. ſed hec diſpoſitio intelle ctus ad cogitandū de malo ẜm ꝙ videt̉ aug. dicere. lib. lxxxiij. q. nō ē aliud ꝙͣ replere cuiuſdā nebulis meatꝰ in telligētie. ergo incēdere nihil aliud ē ꝙͣ obſcurare. ¶ Qd̓ etiā videt̉ per hͦ qd̓ dicit̉ ſuꝑ illd̓. Manꝰ tue fecerūt me. cū exponit̉ qualit̓ angelꝰ dat ītellectū. dicit̉ enī angelus dare intellectū. ad modū illū quo quis dicit̉ dare lumen quādo aꝑit feneſtrā. ergo ꝑ oppoſitū angelꝰ malꝰ dicitur auferre intellectū. obſcurādo meatꝰ intelligentie. ¶ Sed ẜm hoc poſſet queri quare potiꝰ diceret̉ incētor tunc ꝙͣ obſcurator. obſcurare enī ē dare impedimentū luminis. Incēdere v̓o dare fomentū ardoris. ꝑ hoc qd̓ dicit Be da. Cogitationū noſtrarū ſcintillā ſuis fomitibꝰ inflam mat. ergo habet fomēta ꝑ que pōt inflāmare. Pōt ergo queri que ſint iſta fomenta ⁊ qualit̓ adijciant̉ ad hoc vt fiant incendiū malorū. videt̉ autē ꝙ hec fomēta ſuman ex diuerſis generibꝰ creaturarū ẜm ꝙ dicit aug. in li. de ciui. dei. Illiciant̉ demones ad inhabitandū ꝑ creat̉as. quas nō ipſi ſed deꝰ cōdidit delectabilibꝰ ꝓ ſua diuerſi tate diuerſis. nō vt aīa cibis ſed vt ſpūs ſignis. q̄ cuiuſ qꝫ delectatiōi cōgruunt ꝑ varia genera lapidū herbarū lignorū. carminū ⁊ rituū. ſed ſi incēdere nihil aliud ē q̄ p̄ſtare huiꝰ fomētum ex delectahilibꝰ in creaturis. ẜm hͦ nō fieret incendiū cogitationū malarū niſi ꝑ preſentiaꝫ ſenſibiliū. cuiꝰ contrariū videmꝰ. Nā abſractis ſenſibꝰ vt ī dormiētibus fiūt tēptationes circa etiā res nō ſenſi biles. ſed etiā ītelligibiles incendūt demones cogitatio nes malas. nō ergo incendiū cogitationū malarū ē tm̄ ꝑ delectabilia que ſunt ī rebꝰ ſenſibilibꝰ vel per triſtibilia eis oppoſita. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ aliud ē incēdere ma lam cogitationē ⁊ aliud ē obſcurare cogitationē. Obſcū rare.n. cogitationē ē ne videat qd̓ agendū eſt vel eligen dum. Incedere v̓o ē mouere vt eligat qd̓ eligendū non ⁊ per cōſequens appetat. ¶ Ad illud v̓o quod querit̉ que ſint ille nebule quibꝰ replet meatꝰ intelligentie. dicendū ē ꝙ nebule ille ſunt quedā penalitates ex peccato cōtra cte. ad qd̓ peccatū īclinauit dyabolꝰ homineꝫ. ⁊ nebule iſte reliquūtur tū ex peccato origīali. tū ex peccato actu ali. ⁊ ſunt he nebule quaſi medie. ne lumē qd̓ illuminat omnem hominem. mentem noſtram illumīat. has tamē nebulas nō pōt induce̓ niſi p̄cedente cōſenſu li. ar. ¶ Ad illud v̓o qd̓ querit̉ de fomitis incēdij. dicendū ē ꝙ fomē ta incēdij trahunt̉. tū ex apparētibꝰ delectabilibꝰ que ſūt ī rebꝰ ſenſibilibꝰ. tum ex apparētibus delectabilibꝰ que ſunt in rebus ītelligibilibꝰ. ex delectabilibꝰ autē ī rebus trahunt̉ cū res ſenſibiles ꝑ ſpecies ſuas veniūt ad ītelle ctū. ex ītelligibilibꝰ d̓o ꝑ quendā modū occultū ẜm qu demōes excitare poſſunt noſtrū intellectū inſpirādo mē tibus virus occultū. ſicut dicit Aug. quo autē hoc mō fi ſtrum excedit intellectum. ¶ Nlembrum octauum Ompleto tractatu de differētijs temptatio nis ⁊ quomō fiāt. Octauo querit̉ de reme dio temptationū. ⁊ hoc attēditur duplicit̓ vel de remedio quod eſt cōtra temptatiōes vel de remedio qd̓ accidit ex temptationibus. Ꝙ enim
remedium accidit ex temptationibꝰ. patet per hoc qd̓ di citur. ij. ad corin. xij. Ne magnitudo reuelationū extol lat me. datus eſt mihi angelus ſathane ſtimulus carnis qui me colaphizet. ergo apl̓o data fuit temptatio ad re preſſionē elationis. vn̄ in glo. contra capitale viciū datū e mordax epythima quo timor curaret̉. Et dic̄ haymo ꝙ temptatiōe carnis tanꝙͣ tyriaca fugauit venenū ſuꝑ bie. ipſamqꝫ temptationē ſic diſponit deꝰ. vt qui elati pe rire poterāt. in humilitatis gradu cōſiſtentes a precipi tatu ſeruent̉. Sed videt̉ mirabile cū apoſtolꝰ obtinue rit tantā gratiā a domino vt raptꝰ eſſet vſqꝫ ad tercium celū. qualiter tāgrauiter potuit tēptatiōe vrgeri. ¶ Ad quod dicendū videt̉. ꝑ hoc quod dicit. b. Greg. Suꝑna diſpēſatio carnis noſtre ꝑmittit nos impugnatiōibꝰ cō cuti. ne noſtra mens in ſuperbiā audeat preſumptiōe ſe curitatis eleuari. vt de pulſata trepidat. ī ſolo auctoris adiutorio ſpei pedē robuſtiꝰ figat. vnde apl̓s. qui ex ꝑte ſpiritꝰ tanta habuerit ex gratia exaltationē. tantā ex te carnis inuenit humiſiationē. vt de viribꝰ ſuis nō co ſideret. ſed de ſolo dei adiutorio ſperaret. ⁊ iō dictuꝫ eſt ei a domino. Sufficit tibi gratia mea. Similiter Iob. .x. legit̉. ꝓpter ſuꝑbiam quaſi leenā capiet me. Un̄ dicit grego. Dū alijs d̓ v̓tutibꝰ p̄ſumit. mira diſpoſitio para ei aliquid quo delectatꝰ corruit. vn̄ ꝑ ſe non exit. ſed co gnita infirmitate quaſi vinctū deus educit. ꝓpter ſupe biam. ergo qua ſe extulerit lapſus in humilitate ligat̉ ¶ Iteꝫ eſt remediū cōtra temptationē oratio. vn̄ dicit. b. Grego. Reſtat vt a malignis ſpiritibꝰ mens aduſta ad orationis opē ſe ſine intermiſſiōe cōuertat. flammā ſu geſtionū eius extinguat ꝙͣcitius vnda lacrimarū. ¶ Itē vigilia ſiue ſolicitudo neceſſaria eſt cōtra temptationē Un̄ dicit. b. Greg. vigilandū ſemꝑ ē vt mēs ſolicita nū ꝙͣ relaxet̉ ab inſtitutiōe ſuꝑna. ſemꝑ cōtra occultas inſi dias cautela ē ꝓuidēda. Un̄. ij. Abac̄. Suꝑ cuſtodiam meā ſtabo ⁊ figā gradū meū. xxxj. hiere. Statue tibi ſpe culā pone tibi amaritudinē ⁊. iij. Can. vniuſcuiuſqꝫ ēſis ſuꝑ femur ſuū ꝓpter timores nocturnos. Ne ergo occu tus timor.i. occulta ⁊ repētina temptatio ſurrepat. ſem per neceſſe ē vt femur noſtruꝫ ſuꝑpoſitus cuſtodie enſis p̄mat. ſanctus.n. vir ſic de ſpe ē certus. vt de temptatiō. ſemꝑ ſit ſuſpectus. ¶ Nembrum. ix. Ono querit̉. vtrū dyabolꝰ tēptet ſemꝑ. qd̓ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄. xxx. Iob. ſuꝑ illd̓. Qui me comedūt nō dormiūt. glo. Maligni ſpiritꝰ K grauant̉ ſa cōſtatqꝫ nulo pondere is a tēptatione quieſce neſciūt. ꝙͣto nullo pōdere carn̄ carnis grauant̉. ergo nō ceſſant a temptatiōe. ¶ Itē ſuꝑ illud. xx. Iob. Uadēt ⁊ veniēt maligni ſpiritꝰ. mētibu ſunt horribiles. ſepe nāqꝫ furore ire cōmouēt. ⁊ cū furo. abſceſſerit mentē luxuria deuaſtat. cū luxuria ad tēpus intermittit̉ elatio de cōtinentia ſubrogat̉. ex quo videt̉. ꝙ demones a tēptatiōe nō ceſſent. ¶ Preterea. cauſa tē ptatiōis actualis ſꝑ ē ī dyabolo. nō enim ceſſat īuidere. Inuidē autē ē cā tēptatiōis. ergo dyabolꝰ nō ceſſat a tē ptatiōe. ¶ Cōtra. Iob. iij. ſuꝑ illd̓. noctem illā tenebro ſus turbo poſſideat. glo. alijs quos ſecure poſſidet dor mit. ſed his euigilat ad omnē pugnā. ¶ Itē luc̄. iiij. An tiquus hoſtis aliquādo ītermittit tēptare. ergo nō ſemꝑ temptat. ¶ Ad qd̓ dicendū ē ẜm ꝙ dicit. b. Greg. Lice hoſtis noſter afflictionē iuſtorū ſemꝑ appetāt. niſi ab a ctore noſtro poteſtatem acceperat. ad temptatiōis arti culum nullo mō cōualeſcit. licet ergo de ſe pretēdat rui nam hominis. nō tamen ſemper temptat hūc vel tēpta illū. ceſſat enim aliquādo tēptare bonos tum quia nonē cis conceſſa poteſtas. tum quia timet aliquādo ſuꝑari. vt ergo ſecuriores ſint a temptatione deſiſtunt. reſpectu v̓o malorū aliquādo ceſſant a temptatiōe. ne nimis faci litati tēptatiōibꝰ ad pnīam peccatorū ꝓuocent.

Nembrum decimū Atimo querit̉. vtrū ſemꝑ creſcat appetitus dyaboli ad tēptandū. vel etiā aliqn̄ pluſꝙͣ ī alio tꝑe. qd̓ videt̉. xij. Apoc. ve terre ⁊ ma ri. qꝛ deſcēdit dyabolus ad vos habens ma gnā irā. ſed quid ē vehemēs ira niſi appetitꝰ ꝑſequendi humanū genꝰ. ergo magis ſeuit ad tēptādū nūc ꝙ priꝰ. Itē haymo. Tato feruētius temptat ꝙͣto videt mul s in locum ſuum ſubſtitui. ergo feruentius temptabit in fine mūdi. ¶ Item peccatum eiꝰ creſcit ⁊ ꝙͣtomagis creſcit malitia tātodeterior ē volūtas nocendi humano generi. ⁊ ꝙͣtodeterior ē volūtas. tantomaior ē appetitꝰ nocēdi. ergo ſemꝑ creſcit eiꝰ appetitus. ¶ Sed videt̉ cō irarium. ꝙ toenī plus aliꝗs ſatiat̉. tantominꝰ appetit. ſꝫ quātoplures trahit ad infernū tantoplꝰ ſatiat̉ vel ad ſa cietate accedit. ergo tātominus appetit. ¶ Ad qd̓ dicen ꝙ quātomagīs videt appropīquare finē mūdi. tanto gis creſcit eiꝰ appetitus. ẜm quod habet̉. ij. Abac. di latauit quaſi īfernus animā ſua ⁊ ipſe quaſi mors. ⁊ nō adimplet̉. Et. xxx. ꝓuer. ẜm vnā expoſitionē tria ſunt inſaturabilia.ſ. Auarꝰ. infernus ⁊ hos vulue. vbi ꝑ īfer nū ſignat̉ dyabolꝰ qui nunꝙͣ ſatiat̉. Nec ē ſimile de eo qui ſaturat̉ cibo materiali. In ſacietate enī cibi materi alis poſitꝰ ē terminꝰ. In ſacietate v̓o deſiderij mali non eſt poſitꝰ terminꝰ. Et ideo alit̓ ē in ſacietate malitie de ſiderij. ⁊ ſacietate appetitꝰ ſenſibilis. hic enī remittit̉ ap petitus. ibi v̓o auget̉ appetitꝰ. ¶ Sꝫ ad hūc poſſet obijci ꝙ minui deberet appetitꝰ temptandi. ꝙͣtomagis appro pinquat ad diē iudicij. qꝛ ꝙͣtomagis appropīquat ad diē iudicij. tāto nouit determinatione pene ſibi immine̓ pro peccatis. ⁊ ꝓ pluribꝰ maiorē penā. ergo ex timore pene deberet minui appetitꝰ temptādi. ẜm enī cremēta appeti tus eſt crementū peccati. ¶ Ad quod dicenduꝫ. ꝙ timo pene ſicut dicit. b. Greg. n̄ retrahit dyabolū a peccato peccat enī ex p̄ſumptiōe. ⁊ iō quātomagis appropīquat tēpus iudicij in quo aufert̉ poteſtas eiꝰ. tātomagis exer cebit tyrannidē. credit enī plures ſue poteſtati ſub eſſe. ſed ſpes eius fruſtrabitur ¶ Queſtio. cxviij. de meri to dyaboli. tum ad ſtatum preſentis. Ompleto tractatu de tēptatiōe dyaboli ī generali. occaſio ne illiꝰ querit̉. Utrū poſſit ī ſtatu ī quo ē demereri. Scd̓o. vtrū cōtinue demere atur. Tercio. vtrū oī motu demereat̉. Nlembrū primū Irca primū ſic obijcit̉. ix. ioh̓. venit nox in qͣ nulli licet oꝑari. glo. īfernalis nox ī qua nulli licitū ē oꝑari. ſed tm̄ tēpus recipiēdi. ſed demōes ſunt ī hac nocte. ergo tm̄ eſt eis recipiēdi nō merēdi premiū vel demerēdi. qꝛ nō ſunt ī ſta tu viatoris. Itē. ix. ecc̄s. nō ē opus nec rō nec ſapīa nec ſcīa apd̓ īferos qͦ tu ꝓperas. glo. cetera n̄ valebūt pꝰ mor tē ⁊cͣ. relinꝗtur gͦ ex hͦ. ꝙ ſi boni poſt mortem nō poſſunt mereri ꝙ nec mali demereri. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ pͣs. In infer nō autē ꝗs ꝯfitebit̉ tibi. glo. poſt hāc vitā. nō ē tempꝰ ac quirēdi. nec aliꝗd reddit̉ niſi retributio. ¶ Itē Ioh̓s. da maſ. Ꝙ hominibꝰ mors ē hͦ ē angel̓ caſus. ſꝫ poſt morte nō ē meritū vel demeritū ī hominibꝰ. ergo nec ſimilit̓ in angelis poſt lapſum. ſicut nec hominibꝰ poſt morteꝫ. ꝗa calus dicit ordinē irregreſſibilē ad vitā gratie. ſic mors ſhominibꝰ ad vitā. Itē Math̓. xxij. Ligatis manibꝰ et pe. mit. in ig. ⁊cͣ. ergo demonibꝰ ē ligata libertas ar. ⁊ e ſicūt ī pena. ergo ante fuit aliquo modo libertas. ergo ſi
mō miſſi ſūt ī tenebras. nō ē eis aliquo mō ſtatꝰ merēdi vel demerēdi. ¶ Itē ſi dicas. ꝙ poſſunt mereri vel deme reri hoc nō videt̉. qꝛ ī bonis angelis poſt cōfuſionē nō ē poſſibilitas ad merendū vlteriꝰ vitā eternā. ſed poſſunt mereri quo ad nos. ergo nec in malis.ſ. demonibꝰ ꝑ op poſitū erit poſſibilitas ad demerēdū viſionē dei ſiue pe nam. ergo videt̉ ꝙ nō demerent̉. ¶ Cōtra. viij. math̓. vt quid veniſti ante tempꝰ torquere nos ⁊cͣ. ergo in futuro erit tm̄ tempꝰ tormēti quod nōdum habēt. ergo nūc ē eis ſtatꝰ meriti pene ſiue demerēdi. ¶ Itē apoc̄. xij. deſcēdi dyabolus ad nos habēs irā magnā. ſciēs qm̄ modicum tēpus habet. ergo aliqd̓ tempꝰ. ⁊ ita tempꝰ habet meriti in quo nō habet penā quā habebit. ⁊ ſic relinꝗtur ꝙ ſūt inſtatu merēdi. ¶ Reſpōdeo ī ſentētijs duplicit̓ tangit̉ opinio. vtraqꝫ cōcordat ī eo. ꝙ demones poſſunt deme reri. ⁊ angeli boni mereri. Un boni ꝑ cuſtodiā poſſunt aliqd̓ mereri mali ꝑ ſuggeſtionē demereri. Sed nota. ꝙ ſecus ē de homine ⁊ de demonibꝰ. qꝛ homini determina tur locꝰ ⁊ locꝰ ad merendū. tempꝰ autē demonibꝰ. ⁊ hec eſt rō. hō corꝑalis creatura ē ⁊ ſpiritualis. locꝰ autē de terminat̉ ẜm corpꝰ. tempꝰ ẜm ſpiritū. angelo autē qꝛ tm̄ ſpūalis creatura ē determinat̉ tempꝰ. An dicit Aug. de us mouet ſpūalē creaturā ꝑ tempꝰ. ſed corꝑalem ꝑ tem pus ⁊ locū. determinat̉ autē tempꝰ merēdi agelo. ¶ Sꝫ nota. ꝙ duplex ē meritū premij in nobis. quoddā enī eſt in viſiōe dei quod dicit̉ aurea. aliud ē ī gloria dei cōſer uatione ſubditorū in fide ⁊ bonis moribꝰ. ⁊ hoc dicitur aureola. angeli autē ante lapſum malorū ⁊ confirmatio neꝫ bonorū. habuerūt tēpus merēdi premiū viſiōis dei ⁊ illiꝰ cōtinuatiōis. vn̄ vltra illud tempꝰ merēdi n̄ opor tet ponere ꝙ mō mererent̉ illud premiū. ſed de alio pre mio qd̓ ē quaſi aureole. ē tempꝰ merēdi vſqꝫ ad iudiciū. ꝙͣtū enī durabit meritū in hominibꝰ. durabit ⁊ ī angel̓ quo ad cuſtodiā hominū. Similit̓ ī malis angelis econ trario ē dupliciter demeritū. vnū ē quo meruerūt caren tiam viſiōis dei. aliud ī ſuggeſtiōe facta hominibꝰ. ⁊ ra tione iſtiꝰ habebūt penā ī iudicio determinatā. ⁊ ſic̄ cre ſcit hoc demeritū ita maior erit pena. ⁊ ꝓ iſto videt̉ dici ī euāgelio. vt quid veniſti āte tempꝰ torquere nos. ¶ Ad obiecta autē ſic reſpōdendū ē. ad primū ſic cōcedendum ē. ꝙ demōes ſunt ī nocte. ⁊ iō nō licet eis oꝑari.i. mereri bonū. eſt autē alia nox general̓ q̄ veniet poſt diē iudicij. ⁊ tūc remanebit eis ſtatꝰ. in qͦ nō potuerūt demereri. ſꝫ reciꝑe penā ẜm demeritū. ¶ Ad ẜm v̓o dicendū. ꝙ loqui tur ibi glo. de hominibꝰ ꝗbus nō eſt locꝰ demerēdi poſt mortē. ſed nō ē vſqꝫꝙͣ ſimile de angelis. Similit̓ illd̓ qd̓ dicit̉ in pͣs. in inferno quis cōfitebitur tibi. dicit̉ ꝙ poſt hanc vitā non ē tempus acquirēdi. ¶ Ad illud v̓o quod dicit Ioh̓. Damaſ. quod eſt hominibus mors ⁊cͣ. dicen dum eſt. ꝙ in parte ſimile de angelis lapſis ⁊ hominibꝰ in parte non. In hoc enim eſt ſimile. ꝙ ſicut nō eſt homi ni poſt mortem regreſſus ad vitam nature. ita nec dya bolo poſt lapſum ad vitam gratie. In hoc autem eſt diſ ſimile. ꝙ homines poſt mortem nō poſſunt demereri. an geli v̓o poſt lapſum habent tempus demerendi. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ obijcitur de glo. ix. ecc̄s. dicendū ē. ꝙ illa glo. recitat opinionem quorundā qui dicebāt malā volunta tem manere ī damnatis. nō eſt tn̄ principiū demerendi. ¶ Sed poſſet queri. quare diuerſa volūtas reputat̉ in demonibꝰ in demeritū cū ſint damnati. ⁊ nō reputatur hominibꝰ dānatis ad demeritū. ¶ Ad qd̓ reſpondendū ẜm Bern̄. in lib. de li. ar. Dicit enī ſic. duo iniuſtā com probant voluntatē. cū peccare libet. ⁊ cū impune pecca re libet. prima peruerſitas eſt in demonibus modo ⁊ in malis hominibus ⁊ eſt in demeritum. ſcd̓a erit in futu ro in iudicio complacebit demonibus ⁊ hominibus dā natis deformitas peccati. dummodo non eſſet pena. pri ma ꝑuerſitas ē ꝯͣ iuſticiā me̓itorū. ſcd̓a ꝯͣ iuſticiā retribu torū. In prīa v̓o q̄ ē ꝯͣ iuſticiā meritoꝝ demerentur. ⁊ ſi ſcd̓a peruerſitas modo eſſet. eſſet eis in demeritum.

ſed illa que ē cōtra iuſticiā retributiōis tūc cedet eis in penā. qꝛ diſplicet eis pena q̄ iuſte eis infligit̉. Rō autē. quare iſta ē dānabilis demonibꝰ. illa nō dānatis homi nibus ē ſupra tacta. qꝛ oīno dānatis trāſit tēpus mere di ⁊ demerēdi. demonibꝰ nō. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur math̓. xxij. ligatis manibꝰ ⁊cͣ. dicendū ē. ꝙ licet mō ſint in tenebris mali homines dānati ⁊ de eis ꝓprie dicatur. pōt tamē ad ipſos demones referri poſt iudiciuꝫ. quibꝰ tūc oīno erit ligata libertas arbitrij ad demerendū. mō v̓o ita ligata eſt vt nō poſſint mereri. Nl̓embrum ſecundum Ecūdo querit̉. vtrū diabolꝰ peccet cōtinue ⁊ demereat̉ vſqꝫ ad iudicium. quod videt̉.j. Ioh̓. iij. ſuꝑ illud. diabolꝰ ab initio peccat. dicit glo. Incipiēs peccare cōtinue peccat vſqꝫ in finē. Itē. xl. Iob. Nūquid feriet tecū pactū. glo. iuſtos ſemꝑ maliuole tēptare appetit. ſed ſi ſemꝑ appetit maliuole cōtinue peccat. ergo diabolꝰ continue peccat. ¶ Itē ꝓuer. xxx. Sanguiſuge. glo. ſanguiſuga ē diabolꝰ qui ſiti peccādi ⁊ peccata ꝑpetrādi ꝑpetuo ardet. ⁊ ſuꝑ illud pͣs. Effabunt̉ ⁊ loquent̉. glo. publicas ⁊ priuatas ꝑſuaſiōes ne qd̓ tēpus vacuū ſit a culpa. ¶ Itē. ij. abac̄. ſuꝑ illd̓. Semꝑ īterficere genꝰ. glo. totū ſtudiū diaboli ē vt ſemꝑ īterficiat. Interfectio autē iſta ē ꝑ mortale pec catū. ergo totaliter ſtudet diabolꝰ ad hoc vt homīes pe cēt ⁊ ī hoc ſtudio ē. ergo ſemꝑ diabolꝰ peccat. Itē ſuꝑ il d̓ exo. v. Nō minuet̉ quidꝙͣ ꝯtinue vult diabolꝰ ⁊ mini ſtri eiꝰ oꝑa mala fieri. ¶ Notra. x. Iudith. dicit holofe nes. nulli vnꝙͣ nocui ꝗ ſeruire voluit nabuch. Holofer nes autē typugerit alicuiꝰ demonis. nabuch. v̓o typuꝫ capitis malorū. ⁊ ita illū videt̉ ceſſare a peccato. ¶ Pre terea. affectꝰ eiꝰ nō ē ſimul ad diuerſa. ſꝫ mō vult vnum mō vult aliud. Si gͦ volūtas eiꝰ cadit aliqn̄ ſuꝑ illd̓ qꝛ bonū ē. vt exire de oppreſſis corꝑibus. nō autē ſimul eſt ī bonū ⁊ ī malū. ergo tūc volūtas eiꝰ nō ē ī malū. gͦ nō cō tinue peccat. Similit̓ timere deū ē quidā motꝰ debitꝰ. ⁊ ſic dicit̉. ij. Iaco. demones credūt ⁊ cōtremiſcūt. ergo motꝰ bonꝰ ē ī eis ſed cū motꝰ bonꝰ ē ī aliqua vi. nō ſiml ē motus malꝰ. ergo nō cōtinue vt videtur peccat. ¶ Ad qd̓ reſpondendū. ꝙ cōtinue ē in peccato ⁊ ī volūtate nō cēdi alicui. ẜm illd̓ Iob. xxx. Qui me cōmedūt nō dor miūt. neqꝫ ē ī eis tm̄ volūtas habitꝰ ſed volūtas actus ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ in cōtrariū. dicendū ē. ꝙ cū dici tur. x. Iudi. nulli nocui. ſenſus ē nullū de mea volūtate ſenſibilit̓ afflixi qui ꝓpria volūtate cucurrit ad peccatū. ⁊ hͦ ē qd̓ dicit̉ a Greg. Illos pulſare negligit quos quic to iure poſſidere ſe ſentit. vnde ſi grauaret illos tempta tionibꝰ ꝓpter grauamē temptationum forte cōfugerēt ad penitētiā. ¶ Ad aliud v̓o dicendū. ꝙ licet velit aliqd̓ qd̓ ſit de genere bonorū. nō vult tamē ex bona intētione. ſed ex aliqua intētione nocēdi. intētio autē finē oꝑi īpo nit. vn̄ motꝰ ille malꝰ dicet̉. ¶ Ad terciū v̓o dicendū. ꝙ licet timere deū ſit bonū. diabolꝰ tamen timet illo mō qͦ mō timere malū ē. timere enī ſeruiliter malū ē. ⁊ hͦ mo do timet diabolus. Membruꝫ terciuꝫ Ercio querit̉. vtrū diabolꝰ omī motu ſuo peccet. Et prīo tangit̉ ī genere. deīde ſpecia liter de quibuſdā motibꝰ vt credē velle ſpe Crare ⁊ huiꝰ mōi. vt patebit in articul̓. ſequē tibus. Circa primū de motu in genere ſic obijcit̉. dicit̉. ij. ad Corin. vj. ſuꝑ illud que eſt cōuentio xp̄i ad belial. glo. Sicut xp̄us omīa bene egit. ita diabolꝰ oīa male. gͦ mni motu ſuo peccat ſicut xp̄s omni motu ſuo bn̄ egit. ¶ Itē angeli cōfirmati ī bono nō poſſunt niſi bn̄ agere. ergo angeli cōfirmati in malo nō poſſunt niſi male age re. ¶ Itē in pͣs. ſuꝑbia eorū qui te oderūt aſcēdit ſem ſed hi ſunt demones. ergo quolibet motū peccāt. ¶ Iteꝫ
ſuꝑ illud. xiiij. ad Ro. omne qd̓ nō ē ex fide ē peccatum. glo. omnis vita infideliū ē peccatū. ſed nullꝰ ē ita infide lis ſicut diabolꝰ. ergo omīs vita diaboli ē peccatū. ergo omni motu ſuo peccat. ¶ Cōtra. diabolꝰ ante peccatuꝫ naturalit̓ diligebat ſe. ⁊ adhuc habꝫ eandē naturā. ergo ex ea adhuc ſe diligit. ſed diligere ſe ē motꝰ qui nō ē pec catū. ergo nō omnis motꝰ eius ē peccatū. ¶ Itē boetius. velle ſummū bonū ī eſt omni nature rōnali. ergo nature diaboli. ergo diabolꝰ ex illa natura vult ſumme boni ſed velle ſumme bonū nō eſt motꝰ malꝰ. ergo non omni motu ſuo peccat. ¶ Ad idē facit quod dicit. dyoni. ī lib. de diuini. no. dicēs de demonibꝰ. Bonū ⁊ optimū cōcu piſcūt eſſe ⁊ viue̓ ⁊ ītelligere appetētes. ergo nō omni n tu ſuo demerent̉. Itē aliquādo vult diabolꝰ id qd̓ deus vult. vt vult hūc hominē damnatū torqueri ⁊ diabolus idē vult. ſed deꝰ nō vult aliquē motū culpabilē licet per mittat. ergo cū volēdo qd̓ deus vult nō peccet. ergo non oī motu ſuo peccat. verbigra. jͣ. reg. xvj. legit̉. ꝙ ſpirit malꝰ arripiebat ſaul ⁊ hoc volebat ſpūs malꝰ. ⁊ iō vole bat deus in penā illiꝰ. ergo volebat quod deꝰ volebat nō illo motu peccabat. ¶ Ad quod reſpōdendū. ꝙ du plex ē motus diaboli. vnus nature. aliꝰ lib. ar. ſi ē mor nature nō ē peccatū. Motꝰ aūt lib. ar. ē duplex. quidaꝫ enī ē ꝑ poteſtatē ſuꝑioris vel virtutē. ſicut credere vel de corꝑe obſeſſo exire. quidā v̓o ē ex potētia li. ar. ẜm ſeip̄m ſi eſt ex potētia liberi arbi. ſolū. tūc omni motu demere tur. Si v̓o ē ꝑ poteſtatē ſuꝑioris. aut eſt cū placentia. eo qd̓ aliū finē intēdat. ſic ē in temptationē. ⁊ tūc iterū de meret̉. nō qꝛ facit qd̓ deꝰ vult. ſed qꝛ ex intētione mala. Si v̓o ē cū murmure quo ad hoc ꝙ remurmurat deme retur. ſic ergo pōt eſſe manifeſtū. quo motū demeret̉ ⁊ qͦ motu nō. ¶ Ad obiectū autē primo ſic ē. Reſpōdendū ꝙ diabolꝰ omīa male egit ẜm ꝙ ītelligit̉ d̓ motu libero ar. ¶ Ad ſecūdū v̓o ſimilit̓ ē dicendū. ſicut.n. angeli cōfir mati ī bono motu lib. ar. nō agūt niſi bonuꝫ. ita angel cōfirmati ī malo motu lib. ar. nō agunt niſi male. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ odiū illd̓ quo odiūt demones deuꝫ ex lib. ar. ꝓcedit. ⁊ hoc ē rōne penarū que eis infliguntur. ¶ Ad quartū d̓o dicendū. ꝙ vita infideliū dicit̉ eſſe pec catū. nō qꝛ omnis motꝰ ī eis ſit peccatū. ſed quia duſū ī īfidelitate ſemꝑ ſunt in peccato. ⁊ quodlibet opus eo rum mortuum reputat̉. ¶ Ad obiecta autē in contrariū dicendum ē. ꝙ diligere ſe ē ex motu nature. pōt tamē eſ ſe ex motu libidinis. ⁊ tunc ē motu lib. ar. ⁊ illo demere tur. ſimiliter velle ſummū bonum ē motꝰ nature. Si v̓o ſumat̉ velle a volūtate lib. arbi. ẜm hoc demōes volunt ſummuꝫ bonū. ⁊ hoc ē qd̓ dicit Dioni. mali ſunt ẜm ſunt. ⁊ ꝙ nō eſt appetentes malū appetūt. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur. aliquādo diabolū velle qd̓ deus vult. Di cendum ē. ꝙ licet aliquid idem velit nō tamē ex cōſimil volūtate vel intētione. ſed qd̓ deꝰ ex bona volūtate vult hoc malus angelꝰ ex mala voluntate vult. vt deꝰ voluit temptationē. Iob. ex bona voluntate. diabolꝰ autem ex mala volūtate voluit. Similit̓ deus vult diabolū exire a corꝑe obſeſſo. ſed quia cū murmure exit. ideo exitus eꝰ eſt cū peccato. Preterea. exire dicit motū a termīo a qͦ. intrare v̓o ſiue īgredi dicit motū ꝙͣtum ad terminum in quem. licet ergo exire ab obſeſſo corꝑe ratione termini a quo nō ſit peccatū. poteſt tamen eſſe peccatum ratione termini in quē. ſicut cum eijtiebātur a demoniacis ⁊ in trabant porcos. ingreſſus in porcos erat libidinoſus. ⁊ ꝓceſſit ex improba voluntate. Ande peccatū erat ip̄is. Similiter dicendum eſt cum ſpiritus malignus arri puit ſaul. intentione peruerſa fecit ⁊ cum delectatione pene. vnde licet hoc eſſet ex iuſticia dei ꝙ puniretur. ta mē qꝛ placuit improbe volūtati ipſius diaboli. peccatū fuit ꝓut fuit in diabolo. ¶ Articulus primus

Queſtio .cxviij.
Eino t queri ſpecial̓r de ꝗbuſdaꝫ motibꝰ oyaboli rimo de ipſo credere. vtrū ſit bo go de bono moris. et videt̉ ꝙ ſic n quia ſuꝑ illud Iac demones redūt ⁊cͣ. dicit glo. plus eſt credere dyaboli ꝙͣ ſit tuuꝫ credere o xp̄iane. ꝗ credis ſi credere hoīs hn̄tis fidē informē eſt deū et nō times bonū: credere dyaboli ē bonū. ¶ Item credere ē motu z: ſed motꝰ fidei informis eſt donuꝫ ſpūſan fidei info cti. gͦ ip̄m credere eſt bonuꝫ. ¶ Contͣ. dyabolꝰ velit nolit credit. ſed quod ē inuolūtariū nō eſt bonū meritoriū. er go credere dyaboli nō eſt bonuꝫ moris. ¶ Item credere quod ē bonū moris. dic aug. cuꝫ cetera poſſit homo no lens: credere nō pōt niſi volens. Et ſuꝑ illud gen̄. xxiiij. vocemus puellam. glo. interlinearis credere ſiue fides eſt ex voluntate nō ex neceſſitate. ſꝫ nulla voluntas dya boli eſt in ſummā veritatē: gͦ credere eiꝰ nō eſt bonū mo ris. ¶ Preterea huiꝰ gr̄a querit̉. ſi demones habeant fi dem: qd̓ videt̉. dr̄ em̄ in glo. j. ad Ro. ſuꝑ illud. Iuſtꝰ ex fide viuit. ꝙ fides informis eſt q̄ eſt in malis hominibꝰ ⁊ demonibꝰ. Item ad thytū.j. ꝯfitēt̉ dē v̓bis ⁊cͣ. glo. fi des taliū moꝝ ꝓpe eſt in. v. ad gall̓. Qui deū nō credūt vel creditū nō tin nonibꝰ ſunt dete riores. Ex ꝗbꝰ videt̉ colligi. ꝙ fides informis ſit ī demo nibꝰ Sed obijcit̉ in ꝯtrariū. qꝛ ſi fides eſt in demoībꝰ aut h atus fuit a it pꝰ peccatuꝫ. āte pct̄m adam in pͥmo cētie dr̄ hab indā ue ē ē natica: ſꝫ viſio fidei eſt erūt cognit em. fide abitus em̄ fidei eſt. am ex pct̄o. gͦ per pct̄m rmē. ¶ Pret̓ea. oliat gratuita. ſed de tuitis eſt fi ſi fuit fides in gelis ante lapſu poſt pec im ſunt ſpoliati. ¶ Ad quod reſpondēdi ꝙ cri ut eſt in bonū in genere dicit. ſꝫ nō di cit l meritorium. nec ſeꝗtur ex hoc ſi eſt motus fidei ſit meritoriꝰ. deeſt em̄ forma ſcꝫ caritas per quā neritorius. ¶ Qd̓ aūt obijcit̉ d̓ credere qꝛ nō pōt fie iſi a volūtate. dicendū ꝙ loquit̉ ibi de credē ꝓut eſt a fic ite. credere eniꝫ aliqn̄ accipit̉ ꝓ cogno ſcere veritateꝫ. et hoc modo pōt aliquis credere nolens. ẜm aūt ꝙ credere dicit aſſentire et aſſentiendo tendere ī ſummā voluntatē: ẜm hūc modum nō eſt credere niſi ex voluntate. hoc aūt modo nō credebāt demones. vn̄ dicit glo. ij. Iac. et. iiij. luc. Extorta ꝯfeſſio eſt ꝙ dyabolꝰ confi tetur illū hoīem eſſe filiū dei. ¶ Ad illud d̓o qd̓ queritur vtrum in demonibus ſit fides informis? Rn̄dendum eſt ꝙ fides informis dicitur multipl̓r. Eſt enim vno modo habitus cognitiuꝰ. Alio v̓o modo motus. Motiuꝰ autē pt̄ dici a bono vel a malo. a bono v̓o ml̓tipl̓r vel ꝑuētiuꝰ vl̓ n̄ ꝑuentiuꝰ.i. potens ꝑuenire. Prīo gͦ mō ẜm ꝙ fides informis eſt habitus cognitiuꝰ qui nunꝙͣ poteſt formari eſt in ipſis demonibus. Secundo v̓o modo inꝙͣtum eſt habitus motiuus a malo pene. eſt in peccatoribꝰ qui ti ment ſeruiliter penam eternam. et per hoc abſtinent ab actu peccati: ſꝫ non tendūt ad bonum. Tercio v̓o modo dicit̉ habitꝰ motiuus ad bonum ſed nō ꝑuentiuus in ip ſis pct̄oribus qui diſponunt̉ ad bonum. Quarto v̓o mo do dicit̉ habitus motiuꝰ et peruentiuus in his qui diſpo nent̉ ad bonum ꝑ gratiam gratum facientem. hoc auteꝫ aſſentire eſt adherere ſumme veritati: et in eam tendere. Ex iam dictis patet qͦmō fides informis eſt in demoni bus. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrarium dicendum eſt. ꝙ nec habuerūt an̄ peccatum fidem. nec poſt peccatum fidem ꝓprie dictam. ẜm ꝙ fide fit viſio ſpecularis: ſed habue runt fidem et quandā crudelitatem ſumptam ex operi bus xp̄i. per que opera vehementer opinabantur ipſum eſſe filium dei. et hec fides dicit̉ eſſe cognitio quedam ac quiſita: nec eſt fides informis que poteſt formari ꝑ cari tatem vt ipſa ſit virtus
Articulus ſecundus Ecundo queritur vtrum velint deum nō eſſe qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit in psͣ. Suꝑbia eoruꝫ qui te oderūt aſcēdit ſemꝑ. ſed qui habet aliū odio vellet ip̄m nō eē. gͦ dyabolꝰ vellet eū nō eſſe. ¶ Iteꝫ xv. Ioh̓. ſuꝑ illud. ꝗ me odit et pr̄em meū odit. glo. ꝗ vo lūt eē mali volū veritatem qua damnātur non eē. Un̄ ſic̄ oderūt ſuam penam. ita oderūt veritatē qua pe na irrogat̉. etſi oderūt veritatē oderūt deū. de quo nō eſt veritas. gͦ demones hn̄t odio deū. ¶ Item Inno. in li. de miſeria cōditōnis hūane. Ita deſperati ſunt a venia. vt intantū odium eorum creſcat. vt vellent deum oīno non eē. ¶ Item videt̉ ꝙ velint dei potentiaꝫ nō eē ꝑ hoc ꝙ dr̄ xvj. apoc. blaſphemauerūt nomē dei. glo. In inferno po ſiti ꝙͣuis ſciant ſe ꝓ merito puniri. dolebūt tn̄ ꝙ deus tā tam potentiam habeat ꝙ ſibi penas inferat. ergo vel dei potētiam nō eē. Item albinꝰ ſuꝑ gen̄. Cur dyabo tam infeſtus eſt hoīm ſaluti. et rn̄det. ꝓpter odiū in crea torē et inuidiā in hoīem ex deſperatōe ſue ſalutis. ergo dyabolus habet odio creatorē. ¶ Contra aug. in li. re tract̉. Nulliꝰ fere ꝯſcīa pt̄ deū odiſſe. ¶ Preterea. deus ē prīcipiū om̄is eē. et dyabolꝰ nō habet odio ſuū eē. ergo nec habet odio illū ꝑ quē eſt ⁊ in eē tenetur. ergo nō hꝫ odio deū. ¶ Ad qd̓ reſpōdendū. ꝑ hͦ ꝙ dīc aug. in li. re tract̉. nō video fuiſſe dicēdū. ꝙ nulliꝰ ꝯſcīa pt̄ deū odiſſe multi em̄ ſunt de quibꝰ ſcriptū ē. ſuꝑbia eoꝝ ꝗ te oderūt aſ. ſemꝑ. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉. dicendum eſt ꝙ licet velit deū eē inqͣtū eſt principiū eē et cōſeruat in eē res. n̄ tn̄ vult im eē inꝙͣtum iuſtum iudicem. et ꝑ hoc pt̄ ſol ui illud qd̓ dr̄. xv. ioh̓. Loquit̉ em̄ ibi de veritate iuſticie qua infi t̉ pena. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ de miſeria cō ditōnis l e. dicendū eſt ꝙ iū illud dicit̉ ꝓpter re miſſil ta tem pene et deſper em venie. vn̄ vellent de mones deū nō eē. in rōne iuſti iudicis. nō in rōne creato ris. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit̉ in glo. xvj. apoc. dicēdū eſt ꝙ dolere de potentia eſt ꝓpter pene afflictōem. nō ꝙ ſimpli citer velint potētiam dei nō eē. ¶ Ad idē v̓o qd̓ dic̄. Albi nus. dicendū eſt ex iamdictis. ꝙ illud odiū refert̉ ad pe nam in qua perpetue eſt damnatus: non ad originē eſſe. ¶ Articulus tercius I Vet videtur ꝙ nō. qꝛ malum corruptiuū ē natu Einde queritur an placeat dyabolo peccare re. natura aūt bona eſt in dyabolo. cū gͦ cor ruptio nature diſpliceat nature. et natura ſemꝑ maneat in eo excitans li. ar. non videtur ꝙ ſibi placeat malicia ſua. ¶ Contra in li. de miſeria conditiōis hūane. ſuꝑba voluntas eorum. licet careat poſſibilitatis effectu. non tamen carere poteſt malignitatis effectu. et ita placꝫ ſi bi peccare vel eē in peccato. ¶ Itē bonum diſplicet dya bolo. ergo malum per oppoſitum placet ei. ergo vult eſſe malus. ¶ Contra. dicit dyo. Dyabolus ad malum in tendens. nullus agit que agit. ergo nullus vult ſe eē ma lum. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ duplex eſt voluntas ſic̄ di cit ioh̓. damaſ. vna que dicitur buliſis et altera que di citur theliſis. voluntate ergo naturali que dicitur buli ſis non placet ſibi peccare. voluntate v̓o deliberatiu dicitur theliſis placet ſibi ratione delectationis que eſt in peccato. ratione v̓o priuationis boni non placet ei. et ita vno modo placet alio modo non. ¶ Ad ſecundū d̓o dicendum. ꝙ licet bonuꝫ diſpliceat ei. ſicut corrupto pa lato diſplicet dulce: non tamen placet malum inqͣtū ma lum. ẜm ꝙ malum eſt corruptio boni. placet tamen ei id quod malum eſt. Si v̓o queratur vtrum placeat ei ma licia in alio. Dicendum eſt. ꝙ malicia in alio quodāmo do eſt ei delectabilis ẜm infectionem li. ar. ſicut in eo ꝙ alij inuidet. ⁊ ex hoc alterius malum diligit. eſtimat em̄ alterius bonum ſibi nociuum ⁊ alterius malum ſibi cō ueniens per cōſe ſens

¶ Articulꝰ quartꝰ Einde querit̉. vtrum dyabolus habeat ſpem et videtur ꝙ nō. ꝗa certus eſt de pena eterna. ſicut dr̄ in ſacr̄alibꝰ baptiſmi. non te latet ſa thana īminere penas tormentoꝝ. ¶ Preterea. in euāge lio hr̄. Ut ꝗd an tp̄s veniſti torquere nos. gͦ nō hꝫ ſpem venie: nec ſpeꝫ vite eterne. ¶ Si videt̉ ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ dicit̉. xl. iob. ſpes eiꝰ fruſtrabit̉. et loquit̉ de die iudicij. gͦ ante diē iudicij videt̉ ꝙ habeat ſpem. ¶ Preterea. ſuꝑ il lum locū yſa. xvj. Audiemꝰ ſuꝑbiā moab. maior eſt arro gantia eiꝰ fortitudo eius. ideo p̄cipitata audacia plus ſſit. vn̄ dyabolus maxime ē p̄ſumptuoſus: ſꝫ audet ior eſt p̄ſumptio ꝙͣ cum ſint demerita tn̄ ſpera nulla re vitam eternā. gͦ ſpes p̄ſumptōnis eſt in ip̄o. ¶ Pret̓ea. dicit grego. ſuꝑ illuꝫ locum iob. de diuina miſcd̓ia falſa ſibi ꝓmiſſione blandit̉. ex quo accipit̉ ꝙ ſperat de venia ¶ Pretēa nouit ꝙ miſcd̓ia dei eſt in infinitū excellēs cul pam ſuā: ſꝫ ꝯſiderans in infinitū miſcd̓iam dei excellentē reſpectu ſue culpe. ordinat̉ ad ſpem venie: gͦ dyabolꝰ pōt hr̄e ſpeꝫ venie. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ ſpes dr̄ ml̓tiplicit̓ Uno mō expectatō future beatitudinis ex meritis. ⁊ hoc mo nec eſt ſpes. nec eſſe pōt in dyabolo. Alio modo ſpes pōt dici expectatio beatitudinis ex ſola dei miſcd̓ia. et hͦ modo ē ꝯfidentia in aliquo hoīe adulto ꝗ non demeruit. extendit̉ aūt nomen ſpei vt poſſit dici expectatio beatitu dinis cū ſint ꝯtraria merita. et hoc modo eſt in aliꝗbus peccatoribꝰ. in dyabolo aūt in augmentuꝫ pene tollitur ſpes ẜm om̄eꝫ dr̄iaꝫ: inꝙͣtum ſpes dr̄ bt̄itudinis reſpct̄u ¶ Hoc aūt qd̓ dr̄. xl. iob. de miſcd̓ia dei ⁊cͣ. intelligi pt̄ d̓ illo rōne mēbroꝝ. vn̄ ſeꝗtur in glo. qd̓ ad corpus illiꝰ re ferri pōt. iniqui em̄ ꝗ iuſticie diuine diſtinctōnem nō me tuūt in caſſum ſibi de miſcd̓ia blandiunt̉. ¶ Ad ſecundū v̓o dicendū. ꝙ licet ꝯſideret diuinā miſericordiā in infi nitum excellere ſuam culpā. tn̄ plus ꝯuertitur ꝯſideratō eius ad iuſticiam. vt dicat apud ſe maiorem iniquitatē ꝙͣ vt veniā mereat̉. vnde nō habet ſpem venie. maxīa au tem p̄ſumptio quā habet eſt ex eminentia ſue poteſtatis naturalis. et ideo dr̄. xlj. iob. Non eſt pt̄as ſuꝑ terraꝫ q̄ ei ꝯꝑetur: qui factus eſt vt nullum timeret. ¶ Ꝙ autem certus ſit d̓ eternitate pene dicit greg. Quo ſe eterna tor menta euadere non poſſe ꝯſpicit. ea in exercenda nequi cia durior aſſurgit. ¶ Ꝙ autem dicit̉ ibidem. eſtimabit abiſſum ſeneſcentē. et ꝑ abiſſum intelligit̉ iudicium et ꝑ ſeneſcere non deficere rōne membroꝝ ſuoꝝ intelligitur. vnde dicit glo. Eſtimabis abiſſum qͣſi ſeneſcenteꝫ. quia reproboꝝ corda ſic infatuat vt ſuſpitōneꝫ eis de venture iudicio qd̓ quaſi finiat̉ infundat abiſſum. nanꝙͣ ſeneſce re eſtimat. qui terminari qn̄qꝫ in ſupplicijs diuinam ani mnaduerſionē putat. ¶ Ꝙ aūt dicit̉ ſpem habere id eſt cō fidentiā. hoc intelligit̉ reſpectu magne dilatōnis diei iu dicij. et libertatis regnādi in pct̄oribꝰ. tūc autē aufertu ab eo prelatio. et ideo dicit̉ ꝙ ſpes eius fruſtrabit̉ id eſt Articulus quintꝰ Einde querit̉. vtrū habeat motū timoris. Ꝙ ſic videt̉ ꝑ hoc ꝙ dr̄. ij. Iac. demones credunt et ꝯtremiſcūt. ſicut em̄ ex fide formata gignit̉ motus timoris filialis. ita ex fide informata gignit̉ mo tus timoris ſeruilis. gͦ timor ē in dyabolo. ¶ Contͣ. dīc bt̄s greg. ſuꝑ illud. ꝗ factus ē vt nulluꝫ timeret. ꝙ nec ti met deū nec penā quā ſuſtinet. ſꝫ timor ſeruilis ē reſpct̄u pene. gͦ nō hꝫ timorē ſeruilē. de alio aūt timore pꝫ. gͦ nō hꝫ timorē. ¶ Pretē̓a. timor ſeruilis ē donū ſpūſſct̄i ſic̄ eli cit̉ ex eo qd̓ dr̄. viij. ad Ro. Nō accepiſtis ſpm̄ ẜuitutis in timore: ſꝫ indignꝰ ē om̄i dono. gͦ nō hꝫ timoreꝫ ẜuilem. ¶ Ad qd̓ videt̉ dicēdū. ꝙ timor ille ē motꝰ quidā ꝗ ꝓue nit ex credulitate pene. et nō ꝓcedit ex timore ſeruili ꝓu eſt donū ſpūſſct̄i. timor em̄ ſeruilis ꝓut eſt donū ſpūſſancti ad hoc videtur eſſe ꝑ ſe. vt ex ꝯſideratione pene eter ne reſiliat ab actu pct̄i. Iſte aūt timor nō eſt ei niſi ī au gmentum pene. et cognitio ſiue credulitas p̄ambula. nō eſt ad aliud niſi vt ſit diſpoſitio ad illam penā. īmo ipſa cognitio etiam pene eſt quodāmodo ei pena. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit bt̄s greg. dicendum eſt. ꝙ ꝓpter hoc nō dicit̉ timere penam. quia non habet effectum qui ꝑtinet ad ti morem pene ſcilicet ceſſare a temptatione vel a pct̄o. ¶ Articulꝰ ſextus Einde querit̉. vtrum angeli mali ſuperbient in die iudicij ꝯtra dominum. qd̓ videtur. bor enim angeli ante deū humiliabūtur in die iu dicij ẜm illud. xxvj. iob. colūne celi ꝯtremiſcunt. ⁊ pouēt ad nutum eius. ꝑ colūnas aūt celi intelligūtur ſancti an geli gͦ ſancti angeli timorem habebūt: gͦ multo fortiꝰ ma li. ¶ Item.xlj. iob. cum ſublatus fuerit angeli timebun et loquitur de bonis angelis. ergo boni angeli timebum aduentum iudicis. Et dicit bt̄us greg. quid faciet virgu la deſerti: qn̄ cōcutitur cedrus ꝑadiſi. et ꝑ cedros padiſi intelligūt̉ boni āgeli. gͦ boni āgeli timebūt. gͦ huīliabūt̉. gͦ ꝑ oppoſitū mali angeli ſuꝑbient ꝯͣ deum in die iudicij ¶ Sed videt̉ ꝯtrarium ꝑ hoc quod dicit̉ ſuꝑ illū locum ij. pe. ij. Angeli nō portant aduerſus deū execrabile iudi ciū. glo. vbi puniūt̉ iniꝗ ibi puniēt̉ mali angeli qui olim ſuꝑbiebāt ꝯtra deū. nec portant ſed abijciūt iudiciuꝫ ſu ꝑbiendi ꝯtra deum territi magnitudine penaruꝫ. ¶A quod dicendū. ꝙ non ſuꝑbient actu ſicut dicit glo. ¶ Ar obiectū aūt in ꝯtrarium dicendum eſt. ꝙ licet boni anc li tūc timeant timore admirationis ſiue reuerentie: non tn̄ timebunt tūc timore pene. Illa tamen autoritas que dicit̉..xxvj. iob. intelligit̉ d̓ timore ipſoꝝ in preſenti. que v̓o dicitur. xlj. intelligitur de angelis bonis ratione pri mi ſtatus. et pꝫ ꝑ hoc ꝙ dicitur territi purgabunt̉. futu rum em̄ ibi accipit̉ ꝓ p̄terito. ẜm ꝙ. b. grego. dicit leuia than ab arce bt̄itadinis cadēte in ruina eiꝰ electi angel expauerūt. vt cū iſtuꝫ ſuꝑbie lapſus eijceret. illos ad ro buſtius ſtandū timor ip̄e ſolidaret. et purgati ſunt quia iſto cū reprobis legionibꝰ exeūte: electi ſoli remanſerunt nihilominꝰ tn̄ timor ille caſtꝰ qui ꝑmanet in ſcl̓um ſeculi erit in illis ī iudicio. et ex illo huīliabunt̉. Nec ſeꝗtur ex hoc ꝙ mali tūc ſuꝑbiāt. magnitudo em̄ penaꝝ ⁊ ip̄a ter ribilitas iudicis indicet eis terrorē ex quo humiliabunt̉ in pena. que humiliatio ꝯtraria eſt actui ſuꝑbie: licꝫ nō ſit ꝯtraria habitui. ¶ Articulꝰ ſeptimꝰ Einde queritur. vtrum demones velint ſe nō eſſe. Ꝙ ſic videtur demones enim certiores ſunt de penis ſuis ꝙͣ ꝗcūqꝫ hoīes mali. ſed ſi cut dicit. b. hiero. ſuꝑ eccl̓. Mali homines vellēt magis nō eſſe ꝙͣ ſic eſſe: ergo ml̓to fortius demones qui ſunt cer tiores de penis ſuis. ¶ Contra. om̄is creatura natura liter ſe vult eſſe. ⁊ hec natura nō tollitur ab eis. gͦ malūt ſe eſſe ꝙͣ non eſſe. licet ſint in penis. ¶ Ad quod reſpon dent quidam. ꝙ ſindereſis extincta eſt in demonibꝰ tribꝰ modis. Primo quia non promouet eum ad bonum nec promouere poteſt. Secundo quia in ſuperbia vult ag re contra deuꝫ. licet ſciat ꝙ ex hoc grauius puniet̉. Ter cio quia potius vult ſe eſſe ꝙͣ non eſſe vt pugnet contra deum. primo modo extincta eſt in damnatis. ſcd̓o autem mō et tercio in demonibꝰ eſt extincta. homines em̄ adul ti damnati potius vellent non eſſe ꝙͣ ſic eſſe in penis īfer ni: ſed de ſolis ꝑuulis dicitur. ꝙ melius eſt eis ſic eſſe. ꝙͣ nō eſſe: quia nullam ſentiunt penam actualē. ¶ Ad obie ctum autem ẜm hec poſſet reſponderi. ꝙ aliud eſt de vo luntate nature et aliud de voluntate li. ar. licet eniꝫ ma li homines de voluntate nature velint eſſe. de voluntate tn̄ li. ar. velint magis nō eē ꝙͣ ſic eſſe. demones aūt ſi vo lunt eſſe ex voluntate lib. arb. hoc eſt vt pugnent contra

Queſtio .cxix.
deum et reſiſtant qͣntū pn̄t. et hoc forte eſt ꝓpter ma p̄ſumptōem quam habent: et appetitum dominatōis ſu per eos qui peccant. Articulꝰ. viij. Einde querit̉. vtrū in demonibꝰ ſint paſſio nes. dico aūt paſſiones libidinū formidinuꝫ iraꝝ. et hmōi vicioꝝ. Ꝙ nō videt̉. In eis em̄ nō eſt fomes ꝗ inclinet ad hꝰ mōi paſſiones. nec pt̄as ad exercendū oꝑa libidinū. Contͣ aug. in. ix. de ci. dei. ſub iecta ē mens demonū paſſionibꝰ libidinū. formidinum. irarū atqꝫ huiꝰ ceteris. ⁊ iteꝝ mens eoꝝ paſſionū vicijs ſubiugata et opp̄ſſa. ꝗcquid rōnibꝰ natural̓r hꝫ ad fallē dum et decipiendū. tanto acriꝰ intēdit quāto eos poſſidꝫ nocendi cupiditas: ex ꝗbꝰ colligit̉ ꝙ demones ſubiecti ſūt paſſiōibꝰ. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſubiecti ſūt paſſiōibꝰ ſed diſtinguendū ē. ꝙ ſunt quedaꝫ paſſiones cōes animi et corꝑis. q̄daꝫ v̓o ſunt ſoliꝰ aī. Ille paſſiones ſiue ꝑtur batōnes q̄ dicūtur cōes aī et corꝑis inꝙͣtum hmōi n̄ ſūt in demonibꝰ. cū ſint ſpūs ẜm ſe ſeꝑati a corꝑe. paſſiones aūt que ſunt ſolius animi: poſſunt eſſe ipſoꝝ demonum et de huiuſmodi dicit aug. Articulꝰ. ix. Einde querit̉. vtꝝ tantū puniant̉ mō quātuꝫ ptꝰ diē iudicij. Ꝙ ſic videt̉ ꝓbari. mō puniāt̉ pena et̓na ꝓ pct̄is ſuis: ſꝫ pct̄a ſua nō pn̄t au teri. qꝛ adeo ſunt obſtinati ꝙ nō pn̄t eſſe obſtinatiores. gͦ adeo ſunt mali ꝙ nō pn̄t eſſe peiores. Item voluntatō hn̄t malefaciēdi qd̓cunqꝫ pn̄t: ſꝫ qd̓ vult aliꝗs et nō facit ꝓ facto ſibi reputat deꝰ in mal̓. gͦ ꝓ facto reputat eis deꝰ qd̓ volūt. gͦ tantū ſūt mali qͣntū malū faceret ſi poſſent. ¶ Contͣ aug. in li. xx. de ci. dei. Iudicat dn̄s non ſolum vult de gene̓ demonū atqꝫ hoīm vt miſeri ſint ꝓpter pͥmo rū meritū pct̄oꝝ: ſꝫ etiā de ſingl̓oꝝ ꝓprijs oꝑbꝰ q̄ gerunt arbitrio volūtatis. ex quo accipit̉ ꝙ adhuc peccat: ⁊ ſic peccātes deteriores fiūt. gͦ ſꝑ merent̉ augmentū pene. et go magis punient̉. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ demones dete riores fiūt ꝑ pct̄a q̄ ſuꝑaddūt. ⁊ ꝙ maiorē habebūt penā ⁊ ꝗ plu ccauer̄t plꝰ punient̉. ¶ Ad hͦ aūt qd̓ obijcit̉ in ꝯtrariū. ꝙ adeo obſtinati ſunt ⁊cͣ. Dicenduꝫ ē. ꝙ ita ob ſtīati ſunt a pͥncipio qd̓ flecti nō pn̄t ad bonū. nihilomi nus ī maliciā incēdūt̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o obiectū dicendū ē ꝙ licet volūtatē hēant a pͥncipio faciēd d̓cūqꝫ malum. tn̄ ipſe actꝰ additꝰ volūtati auget maliciā. Prete̓a deter minate vult aliqd̓ malū mō qd̓ nō voluit a pͥncipio. Un̄ nō tm̄ auget̉ ex malicia ex actu: īmo ex ipſa volūtate. et ſicut boni angeli licꝫ ꝯfirmati ſint ī bono pn̄t mereri. ita mali angeli lꝫ ꝯfirmati ſint ī malo pn̄t magis ac magis demereri. Nec eſt hͦ ꝯtrariū ꝙ ſunt in ſtatu retributiōis pn̄t em̄ eſſe in ſtatu retributōis ex actōne p̄cedentis pct̄i t eē in ſtatu demerēdi rōne vlterioris pene. ¶ Queſtio. cxix. De tēpta tione qua dyabolus temptauit primos parentes. Ompleto tractatu de temptatōne dyaboli in genere. adiū ctis ipſi temptatōni vtpote de mōtibus dyaboli: cōſequenter ꝓcedenduꝫ eſt ad temptatōem qua temptauit primos pa rentes ꝑ ſerpentē. ¶ Et prīo q̄rit̉. vtrū primū pct̄m dya. boli fuit vel potuit eſſe qd̓ ꝑpetrauit in temptādo pͥmos ꝑente d̓o vtrū fuer̄t vna tēptatō ſola q̄ temptati fu erūt ab eo vel pl̓es. Tercio ſi fuer̄t pl̓es q̄ illaꝝ fuit pri ma. Quarto vtrū facta fuerit mediante aliquo ſenſibili vel no. Quinto qͣre mediāte ſerpēte. Sexto vtrū ſonus emiſſus ꝑ ſerpentē fuerit formatus a dyabolo ⁊ exp̄ſſus ꝑ ſerpentē. vel a ſerpēte formatꝰ ⁊ exp̄ſſus. Septimo qͣ pͥmo temptauit mulierē et ꝑ mulierē virū. Octauo vtri ꝯſimili modo in verbis compleatur temptatio dyaboli.
Nono quare ꝑmiſit deus hmōi temptatōem fieri. cū ex hmōi temptatōe ſciret tātū malū ꝑuenturū. ¶ Nembrū primū Irca pͥmū ſic videtur. ꝙ primū pct̄m dya boli fuit qͦ temptauit pͥmos ꝑentes. Ioh̓. viij. Ille homicida erat ab initio. ſꝫ homi cida fuit in occidēdo hoīem et temptando gͦ ⁊cͣ. ¶ Item hoc eſt primū peccatū qd̓ on̄ditur in ſcri ptura. cū ergo ſufficiēter doceat ip̄a ſacra ſcriptura et or dinate. illud fuit primū pct̄m. ¶ Preterea. p̄t aliꝗs pec care pct̄o ire. ita ꝙ n̄ peccꝫ pct̄o auaricie vel ecōuerſo. et ita de alijs pct̄is. gͦ ſil̓r potuit dyabolꝰ peccare pct̄o tem ptatōnis. ita ꝙ nullū pct̄m eēt pambulū. ¶ Contra pec catū temptatōis eſt quo intendit aliꝗs ꝑ ſe nocere alteri ſed naturaliter nullꝰ intendit nocere alteri niſi ꝓpt̓ ap petitū alicuiꝰ cōmodi qui prius ē apud ip̄m. ergo dyabo lus nō intēdit nocere homī niſi p̄ceſſiſſet in eo appetitus alicuiꝰ cōmodi ꝓprij. gͦ peccauit appetēdo illud cōmodū et poſtea peccauit temptādo ip̄m hoīem. nō ergo pecca tum temptatōis fuit primū pct̄m. ¶ Preterea. ij. ſap. in fi. Inuidia dyaboli mors intrauit in orbem terraꝝ ſed mors fuit ꝑ temptatōem ip̄ius dyaboli. gͦ an̄ temptati onem fuit iuidia. nō ergo temptatio primoꝝ parentum fuit primū peccatū. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝑ hoc qd̓ dic aug. in li. de mirabilibꝰ. ꝙ nō peccaſſet angelus in terra. niſi prius peccaſſet in celo. Un̄ primo peccauit in celo ꝑ ſu biam ſcd̓o in paradiſo ꝑ homicidiū. et ꝙ dr̄ ille homici da erat ab initio. intelligenduꝫ eſt poſt initiū vel ꝙͣcito hominē temptauit. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dicen dum eſt. ꝙ licet ſcriptura faciat mentōem primo de iſto peccato. tn̄ ante illud pct̄m fuit aliud pct̄m de qͦ nō prīo ip̄a ſcriptura facit mentōem. et rōeꝫ ponit albinꝰ ſuper gen̄. dicēs. angelicū peccatū in geneſi abſconditū ē et lo quit̉ de peccato ſuꝑbie. et hoīs patefactū. qꝛ angelicum vulnus deus curare nō ꝓpoſuit. hoīs v̓o vulnꝰ ſanare p̄ deſtinauit. Sed pari rōne poſſet dici. ꝙ nō debebat face re mentōem de pct̄o temptatōis. cū illud pct̄m tempta tōis eēt incurabile ſicut et pct̄m ſuꝑbie dyaboli qd̓ fuit primū pct̄m. Ad qd̓ dicendū. ꝙ aliud eſt de pct̄o primo ſuꝑbie et aliud de pct̄o temptatiōis vt vtrūqꝫ ſit incura bile. peccatū em̄ temptatōis introductū eſt. vt on̄deret̉ ꝙ homo peccauit dyabolo ſuggerēte. et ex hoc vna ratio eſſet ꝓpter quā eiꝰ pct̄m eēt remediabile. vn̄ nō ꝓpter ſe introduxit ſcriptura pct̄m temptatōis dyaboli. decurſꝰ em̄ ſacre ſcripture eſt ad oſtēdendū totā ſeriē. ẜm quā ge nus hūanū ꝑ xp̄m eſt liberatū et ad dignitatē reſtitutū. ꝙ at̄ agit̉ de pctō dyaboli hͦ nō ē niſi ex quadā anthite ſi. vel vt on̄dat̉ eius pct̄m fuiſſe occaſio pct̄i hoīs. ¶ Ad aliud v̓o dicēdū ē. ꝙ nō eſt ſil̓e de pct̄o temptatōis et de pct̄o ire vel ſuꝑbie. peccatū em̄ temptatōis ordinē habꝫ ad aliquā affectōem inordinatā prioreꝫ. nullꝰ em̄ inten dit nocere alteri niſi vt ꝓſit ſibi eo mō quo nō cōgruit. ¶ Si v̓o obijciat̉ ꝙ pt̄ hō aliꝗs prīo peccare peccato tē ptatōis. ẜm ꝙ hō tēptat hoīem ad ſeducēdū. dicēdū ē ꝙ etiā ⁊ ī hoīe hn̄te naturā corruptā. et ī angelo ſꝑ p̄cedit aliqͣ alia affectō. nat̉a eī īcorrupta n̄ inclīat prīo ad no cumētū ꝓximi. ſꝫ ſi ē d̓fectibilitas in ip̄o li. ar. Prīo īcli nat ad illd̓ qd̓ ꝑtinet ad ꝓpriā ꝑſonā. ſcd̓o ad id qd̓ eſt ī ꝓximo. vn̄ ſi hō eēt in ſtatu innocētie. nō eēt eiꝰ peccatū primū temptatio ad ſeducēdū alterū: ſꝫ ꝑuerſio ex conſi deratōne alicuiꝰ ꝓprij boni apparentis. ¶ Nembrū ſecundū Ecūdo querit̉ vtrū fuerit vna ſola tēptatō vel plures. et vidr̄ ꝙ vna ſola. qꝛ vni pct̄o rn̄det vna ſola temptatō inclinas ad illd̓. ſꝫ vnū fuit peccatū Eue primū. gͦ vna fuit tm̄ temptatio inclinās ad illud. ¶ Sꝫ videt̉ cōtrarium. temptatio em̄ fuit reſpectu fructu eſibilis. Itē temptatō fuit reſpectu appetitus ſciētie. Item temptatio reſpectu

appetitus eſſendi ſicut deus. ergo nō fuit vna ſola tēpta tio. ¶ Ad qd̓ rn̄denduꝫ. ꝙ fuit vna temptatio: quia vbi vnū ꝓpter alterū. totum reducit̉ ad vnū. temptato autem fuit de inobedientia. motiuū aūt ad illā tranſgreſſioneꝫ fuit appetitꝰ inordinatꝰ ſil̓itudinis diuine: et ẜm hec vni ca fuit temptatio. ꝙ em̄ mouebat̉ eua ad eſum fructꝰ veti ti. hoc fuit rōne illiciti deſiderati qd̓ ei a dyabolo ꝓmit tebatur. cui nō eſt credendū. cū ipſe ſit mendax et pr̄ eiꝰ. et ideo dicit Criſo. ꝓmittit multa. nō vt det: ſed vt acci piat. et ideo nō oportet eī credere vl̓r: ſed et bladientem eum odire. et cū maiora ꝓmittit tunc magis aduertere: qm̄ et euaꝫ qn̄ eam magis ſpe extulit tūc deiecit. ⁊ maxīa eſt ei operatus mala. et ſic pͥncipaliter vna fuit tempta tio. quia vnū fuit pͥncipale motiuū: ſꝫ tamen plures rōne actuum ꝯiunctoꝝ et motiuoꝝ. ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ ſi aliquo mō fuerūt plures. que illaꝝ fuerit pͥma. erat eī temptatō ali quo mō de appetitu ſcīe. Item de appetitu immortalitatis. de appetitu ipſiꝰ delectatō nis etiā in guſtu. Item math̓. iiij. dr̄. ꝙ temptauit ipſum dyabolus de gula. de auaricia. de vana gl̓a. ſi gͦ plures erant aliqͦ modo. aliqͣ illarū fuit prima: pōt gͦ queri q̄ il laꝝ. Et videt̉ ꝙ illa q̄ fuit de vana gloria ſiue de ſuꝑbia hoc em̄ dicit̉ eſſe primū pct̄m primoꝝ ꝑentum. ẜm ꝙ ha betur ſuꝑ illud pͣs. Suꝑbi inique agebāt vſqꝫquaqꝫ. gl. maximū pct̄m eſt ſuꝑbia. qꝛ inde manauit origo nr̄i deli cti. hoc telo dyabolꝰ nos primo vulnerauit. gͦ prima tem ptatio fuit de ſuꝑbia ſiue vana gloria: q̄ ad idem reduci tur. ¶ Sꝫ videt̉ ꝙ fuerit temptatō prima de gula. per hͦ quod dr̄ luce. iiij. vbi agit̉ de temptatōnibꝰ in principio. dicit̉ em̄ ꝙ eo ordine temptauit xp̄m qͦ temptauit adam. ſꝫ temptatio xp̄i incepit a gula: gͦ temptatio pͥmi ꝑentis incepit a gula. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ motiuū primum in om̄ibꝰ temptatōnibꝰ ade fuit appetitus excellentie. ⁊ id̓o reducende ſunt temptatōnes. ſi qͦ modo plures fuerūt ad illā tanꝙͣ ad primā. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrarium dicen dum eſt. ꝙ dr̄ temptatio gule pͥma ꝓpter hoc. ꝙ ẜm illaꝫ jͣſi ꝯſequenter ꝯtractum eſt originale peccatū. Un̄ dicit prima ad hͦ. etſi non dicat̉ pͥma ſimpliciter. temptatio eī ſuꝑbie vel auaricie fuit de pct̄o ſpirituali. temptatio v̓o gule fuit de peccato carnali. traductio autem corruptio nis ex ꝑte carnis accipiebat̉. Uel aliter pōt dici. ꝙ tem ptatio de gula fuit pͥma licet actꝰ nō eſſet primꝰ. ſicut em̄ hr̄. iij. gen̄. dyabolꝰ pͥmo dixit ꝑ ſerpentē ad mulierē qͣro p̄cepit vobis deus vt nō comedatis de om̄i ligno ꝑadiſi. deinde v̓o ꝗa intellexit euā dubitare dicentē. ne forte mo riamur. ſecutū eſt qd̓ dixit ſerpens. nequaꝙͣ moriemini tercio v̓o ſubiungitur eritis ſicut dij ſcientes bonum et malum. ¶ Nembrum quartū Uarto querit̉. vtrū temptatio p̄moꝝ parē tum facta fuit mediāte aliquo ſenſibili. et videt̉ ꝙ non. quia eſſe ſcientē ſicut deuꝫ. eſt cognoſcibile ab intellectu: ſꝫ ſe nō mediāte ſenſibili. vn̄ cū dyabolꝰ intenderet ſuggere hͦ qd̓ appetere tur ab eua potuit hͦ ſuggere nō mediate aliquo ſenſibili. ¶¶ Item ad idem aug. in li. de li. ar. diſcernēda ſunt gene ra viſoꝝ quoꝝ vnum ē qd̓ ꝓficiſcit̉ aucͣte ſuadentis. qͣle eſt illud dyaboli cū homo ꝯſentiendo peccauit alterum ſubiacentibꝰ rebus vel intentōni animi vel ſenſibilibus corporis. ex quo accipitur: ꝙ a voluntate ſuadentis pro ceſſit illud pct̄m ſiue illa temptatio cui mulier ꝯſentien do peccauit. ¶ Contrariū oſtendit̉ ꝑ hoc qd̓ dicit bt̄us Bern̄. ſuꝑ cant̉. Sic primo intrauit mors ꝑ auditū. ita primo ⁊ vita. fides em̄ ex auditu: auditus aut ꝑ verbum dei. x. ad Ro. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ temptatio fuit me diāte ſenſibili: ſꝫ de re tn̄ intelligibili primo. ¶ Ad obie cta aūt in ꝯtrariū dicendū eſt. ꝙ receptio illiꝰ ſpeciei intelligibilis bn̄ potuit eſſe ꝑ ſe. non mediante ſenſibili. ꝗa v̓o temptatio hominis qui ab initio creatus eſt rectus. ⁊ compoſitus ē ex parte intelligibili et ſenſibili. cōuenien tius incepit a ꝑte intelligibili et ſenſibili ꝯuenientius ī cepit a ꝑte infirmiori. Infirmior autem fuit pars ſenſi bilis. ideo a parte ſenſibili incepit temptatio. et hec fuit mediante ſenſu. mediante v̓o auditu ꝯuenienter primo. quia eſt ſuſceptiuus locutōnis. locutio auteꝫ ꝯmunis eſt ipſis angelis et hominibꝰ corporibus aſſumptis. et ideo ꝯuenienter primo temptatio facta eſt ꝑ auditum. ab au ditu autem tranſit ad viſum. et poſt vſqꝫ ad olfatum. et poſt vſqꝫ ad tactum. et vltimo vſqꝫ ad guſtuꝫ. et hoc vlti mum ſimpliciter fuit ꝓhibitum. qd̓ eniꝫ dicitur in Gen̄. Ne tangeremus illud. loquitur de tactu ꝓut guſtus eſt quidam tactꝰ. vel de tactu ordinato ad guſtū. ¶ Ad ſecū dum v̓o dicendum. ꝙ dicit aug. in li. de li. ar. ꝙ loquitu ibi de viſu interiori qd̓ fuit ſimilitudo excellentie diuine qd̓ et ſi apprehendi potuit ab intellectu hūano nō mediā te ſigno ſenſibili: ꝓpter infirmiorem ꝑtem ex illa ꝑte mo uit hominem ipſe dyabolus. ſecus eniꝫ eſt in intellectu noſtro iam viciato quem poteſt temptare dyabolus nō mediante ſenſu. et de intellectu hominis exiſtente recto a principio. ¶ Nembrū quintum Uinto queritur quare facta fuit mediante ſerpente. videtur em̄ cum dyabolꝰ habuit poſſe aſſumendi corpus aereū in ſil̓itudīe corꝑis hūani: ꝙ in illo corꝑe ꝯuenientius debuerit aſſe hoīem. ¶ Item multa ſunt animalia alia precedentia delectabile homini. vt colūba et alia et alia genera animaliū. que ꝯſona ſunt homini: videt̉ gͦ ꝙ ꝑ hmōi genera animaliū magis ꝯgrueret temptaſſe ho minem ad ſeductōnem. ¶ Item ſunt multa genera aīali um vt auiū que ꝯueniētius hn̄t organū ad formandū vo cem ſil̓em homini. cū ergo ꝑ illam ꝑtem inciperet tēpta tio. ꝯuenientiꝰ fieret ꝑ hmōi aīalia volatilia. ¶ Preterea ſunt quedā aīalia q̄ aſſil̓ant̉ in figura hoī. vt ſymea. con uenientiꝰ gͦ ꝑ illud qd̓ viciū erat fieret temptatō. ¶ Item occaſione huiꝰ querit̉ de hͦ qd̓ dicit̉ in gen̄. ꝙ ẜpens erat callidior cūctis aīalibꝰ. et ẜm lr̄am. lxx. interp̄tū dr̄ pru dentiſſimꝰ beſtiaꝝ. videt̉ em̄ ꝙ in genere aīaliū apes pru dentiores dicant̉. ⁊ formice ſil̓r. et multa etiā genera aī maliū de quibꝰ loꝗtur in li. de naturis aīaliū. ¶ Prete̓a nunꝗd elegit dyabolꝰ ſerpētē ad tēptandū ꝑ ip̄m. an hāc pt̄atem habuit ꝑ aliud genꝰ aīalis temptare? ¶ Ad pri mum et ſcd̓m dicendū. ꝙ licet aīalia ſint magis cōſona nature hoīs. ꝑ ſerpentē tamen ꝑmiſſus eſt temptare. ſer pens em̄ ille ſicut dīc beda. vultū habuit virgineū. vt per ſil̓e faciliꝰ deciꝑet. ſil̓itudo em̄ mater ē falſitatis. Prete rea ſerpens hꝫ quēdā lubricū motū et ſuauē. vnd̓ ꝯuenit motui temptatōnis interioris ꝗ eſt lubricus ⁊ leuis. vn de aug. in li. xij. de trinit̉. Quō coluber aꝑtis paſſibꝰ ſed ſquamis minutiſſimis niſibus reꝑit. ſic lubricus defici endi motꝰ negligentes minutatim occupat. et incipiens a ꝑuerſo appetitū ſil̓itudinis dei. venit ad ſimilitudinem pecorū. inde eſt ꝙ nudāti ſtola prima pelliceas tunicat mortalitatis meruerunt. honor aūt hoīs fuit ſimilitudē dei. dedecus ſimilitudo pecoris. ideo dicitur in pſal. ho mo cum in honore eſſet non intellexit. comꝑatus eſt iu mentis inſipi. Iumenta aūt dicunt̉ ea q̄ data ſunt homī in adiutoriū. ¶ Ad terciū v̓o dicendū. ꝙ licet ſint multa animalia q̄ habent organū ad formandū voceꝫ ſil̓em lo cutōni hoī nō tn̄ ꝑ illā oportuit fieri temptatōeꝫ pͥmam. nō em̄ requirit̉ ꝯueniētia organi maior. cuꝫ dyabolus ꝑ ip̄m ſerpentē loq̄ret̉. ꝗ pt̄atē habebat formādi vocem ſi milem locutōni. vel etiam locutionem. ſicut em̄ dic aug dyabolus ꝑ ſerpentē locutus eſt. vtens eo velut organo. mouenſqꝫ eius naturam eo modo quo modo nature il le mouere et moueri illa potuit ad exprimendos verbo rum ſonos. et ſigna corporalia per que mulier ſuaden

Queſtio .cxix.
tis intelligeret voluntatē. ¶ Ad quartum v̓o dicendum ꝙ licet ſerpēs habeat vultū virgineū vel ſimilē homī. et iūc habeat vultū terribilem: tūc tn̄ nō habuit. vn̄ potu ꝯgruentiꝰ temptare ꝙͣ ꝑ aīal quod aſſil̓at̉ nūc homī in tura. et hoc maxime vt p̄ſignaret ꝙ homineꝫ ꝗ rectus erat creatus a principio ſicut dr̄. viij. ecc̄s. intenderet in curuare ꝑ affirmatōeꝫ vt ꝯiungeretur terrenis. inter v̓o aīantia illud qd̓ plus incūbit terre eſt reptile. et ideo ſer pens dr̄ qꝛ ſerpit. Sed cū hoc videt̉ dici in penā. iij. gen̄. Pectore et ventre repes. magis tn̄ videt̉ in penā dyabo li dici. ꝓpter hͦ ꝙ hr̄. jͣ. gen̄. fecit deus beſtias terre iuxta ſpēs ſuas. et iumēta: et ꝯm̄e reptile terre. ¶ Ad ꝗntuꝫ v̓o dicendū. ꝙ ſerpens nō dr̄ callidior vel prudentiſſimꝰ ra tione nature ſue: ſꝫ oꝑans dyabolus in ipſo. vn̄ augꝰ. xj. ſuꝑ gen̄. ſerpens ille nō irrōnali aīa ſua: ſꝫ alieno iaꝫ ſpi ritu.i. dyabolico. pōt ſapientiſſimꝰ dici oīm beſtiarum. qͣntūlibet em̄ p̄uaricantes angeli de ſuꝑnis ſedibꝰ meri to ſue ꝑuerſitatis deiecti ſint: natura tam̄ excellentiores ſunt omībꝰ beſtijs. ꝓpter rōnis eminentiā: quid gͦ miruꝫ ſi ſuo inſtinctu dyabolꝰ iam implens ſerpentē eiqꝫ ſuum ſpm̄ miſcens eo more qͦ vates demonioꝝ implere ſolet ſa pientiſſimū eū reddiderat. oīm beſtiaꝝ ẜm aīam irratō nalem: ſapīa at̄ hic accipit̉ ad malū nō ad bonuꝫ. ¶ Ad ſextū dicendū. ꝙ nō fuit in electōne dyaboli eligē aīmal qd̓ vellet: ſed qd̓ ei ꝯceſſum fuit. vn̄ aug. nō debemꝰ ſanc opinari ꝙ ſerpentē ſibi ꝑ quē temptaret ſuaderetqꝫ pec catū dyabolus eligēt: ſꝫ cū eſſet in illo ꝓpter ꝑuerſam et inuidā voluntatē decipiēdi cupiditas nō niſi ꝑ illud aī mal potuit. ꝑ qd̓ poſſe ꝑmiſſus eſt. nocendi em̄ volūtas pōt ei eſſe a ſe nō eſt aūt pt̄as niſi a deo. ¶ Nllembrum ſextum Exto querit̉. vtrū ſonus emiſſus ꝑ ſerpen tem fuit formatꝰ a dyabolo. et exp̄ſſus per ſerpentē vel a ſerpente formatꝰ et exp̄ſſus. C Et videt̉ ꝙ dyabolꝰ mouerit linguā ſerpē tis ad exprimendā hmōi locutōneꝫ. ita ꝙ diſtinctō non eſſet ex ptāte aīe ſenſibilis in ſerpēte. ꝑ hoc qd̓ dic au in li. de mirabilibꝰ dicens. in igne ⁊ nubibus modos quēdi inuenit. ita ī ore aīalis plenitudinē lingue guber nauit: et loꝗtur de azina balaaꝫ de qͣ idem dicit. xj. ſuper gen̄. ad lit. ſic locutus eſt ſerpens homini. ſicut azina in qua ſedebat balaā locuta eſt: niſi ꝙ illud fuit opus dya boli. hoc angelicū. ¶ Item aug. in eodem li. In ſerpente locutus eſt vtens eo velut organo. mouenſqꝫ eiꝰ natura eo modo quo ille mouere et illa moueri potuit. ad expri mendos ſonos verboꝝ. ex quo accipit̉: ꝙ ipſa formatio fuit ab ipſa virtute dyaboli. ¶ Sed videt̉ cōtrarium. ꝙ poſſit fe iari ab ipſa ſenſibili anima īmediate. per hoc ꝙ dicit aug. de mirabilibus. Intelligimus deum nihil ī natura lingue mutaſſe. gͦ pari ratione. nec dyabolus in lingua ſerpentis. gͦ ipſa ſenſibilis ip̄ius ſerpentis ex ſua poteſtate ꝓxima formauit ſermonem. ¶ Item in homine cum a rōnali ꝓcedit ſermo. ꝓcedit mediante virtute ſen ſibili. gͦ immediatū principium ad formandū locutōem eſt anima ſenſibilis. pari ratōne videtur hoc eſſe: dyabo lus mouit animā ſenſibilem ipſius ſerpentis. et ip̄a mo ta mouet ad formatōneꝫ ſermonis ſiue locutōnis. ¶ Ad quod dicenduꝫ. ꝙ non fuit ex virtute anime ſenſibilis in ipſo ſerpente tanꝙͣ a ſufficienti principio: ſed fuit a vir tute dyaboli. de ſe em̄ habet anima ſenſibilis in anima libus habentibꝰ cor et inſtrumenta vocalia. ꝙ poſſit for mare vocem: ſed ipſa diſcretio vocis litterate cum ſigni ficatōne eſt a motore ratōnali. In hoc autem differt lin gua hominis. ꝙ habet poſſibilitatem perfecte ad hoc: ſꝫ lingua ſerpentis et alioꝝ brutoruꝫ imperfecte. vnde nō fuit poteſtas date lingue ſerpentis in iſta formatōne vo cis litterate: ſed poteſtas quam habuit imperfecte. reda cta fuit ad actum per dyabolum ex ꝑmiſſione diuina. ⁊ dicit Remi. labia mandibulum ⁊ detes ad qd̓ ſit locutō
ex plectro lingue et motor ſufficiēs. ſūt ea ꝑ que pt̄ forma ri vox litterata. nō ergo videt̉ miraculū ꝓprie dictuꝫ ibi eē ſed mirabile. qꝛ nihil mutatū eſt in diſpoſitōne inſtru menti. etſi inueniat nomen miraculi. pro mirabili videt̉ accipiendum. ¶ Nembrū ſeptimū Eptimo querit̉ quare temptauit prīo mu lierē et ꝑ mulierē virū. cū em̄ in viro tota eſſet nat̉a hūani generis. dyabolꝰ at̄ hūa no generi inuideret. et ꝓpter hoc tenderet ad ruinā eius. īmediate debuiſſet temptaſſe virū. ¶ Pre terea. viro facta fuit ꝓhibitio. gͦ cū temptatio eēt ad tͣnſ greſſionē p̄cepti faciendam. temptatio debuit fieri viro īmediate et nō mulieri. cū ip̄i mulieri nō fuit facta ꝓhi bitio tanꝙͣ nōdum exn̄ti. ¶ Contra aug. de tri. Corpore ſibi ſubiecto et tanꝙͣ inſtrumēto abutens fallaciam ſer mocionatus eſt femīe. ſcꝫ a ꝑte inferiori illius hūane cō pule incipiēs. vt gradatim ꝑueniret ad totum. Ex qͦ ac cipitur. ꝙ a ꝑte inferiori ſcꝫ muliere cōuenienter īcepit temptatio. ¶ Ad idem videt̉ qd̓ dicit̉ in.xxv. eccī. a mu liere initiū pct̄i. ꝑ illam em̄ omnes morimur. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ ꝯueniēter facta fuit temptatō quo ad initiū ex ꝑte mulieris. ex ꝑte em̄ inferiori humani generis adi tum queſiuit ip̄e dyabolus. ſicut ꝯtingit in vnoquoqꝫ no ſtrum: vt ſic gradatim aſcenderet et tandem conſūmare tur temptatio. ¶ Nembrū octauū Ctauo querit̉. vtrum ꝯſimili modo ꝯplea tur in nobis temptatio dyaboli. quō ꝯple ta eſt ī pͥmis ꝑentibꝰ. ad qd̓ dīc aug. in. ij. ſuꝑ gen. aduerſus manich̓. Nō poſſumus a dyabolo temptari. niſi ꝑ illam ꝑtem q̄ quaſi imagin vel exemplū mulieris in hoīe ip̄o on̄dit. Similiter aug. in. xij. d̓ tri. ſicut in illo manifeſto ꝯiugio duoꝝ hoīm pͥmi facti ſunt. nō māducauit ſerpens de arbore vetita. ſꝫ tm̄ māducandū ꝑſuaſit. mulier aūt nō ſola comedit: ſed viro ſuo dedit. ita ꝙ in vno homīe gerit̉ carnalis ſenſus vel aīalis ingerit qͣndā illecebrā fruendi ſe. et tūc velud ſerpēs alloquit̉ feminā. huic aūt illecebre ꝯſentire. eſt de ligno ꝓhibito manducare: ſed iſte ꝯſenſus ſi ſola animi delectatōne cognitōnis ꝯtentꝰ ſit. ſuꝑioris v̓o aucͣte con ſilij mēbra retinent̉ vt nō exhibeant̉ mēbra iniquitatis pct̄o. ſola mulier velut cibū vetitū comedit. Si v̓o ita de cernit̉ quodcūqꝫ pct̄m vt ſi ſit pt̄as oꝑe ꝯpleat̉. intelli da eſt mulierē dediſſe viro ſuo ſecū edendo illicitū cibū. ex qͦ accipit̉ ꝙ temptatio in nobis agit̉ ꝯſil̓r quemadmo dū in pͥmis ꝑentibꝰ. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯtrariū. nōne temptatō dyaboli aliqn̄ fit qͣ temptat hoīeꝫ de infidelitate hͦ autē nō fit mediāte ſenſibili ꝑte. cū nō ſit res ſenſibilis. gͦ non videt̉ ꝙ ꝯſil̓r agnt̉ temptatō in nobis quēadmodū in pͥ mis ꝑentibꝰ. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ nō tm̄ fit temptatio in nobis ꝑ ꝑtem ſenſibilē: ſed ꝑ ꝑtem intelligibilē. maior tn̄ habitato temptatōnis ē a ꝑte ſenſibili. ¶ Ad illud d̓o qd̓ dicit aug. aduerſus manich̓. Dicendū eſt. ꝙ nō poſſe dr̄ multipl̓r. vel vt remoueat om̄eꝫ potentiā. vel vt remo ueat ampliorē diſpoſitōeꝫ potentie. et hͦ vltimo mō dici tur ꝙ nō poſſumꝰ temptari a dyabolo niſi ꝑ ꝑtem aīma lem.i. ꝑ illam ꝑtem ſumꝰ diſpoſiti et proni. vel aīalis ꝑs pōt dici ꝑs rōnalis q̄ ꝯuertit̉ ad corpꝰ. et ẜm hūc modū verū eſt ꝙ nō eſt temptatio niſi ꝑ partē aīalem. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ dicit aug. in li. de tri. ſoluendū ē ꝑ hoc qd̓ dīc cū intentōne mentis. q̄ in rebꝰ tꝑalibꝰ et corꝑalibꝰ ꝓpter actōnis officiū ratōcinādi viuacitate verſat̉. carnalis il le ſenſus vel animalis ingerit quandā illecebrā fruēdi ſe. tūc velut ſerpēs alloquit̉ feminā. vn̄ nō vult ſemꝑ di cere ꝙ ſerpens.i. ſenſualis motꝰ in om̄i temptatione in gerit illecebram: ſed cum de rebus tꝑalibus ⁊ corꝑalibꝰ eſt intentio.

¶ Nembrū nonum Ono querit̉. quare deus ꝑmiſit temptatō nem hmōi fieri. cū ex hmoi temptatōne eſ ſet tantū malū ꝑuenturū. ¶ Ad qd̓ dicen dum ꝑ hoc qd̓ dīc aug. ſuꝑ gen̄. ꝙ melius fuit creare hoīem qui poſſet nō ꝯſentire temptoni. ꝙͣ qui nō poſſet temptari. ex hoc em̄ exercet̉ virtus. ⁊ eſt palma glorioſior nō ꝯſenſiſſe temptatōni ꝙͣ non poſſe temptari et licet magnū malū futurū eſſet: nō hoc fuit ꝑ opus dei ſꝫ ꝑ opus ipſius homīs. Ꝙ aūt facturus erat hō ꝓpria voluntate ꝑ culpam. deus ordinauit equitate ꝑ penam. et vt alijs eſſet ad cautelam. hic aūt attendendum ꝙ al̓i fuit temptatio mulieris ꝑ ſerpentē. et aliter viri ꝑ mul erem. que vtraqꝫ ꝑmiſſa eſt a dn̄o. ſerpens em̄ nō intelli gebat ſonos verboꝝ qui ꝑ illum fiebant ad mulierē. mu lier v̓o intelligebat. vnde ipſe dyabolus per ſerpentem temptauit. non ipſe ſerpens temptauit. mulier aūt tem ptauit virum. nō aūt ipſe dyabolus. ¶ Queſtio. cxx. De pecca um to prin arentum. Ompleto tractatu de temptatōne dyaboli in generali ⁊ in ſpāli ẜm ꝙ temptauit pͥmos ꝑentes: cō ſequēter dicendū eſt de pct̄o hoīs. Com pletꝰ em̄ eſt tractatꝰ de pct̄o dyaboli ī ſe et in ꝯꝑatōne ad hoīem. triplex aūt attendit̉ pct̄m hoīs. fuit em̄ quoddā pct̄m in quo ꝑſona corrupit naturam. ⁊ illud fuit pct̄m pͥmoꝝ ꝑentū. fuit aliud pct̄m in quo na tura corrupit ꝑſonā. et illud dr̄ originale. fuit terciuꝫ in uo ꝑſona corrumpit ꝑſonam ⁊ hoc dicit̉ pct̄m actuale. adhuc n̄ ceſſat corrūꝑe. qͦtidie em̄ ꝑpetrat̉ actuale pec catū. Primo gͦ dicendū eſt de temptōne pͥmoꝝ ꝑentū qd̓ erat pͥmū tꝑe et cauſalitate inter pct̄a hoīs. Scd̓o dicen dum ē de pct̄o originali. Tercio de pct̄o actuali. qd̓ qͦti die ꝑpetrat̉ qd̓ etiā ꝯtinet pct̄m pͥmoꝝ ꝑentum: qͦ ad hoc ꝙ ꝑſona corrūpit ꝑſonā. In pct̄o em̄ pͥmoꝝ ꝑentū et per ſona corrūpit ꝑſonā. et ꝑſona corrūmpit naturā. quo ad hoc ꝙ ꝑſona corrūpit ꝑſonā: ꝯtinent̉ ſub actuali pct̄o. qͦ ad hͦ v̓o ꝙ ꝑſona corrūpit naturā: hꝫ ꝓpriā rōneꝫ vt dica tur origo oīm pct̄oꝝ. ¶ Circa gͦ pct̄m pͥmoꝝ ꝑentum hec queri pn̄t. Primo qd̓ fuit genꝰ pct̄i. Scd̓o de cā peccati Tercio de qͣntitate pct̄i reſpectu alioꝝ pct̄orū. Quarto de ꝯꝑatōne pct̄i ade ad pct̄m eue. Quinto vtꝝ pct̄m illd̓ fuit remediabile. Sexto vtrū adā potuit peccare prīo ve timo de gradibꝰ pct̄i. Octauo de tꝑe pct̄i nialiter. Nono de effectu illius pct̄i ſiue nocumento quod ex illo enit. peccato ¶ Membrum primum Irca pͥmū qͦ q̄rit̉ qd̓ fuit genꝰ pct̄i ſic obij. F cit̉. videt̉ em̄ ꝙ pͥmū pct̄m ſit ſuꝑbia. dya bolus em̄ traxit hoīem ad ꝯſil̓e pct̄m illi qͦ ceciderat: ſꝫ ceciderat pct̄o ſuꝑbie. gͦ prir ꝑentes peccalerūt pct̄o ſuꝑbie. ¶ Ad idē aug. ad oroſiū elatꝰ ſuꝑbia ſuaſioni ſerpētis obediēs p̄cepta ꝯtempſit. ¶ Item. x. eccͣi. Initiū ſuꝑbie hoīs apoſtatare adā. qm̄ ab illo ꝗ fecit illū receſſit cor eiꝰ. ¶ Ad idē. b. bern̄. ſuper can. ābo dyabolꝰ ⁊ hō meditati ſūt altitudinē affectātes ille potētie. iſte ſcīe. gͦ hō peecauit elatōe ſcīe. Iteꝫ. v. ad Ro. ꝑ inobediētiā vniꝰ hoīs pct̄ores ꝯſtituti ſunt multi Et aug. ſuꝑ gen̄. Nō potuit meliꝰ ⁊ diligētiꝰ cōmēdari ꝙͣ malū ſit ſola inobediētia cū ideo reijs iniꝗtatis factꝰ eſt hō. qꝛ eā rē tetigit ꝯͣ ꝓhibitōeꝫ quā ſi nō ꝓhibitꝰ tetigiſſꝫ ediētia ſit filia nō vtiqꝫ peccaſſet. Ex ꝗbꝰ ꝯcludit̉ cū in ſuꝑbie. ꝙ peccauerit pct̄o ſuꝑbie. Sil̓r in eodē libro dr̄. infuit mēti eiꝰ amor ꝗdaꝫ ꝓprie pt̄atis et quedā de ſe ſuꝑ ba p̄ſumptō. ſꝫ p̄ſumptō ad iā reducit̉. ⁊ ita fuit pec
catum ſuperbie. ¶ Sed videtur cōtrariū ꝙ fuit pecca tum auaricie. fuit em̄ appetitus in eo ſcīe. auaricia aūt nō tm̄ eſt appetitus pecunie ſicut dicit greg. ſed et ſcien tie et altitudinis et hmōi. cum ergo habuit appetitū ſciē tie ſicut innuit̉. iij. gen̄. et ita videtur ꝙ ſit peccatū aua ricie. ¶ Item videtur ꝙ ſit peccatum erroris. adam em̄ nō fuit ſeductus ſed mulier. ſicut habetur. j. ad thi. ij. ex exponūt aliqui nō fuit ſeductus in eo in quo euā: vel nō in tantū ſeductus quātuꝫ eua. ergo fuit peccatū erroris. credere em̄ ꝙ poſſet eſſe ſicut deus eſt peccatū ſeductōis vel erroris. ergo fuit ibi peccatum erroris. ¶ Item vidi ꝙ eſſet peccatū gule. dicit em̄ Amb̓. ſuꝑ luc. ꝙ eo ordī temptauit xp̄m quo primū hoīem deiecerat. ſed xp̄ꝫ pri mō temptauit de gula. ergo peccatū quō deiectꝰ fuit pri mus homo fuit gula. ¶ Ad quod reſpondenduꝫ. ꝙ pe catum illud quo primo mouebat̉ fuit ſuperbia. appete bat em̄ ſimilitudīem ſciētie diuīe. ſicut dyabolꝰ appetijt ſil̓itudīem potētie diuīe. ex hoc appetitu ꝓceſſit vlterius ad appetēdū fructū ꝓhibitū. ex appetitu v̓o ſecuta ē co meſtio. Si v̓o dicat̉ primū qd̓ ē īmediatū et ꝓximū ꝑ qd̓ dicit̉ trāſfuſa corruptio mediāte carne hūana. dicet̉ il lud peccatū eē peccatū gule. ¶ Ad illd̓ ergo qd̓ obiectuꝫ eſt. dicendū eſt ꝙ cū obijcit̉ de p̄ſūptōne vel inobediētia totū reducitur ad peccatū ſuꝑbie. ratio em̄ ꝯtemnendi p̄ceptū ad ſuꝑbiā reducit̉. Sil̓r p̄ſumptio ꝓprie poteſta tis. vn̄ ſic̄ hēt̉ ſuꝑ gen̄. dicit̉ in ꝑſona ip̄ius exꝑtus quid mali habeat p̄ſumptio ꝓprie poteſtatis et ꝗd bonū ad iutoriū gr̄e. dicit psͣ. Dn̄e in volūtate tua p̄ſtitiſti decori meo virtutē. auer. fa. tu. a me. et factus ſum cōturbatus ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ fuit peccatū gule. dicēdū ē ꝙ peccatū gule fuit primū.i. īmediatū ex quo ſecuta ē cor ruptio hūane nature. et de illo fuit primus ſermo a dya bolo cū dictū eſt. cur p̄cepit deus vobis ⁊cͣ. ſed vt ad illd̓ moueret p̄ceſſit appetitꝰ elationis. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obij citur de pct̄o erroris ſiue ſeductōis. dicēdū eſt. ꝙ nō fui ibi peccatū erroris licet ſeducta eēt eua. nō aūt om̄is ſe ductio ē infidelitas ſꝫ illa que ē circa terribilia fidei. cū at̄ dixit ei dyabolus. eritis ſicut dij. nō errauit ī illo ar ticulo ꝙ vnus ſolꝰ eſt deus credēdo ꝙ poſſent plures eē dij. Eſt em̄ hͦ nomē deꝰ nomē vniꝰ ſolius dei nat̉a: nihil ominꝰ tn̄ ē nomē eoꝝ qui dicūt̉ dij ꝑticipatiue vl̓ adopti on. ſic̄ dr̄ in psͣ. Ego dixi dij eſtis. hoc aūt mō credidit eſſe ſic̄ deꝰ. ſꝫ nō illo mō quo erat ꝑticipatura ſꝫ vltra il lud. et iō peccauit in appetitu elatōis et cōcomitabat̉ q̄ dam deceptio rōis. cum em̄ hō ẜm volūtatē peccat. ẜm rōem decipitur vel errat. nec eſt ille error tēꝑe p̄cedens peccatū illud. ſed ſimul erat. vt peccatuꝫ qd̓ eſt in li. ar. cōſtituetur in illis duobꝰ ꝙ ſcꝫ erat. et ꝙ erat volūtatis ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur de peccato auaricie. dicendū eſt. ꝙ auaricia dupliciter dicit̉. vno mō ꝓprie. ſcd̓o mō cōmuniter. ẜm ꝙ dicit̉.j. ad thi. vlt̓. Radix oīm maloꝝ ē cupiditas. fuit ergo ibi peccatū auaricie nō ẜm ꝙ pro prie dicitur auaricia in amore diuitiaꝝ: ſed ẜm ꝙ com muniter dicitur appetitus cuiuſcūqꝫ delectabilis indebi ti. et ſic dicitur radix oīm maloꝝ. ¶ Occaſione eius qd̓ iam dictum eſt. videtur. ꝙ ſint plura peccata. peccatuꝫ ſuperbie et peccatum gule. et ita nō tm̄ vnum peccatuꝫ. Ad qd̓ dicendū eſt. quod vnum erat quodāmo peccatū. quia vnum erat propter alterum. non ſic autem fuit in dyabolo. dyabolus enim tm̄ habuit ſpiritualem eſſenti am. homo v̓o habuit compoſitam ſubſtantiam ex eſſen tia ſpirituali et corporali vnde duplicem habuit volun tatem. vnam ex parte ip̄ius ſpiritualis eſſentie in ſe. al terā ex ordinatione ad corpus. vnā de re intelligibili. al teram de re ſenſibili. Unde quaſi fuit multiplicatū pec catū eius ex ꝑte ſpūalis eēntie. in ſe fuit appetitꝰ excelle tie in ſciētia vltra debitū. ex ꝑte v̓o ſpūalis eēntie in or dinatione ad corpus erat appetitus delectabilis ſenſi bilis contra debitum. et qꝛ vnum ꝓpter alterū qͣſi cōpo ſitū ē peccatū ⁊ vnū. ¶ Preterea. in relatōe ad diuerſas

Queſtio .cxv.
vires poſſet dici multiplicit̓. Nam inꝙͣtuꝫ fuit appetitꝰ ſciētie deiformis inordinatꝰ. peccatum dicit̉ ip̄iꝰ ratōna lis. inꝙͣtum aūt iptio ꝓprie poteſtatis peccatū ira ſcibilis. inꝙͣtu iſūt appetitꝰ delectabilis ẜm guſtū ꝯtra vetitū ipſiꝰ ꝯcupiſcibilis. ẜm aūt ꝙ appetitꝰ erat delecta bilis ẜm guſtum ꝯtra vetituꝫ. ex amore ꝓprie excellentie in ſciētia vnū eſt peccatū. Item ratōnale eſt ꝯſiderare in ſe ⁊ in ordinatōe ad ſenſibile ⁊ ad vegetabile. ẜm qd̓ in ſe appetitꝰ fuit indebitꝰ ſcientie. ẜm ordinationem v̓o ad ſenſibileꝫ fuit appetitꝰ indebitus immortalitatis. ẜm or dinationē v̓o ad vegetabile fuit appetitꝰ indebitꝰ in re ci bata. nihi minꝰ tamen iſte triplex appetitus ad vnam reducitur radicem. ¶ Nlembrū ſecunduꝫ Ecundo querit̉ que ſit cauſa huiꝰ peccati. ſcꝫ quod ſit motiuū. ⁊ videt̉ ꝙ ſimilitudo equiꝑantie in ſciētia deiformi. dicit̉ em̄ in pͣs. ſuꝑ illud. quod nō rapui tūc exoluebā adam ⁊ eua voluerūt rapere diuinitatē ⁊ amiſerūt feli citatem. ex quo accipit̉. ꝙ motiuū fuit ſimilitudo dei. et nō eo modo quo debite poſſent ꝑuenire. ergo fuit ibi ap petitus ſil̓itudinis equiꝑantie. ¶ Contra. hoc ē talę ap petibile qd̓ nullatenꝰ in ratōeꝫ homīs videt̉ cadere. euꝫ oīno ſit impoſſibile. nec ratō habeat ad hoc aliquā incli nationeꝫ. ergo hoc nō fuit motiuū in pͥmo parēte. Ad quod dicendum eſt ꝑ ſil̓e de peccato dyaboli ꝓut dicit Anſel. voluit eſſe ſil̓is ſil̓itudine equiꝑantie. ſed ſil̓itu dine deiformitatis ī ſciētia ⁊ ad illd̓ potuit ꝑueīre. ſꝫ qꝛ hoc voluit ꝓpria autoritate. ⁊ nō expectare a gratia de ꝑ merituꝫ. voluit ſibi vſurpare qd̓ dei erat. ⁊ ideo dicit̉ ꝙ adam ⁊ eua voluerūt rapere diuinitatē. ¶ Ad hͦ aut poſſet obijci ꝑ hoc qd̓ dicit̉. ij. ad phil̓. ſuꝑ illud. Non pinam arbitratꝰ eſt eſſe ſe equalē deo. ibi dicit̉ in glo Non vſurpauit qd̓ ſuū nō erat.ſ. equalitatē dei vt dya bolus fecit ⁊ primꝰ homo. dicendū eſt ꝙ ſic eſt intelligen dum. ꝙ aliquid tale voluit primꝰ homo. ꝙ ſi eo modo ha buiſſet quo voluit. haberet illud quod nō habet niſi de us. ⁊ ita per conſequens voluit equalitatem. habere em̄ deiformitatem ſcientie nō ex gratia. non habet niſi qu equalis eſt deo. ⁊ tamen nō eſt idem habere deiformita tem in ſcientia ⁊ eſſe equalem deo. ¶ Membrū tercium Ercio querit̉ de quātitate peccati huiꝰ in comꝑatōne ad alia peccata. ⁊ videt̉ ꝙ hoc peccatū ſit maximū. cum em̄ menſura pec cati rn̄deat menſure pene. ⁊ ecōuerſo. ma xima aut pena fuit huiꝰ peccati. ergo hoc peccatum fuit maximū. Ꝙ aūt maxima fuit pena huiꝰ peccati. patꝫ ꝑ hoc qd̓ dicit augu. ad Oroſiū. hec cauſa extitit vt mor tis ꝑiculū incurreret. ⁊ ab illo vno homīe oīs humana natura viciata eſt ⁊ mortalitati obnoxia. ¶ Item augu. in enche. poſt peccatū exul effectus eſt adam. ſtirpē quo g ſua qua peccando in ſe tanꝙͣ in radice viciauerat. pe ſa mortis ⁊ damnationis aſtrinxit. vt quicqd prolis ex illo ⁊ ſimul dānata. ꝑ quā peccauerat ꝯiuge ꝑ carnalem copulā naſceret̉ trahēt originale pct̄m. ¶ Sil̓r dic Caſ ſio. de aīa inde ꝓpagat̉ interitꝰ. inde hūani generis nu trita ē defectō. inde ignorātia ratōi ꝯtraria. inde noxie cure. inde penitēdi ꝯſilia. inde obſcurata cognitō. turp deſideriū. iuſticie neglectꝰ. ex quibꝰ autoritatibꝰ colligi tur. ꝙmaxima fuit pena iſtiꝰ pct̄i.ſ. corruptio hūani ge neris. ¶ Item ꝓbat aug. in li. de ci. dei. ꝙ hoc pct̄m fuit maximū. qꝛ maxīa fuit inobediētia. quāto em̄ fuit prece ptum faciliꝰ ad obſeruatōeꝫ. tātomaior fuit inobediētia An aug. xiiij. de ci. dei. Quiſꝗs hmōi dānationē nimiaꝫ vel iniuſtā putat metiri. ꝓfecto neſcit quāta fuerit ī pec cado iniꝗtas. vbi tāta erat ī nō peccādo facilitas. ⁊ hͦ ꝓ hat qͣſi a ꝯtrario dicēs. ſic̄ in abrahe nō īmerito magna
vt occideret filiū res difficilima obedientia predicat̉ eſt imꝑata: ita ⁊ in ꝑadiſo tanta maior inobediētia fui quanto id quod p̄ceptum eſt nullius fuit difficultatis. Aliam rōnem on̄dit ad idem di. Sicut obedientia ſecun di hominis. ſcꝫ xp̄i eo predicabilior eſt quo factus eſt obediens vſqꝫ ad mortem. ita ⁊ inobedientia pͥmi hoīs eo deteſtabilior eſt qͦ factus eſt inobediens vſꝫ ad mortē. Ubi em̄ magna eſt inobedientie pena ꝓpoſita ⁊ res a cre atore facilis imꝑata. ꝗs nam ſatis explicet quātum ma lum ſit non obedire in re facili. ⁊ tante pt̄atis imperio ⁊ tanto terrenti ſupplicio. Ex his colligit̉ ꝙ maximum fuit pct̄m in comparatione ad alia pct̄a. ¶ Contra vita xp̄i excellit incomꝑabil̓r vitaꝫ aliaꝝ creaturaꝝ. gͦ mor cꝰ improportōnabilis eſt morti aliaꝝ creaturaꝝ. gͦ pct̄m interfectionis xp̄i eſt maius alijs pctis. non gͦ pct̄m pͥmo rum ꝑentum ē maximum. ¶ Ad idem facit qd̓ dic̄ Aug. in li. de ꝯſenſu euangeliſtaꝝ: gͣuiſſimum eſt zelus occiſi xp̄i. ex quo omnes ſunt eradicati ex ipſa iheroſolima q̄ erat caput regni ⁊ ꝑ totum orbem diſperſi. ¶ Item.xv. Ioh̓. Si non veniſſem ⁊ locutus eis non fuiſſem. pct̄m non hrēt. nūc autem non hn̄t excuſatōnem de pct̄o. Sꝫ illud pct̄m maius fuit quod nullam hꝫ excuſationem ꝙͣ illud quod aliquam hr̄e pt̄. Illud autem pct̄m de quo dr̄ in euangelio nullam hꝫ excuſationem. gͦ maius eſt pct̄o pͥmo. quod aliquam potuit hr̄e inclinationem. Uidetur em̄ ꝙ aliquam excuſacionem hr̄e potuit adam. eo ꝙ no luit ꝯtriſtare delitias vxoris ſue. ⁊ ꝙ illud pct̄m non eēt tanta pena digna immo veniale. ¶ Simil̓r obijcit̉ de pec tato luciferi quod videt̉ eſſe maius pct̄m. alijs pct̄is. eo ꝙ ſit cauſa pͥma omnium pct̄oꝝ. ¶ Ad quod pt̄ rn̄deri ꝙ pct̄m pt̄ dici maius alio pct̄o. vel ẜm rōnem eius in quem peccat̉. ꝓpter magnitudinem iniurie. vel ꝓpter ma gnitudinem damni vel pene ꝯſequentis pct̄m. vel ꝓpter magnitudinem cauſalitatis ad peccandum. Primo mo do dr̄ pct̄m iudeoꝝ maximum pct̄m. Scd̓o modo dr̄ pec catum pͥmoꝝ ꝑentum maximum. Tertio v̓o modo dicit̉ peccatum luciferi maximum peccatum. ⁊ ꝑ hoc poſſunt ſolui obiecta. Dicendum ergo eſt. ꝙ pct̄m pͥmoꝝ ꝑentum eſt ratione damni vel pene. que ita ſe extendit in genus humanum. ¶ Ad rationem v̓o ſcd̓am dicendum eſt. ꝙ ex rōne Aug. nō determinat̉ ꝙ illa inobedientia fuerit ma xima. ſꝫ ſolum ꝙ magnum valde. qd̓ patꝫ ex eo ꝙ aliꝗd eq̄ facile potuit p̄cipi. ⁊ potuit trāſgreſſio ſeꝗ. ¶ Ad ter cium v̓o dd̓m eſt. ꝙ non ſeqt̉ ꝙ inobedientia p̄mi ꝑentis fuit maximum. ſꝫ in hͦ deteſtabilior qm̄ hēbat naturaꝫ bn̄ inſtitutam. nos at̄ habemꝰ naturam corruptam. vn̄ mi nus hūit inclinationis ad cadendum. ¶ Nembrum quartum Uarto q̄rit̉ de comꝑatōe pct̄i ade ad pct̄m eue. ⁊ vīdet̉ pͥmo ꝙ idem eſſet genus pct̄i. vterqꝫ em̄ peccauit gula. vterqꝫ ſuꝑbia. dr̄ em̄ ſuꝑ illud psͣ. Que tūc rapui ⁊cͣ. Adam ⁊ eua volūerūt raꝑe diuinitatem ⁊ amiſer̄t felicitatem. ¶ Contra. j. ad thi. ij. vir non eſt ſeductꝰ ſꝫ mulier. gͦ adā non credidit dyabolo di. Eritis ſic̄ dij. eua v̓o credidit. ¶ Item Aug. ſuꝑ illud. j. ad. thi. ij. Non ē credendum vir ſpūali mente p̄ditꝰ. voluit eē ſic̄ deꝰ. ¶ Itē aug. Si ſalomon adorauit ydola licꝫ n̄ crede̓t ea eſſe adoranda. ſꝫ ne ſuas delicias ꝯtriſſaret. ſic ⁊ adam de ligno vetito co medit. ne vxor ſua vel odio vel ira vel inuidia tabeſcet. gͦ adam non peccauit ſuꝑbia. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ ꝙͣuis adam non voluerit eſſe ſic̄ deꝰ. quēadmodum dic̄ apl̓us vir non eſt ſeductus. tn̄ pct̄m mulieris ei imputat̉. qꝛ cū eam corrigē deberet non correxit ſꝫ ei ꝯſenſit. cū gͦ facien tes ⁊ ꝯſentiētes pari pena puniant̉. pct̄m eue factum eſt ſuum. ¶ Sꝫ incidit q̄ſtio de v̓bis Aug. non ē credendum ꝙ homo ſpūali mente p̄ditus ⁊cͣ. nōne mulier hūit ſpūa lem mentem. Item nonne lucifer clariꝰ videbat in ſpecu lo eternitatis ꝙͣ adam. Rn̄det̉. ꝙ quoddam ſpūale da

tum eſt ade. qd̓ nec mulieri nec angelo. qꝛ cū in eo immi ſerit deus ſoporē.i. extaſim. raptus eſt(ſicut dicit auto ritas) ad curiā angeloꝝ. ⁊ vidit ꝯiunctōeꝫ xp̄i ⁊ eccleſie futurā eſſe. ⁊ licet caſum ſuū non p̄uiderit. pōt tn̄ eſſe ꝙ inſpexit hoīeꝫ caſurū ⁊ ẜm filij dei carnis aſſumptōneꝫ reſtituēduꝫ. ¶ Contra beatꝰ Bern̄. Lucifer vidit ratio nalē creaturā aſſumendaꝫ in vnitate ꝑſone filij dei. gͦ ita fuit ſpūali mente p̄ditus ſicut adam. Rn̄det̉ nō eſt ꝯtra rium. ꝙ lucifer ſtatim in ſua viſione ſuꝑbiuit. ⁊ ſpūaleꝫ mentē ꝑdidit. qd̓ adam non fecit. ⁊ fortaſſe alia ſecreta reuelata ſunt ade que nō lucifero. Deinde queritur .§. j. quod illoꝝ fuit maius peccatuꝫ. vel ſi fuerit equale. Et videt̉ ꝙ equaliter peccauerūt. ¶ Ad quod rn̄det̉ ꝙ par factū fuit ꝙͣtuꝫ ad ꝯmeſtionē. nō ꝙͣtuꝫ ad effectum. quia mulier appetijt eſſe ſicut deus nō vir. quod poteſt dici pa ri faſtu in genere: nō in quātitate. ¶ Deinde oſtenditur yplus peccauit eua ꝙͣ adam. Adam em̄ nō eſt ſeductꝰ ed eua. ſeductio autē fuit in hoc ꝙ credidit ſe poſſe eſſe ſicut deus. ergo deteſtabilius fuit peccatū eue. ¶ Item peccatū eue fuit cauſa peccati ade ⁊ non ecōuerſo. ergo quo ad hoc maius. Unde xxv. eccͣi. a muliere initiū pec cati. ꝑ illam em̄ omnes morimur. ¶ Item eua minꝰ de bebat credere ſuaſioni facte ꝑ ſerpentē. ꝙͣ adam ſuaſio ni facte ꝑ euam. ergo plus peccauit credendo. ¶ Cōtra ade fuit factū preceptū primo. ergo maior fuit eius ino bedientia. ergo matus peccatū. ¶ Item per vniꝰ inobe dientiā(dicit̉. v. ad Ro.) peccatores ſunt multi. Et ite rum. omnes peccauimꝰ in adam. ergo videt̉ eſſe maius peccatū. ¶ Item dicit hiero. Ubi maius eſt donū ſciētie ibi tranſgreſſio maior ſubiacet culpe: ſed maius donum ſcientie erat in adam. ergo maiori ſubiacuit pene culpe. ¶ Itē grego. Tripliciter peccat̉. ex infirmitate. ex igno rantia. ⁊ ex induſtria. maius at̄ peccatū eſt ex induſtria cum ſciēter quis peccat. tale aūt fuit peccatū ade. ſciuit ſibi eſſe preceptū de non comedēdo ⁊ tamen comedit. er go maius fuit eius peccatū. ¶ Ad quod videt̉ dicendū ꝙ alia ⁊ alia ratōne poteſt vnū peccatū maius dici alio vel ratōne appetibilis. vel ratōne cauſalitatis. vel ratio ne minoris occaſionis. his tribꝰ modis poteſt dici pec catum eue maius peccato ade. Primo in ratōne appeti bilis. quia voluit eſſe ſicut deus in aſſimulatōe ſcientie. Secūdo quia mouit adam ad peccandū ⁊ non econuer ſo. Tercio quia minorē habuit occaſioneꝫ. maior em̄ eſt inclinatio ad credendū vxori ꝙͣ ad credendū dyabolo ꝑ ſerpenteꝫ ſuggerente. ¶ Ex alia d̓o parte magis pecca uit adam ꝙͣ eua. Dicit̉ em̄ peccatum alio maius ꝓpter maiorem ingratitudinem. maior auteꝫ ingratitudo fuit in adam. eo ꝙ plus erat ſpirituali mente preditus pro pter magnitudinem ſcientie ſibi date. Item dicitur pec catum maius alio ꝓpter maiorem inobedientiā. maior autem fuit inobedientia ade ꝙͣ eue. ei em̄ fuit datuꝫ pre ceptum ⁊ per ip̄m mulieri. Unde primo dictum eſt ade in quocūqꝫ die comederis ex eo morte morieris. poſtea d̓o dixit eue de fructu quod eſt in medio paradiſi p̄cepit nobis deus ne comederemus. ⁊ ita intellexit eua ꝙ per virum tranſiuit preceptum ad ipſam. quia ergo fuit in obedientia in adam quo ad hoc maior. fuit peccatū ma ius. Item dicitur peccatum maius alio ꝓpter maiꝰ dam num quod ex eo ſequitur. ⁊ quo ad hoc etiam dicit̉ ma ius peccatum ade ꝙͣ peccatuꝫ eue. ¶ Per iam dicta pn̄t ratōnes ſupradicte declarari. Rationes enim que pro bant peccatum eue maius eſſe. ſumūtur ẜm aliquam p̄ marum rationum. Rationes v̓o que ponuntur ad pro bandum ꝙ peccatum ade maius ſit. ad alias cauſas re ſpiciunt. ¶ Si v̓o queratur vtrum eua ſcienter peccauit vel ignoranter. Dicendum eſt ꝙ eua ſcienter peccauit. quia mandatum recoluit. ignoranter ꝙͣtum ad hoc: ꝙ credidit eſſe ſicut deus adam. Similiter ſcienter ꝙͣtum
ad quid.ſ. ꝙͣtum ad mandatum domini. nouit enim ſibi eſſe ꝓhibitum. Ignoranter autem ꝙͣtum ad hoc. ꝙ credi dit illud qd̓ erat mortale eſſe veniale.i. ꝓ modico eſſe re miſſibile. ¶ Ad aliud dicendum ē. ꝙ non peccauit adam ex induſtria. qꝛ non ex certa malicia: ſꝫ peccauit ex qͣdam infirmitate.i. non firmitate quam habebat ex comꝑatō ne ad euam q̄ de carne ſua erat ſumpta. noluit em̄ ſuas delitias contriſtari. Yſid̓. tn̄ dic̄ eua peccauit ex ignorā tia. adam v̓o ex induſtria: qꝛ non ſeductus ſꝫ ſciens pru denſqꝫ peccauit. ex quo accipit̉. ꝙ adam peccauit ex in duſtria. ſed non dicit̉ ibi peccare ex induſtria peccare ex certa malicia prout hoc eſt peccare in ſpiritumſanctum. ſed peccare ex. induſtria eſt peccare ſcienter. ¶ Nembrū quintum. Uinto querit̉ vtrum peccatum illud fui remediabile. ⁊ videt̉ ꝙ n̄ eſſꝫ remediabile ſiue remiſſibile ⁊ voco rmiſſibile quod hꝫ ī catum em̄ ade fuit maximum. ſꝫ in genere peccatoꝝ non ſe cām remiſſibilitatis vel excuſatōꝫ. Pec eſt maius pct̄m in ſpm̄ſanctum. gͦ pct̄m ade fuit in ſpm̄ ſanctum. ſꝫ peccatum in ſpm̄ſanctum eſt irremiſſibile. pct̄m ade fuit irremiſſibile. ¶ Item peccatum aut ex in firmitate. aut ex ignorantia. aut ex certa malicia. ſꝫ pct̄m ade non fuit ex infirmitate vel ignorantia. infirmitas eī ⁊ ignorantia ſunt pena. nulla autem p̄ceſſit pena. ergo adam peccauit ex certa malicia. Sed peccatum ex certa malicia eſt irremiſſibile ꝑ carentiam remiſſionis. ꝑ carē tiam rōnis remittendi. ¶ Ad idem videt̉ eſſe rō ꝑ hoc qd̓ dic̄ Augꝰ. in li. de mirabilibꝰ ſacre ſcripture. vbi dr̄. ꝙ lucifer de ſublimiſſimo ſtatu ſuo corruit. ⁊ ideo pct̄m eiꝰ fuit irremediabile. ¶ Contra dicit albinus ſuper Gen̄. homo ꝙͣtofragilior eſt in natura. tanto facilior eſt ad ve niam. gͦ peccatum hominis fuit remediabile. ¶ Item ho mo peccauit alio ſuggerente. vnde congruebat ꝙ homo reſurgeret alio adiuuante. gͦ peccatum eius fuit remiſſi bile. ¶ Preterea. ſi peccatum hoīnis eſſet irremediabi le. ⁊ in eo tota natura humana ꝑierat. eſſꝫ tota humana natura damnata. qd̓ non congrueret pietati diuine. vt ꝓ vnius peccato tota natura humana damnaret̉. gͦ pct̄m hominis fuit remediabile. ¶ Item Aug. in li. de li. ar. fa ctum eſt vt pena hominum ſuſciꝑet emendatoria potius ꝙͣ interfectoria. vt cui ſe dyabolus ad imitationem ſuꝑ bie p̄buerat. ei ſe dominus ad imitationem humilitatis p̄beret. ¶ Ad qd̓ dd̓m ẜm Yſid̓. in li. de tri. ꝙ homo ptꝰ pct̄m ideo reuertit̉ ad veniam. qꝛ ex lutea materia pon dus traxit infirmitatis. ⁊ ideo ꝓ infirma carnis conditō ne. reditus patet homini ad ſalutem. vn̄ dd̓m eſt. ꝙ pct̄m eius non fuit pct̄m in ſpm̄ſanctum. neqꝫ em̄ peccauit ex deſperatione. neqꝫ ex p̄ſumptione miſcd̓ie neqꝫ ex impu gnatione gr̄e vel veritatis agnite neqꝫ finalis impeniten tie. ¶ Cum auteꝫ dr̄ ꝙ pct̄m eius fuit maximum. ⁊ pct̄m in ſpm̄ſanctum dr̄ maximum: ex alia ⁊ alia rōne dr̄. pec catum em̄ ade dr̄ maximum ꝓpter magnitudinem dam ni vel pene. quia in eo quodammodo peccauit tota hu mana natura. Peccatum autem in ſpiritum ſanctum di citur maximum ratione generis peccati. ⁊ ideo irremiſ ſibile.i. non habens in ſe cauſam motiuam ad remiſſio nem. eſt em̄ directe contra gratiam ſpirituſſancti ꝑ quā fit remiſſio peccatoꝝ. ¶ Ad ſecundum v̓o dicendum. ꝙ adam nō peccauit ex certa malitia ſed peccauit ex infir mitate carnis. que infirmitas carnis non erat pena in eo. ſed erat natura in ſe potens deficere. Unde. vj. Gen̄. dicit̉. Non permanebit ſpiritus meus.ſ. indignationis vel ire ineternum in homine. quia caro eſt. eſt autem in firmitas pena. ꝓnitas.ſ. que ꝓuenit in nobis ex fomite ¶ Ad tercium v̓o dicendum. Ꝙ aliter lucifer corruit de ſublimiſſimo ſtatu ſuo ⁊ aliter homo. Lucifer autem ha buit ſublimiſſimum ſtatum poſt deum. nec habuit aliqd̓ inclinatiuum trahens ipſum ad inferiꝰ. ⁊ ideo auertes

Queſtio .cxx.
ſe q̄ deo auerſus eſt irremiſſibiliter. homo v̓o ratione car nis habuit inclinatiuum trahens ip̄m ad inferius. licet eſſet in ſublimiſſimo ſtatu innocentie ex parte ſpūs. ⁊ iō ſi auertit ſe a deo. auerſus eſt remiſſibil̓r. non ꝙ redeat omnino ad illum ſtatum innocentie. ſꝫ pt̄ redire ꝑ gr̄am ad meliorem. ¶ Nlembrum ſextu Exto querit̉ vtrum Adam potuit peccare venial̓r pͥmo. Ꝙ ſic videt̉. qꝛ eandem poſſ bilitatem habuit Adam in pͥmo ſtatu quā modo habemus. ſꝫ modo poſſimus peccare venial̓r. gͦ ⁊ ipſe tunc potuit. ¶ Item Eccͣi. vij. Deus ab initio fecit hominem rectum. ſed rectitudini opponitur curuitas minor ⁊ maior. qd̓ autem rectum eſt ſi exeat a ſua rectitudine. citius pt̄ inclinare in minorem curuita tem ꝙͣ maiorem. ſꝫ minor curuitas eſt in pct̄o veniali ꝙͣ in mortali. gͦ citius pt̄ fieri declinatio in veniale a ſtatu in nocentie a quo erat rectitudo ꝙͣ in mortale. gͦ adaꝫ in ſta tu innocentie magis potuit peccare venial̓r ꝙͣ mortal̓r. ¶ Item pct̄m pͥmum qd̓ erat in ſpū rōnali ꝓpter ordina tionem ad carnem. licet eſſet mortale in ſe: tn̄ factum ve niale.i. remiſſibile. qd̓ non fuit in dyabolo: vbi nulla fu it ordinatō ſpūs ad carnem. cum gͦ iſte due dr̄e pct̄m ſint mortale ⁊ veniale. ⁊ non ſint vbi ſpūs ſeꝑat̉ a carne ſed vbi ſpūs coniungitur carni. ergo hoc eſt propter ordi nem ſpūs ad carnem. ſed iſta ordinatio ſpiritus ad car nem fuit in ſtatu innocentie. gͦ in ſtatu innocentie po tuit eſſe veniale ⁊ mortale pct̄m. gͦ potuit venial̓r pecca re. ¶ Contra in ſtatu innocētie erant ordinate vires alie motiue ſub ratōne. ita ꝙ non egrederēt̉ a ſua rectitudine niſi ratō egrederet̉. ſed rō egredere non potuit a ſua re ctitudine niſi ꝑ mortale pct̄m. gͦ non potuit venial̓r pec care pͥmo. ¶ Item nondum verſatum erat ſtratuꝫ in in firmitate vt caro concupiſceret aduerſus ſpm̄. ſꝫ ex ꝯcu piſcentia carnis ſequit̉ veniale pct̄m. gͦ non tūc potuit ve nial̓r peccare pͥmo. cum nulla eſſet repugnantia ex parte carnis. ¶ Item primus motꝰ qui magis eſt veniale pec catum ſurgit ex fomite. ſed fomes ſecutus eſt peccatum ꝙͣ pena peccatū. natura ergo exiſtente incorrupta nō tuit homo peccare primis motibꝰ. ⁊ ita ſimiliter alijs peccatis venialibꝰ eadem ratione. non ergo potuit pec care venialiter primo. ¶ Ad quod dicendum. Ꝙ aliud eſt dicere ꝙ homo primo potuit peccare venialiter. ⁊ ꝙ homo potuit peccare venialiter primo. Cōcedendum ē autem ꝙ homo tuit primo peccare venialiter. ⁊ ꝑ hoc ſoluendum eſt quod primo obiectum eſt. eadem enim eſ s nunc que ⁊ primo ſed aliter diſpoſita. ita e fuit primo diſpoſita vt pͥmus egreſſus a rectitudine poſ ſit eſſe mortalis ⁊ poſſit eſſe venialis. ¶ Ad ſecundum v̓o dicendum. ꝙ licꝫ r̄ ⁊ curuitas ſit in actu venialis pec cati ꝙͣ in ac ortalis. ⁊ facilius ſit modo egredi in ve niale ꝙͣ mortale. tunc tamen rōne ſtatus fuit prior egreſ ſus ad mortale peccatuꝫ ꝙͣ ad veniale. eo ꝙ omnes vires regebantur ſuperiori parte rationis. ⁊ ipſa ſub deo ord nabatur. ¶ Sed adhuc poteſt dubitari ꝓpter hͦ ꝙ venia le peccatum poteſt ſtare cum gratia gratum faciente per quam anima habet rectitudinem. mortale autem nō po teſt. cum ergo anima eſſet tunc in rectitudine. magis vi detur ꝙ potuit peccare primo venialiter ꝙͣ mortaliter. eo ꝙ peccando venialiter non amitteret rectitudinem q̄ eſt ex gratia. peccando autem mortaliter amitteret. Ad quod dicendum. ꝙ eſt duplex rectitudo. vna que eſt ex ſta tu innocentie. ⁊ hanc non potuit ſeruare peccando venia liter. Eſt alia rectitudo que eſt ex gratia gratum faciente ⁊ hec eſt in ipſa motiua ſuperiori. non in alijs viribꝰ per ſe ⁊ primo. ⁊ hec poteſt ſeruari cum peccato veniali. in qͦ peccato veniali egreditur inferior vis a rectitudine. licꝫ non egrediatur ſuperior. Prima ergo rectitudo innocen tie eſt vniuerſalis in omnibꝰ viribꝰ. Secunda v̓o eſt in
ip̄a ratione in his que ꝑ ſe obediunt rationi per ꝯn̄s. qꝛ v̓o rectitudo innocētie habuit duplicē reſpectū ad deum ſub qͦ recte ordinabat̉ ratio. et ad inferiores ſupra quas ordinabat̉. ſemꝑ ſeruaret̉ illa pars rectitudinis que eſt ad inferiores vires: ſi ſemꝑ ſeruata eſſet illa pars recti tudinis que eſt ſub deo. ⁊ ideo primus egreſſus a rectitu dine fuit mortalis. eo em̄ ꝙ ratio non ſeruauit rectitudi nem que erat ſub deo. ideo nec alie vires ſeruauerunt re ctitudinem quā habuerūt ſub ratōne: ⁊ ideo veniale pec catum ſecutū eſt mortale. ¶ Ad aliud v̓o dicendū. ꝙ du plex fuit ordinatio ad carnem. vel ratōne nature vel ra tione corruptōnis. in natura carnis ꝓpter ordinationeꝫ non ipſius ſpūs ad naturam carnis: non fuit peccatuꝫ veniale. ẜm ꝙ diuiditur veniale contra mortale: ſed di cebatur veniale.i. remiſſibile per penitentiam vel alio modo. propter ordinationem v̓o ipſius ſpiritus ad na turam carnis corruptā. dicit̉ aliquod pctm̄ veniale ẜm ꝙ veniale diuidit̉ ꝯtra mortale pct̄m. qd̓ eſt ip̄ius ſpūs ſeꝑati a carne. nec primo modo nec ſcd̓o dicitur eſſe ve niale. ¶ Membrum ſeptimum Eptimo querit̉ de gradibꝰ peccati illius dicitur em̄ ſuꝑ illud pͣs. Beatꝰ vir qui nō abijt in conſilio im. ⁊cͣ. Adam abijt a deo nō loco ſed diſſil̓itudine: cum perſuaſione dyaboli ⁊ eue conſentiēs a deo receſſit. ſtetit: vetituꝫ po mum comedens in peccato eſt delectatꝰ. ſedit: cū ſe ſtul te excuſando ⁊ culpā in creatore referendo in ſuꝑbiā eſt confirmatus dicens. mulier quam dediſti mihi ſeduxit me. queritur ergo de illo verbo quod dicitur. ꝙ conſen tiens perſuaſioni a deo receſſit. videtur enim ex hocē hoc eſſet minus peccatum ꝙͣ pomum vetitum comedeꝫ in gradibus enim peccati prior gradus eſt minus pecca tum ꝙͣ ſecundus. ſecundus ꝙͣ tercius. ¶ Sed videtur cō trarium. in conſenſu enim illo non cohibuit euam pro ut debuit ſequendo voluntatem ipſius. ⁊ credendo veni ale eſſe peccatum ſi comederet: ſed hoc fuit maius pec catum ꝙͣ comedere de ligno vetito. ſequi enim volunta tem mulieris ⁊ non cohibere voluntatem ipſius appe tentis eſſe ſicut deus. eſt credere de mortali quod eſſꝫ ve niale. cum ſciret eſſe prohibitum: maius eſt peccatuꝫ ꝙͣ ipſum comedere. ergo magis peccauit in primo gradu ꝙ in ſecundo. ¶ Item videtur ꝙ conſumatio peccati ſit ipſa excuſatio. eo ꝙ ibi eſt vltimus gradus. ⁊ propter hͦ fit grauiſſimum. ſed pro grauiſſimo infligitur tanta pe na. o pro excuſatione tanta fuit pena inflicta ade et ſue poſteritati. ¶ Contra. excuſatio fuit peccatuꝫ in v̓ tute interpretatiua. guſtatio v̓o fuit comeſtio ſiue pecca tum in virtute que vtitur alimento. ſed hec propinquior ſe habet ad generatiuam ꝙͣ interpretatiuam. cum enim lingua in duo congruat opera: in guſtum et loquelam. guſtus propinquius ſe habet ad generationem ꝙͣ locu tio. ſed ẜm generatiuam tranſfuſa eſt corruptio que fuit pena maxima huius peccati in preſenti. ergo magis vi detur pena eſſe inflicta propter peccatum inguſtatum ꝙͣ inlocutam. ⁊ ita grauiſſimum dicitur peccatum quo guſtauit de pomo vetito. ¶ Ad quod dicenduꝫ eſt. ꝙ cō ſentire eue potuit dupliciter. vel ad comedendum de po mo vetito. ⁊ ſic fuit minus peccatum ꝙͣ ipſum comedere vel potuit conſentire ei in appetendo ſimilitudinem dei in ſcientia. quēadmodum ipſa appetijt. ⁊ ſic diceret̉ ma ius peccatuꝫ in comꝑatione appetibilis ad appetibile. ꝙͣ comedere de pomo vetito. non tamen ita damnoſum hu mano generi ex inobedientia: cum in comedendo de ꝓ hibito ſecutum eſt damnum humani generis. ¶ Ꝙ au tem dicitur recedere a deo in primo gradu et ita morta liter peccare. Dicendum eſt. ꝙ licet non prohiberet do minus niſi comeſtionem. in illo prohibuit conſenſum ad comedendum. Et ita conſentiendo in comeſtionem

peccauit mortaliter. ⁊ a deo receſſit. Si v̓o aliquo modo opetijt eſſe ſic̄ deus in ſciendo bonum ⁊ malum. ⁊ ſic ap petendo fecit ꝯͣ ꝓhibitōꝫ diuinam. nunꝙͣ exp̄ſſe facet dn̄s v̓bo ſꝫ quam inſcripſit in lege mentis. ¶ Ad aliud v̓o di cendum eſt. ꝙ maiꝰ fuit pct̄m excuſatōis ꝙͣ comeſtionis vno modo. vn̄ dic̄ Aug. in li. de ci. dei. xiiij. Peior eſt dā natiorqꝫ ſuꝑbia. qͣ in pct̄is manifeſtis ſuffugium excuſa tionis exꝗrit̉ ſic̄ fuit pͥmoꝝ hominū. nuſꝙͣ em̄ ibi ſonat petitio venie. nuſqͣ imploratio medicine. Unde illd̓ fuit guiſſimum pct̄m inꝙͣtum ad ꝑſonas p̄moꝝ ꝑentum. pec catum at̄ comeſtionis de pomo vetito alio mō dr̄ gͣuiſſi mum. qꝛ ꝑ illud qͣſi ꝓximo ſecuta eſt nature corruptio. Unde Aug. elatus ſuꝑbia ſuaſioni ſerpentis obediens p̄cepta ꝯtempſit. ⁊ hec cā extitit: vt mortis periculum ī curreret. ⁊ ab vno homine natura viciata atqꝫ obnoxia exiſteret. ¶ Sed adhuc q̄rit̉ rōne iamdictoꝝ. ſi tangere pomum fuit ꝓhibitum. ⁊ ſi ꝓpter hͦ eſſet ſecuta damnatio humani geueris. qd̓ videt̉ ꝑ hͦ ꝙ dic̄ Aug. in li. de natu ra boni. melior eſt creator ꝙͣ creatura illa quam ꝯdidit. cuiꝰ imꝑium non erat deſerendum vt tanget ꝓhibitum ꝙͣuis ꝓhibitum. qm̄ deſerto meliore bonum creature ap petebat̉. qd̓ ꝯͣ creatoris imꝑium tangebat̉. Ex qͦ videt̉. ꝙ ꝓhibitum fuit tange̓. ſꝫ ſi ꝓhibitum tange̓. tangēdo ſo lum inobediens efficeret̉ ꝑ inobedientiaꝫ. ſic̄ dr̄. v. Ro. pct̄ores ꝯſtituti ſunt multi. gͦ damnatio humani generis ſecuta eſſet ꝓpter tactum pomi. ¶ Sed videt̉ ꝯͣrium. dr̄ em̄. ij. Gen̄. In qͣcunqꝫ die comederis morte morieris. ꝓhibitio gͦ facta fuit de eſu. gͦ nonſolum ꝑ tactum pomi ſecuta eſſꝫ damnatio. ¶ Preterea tange̓ poterat nō ad co medendum nunꝗd ex hͦ peccaret. non videt̉ ex ipſa ꝓhibi tione facta in li. gen̄. videt̉ tn̄ ex hoc qd̓ dic̄ Aug. in. viij. li. ſuꝑ gen̄. vbi dr̄. Non potuit meliꝰ ⁊ diligentiꝰ ꝯmenda ri qͣntum malum ſit ſola inobedentia. cum ideo reꝰ iniꝗ tatis factus eſt homo. qꝛ eaꝫ rem tetigit ꝯͣ ꝓhibitōꝫ. quā ſi non ꝓhibitꝰ tetigiſſet non vtiqꝫ peccaſſet. ¶ Ad qd̓ dicē dum. ꝙ fuit ibi ꝓhibitō directa ⁊ indirecta. ſiue exp̄ſſa ⁊ implicita. ꝓhibitio explicita fuit de eſu. ꝓhibitio v̓o in plicita fuit de tactu ad comedendum. ſic̄ cum dn̄s dixit ī lege. Non ꝯcupiſces vxorem ꝓximi tui. implicite fuit ꝓ hibitum non vide̓ ad ꝯcupiſcendum. qd̓ exp̄ſſe fuit ꝓhi bitum in euangelio. aliter em̄ moralia legis euangelice n̄ eſſent in moralibꝰ legis moſayce. cum ergo loꝗt̉ Au de ꝓhibitione tactus. intelligendum eſt de tactu ordina to ad guſtum. vel de guſtu ꝓut eſt ꝗdā tactus. ¶ Adhuc etiam querit̉ vtꝝ ꝓhibitio facta ade. ad mulierem ſe extē deret: cum nondum eſſet formata mulier de latere eius. v̓ba etiam que ponunt̉ in gen̄. non vident̉ illud deſigna re. cum dr̄. In qͣcunqꝫ die comederis morieris. ⁊ ſi hͦ eſſꝫ tunc non erat ꝯn̄ pct̄m Ade ⁊ eue in comeſtione. nec erat isgͣdus in pct̄o pͥmo hominis. vt pͥmo mulier come deret de ligno vetito ⁊ poſtea vir. ſꝫ tm̄ vir comedit de li gno vetito. ¶ Ad qd̓ videt̉ dd̓m. ꝑ hͦ ꝙ dr̄ in trāſ. lxx. in te rp̄. vbi dr̄ de omni ligno qd̓ eſt in ꝑadiſo edes. d̓ ligno autem cognoſcendi bonum ⁊ malum non māducabitis. qua die autem ederitis ab eo: morte moriemini. quod p̄ ceptum datum fuit mulieri non tm̄ viro. ẜm autem nr̄aꝫ tranſlationem p̄ceptum datum fuit mulieri ꝑ virum. vn̄ dicit Aug. ſuꝑ Gen̄. Sicut datum eſt p̄ceptum ꝑ quem ꝑuenit ad feminam: ita vir pͥmo interrogat̉ ſecundo fe mina. vt notet̉ ꝙ maior fuit p̄uaricatō ex parte viri ꝙͣ ex parte femine. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ qd̓ nondum erat femina. dd̓m ꝙ erat aliquo modo. ⁊ alio modo non. erat em̄ materialiter in adam. non erat autem ẜm formam vl timam. ſicut autem erat ita preceptum erat ei datum. ¶ Nembrum octauum Ctauo querit̉ de temꝑe pct̄i. ⁊ videt̉ ꝙ in veſpere ꝑ hoc qd̓ dicit̉ ſuꝑ illud psͣ. ad ve ſperum demorabitur fletus. Glo. veſpera eſt qn̄ ſol in occaſum declinat: quo tempo
re adā peccauit. ⁊ lux veri ſol̓.i. xp̄i ab eo cecidit. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯtrarium ꝑ hoc qd̓ dicit heda ſuꝑ Marci. xv. ⁊ fa cta hora ſexta tenebre facte ſunt ſuꝑ totā terrā. qua horꝫ primꝰ homo adam cādo mūdo meruit mortē. eadem hora ſcd̓us adam moriēdo mortem deſtruxit. ergo videt̉ ꝙ nō fuit in veſpere. hora enim ſexta facte ſunt tenebre. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ ꝙ licet hora ſexta facte ſint tenebre. nō tamen illa hora mortuus fuit xp̄c. ſed hora nona vel cito poſt ipſam. tunc aūt eſt in declinatōne ſolis. ⁊ ideo dicitur in Gen̄. cum deambularet dn̄s ad aurā poſt me ridiem abſcondit ſe adam. ſic ergo ea hora qua primuꝫ adam peccando mortem meruit: eadem hora ſcd̓us m riendo mortem deſtruxit. veſꝑe aūt dicitur large ꝓtem pore quo ſol declinat ad occaſum. ¶ Nembrū nonū Ono querit̉ de effectu illiꝰ peccati ſiue no cumento qd̓ ex illo peccato prouenit. ⁊ eſt I multiplex nocumentū quēadmodum tan gitur in li. gen̄. vbi tangunt̉ pene. Eſt aūt prima pena quā tangit Anſel. ꝙ perſona peccans corrū pit naturā. ſicut habet̉ in li. de concep. vir. ¶ Sed vidi tur ꝙ incōgruat. quod em̄ minus eſt. nō habet poſſe ſupͣ illud qd̓ maius eſt. ſed ꝑſona in minus eſt ꝙͣ natura. qꝛ perſona quid ſingulare eſt. natura v̓o quid ꝯmune ⁊ vl̓e vl̓ autem plus potens eſt ꝙͣ ſingulare. nō autem ꝑſona aliquid ſuꝑ naturam ſed magis ecōtrario. non ergo ex corruptione perſone accidit corruptio nature ſed econ uerſo. ¶ Hoc etiam videtur per ſil̓e in corruptōne natu rali. ſingulare em̄ ſi corrūpatur non ꝓpter hoc corrūpit̉ vl̓e. ꝓut corrupto ſocrate non ꝓpter hoc corrūpit̉ homo niſi prout eſt in ſocrate. ergo a ſil̓i ī ſpirituali corrupti ne corrupto ſingulari non ꝓpter hoc corrumpit̉ vl̓e. niſi prout eſt in illo. ergo ex corruptione ade ẜm ꝙ fuit ſin gularis ꝑſona non fuit corrupta humana natura. ¶ Itē actus ⁊ operationes ſunt circa ſingularia. ⁊ precipue hͦ verum eſt de actibus voluntarijs. Voluntas ergo qua homo peccat ſingularis eſt. ſed corruptio que fuit in pͥ mo peccato ex voluntate proceſſit. quod autem peccat h debet puniri. Uidetur ergo ꝙ ex corruptione primi pec cati que fuit circa ſingularem perſonam. non debeat ſe qui corruptio humane nature. ¶ Ad quod dicendum eſt. ꝙ de humana natura eſt loqui dupliciter. vel prou eſt ꝯmunis ad omnem hominem. ſiue deſcendit ſemina liter ab adam ſiue non deſcendat. ⁊ ẜm hoc corruptione facta ſingularis perſone ipſius ade. nō propter hoc cor rumpitur humana natura ī quocūqꝫ poteſt eſſe. ſed cor rumpitur in illo qui deſcendit ſeminaliter ab adam. pro ut dicit augu. ꝙ ſeminaliter deſcendere eſt ẜm corpulen tam ſubſtantiam ⁊ inuiſibilem rationem originem h bere. non ergo corruptione facta in adam facta eſt cō ruptio nature humane ẜm ꝙ fuit in eo. non ẜm ꝙ potu it eſſe in alio. ¶ Ad ſecūdum v̓o dicendum. ꝙ non eſt ſi mile in corruptione naturali ⁊ corruptione ſpirituali. corruptio enim naturalis non attingit niſi ẜm ꝙ eſt in illo particulari. vt cum corrumpitur iſte homo. corrum pitur homo in iſto. in corruptione v̓o ſpirituali. quia il la fuit ex lege iuſticie generalis que data fuit ipſi ade. non tm̄ vt erat homo iſte: ſed vt habebat in ſe totam na turam per quam deſcenderet ſeminaliter genus huma num. ideo pena que ſecuta eſt totum genus humanum non tm̄ ipſum reſpiciebat. Unde Anſel. in li. de concep. virgi. Quia tota humana natura erat in illis ⁊ extra il los de illo nihil erat tota infirmata ⁊ corrupta eſt. cor pus etiam quia tale poſt peccatum fuit qualia ſūt bru torum animalium corruptioni ⁊ carnalibus appetitibꝰ ſubiacentia. anima v̓o que ex corruptōne corporis ⁊ elſ dem appetitibus atqꝫ ex indigentia bonorum que perdi dit carnalibus affectibus eſt infecta. ¶ Ad tercium po dicendum. ꝙ licet peccatum proceſſit ex voluntate ſin

Queſtio .cxxj.
gulari. corruptio tamen que ꝓuenit ex illo peccato fuit corruptio vl̓is. peccante em̄ homīe ſcꝫ adam. tranſgreſ ſus eſt homo legem dei. ⁊ ideo natura homīs in illo fuit viciata. vnde aug. in li. de natura ⁊ gratia. Natura il la hominis qua vnuſquiſqꝫ homo naſcitur ex adam. iaꝫ medico indiget: quia ſana non eſt. Queſto. cxxj. de morte que peccati pena. eſt ſtatuta Onſequēter dicen dum eſt de alia pena.ſ. morte. ſicut em̄ corruptio fuit nature. ita mors cuiuſli bet ꝑſone ab ipſo deſcendētis ſeminali ter. ⁊ hec fuit pena ſtatuta cum dictum eſt in quacūqꝫ die comederis mor. mori. has etiaꝫ duas penas tangit augu. in enche. dicens. ſtirpem ſuam quā peccādo in ſe tanꝙͣ in radice viciauerat: pena mortis et damnationis obſtruxit. ¶ Item auguſt. in li. de baptiſ. ꝑuuloꝝ quādo peccauit adam nō obediens deo. tūc eiꝰ corpus ꝙͣuis eſſet aīale ac mortale gratiam ꝑdidit. qua eius aīe ex omni ꝑte obediebat. tunc ille extitit beſtialis motus putandus hominibꝰ. quē in ſua erubuit nudita te. tunc etiam morbo quodā ⁊ repentina ⁊ peſtifera cor ruptione conceptio factum in illis eſt. vt illa in qua cre ati ſunt ſtabilitate eternitatis amiſſa. per immutabili tates etatum irent in mortem. ¶ Circa v̓o iſtam parteꝫ primo querit̉. vtrū ſit pena ꝓ peccato inflicta. an natu raliter contingat ꝓpter defectum nature corporis. Secū doſi eſt pena ꝓ peccato. vtrū ꝓ illo peccato quod fuit p̄ mo inobediētia. Tercio quō pena iſta reſpondet ꝓportō nabiliter illi culpe. Quarto qualiter impleta eſt illa pe na. cum nō in illa die in qua comederūt mortui ſūt mor te pene. licet morte culpe. Quinto vtruꝫ mors ſit a deo Sexto vtꝝ ſit peccatū primoꝝ parentū aūt alioꝝ deſcē dentiū ab ipſis. Septimo ſi ſit pena deſcendētiū ab ip̄is vtrum tm̄ maloꝝ an etiaꝫ bonoꝝ. Octauo quādo debet dici pena. an ante mortē an in ip̄a morte an poſt. Nono qualiter pena peccati ꝯuerſa eſt in vſuꝫ iuſticie. ⁊ pena vicij in vſum virtutis. Decimo de penis ſpūalibꝰ tam ex parte viri ꝙͣ mulieris ⁊ ſunt plura probleumata. ¶ Nlembrū primū Irca primū ſic eſt ꝓcedendū. Querit̉ pri no. vtrū mors ſit bonum an malum? ſi eſt malum vtrum malū pene pro peccato ar nō. ¶ Et videt̉ ꝙ mors ſit bonum. Mors em̄ eſt inſtrumētuꝫ meriti. ſed inſtrumētuꝫ meriti bonū eſt. ergo mors bonū eſt. Ꝙ aūt mors ſit inſtrumētuꝫ me riti patet ꝑ hoc ꝙ eſt in martiribꝰ. qui mortē ſuſtinēt ꝓ fide vel ꝓ iuſticia. vnde dicit aug. Nūc īplet̉ iuſticia mo riendo ſed cum implet̉ iuſticia hoc bonū eſt. ergo mors bonū eſt. ¶ Pret̓ea dicit̉ in pͣs. p̄cioſa in ꝯſpectu domini mors ſanctoꝝ eiꝰ. ſed qd̓ eſt ioſum in ꝯſpectu dn̄i bo num eſt. gͦ mors ſa ponū eſt. ⁊ ita mors bonum eſt ¶ Item optimū eſt illud quo fit redemptio humani ge neris. ſed morte xp̄i facta ē redemptio humani generis ergo mors xp̄i optima. gͦ mors bonū. ¶ Contra. mors ⁊ rita opponūtur priuatiue. ſed vita bonum eſt. gͦ mors malum eſt. Eſt em̄ defectus ſiue priuatio boni. ¶ Item apl̓us ad Ro. vj. Stipendiū peccati mors. ſed qd̓ eſt ſt pendiū peccati eſt malū. gͦ mors eſt malū. ¶ Item prima ad Corin. xv. Stimulꝰ mortis peccatū. ſed ad qd̓ ſtimu lat peccatū malū eſt. gͦ mors malū eſt. ¶ Iteꝫ pōt argu a ſili ex comꝑatione mortis nature ad aliud genus mor tis. Mors em̄ gehenne nullatenus bona eſt. A ſiliter mors culpe qua ſeꝑatur aīa a deo qui eſt vita ſua. gͦ a ſi mili mors corꝑis dicet̉ malū cum ſeꝑatur ab aīa quā v nit. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt ẜm aug. in li. xiij. de ci. dei. E
mors non eſt in ſe bonum. licet bona poſſet dici bonis. dicit em̄ ſic. ſicut lex non eſt malum quando auget concu piſcentiam peccantium: ita nec mors bonum que nō au get gl̓iam. ¶ Ad obiectum autem in ꝯtrarium dicendum eſt. ꝙ non ꝓprie dr̄ inſtrumentum iuſticie vel meriti ſꝫ ma terial̓r ſe hꝫ ad ſuſtinentiam. ¶ Ad ſecundum v̓o dicen dum. ꝙ mors ſanctoꝝ p̄cioſa dr̄ in ꝯſpectu domini. ꝗd eī p̄cioſius eſt morte ſic̄ dic̄ Aug. ꝑ quam fit vt delicta om nia dimittant̉ ⁊ merita cumulatius augeant̉. ſꝫ mors dr̄ p̄cioſa qꝛ ſuſtinētia mortis ꝓ cauſa honeſta. eſt p̄cio ma gno digna. Ipſa tn̄ mors in ſe ſiue in genere ſuo non eſt bonum: vnde Aug. mors non ideo bonum videri dꝫ. qꝛ in tantaꝫ vtilitatem non ſua ſꝫ diuina opitulatōe eſt con uerſa vt q̄ tunc metuenda ꝓpoſita eſt ne pct̄m ꝯmitteret̉. nunc ſuſtinenda ꝓponat̉ vt pct̄m non ꝯmittat̉ ꝯmiſſumqꝫ deleat̉. magne iuſticie victorie palma reddat̉. ¶ Ad terci um v̓o dicendum. ꝙ licet mors xp̄i ſit optimum.i. expe dientiſſimum nobis. tamen in ſuo genere mors non eſt bonum. quicquid em̄ bonum eſt habet eſſentiam ſicut di cit Aug. in yponoſticon: mors auteꝫ vite p̄uatio ē nomē hn̄s non eſſentiam. .§. j. Deinde queritur ſi eſt malum. vtrum ſit malum pene ꝓ peccato an non? ⁊ videt̉ ꝙ non. corpus em̄ humanum compoſitum eſt ex cō trarijs. omne at qd̓ compoſituꝫ eſt ex contrarijs natura liter eſt diſſolubile. gͦ corpus humanum natural̓r eſt diſ ſolubile. gͦ ⁊ corpus ade fuit diſſolubile natural̓r. ſꝫ ſi fu it diſſolubile naturaliter. fuit ab anima ſeꝑabile natura liter. vnum em̄ ſine altero non potuit fieri. ſꝫ mors eſt ſe ꝑatio anime a corꝑe. gͦ mors fuit a natura. ¶ Ad idem vt det̉ eſſe qd̓ dic̄ pla. Dij deoꝝ quoꝝ opifex ego ſum natu ra ꝗdem diſſolubilis. ſꝫ ſi corꝑa ſuꝑiora fuerunt natura diſſolubilia q̄ non ſunt compoſita ex cōtrarijs. multo for tius ⁊ humanum corpus qd̓ ex ꝯtrarijs eſt compoſitum. ¶ Item etas videt̉ eſſe ex natura. ſꝫ mors eſt finis etatis. gͦ mors videt̉ eſſe a natura. Ꝙ autem etas ſit a natura hͦ on̄di pt̄ ꝑ ipſa componentia ex quibꝰ ipſum corpus com ponit̉. prima em̄ etas dr̄ eſſe calida ⁊ humida. ſecūda ca lida ⁊ ſicca. ⁊ ita deinceps. gͦ etas videt̉ eſſe a natura. tra hitur em̄ ex ipſis componentibꝰ. ¶ Item alia corꝑa defe ctibilia ſunt natura. pari ratione gͦ corpus humanum ē natura defectibile. Sed eius defectus eſt mors. gͦ mors eius eſt naturalis ⁊ fuit naturalis. ¶ Contra iuſtum fu it vt anima deſerente deum. deus deſereret animam. deo autem deſerente animam. non hūit pt̄atem ꝯtinendi cor pus. gͦ deo deſerente animam. aīa incipit deſere̓ corpꝰ: ſꝫ hec deſertio ē mors. gͦ mors ſecuta eſt ad culpam. deſertio em̄ qͣ anima deſerit deum culpa eſt. ¶ Item dic̄ Aug. ī li. de bap. paruuloꝝ. Fiebat ordo iuſticie vt ſic̄ anima dn̄o ſuo. ita corpus illi obediret. gͦ a ꝯͣrio anima non obedien te deo. nec corpus iuſte obediebat ei. exiſtente autem re ignantia conſequenter conueniebat ſeparatio. Unde luguſtinꝰ in libro de ciuitate dei. Cum corpus anima ipſa deſeruit etate corruptum ſenectute confectuꝫ. venit in ex ꝑimentū mors altera de qua deus peccatum adhuc puniens homini dixerat: terra es ⁊ in terram ibis. Ex qͦ accipitur ꝙ mors inflicta eſt nobis tanꝙͣ pena peccati. ¶ Item Greg. Illa que data eſt a domino de morte car nis noſtre ſententia. ab ipſo humani generis initio vſqꝫ ad finem ſeculi non mutatur. Ex quo colligitur ꝙ mors eſt pena peccati. Quis enim eſt homo qui viuit ⁊ non vi debit mortem. quod bene psͣ. intuens ait. Tu terribilis es ⁊ quis reſiſtet tibi: extunc ira tua. quia videlicet ho mini in paradiſo peccanti dominus iratꝰ. ſemel de mor talitate carnis noſtre ſententiam fixit. que exnunc vſqꝫ ad vltimum mutari nullo modo valebit. ¶ Ad quod dicendum. Ꝙ mors hominis primi eſt pena peccati. Unde dicit Auguſtinus. Conſtat inter catholicam

fidem tenētes ip̄am nobis corꝑis mortē nō lege nature qua nullā morte homī deus fecit. ſed merito inflictā eſſe peccatis. qm̄ peccatū mēdicās dixit deus homī in qͦ tūc ꝯmnes eramꝰ. terra es ⁊ in terrā ibis. ¶ Ad obiectū a in contrariū dicēduꝫ eſt. ꝙ natura accipit̉ duplicit̓. Z cipit̉ em̄ aliquādo ꝓ ip̄a primitꝰ inſtituta. aliquādo v̓o accipit̉ ꝓ ip̄a natura corrupta. ẜm primū modū nō eſ mors a natura. Unde augu. in li. de ciui. dei. fatendū eſ primos hoīes ita fuiſſe inſtitutos vt ſi nō peccaſſent nu lum genus mortis experirēt̉. Sed eoſdē primos hoīes pct̄ores ita fuiſſe morte vulneratos. vt quicꝗd̓ eoꝝ ſtirpe eſſet exortū. eadem pena teneret̉ obnoxiū. ꝓ magnitudi ne quippe culpe illiꝰ naturā damnatio mutauit in peius vt qd̓ penalit̓ p̄ceſſit ī peccātibꝰ homībꝰ primis natura liter ſequeret̉ in naſcētibus ceteris. ex qua auctoritate colligit̉ ꝙ ẜm naturā primitꝰ inſtitutā nō fuit mors na turaliter. ẜm naturā v̓o corruptā naturalit̓ ſecuta eſt in his qui deſcenderūt a primis parentibꝰ ſemīalit̓. ¶ Si p̓o obijciat̉. ꝙ omne ꝯpoſitū ex contrarijs eſt naturaliter diſſolubile. ⁊ ita naturaliter ab anima diſſolubile. Di cendum eſt ꝙ licet ratōne contrarioꝝ ex quibꝰ ꝯponitur ſit diſſolubile. ratōne tamen aīe ratōnalis bene inſtitu te potentis cōtinere corpus. fuit vt nō diſſolueret̉. ⁊ ita mortale vno modo. ⁊ īmortale alio modo.i. potens non mori. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū eſt. ꝙ illud quod dicit pla to intelligit̉ de natura ip̄ius creature que ex ſe nō poteſt ſubſiſtere niſi ex gubernatione creatoris. cuiꝰ voluntas fuit vt quedam eſſent non diſſolubilia. ¶ Ad tercium di cendum eſt. ꝙ licet etas eſſet in eis. non tamē erat ibi vt per ſeniū declinaret ad mortem. Unde augu. in li. de ci ui. dei. Senio non veteraſcebant vt neceſſitate ꝓducerē tur ad mortem. Et alubi cibus aderat ne eſurirent. po tus ne ſitirent. lignum vite ne vlla ſenectus diſſolueret. Et dicit beatus grego. Cum temporibꝰ non ip̄e tranſi bat. ſtabat em̄ momentis decurrentibꝰ. quia nequaꝙͣ ad vite terminū per dierum incremēta tendebat. licet ergo mors ſit terminꝰ etatis ẜm ꝙ diuidat̉ per virilem etatē ⁊ ſenectutem ⁊ alias differētias etatis. tamen non erat defectibilitas ex neceſſitate nature ex parte etatis. ¶ Ad quartum dicendū. ꝙ non eſt ſimile in alijs animātibus ⁊ in homine. in homine em̄ ita eſt ꝙ fuit anima rationa lis habens poſſe continēdi corpus in īmortalitate: eo ꝙ ipſa fuit immortalis bene inſtituta a principio. in alij. vo animantibꝰ fuit corruptibilis anima. que nō habuit potentiā continēdi corpus in īcorruptōe. ⁊ ideo corpo ra eorum fuerunt incorruptibilia: corpus v̓o homīs im mortale.i. potens non mori. ¶ Nlembrum ſecundū Ecundo queritur ſi eſt pena pro peccato. vtrum pro illo peccato qd̓ fuit primuꝫ in obedientia. Et videtur ꝙ pari ratōne pro alio peccato. Unoquoqꝫ em̄ peccato mor tali anima deſerit̉ a deo. vel deſerta elongat̉ ab eo. Sed ad deſertioneꝫ anime a deo conſequi videtur. ꝙ corpus deſerat̉ ab aīa. ſed hec deſertō eſt mors. gͦ mors videt̉ cō ſequi ad qd̓cūqꝫ pct̄m. cum in om̄i pct̄o ſit deſertō aīe a deo. ¶ Ite qui facit mortale pct̄m dignꝰ eſt morte gehen ne. ſed illa ē grauior mors que nō fit ſeꝑatōne aīe ⁊ cor poris. ſed in eternā penā potiꝰ vtriuſqꝫ ꝯplexu ſicut dic aug. in li. de ciui. dei. gͦ cū ex pct̄o mortali ſit meritū mor tis ęterne q̄ multom aior eſt ꝙͣ mors tꝑalis. ex pct̄o vide tur eſſe meritū mortis tꝑalis. ¶ Itē in li. ſap̄. j. Iniuſti. cia ē mortis acquiſitio. ⁊ loquit̉ ibi de morte tꝑali. ſꝫ in iuſticia accipit̉ ibi ꝓ qͦlibꝫ pctō mortali. gͦ ex qͦcūqꝫ mor tali ē meritū mortis tꝑalis. ¶ Sꝫ ꝯtra. videt̉ ꝙ ex pri mo pct̄o hoīs fuit tm̄ meritū mortis tꝑalis vl̓r. lex eī da ta ē de morte tꝑali ꝓpter primā trāſgreſſionē. dictū ē em̄ in. ij. gen̄. Qua die ede. morte mori. tanꝙͣ dice̓t. qua die deſerueritis me ꝑ inobediētiā: deſerā vos ꝑ iuſticiā. cuꝫ
ergo in illo primo peccato fuit pͥma deſertio ꝑ inobedien tiam. ibi eſt deſertio ꝑ iuſticiam. ſꝫ hec deſertio ꝓ iuſtici nō eſt in pn̄ti niſi ꝑ neceſſitatem moriendi. gͦ ꝓ pct̄o pͥm directe ꝯſecuta ē mortalitas. ¶ Item illud pct̄m̄ fecit hu manam naturam recede̓ a p̄ma rectitudine. qd̓ non fecit aliud pct̄m ſeq̄ns. gͦ cum de pͥma rectitudine eſſet immo talitas.i. potentia non mori. receſſus at̄ qͦ ad hͦ eſt ꝑ mor talitatem. ꝑ pct̄m pͥmum tm̄ ꝯſecuta ē mortalitas. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ licꝫ aliqd̓ aliud pct̄m dignū fuerit morte tꝑa li ſic̄ habitum eſt in lege moſayca. nullum tn̄ dignū fui vel meritorium mortis vniuerſalis niſi iſtud. ¶ Ad obie ctum at̄ in ꝯͣrium dd̓m. ꝙ non ad quācunqꝫ deſertōꝫ aī a deo ſeꝗt̉ deſertio illa corꝑis ab anima q̄ dr̄ mors. ſꝫ illa q̄ dr̄ mors gehenne. ad illam v̓o deſertōꝫ anime a deo. ſe quit̉ deſertio corꝑis ab anima. cum non hēat plenā pr̄a tem ꝯtinendi vitaꝫ corꝑis. hͦ at̄ fuit cum defuit ei pͥma re ctitudo ꝑ ip̄m lignum vite. ꝑ cuiꝰ alimentum corpus po tuit ꝯẜuari in immortalitate. ¶ Ad ſcd̓m v̓o d̓m. ꝙ licet pct̄m mortale inducat ꝙͣtum ē de ſe neceſſitatem ad mo tem gehenne. non tn̄ ad mortem tꝑalem. niſi qͣtenꝰ ordi nat̉ ad pͥmaꝫ inobedientiam. cui ẜm legem dei hec pena eſt det̓minata vniuerſal̓r in humano gene̓. cuiꝰ pͥncipiuꝫ erat adam ẜm ſeminalem rōem. ¶ Ad tercium dd̓m. Ꝙ licet peccans pct̄o mortali digniꝰ ſit morte tꝑali. loꝗt̉ tn̄ ibi de iniuſticia originali ẜm quam fuit acꝗſitio mort tꝑalis. poſſet tn̄ exponi de morte gehenne q̄ eſt ꝑ meritū iniuſticie general̓r. ¶ Nembrū terciū. Ercio q̄rit̉ qͣliter pena iſta rn̄det ꝓportio nabil̓r illi culpe. culpa em̄ fuit inobedie tia in qͣ facta eſt ſe ꝑatio anime a deo. mors vo eſt ſeꝑatio corꝑis ab anima. Si gͦ ꝓpter ſę ꝑatōneꝫ vtrobiqꝫ eſt iſta ꝓpprtio ẜm hͦ eſſet pena ꝓ alijs pctīs. ¶ Propterea. ſi hec ſeꝑatio eſſet cauſa illius ſeꝑa tionis. ꝙͣtomaior eſſet ſeꝑatio anime a deo. tanto celeri or eſſet ſeꝑatio corꝑis ab anima. ¶ Sꝫ videt̉ contrariū ꝑ hͦ ꝙ dr̄. vij. Eccͣs. eſt iuſtus qui parit in iuſticia ſua. ⁊ impius vicit multo temꝑe. ¶ Ad quod dicēdum. Ꝙ ꝓ portio fuit huiꝰ pene ad pͥmum pct̄m inobediētie. anin em̄ dum vniuerſal̓r fuit contenta deo. hūit pr̄atem uerſal̓r continendi corpus. cum aut non vniuerſal̓r fi contenta deo. non hūit pt̄atem continēdi corpus vniuer ſaliter. ⁊ ita non hūit pt̄atem ꝯẜuandi in vita. ¶ Ad o iectum autem in ꝯtrarium dicendum eſt. ſic̄ dictum eſ non eſt ſimile in alijs pct̄is vſqꝫquaqͣꝫ. nullum em̄ aliu pct̄m inuenit totam naturam humanaꝫ rectam in ꝑente. nec oportꝫ. Sed maius eſt tm̄ mortale ex parte anime ꝙ ꝓpter hoc ſit mors celerior. qꝛ neceſſitas mor di ſeꝗt̉ ex obligatione primi peccati. Ꝙ em̄ non accel rat̉ mors ẜm magnitudinē pct̄i. hoc accidit ꝙ differt de minus mortem. qꝛ expectat ad penitentiam. ij. Petri. iij. Non vult homines perire ſed ad penitentiam cenubrti. ¶ Membrū quartu. Uarto querit̉ quomodo impleta eſt illa pe na. cum non illo die quo comederunt mor tui ſunt morte pene. licet morte culpe. ꝓ qd̓ querendum eſt pͥmo de qua morte int̓ ligat̉. ⁊ ſicut dic̄ Aug. ꝗdam intelligunt de morte culpe. qd̓ in v̓bis ꝓfert illud qd̓ in lege dictum ē. qͣ die ederitis morte mori. non ad morteꝫ corꝑis ſꝫ ad mortē aīe. q̄ ſit in pct̄o referre conant̉. ¶ Sꝫ ꝯͣ illos obicijt. di. ꝗd rn̄debunt cum legit̉ h̓ dn̄m pͥmo hoīeꝫ ptꝰ pct̄m increpādo ⁊ damna do dixiſſe. terra es ⁊ in terrā ibis. neqꝫ em̄ ẜm aīaꝫ ſꝫ ẜm corpꝰ tra erat ⁊ morte eiuſdē corꝑis iturꝰ ī terrā. ex qͦ vi det̉ ꝙ de mortē corꝑis ītelligit̉. ¶ Preterea. dr̄. jͣ. ad cor. xv. Sicut in adam omnes moriunt̉ ita ⁊ in xp̄o omī viuificabunt̉. vnuſquiſqꝫ enim in ſuo ordine ⁊cͣ. vbi lo

Queſtio .cxxj.
is. ergo de morte corꝑis hoc intelli quitur de morte gebatur. ¶ S idet̉ melius ꝙ intelligat̉ de morte ge henne vel in aīa vel in corpore. illa em̄ eſt pena ꝑ ſe de bita mortali peccato ⁊ pͥmo mortali pͥmo debita. ¶ Sꝫ contrariū videtur ꝙ dicitur in quacūqꝫ die come. mor te mori. neqꝫ em̄ tunc cum comedit mortuus fuit morte nature nec morte gehenne: ſed tm̄ morte culpe. ergo de morte culpe videtur intelligi. cū vtrūqꝫ verbum ad ideꝫ tempus videtur referri. ¶ Ad quod poteſt reſponderi per hoc ꝙ dicit augu. ſuper Gen̄. diſtinguens quatuor genera mortis. Prima eſt mors culpe. Secūda eſt quaꝫ dicimus mortem nature. ſcilicet pene in preſenti. Ter cia eſt mors anime quā patitur cum exit de hoc corpore. QQuarta eſt cum anima receperit corpus ⁊ in igneꝫ eter num poſt iudicium mittitur. Dicit ergo conſequēter. ꝙ ad primam mortem tres alie ſequūtur. ex quo innuit. ꝙ non intelligatur tm̄ de morte nature: ſed de alijs conſe quentibus. ⁊ non de morte culpe. illa em̄ eſt cauſa. Nec eſt hoc contrarium quod dictum eſt. illo die eos non eſſe mortuos. licet em̄ eo die non eſſent mortui. erant tamen illo die morti obligati. morti pene ex parte corporis pri mo. conſequēter morti pene ex parte aīe. tercio mortī cō iuncti. vnde ſenſus eſt. morte morieris.i. morte obliga tus es. vel mortis reatus incurres. quia vero omnes in adam erant ẜm corpus. ⁊ non erant in eo ẜm animam: ideo quodam loco augu. de morte corporis ſic exponit. vt intelligatur ꝙ tamcito moriebantur. ꝙͣcito comede runt. dicit em̄. ꝙͣuis annos multos poſtea vixerunt: illo tamen die mori ceperunt. quo mortis legem qua in ſeni um veteraſcerent acceperunt. ⁊ idem dicit beatꝰ grego. in li. mora. ix. Quo attingit vetitum pertulit decurſum. ⁊ offenſo creatore cepit ire cum tempore. ſtatu immorta litatis amiſſo: curſus mortis mortalitatis eum abſor Nembrū quintū Uinto queritur vtrum mors ſit a deo. Ꝙ ſic videtur per hͦ ꝙ dicitur. xj Ecc̄i. Mors ⁊ vita a domino deo eſt. Quod exponit au gu. in li. retract. Malorū pena que a deo eſt. malum quidem eſt malis. ſed in bonis operibus dei eſt: quoniam iuſtum eſt vt mali puniantur. ¶ Item au gu. mors ⁊ vita a domino deo eſt. vita.ſ. a donāte: mors ab ipſo iudicante. ¶ Contra videtur in yponoſticon. Uide mortem non a deo auctore ſed per errorem vite ve niſſe hominibus in paradiſo delitiarum poſitis. ⁊ Sa pien. ij. Deus mortē non fecit ſed impij manibus ⁊ ver bis acquiſierunt eam. ¶ Item ſi deus autor mortis eſt. letari debet in occaſu viuoruꝫ tanꝙͣ in opere ſuo bono. ſcriptum em̄ eſt. Letabitur dominus in operibus ſuis. ¶ Item ſi deus mortem fecit cur xp̄c mortuuꝫ fleuit ẜm carnem. non em̄ quod ipſe fecerat dolere debuit. ¶ Iteꝫ xviij. ezech̓. dicit dominus. Nolo morteꝫ peccatoris ſed vt magis conuertatur ⁊ viuat. Si ergo auctor eſt domi nus. cur dicendo nolo eam repellit a peccatore. ⁊ nō pa titur quod ſuum eſt remanere. ¶ Item quicquid deum feciſſe dicimus habet eſſentiam. ſed mors non habet eſ ſentiam. ergo mors non eſt a deo. ¶ Ad quod dicendū ẜm augu. in li. retract. ꝙ deus non eſt autor mortis niſi inꝙͣtum eſt pena. ⁊ hoc eſt quod dicit ꝙ mors eſt ab ip̄o iudicante. hoc etiam explanat in queſtionibus ve. teſta. Non deus inuentor mortis ē ſed iudex. quia mortis au tor peccator eſt. quomodo ergo deus poterat facere mor tem qui neſciebat peccare? Sed dum peccatuꝫ retribuit ab ipſo dicta eſt eſſe mors cum non ex ipſo ſit. ſed ex eo qui peccauit. ¶ Ad obiectum autem in contrarium pa tet qualiter reſpondendū eſt. non em̄ deus eſt autor mor tis ⁊ non per peccatum fecit mortem. ſed dicitur bonuꝫ opus dei inꝙͣtum eſt pena pro peccato inflicta. ¶ Ꝙ au tem dicit̉ in li. yp̄o. ꝙ ſi deus eſt autor mortis letari debet in occaſu viuorum tanꝙͣ in opere ſuo. habens ꝓ in conueniēti ꝙ mors ſit opus dei. Dicendum eſt ꝙ mors habet duplicem reſpectum. vnum reſpectuꝫ ad ip̄m pec catorem vel ad ip̄m dyabolum: cuius inuidia mors in trauit in orbem terrarum. ⁊ ex illa parte non dicit̉ eſſe mors a domino tanꝙͣ autore. nō em̄ agit aliquid ad qd̓ ſequatur mors. Si v̓o fiat ſermo de morte ẜm ꝙ refert̉ ad iuſticiam dei. quod inflictum eſt a domino ꝓ peccato iuſtum eſt. ⁊ quod iuſtum eſt bonum eſt. ẜm hoc mors ē a deo in ratōne pene. ¶ Ad illud v̓o quod obijci poſſet. ꝙ mors aliquid agere dicitur vel corrupere vel damna re. iſta autem non niſi ad aliquid referunt̉. quod autem aliquid eſt a deo eſt autore. ergo mors eſt a deo autore. Reſpondet augu. cuꝫ de morte hec omnia dicunt̉ ad au torem mortis per quem priuatio vite facta eſt.ſ. dyabo lum referuntur. ip̄e em̄ que ad morteꝫ pertinent: aut fa cit dum captiuat ⁊ perimit: aut patitur dum vincitur ⁊ damnatur. opera em̄ mala que vicia dicuntur actꝰ ſunt non res. que tanꝙͣ per ſe agere aliquid dicuntur: cuꝫ ea ⁊ per ea totum agat dyabolus. Nlęmbrum ſextu Exto queritur vtrum ſit pena tm̄ primoꝝ parentum. an aliorum ab ip̄is deſcenden tium. Et videtur ꝙ tm̄ debeat eſſe pena il lorum. eis eī facta fuit illa prohibitō ſicut patet per verbuꝫ eue dicentis. De fructu ꝙ eſt in medio paradiſi p̄cepit nobis deus ne comederemꝰ ⁊ ne tange remus. ſed quibꝰ fuit p̄ceptum. eorum fuit inobediētia ſi tranſgrederent̉: ⁊ non alioꝝ. ergo primoꝝ parentum tm̄ fuit inobedientia. ſed quoꝝ eſt culpa eorum eſt pena per ſe. ergo mors fuit tm̄ pena primorum parentū. ¶ Cō tra beatus grego. in li. moral̓. Nos in primo homine a dn̄o recedentes. a paradiſi gaudijs repulſi. in hac vite erūna mortalis cecidimus. ¶ Item augu. in li. de eccle. dogma. Omniū hominū erit reſurrectio. ſi omniū erit. ergo omnes moriunt̉. vt mors in adam data omnibꝰ fi lijs eius dominabit̉. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ ꝓhibitō il la data fuit ip̄i ade nō homini qͣſi vl̓i cauſaliter loquen do ⁊ principio oīm hominū. in eo em̄ materialiter erant omnes homines ſiue ſemīaliter. vnde omnes in ip̄o pec cauerūt ẜm qd̓ dicit apl̓s ad Ro. Et Anſel. in li. de ori ginali peccato. Quoniā humana natura que ſic erat in adam tota. vt nihil de illa extra vnū eſſet peccando. ſine omni neceſſitate deum exonorauit. vnde per ſe ſatiſface re nō potuit. Ex quo accipit̉. ꝙ mors ꝯmunis debeat eē pena. non tm̄ ade ⁊ eue: ſed illorum qui nati ſunt ab ip̄is peccatoribꝰ. vt tamen perſone erant illi ſoli preceptū do mini ſunt tranſgreſſi. non autem filij eorum. pena ergo extenditur ad eos qui ab ip̄is deſcenderūt. inꝙͣtum ab ipſis deſcenderūt vt peccatoribꝰ. ¶ Membrūſeptimū ¶ Eptimo querit̉ ſi ſit pena deſcendentium ab ip̄is tm̄ maloꝝ an̄ etiā bonoꝝ. Et vide tur ꝙ tm̄ maloruꝫ. mali em̄ fuerunt ⁊ ſunt imitatores paterni ſceleris. boni v̓o nō in ꝙͣtum hmōi. cū ergo pena ſequat̉ culpam mors deberet eſſe tm̄ maloꝝ. ¶ Item primi parētes ſi ſtetiſſent in bo nitate non fuiſſent ꝑpeſſi mortem eadem ratōne em̄ filij eoꝝ niſi peccarent non deberent ꝑpeti mortem. ſed bor ſunt hmoi. ergo mors nō debe̓t eſſe pena bonoꝝ. ¶ Cō tra augu. in li. de ciui. dei. fatendum eſt primos homīes peccatores ita fuiſſe morte mulctatos. vt quicquid eorū ſtirpe eſſet exortum eadem pena teneretur obnoxium. ¶ Item in primo homine natura humana viciata atqꝫ mutatā eſt. vt repugnantem pateretur in membris ino bedientiam concupiſcendi et obſtringeretur neceſſitate moriendi. atqꝫ id quod vicio penaqꝫ factus eſt. hoc in alijs faceret. id eſt obnoxios peccato mortis generaret.

¶ Qd̓ concedēduꝫ eſt. vnde dicendū eſt ꝙͥ mors non eſt pena īflicta ip̄is pͥmis parētibꝰ ⁊ accipiētibꝰ exēplū ma litie ab eis: ſed his qui deſcendūt originaliter ab eis tra hentes culpam originalem ⁊ penam. hi aūt ſunt tam bo ni ꝙͣ mali. boni em̄ licet liberent̉ a culpa originali. non tamen a pena mortis. vnde augu. Si a peccati vinculo ꝑ mediatoris gratiā ſoluūtur infantes mortem illā ꝑpe ti poſſunt. que animā ſeiungit a corpore. in ſcd̓am v̓o ſi ne fine penalem liberati a peccato obligationē nō tranſ eunt. ¶ Sed pōt eſſe queſtio cū boni liberētur ꝑ gratiaꝫ xp̄i a vinculo peccati quare nō liberātur a pena peccati ſcꝫ mortē. Ad quod rn̄det aug. ad hoc relinꝗt aīe exꝑi mentū ſeꝑatōnis a corꝑe ablato iam crimīs nexu ne ip̄a fides eneruet̉: ſed regeneratōnis ſacramentū ꝯtinuo ſe queret̉ corꝑis īmortalitas. Item in martiribꝰ nulla eēt victoria nulla gloria. qꝛ nec ibi eſſet certamē ſi poſt laua crum regeneratōnis ſancti nō poſſent ꝑpeti mortē cor poralem. cum paruulis ante baptizandis quis non ad xp̄i gratiam propterea curreret ne a corpore ſolueretur ⁊ ita non inuiſibili premio probaretur fides: ſed nec fi des eſſe ſtatim ſumendo mercedem. ¶ Nembrū octauū Ctauo querit̉ quando debet dici pena. ar ante morteꝫ. an in ip̄a morte. an̄ poſt? Ad quod ſic. poſt morte nō videt eſſe pena cū iam ſit tranſacta. pena aūt eſt cū ē ſenſus rei triſtabilis in ip̄a aūt morte cū eſt ſeꝑatio aīe a corꝑe nō eſt ſenſus rei triſtabilis. ergo ſi eſt pena. eſt ante mor tem. Sed ante mortē eſt vita. vita em̄ ⁊ mors immedia te ſunt oppoſita. ergo tūc nō eſt mors. ¶ Ad quod dicē dum. ꝙ in ipſa ſeꝑatione aīe a corpore dicit̉ mors pena corꝑalis. Illam em̄ ſentit ipſa aīa a qua corpus ſeꝑatu ſeꝑatio v̓o dicit̉ dupliciter. vel cū primo nō exiſtit aīa in corpore. ⁊ tūc eſt ſenſus rei triſtabilis in p̄ſenti. vel cū eſt in ſeꝑando. ⁊ tunc eſt ſenſus ⁊ hoc modo dicit̉ mors eſſe in moriente. Alio v̓o modo dicit̉ eſſe in mortuo. vita gͦ ⁊ mors prout dicitur mortui immediate opponūtur. vita v̓o ⁊ mors prout dicitur morientis alio modo opponun tur. Nam vita pōt dici dum eſt in quiete. cum aūt tēdit ad nō eſſe. nō eſt in quiete. ſed dicitur mors morientis. ¶ Nembrū nonuꝫ Ono querit̉ qualiter pena peccati conuer a eſt in vſum iuſticie ⁊ pena vicij in vſum virtutis. Ad quod ſic. mors malū eſt. etſi bonū eſt in ratōne pene. Sed vt eſt in ra tione pene reſpīcit ad illud qd̓ p̄ceſſit.ſ. peccatū. hoc aūt modo nō eſt inſtrumētum iuſticie. vt ẜm quā homo me reatur. pena em̄ ẜm ꝙ hmōi eſt. eſt inuolūtariuꝫ. inſtru mentū v̓o iuſticie ẜm ꝙ ex ea eſt meritū eſt voluntariuꝫ ergo illo modo nō dicetur mors inſtrumētuꝫ virtutis ſi ue iuſticie. ¶ Preterea pena reſpicit ad p̄teritum. meri tum v̓o reſpicit ad futurum. nō ergo illo modo dicit̉ in ſtrumentū ad merendū. ¶ Item mors in ſe malū eſt. ma lum aūt ꝑ ſe non ordinat ad bonū meritoriū. ergo mors ꝑ ſe non ordinat ad bonū meritoriū. Sed quo vtitur vir tus vel iuſticia eſt per ſe in bonum meritoriū. ergo mors non eſt hmōi. ẜm ꝙ malum nō ergo mors eſt in vſum iu ſticie vel virtutis. ¶ Contra. bono contingit bene vti et male vti. lex em̄ bonum eſt. ⁊ ea cōuenit bene vti ⁊ male vti. ergo a contrario malo pene cōtingit ⁊ bene vti ⁊ ma le vti. ſicut accidit de concupiſcentia quā quis pōt male vti ⁊ bene vti. bene em̄ vtitur qui concupiſcētiam refre nat. male vtitur qui concupiſcentiā relaxat. vnde aug in li. de baptiſ. paruuloꝝ. Male vtitur malo cōcupiſcē tiam relaxans adulterio. bene vtitur malo concupiſcen tiam reſtringens a cōnubio. eodem modo morte contin git vti ⁊ bene ⁊ male. bene cum pro fide vel iuſticia ſuſti netur. malo cum ad flagitium impellitur vel pro cauſa
inhoneſta ſuſtinet̉. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ morte eſt vti bene. cum ꝓ honeſta cauſa ſuſtinet̉ ⁊ neceſſaria. ⁊ lice mors vt pena ſit inuolūtariū: ſuſtinere tn̄ illā eſt volun tariū. ⁊ hoc eſt vſus virtutis vel iuſticie generalis. Cuꝫ ergo querit̉ ẜm quā ratōeꝫ ordinat̉ ad meritū. dicendū eſt ꝙ ordinat ad meritū ꝓut cadit ſub voluntate. etſi re ſpicit qd̓ futurū eſt. ⁊ licet ſit malū tn̄ eo contingit bene vti. Unde aug. Mali male lege vtuntur ꝙͣuis ſit bonuꝫ boni v̓o morte bene vtuntur. ꝙͣuis mors ſit malū. ¶ Mlēbruꝫ decimū Abita conſideratōne de penis generalibꝰ primoꝝ parentū. dicendū eſt de penis ſy ſcialibꝰ. Et primo agit̉ de penis peccati ex arte mulieris. ſcd̓o ex ꝑte viri. ſic em̄ or dinātur in gen. Et ponūtur tres ex ꝑte mulieris. multi plicatio erunarū in multitudine conceptuū. dolor ī par tu. ⁊ ſubiectō ſub poteſtate viri. Eſt eniꝫ duplex vis aīe cognoſcitiua. ratōnalis ⁊ ſenſibilis. ꝙͣtum ad ratōnalē ſumitur pena ſubiectōnis: ꝙͣtum ad ſenſibilem duple pena. vna ẜm multitudinē. cum dicit multiplicabo erū nas: altera ẜm magnitudinē cum dicit in dolore paries. vel aliter indiuiduū ad duo tendit. ad conſeruatōeꝫ ſui ẜm tempus de terminatū. ad conſeruatōneꝫ ſpeciei ſim pliciter. multipliciter v̓o dicit̉ ſexus paſſiui. Iuxta auti vtrūqꝫ contrahit ex peccato penā. nam iuxta actū gene rationis qui eſt ad conſeruatōeꝫ ſpeciei. duplicē penam trahit. in portando fetum ⁊ parturiendo. quoꝝ vnū ꝑti net ad ꝓgreſſum: alterū ad conſumatōeꝫ in initio v̓o eſt de lectatio ⁊ ibi videtur eſſe ſine pena. ⁊ fortaſſe hoc vo luit deſignare nomine conceptus. vel hoc tacuit propte delectationeꝫ in qua non videtur eſſe pena. Ex parte v̓o actus qui eſt ad conſeruationem indiuidui cum bonum ſit libertas faciendi quod ſibi eſt expediens. malum per oppoſitum eſt ſeruitus. ſubeſſe alterius dominatōni ne ceſſario. ⁊ hec eſt illa pena que deſignatur cum dicitur. ſub poteſtate viri eris. ¶ Sed poteſt queri ſi multipli catio erumnarum in conceptibus ⁊ dolorum in partu bus contingit pecoribus. ⁊ in illis ſicut dicit auguſ. eſt hec mortalitatis conditio potiꝰ ꝙͣ pena peccati. nō erg videtur ꝙ iſtud ſit pena peccati in mulieribꝰ. ¶ Ad qd̓ reſpondet augu. in li. ꝯtra maniche. dicens. pōt fieri ꝙ in femīs hominū mortaliū corpoꝝ ſit iſta cōditio: ſꝫ hoc eſt magnū ſuppliciū. ꝙ ad iſtam corpoꝝ mortalitateꝫ ex illa īmortalitate veniūt. ⁊ ſic eſt differetia ī femīs hoīm ⁊ in pecoribꝰ. Addit etiā augu. aliā queſtionem ꝑ hoc ꝙ ponit alia lr̄a dicens. Multiplicabo dolores atqꝫ ſuſpi ria in huiꝰ vite calamitate. ꝑ hoc em̄ videt̉ deſignare non loquatur de multiplicatōne miſeriarum ratōe cō ceptuum: ſed de multiplicatōne miſeriarum in tota vita mortali. ſed hec pena non videtur propria mulieribus ꝯmunis em̄ eſt viris. ergo non ſic generaliter intelligen dum eſt niſi de doloribꝰ ⁊ ſuſpirijs ratōne conceptuum. .§. j. Deinde queritur ratōne illius pene qua dicitur. ⁊ ſub viri poteſtate eri videtur em̄ non eſſe pena ſed eſſe ex conditōne ſexus. for mata enim fuit de latere viri. ergo ſumpſit ab ip̄o ori nem tanꝙͣ a principio. conueniebat ergo ei ſubeſſe ex cō ditione. ¶ Preterea. ſi ex neceſſitate iuſticie ſunt ſubd te viris. ad quid ergo dicit apl̓us ad ephe. Mulieres vi ris ſubdite ſint cum voluntarium diuidatur contra pe nale. ¶ Item videtur in multis mulieribus ꝙ non ſubie cte ſunt viris ſed dominētur ip̄is. ¶ Preterea ẜm alia tranſlationem. poſtꝙͣ dictum eſt in dolore paries ſequit̉ erit tibi conuerſio ad virum tuum. ⁊ ip̄e tui dominabit̉. videtur em̄ contrariū. quaſi em̄ dignitateꝫ ſibi additam credunt. cū mulieres ſunt ⁊ plerūqꝫ ſuꝑbiores exiſtaſit. quid eſt gͦ ꝙ poſt ꝑtū in dolore dicit̉. ꝙ erit tibi cōuerſio ad virum tuum. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ licet ex condi

Que ſtio .cxxj.
tione ex ꝑte aīe haberet ip̄a paritatē. nihilominꝰ ex con ditōne ex ꝑte corporis habuit quādaꝫ a viro dependen tiam. ſed nō exprimebat̉ ibi ſubiectio penalis. qua velit nolit ſubiecta ſit viro. huic aūt ſubiectōni penali nō re puguat ſubiectō voluntaria obedientie. Illud em̄ quod fuit neceſſariuꝫ ex ordine iuſticie diuine poteſt fieri vo luntariū. ⁊ ſic de neceſſitate faceret virtutem. ⁊ tūc eri meritorium. Nec repugnat ꝙ ſit penale qd̓ em̄ ſenſuali tati vel ratōni ſequenti ſenſualitatem eſt penale rationi recte. potuit eſſe voluntariū ⁊ meritoriuꝫ ſi aſſit gratia. ¶ Ad ſequens v̓o dicendum. ꝙ licet ex improba volun tate contingat aliquaꝫ mulierem dominari viro. hoc ta men non eſt ẜm ratōnem ſexus. ſexus em̄ debet eſſe ſub iectus. ⁊ agendo contra iuſticiā diuinā peccat mulier q̄ dominat̉. ¶ Ad vltimū dicendū. ꝙ recte poſtꝙͣ dictū eſt in dolore paries filios. ſequitur ip̄e tui dominabit̉ ⁊ erit tui conuerſio ad virum. ad oſtendendū ꝙ licet filios ha beat ꝑ quos poſſit extolli. nihilominꝰ debet conuerti ad virum vt eius ſequat̉ voluntatē. Preterea intelligat ſe. nō habuiſſe ex ſe prolem ſed a viro. ⁊ neceſſitatē in edu catione prolis ꝑ virum eſſe ſupplendam. Exponit auteꝫ ugū. moraliter ſic. Illa pars anime que carnalibꝰ gau ijs tenetur cum aliquā malam conſuetudinem volens vincere: paſſa fuerit difficultateꝫ ac dolorem. atqꝫ ita pe perit conſuetudinem bonam. cautius ⁊ diligentius ob temperat tanꝙͣ viro. ⁊ ipſis quaſi erudita doloribꝰ con uertitur ad ratōnem. ⁊ libenter ſeruit iubenti. ne iteruꝫ in aliam ꝑnicioſam defluat conſuetudinem. Deinde queritur.§. ij. de pena hominis que pene diſtinguūtur in gen. cū dicit quia audiſti vo. vx. tue. ⁊ comediſti de ligno de quo pre ceperam tibi ne comederes: maledicta terra in oꝑe tuo ⁊cͣ. Signatur autem ibi plures pene. quedam em̄ ſunt ī ablatione boni. ⁊ quedam pene ſunt in impoſitōne mali In ablatōne boni cum ſubiungit̉ videte ne mittat forte manum ſuam ⁊ ſumat de ligno vite. In impoſitōne ma li cum dicitur. maledicta terra in opere tuo. Ablatō v̓o boni dicit̉ ꝙͣtum ad cauſaꝫ conſeruatōnis vite. ꝙͣtuꝫ ad locum voluptatis. Primū eſt impotentia ſumendi de li gno vite ꝓpter prohibitōeꝫ. Secūdum eſt expulſio de lo co voluptatis. Terciū prohibitō reditus cū dicit̉. eiecit adam ⁊ collocauit ⁊cͣ. Prima pena ex ꝑte corꝑis. ſecun da ex ꝑte anime. voluptas em̄ ex ꝑte anime attendit̉. ter cia ex ꝑte totius. Etum aūt ad potentiam mali diſtin guūtur pene. tum in vita. tum in morte. cum dicit̉ donec reuertaris in terram. ¶ In vita d̓o diſtinguit̉ ꝙͣtum ad initium ſuſtentatōnis. ꝙͣtum ad progreſſum. ⁊ ꝙͣtum ad conſūmatōeꝫ. ꝙͣtum ad initiū cū dicitur. maledicta ter ra in oꝑe tuo. in laboribꝰ ⁊cͣ. ꝙͣtum ad ꝓgreſſum dicitur ſpinas ⁊ tribulos germinabit tibi. ꝙͣtum ad conſūmati onem cuꝫ dicit̉. comedas herbas terre ⁊ in ſudore veſce ris pane tuo. In primo laborandi difficultas que eſt ex colendo terrā. In ſcd̓o infructibilitas cum dicit̉ ſpinas ⁊cͣ. In tercio victus parcitas ad quem victum alia duo tendunt. ¶ Pena v̓o que reſpicit mortem duplex eſt. mo riendi neceſſitas. ⁊ incineratio. Incineratio notat̉ cum dicitur donec reuertaris in terra de qua ſumptus es qꝛ puluis es ⁊cͣ. ipſa mortalitas.ſ. moriendi. neceſſitas nō tatur ꝑ tunicas pelliceas quibꝰ erant induti. ⁊ hoc ap paret ꝑ hoc ꝙ dicitur ecce adam factus eſt quaſi vnꝰ ex nobis ſciens bonū ⁊ malū. ſciens quaſi ꝑ exꝑientiaꝫ bo num vite ⁊ malum mortis. Sciebat em̄ quid eſſet viue re. Sciebat em̄ ꝑ exꝑientiam mortem quā prius ſciebat per ſcientiam nodum ꝑ exꝑientiam illud tamen qͣſi irri ſorie dictū eſt. in cōmemorationē p̄cedentis pct̄i. ¶ Sꝫ pōt queri ꝓpter quid cum aſſignat̉ pena ip̄ius a deo ra tio ꝑ̄mittit̉. cum aūt aſſignat̉ pena eue nō p̄mittit̉ ratō. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ dyabolo temptanti ꝑ ſerpenteꝫ datū eſt pena p̄miſſa ratōne. ⁊ ip̄i viro. in vtroqꝫ em̄ prī
cipalit̓ vigebat ratō vt īmediate ſe hn̄s ad deū. In genē em̄ angeloꝝ lucifer īmediate habebat ſe ad deum tanq̄ principiū viarū. In genere v̓o hominū īmediate adam tanꝙͣ primꝰ homo. ⁊ ideo cū ratōne viriqꝫ infligit̉ pena iſti quia ſuggeſſit tranſgreſſionē mandati. illi quia ꝑpe trauit ex ſuggeſtione tm̄. vnde ex ip̄is verbis exprimen tibus penā patet maius eſſe peccatuꝫ dyaboli. dicit̉ em̄ maledictus eris facta ꝯuerſione ad dyabolū. facta con uerſione ad adam dicit̉ maledicta terra in opere tuo. Deinde queritur.§. iij. ratione eius ꝙ dicit̉ maledicta terra in opere tuo. ꝓpt̓ quid terra maledicatur. cum ip̄a non deliquerit ſed ip̄e adam. ¶ Preterea ſupra alia elementa quare non ceci dit maledictio. cum ipſe homo compoſitꝰ ſit ex quatuor elementis qui peccauit. ¶ Preterea grauius fuit pecca tum hoc ⁊ damnoſiꝰ quo peccauit adam ꝙͣ quo peccauit chaym. ſed ꝓ peccato chaym infligit̉ pena a domino cū dicitur. maledictꝰ eris ſuꝑ terram. ¶ Ad quod dicendū ꝙ licet terra nō peccauerit in ſe. nihilominꝰ maledictio cadit ſuꝑ terrā. qꝛ homo ꝯuerſus eſt ad terrā.ſ. ad dele ctationem fructus qui erat ex terra peccauit. ⁊ hoc aſſi gnatur ratio quare tꝑe ieiunij fuit abſtinētia a carnibꝰ aīaliuꝫ que nutriunt̉ in terra. nō aūt a carnibꝰ piſcium qui nutriunt̉ in aquis. Etſi obijciatur de volatilibꝰ que originē habuerūt ex aquis. dicendū eſt ꝙ nutrimentum ſuū accipiūt ab his que oriunt̉ a terra ꝑ ſe. ⁊ nō ẜm acci dens. Beatꝰ tn̄ augu. ꝑ maledictōeꝫ terre dat intelligere maledictōeꝫ concupiſcētie que ꝓuenit ex ꝑte inferiori.ſ. carnis. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ maledictō facta terre ⁊ nō alioꝝ elementoꝝ ꝓpter hoc. ꝙ mediante fructu ter re ꝓhibito ⁊ inclinatōne ad iſtud factū eſt peccatum. li cet ergo homo compoſitus eſſet ex quatuor. nō tn̄ incli natio ad delectabile in alijs traxit hominē ad peccatuꝫ ¶ Ad tercium v̓o dicendū ꝙ aliter fuit de chaym ⁊ adā chaym em̄ quodāmodo imitatus eſt dyabolum in pec cato ſuo. ex inuidia em̄ ꝑpetrauit homicidiū. ſic ⁊ dya bolus vt dicit Alchuinꝰ. ⁊ ſumit̉ ex illo verbo. viij. ioh̓ Ille erat homicida ab initio. ⁊ ideo ſicut dictum eſt dys bolo in ſerpente maledictꝰ ⁊cͣ. ita dictum eſt chaym ma ledictꝰ eris ſuꝑ terrā. Ade v̓o dictū eſt maledicta terra in oꝑe tuo. vt notat̉ ꝙ ortū habuit pct̄m ex concupiſcer tia ſenſuali. que per terram deſignatur. Deinde queriturᵐ.§. iiij. ſuꝑ eo ꝙ dicit̉ in laboribꝰ comedes ⁊cͣ. Non em̄ omnibꝰ datur iſta pena. multi em̄ comedunt ⁊ non in laboribꝰ. ¶ Preterea ẜm hoc qui ſunt in vita contemplatiua non haberent iſtaꝫ penam. non em̄ ī laboribꝰ comedunt ⁊cͣ. ¶ Ad quod dicendū eſt. ꝙ pena eſt ꝯmunis. nullꝰ em̄ ē qui comedit ex ea niſi precedente labore in ſe vel in alio. Contemplatiui etiā comedūt ex ea vel ex laboribꝰ quos habēt in actiua vel qui habent̉ ab alijs. Pret̓ea tota vi ta iſta ē in labore ꝯſtituta. ẜm illud. v. iob. homo naſcit̉ ad laborē ⁊ auis ad volatū. vnde nō ſemꝑ neceſſe ē ꝙ la bor ſit in excolendo terrā. ſed ꝙ labor ſit in vita tempo rali. Alia tn̄ lr̄a eſt que dicit. in meroribꝰ manducabis ex illa. vbi notat̉ ꝙ in iſta ſemꝑ debet eſſe afflictio. Alit tamen exponit augu. moraliter dicēs. hocipſum quod hac vita quiſqꝫ natus eſt. difficultatē habet inueniendo veritatis ex corpore corruptibili. ẜm illud. ix. ſapientie. Corpus quod corrumpit̉. aggrauat animam. Deinde queritur.§. v. ſuꝑ hoc ꝙ dicit̉. Spinas ⁊ tribulos germinabit terra ⁊cͣ. videt̉ em̄ ꝙ hec pena nō tm̄ ſit maris ſed etiā femine ꝑ ſpinas em̄ ⁊ tribulos ſignant̉ punctōnes peccatorum que ex mundo vel carne ꝓueniūt. he auteꝫ non tm̄ ſunt in maſculo ſed in femina. ¶ Sed reſpondendum eſt. ꝙ ad virum magis refertur iſta pena. propter hoc. ꝙ vi

ri eſt excolere terrā ⁊ fructū ex ea colligere. hoc autem ꝙ obijcit̉ ad moralē intellectū refertur in qua vir a mulie re non diſtinguit̉. ¶ Sed adhuc querit̉ vtrum ſpine et tribuli orirent̉ ex terra ante cum poſſent eſſe ad cōueni entem vſum. Ad quod dicendū ꝑ hoc qd̓ dicit Alchui nus. querit em̄ cur ſpinas ⁊ tribulos germinauit terra. Ad quod reſpōdet ꝑ peccatū homīs terra maledicta eſt vt ſpinas pare̓t ⁊ venenoſas herbas. vt ante oculos ſem per habeat homo originale crimen. Aliter tamen videt̉ reſpondere auguſ. dicens. ꝙ homini naſcebant̉ iſta ad laborem ⁊ penaꝫ. quod alijs aīalibꝰ naſcebant̉ ad paſtū Damaſ. etiam dicit ꝙ ſpina iuncta fuit roſe in ſubmēo rationem tranſgreſſionis prime que voluntati eſt ꝯiun cta. ¶ Et comedas herbas terre ⁊cͣ. hic querit̉ qualiter hoc datum eſt in penam cum ſit vita multoꝝ ſanctorū. ¶ Preterea herbe dicunt̉ que ſponte naſcuntur ex terra cum aūt dictum eſt ex omni ligno paradiſi ⁊cͣ. Nōne cō ceſſuꝫ fuit comede̓ ex herbis. ¶ Pret̓ea nōne poſt pecca tum poterant etiam de fructibus comedere. qualiter gͦ datum eſt in pena comedere herbas. Alia em̄ littera di cit. ⁊ edes pabula agri tui. ¶ Preterea multi veſcūtur pane ⁊ non in ſudore vultus ſui. ergo non eos attingit illa pena. ¶ Reſpondendū eſt. ꝙ licet ſancti voluntarie ⁊ meritorie comederunt herbas. nihilominꝰ tamen ho mini datum eſt in penam. vt quia in delectabiliori cibo deliquit. in cibo animalium punit̉. Nec negat̉ quin ho mini conceſſum fuerit de herbis terre comedere. conceſ ſu enim nobiliori terre naſcente. per conſequēs videtur concedi vſus terre naſcentis minus nobilis. ¶ Ad terci um v̓o dicendū. ꝙ licet aliqua ſecularis perſona non ve ſcatur pane in ſudore vultus. homini v̓o datum eſt hoc in penam. Panis em̄ non ſine ſudore vultus preparat̉. ¶ Donec reuertaris. notat̉ hic pena incineratōis. vide tur autem ꝙ hec pena nō extendatur ad omnes ab adā ſeminaliter deſcendentes. non em̄ ad illos qui viui in ueniūtur in die iudicij. de quibꝰ dicitur ſimul rapientur in nubibus obuiam xp̄o ī aera. Similiter de multis ſā ctis legitur quoꝝ corpora non incinerātur. ¶ Ad quod dicendum ꝑ hoc ꝙ dicitur in glo. j. ad Theſ. iiij. Nō ab illa ſentētia arbitramur illos eſſe immunes qua dictuꝫ eſt terra es ⁊ in terraꝫ ibis. Similiter dicit haymo. du anima ip̄o raptū exierit ip̄m corpus. erit corpus terra. ſed tamen breuiſſimū ſpacium tenebit ip̄a mors. ¶ Ad aliud dicendū ꝙ hoc ꝙ corpora ſanctoꝝ nō incinerātur gratie eſt. ⁊ licet xp̄c ad nr̄am redemptōeꝫ mortē aſſum pſerit. nō tn̄ carnis corruptōeꝫ ſiue incineratōeꝫ. ẜm il lud pͣs. Nō dabis ſanctū tuū videre corruptōeꝫ. Un̄ in li. de eccͣ. dog. Manet priuilegiū in dn̄o. ꝙ de eo ſpecia liter dicitur. non dabis ſanctuꝫ tuū videre corruptōeꝫ. Fecit eis dominusᵐ.§. vj. tunicas pelliceas ſuꝑ quo querit̉. que fuit cauſa. nunꝗͣꝫ indigebant vt nō poſſent ſine his ſubſiſtere? Ad qd̓ rn̄ dendum. ꝑ hoc ꝙ dicit Alchuinꝰ fecit hoc vt eos morta les inſinuaret. Induit autem vt ex omni ꝑte ſe eſſe circū datos cognoſcerent. Item augu. contra maniche. Illa mors quā omnes qui ex adam nati ſumus cepimus de bere in tunicis pelliceis figurata eſt. ip̄i em̄ fecerunt p̄ cinctoria de folijs fici. ⁊ deus fecit illis tunicas pellice as. ipſi em̄ appetierunt faciendi libidinē relicta facie ve ritatis. ⁊ deus corꝑa eoꝝ in iſtam mortalitatem carnis mutauit. quo eniꝫ maiori iudicio potuit figurari mors quā ſentimus in corpore. ꝙͣ pellibꝰ que de mortuis peco ribus detrahi ſolent. ¶ Et quid eſt quod ſequitur. ecce adam factus eſt quaſi vnus ex nobis cum iam ille fuit immortalis deiectus in mortem ſciens mortē ꝑ exꝑienti am quā prius nouit tm̄ ꝑ ſapientiā. Ad quod reſpondet augu. ꝙ dupliciter intelligi potuit. vt voce inſultātis di ceretur factus eſt tanꝙͣ vnus ex nobis. nō quia iam eſſet ſed quia ad illā rem factus eſſet vt.ſ. eſſet deꝰ creatoris
ſui beneficio. nō natura ſi ſub poteſtate eiꝰ manē voluiſ ſet. vel dictꝰ eſt quaſi vnꝰ ex nobis. eo ꝙ tunc nouit pex perientiā quod deꝰ nouit ꝑ ſapientiā. ¶ Nūc ergo vide te ⁊cͣ. hic deſignātur tres pene. ꝑ quas pn̄t deſignari ſi ue figurari tres pene in futuro. que competūt peccat originali qd̓ ꝑ adam eſt contractū vel etiam in aliom tali. lapſus irrecuꝑabilis a ſtatu innocētie. carētia ſum mi delectabilis. irreuocabilitas quātū eſt ex ꝑte homīs ¶ Sed queritur quibꝰ dictum eſt videte ne forte miti ⁊cͣ. Preterea nūquid ſi ſumeret de ligno vite viueret in eternū. cum iam effectus eſſet mortalis ꝑ tranſgreſſon inobediētie. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ angelis locutꝰ ē tanꝙͣ miniſtris. illud aūt quod ſequit̉ ad hoc refert̉. vt oſtēd retur ꝙ lignū vite hanc habuit potentiā. vt ꝑ eſum illi daret dn̄s immortalitatē in corpore ſuſceptibili. ſiue ar hoc diſpoſito. etſi corpus ade non iam erat diſpoſitū. li gnum vite nō ꝓpter hoc ſuā virtutē amiſit. Aliter tar exponit augu. dicens. pōt videri ꝓpterea homo in labo res huiꝰ mūdi eſſe dimiſſus. vt aliquādo ad arborē vit manū ponat ⁊ viuat ineternū. Manus aūt porrectō ſi gnat crucem ꝑ quā vita eterna recuꝑat̉. Poteſt etiā in telligi ꝙ nō iniuſta pena eſt poſt peccatū intercluſuꝫ eē aditu ad ſapientiā. donec dei miſericordia mēſuris tem porum reuiuiſcat qui mortuus inueniat̉ qui perierat. ¶ Emiſit eum dn̄s ⁊cͣ. querit̉ in quo diſtinguit̉ hec pe na a p̄cedenti cum cōip̄o diceret̉ paradiſus voluptatis principaliter ꝓpter eſum ligni vite. Ad qd̓ dicendū ẜm augu. ꝙ duplex figurat̉ ſeꝑatio. vna que ē a ligno vite eſt xp̄c. ꝓuer. iij. lignū vite eſt his ꝗ app̄henderīt eā ⁊ ꝙ tenuerint. Alia ē a ꝑadiſo ſpūali ꝙ ē eccl̓ia. a qua eijcit̉ pct̄or qͦuſqꝫ ꝑ ſatiſfactōeꝫ redeat ad vnitatē. Scd̓m aliā v̓o trāſlatōneꝫ dr̄ dimiſit eū. vt notet̉ ꝙ ſuo ꝓprio pct̄o hͦ demerēte ē dimiſſus. alienatꝰ aūt ē a vita noſolū quā fu erat ſi p̄ceptū ẜuaſſet cū āgelis accepturꝰ. ſꝫ ab illa etiā quā ducebat ī ꝑadiſo. q̄ erat q̄dā corꝑis felicitas. FEie citqꝫ adā ⁊ collocauit an̄ ꝑadiſuꝫ vel ꝯtra ẜm aliā lr̄am hic notat̉ vltima pena.ſ. īpoſſibilitas quātū eſt de ſe ad reditū. ſꝫ qd̓ ſibi vult ꝙ cherubin ⁊ flāmeꝰ gladiꝰ ponunt̉ ad cuſtodiā viā ligni vite. niſi vt oſtendat̉ ꝙ ꝑ caritateꝫ que ē plenitudo ſciētie deſignatā in cherubin. ⁊ ꝑ penaꝫ temporalē que in framea verſatili ſiue gladio deſignat̉ via ligni vite cuſtoditur. ſicut dicit augu. in li. cōtra ma niche. Uel per plenitudineꝫ ſcientie poteſt deſignari ꝑ fecta ſciētia ẜm quā debet dirigi moleſtiarū tollerantia ¶ Queſtio. cxxij. de pecca to originali quid ſit. Inito tractatude cto primoꝝ parētū ⁊ penis ꝯſequenti bus ip̄m: ꝯſequēter dicendū eſt de pct̄o originali qd̓ ex ip̄o ꝯſequēter traheba tur. ¶ Circa v̓o originale pct̄m hec q̄ri poſſunt. Prīo an ſit origīale pct̄m. Scd̓o qd̓ ſit origīale pct̄m. Tercio q̄ eſt cā origīalis pct̄i. Quarto qͣlit̓ tradu cat̉ origīale pctm̄. Quinto in qͦ ſit. Sexto qͣlit̓ trāſit rea tu ⁊ manet actu. Septīo de ꝯcupiſcētia que eſt ſequela originalis pct̄i. Octauo de vnitate originalis peccati vl̓ multitudine. Nono de quātitate originalis peccati. De cimo de pena originalis peccati. Alembrū primū Irca pͥmū ſic ꝙ origīale pct̄m n̄ ſit. pt̄ on̄ di ptꝰ baptiſmū ꝗ̄ delet culpā ⁊ pena nihil dꝫ r̄manē origīal̓ pct̄i. gͦ ſi ābo ꝯiugati ba ptizēt̉. ī eis n̄ erit culpa origīal̓ nec īmūdi cia carnis q̄ ē illiꝰ pēa. gͦ origīale pctm̄ n̄ erit ī ꝓle. ex ꝑte eī corꝑis n̄ videt̉ habe cāꝫ. nec ex ꝑte aīe q̄ a d̓o creata ē ¶ Forte diſtingueret aliquis qͣꝫ duplex ē pena ſequens origīale peccatū. pena ꝓmouēs: ⁊ pena ſuffocas. Pena

Queſtio .cxxij.
uet̉ ꝑ baptiſmū. pena v̓o ſuffocans re iouet̉. Sed hoc nihil videt̉ valere ad ꝓpoſituꝫ. Si em̄ na ſuffocans tollitur ꝑ baptiſmuꝫ. maxime aūt ſuffo ans debet dici ex qua tantū malū ſequit̉.ſ. culpa origi nalis in prolem. ex qua eſt carētia viſionis dei. illa ergo maxime tolletur ꝑ baptiſmuꝫ. nō ergo ſequit̉ originale peccatum in prole illa pena ablata in parentibꝰ. ¶ Ad idem ſi originale peccatū eſt de neceſſitate in prole. vide ꝙ nuptie nō dicende ſunt bone. in ſacramēto em̄ ma trimoniali tria ſunt bona. fides. proles. ⁊ ſacramētum. prolem aūt de neceſſitate ſequit̉ maximū malū videlicet culpa originalis. ergo ad nuptias conſequit̉ de neceſſi tate maximū malū. ſed nihil ad qd̓ conſequit̉ maximuꝫ malū ſimpliciter dicendū eſt bonū. ergo mr̄imoniū non eſſet ſimpliciter bonū. qd̓ cum ſit falſum. reſtat ꝙ id qd̓ de neceſſitate conſequit̉ ad ip̄m nō eſt malū. ſed hoc ap pellat̉ originale. ergo originale nō eſt malū ſiue peccatū Item ad idem hiero. nō eſt capitale vicij qd̓ nō eſt ca tale virtutū. oppoſita em̄ ſunt nata fieri circa idem. gͦ ſil̓r ſi vnū nō eſt traducibile nec reliquū. ſed virtꝰ nō tra ducitur. ergo nec peccatū. Sed originale ꝑ traductionē dicit̉ eſſe originale. ergo nō eſt peccatum. ¶ Item omne gens nobiliꝰ eſt patiēte ſicut dicit augu. in. xij. ſuꝑ gen̄. d litt. ⁊ accipit̉ ibi agens coīter vt appellet̉ ⁊ corrupēs agens. conſtat em̄ ꝙ nihil agit in aliud corrūpēdo ip̄m niſi potentiꝰ ip̄o. Sil̓r etiā accipit̉ hic patiēs coīter. non ſolū ꝓ patiēte paſſione que eſt ꝑ abiectionē: ſed etiā paſ ſione que eſt in recipiēdo. nō em̄ loquit̉ ibi augu. de paſ ſione que fit ꝑ abiectioneꝫ ſed de altera. Sed corpꝰ neqꝫ nobiliꝰ neqꝫ potentiꝰ eſt aīa. gͦ aīa nō corrūpit̉ neqꝫ patit̉ ab ip̄o corꝑe. ¶ Item nec a deo corrūpit̉ ſed cauēduꝫ eſt em̄ vt dicit augu. deū ponere cauſaꝫ peccati vel ꝑ ſe vl̓ ꝑ accidēs. Nec iteꝝ corrūpit̉ aīa ꝑuuli a corruptione aīe parētuꝫ. cū nō ſint aīe ex traduce ſicut corꝑa. Nec a ſe ip̄a pōt dici ꝙ corrūpit̉. nihil em̄ ē cauſa corruptōis ſui ip̄iꝰ. ſic gͦ aīa ꝑuuli corꝑi īfuſa ex nulla ꝑte habet corru ptionē. Sꝫ pct̄m eſt corruptō in aīa. apparet ꝙ origīa le nullo mō pōt dici pct̄m. ¶ Item nihil agēs ẜm quali tatem quā habet agit in alterū. niſi inducēdo talē quali tatē qͣlē habet. ita vt nō egrediat̉ genꝰ. verbigr̄a. ſi ignis agat in ferrū ẜm caliditatē quā habet. nō agit in ip̄o in ducēdo caliditatē alteriꝰ generis. ſed caliditatē generis eiuſdē. ergo ſi caro corrupta ẜm corruptionē qua habet aliquo mō inducit corruptionē in aīa. nō inducet corru ptionē alteriꝰ generis ſed eiuſdeꝫ. Si ergo corruptio in carne fuit penalis tm̄ ⁊ nō culpabilis. videt̉ ꝙ ſi ab ip̄a inducat̉ corruptio in aīa. illa erit penalis tm̄ ⁊ nō cul abilis. etſi hoc: redit ſemꝑ nunꝙͣ erit origīale pecca um. ¶ Item ad idem. Lex tꝑalis tenet̉ a lege eterna. et iuſticia legis tꝑalis a iuſticia legis eterne. ſed iniuſticia legis tꝑalis non punitur aliquis ꝑſonaliter ꝓ peccato parentū. go ſi cum maiori miſericordia eſt iuſticia le gis eterne ꝙ iuſticia temporalis. nunꝙͣ ẜm iuſticiam le gis eterne puniet̉ aliquis ꝑſonaliter pro culpa primorū parentuꝫ. ⁊ maxime eternaliter. ſed hoc eſſet ſi poneret̉ originale peccatū: ip̄i em̄ dicit̉ deberi ꝑpetua carentia viſionis dei ẜm ꝙ hmōi. ⁊ ita nō debet poni peccatum originale. Aut ſi dicat̉ ꝙ aliquis punit̉ ex pena paren tum. videtur ꝙ ſaltem magis deberet puniri pro pecca tis ꝓximoꝝ parentū ꝙͣ primoꝝ. ¶ Item iuſtū eſt vt pe na ſuū teneat actorē. ſed ꝑuulus qui mō naſcit̉ nullius peccati fuit actor ſed ſolū primi parētes. ergo iſti nulla pena debet̉. ſi ergo illi reddit̉: iniuſte agit̉ cū illo. ¶ Pre terea quicqd fit de corꝑibꝰ. aīa illius ꝑuuli nullo modo fuit in primis parentibꝰ. ergo videt̉ ꝙ nullo mō deberet puniri ex peccato eoꝝ quicqd fit de corꝑe ip̄ius. Qd̓ em̄ dicitur Exo. xx. Ego ſum deus deus tuus fortis zelotes biſitans iniquitates patrū in filios. hoc intelligit̉ cum filij imitant̉ iniquitatem patruꝫ. ⁊ hoc patet ꝑ hoc ꝙ ibi ſubiungit̉. in terciā ⁊ quartā generatōneꝫ eoꝝ qui oderunt me. Si erg ilus cum naſcit̉ non imitat̉ iniqui tatem patris. nō videt̉ ꝙ debeat vindicari in ip̄o. ¶ Pre terea Ezech̓.xviij. omnes aīe mee ſunt. vt aīa patris: ita ⁊ aīa filij mea eſt. aīa que peccauerit ip̄a moriet̉. filiꝰ nō portabit iniquitatē patris. Si ergo ẜm decretū iuſticie legis eterne. nō extendit̉ pena vltra culpā. ſi filius non portabit iniquitatē patris. ergo neqꝫ quo ad penaꝫ nec quo ad culpam tranſfundet̉ originale peccatū in poſt os. ¶ Item omnes peccauimꝰ in adam peccante. ergo ſatiſfaciemꝰ in adam ſatiſfaciente. cū deus ſit ꝓnior ad miſerendū ꝙͣ ad puniendū vel damnāduꝫ. ¶ Item ideo peccauimꝰ in adaꝫ peccante quia in lumbis eius eramꝰ ſed ſimiliter in ip̄o eramꝰ ſatiſfaciente. ergo in eo ſatiſfe cimus. ¶ Item potētior eſt gratia ꝙͣ peccatū. ergo ſi pec catum poterit omnes corrupere: ⁊ gratia ei data pote rit omnes ſaluare. ¶Oppoſitū huiꝰ oſtendit̉ multiplici ter. primo ꝑ timoreꝫ beſtiarū. timor em̄ homīs ante pec catum fuit ſuꝑ oīa aīalia ⁊ dominauit ſicut monſtrat̉ in gen̄. Dominamini piſcibꝰ maris. ⁊ iterū adduxit ea ad adam vt videret quid vocaret ea ⁊cͣ. modo aūt econtra rio eſt. ⁊ p̄cipue timet homo ſerpētē quā eua nō timuit. Gen̄. iij. Et vnde h̓ timor em̄ iſte omniuꝫ eſt ⁊ pena eſt. dicit em̄ Tuliꝰ. ꝙ omniū naturale eſt ergo pena iſta na turalis eſt. ergo homo nō eſt naturaliter pure innocens aut deꝰ iniuſtus eſt. quoniā ſine peccato punit innocētes Si ergo deus iuſtus eſt peccatū originale eſt. ¶ Secun do per dolorem mulierū ꝑturientiū. cuꝫ ergo omniū mu lierū ſit naturalis. eſt ergo ꝓ peccato originali. ¶ Ter cio ꝑ mala que patiunt̉ pueri. qui in actu nihil cōmiſe runt. patiunt̉ tamen cōbuſtiones. febres. variaſqꝫ tudines. ⁊ iniuſtū eſſet ſi ꝑ oīa innocētes eſſent po ergo p̄ceſſit ī eis. ſed nō actuale ergo originale. ¶ Quar to ꝑ pugnā ſanctoꝝ quā habuerūt ꝯtra malū ꝯcupiſcen tie carnis. de qua apl̓us ad gal̓. v. Spūs cōcupiſcit ad uerſus carnē. hanc pugnā habent oēs. ⁊ hec pugna bo na ⁊ etiā in ſanctis glorioſa. ſed nō eſt ꝯtra bonū. gͦ con tra malū. eſt ergo malū generale omniū originale pecca tum. ¶ Si dicat̉ ꝯcupiſcentia ꝯtra quā pugnas eſſe bo num. audi ſalomonē dicentē. fili poſt ꝯcupiſcētias tuas nō eas. faciēt em̄ te in gaudiū inimicis tuis. ergo ſequē do cadis in abyſſuꝫ peccati. malū ergo eſt ꝯcupiſcentia carnis. ¶ Quinto ꝑ circūciſionē yſaac qui filiꝰ fuit pꝫ miſſionis ⁊ nō naturalis. qꝛ ſterili patri ⁊ ſterili mat datꝰ eſt. ⁊ tn̄ niſi circūciſus fuiſſet perijſſet. qꝛ a dn̄o di ctū erat gen̄. xvij. Maſculꝰ cuiꝰ p̄pucij caro circūciſa nō fuerit: ꝑibit aīa illa de ppl̓o ſuo. ſed nō niſi ꝑ pct̄m. ergo peccatū habebat yſaac tam ſancte natꝰ. ergo multo for tius ⁊ nos. Sexto ꝑ hoc ꝙ primi parētes fecerūt ſibi perizomata Gen̄. iij. ⁊ ꝑ hoc ꝙ quedā mēbra dicunt̉ pu dibunda. ſed vnde hoc: nō niſi ꝓpter pct̄i corruptōeꝫ in porta originis oꝑantē. ¶ Auctoritatibꝰ multis illud ꝓ batur. iij. ioh̓. Niſi qui renatꝰ fuerit ex aqua ⁊ ſpūſ. ⁊cͣ. generaliter loquit̉. ergo neminē excludit. ergo oēs opor tet renaſci ergo ſpūaliter mortui ſunt. Itē ad Ro. x. pro omnibꝰ mortuꝰ ergo oēs mortui ſunt ꝓ quibꝰ mortuꝰ eſ obiecta aūt reſpōdemꝰ. ⁊ primo ad primū hoc mō. Sci mus em̄ ꝙ originale culpe duplex fuit debita pena. vna que eſt carentia viſionis dei. ⁊ qꝛ hec nō fuit ꝓmouēs ſꝫ ſuffocans ideo hoc remouet̉ ī baptiſmo cū culpa. Alia v̓o pena fuit pronitas ⁊ hec non fuit pena ſuffocans ſed ꝓmouēs illi cui infligebat̉. ⁊ ideo in baptiſmo nō tollit̉ ſed relinquit̉ homini ad exercitiū. ꝯtra qd̓ pugnās exer citatur ⁊ ꝓmouet̉. etiā qd̓ patet: quia ip̄i ſic exercitato reddit̉ corona ꝓ certamine que aliter nō redderet̉ eidē ſicut dicit apl̓us. ij. ad Thimo. ij. non coronabit̉ niſi ꝙ legittime certauerit. Unde ⁊ ſi aliter fieret hō beatus. ⁊ non certans ꝯtra illam ꝓnitatē: nunꝙͣ tn̄ redderet̉ ei corona ꝓ certamine. qꝛ valde eſt ip̄i homini glorioſum.

Si autē obijcit Iulianꝰ ꝙ ex hac pena neceſſario ſequỉ culpa. dicimnꝰ ꝙ ſi hec pena ordinat ad malū: nō tamē ad malum culpe in eodem. ſed ſi ex ip̄a ſequit̉ maluꝫ culpe hoc eſt in ip̄a prole. ⁊ nō in illo cuius eſt pena. Unde cū in ip̄o cuiꝰ eſt pena ordinet ad multipliceꝫ fructū. ſi ſub traheret̉ illa pena. damnificaret̉ in ſubtractione illius. ¶ Ad ſcd̓o obiectuꝫ dicimus. ꝙ etſi proles ſit bonū ma trimonij. ⁊ prolem comitetur malum peccati originalis non tamen ad nuptias dicendum eſt ſequi malum. ⁊ hͦ quia aliunde eſt proles. aliunde aūt peccatum originale proles em̄ a deo eſt. peccatum autem a defectu vel caren tia debite iuſticie. nuptie autē ordinantur ad prolem ſi ue ad bonum prolis. ⁊ non ad defectum quod patet. Si enim nunꝙͣ peccaſſet homo nihilominus eſſent nuptie ⁊ eſſet bonum prolis. quēadmodum ergo volens aliquis facere pedem. non intendit ip̄m facere claudū. ꝓpter de bilitatem tamen virtutis accidit pedi ip̄m eſſe clauduꝫ. cū aliunde eſt pes.ſ. a facilitate. aliunde claudus videli cet a defectu ſuo. ita eſt ex parte iſta ꝙ prolis bono acci dit illud malū ⁊ ideo non eſt dicendū illud malum con ſequi ad nuptias. ¶ Ad tercium dicendū. concedo ꝙ ſi cut virtus non traducit̉ ita neqꝫ vicium ꝙͣtum ad idem ptitateꝫ in numero. ſicut virtus iſta numero que fuit in patre nunꝙͣ eſt in filio: ita vicium qd̓ fuit in patre idem numero nunꝙͣ eſt in filio. quod patet remanente adhuc originale in patre cōuenit eſſe originale in filio. tamē in telligendū eſt ꝙ differēter eſt in bono ⁊ in malo. Bonū em̄ non eſt in nobis a nobis. ſed a deo. ⁊ etiam īmediate ſine aliquo medio eſt a deo in quolibet in quo eſt. qd̓ pa tet cum bonū ſiue virtus nō ſit in nobis niſi ꝑ gr̄e colla tionem. gratia autē cuiuſqꝫ confert̉. immediate confert̉ a deo. ⁊ nō vni per alterū. patet ꝙ bonū nō poteſt ab vno in alterū traduci. ſed malū in nobis eſt a nobis ⁊ ſuffici ens cauſa mali: ⁊ ideo magis fuit ratio traducendi ꝙͣtū ad malū ꝙͣ ꝙͣtum ad bonuꝫ. ¶ Ad aliud quod obijcit̉ ꝙ agens ſemꝑ nobiliꝰ eſt patiente. ⁊ ſimilit̓ ad aliud ꝙͣ ni hil agens ẜm aliquā qualitatē poteſt agere in alterū. ni ſi inducendo ſil̓e. ita vt cū egrediat̉. ergo patet quō rn̄ dendū eſt per p̄dicta. neqꝫ em̄ eſt dicendū ꝙ corpꝰ agat ī animā ꝓprie loquendo. neqꝫ ſil̓r eſt dicendū ꝙ corruptio que erat penalis in carne faciat corruptioneꝫ alteriꝰ ge neris.ſ. culpabilem in aīa. qualiter autem ſentiendū eſt de his inferius declarabit̉. ¶ Ad aliud quod obijcit̉. lex tꝑalis non punit aliquē ꝑſonaliter pro peccato p rentum. Reſpondemꝰ ꝙ in paruulo ſuerunt duo. caro ⁊ anima. ꝙͣtum ad carnem ergo cum illā contraxerit ex patre. ⁊ aliquādo fuerit caro patris. potuit puniri ꝓ de licto patris iuſticia legis eterne. ſicut a lege tꝑali pote rat aliquis puniri in rebꝰ in quibꝰ debebat ſuccedere pa tri. ſed ſicut nō poterat puniri in ꝑſona ꝓpria niſi ꝓpter ꝓpriam culpaꝫ: ita nec anima paruuli deberet puniri ni ſi haberet culpam. Unde ẜm augu. ⁊ Anſel. concedimꝰ ꝙ non punitur ꝑuulus ꝓ culpa patris. ſed ꝓ culpa ſua ꝓprie loquendo. non em̄ dicit apl̓us ꝙ ſolum adam pec cauit. ſed dicit ꝙ om̄es peccauerūt in adam Ro. v. erat em̄ in adam nōſolum voluntas huiꝰ ſingularis perſon ſed voluntas vl̓is nature. quo cadente a iuſticia origina li. cecidit etiam quelibet voluntas ſuccedentium poſte riorū. caret em̄ voluntas cuiuſlibet illa rectitudine quā habuiſſet ſi adam ſtetiſſet. ¶ Ꝙ etiam ſimiliter obijcit̉. ꝙ iuſtum eſt vt pena ſuum teneat actorem. viſum ē quō rn̄dendum eſt. oſtenſum eſt eniꝫ quō ꝑuulus quilibet in adam dicitur peccaſſe. ¶ Ꝙ autem ſimiliter obijcitur ꝙ illud Exo. xx. Ego ſum deus zelo. vin. ⁊cͣ. non intelligit̉ niſi cum iniquitates patrū reꝑiunt̉ in filijs. dicimus ꝙ hoc eſt verum. ſed quod dicit̉ poſtea ꝙ in ꝑuulo nō erat iniquitas. Reſpondemꝰ ꝑ interemptōneꝫ. in ipſo em̄ eſt culpa ſicut dictum eſt ante. ¶ Similiter autem ad illud quod obijcitur de Ezech̓. xviij. filius non porta. iniqui. pa. neqꝫ pa. iniqui. filij. concedimꝰ. qꝛ etiā ꝓpriā culpam
habet ⁊ ꝓ ꝓpria culpa punit̉. ⁊ nō ꝓ aliena ꝓprie loquen do. vnde ſi debet̉ ei pena ꝓ peccato primoꝝ paren̄. nō de betur ei pena ꝓ peccato queꝫ fecerat hec ꝑſona inꝙͣtur hec. ſed ꝓ peccato qd̓ fecit inꝙͣtum erat habens vniuer ſalem naturā. ⁊ inqͣtum erat principiū reſpectu omn ⁊ inꝙͣtum erat habens virtute conſeruādi generalit̓ or ginalem iuſticiam ⁊ in poſteris ſi ſtetiſſet. Ex quo appa ret ſil̓r ꝙ querit̉ poſtea. Si hec aīa nullo mō erat in pa rentibꝰ. quō peccauit in illis. aut quō punit̉ ꝓpter illor dicimꝰ em̄ ꝙ ſi hec aīa non erat in aīa primi parētis ẜm ꝙ ipſe erat hec ꝑſona ſingularis. erat tamen ibi nihilo minus ratione nature vl̓is quodāmodo. ⁊ ẜm aliquo modos qui prius expoſiti ſunt. ita tamen vt non intel gatur aīa ꝑuuloꝝ educi ꝑ ꝓpagationē vel ꝑ generation in eſſe a parētibꝰ. ¶ Ex his etiā que dicta ſunt pōt vide ri quoddam ꝙ poſſet queri videlicet. cum aīa vnit̉ carni ꝑuuli in ip̄a vnione. vtrū vniatur ẜm ſe: aut ẜm ſuas ꝑ tentias. aut quō? ſicut em̄ pōt haberi ex p̄dictis dicim ꝙ nōſolum ẜm ſe. ſed ratione potentiaꝝ ſuaꝝ appetebat vniri. ſed iſta appetitiua nō eſt intelligenda ſpālis appeti tiua vniuſcuiuſqꝫ vis reſpectu ꝓprij actus. ſicut iraſcibi lis ad iraſcendū. ⁊ cōcupiſcibilis ad concupiſcenduꝫ ⁊ ſic de alijs. ſed erat generalis appetitiua appetens vnir corpori: ſicut corpus habebat appetitiuā qua appetebat aīe vniri. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ ꝙ omnes ſatiſfeci mus in adam ſatiſfacientē. Rn̄det̉ ꝙ non eſt ſil̓e. Nā cū peccatū ſit a ſolo arbitrio peccatū eſt a natura ⁊ in natu ra. ⁊ ideo ꝓpagatur. gratia v̓o licet ſit in natura tn̄ nō a natura ſed a deo ſolū. ⁊ ideo ꝓpagari nō pōt. ¶ Et ad iſ lud quod obijcit̉ deus eſt pronior ad miſerendū ꝙͣ ⁊cͣ. di cendū ꝙ peccatū originale non eſt a deo actore in nobis inꝙͣtum peccatuꝫ. vnde qd̓ trāſfundat̉ originale nō eſt a deo ſicut gr̄a. ſicut poſtea patebit. ¶ Ad aliud v̓o dicen dum. ꝙ ſi notet̉ cā p̄ciſa hec ē falſa. qꝛ eramꝰ in lūbis ad ip̄o peccāte ideo peccauimꝰ. qꝛ ⁊ xp̄c in lumbis eiꝰ erat nō tn̄ in eo peccauit. duo em̄ occurrunt quatenꝰ ꝯcedat̉ ꝙ adā peccate peccauimꝰ: qꝛ fuimꝰ in eo potētia materi ali ⁊ potētia naſcendi ẜm ꝯcupiſcētiā. primo mō tm̄ fuit xp̄c in adā. nos autē vtroqꝫ mō. ¶ Ad vltimū qd̓ obijcit plus poſſe gr̄am ⁊cͣ. Rn̄det̉ ꝙ duplex eſt cā qͣre gr̄a ade nō remouit originale vna ē qꝛ faciliꝰ ē corrūꝑe ꝙͣ reedifi care deſtruere ꝙ ꝯſtruere. Scd̓a eſt. qꝛ ex ſentētia diuīa lata ſuꝑ adam ⁊ totā poſteritatē. adheſit corruptio hu mano generi quā ſentētiā gr̄a delere nō potuit data ali cui puro homī. ſꝫ data xp̄o ꝗ erat deꝰ ⁊ hō. Si em̄ ꝑ gra tiam datam primis parentibꝰ deleta eſſet: iam nō man ſiſſet iuſticia diuine vltionis lata in tantā poſteritateꝫ. ⁊ ita iuſticia diuina quo ad hoc euacuaretur. quod ē in conueniens. miſericordia em̄ etſi temperet iuſticiam nō tamen eam euacuat. ¶ Nlembrum ſecundum Ecundo querit̉ qd̓ ſit pct̄m origīale. ⁊ pri mo vtꝝ ſit culpa tm̄. aut pena tm̄. aut vtrū qꝫ. aut neutrū. Scd̓o ſi eſt culpa vtꝝ ſit vo lutariū vel nō. Tercō qꝛ ponūt̉ q̄dā rōes origīalis qͣliter intelligant̉ ⁊ inter ſe differāt. Quarto ſi pct̄i origīale ē pena. vtꝝ ẜm carentiā diuine iuſticie. ¶ Articulus primus D primuꝫ ſic videt̉ ꝙ nec ſit culpa nec pena. per hoc ꝙ dicit̉. ij. li. ſen. diſ. xxx. ca. ꝙ diligē ¶ I quidā dicebant ip̄m originale nec eſſe cul pam nec pena ſed tm̄modo reatu.i. debitū vel obnoxieta tem qua obnoxij ⁊ addicti ſumꝰ pene tꝑali ⁊ eterne pro peccato primi parentis. Ratio autem iſtorum ſumebat ex ſimilitudine legis temporalis ad legem eternam. Si enim in crimine leſe maieſtatis ẜm legem temporaleꝫ et ſi non peccauerunt filij ſunt tamē obnoxij pene ꝓ delicto parentū. videt̉ ſil̓r ꝙ ſi peccatum ade fuit quaſi crimen

Queſtio .cxxij.
leſe maieſtatis in eo ꝙ vſurpare voluit ſimilitudinem deitatis. ꝙ ꝓ pct̄o eius ẜm legem eternam teneant̉ ꝑuuli obnoxij pene. etiā eculpa ſua. ⁊ hanc obnoxietatem ale. ẜm iſtos n̄ eſt originale cul ppellant ipſi o jͣ. qꝛ culpa fuit in ſolo adam. neqꝫ pena eſt ſꝫ tm̄º obli gatio ad penam. ¶ Contra iſtos autem obijcit̉ ꝑ auctori tatem Aug. in li. v. rn̄ſionum ꝯͣ Pelagium. ⁊ celeſtinum ꝗ dicebant. ꝙ pct̄m non tranſit niſi in imitatores paren tum. vnde ſi in ꝑuulis remaneret aliꝗd ptꝰ parentes. di cebant illud eſſe tm̄ penam ⁊ non culpam anteꝙͣ actua liter peccarent. querit gͦ Aug. ẜm quem modum ꝑtranſi uit ſnīa in illos in quos non ꝑtranſibit culpa. niſi forte ẜm nos iniuſtꝰ ſit deus ꝗ expertes delicti illoꝝ paſſus ē nos pene vinculo obligari. ex qͣ auctoritate apparet aꝑte ꝙ non ſolum in originali ponenda eſt pena ſꝫ etiam cul pa. ¶ Ꝙ autem vtrunqꝫ ſit in ipſo originali.ſ. ⁊ pena ⁊ culpa. on̄dit̉ hoc modo psͣ. Benedixiſti domine terram tuam ſuꝑ illum locum. aut extendes iram tuam. glo. omnes traximus ab eo penam ⁊ culpam. gͦ ſi qd̓ ꝯͣhimꝰ a pͥmo ꝑente originale eſt. in originali eſt pena ⁊ culpa ¶ Item Ambro. Uicium naturam ledit. culpa deum of fendit. ſꝫ originale deum offendit. qd̓ patet ꝑ hoc. ꝙ ipſi debet̉ carentia viſionis dei. ¶ Item naturam ledit hͦ ma nifeſtum eſt. tum ex ꝑte corꝑis tū ex ꝑte anime erit. gͦ ori ginale hn̄s ⁊ culpam ⁊ vicium. vicium autem ibi appella tur pena. qd̓ em̄ ledit ⁊ viciat naturam pena eſt. ¶ Item Aug. inter apoſtaſiam pͥmam ⁊ penam gehenne. media ⁊ pct̄a ſunt ⁊ pene. ſꝫ originale medium eſt inter primam apoſtaſiam ⁊ pct̄m pͥmi hominis: ⁊ vltimam penam ge henne ⁊ natura ⁊ temꝑe. qd̓ patet. niſi em̄ fuiſſet prima apoſtaſia. non fuiſſet originale ſecutum in ꝑuulis. ¶ Itē ꝑuulis decedentibꝰ non redderet̉ gehenna niſi originale pceſſiſſet in illis. In originali gͦ eſt pena ⁊ culpa. ¶ Si autem hoc ꝯcedat̉. on̄dit̉ ꝙ eſt pena tm̄. ꝑ auto. Aug. de v̓bis apl̓i quaꝫ ponit mgr̄ in. ij. ſen. di. xxx. c. in nomine. vult em̄ ibi dice̓ ꝙ originale dr̄ ꝯcupīa ſiue vicium quod paruulum habilem facit ꝯcupiſcere ⁊ adultum etiam cō cupiſcentem reddit. ẜm ꝙ tale eſt: non niſi pena eſt ⁊ nō culpa. qd̓ patet. qꝛ ptꝰ baptiſmum remanet. non remane ret autem ſi eſſet culpa. gͦ originale erit tm̄ pena. ¶ Item dic̄ hug. hoc vicium originis humane duplici corruptō ne naturam inficit. ignorantia mentem: ⁊ ꝯcupīa carnē Et ptꝰ ſubiungit. ſi querit̉ ꝗd ſit originale pct̄m in nob̓. intelligit̉ corruptio ſiue vicium qd̓ naſcendo ꝯͣhimus ꝑ ignorantiam in mente: ⁊ ꝑ ꝯcupīaꝫ in carne. ſꝫ hec corru ptio q̄ ꝯtrahit̉ ꝑ ignorantiam ⁊ ꝯcupīam non eſt niſi pe na. gͦ nale pctm̄ tm̄ eſt pena. ¶ Item. v. ad Ro. ſuꝑ illud. Sic̄ per vnum hominem. glo. Adam p̄ter imitato nis exemplum occulta tābe carnalis ꝯcupīe tabeficauit in ſe omnes de ſua ſtirpe vēturos. ſꝫ hec carnalis ꝯcupīa non ē niſi pena. gͦ originale eſt tm̄ pena ¶ Ꝙ autem ſit culpa. videt̉ per hoc ꝙ dic̄ Augꝰ. ad valerium. Nullum pctm̄ ꝑuuli in ſua vita ꝯmiſerunt ꝓprium. remanet gͦ ori Aquod ſub dyaboli pt̄ate captiui ſunt: niſi laua gr nerationis ⁊ xp̄i ſanguinis redimunt̉. Hoc eti am hr̄..j. apoc̄. Qui dilexit nos ⁊ lauit nos a pct̄is nr̄is in ſanguine ſuo. ſꝫ lauacꝝ ſiue lotio dr̄ eſſe a culpa. gͦ ori ginale pct̄m eſt a culpa. ¶ Item Aug. ad Ualerium. per vnius hominis voluntatem malam omnes in eo pecca uerunt. qn̄ omnes ille vnus fuerunt. de quo ꝓ pena ſin guli pctm̄ originale traxerunt. ¶ Item in li. retrac. in pri mis hominibꝰ natura humana peccauit ac ꝑ hoc natu re humane nulla nocuerūt peccata niſi ſua. ⁊ loquit̉ ibi de originali pct̄o. gͦ originale pct̄m culpa eſt. Si em̄ non eſſet culpa mortalis. qualiter deberet ei carentia glorie? debetur autem ei ſicut hr̄ ſuꝑ illud. iij. ad Roma. ꝓpter remiſſionem p̄decentium delictoꝝ in ſuſtentatie dei. glo. non videre deum erat eis pena ꝓ peccato pͥmi hominis ſiue pro pe
tus regni celorum. ¶ Huiꝰ gratia ſuppoſito ꝙ ſit culpa querit̉ vtrum eadem culpa ſit noſtra ⁊ primi parentis. Et videt̉ ꝙ ſic. per hoc ꝙ dicit Hugo. Nos qui ab eo dem naſcendi originem traximus. quod illi actuale fuit originale habemus. quia in nos per ſolam neceſſitatem deſcendit quod in illo per actionem fuit. ⁊ ita illa que erat illius actualis erat noſtra originalis. ¶ Item per ſi mile arguit̉. Filij enim puniunt̉ pro peccato parentis: vtpote. qui de illegittimo matrimonio naſcuntur. ⁊ non eſt niſi culpa in parente. ergo videt̉ ꝙ originale pct̄m nō ſit niſi culpa ipſius ade. ¶ Contra cum dictum eſt. iiij Reg. v. Lepra naaman adherebit tibi ⁊ ſemini tuo ptꝰ te. vnuſquiſqꝫ de ſemine habuit ꝓpriam lepram. ergo a ſi mili cum punitus eſſet adam in poſteritate ſua. illi qui erant de poſteritate: ſinguli habuerant lepram ꝓpriam peccati. ¶ Item dicit Gregorius. ꝙ quilibet traxit ſac cum id eſt meritum ſacci. ſaccus autem dicitur ipſa mor talitas. meritum autem ſacci ipſa culpa. ergo culpa ori ginalis eſt in ipſo paruulo. Et ſuper illud psͣ. In iniqui tatibus conceptus ſum ⁊ in peccatis concepit me mater mea. Gloſa. Nemo naſcitur niſi trahens penam ⁊ me ritum pene: niſi tu qui de ſpirituſancto conceptus es. er go cum trahatur illud quod eſt originale erit culpa. hoc enim eſt meritum pene. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ origi nale habet vtrumqꝫ in ſe. ⁊ culpam ⁊ penam. culpa eſt carentia debite iuſticie. ſiue deformitas quedam qua ip̄a anima deformatur. concupiſcentia v̓o eſt ipſa pena que in paruulis dicitur concupiſcibilitas. in adultis v̓o di citur concupiſcentia actu. ¶ Ad uilld quod obijcitur in contrarium. ꝙ non eſt culpa nec pena ſed tm̄ reatus id eſt obligatio ad penam. Dicendum eſt. ꝙ non eſt ſimile in lege eterna ⁊ lege temporali. In legę enim temporali punitur proles pro peccato parentis. In lege v̓o eterna punitur homo pro peccato quod ſuum eſt ratione perſo ne vel nature. Unde Auguſtinus in libro retracta. non nulli homini ſed nature dixi peccata nocere niſi ſua. lex enim temporalis punit temporaliter ⁊ ex parte carnis. lex d̓o eterna punit eternaliter ex parte anime. pro eo quod eſt ſuum peccatum vel quaſi ſuum. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendum. ꝙ licet peccatum originale ſit concupiſcen tia. non tamen eſt tm̄ pena. cum enim dicitur peccatum originale eſt concupiſcentia: materialis videtur eſſe pre dicatio. formalis autem cum dicitur macula ſiue defor mitas ex origine primorum parentum contractam. Hu go tamen de ſancto Uicto. dicit. Concupiſcentia ſpiritꝰ inordinata eſt culpa. concupiſcentia carnis pena ⁊ cul pa. pena precedentis culpe. ⁊ culpa ſubſequentis pene. ¶ Ad tercium dicendum. ꝙ illud quod dicit Hugo. in telligitur de originali peccato ratione pene. cum queri tur quid ſit originale peccatum ⁊cͣ. Illud v̓o quod pre mittit dicens. Hoc vicium originis naturam inficit. poteſt intelligi de originali culpa. ¶ Ad quartum v̓o dicendum ꝙ illud ꝙ dicitur. v. ad Romanos ſuper illud ſicut per vnum hominem ⁊cͣ. de peccato originali loqui tur ratione pene que eſt concupiſcentia. ¶ Illa v̓o que obijciuntur ꝙ peccatum originale ſit culpa. non exclu dunt quin ẜm aliquid ſit culpa ⁊ ẜm aliud pena. ratio ne enim carentie iuſticie originale peccatum poteſt dici culpa. ratione concupiſcentie poteſt dici pena. ¶ Ad vlti mum d̓o dicendum. de eo qd̓ videtur Hugo dicere. ꝙ il lud quod illi fuit actuale nobis eſt originale. Dicen dum eſt ꝙ hoc dictum eſt per cauſam. non enim per eſ ſentiam actuale peccatum ipſius ade eſt noſtrum origi nale. ſicut enim differunt ſubiecta. ita differunt peccata ſed per cauſam poteſt dici ꝙ actuale pct̄m illius fuit cā nr̄i originalis.

¶ Articulus ſecundus. Einde q̄rit̉ vtꝝ originale pct̄m debeat dici vo luntarium. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. dic̄ Aug. in li. de ve ¶ ra reli. Peccatum adeo voluntarium eſt. qd̓ ſi non eſt voluntarium: non eſt pct̄m. originale gͦ ſi non ē voluntarium non eſt pct̄m. ſꝫ eſt pct̄m: gͦ eſt voluntarium ¶ Contra velit nolit pct̄m originale ꝯͣhit ꝑuulus. gͦ non ē voluntarium. Inuolūtarium em̄ dr̄ cuiꝰ pͥncipium eſt exͣ eo nihil ꝯferente ꝗ patit̉. ¶ Itē ſi eſt voluntarium. aut ē tm̄ volūtarium rōne volūtatis pͥmi ꝑentis: aut eſt volū tarium aliqͦ mō rōne volūtatis in ip̄o in qͦ ꝯͣhit̉. Et videt̉ ꝙ rōne volūtatis in pͥmo ꝑente. dr̄ em̄ ſuꝑ illud. v. ad ro. Sic̄ ꝑ inobedientiam ⁊cͣ. originale pct̄m ex volūtate eſt: qꝛ ex voluntate pͥmi hominis ſeminatum ē: vt in illis eēt ⁊ in omnes trāſiret. ¶ Contra pct̄m dr̄ voluntarium cū eſt in voluntate a qͣ cauſat̉. ſꝫ a volūtate ade cum cauſet̉ pct̄m. dr̄ tm̄ voluntarium in voluntate ade. ⁊ ita tm̄ ibi pct̄m. ſꝫ non dr̄ tm̄ ibi pct̄m. gͦ nec t̓m̄ ibi volūtariū. ¶ Ad pͥmum dd̓m ꝙ pct̄m originale dd̓m eſt voluntarium. vn̄ Aug. in li. retra. Illud qd̓ in ꝑuulis dr̄ originale pct̄m. cum adhuc non vtant̉ arbitrio voluntatis. non obſcure vocat̉ voluntarium. qꝛ ex p̄ma hominis mala voluntate ꝯtractum. Sed videt̉ eſſe ꝯrium. qꝛ in eodeꝫ li. dr̄. Uſqꝫ adeo pct̄m voluntarium malum eſt. vt ſi non ſit volūtari um: nullo modo eſt pct̄m. q̄ diffinitio pt̄ videri falſa. ſꝫ ſi diligenter diſcutiat̉ inueniet̉ eſſe veriſſima. pct̄m quippe illud cogitandum eſt. qd̓ tm̄º pct̄m eſt. non qd̓ eſt in pena peccati. Si gͦ pct̄m originale non tm̄ eſt pct̄m ſꝫ etiam pec cati pena. non extendet̉ illa diffinitio ad pct̄m originale ⁊ ita non dicet̉ voluntarium malum. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ ꝙ illud qd̓ dic̄ Aug. non excludit qn̄ pct̄m originale ſit voluntarium. ſꝫ ꝙ non dicat̉ voluntarium in rōne pene pct̄i. loꝗt̉ tn̄ ibi de ꝗbuſdam pct̄is q̄ fiunt a neſcientibꝰ. q̄ quodammodo dicunt̉ voluntaria ꝗ̄dammodo inuolun taria. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ debeat dici inuoluntari um. dd̓m eſt ꝙ non ſimpliciter dr̄. licet em̄ non fiat a vo luntate ipſius ꝑuuli: ſit tn̄ a voluntate humane nature. quam iſte ꝑticipat deſcendēs ab adam. Aliter etiam ac cipit̉ inuoluntarium a ph̓o. ⁊ aliter hic. Ph̓s em̄ n̄ reſpi cit voluntarium ⁊ inuoluntarium ꝓut ad ꝑſonam ſingu larem referunt̉. theologus v̓o ꝓut refert̉ ad ꝑſonam vel naturam. ¶ Ad illud d̓o qd̓ ꝯmuniter obijcit̉. Si volun tarium eſt vtꝝ a voluntate p̄mi ꝑentis vel a volūtate eiꝰ in qͦ trahit̉. Dicendum ꝙ a voluntate primi ꝑentis. licet aliꝗ vellent dice̓ ꝙ ꝗdaꝫ appetitus eſt in anima paruuli. quo appetit magis vniri corꝑi ſic corrupto ꝙͣ non vniri. ⁊ rōne illius dicat̉ voluntarium pct̄m originale. ſꝫ quia illud nulla auctoritate fulcitur. ⁊ videtur ẜm hoc actua le peccatum. eadem facilitate contemnit̉ quod a ꝗbuſdaꝫ approbat̉. Articulus tercius. Einde querit̉ ꝗd ſit originale pct̄m ꝓpter vari as diffinitiones q̄ eis aſſignant̉. Ponit̉ em̄ talis diffinitio originalis pct̄i. Griginale pec catum eſt carentia vel nuditas debite iuſticie. ſiue origi nalis impotentie hn̄di iuſticiam. per inobedientiam ade contractam. ¶ Ad cuiꝰ intellectum notandum. ꝙ duplex eſt iuſticia a gr̄a gͣtumfaciente: ⁊ de illa ad pn̄s non intē dimus. ⁊ eſt iuſticia naturalis. ⁊ hec eſt duplex. q̄ fuit in ſtatu innocentie: ⁊ q̄ adhuc remanet in ſtatu nature cor rupte. de illa q̄ fuit in ſtatu innocentie dr̄ in eccͣ. deus ab initio fecit hominem rectum. hanc autem rectitudinem ſi adam ſtetiſſet: illi q deſcender̄t ab eo habuiſſent. nunc at̄ curuitatem quam ex pct̄o contraxit trāſmiſit ad poſte ros. ⁊ ideo dr̄ nuditas debite iuſticie ꝑ inobedientiam ade ꝯtraetam. hec at̄ diffinitio dat̉ per cām efficientem. ¶ Alia diffinitio ponit̉ talis. Peccatum originale eſt vi cium ex corruptione ſeminis in hoīe natū. ⁊ hec diffinitō
videt̉ dari ex parte cauſe materialis. ¶ Tercia v̓o diffi nitio ponit̉ que dic̄ ꝙ pct̄m originale eſt ꝯcupīa ex vicio ſa conditione noſtre originis ꝯtracta. ⁊ hec determinat̉ ẜm ꝙ pct̄m originale eſt material̓r. Attendendum auteꝫ eſt ꝙ ꝯcupīa non accipit̉ hic ſpāliter ꝓ eo ꝙ eſt potentie ꝯcupiſcibilis. ſꝫ general̓r ꝓut eſt cuiuſlibet appetere rōna lis ex ꝯiunctione pͥmaria cum carne corrupta. Eſt auteꝫ alia ꝯcupīa q̄ eſt partis ſenſibilis ⁊ hec dr̄ eſſe pena. Illa v̓o q̄ ratōnalis eſt aliqn̄ dr̄ culpa. vtraqꝫ v̓o ꝓprie loq̄ndo pena ſequens ex corruptōne nature. ¶ Adhuc etiam q̄ rit̉ vtꝝ illa diffinitio pct̄i. Peccatum eſt auerſio ab im mutabili bono ⁊ ꝯuerſio ad commutabile bonum ꝯueni at pct̄o originali. ⁊ dicunt ꝗdam ꝙ ſic. vt in carentia de bite iuſticie intelligat̉ auerſio. in ꝯcupīa intelligat̉ ꝯuer ſio. ſꝫ in hͦ diſtinguūt inter pct̄m originale ⁊ actuale. ꝙ in actuali pct̄o ſit auerſio ⁊ cōuerſio actualis. in originali dicat̉ auerſio ⁊ ꝯuerſio habitualis. ¶ Sed ꝯͣ hoc obijcit̉ conuerſio habitualis non dr̄ niſi vbi prius fuit ꝯuerſio actualis. ſꝫ ꝯuerſio actualis non p̄ceſſit in originali pct̄o gͦ non dicet̉ ꝯuerſio habitualis. habitualis eī ꝯuerſio dr̄ eſſe in aliqͦ ꝗ prius fornicatus fuit ⁊ non penituit nec tn̄ modo fornicat̉. ¶ Preterea videt̉ ꝯuerſio actualis eſſe in originali pct̄o. actualit̓ em̄ ſeꝑatus eſt ſiue auerſus ip̄o paruulus non baptizatus a deo. gͦ videt̉ ibi eſſe auerſio actualis. ¶ Ad qd̓ rn̄dendum ꝙ illa diffinitio pct̄i dat̉ de actuali pct̄o mortali. ſic em̄ loꝗt̉ in li. de li. ar. de pct̄o .ſ. quod fit ꝓximo ꝑ vſum li. ar. In originali autem pct̄o non eſt conuerſio actualis vel habitualis ꝓprie loquendo nec auerſio actiue dicta. licet em̄ ex originali pct̄o rōne ꝯcupīe ſit ꝓnitas ad pct̄m. non tn̄ dr̄ conuerſio habitua lis. habitus em̄ malus ex actu derelinꝗt̉. nec dr̄ auerſio actualis qua paruulus ſe auertit. licet actu ſit auerſus ꝑ peccatum primoꝝ parentum. ſed non dicitur auerſio actualis niſi cum homo auertit ſe ꝑ li. ar. a deo. nō ſic at̄ eſt in originali. Adhuc etiam que.§. j. ritur. Cum in originali pct̄o ſit culpa ⁊ pena. ⁊ quedam corruptio ſit in intellectu.ſ. ignorantia. q̄dam in affectu .ſ. ꝯcupīa. vtrum ꝙͣtum ad vtrāqꝫ corruptionem dicatu originale peccatum. Ꝙ ſic videt̉. pena em̄ ꝓportionalis eſt culpe. Si igit̉ affligit̉ pena decedentibꝰ in originali non tm̄ ꝙͣtum ad carentiam delectationis in ſumma bo nitate: ſed ꝙͣtum ad carentiam viſionis reſpectu ſumm virtutis in ipſo erat aliquid ꝓpter quid hoc ⁊ illud infli gebat̉. carentia autem viſionis dei non reſpondet niſi ignorantie. carētia delectationis in ſumma bonitate cō cupiſcentie. gͦ peccatum originale dicet̉ culpa ꝙͣtum ad vtrāqꝫ. ¶ Item Hugo de ſancto Uictore dic̄. ꝙ origina le eſt corruptio vel vicium quod contrahimus naſcend ꝑ ignorantiam in mente. ⁊ ꝑ concupiſcentiam in carne. ꝑ carnem autem intelligitur affectus carnalis. Arguit etiam vlterius. In adam non fuit tm̄ debitum volendi que mandabat dominus ſed etiam debitum cognoſcēdi. ergo ſi receſſus a debito eſt peccatum vtroqꝫ modo pecca uit non ſolum in non volendo quod debuit ſed etiam ī nō cognoſcendo. cum ergo peccatum originale ſit ſequela il lius. erit originale peccatum culpa ꝙͣtum ad ignoranti am ⁊ ꝙͣtum ad ꝯcupiſcentiam. Ꝙ autem ſit peccatum ad ignorantiam culpa. videt̉ ex verbis ipſius. dicit em̄ ignorantia non ꝓpter hoc vicium in eis. quia cum naſcū tur veritatem non cognoſcunt qn̄ non debēt: ſed quia tūc cum naſcuntur vicium in eis eſt. quo poſtea impediunt̉ ne veritatem cognoſcant quando debēt. naſci ſine cogͦti ne natura eſt non culpa. ſed in eo vicio naſci quo poſte a cognitione veritatis impediant̉ culpa eſt non natura. ¶ Item alubi. ignorantia boni culpa eſt ⁊ pena. in men te concupiſcentia mali culpa eſt. ⁊ pena in carne. ex qui bus colligitur ꝙ ignorantia eſt culpa ꝓut ad originale peccatum pertinet. ¶ Item ſuꝑ illud psͣ. Ignorantias

.cxxij. Queſtio
meas ne meminęris. Glo. i. originale peccatum quod eſt in puulis. ¶ Contra dicit Augꝰ. in de li. ar. Reue ra omni peccanti anime duo ſunt penalia. ignorantia ⁊ difficultas. Ex qͦ accipit̉. ꝙ ignorantia in originali pctō eſt pena non culpa. ¶ Item Aug. in ench̓. hoc eſt pͥmum creature rōnalis malum. voluntas deficiens ab incom mutabili bono. deinde iam volentibꝰ ſubintrauit igno rantia reꝝ agendaꝝ. ⁊ ꝯcupīa reꝝ noxiaꝝ. Si gͦ volen tibꝰ ſubintrauit. erit ignorantia pena non culpa. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ ignoratia eſt pena. Si autem dr̄ culpa hͦ non eſt niſi cauſaliter. ¶ Si autem querat̉ qͣre de inte gritate pct̄i originalis ponit̉ ꝯcupīa potius ꝙͣ ignorātia hoc eſt: qꝛ pct̄m ꝓprie eſt in voluntate. ꝯcupīa autem pe nes voluntatem determinat̉. ⁊ ideo magis ad rōem pct̄i ꝑtinet. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ p̄mo. dicendum eſt. ꝙ licet pena dupliciter aſſignet̉ in duplici carentia. non ꝓ pter hoc duo erant formal̓r in culpa. voluntas em̄ ſibi ⁊ rōni meret̉ penam ẜm autem ꝙ pct̄m dicit̉ in li. ar. libe rum autem arbitrium dicit̉ facultas voluntatis ⁊ ratō nis. ꝯgruenter ignorantia rn̄det rationi ꝯcupīa volunta ti. ¶ Ad ſcd̓m v̓o quod dicit Hugo dicendum. ꝙ ignorā tia dicit̉ culpa cauſaliter ſed non formaliter. immo pe na. ex hoc em̄ ꝙ voluntas eſt auerſa ab incommutabili bono ꝑ peccatum pͥmoꝝ parentum. ꝯſequit̉ ignorantia ī ratione. culpa tn̄ dicit̉ qꝛ diſponit ad eam vel eſt ei ꝯiun cta. ¶ Ad tercium dicendum de eo ꝙ dr̄ in glo. ꝙ igno. rantia accipit̉ ibi ꝓ pct̄o originali. qꝛ ſimul eſt cum ipſo. ⁊ ꝑ originale pct̄m pͥmo deficit rō a cognoſcendo quod neceſſarium eſt. ¶ Articulus quartus Einde querit̉. Si originale peccatum eſt cul pa ⁊ pena. vtrum carentia debite iuſticie ſit culpa ⁊ pena. ⁊ ita ẜm idem fit culpa ⁊ pena. Ꝙ autem ſic videt̉ ꝑ auctoritatem ſupͣdictam in qͣ dr̄. ꝙ inter pͥmam apoſtaſiam ⁊ vltimam penaꝫ gehenne que cunqꝫ ſunt media. pct̄a ſunt ⁊ pene: ſꝫ carentia debite iu ſticie media eſt inter illa duo. gͦ ipſa ſimul eſt culpa ⁊ pe na. ¶ Contra pena eſt ꝗd inuoluntarium. culpa malum voluntarium. gͦ non ẜm id erit ordinabile culpa ⁊ pena. cum non ſit idem malum voluntarium ⁊ inuoluntariū. ¶ Item culpa eſt iniuſticia. omnis autem pena a deo in flicta eſt iuſta. gͦ originale non erit ẜm idem culpa ⁊ pe na cum idem non ſit iuſtum ⁊ iniuſtum. ¶ Rn̄dendum originale quo ad carentiam debite iuſticie eſt culpa tm̄. ita ꝙ non eſt pena reſpectu alicuiꝰ qn̄ fit in ipſo origina li. nihil tn̄ ꝓhibet ipſam eſſe penam reſpectu voluntatis humane in adam peccantis. cum gͦ querit̉ vtꝝ originale pct̄m ẜm idem ſit pena ⁊ culpa. dicendum eſt. ꝙ ẜm carē tiam debite iuſticie eſt culpa. ẜm cōcupīam v̓o eſt pena. nihilominꝰ tn̄ ẜm ipſam carentiam pt̄ eſſe pena non ali cuiꝰ quod ſit in ipſo pct̄o originali: ſꝫ eius qd̓ fuit in pct̄o pͥmoꝝ parentum. ⁊ pt̄ dici voluntarium. qꝛ voluntate p̄ mi ꝑentis ſeminatum ⁊ pt̄ dici penale ⁊ ita inuoluntari um: qꝛ iuſte a deo inflictū. Ꝙ autem dr̄ iuſtum ⁊ iniuſtū ad diuerſa referunt̉. Iniuſtum em̄ dr̄ ratione peccantis iuſtum autem ratione penam infligentis. Iniuſticia em̄ dicitur eſſe reſpectu ipſius ade vel paruuli in adam pec cantis. Iuſticia v̓o dei penam infligentis. ¶ Nlembrum tercium. Onſequenter procedendum eſt ad cauſam originalis peccati. Et primo queritur vtꝝ ſolum contrahatur ꝑ peccatum primi pa Irentis. an per peccatum etiam alioꝝ ꝑen tum. Secundo ſi ꝑ pct̄m primi parentis tm̄. vtrum ꝑ pec catum ade ⁊ eue an tm̄ ꝑ peccatum ade. Tercio que fuit cauſa in peccato ade ꝓpter quam traductum eſt origina le peccatum.
¶ Vrticulus primus Irca primum ſic dicit̉ Exo. xx. Ego ſum deꝰ zelotes vindicans pct̄a patrum in filios. gͣ ꝓ pct̄is olioꝝ ꝑentum puniunt̉ poſteri eoꝝ. ¶ Item ſic̄ trahunt poſteri naturam humanam ab adā. ita poſteri alioꝝ ꝑentum trahūt humanam naturaꝫ ab eis ⁊ ꝓximis. Si gͦ ꝑ pct̄m eſt corruptio nature. dꝫ deſcē dere corruptio pcti ab alijs ꝑētibꝰ ſic̄ a pͥmis. ¶ Contra ſi hͦ eſſet qͣnto poſteriores eēnt: tanto eſſent miſerabilio res. qꝛ non tm̄ ꝯͣherent. qꝛ non tm̄ traherent corruptōem a pͥmis ꝑentibꝰ. īmo ab alijs ꝑentibꝰ peccantibꝰ. ¶ Pre terea cū dr̄ in Exo. Ego ſum deus zelotes viſitans pct̄a pr̄m. addit̉ vſqꝫ ad qͣrtam generatōem vel terciam. ⁊ ita ponit̉ terminꝰ: ſꝫ in corruptōne ꝯtracta a pͥmis ꝑentibꝰ n̄ ponit̉ terminus. gͦ ex pct̄is alioꝝ ꝑentum non nccͣio ꝯͣhit̉ corruptio pct̄i. licꝫ ꝯͣhat̉ aliqͣ pena. ſi em̄ ꝯͣheret̉ corruptō pct̄i: nō poneret̉ terminꝰ. ¶ Item dic̄ Anẜ. in li. de ꝯcep. vir. ꝑentum ꝓximoꝝ pct̄a ad originale pct̄m non eſtimo ꝑtine. Si em̄ adam nequiſſꝫ ad eos qͦs generaturos erat iuſticiam originalem ꝓduce̓. nequaꝙͣ poſſet eis originale iniuſticiam tranſmitte̓: qm̄ gͦ nullus ptꝰ adam filijs ſuis potuit originalē iuſticiam ẜuare. non videt̉ ideo cur ꝓxi moꝝ ꝑentum pct̄a: filioꝝ aīabꝰ debeant imputari. ¶ Sꝫ forte dice̓t aliꝗs ꝙ ꝑentes ꝓximi ad poſteros originalit̓ non pn̄t corruptōnem pct̄i tranſmitte ſꝫ augere. Contra qd̓ ſic obijcit̉. vbi nulla eſt iuſticia. ibi nulla pt̄ auferri. vbi autem nulla pt̄ auferri. nulla pt̄ addi iniuſticia. ⁊ ita non pn̄t augeri. nulla gͦ corruptio pct̄i pt̄ deſcende̓ ori ginal̓r ab alijs ꝑentibꝰ ꝙ a pͥmis. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ pct̄m originale non tranſmittit̉ ab alijs ꝙͣ a pͥmis pa entibꝰ. ¶ Ad obiettum v̓o in ꝯͣrium dd̓m eſt. ⁊ pͥmo ad pͥmum. ꝙ illud qd̓ in. xx. Exo. intelligitur de viſitatione pct̄oꝝ in ꝑentibꝰ rōne penaꝝ in poſteris. cum ſint imita tores paterni ſceleris. hoc autem modo non eſt cauſa ori ginalis pct̄i. licꝫ em̄ filij non ſint imitatores paterni ſce leris in pͥmis ꝑentibꝰ. nihilominꝰ in eis ꝯͣhit̉ pct̄m. Un̄ Aug. ſuꝑ illud. v. ad Ro. ſic̄ ꝑ vnum hoīem ⁊cͣ. ſic̄ xp̄c p̄ter imitatōis exemplū dat occultiſſimam fidelibꝰ gr̄aꝫ quam latent̓ infudit ꝑuulis: ſic ⁊ adam p̄ter imitatōis exempluꝫ occulta tabe carnalis ꝯcupīe tabeficauit in ſe omnes de ſua ſtirpe venturos. ¶ Ad aliud v̓o dd̓m ꝙ nō eſt ſimile de pͥmis ꝑentibꝰ ⁊ de alijs. pͥmi em̄ ꝑentes pote rant ꝯẜuare iuſticiaꝫ originalem. qd̓ nō poterāt alij ꝑen tes. ⁊ ita ex iuſticia dei poterāt trāſmitte originalē iuſti ciam. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ ꝓximi ꝑentes pn̄t augē corruptōnem peccati. dicendum eſt. ꝙ illud auge̓ nō pni ſed ꝙ effectus ex illa corruptione eliciat̉ citius: ſuis de meritis adducere pn̄t. ¶ Articulus ſecūdus Ecūdo querit̉ ſi pct̄m pͥmi hominis tm̄ ꝯͣhat̉. vtꝝ ꝑ pct̄m adaꝫ ⁊ eue. an tm̄ ꝑ pct̄m ade. Et videt̉ ꝙ magis ꝑ pct̄m eue. cuꝫ illa pͥor pecca uerit ⁊ adam ptꝰ ꝑ illam. ¶ Preterea in inflictione pene interſerit̉. ꝙ adam vocauit vxorem ſuaꝫ eua: eo ꝙ mr̄ eēt cunctoꝝ viuentium. ⁊ intelligit̉ vitaꝫ mortalem hn̄tium in qͦ innuit̉ ꝙ trāſfuſio moͣritatis facta fuit ꝑ euam: pari rōe originalis culpe. ¶ Contͣ videt̉ ꝙ magis attribuat̉ ade. dr̄ em̄ ad Ro. v. Regͣuit mors ab adam vſꝫ ad moy ſen et̄ in eos ꝗ n̄ peccauer̄t. in ſil̓itudinē p̄uaricatōis ade ex qͦ videt̉ ꝙ ab adam facta ē trāſmiſſio originalis culpe ¶ Item ei pͥncipal̓r fct̄m ē p̄ceptū. gͦ eiꝰ fuit pͥncipal̓r in obediētia. ¶ Item ſi n̄ adam ſꝫ ſola eua peccaſſet: n̄ ncc̄e erat totū genꝰ hūanū ꝑire. poteritqꝫ deꝰ de adam in qͦ ſe mē hoīm erat: aliam face̓ mulierem. ꝑ quam de adam ꝓ poſitum dei ꝓficeretur. ¶ Item adam fuit principium totiꝰ humani generis. ergo in ip̄o tota fuit hūana natu ra. peccando ergo humanam naturam deformauit. non

ſic autem eſſet in eua. ergo magis imputandum eſt pec catum originale ade ꝙͣ eue. ¶ Ꝙ at̄ vterqꝫ videt̉. Nam ſi ex altera ꝑte eſſet incorrupta natura. non videret̉ tota liter corrupta. ſꝫ eſt totaliter corrupta. gͦ imputandum ē vtriqꝫ tanꝙͣ toti eſſe. ¶ Ad qd̓ rn̄dendum ꝙ magis im putandum ē adam ꝙͣ eue. qꝛ em̄ humana natura ſic erat tota in adam vt nihil de illa exͣ illum eſſet. cum peccando ſine omni ncc̄itate deum exhonorauit. vn̄ ꝑ ſe ſatiſfacere non potuit: gr̄aꝫ quam ꝓpagandis potuit ẜuare ꝑdidit ⁊ pctm̄ ſecum comitante pena trahit. ¶ Ad obiectum at̄ in ꝯtrarium dicendum eſt. ꝙ licet eua pͥor peccauerit. tū non plus quo ad damnum qd̓ inde ſecutum eſt. ſic̄ enim pͥncipium ꝓpagandi. vnde ſeꝗt̉ ꝓles fuit in adam. ita pͥn cipium tranſmittendi corruptōnem vnde ſeꝗt̉ originale pct̄m fuit in adam. ¶ Ad ſecundum v̓o dd̓m. ꝙ licet eua vocata fuerit mr̄ habentium vitam mortalem. hͦ non fu it niſi ad on̄dendū ꝙ ꝑ ipſaꝫ introductū fuit ve. Ipſa eī in genere humano pͥma peccauit. ſꝫ ſi non ꝯſenſiſſet adā. non ſic ꝓceſſiſſet corruptio. Un̄ dic̄ Anẜ. ſi non adam hꝫ ſola eua peccaſſet. non neceſſe erat totum genus huma num ꝑire ſꝫ ſolum euam. ¶ Ad vltimum v̓o dicendum. ꝙ tota ca corruptōis.ſ. originalis fuit adam pct̄or generas in eua peccatrice. Si v̓o adam peccaſſet eua non peccan te. ſꝫ ex alia non peccante generaret: vtꝝ relinquat̉ origi nale pct̄m. relinquendum eſt alteriꝰ ꝑſcrutanti. videt̉ tn̄ ex iam dictis ſeꝗ. eo ꝙ in ipſo fuit pt̄as non tm̄ amitten di ꝑſonalem iuſticiam ſꝫ originalem. quod tn̄ ad pn̄s nō diffinio. Articulus tercius. Ercio querit̉ que fuit cauſa in pct̄o ade ꝓpter quam traductum eſt originale pct̄m. In pct̄o em̄ ade multiplex inuenit̉ pct̄m. Inuenit̉ em̄ pct̄m ſuꝑbie. vtpote cum appetijt eſſe ſic̄ deus. Auaritie cum ſcientiam ſibi indebitam vel indebito modo appetijt ẜm ꝙ exponit Augꝰ. Ꝙ auaricia nonſolum eſt in appeti tu diuitiaꝝ temꝑaliū. ſꝫ etiam in inordinato appetitu ſci entie. Gule ꝙͣtum ad inordinatam delectatōꝫ guſtabilis Inobedientie ꝙͣtum ad p̄cepti tranſgreſſionem. Querit̉ gͦ ꝙͣtum ad qd̓ pct̄oꝝ iſtoꝝ p̄mo fuit pone̓ corruptionem nature. Ꝙ at̄ ꝑ ſuꝑbiam videt̉. homo em̄ ad imaginem ⁊ ſimilitudinem dei factus eſt. nonſolum ẜm ꝙ h̓ homo ſꝫ etiaꝫ ẜm ꝙ homo. hͦ at̄ eſt ex ordine ſuꝑioris portionis ad deum in qͦ eſt maxima nobilitas. cum gͦ pctm̄ morta le ſit corruptiuum boni naturalis. illud erit maxime cor ruptiuū qd̓ deordinauit ſuꝑiorē portōeꝫ ad deum. ſꝫ tale pct̄m fuit ſuꝑbia. Unde ad euerſionē ſuꝑioris portōis ſe cute ſunt euerſiones inferioꝝ virium. ⁊ ita generatiue fa cta eſt corruptio. ex corruptione at̄ ganeratiue traducit̉ originale. ⁊ ita videt̉ ꝙ ꝑ ſuꝑbiam facta ſit corruptio ori ginalis. ¶ Ꝙ autem ꝑ gulam videt̉. Gula em̄ fit ẜm ap petitum q̄ eſt ꝑs nutritiue: ſꝫ nutritiua ꝓxima generati ue eſt inter omnes v̓tutes. gͦ ẜm pct̄m in ipſo ꝓximo trāſ mittit̉ in ipſo originale pct̄m mediante corruptione car nis. ¶ Forte dicet aliꝗs ꝙ ꝑ pct̄m inobedientie tranſmiſ ſa eſt hec corruptio. ¶ Contra. cui p̄cipit̉ ille eſt obliga tus. ſꝫ ꝗ ſolus obligatꝰ eſt ex p̄cepto: ſolus ex tranſgreſſio ne peccat. ſꝫ ſi ſoli ade p̄ceptum fuit ne comede̓t de ligno ſcientie boni ⁊ mali: dictum eſt em̄ ſingulariter. de ligno ſcientie boni ⁊ mali ne comedas: in quocūqꝫ die comede ris ex eo. morte morieris. ſolus gͦ adam obligatus eſt. gͦ ſolus tranſgrediens peccauit. gͦ corruptio ꝑ tranſgreſſio nem in ꝑſona ſtetit. ⁊ non tranſijt ad naturam niſi inꝙͣ tum fuit in illa ꝑſona. eodem mō pt̄ obijci de pct̄is ſupͣdi ctis.ſ. ſuperbia ⁊ gula. erant em̄ ꝑſonalia pct̄a. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ originale pct̄m eſt ꝯtractum ꝑ inobedienti am pͥmoꝝ ꝑentum ⁊ pͥncipal̓r ade. Unde Anẜ. Origina le pct̄m non aliud intellige̓ queo. niſi ipſam nuditatem debite iuſticie ꝑ inobedientiam ade factam ꝑ quam om nes ſunt filij ire naͣſcendo. ſic̄ dic̄ apl̓s. ij. ad ephe. Eramꝰ natura filij ire. hec autem inobedientia fuit in fructu ligni ſcientie boni ⁊ mali ꝓhibito. vn̄ gula ꝯcomitata ē. Ratio autem tranſmittendi originale videt̉ eſſe ex hoc. yꝓhibitio facta fuit ipſi ade. inqͣtum erat hn̄s naturaꝫ otam in ſe vel ꝑ quam alij deſcenderent ꝑ ꝓpagationem ⁊ ita ꝓhibitio non tm̄ extendebat̉ ad ip̄m: ſꝫ ad eos qui erant in ipſo ſeminal̓r. Si em̄ ꝓhibitio facta fuit eue in adam. q̄ non deſcendit ab eo ꝑ ꝓpagationem ſꝫ ꝑ qͣndam formationem: multo fortiꝰ deſcende debebat ad eos ꝗ ſe minal̓r erant in eo. Ꝙ autem inobedientia non fuit tm̄ ꝑſonalis in adam patet ꝑ hoc ꝙ dic̄ Augꝰ. ſuꝑ illud ad Ro. ſic̄ ꝑ inobedientiam vniꝰ hominis ⁊c. facit em̄ vim in hoc ꝙ dic̄ vnius hominis.i. hominis totiꝰ in vno. ſic̄ em̄ xp̄c ſi fuiſſꝫ homo ⁊ nō caput hominis. habuiſſet obe dientiam ꝑſonalem tm̄. nec redundaret eiꝰ obedientia in alios ꝙͣtum ad effectum in omnes quoꝝ erat caput. ita inobedientia ade ꝓut in eo erat tota natura humana. re dundauit in omnes qui ſeminal̓r ab ipſo ſunt geniti. vn̄ Aug. ad Macedonium. Sicut paruulus ꝑ alterum pec cat ſic ꝑ alteꝝ iuſtificat̉. Et Inẜ. dicit ꝙ adam habuit pt̄atem ẜuandi originalem iuſticiaꝫ toti poſteritati ſi ſte tiſſet. ideo ⁊ habuit pt̄atem trāſmittendi originalem iu ſticiam ad omnes. Simil̓r gͦ ex p̄dictis videt̉. ꝙ ratō cor rumpendi naturam ex qͣ tranſmittit̉ originale pct̄m fuit ꝑ inobedientiam ade hominis. in quo fuit tota natura humana. ¶ Ad obiectum autem in ꝯrium de ſuꝑbia. di cendum eſt. ꝙ licet ſuꝑbia corruꝑat naturam in adam. non tn̄ vniuerſal̓r vt ex illa fieret tranſmiſſio originalis pct̄i. Aliud em̄ eſt corrumꝑe naturam in iſto. ⁊ aliud eſt corrumꝑe naturam ꝓut eſt cā generatōis. ¶ Simil̓r dicē dum eſt de gula. Si em̄ ſine p̄cepto qd̓ extenderat ſe ad totum hominem. ꝑ inordinatum appetitum comediſſꝫ de aliquo ipſe adam. eſſet pct̄m ꝑſonale tm̄. Unde non fuit neceſſe ꝙ ꝑguſtum ꝗ ad nutritiuam ꝑtinet eſſet cā origi nalis corruptionis licꝫ maior fuerit ibi comeſtio. Et di ſtinguendum eſt inter obedientiam q̄ tm̄ ꝑſonal̓r eſt ⁊ ad naturam ſe extendit. ſi em̄ eſſꝫ inobedientia ꝑſonali tm̄. non corrumperet naturam in homine. nec fieret traſ miſſio originalis pct̄i. ¶ Ad hoc ⁊ ad idem facit qd̓ dic̄ Augꝰ. in li. yponoſti. dr̄ Sap̄. xij. Maledictum erat ſe men ab initio. ⁊ intelligit̉ de maledictōe culpe. hoc autē non fuit in maledictione ſerpentis nec in malediction mulieris. omnes em̄ iſte maledictōes pene ſunt tm̄. Ma ledictio v̓o facta fuit viro cui dictū eſt maledicta ter. in op. tuo. ſpi. ⁊ tri. ger. tibi.i. humana natura ꝓpagabit ſpi nas ⁊ tribulos pct̄oꝝ. maledictio autem iſta inflicta eſt ꝓpter peccati exp̄ſſi ad non tranſgreſſionem. dicit̉ enim ibi. qꝛ audiſti vocem vx.t. comediſti de ligno de quo p̄ce pi tibi ne comederes maledicta terra ⁊cͣ. Si gͦ ꝓpter iſtud p̄ceptum fuit maledictio in toto ſemine poſteritatis. ⁊ non ſe extendit effectus vltra ſuam cauſam preceptum ſe extendebat ad poſteritatem. ⁊ ſimiliter tranſgreſſio pre cepti. qualiter enim dicerent̉ omnes peccare in adam: ſi tm̄ pena reſpiceret eos ⁊ non culpa. ¶ Similiter dicit apl̓us omnes peccauerunt ⁊ egerunt gloria dei. dicendo omnes nullum excepit: quinimmo totum declarauit ge nus humanum. peccauerunt autem omnes cum ex vno peccatore omnes naſcuntur peccatores. ¶ Sed adhuc queritur. Si per ſeminum conceptōnem dicebat apoſto lus peccatum in omnes homines tranſiſſe. potius dixiſ ſet per duos homines ꝙͣ per vnum hominem. quia ſine femina de ſolo homine homo naſci non poteſt. Ad quaꝫ obiectionem heretici reſpondet ſic Auguſtinus. Ideo ꝑ vnum hominem dixit apoſtolus. quia cum mulier vna caro ſit cum viro in ſemine: progenies imputatur. ⁊ ne dicatur mulierem non eſſe cauſam peccati in nobis. dici tur Eccͣi.xxv. A muliere initium peccati eſt. ꝑ illam em̄ omnes morimur.

Queſtio cxxij.
Nembrum quartum Uarto queritur qualiter traducatur ori ginale peccatum. vtrum traducat̉ ẜm ſolā carnem. aut ẜm ſolam aīam. aut ẜm vtrū. qꝫ. deinde ſi ꝑ carnem traducit̉. vtꝝ ꝑ car nem x x zatōne ꝓuenientem tm̄. an alio modo. ſic ſi de pta hominis fieret deciſio ⁊ ex illa homo for carne cor maret̉. vtrum traheret̉ originale pct̄m. ¶ Ad pͥmum ſic ſuppoſito ꝙ anima rōnalis non ſit ex traduce ſic̄ on̄ſum eſt ſupͣ. on̄dit̉ ꝙ traductio originalis pct̄i non eſt ẜm ani mam ſolam. non em̄ anime ꝑuuloꝝ ſunt ex anima p̄mi pentis. Uel ex animabꝰ pͥmoꝝ ꝑentum. Un̄ Aug. in li. de eccͣ. dog. animas hominum non eſſe ab initio inter ce teras intellectuales creaturas ſimul creatas. ſic̄ Orige nes fingit. dicimꝰ neqꝫ cum corꝑibꝰ ꝑ coitum ſeminari: ſic̄ luciferiani ⁊ cyrillus ⁊ ꝗdam latinoꝝ p̄ſumptores af firmant: ſꝫ dicimus corpus tm̄ ꝑ ꝯiugum copulam ſemi nari. creatōnem v̓o anime deo attribuimꝰ. ẜm illud psͣ. Qui finxit ſigillatim corda ipſoꝝ. Si gͦ anima non eſt ex anima. originale autem pct̄m traducit̉ mediante aliquo qd̓ commune ē in ꝑente a ꝓle. ⁊ qd̓ hꝫ ꝓles a ꝑente. gͦ nc̄ traducit̉ ẜm animam. gͦ nō ẜm animam ⁊ corpus. reſtat gͦ ꝙ ꝑ carnem. Sed ꝯͣ hoc eſt. ꝙ caro non ē ſuſceptibilis ulpe tanꝙͣ ſubiectum. gͦ a pct̄o ade non pt̄ trāſmitti ori ginale pct̄m mediante aliquo qd̓ ſit ſubiectuꝫ pct̄i. ¶ Sꝫ dicetur fortaſſe mediante aliqͦ qd̓ eſt ſubiectum corrupti onis. caro em̄ ſuſceptibilis eſt corruptionis. Sed ꝯͣ. cor ruptio aūt eſt penalis aut eſt culpabilis. culpabilis autē non ē. qꝛ culpa nō eſt in carne parentis ante deciſionem tanꝙͣ in ſubiecto. nec ptꝰ deciſionem anteꝙͣ infundat̉ an ma. actualis em̄ non eſt. actualis eī culpa fit ab illo in qͦ eſt.ſ. a voluntate vel ab ipſa anima ẜm voluntatem. ori ginalis non eſt quia anteꝙͣ infundat̉ anima non eſt cul pa originalis. gͦ corruptio illa non eſt culpabilis. ¶ Pre terea illud eſt captabile vicij quod ⁊ v̓tutis. ſꝫ caro non ē capax v̓tutis gͦ nec vicij. gͦ nec corruptionis captabilis. Si v̓o eſt corruptio penalis. corruptio autem penalis ſe quela eſt tanꝙͣ effectus pct̄i ⁊ non vt hmōi cauſa pct̄i. gͦ non ꝑ illam traducit̉ originale pct̄m. ¶ Item minus po tens non pt̄ agere in magis potens ſed caro minus eſt po tens ꝙͣ anima. gͦ anima non recipit a carne tanꝙͣ ab agē te. corrumpēs autem eſt agens quoddam. gͦ caro corru pta non corrumpit animam. gͦ originale pct̄m non tradu citur in animam ꝑ corruptōeꝫ carnis. ¶ Item nihil agēs ẜm diſpoſitionem quam hꝫ. pt̄ in aliud agere niſi qͣle hꝫ relinquendo nec excellentius. ſꝫ excellentius eſt culpa ꝙͣ pena. gͦ caro corrupta corruptione penali. non pt̄ induce corruptionem culpe in animam. ¶ Item intellectus eſt imꝑmixtus carni. cum non ſit actus corꝑis neqꝫ partis corꝑis. gͦ non ꝯͣhit aliam maculam ex ꝯiunctione car nis. ſꝫ originale pct̄m eſt macula. gͦ non contrahit̉ ex cō iunctione carnis. ¶ Item lux corꝑalis attingens ſordes rꝑales ꝓpter ſui mundiciam nullam trahit feditatem. cum anima rōnalis tn̄comꝑabiliter ſit ſimplicior ⁊ pu ior luce corporali. non ꝯͣhit feditatem a feditate carnis. ¶ Item creata eſt anima a deo munda. nec eam deꝰ vult fedari abſolute. nec ipſa vult ſe fedari. nihil aliud pt̄ in ipſam. gͦ non ꝯͣhet feditatem pct̄i. gͦ nec originale pctm̄. Item deus ſcit animam ex ꝯiunctione ad corpus fieri iniuſtam. qͣre gͦ infundit eam corꝑi? Uidet̉ em̄ ꝙ iniuſte gat̉ cum ea: cum penam ꝯͣhat ſine culpa ſua. ¶ Itm̄ nul us eſt in pct̄o ꝓ eo qd̓ vitare non pt̄. ſꝫ anima non pt̄ vita re illud pct̄m: gͦ non eſt iuſtum ꝙ ſit in iſto pct̄o. vel gͦ nō peccat. ¶ Item oīmoda ignorantia excuſat pct̄m. gͦ mul tofortius omnimoda impotentia. ſꝫ omnimoda impoter tia eſt in iſto ꝑuulo vitandi pct̄m. gͦ in eo non dꝫ eſſe pec catum. vel a reatu excuſabit̉. ¶ Item ꝑ baptiſmum delet pena ⁊ culpa. Si gͦ ꝑentes ſunt baptiſati. mundati ſunt
in anima ⁊ carne. nec coeundo peccant: cum matermoni aliter ꝯiūgunt̉ in coitu. gͦ non relinquit̉ pct̄m in ꝓle a pa rentibꝰ. ¶ Ad quod dicendum. cum pct̄m originale ſit culpa ⁊ pena. ab alia cauſa trahit rōem culpe. ⁊ ab alia rōeꝫ pene. Rationem pene trahit a feditate vicioſa que eſt in carne. ꝙͣcito em̄ anima infundit̉ carni fede: tamci to fedat̉ ſicut a vicio baſis vinum corrumpit̉. Ratōnem v̓o culpe trahit a carentia debite iuſticie. ⁊ ſic duplex eſt iuſticia. vna quam ſibi homo facit hn̄s gr̄am. ⁊ dico de iuſticia in exercitio. alia que ſibi ſit vt in ꝑuulo baptiza to ſit iuſticia mediante xp̄o. Sic duplex eſt iniuſticia. vna quam ſibi homo facit vt homo adultꝰ peccans. alia que ſibi fit ex alio vt ꝑuulo ex pct̄o ade. ¶ Ad obiectum pͥmum rn̄dendum eſt. ꝙ corruptio penalis eſt n carne. q̄ tn̄ dr̄ culpabilis non qꝛ culpa ſit in carne tanꝙͣ in ſubie cto: ſed qꝛ ꝑ eam tranſmittit̉. ⁊ licet pena natural̓r ſequa tur ad culpam. nihilominus eſt quedam pena que eſt cā vel diſpoſitio ad culpam. ⁊ talis eſt ip̄a corruptio pena lis. diſponit em̄ ad culpaꝫ in anima q̄ ſuſceptibilis ē cul pe. ¶ Ad ſecundum v̓o dicendum. ꝙ licet caro minꝰ poſ ſet ꝙͣ anima. nihilomninꝰ anima pt̄ ex ꝯiunctione ad car nem trahere corruptionem. non ꝙ caro agat in animaꝫ ꝑ ſe loquendo: ſꝫ ꝙ anima corrumpat̉ ꝯiuncta carni ſicut corrupte. ¶ Ad tercium v̓o dicendum ꝙ caro corrupta n̄ impͥmit ꝙͣtum eſt de ſua virtute. niſi conſimilem diſpoſi tionem ei quam habet. ſed ipſa anima accipit rationem culpe ex comparatione ad pͥmum motiuum. carentiam em̄ iuſticie habꝫ anima paruuli ex carentie iuſticie que fuit in anima ade. in generatione em̄ ⁊ corruptione vni uoca vltimum ſimile eſt a pct̄o. ſed medium diſſimile vt ex carne generat̉ caro. ſꝫ ꝑ medium diſſimile.ſ. ſemen. ſic a culpa anime eſt feditas carnis. ad feditateꝫ v̓o carnis ꝯſequit̉ feditas anime in ꝑuulo. ⁊ ita ſi excellentius ē cul pa ꝙ pena ⁊ ſic culpa in eo qui naſcit̉: hoc eſt rōne culpe in pͥmo parente. ex alia v̓o parte illud qd̓ trahit infectoꝫ ex ſibi adiuncto. ẜm modum ſuum trahit infectionem modus autem talis eſt vt inficiat̉ primo anima infectō ne culpe. deinde infectione pene. vnde ſicut fuit in gigni te primo: ita ē in genito. facta comparatione animati ad animatum. qꝛ ſicut in primo parente prius fuit culpa ꝙͣ pena: ſic in ꝓle animata prius eſt culpa ꝙͣ pena: licet in carne prius erat pena ꝙͣ in anima. ¶ Ad quartum dicen dum eſt. per hoc ꝙ licꝫ caro non habeat in ſe culpam tā ꝙͣ inherentem ſibi. nihilominus contrahit̉ culpa in ani ma. ⁊ ponit̉ exemplum licꝫ non vſqꝫquaqꝫ ſimile. ꝙ vinū inducit ad ebrietatem culpam. ⁊ tn̄ non hꝫ in ſe. nec dici tur ꝓprie ꝙ caro dat culpam ꝑ ſui corruptionem: ſed cul pa ade que meruit illud. ¶ Ad quintum dicendum. ꝙ in tellectus duplicem hꝫ comꝑationem. vnam ẜm quam re ſpicit primaꝫ bonitatem a qua nulla interpoſita natura formatur. ⁊ ex illa parte dicitur impermixtus. ex alia v̓o parte reſpicit carnem mediante ſenſualitate ⁊ ex illa par te poteſt contrahere impuritatem. ſicut contingit in me lancolicis ⁊ freneticis. qui ratione paſſionum in corpo re quaſdam in anima reſpiciunt perturbationes. ¶ Ad ſextum v̓o dicendum. ꝙ non eſt ſimile de luce corporali ⁊ anima. lux enim corporalis cum re feda quaꝫ contingit non ita ꝯiungit̉ vt ex illis duobꝰ fiat vnum ẜm ſubſtan. tiam. ſicut eſt in carne ⁊ anima. que cum ꝯiungit̉ vnum efficiunt ẜm ſubſtātiam. quorum vnum ex altero inficit̉ ¶ Ad ſeptimum dicendum eſt. ꝙ non debꝫ imputari d̓o ꝯiungenti. ſed illi qui fuit principium corruptionis ex parte carnis. quia non voluit ſeruare iuſticiam ſibi ⁊ alijs. ideo ꝙͣtum eſt de ſe ꝑdidit iuſticiam in ſe ⁊ in alijs ¶ Ad octauum v̓o dicendum. ꝙ non iniuſte agit deus cum anima. nec ẜm iuſticiam generalem nec ẜm ſpecia lem. ẜm generalem non iniuſte agit: quia corpori orga nizato reddit̉ ſua perfectio. Scd̓m v̓o iuſticiam ſpecia lem non iniuſte agit: qꝛ punit humanam naturā ẜm ꝙ

meruit. humana em̄ natura deliꝗt in pͥmo ꝑente. ⁊ puni ta eſt in ipſo ⁊ in poſteritate. ¶ Ad nonum v̓o dicendum ꝙ hec non eſt ꝓprie concedēda. anima pueri peccat. ſꝫ eſt rea pct̄o. qd̓ non hꝫ a ſe ſꝫ ab eo ꝗ meruit. ¶ Ad decimum v̓o dd̓m. ꝙ ꝙͣuis omnimoda impotentia excuſat in pct̄o actuali. non tn̄ in originali. Nam ſic̄ pͥus dictum eſt. du plex eſt iniuſticia. vna quam facit ſibi homo. ⁊ in hac im potentia oīmoda excuſaret. altera q̄ fit ab alio vt in par ulo. ⁊ in hoc oīmoda impotentia paruuli non excuſat. Ad vndecimum dd̓m. ꝙ ex pr̄e ⁊ mr̄e non pct̄oribꝰ na ſcit̉ puer pct̄or. ⁊ ponit exemplū Aug. ꝯͣ Iulianum. Si ē̄ de oliua naſcit̉ oleaſter. ⁊ ſeminat̉ gͣnum ſine palea ⁊ na ſcit̉ cum palea. Aug. ad Ualerium. Sic̄ gignit̉ ex olea ſteri ſemine oleaſter. ⁊ ex olee ſemine oleaſter. cum inter oleaſtꝝ ⁊ oleam plurimum diſtat: ita gignit̉ ⁊ de carne pct̄oris ⁊ de carne iuſti pct̄or. ꝙͣuis inter pct̄orem ⁊ iuſtū plurimum diſtet. gignit̉ at̄ pctor actu adhuc nullus. ⁊ or tu nouus. ſꝫ reatu vetus. homo a creatore captiuus a de ceptore indigens redemptore. Deinde queritur ſi.§. j. ꝑ carnē traducit̉ pct̄m originale. vtꝝ ꝑ carnem ex ꝓpaga tione ꝓueniente tm̄. an alio mō. Et videt̉ ꝙ alio mō. vt ſi caro corrupta decideret̉ non ꝑ ꝓpagatōꝫ. dr̄ em̄ ꝙ ani ma ꝯtrahit originale. qꝛ ꝯiuncta fuit in carne corrupta. Si gͦ hmōi caro corrupta ē ex ꝯiunctione cum hmōi cor pore. anima ꝯͣheret originale pct̄m ſic̄ vinum inficit̉ ex vaſe corrupto. ¶ Contra qd̓ Augꝰ. loquēs ꝯͣ pelagia nos ⁊ celeſtianos di. Qualis terrenꝰ tales ⁊ terreni. ⁊ hoc quō niſi ꝑ ſeminis ſparſionem. ſꝫ dicis mihi e diuerſo ve niens. gͦ ſemen pct̄m eſt. Iam ſuꝑiꝰ dixi. qꝛ peccauit hō natura peccauit cuiꝰ ſunt ſemina. ſemen gͦ viciatū eſt nō vicium. ſic̄ ſcpͥtum eſt. ſemen erat maledictum ab initio maledictum videlicet ptꝰ pct̄m: qꝛ maledicta inꝗt terra ī oꝑbꝰ ſuis. ſꝫ vicium ꝯͣhi non pt̄ ꝓthoplaſti neqꝫ hoīem eē ſine ſeminis effuſione. Si gͦ formatio hominis ex hmōi carne corrupta non eſt ꝑ ſeminis effuſionem. non eſt in illo originale pct̄m. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ licꝫ hmōi vnio reꝗ rebat̉ ad originale ꝯͣhendum. tn̄ hec non erat tota cauſa īmo reꝗrebat̉ forte vlterius. ꝙ illa caro deſcendiſſet ẜm libidineꝫ q̄ eſt in ſeminis ſparſione ẜm ꝙ dic̄ Augꝰ. non ꝓpagatio ſꝫ libido tranſmittit originale pct̄m. Que autē ſit hec libido inferius determinabit̉. nec legit̉ exp̄ſſum in ſcpͥtura ꝙ alio mō ꝯͣhat̉ originale ſꝫ ꝑ ꝯcupīam in carne. Et ſi q̄rat̉ qua iuſticia anime imputet̉ qd̓ neqꝫ ex creatō ne accepit neqꝫ ex voluntate ꝑpetrauit. ſꝫ ex ſola carnis ſocietate ꝯͣtraxit. quam tn̄ ſocietatem non ipſa ſuo arbi trio vendicauit. ſꝫ p̄cepto ⁊ diſpoſitione creatoris ſuſce pit. nos id qd̓ verum eſt ꝓfiteri oportet iuſticiam dei non in hͦ irrep̄henſibilem: ſꝫ non oīno eſſe comp̄henſibile. dic̄ tn̄ Hug. ſequens Aug. ꝙ corruptio q̄ a pͥmo ꝑente in om nem poſteritatem ꝑ carnis ꝓpagatōꝫ traducit̉. pct̄i origi nalis macula in vicio ꝯcupiſcentie ⁊ ignorantie ad vni uerſos dilatat̉. in eo a quo ſeminat̉ culpam hꝫ ⁊ actum culpe. ſꝫ cām in eo ꝙ naſcit̉: ⁊ cām culpe ⁊ culpam hꝫ. ſꝫ actum non hꝫ.i. actionem. ¶ Membrum quintum Uinto q̄rit̉ vtꝝ originale tm̄ ſit in paruu lis. an etiam fuerit in pͥmis ꝑentibꝰ. adam .ſ. ⁊ eua. Et videt̉ ꝙ ſic. quoꝝ em̄ fuit pe na eoꝝ p̄ceſſit culpa: ſꝫ pena originalis pec cati eſt carere viſione dei. gͦ cum pͥmi ꝑentes deſcenderūt ad limbum inferni eoꝝ fuit illa pena. gͦ in eis p̄ceſſit cul pa originalis. gͦ pͥmi ꝑentes habuer̄t penam originalem pct̄i. ¶ Item originale dr̄ nuditas vel carentia debite iu ſticie̓ ꝑ inobedientiam ꝑentum ꝯtracta. ſꝫ hoc totum fuit in pͥmis ꝑentibꝰ. denudati em̄ erant a debita iuſticia ꝑ ī obedientiam. gͦ in eis fuit pct̄m originale. ¶ Contra ori ginale pct̄m ꝯͣhit̉ ꝑ feditatem carnis. ſꝫ in animabꝰ p̄mo
rum ꝑentum non contrahit̉ pct̄m aliquod pͥmo ex carne ſiue ex carnis feditate. nō gͦ fuit originale pct̄m in pͥmis ꝑentibꝰ. ¶ Item cum ꝓpagatione eſt libido qua trāſmitti tur originale pct̄m. ſꝫ nulla fuit ꝓpagatio qͣ caro ade ve eue acciꝑet eſſe. gͦ non libido qͣ trāſmittit̉ originale pct̄n in eos. gͦ nec originale pct̄m fuit in eis. ¶ Rn̄dendum ē ꝙ aliter dr̄ originale pct̄m in pͥmis ꝑentibꝰ ⁊ in ipſis pa uulis deſcendentibꝰ. quodammodo tn̄ ꝯueniunt. ꝯueni unt em̄ qͦ ad penam q̄ eſt carentia viſionis dei. differun tn̄. qꝛ in eis ꝑſona corrumpit naturam. qͦ ad ꝑuulos d̓o ꝑſona ex natura corrumpit̉. originalis gͦ culpa fuit in pͥmis ꝑentibꝰ ſic̄ in ſubiecto. fuit etiam cā trāſmittendi originalem culpaꝫ in ꝑuulos. ¶ Ad obiectum gͦ dd̓m eſt ꝙ licet vtrobiqꝫ eſſet originalis culpa. in primis ꝑentibꝰ erat a ſe. in ꝑuulis v̓o erat ab ipſis. Cum autem obijcit̉ in ꝯͣrium. ꝙ originale trāſmittit̉ ꝑ feditatem carnis ve ꝑ libidinem q̄ eſt cum ꝓpagatōe. hͦ intelligit̉ de originali ꝓprie dicto qd̓ eſt in ꝑuulis. non de originali ẜm ꝙ effe ctiue dr̄. inqͣtum eſt origo per quam fiūt ꝑuuli pctōres. ¶ Adhuc q̄rit̉ de eua. ſi ꝯtraxit originale pct̄m ex adam. ponat̉ em̄ ꝙ adam peccaſſet anteꝙͣ eua formata eſſet di latere eiꝰ. nunꝗd hret originale pctm̄. trahe̓t em̄ cum car ne corruptionem ⁊ cum corruptōne origina lem culpam ¶ Contra videt̉ ꝑ aucͣtem Aug. ſupͣdictam ꝯͣ pelagia nos vbi dr̄. ꝙ ſine ſeminis effuſione non fit hmōi pct̄m. ¶ Item videt̉ ꝙ in ea eſſet originale ꝑ hͦ qd̓ dr̄. xxv. Ecc̄i. a muliere initium pct̄i. ꝑ illam em̄ omnes morimur. ſed ꝗd eſt omnes mori niſi obligari pct̄o qd̓ eſt mors anime. gͦ ab ipſa ꝯͣhit̉ originale pct̄m. ſꝫ ſi ab ipſa ꝯͣhit̉ in ipſa pͥ us fuit: gͦ originale fuit in eua. ¶ Contrarium videt̉ per hͦ ꝙ in adam omnes dicunt̉ peccaſſe. qꝛ in eo fuit tota hu mana natura. In eua v̓o non dicunt̉ omnes peccaſſe. nam tota humana natura non fuit in illa. non gͦ videt̉ ꝙ originale pct̄m effectiue eſſet in cua. ſꝫ in adam. ¶ Ad primum dicendum. ꝙ ẜm aucͣtem p̄dictam. licet illo mo do ſumeret carnem corruptam eua ab adam. non habui ſet tn̄ originale pct̄m ꝑ pct̄m ade. niſi extende̓t ſe ꝓhibito facta ade ad ipſam euam. ſꝫ ſi extenderet ſe. ex illa lege ſi peccaret haberet reatum carentie viſionis dei. aliter au tem diceretur originale in ipſa ⁊ in paruulis ſicut di ctum eſt. ¶ Membrum ſertum Exto querit̉ qͣliter originale pct̄m tranſit reatu ⁊ manet actu. ⁊ cum hoc vtrum om nino deleat̉ in baptiſmo vel n̄. Circa qd̓ ſic obijcit̉. dr̄ em̄ de pct̄o originali. ꝙ in bapti ſmo delet̉ reatu ⁊ manet actu. ⁊ hoc accipit̉ ex eo ꝙ dr̄ in li. de bap. paruuloꝝ. ⁊ ſuꝑ illud. iij. ad Roma. Beati qͦ rum remiſſe ſunt iniꝗtates. vbi dic̄. ꝙ ꝯcupīa p̄terit rea tu ⁊ manet actu. ꝯcupīam autem dicit ibi originale pec catum. ¶ Contra ſi actu remanet. pct̄m non colligitur actus em̄ peccati originalis eſt ipſa carentia debite iuſti cie. qua exiſtente ſemper eſt reatu. Si v̓o actus dicatur operatio. ẜm modum hunc non dicetur originale pecca tum manere actu. cum non habeat primam operatio nem quemadmodum actuale peccatum. Si v̓o actus di catur illud quod poſitionem dicit in originali peccato. hoc autem eſt concupiſcentia. nec ſic videtur remanere. in baptiſmo enim tollitur ne regnet peccatum in noſtra mortali carne ſed peccatum dicitur ibi concupiſcentia. ¶ Item ſuper illud. iij. ad Roma. Beati quorum remiſſe ſunt. dimittitur concupiſcentia carnis in baptiſmate v non imputetur peccatum. ergo concupiſcentia ꝓut eſt actu peccatum: tollitur in baptiſmo. non ergo originale peccatum remanet actu. ¶ Item ibidem dicitur. quomo do alia peccata p̄tereunt actu ⁊ remanent reatu: ita ecō trario fieri poteſt vt originale remaneat actu ⁊ tranſeat reatu. ſed in actualibꝰ peccatis ſic eſt. ꝙ actus peccati dicitur ipſa operatio que preceſſit per quam contrahit̉

Queſtio .cxxij.
actuale peccatū. ergo actus originalis pct̄i dicet̉: vel ille actus ꝑ quē eſt pct̄m. vel ille actus ꝑ queꝫ ꝯtrahit̉: ſꝫ ille quē ꝯtrahit̉ eſt ipſa feditas carnis. illa aūt tollit̉ in ba ptiſmo. Un̄ ioh̓. dama. qm̄ duplex eſt hō ex aīa et corꝑ duplicē dedit purgatōeꝫ ꝑ aquam et ſpm̄. ſpiritu qd̓ ẜm imaginē vel ſil̓itudinē renouāte. aqua etiā ꝑ ſpūs gr̄am corpꝰ a pct̄o purgante et corruptōne liberante: ſꝫ hec cor ruptō feditas eſt. gͦ ꝑ baptiſmum tollit̉ ille actus. Si d̓o actus dicat̉ quo originale pct̄m eſt. nullatenus pōt ſtare cum baptiſmo rōne rei baptiſmi. res v̓o baptiſmi eſt gr̄a. gratia aūt et pct̄m ſimul eſſe nō poſſunt. ¶ Ad qd̓ dicen dum. ꝙ actꝰ originalis pct̄i dicit̉ ꝯcupīa. ẜm ꝙ dicit̉ pec catū remanere actu ⁊ tolli reatu in baptiſmo: ſed ꝯcupi ſcentia dupl̓r ſe hꝫ cū eſt in ſuo ſummo et tūc dicit̉ reg re pct̄m in mortali corꝑe. et hoc mō nō manet ꝯcupiſcen tia actu cū dimittit̉ originale pct̄m ꝑ baptiſmū. ꝑ gr̄am em̄ baptiſmi tollit̉ culpa originalis pct̄i. et debilitat̉ vici um o alis ꝯcupiſcētie. ⁊ extenuat̉ vt iam nō regnet. Alio v̓o mō dr̄ ꝯcupīa diminuta q̄ adhuc ē. vt hēat ſpūs cū quo pugnet: et hoc mō dicit̉ ꝯcupīa actus originalis pct̄i. et ideo dr̄ ꝙ ꝯcupīa carnis dimittit̉ in baptiſmate. nō vt nō ſit: ſed vt nō imputet̉ pct̄m. vn̄ poſt baptiſmum remanet pena nō culpa. ¶ Ad aliud v̓o dicēdū eſt. ꝙ nō ſil̓i modo dr̄ actꝰ in actuali pct̄o et in originali pct̄o. ibi em̄ actus p̄cedit hic v̓o actus ſeꝗtur. Nec dicit̉ in origi nali pct̄o actus peccati quo fit vel quo eſt: ſed quo rema net ad exercitium. Peinde queritur .§. j. vtrum deleat̉ in baptiſmo vel nō. Et videtur ꝙ ſic. quia baptiſmꝰ delet culpam omneꝫ et penā. Si em̄ baptizatꝰ ſtatī decede̓t: euolaret. gͦ nō remanet ibi culpa nec pena. pct̄m gͦ originale cū ſit culpa et pena ꝙͣtuꝫ ad vtrūqꝫ de letur. ¶ Contra. ſuꝑ illud ad Ro. bt̄i quoꝝ remiſſe ſunt ⁊cͣ. fomes pct̄i an̄ baptiſmuꝫ culpa eſt et pena pꝰ bapti ſmū v̓o pena et culpa. fomitē aūt pct̄i dicit originale pec catum ſicut priꝰ exprimit̉ in glo. gͦ pct̄m originale nō di mittitur ꝙͣtum ad penā et culpā. ¶ Item videt̉ ꝙ vtrūqꝫ debeat dimitti. dr̄ eniꝫ. v. ad Ro. vbi habūdauit delictu ſuꝑhabūdauit et gr̄a. Et iterū. nō ſicut pct̄m ita et donū Si em̄ vniꝰ delicto multi mortui ſunt. multomagis gr̄a habūdauit. Ex quibꝰ tollit̉ ꝙ multo potentior eſt gͣtia ꝙͣ ſit pct̄m: ſed ꝑ pct̄m traducit̉ ⁊ pena ⁊ culpa. ml̓tiplex vo gr̄a baptiſinalis opponit̉ illi peccato: gͦ gr̄a baptiſma lis cū ſit potentior. debet auferre ipſaꝫ culpā et omnē ſe quelā eiꝰ ſcꝫ penā. vn̄ ergo eſt ꝙ quedā pene remanēt ori ginalis pct̄i quedā nō. Ex hoc em̄ videt̉ ꝙ pct̄m potenti or ſit ꝙͣ gr̄a: qd̓ eſt incōueniens. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ gr̄a baptiſmalis delet originale pct̄m ꝙͣtum ad culpam ⁊ ꝙͣtum ad penā ſuffocante. et nō ꝙͣtum ad penā ꝓmouē tem. ad idem em̄ tendit gr̄a baptiſmalis et pena promo uens.ſ. ad ꝯſecutōnem vite eterne. Addit̉ etiā a ꝗbuſdā ꝙ in baptiſmo dimittit̉ om̄e pct̄m ꝙͣtum ad penā. vt nul la debeat̉ ptꝰ baptiſmū ꝓ originali. et ſi aliqͣ pena rema net hoc eſt ad exercitiū bonum dimittit̉: gͦ originale pec catum ꝙͣtum ad culpā ⁊ ꝙͣtum ad dominiū ꝯcupīe que ē pena in pn̄ti: et ꝙͣtum ad carentiā viſionis dei q̄ eſt pena in futuro. Sūt alie pene vt fomes et ſitis et mors. et con cupiſcentia nō dominās: q̄ om̄es remanēt ad exercitiuꝫ bonū. pene em̄ iſte reducunt ad memoriā adiutore in tri bulatōnibꝰ q̄ inuenerūt nos nimis. faciunt em̄ cogitaro de miſeria huiꝰ incolatus. vt ſic hō defleat pct̄a ſua. huī liat etiā ip̄aꝫ iraſcibilē ne hō extollat̉ per ſuꝑbiaꝫ. cohi bent ẜm ꝯcupiſcibilē ne defleat hō per ꝯcupīaꝫ. et ſic va lent ad reformatōeꝫ imaginis diuine. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ gr̄a potentior eſt ꝙͣ pct̄m ⁊cͣ. Dicendū ꝙ poten tior eſt ſicut exponit apl̓s. Gr̄a em̄ tollit omnē culpam nulla aūt culpa eſt ad quā ex neceſſitate om̄is culpa ſeqͣ tur. ¶ Item gratia non tm̄ ſonat a vulnere peccati ſꝫ ape rit ianuam regni. non tm̄ ipſis peccatoribus ſed ip̄is iu ſſis extendit. ergo ſe ad omnes: etſi aliqui eſſent qui nō
deſcendiſſent ab ada irtus autem peccati non ſic. ſic ępꝫ ꝙ potētior eſt gr̄a ꝙͣ ſit pct̄m. Pretēa pct̄m ē ex ho nine gratia v̓o a deo. potētius autem eſt quod dei ꝙ qd̓ hominis. Peccatum etiam non om̄e bonum poteſt tol lere: ex gratia v̓o om̄e bonum confertur. Nlembrum ſeptimuꝫ Eptimo querit̉ de ꝯcupiſcentia originalis ( peccati que eſt ſeq̄la. Circa quam hec ſūt querenda. Primo quid ſit. Secūdo quare fomes dicatur et ẜm quā rationem. Ter cio in quo ſit. Quarto a quo ſit. Quinto vtrum equalit̓ ſit in quibꝰ eſt. Sexto ad quid ſit. Septimo vtruꝫ extiu guatur et qualiter remaneat ⁊ qualiter non. Octauo de ꝯparatōne fomitis ſiue ꝯcupiſcentie vt eſt fomēs ad ſti nulum carnis et ad legem carnis et alia cum quibus vi detur habere ꝯuenientiam. dicitur em̄ aliquando corru ptio. et aliquādo languor et aliqn̄ tyrānus. Articulus prinius ¶ G primū ſic dicit aug. ad valentinuꝫ. concu piſcentiā eſt affectus quedā male voluntatis ſicut languor. ex quo accipit̉ ꝙ cōcupiſcentia eſt affectio. Item in eodem libro. ꝯcupiſcentia eſt radix oīm maloꝝ. ¶ Item aug. in li. de ciui. dei. Concupiſcen tia eſt malū nobiſcū congenitū. ¶ Itē aug. ad valerium Concupiſcētia ē vicium qd̓ nō eſt ex deo. Ex his elicit̉ ꝙ ꝯcupīa peccatū eſt. ¶ Sil̓r dr̄ in quadam glo. ad Ro. ꝙ ꝯcupīa an̄ baptiſmū pct̄m eſt. ¶ Pteterea aug. in li. ypo noſ. libido ꝯcupīa dr̄. et in eodē dr̄ om̄e qd̓ male libet li bido eſt. ꝯcupīa gͦ eſt pct̄m. ¶ Item aug. in li. de ciui. dei. dicit apl̓s. Caro ꝯcupiſcit aduerſus ſpm̄ cui vicio ꝯtra ria eſt virtꝰ: ſꝫ viciū cui ꝯtrariat̉ virtus eſt pct̄m. gͦ ꝯcupi ſcentia eſt pct̄m. ¶ Contͣ aug. ad valeriū. Concupiſcen tia eſt vulnꝰ hūano generi inflictum a dyabolo. vt tanq̄ de ſuo frutice fructu decerpat: ſꝫ quod eſt vulnus ē pena. gͦ ꝯcupīa eſt pena. ¶ Itē aug. in li. de ci. dei. xiiij. Pꝰ pec catū orta ē hec libido. poſt pct̄m eā natura nō impudēs amiſſa pt̄ate cui corpꝰ ex omī ꝑte ſeruiebat ſiue ſic. gͦ libi do eſt pena. ¶ Itē ī eodē. libido eo magis erubeſcēdo ex iſtit. qͦ animꝰ in ea nec ſibi efficaciter imꝑat vt oīno non libeat: nec om̄i mō corpori vt pudēda membra volūtas potiuſꝙͣ libido ꝯmoueat. ſꝫ hec libido ē pena: gͦ ꝯcupīa ē pena. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ꝯcupīa eſt ꝑ ſe pena. dicit̉ at̄ pct̄m ꝗa ꝓ pct̄o eſt inflicta. Un̄ aug. ad val̓. ꝯcupīa voca tur pctm̄ qꝛ pct̄o facto eſt. pōt tn̄ dici pct̄m: ꝗa cuꝫ eſt in ſuo dn̄io annexa ē pct̄o et cauſa pct̄i. et hoc mō loquunt̉ aucͣtes ſupͣdicte cū dr̄. ꝙ pct̄m eſt an̄ baptiſmuꝫ. ꝯcupīa aūt pōt accipi ip̄e actꝰ ꝯcupiſcendi hͦ eniꝫ nomē multipl̓r dr̄. ſicut hr̄ ſuꝑ illud. vj. ad Ro. neqꝫ exhibeatis mēbra vr̄a. ꝯcupīa aliqn̄ nomē ē fomitis.ſ. vicij innati. aliqͣndo actꝰ interioris ꝗ eſt in motu pͥmo. aliqn̄ ip̄a delectatio eſt in ſcd̓o gradu. aliqn̄ ip̄e ꝯſenſus. vn̄ aliqͣndo pōt eſt culpa. aliqn̄ nomē pene. dr̄ at̄ ꝯcupīa cl̓pa an̄ baptiſmū. et tūc dn̄at̉ et hꝫ carentiā debite iuſticie ſibi ꝯiunctā. Articulꝰ ſecundus Ecundo queritur. quare concupiſcentia fo mes dicatur et ẜm quam ratōnem? Ꝙ auteꝫ fomes ſit peccatum habetur ſuꝑ illud. vij. ad Roma. occaſione accepta. glo. fomes peccati.i. viciū cō cupiſcentie. ¶ Item ambro. fomes eſt quidam morbidꝰ affectus qui commouet ad illicitum deſiderium: ſꝫ mor bidus iſte affectus nihil aliud eſt ꝙͣ concupiſcentia. cuiꝰ deſideria dicuntur carnales concupiſcētie. Unde. vj. ad Roma. Eſt in nobis mala concupiſcentia que nō eſt ꝑ mittenda regnare. cuius deſideria ſunt actuales concu piſcentie que ſunt arma dyaboli. ergo cōcupiſcentia eſt fomes peccati. ¶ Contra. ꝯcupiſcentia eſt in aīa. fomes v̓o peccati in carne. Un̄. vij. ad Ro. ſuper illud. Uideo

legem ī membris meis ⁊cͣ. glo. fomes peccati qui ē ī car ne et repugnat menti recte dr̄ lex membroꝝ vel carnis. cum gͦ fomēs ſit in carne nō erit idem ꝙ ꝯcupīa. ¶ Item alia glo. ſuꝑ illud. Sine lege viuebāt nota duos hoīes. interiorē ſcꝫ et exteriorē. rōnē.ſ. et fomitē. ꝗ eſt in carne: gͦ fomes eſt in carne. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ꝯcupīa eſt fo mes. et dicit̉ fomes: ꝗa fouet ardorem pcti. ipſe enim fo mes ardet in nobis. Un̄ ſuꝑ illud. vij. ad Ro. pct̄m per mandatū ⁊cͣ. ſine quo non tm̄ ardebat fomēs. ꝑ qd̓ accre uit p̄uaricatio. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dicenduꝫ eſt per id qd̓ dicit̉. v. ad gall̓. ſuꝑ illud. Caro ꝯcupiſcit ⁊cͣ. ꝙ ꝯcupīa ꝓut eſt fomēs. nō eſt in aīa tm̄. aut ī carne tm̄: ſed in ip̄o ꝯiuncto. Un̄ ibidem dr̄. ipſius carnalis concu piſcentie cauſa nō eſt in anima ſola. nec in carne ſola. ex vtroqꝫ em̄ fit. qꝛ ſine vtroqꝫ nulla dilectio ſentit̉. Un̄ cuꝫ dicit̉ eſſe in carne. intelligendū eſt ꝙ caro accipit̉ ibi ẜm ꝙ diuidit̉ ex oppoſito ꝯtra ip̄m. vn̄ ibidem dicit̉. caro nō niſi ꝑ aīam concupiſcit: ſꝫ ꝯcupiſcere dr̄ cum aīa carnali ꝯcupiſcentia ſpiritum reluctatur. ¶ Articulꝰ tercius Ercio querit̉ in quo ſit ꝯcupiſcentia. et vtruꝫ ſit in aīa vel in carne. Scd̓o ſi eſt in aīa vtruꝫ quelibet vis ſit corrupta. Tercio ſi generati ua plus eſt infecta ꝙͣ alie. vel ꝯcupiſcibilis in generatō ne. Quarto ſi generatio in ꝯiugio vel coitus poteſt fieri ſine peccato. Ad primuꝫ ſic vide.§. j. tur ꝙ ꝯcupīa ſit in carne ꝑ hoc qd̓ dicit hug. viciū orig nis hūane duplici corruptōne inficit naturā. ignorātia ſcꝫ mentē: et ꝯcupīa carnem. Et alubi. ſpm̄ ignorātia car nem v̓o damnauit ꝯcupīa. vt in ſe bonū agendū nō vide at. in carne aūt ſua maluꝫ agere ꝯcupiſcat: gͦ ꝯcupiſcen tia eſt in carne. ¶ Contra aug. in li. de ſpū et lit. h̓.ſ. con cupiſcentiā eligit apꝰ. generale quo cūcta ꝯplexus eſt di cendo. nō ꝯcupiſces. neqꝫ em̄ vnū pct̄m niſi ꝯcupiſcendo ꝯmittit̉. cum gͦ pct̄m ſit in aīa: erit ꝯcupiſcentia in aīma. ¶ Item in li. lxxxiij. q. Eſt turpis affectio qͣ animꝰ inferi ora ſectat̉ q̄ magis ꝓprie cupiditas dicit̉: ſed hec turpis affectio eſt in aīa: gͦ ꝯcupīa eſt in anima. ¶ Ad qd̓ dicen dum. ꝙ ꝯcupīa aliqn̄ accipit̉ ꝓ lege carnis vel ꝓ lege mē broꝝ. et ẜm hūc modū dicit̉ eſſe ī carne tanꝙͣ pena iuſte inflicta. alio d̓o mō accipit̉ ꝓ ip̄a ꝓnitate aīe ꝓuenient ex originali pct̄o. et ẜm hec eſt in anima. pōt tn̄ dici ꝙ li cet ꝯcupīa reſpiciat vtrūqꝫ eſt in aīa tanꝙͣ in ſubiecto. in carne v̓o ꝓpter hoc ꝙ inclinat aliqͦ mō ipſam aīam ꝑ ſui corruptiōem. ⁊ ita cauſaliter ſumeret̉. corpus em̄ qd̓ cor rumpit̉ aggrauat aīam. ix. ſap̄. Secūdo queriturᵐ.§. ij. ſi eſt in aīa. vtrū quelibet vis ſit corrupta. Et videtur ꝙ nō. vires em̄ q̄ ſunt ī alijs mēbris ꝙͣ in mēbris generati onis mouent̉ ẜm nutū volūtatis: ſꝫ vbi vires membrorū mouent̉ ẜm nutū volūtatis. nō dn̄at̉ libido ſiue ꝯcupīa. vbi aūt nō dn̄at̉ nō dr̄ eſſe corruptio. gͦ alie vires non di cunt̉ eſſe corrupte. Ꝙ aūt hoc ſit ait aug. in li. de ci. dei. In ceteris membris corꝑis nō ipſe affectōnes: ſꝫ que eis ꝯſenſerit volūtas mouet. q̄ in vſu eoꝝ dn̄at̉. ¶ Item ma nus et pedes mouemus qn̄ vulmus ad ea que his mem bris agenda ſunt ſine vllo reniſu tanta facilitate quāta et in nobis et in alijs videmꝰ maxime artificibꝰ quorūcū opeꝝ corꝑaliuꝫ. ex qͦ apparet ꝙ vires aīe nō ſūt corru te ſꝫ ẜm nutū voluntatis obediūt. ¶ Contͣ. ꝑ ꝯcupīam originalis pct̄i corrupta ē voluntas. et ꝑ ꝯn̄s alie vires. vn̄ nō tm̄ dr̄ libido coeūdi ſꝫ et libido hn̄di pecuīam que maxīa dr̄. ⁊ libido vlciſcēdi q̄ ira dr̄. et libido gloriādi q̄ iactantia nūcupat̉. ſic gͦ nōſolū generatīa vel ꝯcupiſcibi lis in ꝑte illa corrupta eſt: ſed et alie vires. ¶ Item ī pͣs. Corrupti ſunt et abho. ⁊cͣ. glo. om̄i vi rōnis pͥuati. Qd̓
autem exponit beatus bern̄. dicens. ꝙ ratō per ignoran tiam corrupitur. volūtas ꝑ immūdiciā. memoria ꝑ infir mitatem ſiue impotentiā. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ omēs vi res ſunt corrupte. ¶ Ad id v̓o qd̓ obijcit̉ in cōtrariū. dicē dum eſt ꝙ licet mēbra et vires que ſunt in membris obe diant in alijs membris ẜm nutu voluntatis. nihilomīꝰ tamē corrupte dicūt̉. nō vſqꝫꝙͣ faciles ad bonū. ſꝫ pron ad malū. qd̓ nō fuit in natura primitus inſtituta. ¶ Terco queritur ſi.§. iij. generatiua plus eſt infecta ꝙͣ alie vel cōcupiſcibilis ī ge neratōne. Et videtur ꝙ equaliter. cum em̄ ratio corru pta corrūpat alias ſiue li. ar. cauſa aūt que eſt corruptō li. ar. equaliter ſe habet ad om̄s. ergo equaliter ſe hab bit effectus corruptionis qui eſt in illis. ¶ Preterea. pe na originalis que infliget̉ in futuro que eſt ſeꝑatōis vi rium a deo. equaliter eſt in eis. gͦ conſimili pena origīa lis que eſt in pn̄ti equaliter erit in eis. gͦ om̄es equaliter corrupte erunt ẜm cōcupiſcētiā. ¶ Cōtra querit aug. in li. yponoſ. Cur adaꝫ et eua illas ꝑtes texerūt et nō poti us manꝰ quibꝰ ꝓhibita attrectauerūt aut ora ꝗbꝰ ma le deſiderata ederūt. ¶ Ad qd̓ reſpōdet. ꝙ illa mēbra te xerūt in quibꝰ peccati cupiditas exardeſcēs concupīam inglutiētis gutturis accuſabat. ex quo accipit̉ ꝙ maior corruptio fuit in ꝑte illa. ¶ Item in eodem. ſenſerūt iaꝫ nudati aīme carniſqꝫ pace motū quēdaꝫ turpiſſimū atꝫ precipitē nouiter accidiſſe. vn̄ cōfuſi ad fici folia cucur rerūt. et mēbra ſolicita pudore libidinis texerūt. ¶ Iteꝫ aug. in. xiiij. de ci. dei. Satis oſtendit̉ quicꝗd ſit homini illi prime inobediētie retributū. qd̓ in ea ꝑte maxīe opor tuit apparere. qua generat̉ ip̄a natura. que illo primo et magno in deteriꝰ eſt mutata pct̄o. ex quo accipit̉ ꝙ plus eſt corrupta cōcupiſcibilis in coitu ꝙͣ alia vis ī ſuo actu ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ hec vis dupliciter eſt corrupta Eſt em̄ corrupta inqͣtum eſt ſingularis perſona. et ē ite rum corrupta inꝙͣtū eſt nature ꝓut ꝑ ea fit multiplica tio cū vitio in ꝓle. eſt em̄ ī ea ꝓnitas ad pct̄m ī perſona que coit vel generat. eſt iterū ꝓnitas ad trāſfuſionē pct̄i in ꝑſonā que gignit̉. Alie v̓o vires corrupte ſunt ẜm al terū modoꝝ qꝛ in eis eſt ꝓnitas ad pct̄ꝫ in ꝑſona q̄ agit ¶ Preterea. in hac vi eſt mīor obediētia et maior repu nātia reſpectu ratiōis bene diſpoſite quo ad om̄em ſui motū. velit em̄ vel nolit ratio ſurgit quidem motus īde cens et verecūdus. et ideo in illa parte primi parētis in ſignum huius fecerūt ſibi perizomata de folijs ficuum. non eſt autem vicium in actibꝰ aliarū viriū ſiue motibꝰ ¶ Ad obiectū aūt in cōtrariū primo dicendū. ꝙ licꝫ cor ruptio ſit vna et equalis in ꝑte rationis ad qua ſequun tur iſte corruptōnes aliarū viriū: tn̄ maior eſt corruptio iſta ꝙͣ in alijs. in penam hūane nature que in primis pa rentibus ꝑ inobedientiam peccauit. et poſteritatem ad penam obligauit. trāſfuſio aūt fit ꝑ actum generatiue ⁊ ideo concupiſcibilis in actu illo plus eſt corrupta. in ſi gnum autem inobedientie. ipſius hominis reſpectu dei poſita eſt maxima repugnantia in illa vi per ſuū actū. fit enim in ea quaſi caro. ¶ Ad ſecundum v̓o dicendum ꝙ non eſt ſimile de pena originalis peccati in futuroʳ et de pena originalis peccati in preſenti. pena enim origi nalis eſt in preſenti ad duo. ad hoc ſcilicet ꝙ puniatur perſona in qua eſt. et ad hoc tranſfundatur vicium ſiue pena in perſona que gignitur. pena v̓o originalis in fu turo ad vnum illorum. Quarto queriturᵐ.§. iiij. ſi generatio in coniugio vel coitus poteſt fieri ſine pec cato. Ꝙ non videtur per hoc quod dicit auguſtinus in xiiij. de ciui. dei. genitales corporis ꝑtes ita libido ſuo iuri quodammodo mācipauit. vt moueri non valeant ſi ipſa defuerit. et niſi ip̄a vel vltro vel excitata ſurrexerit

Queſtio .cxxij.
ex quo accipit̉ ꝙ ac eneratiue in illa parte non fit ſi ne libidine ido cū ſurgit inducit peccatu bꝰ. ¶ Item aug ꝯcub etiā in itus nō pōt eſſe ad valer nis eſt nō libidi ſine ardo pueniat voluntatem. nō tn̄ niſi ipſe laꝫ ſu ī imꝑio mouet mēbra q̄ mo ueri nō pn̄t. ex quo ꝯcludit̉ ꝙ ꝯcubitus nō fit ſine motu libidinis et ita nō fit ſine pctō ¶ Contra ſuꝑ illud. jͣ. ad Corint̉. v. Erūt duo in carne vna. glo. in carnali opere qd̓ inter cōiuges pōt fieri ſine pct̄o. ¶ Item aug. in li. de bono ꝯiugali. Bona quedaꝫ ſunt data nobis a deo. que ꝓpter ſe ſunt appetenda. Sapīa ſalus ⁊ amicitia. Sunt et alia q̄ ꝓpter aliud ſunt ncc̄ia: vt doctrina cibꝰ ꝯiugiū. uicūqꝫ his q̄ ꝓpter aliud ſunt nō ad illud vtit̉ ꝓpter qd̓ . peccat al̓s venialiter al̓s crimīal̓r. qui d̓o ſunt cō his vtitur ad illud ꝓpter qd̓. bn̄facit: ꝗ v̓o abſtinet meliꝰ ¶ Item aug. in li. de baptiſ. ꝑuuloꝝ. bn̄ vtitur bono con tinentiā dedicās deo. malo vtitur male ꝯcupīaꝫ relaxās adulterio. bn̄ vtitur malo ꝯcupīam cōſtringēs cōnubio. ex quibꝰ augͣtibꝰ ꝯcluditur. ꝙ coitꝰ in cōiugio pōt fieri ſi ne pct̄o. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ꝯcubitꝰ in ꝯiugio pōt fier ſine pct̄o. actus em̄ ꝗ al̓s eſſet pct̄m: ꝑ ꝯiugiū ꝗs vtit̉ ad id quod inſtitutū eſt. excuſat̉ vt nō imputet̉ in pct̄m. Sꝫ d̓o in ꝯiugio vtitur illo actu nō ad id ad qd̓ inſtitutū eſt licet ſit ibi ꝯiugiū. tn̄ cum hͦ ꝑpetrat̉ pct̄m. ſicut dicit au ctoritas ſupͣdicta. vnde ſextus: ardentior amator vxoris ſue adulter ē. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dicendum eſt ꝙ licet fiat cū libidine. non tn̄ eſt pct̄m ꝑpetratū. libido em̄ dr̄ dupl̓r malū. vno mō inqͣtum ꝑ ipſam tranſmittit̉ originale pct̄m ad ꝓlem. ꝓut dicit aug. in li. de ciui. dei yno ꝓpagatō ſꝫ libido tranſmittit originale pct̄m. ⁊ hoc nō intelligunt̉ p̄dicte aucͣtes in quibꝰ dr̄. ꝙ licitꝰ et ho neſtus ꝯcubitus nō pōt fieri ſine ardore libidinis. Alio v̓o mō dicit̉ libido maluꝫ. ẜm ꝙ eſt improba voluntas. ꝯmouens illicitū deſideriū in actu. et ẜm hoc dicit aug om̄e quod male libet libido eſt. et ſic pōt dici peccatum. ¶ Articulꝰ quartus Uarto querit̉ a quo ſit cōcupiſcentia ꝓut eſt fomes. et videtur ꝙ ſit a deo. fomes eniꝫ pe na eſt pct̄i. om̄is aut pena pct̄i ſicut dicit au qͣuſti. in li. de li. ar. iuſta eſt et ſuppliciū nomīatur. ergo omēs eſt ꝗd iuſtum. et om̄e iuſtū a deo: gͦ fomes ē a deo Item aug. deus fecit ꝯcupiſcentiam vt vltor peccati. ḡ cupiſcentia eſt a deo. et ita fomes a deo. ¶ Contra ī li. v. rn̄ſionum. libido nō eſt naturale bonū: ſꝫ per peccatuꝫ primorum hominum accidens malum atqꝫ pudendum. cuiꝰ auctor deus nō eſt ſed dyabolus. gͦ fomēs eſt a dya bolo nō a deo. libido em̄ fomēs eſt. ¶ Item in eodē. libi do eſt inimica vite q̄ me currentē et placentē deo ꝑ duca tum gratie volentē diuerſoꝝ libituū maloꝝ aculeis im pugnat et ꝓuocat. ẜm ꝙ hmōi eſt a dyabolo ē: nō a deo. gͦ libido eſt a dyabolo et non a deo. ¶ Item ſuꝑ illud ad Ro. nō regnet pct̄m ⁊cͣ. glo. i. fomes pct̄i: ſꝫ pctm̄ non eſt a deo. gͦ fomēs pct̄i nō eſt a deo. ¶ Itē ſuꝑ illud ad Ro. vj. vetus homo noſter crucifixus eſt.i. fomes qui nobis eſt natura ex deo. ¶ Item in li. v. reſponſionum. Credite malum ex dyabolo non bonum ex deo eſſe libidinē quā apoſtolus legem carnis.i. malam conſuetudinem nomi nat. ergo libido nō eſt a deo et cōcupiſcentia mala eſt li bido ſicut ibidem dicitur. gͦ ꝯcupiſcentia mala non eſt a deo. et hoc eſt fomes. ergo fomes non eſt a deo. Iteꝫ om nes defectus noſtros xp̄c ſuſcepit quos ī noſtra natura plantauit: ſed fomitem nō ſuſcepit ergo non plantauit. ergo non eſt a deo. ¶ Item philoſophus bonū vniuſcu iuſqꝫ reperitur in ſuo opere. ſed fomitis nunꝙͣ eſt bona operatio. ergo fomes non eſt bonum: ergo non eſt a deo. Iteꝫ ſi fomēs eſt a deo. cum fomes ſit pronitas ad pec catuꝫ. pronitas talis placet deo. quanto ergo aliꝗs pro nior eſt ad peccandū tantomagis placet. quod eſt incon
ueniens. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ pena cuius effectus nō ē peccatū. vt fomes. egritudo. ⁊ om̄is talis a deo eſt. pena v̓o cuiꝰ effectus nō eſt niſi peccatū. vt ꝓnitas ad ſuꝑbiē dum. inuidendū et ſil̓ia. nō eſt a deo. et talis eſt fomes Alij dicūt ꝙ fomēs eſt rōnis pena inꝙͣtum eſt. et inqͣtū agēs eſt a deo eſt. inꝙͣtum v̓o corruptio eſt vel inclinans ad malū a dyabolo vel homīe eſt. ¶ Ad obiecta aūt di cendū et diſtinguēdū. ꝙ iuſtū pt̄ reſpicere ordinatōeꝫ et ſic om̄is pena ẜm ꝙ iuſta eſt.i. ordinata a deo eſt. vel pt̄ reſpicere qd̓ ordinat̉ iuſte: et ſic nō eſt verū. fomes em̄ et ſi iuſte cōſequatur ex peccato primi homīs. nō tn̄ a deo eſt. ordinatio aūt mali a deo eſt. malum aūt a deo nō eſt ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ in predicta auctoritate cū dr̄. ꝙ ꝯcupiſcētia rōe qua inclinat ad peccatū nō eſt a deo. eſt tn̄ a deo inqͣtū eſt pena peccati. Un̄ dicitur ibidem. non eſt actor peccati ſed vltor. concupiſcētia em̄ eſt pena peccati p̄cedētis. et eſt inclinatio ad peccatū ſequēs. ꝓpt̓ peccatum ergo p̄cedens deus hanc penā infligit. nō vult aūt ꝙ ex ea ſequat̉ peccatū: ſed ꝙ reſiſtat̉ concupiſcētio et ſit pugna contͣ eam ẜm ꝙ inclinat ad peccatum. ¶ Articulus quintus Uinto queritur ad quid ſit concupiſcētia ſi ue cuius eſt cauſa. Et videt̉ ꝙ ſit cauſa oīm maloꝝ. ꝑ hoc ꝙ dic augꝰ. in li. de li. ar. clarū eſt nihil aliud ꝙͣ libidinē eē oīm maloꝝ cauſam. Et ſuꝑ ꝫ ſu eccato glo. hic pct̄i noīe lud ellat. vno lia ꝑ ccata. quicꝗd eī peccato rū eſt in dici factis. in cogitatōibꝰ. non oritur niſi ex mala cōcupiſcētia. que ex peccato facta eſt. ¶ Item in li. v. reſpōſionū. vt cōcupiſcētie malū que radix eſt oīm ꝝ cognoſcat̉ malū. ꝑ mādatū bonū p̄ualuit in me. ¶ Contra. videt̉ ꝙ nō om̄e pct̄m ſiue malū culpe ꝓue niat ex cōcupiſcētia carnis. Unde. v. ad gall. ſuꝑ illud. Manifeſta ſunt oꝑa carnis. glo. credere om̄ia mala ex carne accidere error eſt. nō em̄ om̄ia vite in quo vicia tri buenda ſunt carni. ne ab his om̄ibꝰ mūdemꝰ dyaboluꝫ ꝗ carnē nō habet. gͦ nō eſt cauſa ſiue radix oīm maloꝝ ¶ Itē ſicut pct̄m eſt in yabolo nō ex fomite: ita pt̄ eſſe ī anima ẜm ꝙ eſt ſpūs. ergo nō om̄e pct̄m eſt ex concupi ſcētia carnis que eſt fomēs. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ ē loꝗ de cōcupiſcētia vel generalit̓ ꝓut ē ꝓnitas ſpūs rōalis ad pct̄m. ſiue ꝓueniat hec ꝓnitas ex carne ſiue nō. ⁊ ẜm hūc modū loquūt̉ quedā aucͣtes vbi dr̄. ꝙ ꝯcupīa eſt cā oīm maloꝝ. Si v̓o coarcet̉ ꝯcupīa ad carnē hoc pt̄ dici duplicit̓. noīe em̄ carnis pt̄ deſignari totus hō. ꝗ viuen do ẜm ſe cadit in pct̄m. et hͦ mō dicunt̉ oꝑa carnis. inui die. hereſes. et hmōi. Alio v̓o mō dicit̉ caro ip̄a cōcupi ſcēti a partis ſenſualis corrupte. que inſeꝑabilis ē a car ne corrupta. et hoc mō nō omīs ꝯcupiſcentia eſt a carne et ſic intelligit̉ illa glo. credere omnia mala accidere ex carne error eſt. Cum autem dicitur in glo. ſuꝑ illd̓. Ue nūdatus ſum peccato ꝙ cūcta peccata oriūtur ex carna li concupiſcētiā. intelligitur ẜm coartatōem. vt ſit acco moda diſtributio de illis pct̄is que habent temptatōem ex carne Irticulus ſextus Exto querit̉ vtrū ꝯcupiſcētia ſit eqͣliter ī ꝗbꝰ eſt. Qd̓ vidr̄. pct̄m em̄ originale equaliter eſt in quibꝰ eſt. ſic̄ habet̉ in li. de concep. virgi dicitur enim peccatum originale nec maius poteſt eē ꝙͣ dixi nec minus. quia cum infans iam rationalis eſt. hu mana natura non habet in illo iuſticiam quam accepit in adam et quam ſemper debe̓t habere. nec eam excuſat in potentia quia non habet. ſi ergo peccatum originale eque eſt in deſcendētibus ab adam ſeminaliter. ꝯcupiſcē tia autem eſt propria peccati in preſenti originalis pec cati. ergo eque debet eſſe in illis in quibus eſt. Item con cupiſcentia eſt pronitas ad peccatum quodcunqꝫ. cuꝫ gͦ non poſſit vltra extendi ꝯcupiſcētia. erit in oībꝰ equalit̓

¶ Contra. videt̉ ꝙ ꝯcupīa ſiue fomes plus ſit in vno ꝙͣ in altero. quidā emꝓnior eſt ad pct̄m ꝙͣ alter. in eo ī quo eſt ꝓnior in eo videt̉ eſſe maior fomes vel ꝯcupīa: gͦ cōcu piſcentia ſiue fomes dicit̉ ẜm magis et minꝰ. ¶ Iteꝫ ma ior corruptio videt̉ eſſe in ꝓle ꝙͣ ſit in ꝑente. gͦ ꝑ ꝯn̄s ma ior ꝯcupīa. ¶ Preterea querit̉. in eadē ꝑſona vtrū in ali quo tꝑe ſit magis ꝙͣ ī alio. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dic aug. ad valeriū. ꝯcupīa quottidie minuit̉ in ꝓficiētibꝰ ⁊ ꝯtinen tibꝰ accedente etiā ſenectute multomaxime. ¶ Occaſiōe etiā p̄dictoꝝ querit̉. ſi ꝯcupīa minuit̉ in aliqͣ ꝑſona vtrū poſſit finiri. Un̄ aug. in li. de lapſu mūdi. ꝯcupīa cū qua nati ſumus finiri nō pōt ꝙͣdiu viuimꝰ. quottidie minui pōt: ſed finiri nō pōt. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ ꝯcupīa ſi ue fomēs pōt dupliciter accipi. et vno mō eqͣliter eſt in om̄ibꝰ ſeminal̓r deſcēdētibꝰ. alio v̓o mō ẜm magis ⁊ mi nus. Si em̄ ꝯſideret̉ vt pena ꝯn̄s originale pct̄m. in ip̄a hūana natura ẜm hoc eqͣliter eſt. Si aūt ꝯſideret̉ in ſin gulari ꝑſona quo ad ꝯditiōes ſingularis ꝑſone. ex quibꝰ poteſt trahi inclinatō ad magis ꝯcupiſcendū vel minus ẜm hoc eſt maior ꝯcupīa in vno ꝙͣ in alio. Ex alia v̓o ꝑte ſi ꝯſideret̉ effectus gr̄e. in quoda magis minuit̉ ꝙͣ ī alio ſicut dicit quedā aucͣtas quottidie minuit̉ in ꝓficientibꝰ et ꝯtinentibꝰ. Si d̓o ꝯſideret̉ rōne etatis q̄ eſt ꝯditio ꝑſo ne vniꝰ. magis minuit̉ in ſenectute ceteris paribꝰ. cōtin git tn̄ in aliquo ſene plus vigere ꝙͣ in aliquo iuuene. ⁊ d̓ talibꝰ dicit aug. ad valeriū. qui ꝯcupīe nequiter ſeruiūt tantas in eis vires accipit: vt plerūqꝫ iam etate deficiēti bus membris eiſdēqꝫ ꝑtibꝰ corporis: ad illud opꝰ admo ueri minus valentibꝰ. turpiꝰ et ꝓcatius inſanire nō deſi nat. ex quo accipit̉ ꝙ in aliquo ſene plus viget ꝙͣ in aliqͦ iuuene. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de finitōne dicenduꝫ eſt. ꝙ yͣtum eſt de corruptōne nature in nullo deſcendente ſeia ter finit̉ ꝯcupīa. etſi finitur in aliquo ẜm actū vt nō pre ualeat: hoc eſt ꝑ gratiā. ¶ Articulꝰ ſeptimus Uius gr̄a ſeptimo queritur vtrū extinguat̉. et qͣliter remaneat. et qͣliter nō. Primo gͦ que ritur vtrū ꝯcupīa que eſt fomēs extinguatur Scd̓o quid ſit fomitē extingui. an idem ſit quod nō eſſe. aut ita ꝙ aliquo modo remaneat. Tercio in quo extin guitur. Quarto qͣliter extinguitur. Ad primuꝫ ſic dici.§. j. tur. j. ioh̓. j. Si dixerimꝰ ꝗa pct̄m nō habemꝰ. noſip̄os ſe ducimꝰ et veritas in nob̓ nō eſt: ſꝫ pct̄m nō habet̉ ſine cō cupiſcentia: gͦ in nobis eſt ꝯcupīa. gͦ nō extinguit̉. ¶ Iteꝫ vij. eccͣs. Non eſt hō in terra ꝗ nō peccet: ſꝫ in pct̄o eē non pōt ſine ꝯcupīa. gͦ in nobis nō extinguit̉ ꝯcupiſcentia. cū em̄ elicit pct̄m nō extinguit̉. ¶ Item in li. retract. In hac vita nemo ita ſeruat mādata iuſticie. vt nō ſit ei nccͣium orare ꝓ pct̄is ſuis. dicendo dimitte nobis debita noſtra. ſꝫ ſi habet debita hoc nō eſt niſi rōne pct̄oꝝ. gͦ nullꝰ ē ſine pct̄o: gͦ nullꝰ ſine ꝯcupīa q̄ eſt fomēs pct̄i. ¶ Item aug. in li. de natura ⁊ gr̄a. Etiāſi nō hic viuat̉ ſine pct̄o. licꝫ mo ri ſine pct̄o. dum pct̄m veniā deletur qd̓ pctm̄ ignorātie vel infirmitate ꝯmittit̉. Itē. vij. ad Ro. Si at̄ qd̓ nolo il lud facō. nō ego operor illud ſed quod in me habitat pec catum. et loquit̉ in ꝑſona hominis: ſed peccatum inha bitare eſt fomitē pcti habere. gͦ fomes non extinguitur. ¶ Item bern̄. ſuꝑ can. ꝙͣtumlibet manens in hoc corpore ꝓfeceris erras ſi vicia putas emortua. et nō magis ſup preſſa. velis nolis intra fines tuos habitat gebuleus. ſb̓ iugari pōt: ſed non exterminari: ſed dum habitat gebuſe us intra fines manet concupiſcentia. ergo concupiſcen tia ſiue fomes manet in nobis. ¶ Contra aug. in li. de bap. paruulorum. Non preſtatur in baptiſmo vt lex pec cati que in membris eſt extinguatur prorſus. et nō ſit ni ſi forte miraculo ineffabili creatoris. ergo miraculoſe ī aliquo poteſt extingui fomēs. ¶ Item in chriſto nullus
erat fomes. ſed beata virgo appropinquabat xp̄o ſic̄ poſ ſibile erat in puritate. ergo cum illa puritas nō poſſit eē ſine extinctione fomitis. in ea fomes extinguebat̉. erg in aliquo fomēs extinguebatur. ¶ Ad quod dicēdum ꝙ in aliquo fomes extinguebatur. ¶ Ad obiectum autē in contrarium dicendum eſt. ꝙ eſſe ſine concupiſcentia dicitur dupliciter. vel eſſe ſine ea vt eſt pena. vel eſſe ſi ne ea inꝙͣtum eſt inclinatio ad culpam. habere autem il lam vt penam atteſtatur. humane nature corrupte et ꝑ conſequens atteſtatur iuſticie diuine. nec repugnat gra tie. ſic ergo dicitur ſubſtantia concupiſcentie. et hec po teſt remanere cum dicitur. ꝙ concupiſcentia tollitur. nō vt nō ſit: ſed vt non ſit peccatum. habere aūt concupiſcē tiam vt inclinatione ad peccatum: eſt habere eā vt ignē et ſic nō oīno extinguitur. cū ergo nō remanet ibi de īcli natione ad culpaꝫ. tunc dicitur extingui. ¶ Aucͣtes aūt que inducūtur ad hoc ꝙ homo nō ſit ſine peccato et ita non ſine concupiſcentia. intelligende ſunt vel de ip̄a na tura humana corrupta ſibi relicta. vel de ea vbi nō om nino tollitur peccatum et debitū pro ꝓprio peccato. Il la ergo autoritas. jͣ. ioh̓. j. intelligenda eſt de peccato ra tione ip̄ius culpe vel ratione debiti ꝓ peccato proprio et hoc patet ꝑ hoc qd̓ dicit aug. quiſquis dicit poſt acce ptam remiſſionem peccatorū ita quēꝙͣ hoīem iuſte vixiſ ſe in hac carne vel viuere. vt nullum habeat oīno pecca tum. cōtra dicit apl̓us ioh̓i. nō em̄ ait habuimus ſꝫ habe mus. vnde nō intelligit de originali peccato. ſed de actu ali pro ſe vl̓ pro debito eius. et hoc patet per hoc qd̓ ſeꝗꝫ tur in illa autoritate que eſt in li. de ꝑfectione iuſticie ſi quiſꝙͣ aſſerit de illo peccato dictum quod habitat in car ne mortali ẜm vicium quod peccātis primi hominis vo luntate contractū eſt. videat quid agatur de dn̄ica orati on vbi dicimus. dimitte nobis debita noſtra. qd̓ ni fal lor nō eſſet opus dicere. ſi nunꝙͣ vel in lapſu lingue vel ī oblectanda cognitione eiuſdeꝫ peccati deſiderijs aliquā tulum cōſentiremus. ſed tantūmodo dicendum eſſet. ne inferas nos in temptationē ſed libera nos a malo. Nec iacobus apo. diceret ī multis offendimus om̄es. ¶ Per hoc etiaꝫ poteſt ſolui illud quod dicitur. vij. eccͣs. Intel ligendum em̄ eſt. non eſt homo in terra qui non peccet. id eſt vix eſt. nec hoc eſt ꝙͣtum eſt de corruptione nature ſed de habundantia gratie. ¶ Ad tercium dicendum. q vnicuiqꝫ qui peccauit venialiter vl̓ mortaliter neceſſar um eſt dicere. dimitte nobis debita noſtra. ꝓ illo em̄ ſta tu intelligitur vnde nullus talis eſt ſine ꝯcupiſcētia pec cati. ¶ Ad quartum dicendum ſimiliter pro illo ſtatu. Quod auteꝫ dicitur licet mori ſine peccato. hoc dicitur propter martires vel propter illos in quibus eſt omni no expurgatum peccatum. vt non oporteat eos tranſire purgatorium. ¶ Ad quintum dicendum. ꝙ cum dicitur non ego oꝑor illud ſed qd̓ in me habitat peccatū. hoc di citur ꝓ illo homīe in quo habet effectū cōcupīe q̄ eſt fo mes pct̄i. nō ꝓ illo hoīe in quo tollit̉ effectꝰ pct̄i ꝑ gr̄aꝫ ꝯfirmatōis ſimplicit̓. ¶ Ad ſextū v̓o dicēdū. ꝙ ſimplicit ītelligit̉ autoritas hec de illo in qͦ ſurgūt veniales motꝰ. et vbi manet ꝯcupīa. Si at̄ nō ſurgerēt veniales duꝫ tn̄ poſſunt ſurgere: adhuc diceret̉ mane̓ ꝯcupīa. ſed nō eſſꝫ fomes in actu. et de primo dr̄ in li. de ci. dei. ſubrepit ali quid in hoc loco infirmitatis. et bene ꝯfligenti: ſiue ho ſtibꝰ talibꝰ victis dn̄anti. vnde ſi nō facili oꝑatione labi li locutione aut volatili cogitatōne peccetur. De ſecūdo pt̄ dici. ſicut dicit̉ in li. de ci. dei. ꝙͣdiu vicijs hic imꝑatu plena pax nō ē. qꝛ ⁊ illa q̄ reſiſtūt ꝑiculoſo debilitāt̉ pre lio. ⁊ illa q̄ victa ſūt nōdū ſecuro triūphāt̉ otio. Secundo quid ſitᵐ.§. ij. fomitē extingui. an idē ſit ꝙ nō eſſe. an ita ꝙ aliqͦ mō re maneat. Si idē eſſꝫ ꝙ nō eē tūc idem eſſꝫ fomitem extin gui ꝙ nullatenus eſſe. nec ẜm ſe nec ratione concupiſce tie. ſed ẜm hoc nō videretur differre ſtatꝰ homīs in quo eſſet extinctus fomes. et ſtatus ade primus. Item cuꝫ

Queſtio .cxxij.
tingui ꝑtineat ad illud qd̓ habet ratōnem ignis. ꝯcupi ſcentia aūt nō debeat dici ignis. eo ꝙ ꝯcupīa ſit ẜm rati onem indigētie. ignis aūt ẜm rōnem actiuā: nō videtur dici ꝙ ꝯcupīa extinguat̉. ¶ Contͣ. dr̄. xxxj. iob. Ignis vſqꝫ ad ꝯſumatōeꝫ deuorās et oīa eradicās genimina. ⁊ qͥtur ibi de ꝯcupīa. gͦ ꝯcupīa eſt ignis. ꝓprietas auteꝫ nis eſt vt poſſit extingui niſi ꝑpetuus ſit. ꝯcupīa autē carnis nō eſt ꝑpetua in ſuo actu: gͦ pōt extingui. ¶ Item in malis pōt extingui ſcintilla ſyndereſis ī qͣ dr̄ eſſe ſonº gnis ſicut dr̄ in glo. ſuꝑ pͥmū Ezech̓. hāc aūt p̄cipitari idemus. gͦ ꝑ oppoſitū in bonis pōt extingui ignis con cupiſcētie: gͦ fomēs pōt extingui. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ fo mes extinguit̉ nō vt nullatenꝰ ſit: ſed in rōne fomītis. fo mes em̄ dicit̉ a fouendo inꝙͣtum fouet pct̄m. ſicut enim calor naturalis ē in nobis principiū ꝯſeruādi naturan ita calor ꝯcupīe eſt principiū ꝯſeruandi pct̄m. Un̄ augͦ in li. rn̄ſionū. Non ē iſte calor bonus. nec genitalis ī bo nis genitalibꝰ mēbris q̄ formauit deus: ſꝫ malus ē aucto re dyabolo pct̄o p̄cedente hūc calorem. ¶ Ad ſecūdū v̓o dicendū. ꝙ ibi eſt ratō ignis in ꝯcupīa nō ꝙͣtum ad oēm ꝓprietatē ignis: ſꝫ ꝙͣtum ad illā que ē: ꝙ ſicut nihil ſuffi citigni. ita nihil ſufficit ꝯcupīe. vn̄. xxx. ꝓuerb̓. tria ſunt inſaturabilia et quartū qd̓ nunꝙͣ dīc ſufficit. Infernus os vulue. et terra. que nō ſatiat̉ aqua. et ignis nunꝙͣ dīc ſufficit. Sil̓r eſt de ꝯcupīa cui nihil ſufficit. ¶ Et notan dum ꝙ eſt acciꝑe fomitē ẜm triplicē gradū. Primo ẜm intenſionē. quo eſt an̄ baptiſmū. Scd̓o qͦ ad materialem diſpoſitōeꝫ. cum ſic ſe hꝫ appetitus. cū ꝑ adiutoriuꝫ pōt in pct̄m. et hoc mō eſt in baptizatis nō ꝯfirmatis. Ter cio v̓o mō materia fomitis q̄ remanet aliqͦ mō ſed extin guit̉. et hec ē poſſibilitas pͥuata diſpoſitōne. et hͦ eſt ī rōe pene. oīno em̄ ꝯcupīa ſubiecta fuit in bt̄a virgine: vt nul latenus rebellare poſſet gr̄a dominante .§. iij. Tercio queritur in qͦ fomes extinguat̉. et videt̉ ꝙ in ſola bt̄a virgine. ꝑ hͨ ꝙ dicit aug. in li. de natura et gr̄a. dicit em̄ excepta ſct̄ virgine Maria. de qua ꝓpter honorē dn̄i: nullā prorſus cū de pct̄is agit̉ volo hr̄e qōeꝫ. vnuꝫ em̄ ſcimꝰ. ꝙ ei plu gr̄e collatū fuit ad vincēdū om̄i ex ꝑte pct̄m. que ꝯcipere ac parere meruit eū quē ꝯſtat nullū hr̄e pct̄m. hac gͦ vir gine excepta. ſi om̄es illos ſanctos ⁊ ſct̄as ꝯgregare po ſemus et interrogare vtrū eſſent ſine pct̄o: quid fuiſſe re ſponſuros putamus. vna voce clamaſſent ſi interrogari potuiſſent. Si dixerimꝰ qꝛ pct̄m n̄ habemꝰ ⁊cͣ. ex quo ac cipit̉ ꝙ in ip̄a ſola extinctꝰ fuit fomēs. ¶ Item aug. in li. de bap. ꝑuuloꝝ. Solā medicinā parare nr̄o corpori po terit. q̄ nō ex pct̄i vulnere germē pie ꝓlis emiſit. ſꝫ vulnꝰ pct̄i eſt fomēs. gͦ tūc nō erat in ip̄a fomēs. ¶ Item anſel in lib̓. de ꝯcep. vir. decebat vt illiꝰ ꝯceptio de mr̄e puriſſi ma fieret. ea at̄ puritate qͣ maior ſub deo nequit intelligi v̓go niterēt quā deꝰ pr̄ matrē filio ſuo eligebat: gͦ nō fuit ī ea fomēs. ¶ Itē. iij. li. ſen. iij. di. circa pͥn. Mariam ſpir tuſſanctus in eaꝫ p̄ueniēs a pct̄o ꝓrſus purgauit. et a fo mite pct̄i etiaꝫ liberauit. vel fomitē ip̄m euacuando vt ꝗ buſda placet. vel ſic extenuādo vt ei poſtmodū peccandi occaſio nulla exiſteret. ex qͦ accipit̉. ꝙ pct̄i fomēs nō erat in bt̄a virgine. ¶ Sꝫ ꝯtra hoc ſic obijcit̉. Ignorantia et ꝯcupīa ſunt due pene ꝯſequentes originale pct̄m: ſꝫ igno rantia aliquoꝝ remāſit in bt̄a v̓gine. pari gͦ rōne concu piſcentia remaſit in ea. ¶ Item iuſtū fuit vt in ſeminal̓r deſcendētibꝰ ab adā remaneret pena originalis peccati et licet peccatum tollitur ꝑ gratiā in baptiſmo. remanet tamen in exercitiū. cū ordinet ad bonū. ip̄a pena nō fuit tollenda ꝑ ſct̄ificatōeꝫ in bt̄a virgine: gͦ remāſit ꝯcupīa in ea. ¶ Item videt̉ ꝙ in alijs extinguit̉. dicit enim apl̓s viij. ad Ro. Quis nos ſe abit a caritate xp̄i. q. d. inſeꝑa bili inſeꝑa lis fuit caritas ab eo. non po aliter. Iteꝫ apl̓i erāt ꝯfirmati in gra tia ſi īcti. e o fomes in eis extinctus erat ꝙͣtuꝫ
ad peccatū cum cadere nō poſſet. Ad qd̓ dicendum. ꝙ autoritas aug. in li. de natura et gr̄a loquit̉ de ſāctis ve. teſ. qui adhuc erant debitores pene lymbi. ⁊ ita non erant ſine debito peccati originalis. nec erat in eis cōcu piſcentia oīno extincta: licet in quibuſdā eſſet ſubiecta. ¶ Illa v̓o autoritas aug. in li. de bap. ꝑuuloꝝ nō aufert quin in beata virgine fuerit fomēs priꝰ. ſed ꝙ in ip̄a car ne xp̄i quā traxit de beata virgine. que nō fuit ab ea per ꝯcupiſcētiam que eſt vulnus pct̄i. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit Anſel. dicendū eſt ꝙ nō intelligit̉ de puritate quā hūit xp̄c. nec de puritate innocētie quā habuit adā: ſed de pu ritate que decuit ip̄am in tali ſtatu. reſpectu eiꝰ qd̓ fien dum erat ex ea. qꝛ ergo ignorātia reſpectu aliquoꝝ non impediebat quin puriſſima caro xp̄i fieret de carne vir ginis iam purgata. Ignorātia em̄ attendit̉ ẜm aīam nō ẜm carnem. cōcupiſcētia v̓o vt fomēs nō tm̄ ẜm aīaꝫ ſed ẜm carnē. ideo ex ꝑte ꝯcupiſcētie facta fuit purgatio. vt nullatenꝰ eſſet principiū in illa generatōne vel cōceptio ne. ¶ Ad illud v̓o qd̓ de apl̓o vel de confirmatis in gr̄a. dicendū eſt ꝙ extingui poteſt fomes multipliciter. vel qͦ ad mortale peccatū. vel quo ad veniale peccatū. vel quo ad potentiam diſpoſitā ad eliciendū mortale vel venia le. In aliquibꝰ ergo poteſt eſſe extinctio ꝙͣtum ad morta le peccatū vt in apl̓is. In aliquo pt̄ eſſe extinctio vlteri us quo ad veniale. vt ſi aliquis eēt qui nec venialit̓ nec mortaliter peccaret. In beata v̓o virgīe oīmoda erat ex tinctio. et ſic patet gradus extinctionis ẜm magis et mi nus. Quarto queriturᵐ.§. iiij. qualiter extinguat̉ fomes. et videt̉ ꝙ ꝑ gr̄aꝫ. vbi em̄ ha bundātior eſt gr̄a ibi plus de extinctōe. ¶ Preterea. gr̄a in baptiſmo opponit̉ originali pct̄o. qꝛ delet ꝙͣtū ad cul pam et ꝙͣtum ad penam. illa ergo delet cōcupiſcētiā vel minuit q̄ eſt ſequela originalis peccati. quibꝰ gͦ dat̉ ha būdantiꝰ gr̄a: amplior fit diminutio. et ita tandē extin ctio vel in ꝑte vel in toto. ¶ Cōtra. gratia opponit̉ malo culpe. nō em̄ ſimul ſtare p̄n̄t. ſed vni ꝑſone eſt vnū oppo ſitum ī vnogenere. gͦ gratia nō opponit̉ malo pene. Aut opponit̉ in alio genere ꝙͣ in illo in quo opponit̉ malo cul pe. ſꝫ hoc nō inuenit̉. gͦ gratia nō opponit̉ malo pene. ſꝫ ꝯcupiſcētia eſt malū pene. gͦ nō opponit̉ concupiſcētie vt nō poſſint ſimul eē. nam ſi opponeret̉. nullꝰ hn̄s origīalē ꝯcupiſcētiā hr̄et gr̄am. Sꝫ videmꝰ aliqͦs hr̄e maiore gra tiā gratūfaciētē ꝙͣ adam et eua. ꝗ nō habuerūt in ſtatu īnocētie originale cōcupiſcētiā. gͦ gr̄a nō opponit̉ ꝯcupīe illi ẜm ꝯcupīam. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ gr̄a opponit̉ con cupiſcētie. cōcupiſcētiā aut eſt dupliciter cōſiderare. vel vt diſponit ad culpā. vel vt eſt inflictum ꝓ culpa p̄cedē ti. ꝓut diſponit ad culpam: ſic opponitur gratia illi. mi nuitur em̄ quottidie magis et magis ꝑ gr̄aꝫ. hoc modo et in beata virgine extinguebatur oīno. reliquo v̓o mo do poteſt ſtare cum gratiā. ¶ Ad obiectuꝫ aut dicendū. ꝙ licet cōcupiſcētia ſit ſequela originalis peccati. gratia aūt delet originale peccatū quo ad culpā et penam: non tn̄ delet quo ad iſtam penā oīno: vt nō ſit: niſi ẜm ꝙ ē di ſpoſitio ad peccatū. In beata v̓o virgine delebat̉ dupli citer ſiue extinguebat̉. et quo ad actu concupiſcētie que eſt in perſona ſingulari: et quo ad actū ẜm quem tranſ mittit̉ corruptio ad genitū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ q vnū vni opponitur ⁊cͣ. Dicendū eſt ẜm vnum genus. gr̄. v̓o opponitur culpe originali ẜm eſſentiam. ẜm cauſali tatem v̓o ip̄i concupiſcentię. et ex quadam conſequentia ad culpam. ¶ Articulus octauus Icto de extinctōe concupiſcētie prout fomes. Octauo dicendū eſt de ꝯꝑatōe ip̄iꝰ ꝯcupiſcen tie ad ſtimulum carnis. et ad ea cum quibus videtur habere cōuenientiam. habet enim quaſdaꝫ rō

nes ex ꝑte anime quaſdaꝫ ex ꝑte carnis quaſdam ex ꝑte ꝯiuncti. dicit̉ em̄ ꝯcupīa ꝯcupiſcibilitas in ꝑuulis. con cupiſcentia in adultis: libido cū iam inclinat in actum. Ex ꝑte v̓o aīe dicit̉ viciū. quia quandā oppoſitōeꝫ hꝫ ad virtutē: corruptio ꝓpter diminutōeꝫ boni naturalis. lan ior ꝓpter inueteratōneꝫ in illa et hoc eſt in ꝯꝑatōne ad nū. In ꝯꝑatione v̓o ad malum dicit̉ infirmitas ꝓpter impotentia reſiſtendi motibꝰ malis. feditas ꝓpter incli natōem ſordiū ſpūalium. ꝓnitas ꝓpter inclinatōꝫ appeti tus ad malū. vt infirmitas ſit ꝯtra potentiā. feditas con tra pulcritudinē. ꝓnitas ꝯtra diſpoſitōeꝫ ad bonū. Ex ꝑte v̓o carnis dr̄ lex carnis. quia infligit̉ ip̄i carni ex le ge diuine iuſticie ꝓpter peccatū. dr̄ lex membroꝝ. ꝗa dat quandā aptitudinē ad mala q̄ fiūt ꝑ membra. tyrannus ꝗa dn̄atur violenter in quibuſdā membris. dr̄ etiam fo mes qꝛ fouet pct̄m ẜm ꝙ dicit̉ fomes in carne vt ex carne foueat peccatum ī anima. dicitur etiam ſtimulꝰ carnis: ꝗa ſtimulat ad peccatum. ¶ Nembrum octauuꝫ Icto de ꝯcupīa que ē ſeq̄la originalis pct̄i octauo dicendū eſt de ip̄a vnitate vel mul titudine. Circa qd̓ ſic ꝓcedendū eſt. primo on̄dit̉ ꝙ ſint multa. Si em̄ vnū oppoſitorū eſt multiplicabile et reliquū. ſed virtꝰ et viciū ſunt oppo ſita. virtus aūt in aīa multiplicabilis ẜm diuerſas amī vires. gͦ viciū originale ſil̓r eſt multiplicabile et nō vnuꝫ ẜm potentias. ¶ Item in pͣs. Ecce eī ī iniꝗtatibꝰ conce ptus ſum. Iniꝗtates dicit ibi originalia pct̄a. non enim dauid ꝯceptus fuit in iniꝗtatibꝰ ꝑentum. natꝰ em̄ fuit de ſct̄o yeſſe ⁊ ꝯiuge ipſius. ¶ Item math̓. xviij. Tradidit eū tortoribꝰ qͦaduſqꝫ redderet vniuerſum debitū. ſuꝑ qd̓ dicit dama. in originali. ꝙ homini pꝰ baptiſmū damna to ꝓpter pct̄m. nō ſolū redeūt pct̄a pꝰ baptiſmum ꝯmiſſa actualia: ſꝫ etiaꝫ originalia q̄ in baptiſmo ſunt dimiſſa. ¶ Item aug. de correctōne et gr̄a. pct̄a originalia dicun tur aliena. qꝛ ea ſinguli de ꝑentibꝰ trahūt. ſꝫ et nō ſine cā dicunt̉ et noſtra. ꝗa in illo vno om̄s(ſicut dic apl̓s) pec cauerūt. ex qͦ accipit̉: ꝙ plura ſunt pct̄a originalia. ¶ Si militer ibi. Bt̄i quoꝝ remiſſe ſunt iniꝗtates ⁊ quoꝝ te cta ſunt pct̄a. ꝑ iniꝗtates deſignant̉ originalia peccata. ¶ Item ſeptem ſunt fomites ẜm nūerū ſeptē vicioꝝ capi taliū. ſicut dicit hug. gͦ ſunt ſeptē ꝓnitates: gͦ ſeptē origi nalia pct̄a. ¶ Contra. in pͣs. Benedixiſti ⁊cͣ. ſuꝑ illud. aut extendes iram tuā ⁊cͣ. glo. om̄s fuimꝰ in eo.ſ. in adā qn̄ peccauit. et hec ē cauſa que aſſignat̉ quare ex ip̄o tra ximꝰ originale pct̄m. Si gͦ hec ē cauſa: ſicut eramꝰ in ip̄o ſic ꝯtraximus: ſꝫ om̄s eramus in ip̄o ſicut vnū. gͦ ab ipſo traximꝰ originale pct̄m et nō multa. ¶ Item pena rn̄det culpe. gͦ cui rn̄det vna p̄ma pena. illud erit culpa vna: ſꝫ originali rn̄det vna pͥma pena ſcꝫ carentia viſionis dei. originale eſt vnū pct̄m. ¶ Item ꝯtingit intelligere aīaꝫ ibſtractam a ſuis potētijs vniri corꝑi. ſeipſa em̄ vnitur. Si gͦ aīa iſta vnita ē corꝑi corrupto corruptōne penali ⁊ vicioſo: gͦ ipſa eſt maculata ꝙͣtum ad culpam. gͦ in ea eſt vnum pctm̄ ꝙͣtum ad carentiam et ꝙͣtum ad ꝯcupiſcen tiaꝫ. ¶ Sed poſſet rn̄deri ꝙ in originali ſunt duo. caren tia debite iuſticie et ꝯcupīa. ꝙͣtum ad carentiam v̓o debi te iuſticie dicatur eſſe vnum: ꝙͣtum ad concupiſcentiam dicatur eſſe multa. ¶ Contra. iuſticia originalis vna fu it in qualibet vi. ergo concupiſcētia que opponitur iuſti cie vna debet eſſe in omni vi. ¶ Item pena ſequit̉ ad om nem culpam: ergo ẜm vnitatem culpe erit vnitas pene. prime reſpondentis culpe: ſed concupiſcētia eſt pena pͥ me reſpondentis culpe in preſenti. ergo erit vna concu piſcentia. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ ſicut dicit anſel. in li de cōcep. virgi. dupliciter dicitur originale. aut qd̓ ē ori go aliorum: et ſic eſt in primo parente ī quo fuit tota hu nana natura. et hoc modo dicitur originale vnum. Ali ter v̓o dicitur originale ab origine contractum. et ſic in
quolibet ꝑuuloruꝫ diuerſum: ſicut diuerſi ſunt rami ab vna radice ꝓdeūtes. ¶ Nec valet illud qd̓ obijciebatur hoc ꝙ dicitur. ꝙ om̄s fuimꝰ vnū in adam. licet em̄ om ies fuimus in adam vnum rōne hūane nature q̄ adhuc erat indiuiſa: tn̄ poſt propagatōem iſte homo nō ē ille. nec originale in iſto eſt originale in illo. et ſic ſunt diuer ſa originalia rōne diuerſoꝝ ſubiectoꝝ. ¶ Et poteſt ſimi liter reſponderi ad alia obiecta. Nam pena que eſt ca rentia viſionis dei multiplicatur ſil̓r ẜm diuerſa ſubi cta. aīme etiam que ſubijciuntur diuerſe ſunt nature. et ita ex illa parte ſunt diuerſa. ¶ Si v̓o fiat ſermo de ori ginali in vno ſubiecto vtrum in vna anima dicātur plu ra originalia. dicendū eſt ꝙ aliquādo in ſacra ſcriptura inuenitur ſingulariter dictum aliqn̄ pluraliter. Singu lariter dicitur ꝓpter carentiā originalis iuſticie. q̄ vna eſt in anima vnius ꝑuuli. pluraliter v̓o poteſt dici rati on diuerſaꝝ inclinationū. ẜm cōcupiſcentiam ꝙͣtuꝫ ad diuerſas potētias et vires. vel ꝙͣtum ad inclinatōem ad diuerſa actualia peccata ad que inclinat. et hoc modo intelligēde ſunt autoritates que dicūt originale peccatū eſſe multa. ꝓut eſt in vno homīe. ¶ Qd̓ ergo obijcitur ſi vnum oppoſitoꝝ eſt multiplex: et reliquū. virtus auteꝫ multiplicabil̓ ⁊cͣ. Dicendū ꝙ virtus ꝑ ſe et primo oppo nitur actuali peccato. et quēadmodū actuale peccatum ir. ita etiam virtus multiplicatur. Iuſticia multi v̓o or alis ẜm quā homo poterat ſtare in bono oppo nebat̉ originali peccato. et ſicut iuſticia originalis vna fuiſſet in vno homīe: ita ē vnū pct̄m originale. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ vna debet eſſe ꝯcupīa ſic̄ vna carētia. di cendū eſt ꝯcupiſcētia poteſt dici vna rōne vnius aīe. vel rōne li. ar. et ſic ſicut vnū eſt originale ita vnū pct̄m Si v̓o cō īſpiſcentia reſpiciat potentiam ẜm ꝙ eſt cōcu piſce̓: ẜm hͦ diuerſe erūt cōcupiſcētie ẜm diuerſas vires. ¶ Nlembrū nonum Ono queritur de quātitate originalis pec cati et hoc ẜm tres differētias. vtrū ī eodē aliquo temꝑe ſit maius. alio v̓o temꝑe ſit A minus originale pct̄m. Secūdo vtrum in vna ꝑſona ſit maius ꝙͣ ī alia. Tercio vtrū ẜm diuerſas etates mūdi intendatur maiꝰ et minus. ¶ Articulus primus D primū ſic. vidr̄ em̄ maiꝰ ī adulto ꝙͣ ī ꝑuulo uāto em̄ accedit forma ad terminū ſuū. tāto lꝰ ītēdit̉. ſic̄ potētia quātomagis accedit ad ſuū actuꝫ. ſed concupiſcentia in adulto plus accedit ad ſuū actū ꝙͣ ī ꝑuulo. ꝯcupiſcētia em̄ ꝑuulū facit ꝯcupiſci bilē: adultū d̓o reddit ꝯcupiſcētē. ſic̄ hēt̉ ſuꝑ illd̓. iiij. ad remiſſe ſūt ⁊cͣ. gͦ maior ē ꝯcupīa ī adulto ꝙͣ in ro. bt̄iē ꝑuulo. ¶ Itē maior ē corruptō ꝑ actuale additū orgīali ꝑ originale ſolū. ex vtroqꝫ eī ē corruptō. ſꝫ ī ꝑuulo ē ori īale tm̄. ī adulto ē vtrūqꝫ: gͦ maior ē ꝓnitas ī adulto ꝙͣ ī ꝑuulo maior ꝯcupīa. ¶ Cōtra origīale pct̄ꝫ ſic̄ dicit Anſel. ē le ē in oībꝰ ī ꝗbꝰ ē. origīale aūt pctm̄ ē ꝯcupīa: ergo equaliter dicetur eē in eodem ẜm diuerſos ſtatus. ¶ Preterea. equalis pena debet̉ ꝓ originali homī in di uerſo ſtatu. ergo equale eſt originale pct̄m. ¶ Ad qd̓ di cendū ꝙ originale dicit̉ rōne carētie vniuerſalis. nō ẜm magis ⁊ minus in diuerſis ſtatibꝰ. nec rōne penalitatis in cōcupiſcētia ꝓut eſt inflicta ꝓ originali pct̄o. Sꝫ di citur magis vel minus originale rōne cōcupiſcētie. inꝙͣ tum eſt diſpoſitio ad pct̄m ī adulto ꝙͣ ī ꝑuulo. ¶ Et dicē dū eſt ad primū obiectū ꝙ aliud ē forma appropinquare ad ſuū actū. et aliud ē appropinqͣre ad ſuū ſūmū. ꝯcupīa pt̄ dici maior ꝑ appropinqͣtionē ad actū. ꝙͣtum aut ē de originali non dicetur maior per appropinquationem ad ſummum. ¶ Ad ſecundum v̓o dicendum. ꝙ cū d̓r̄ corru ptio ex originali ⁊cͣ. dicitur corruptio ex actuali: dici tur differenter. et poteſt dici adultus pluribꝰ cauſis cor

Queſtio .cxxij.
ruptus. ⁊ quo ad hoc maior corruptio. nec tn̄ maior ex nali vnde non erit originale maius. Articulus ſecundus Ecundo querit̉ vtꝝ originale ſit maiꝰ in vna ꝑſona ꝙͣ in alia. quod videt̉. natura em̄ cor rupta eſt ꝓpter originale pct̄m. gͦ ꝙͣtomagis multiplicat̉ originale pct̄m. tantomaior erit corruptio. ⁊ hoc bidet̉: qꝛ homines moriunt̉ citius nunc ꝙͣ prius. ¶ Item vna anima magis eſt ebes ꝙͣ alia: iſta autem ebe tudo pena eſt originalis pct̄i: gͦ maior pena p̄ceſſit in iſto ꝙͣ in alio. gͦ maius eſt originale pct̄m in vno ꝙͣ in alio. ¶ Item natural̓r vnus eſt magis ꝯcupiſcens ꝙ alius. gͦ maior ꝯcupīa. gͦ maius originale. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ vnum originale maius p̄t dici alio. ꝙͣtum ad effectum alicuiꝰ pene pn̄tis: ſꝫ non ꝙͣtum ad effectum alicuiꝰ pene in futuro. hͦ autem non eſt. qꝛ originale ſit in ſe maius vl̓ minus: ſꝫ qꝛ in qͣdam natura plus hꝫ de effectu: v̓bi gr̄a. ꝗdam ꝓnior eſt ad incontinentiā. ꝯſonat em̄ malicia cō plexionis cum corpore originali. ⁊ eodem modo dr̄ ꝯcu piſcens ẜm ꝙ liberum arbitrium plus ſequitur corru ptionem. ¶ Articulus terciꝰ Ercio querit̉ vtrum ẜm diuerſas mundi eta tes intendat̉ maius ⁊ minus originale. ⁊ vi det̉ ꝑ ſimile. ſicut eī maior eſt mortalitas. hoc eſt mortis acceleratio nunc ꝙͣ prius ⁊ prius ꝙͣ in princi pio mundi: ita videt̉ magis dominari ꝯcupīa nunc ꝙͣ pri us. Unde. ij. ad Thimo. iij. Erunt in nouiſſimis tempo ribꝰ homines ſeipſos amantes. ſi gͦ hoc ſpāliter dr̄ de no uiſſimo tempore. excedet tunc ꝯcupīa: gͦ videt̉ magis do minari originale in nouiſſimo tempore. ¶ Ad quod rn̄ dendum. ꝙ ꝯcupīa ẜm ꝙ eſt generalis in nulla parte tē poris auget̉ ẜm habitum. ſꝫ ẜm actum cum alijs ꝯditio nibꝰ q̄ ſunt ex parte nature corrupte ꝯcurrentibꝰ pt̄ auge ri. Unde pt̄ in fine mundi plus augeri cupiditas. qꝛ tūc habundabit amor ꝓprius ꝓpter hominum multitudinē. ⁊ ita ꝯcupīa ꝙͣtum ad hoc ẜm actum augebit̉ in fine mū di. non tn̄ dico ꝙ hoc ſit ꝙͣtum ad alia genera pct̄oꝝ: plꝰ em̄alio tempore habundauit infidelitas. ⁊ ita de alijs peccatis. adinuentiones tn̄ peccatoꝝ creſcente exꝑientia multoplures erunt. ⁊ ita ꝯcupiſcentia ꝙͣtum ad actum hmōi maior erit in fine. ¶ Nembrum decimum Ecimo querit̉ de pena originalis pct̄i. ha bet autem penas in pn̄ti de quibꝰ ſatis di ctum eſt. in aſſignatione penaꝝ ꝓ pct̄o pri moꝝ parentuꝫ. pt̄ etiā ⁊ hic ſic intelligi. vt pene quedam ſint ex parte anime. q̄dam ex parte corꝑis Ex parte v̓o anime fit difficultas inquirende veritatis q̄ ꝯſequit̉ ad ignorantiam. ⁊ hoc notat̉ cum dr̄. In labo ribꝰ comedes ex ea. ſic em̄ exponit Aug. contra maniche um. ad concupiſcentiam autem in effectu ſequuntur plu res pene. Affectus em̄ tria debet facere. cauere a malo. ꝓficere ad bonum. in medio regere ſe ne deuiet. ꝙͣtuꝫ ad recedere a malo inflicta eſt ꝓnitas ad malum. ⁊ hoc du obꝰ modis vel ad cito ꝓcedendum in malum. vel ad com moradum in illo. ꝓnitas ergo ad malum ſignat̉ cum dr̄ germinabit tibi mora in delectatione mali cum dicitur. omēdas herbas terre. difficultas v̓o ad bonum cum di cit. In ſudore vultus tui ⁊cͣ. Ex parte v̓o corporis atten duntur pene. quia aut eſt pena ex parte corꝑis omnino pter animam. aut quo ad ſeparationem corporis ab ani ina. aut ante ſeparationem. Si ex parte corporis omni nō preter animam dicitur incineratio. ſi quo ad ſepara lionem dicitur mors. ſi quo ad partes corꝑis ante ſeꝑa rationem dicit̉. infirmitas. fames. ſitis. frigus. laſſitu do ⁊ huiuſmodi. Prima notat̉ ibi puluis es ⁊ in puluereuer. alia ibi donec reuertaris in terram. Pena v̓o in futuro principalis eſt carentia viſionis dei. que notatur in prohibitione comeſtionis de ligno vite. de qua aliꝗd̓ dicendum eſt in preſenti: reſiduum v̓o dicetur infra ī tra ctatu penarum poſt iudicium. vel eoꝝ que pertinent ad ſtatum anime ſeꝑate. Queritur autem .§. j. vtrum carentia viſionis dei ſit pena ꝓpria origīalis pec cati. an ꝯmunis etiam actuali mortali. Et videt̉ ꝙ ſit ꝓ pria. carentia em̄ iuſticie in p̄ſenti. reſpondet carētie ſū mi boni in futuro ⁊ ecōuerſo. In carentia auteꝫ ſummi boni in futuro intelligitur carentia viſionis ⁊ econuer ſo. ergo carentia viſionis dei eſt pena propria originalis peccati qd̓ conſiſtit in carentia debite iuſticie. ¶ Contra ſic oſtendit̉ ꝙ ſit ꝯmunis. dicit̉ em̄ ꝙ originale peccatuꝫ non redit poſt baptiſmū ꝙͣtum ad eſſentiam. ſed ſi poſt baptiſmū incidat homo in actuale mortale: debet̉ eī ca rentia viſionis dei. nō eſt ergo propria pena originalis peccati. ¶ Preterea cum adam peccauit nō habebat ori ginale. ponat̉ ergo ꝙ adaꝫ peccaſſet actualiter tm̄. ita ꝙ non ſequat̉ corrupto originalis: nūquid nō adhuc debe retur eī carentia viſionis? videt̉ ꝙ ſic. ¶ Pret̓ea in actu ali mortali duo ſunt. auerſio videlicet ⁊ conuerſio. In actuali veniali cōuerſio ſed nō auerſio. in mortali origi nali eſt auerſio.i. actualiter auerſum eſſe. etſi non ſit ibi actualis cōuerſio. ſic ergo actuale mortale in ꝯuerſione cōuenit cum veniali in auerſione cuꝫ originali. ſic ergo ratione auerſionis in originali debet̉ carentia viſionis dei. non em̄ poteſt dici ꝙ ratōne ꝯuerſionis: quia ibi nō erat actualiter ꝯuerſum eſſe. ⁊ vbi eadeꝫ cauſa ibi idem effectus. videt̉ ꝙ nōſolum originalis erit pena carentia viſionis ſed etiā actualis mortalis. ¶ Qd̓ ꝯcedimꝰ dicē tes ꝙ in omni peccato in quo eſt auerſio. debet̉ pena ca rentia viſionis: ⁊ nō ſolūmodo originali. Sed hoc habi to poſſet queri. cū in originali eſſent duo ꝙͣtum ad culpā videlicet carētia debite iuſticie. ⁊ hec erat magis ſic̄ pri uatio. ⁊ huic ꝓprie videt̉ reſpōdere priuatio ſiue carētia viſionis. ⁊ etiam ibi ſit aliud.ſ. ꝯcupiſcētia in ſūmo. que nō ſolum in priuationē videt̉ ſonare: ſed dicere quādam inclinationē. poſſet inquā queri quid huic. pro pena de beatur in futuro. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ carentia viſio nis dei nō eſt pena ꝓpria originalis peccati. ſꝫ principali ter attribuit̉. eſt autē ꝯmunis. que debet̉ pct̄o mortali in quo eſt carentia debite iuſticie. ⁊ duplex eſt iuſticia. vna dicit̉ iuſticia originalis. ⁊ carentia illius ꝓprie dicit̉ ori ginale: ⁊ alia ē iuſticia actualis ⁊ carētia huiꝰ ē in actu ali peccato vtraqꝫ aūt iuſticie reſpondet ꝓ pena carētia viſionis dei. ſiue carentia ſūmi boni. ꝑ prius aūt reſpon det originali peccato qd̓ eſt carentia originalis iuſticie. ¶ Ad obiectum aūt reſpondet ꝙ ꝯcupiſcētie nulla alia pena reſpondet. nō em̄ eſt ꝯcupiſcentia actualis ſicut eſt in peccato actuali cui reſpondet pena actualis. Nec eſt hoc contrarium qd̓ dicitur d̓ fide ad petrum. firmiſſime tene nō ſolum homines ratōne vtentes verū etiam ꝑuu los. qui ſiue in vtero matris viuere incipiunt ⁊ ibi mo riuntur. ſiue de matribus natos ſine ſacramento baptiſ matis de hoc ſeculo tranſeunt: ignis eterni ſupplicō ſem piterno puniendos. ſi enim peccatum proprie actionis nōnulli habuerunt: originalis tamen peccati damnatō nem carnali conceptione ⁊ natiuitate traxerunt. nō em̄ eſſet ẜm hec iuſtiſſima pena eoꝝ. cū tamen hoc dicat au gu. in li. de bap. ꝑuuloꝝ. ſed hoc dicitur ꝓpter illud qd̓ eſt in euangelio. xxv. math̓. Ite in ignem eternū qui pa ratus eſt dyabolo ⁊ angelis eiꝰ. ⁊ hoc dicetur illis qui erunt a ſiniſtris ⁊ ita ꝑuulis. ſed eſſe in illo igne ad pe nam contingit dupliciter. vel ratione ardoris. vel ratio ne tenebroſitatis. ratione ardoris dicuntur eſſe illi qui actualiter peccant. ratione tenebroſitatis qui carent vi ſione dei ⁊ damnati ſunt.

Adhuc queritur deᵐ.§. ij. alia pena originalis pct̄i in pn̄ti. de qͣ dr̄ in li. de natura gr̄a. ꝙ ex vicijs nature non ex ꝯditione ſit q̄dam peccā ncc̄itas. audiat homo ex psͣ. de neceſſitatibꝰ meis erue me. vbi dat̉ intelligi. ꝙ neceſſitas peccandi eſt pena ori nalis pct̄i. ſꝫ ſi ncc̄itas peccandi eſt pena: tunc peccat h mo in eo qd̓ vitare non pt̄. qd̓ eſt ꝯͣ iuſticiam. Un̄ Aug in li. de ꝑfectione iuſticie. Nulla rō vel iuſticia patit̉ dici pct̄m. qd̓ nullo modo vitari pt̄. ¶ Item ſuꝑ illud psͣ. ſal uaſti de ncc̄itatibꝰ animam meam. Glo. ncc̄itates ſunt infinite. vt neſcire cor alterius. ſuſpicare non bn̄ de ami co fideli vel bene de infideli. ſeꝗ veteres ꝯſuetudines. ſed hmōi ſuſpicari eſt pct̄m. gͦ ncc̄itas ad pct̄m eodem modo ſequi veteres ꝯſuetudines. ¶ Ad qd̓ dicendum. Ꝙ ne. ceſſitas dr̄ dupliciter vel omnimoda ineuitabilitas. ⁊ hͦ modo non eſt peccare neceſſe. vitari em̄ pt̄ pct̄m ſi natu ra viciata ſanet̉ ꝑ gr̄aꝫ xp̄i. Uel pt̄ dici omnimoda ineui tabilitas ꝙͣtum eſt ex ꝑte nr̄a circūſcripta gr̄a: ⁊ ſic eſt ne ceſſitas ad pct̄m originale. ad pct̄m etiam veniale aliqd̓ pt̄ dici ncc̄itas ipſa ꝓnitas. qͣ magis inclinat̉ ad malum ꝙͣ ad bonum. ⁊ hoc modo dr̄ etiam eſſe ncc̄itas ꝙͣtum eſt ex corruptione originali ad quecunqꝫ peccata in genere. ¶ Cum gͦ dr̄ ꝙ nulla iuſticia patit̉ dici pct̄m quod nullo modo vitari pt̄. Rn̄dendum eſt. ꝙ ſi intelligit̉ de pct̄o ori ginali. veꝝ eſt ꝙ nullus ſeminal̓r deſcendēs ab ad am pt̄ vitare ꝙͣtum eſt de ſe. ſꝫ potuit adaꝫ vitaſſe: potuit em̄ cō ſeruaſſe originalem iuſticiam. Si v̓o ad ꝑuulos referat̉ ꝓpoſitio iam dicta non eſt vera. ⁊ eſt ꝓpoſitō illa ſumpta ab heretico ꝑ quam vult aſtruere originale pct̄m non eē pct̄m. ⁊ p̄mos etiam motus non eſſe pct̄a ⁊ ſic non eſt ve ra. Si v̓o ſanaret̉ natura ꝑ gr̄am. inqͣtum ſanaret̉: intā tum poſſet vitari actuale pctm̄. ¶ Cum at̄ dr̄ ꝙ ncc̄itas ē peccandi. neceſſitas accipit̉ ꝓ ꝓnitate. ⁊ ſic etiam dr̄ ne ceſſitas ſuſpicari non bn̄ amico fideli ⁊ ſequi veterem cō ſuetudinem. Adhuc etiam que.§. iij. ritur de alia pena in pn̄ti q̄ eſt ex parte carnis. ⁊ qd̓ am modo ex parte anime. ſic̄ iſta iamdicta. fuit ex parte ani me. ⁊ ē in adultis ex parte v̓tutis generatiue que dr̄ pol lutio. de qͣ querit̉. Utꝝ ſit tm̄ pena. an etiam ſit culpa Et videt̉ ꝙ ſit pena tm̄. eo ꝙ ꝯtingit in dormiente. dormi ens em̄ cum non habeat in ſomno vſum li. ar. non pt̄ pec care. gͦ pollutio tm̄ dr̄ eſſe pena. ¶ Item Bern̄. in li. d̓ li. ar. dormiētibꝰ ⁊ infantibꝰ non imputat̉ ꝗcqͥd fecerint bo num vel malum. gͦ pollutiones nocturne non imputant̉ nec in bonum nec in malū. ¶ Item ſuꝑ illud Deūt̉. xxiij. Si fiunt inter vos hͦ nocturno pollutꝰ ſomno ⁊cͣ. Aug. In ſomnis non fit pct̄m. aut ſi hͦ ꝗs pct̄m putat.ſ. pollu tionem: non arbitrans hmōi accide̓ niſi ex deſiderio qd̓ falſum eſt. nunquid ⁊ ſolita menſium pct̄a ſunt femina rum. ſic̄ gͦ fluxus menſtruoꝝ non eſt pct̄m. ita nec pollu tio nocturna erit pct̄m. ¶ Item Yſid̓. Non eſt pctm̄ qd̓ nolentes nocturnis imaginibus illudimur. ¶ Contra. Ylid̓. in li. ſnīaꝝ. tunc eſt pct̄m illuſio ſiue pollutio. ſi an̄ ꝙ illudamur. cogitationum affectibꝰ p̄uenimur. ¶ Item Greg. ſuꝑ Deut̉. xxiij. Dignum ē vt ꝗ immūda cogitatōe polluit̉. indignum ſe cūctoꝝ fidelium ſocietate arbitrat̉. ſꝫ hͦ non deberet face̓ niſi ꝓpter pct̄m. gͦ pollutio ſeq̄ns im mūdam cogitatōꝫ erit pctm̄. ¶ Item Aug. ī li. de anima ⁊ ſpū. q̄dam ſunt fortes imp̄ſſiones dormiētium. vt inter motum dormientium ⁊ veram ꝯmixtionem vigilantium non videat̉ eſſe dr̄a ⁊cͣ. mouet̉ caro ⁊ ſeꝗt̉ anima motum carnis. Si gͦ non videt̉ eſſe dr̄a: ⁊ hmōi motꝰ eſſet pct̄m̄ ī vigilante. erit gͦ pct̄m in d̓ormiente. ¶ Item Leui. xv. vir patit̉ fluxum ſeminis immūdus erit. ⁊ tunc iudicabit uic vicio ſubiacē: gͦ pollutio appellat̉ vicium ⁊ ita pctm̄ ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ pollutio q̄ eſt ex ꝑte carnis eēntialiter non ē culpa: ſꝫ eſt pena culpe in dormiēte: nec in vigilāte
cū inuolūtarie fit. Si v̓o volūtarie ꝯcomitat̉ culpā. Si aūt querat̉ de cauſa īmediate antecedēte ip̄am pollutio nem carnis. diſtinguendū eſt ẜm greg. aut fit ex infirmi tate vel debilitate. aut ex ſuꝑfluitate ſemīs ſiue nutrimē ti nō tamen ſciēter aſſumpti. ⁊ tunc nec ꝙͣtum ad ſe nec ꝙͣtum ad penā eſt peccatū ſed pena. Si v̓o fuerit ex cra pula vel illuſione vel ex īmūda cogitatōe ratōne crapu le vel immūde cogitatōnis ꝓgrediētis ad conſenſuꝫ vel delectatōeꝫ: dicet̉ ip̄a cauſa peccatū. ⁊ ratione cauſe di cetur eſſe peccatū. qꝛ ex peccato: nō qꝛ in ſe ſi: pct̄m. Si v̓o ex illuſione niſi aſſit aliquis motꝰ li. ar. nō eſt peccatū ¶ Attendēduꝫ eſt etiā ꝙ eſt quedā pollutio que oīno fit in ſomno. Eſt alia que fit ⁊ inchoat̉ in ſomno ſed cōſu matur ī vigilante. Eſt alia que eſt oīno ī vigilāte. Si gͦ pollutio ē in dormiēte ⁊ nō eſt ex culpa. nō dicet̉ eſſe pec catum ẜm ſe. nec ratōne radicis: ſed tm̄ pena. Si aūt eſt in vigilāte oīno ⁊ egredit̉ a voluntate pōt dici peccatuꝫ vel cōcomitans ip̄m. Si aūt conſumat̉ in vigilāte ⁊ ini tiatur in dormiente. pōt eſſe cū peccatō vel ſine peccato. Nam ſi ex delectatōne libidinoſa li. ar. cui placet conſu metur tunc eſt peccatū vel cū peccato. Si aūt non ex hac radice procedit. nō videtur dici peccatū. ¶ Ad obiecta autem reſpondēdum. ꝙ cum dicitur pollutio peccatum cum homo p̄uenitur immūda cogitatōne. Dicenduꝫ eſt ꝙ hoc intelligitur ratione cauſe ſiue radicis. ¶ Ad illd̓ vo quod dicit beatus grego. Dicendū ꝙ aliud eſt loqui de ip̄a immūda cogitatōne producente ad conſenſum. et aliud eſt loqui de ipſa pollutione. immūda em̄ cogitatō producens ad conſenſuꝫ reddit indignuꝫ ſocietate fide lium. priuat em̄ caritate ſeu gr̄a. Si v̓o fuerit immūda cogitatio de qua neſcit̉ vtrū ꝑducat ad conſenſuꝫ. repu tet ſe indignū. pollutio aūt ipſa ſequens in carne nō ꝓpt hoc eſt peccatū ſed ſequela peccati. ¶ Ad illud v̓o quod dicit augu. in li. de anima ⁊ ſpiritu. dicendum ꝙ licet vi deatur eſſe etiā differentia inter motū dormientiū ⁊ cō mixtionem vigilantiū. ꝙͣtum ad apparitionē imaginan tem tamen non eſt differentia. in cōmixtione em̄ pōt eſſe peccatū ⁊ eſt niſi excuſet̉ ꝑ mr̄imoniū. in cōmixtione v̓o imaginatiua ſic̄ eſt in ſomno nō eſt in ſe peccatū licet ꝓ cedere poſſit ex pct̄o. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit̉. xv. leuit̉. viciū ibi accipit̉ ꝓ pena nō ꝓ culpa. ẜm ꝙ viciū ad qu dam corruptōeꝫ nature ꝑtinet. ſicut gͦ pollutō licet n̄ ſit peccatū in dormiēte: ſignū tn̄ eſt culpe aliqn̄. ⁊ licet nō ꝓ ueniat ex immūda cogitatōne: tamē ſicut dicit Iſi. flen dum eſt. dicit eī qui nocturna polluit̉ illuſione. ꝙͣuis ex tra memoriā turpiū cogitationū ſeſe ſentiat: inquinatū tamē hoc vt temptaret̉ ſue culpe tribuat. ſuāqꝫ immūdi tiam ſtatim fletibus tergat. quia ſicut dicit greg. bona mentium eſt ibi culpam agnoſcere vbi culpa non eſt. hec autem agnitio eſt pena. dicit em̄ Iob. Si iuſtus fuero ignorabit hocipſum anima mea. Queritur poſtea§. iiij. aliquis pollutus eſt in ſomno. poſtmoduꝫ excitatur. pla cet ꝙ ſic ſibi accidit. querit̉ ergo vtꝝ ꝑ placentiā pollu tionis p̄cedentis poſſit fieri p̄cedens peccatū. Ꝙ nō vi detur. ante em̄ ꝙͣ eſſet placētia. iam erat ꝯpleta pollutio ⁊ erat penalis tm̄. ſed qd̓ iam totalit̓ eſt ꝯpletū: ꝑ aduen tum ſubſequētis nō tranſmutat̉ de ſpē in ſpēm. gͦ ſiue ve niat placētia poſtmodū ſiue nō. nō fiet illa pollutō de pe nali tm̄ culpabilis. ¶ Querit̉ etiā ſi alicui placeat ꝙ ſi ſibi accidit. vtꝝ illa placētia ſiue ꝯſenſus ſit pct̄m vel nō ⁊ ꝙ pct̄m ſit videt̉. ꝯſtat em̄ ꝙ illa pollutō ꝗdā motꝰ erat inordniatꝰ in ip̄o polluto. tale aūt place̓ non debuit. ſed placētia eiꝰ qd̓ placere nō debuit magis mala eſt: quar videbit̉ peccatū eſſe ꝯſenſus ille. ¶ Sed ꝯtra. cōſenſus ſiue placētia nō dicit̉ bona vel mala: niſi ex ꝑte eiꝰ ſuper qd̓ tranſit. vnde ſi ꝯſentimꝰ bono faciēdo eis modis ꝗbꝫ debꝫ fieri. bonꝰ eſt ꝯſenſus. ſi aūt malo malꝰ eſt. gͦ ſi pol lutio illa carnis q̄ p̄ceſſit ante fuit indifferēs qd̓daꝫ aūt

Queſtio .CLLII.
bonū quia penale fuit. penale aūt ẜm ꝙ hmōi bonuꝫ eſt patienti aīe. videt̉ ꝙ placentia illa ſuꝑ pollutionē p̄teri tam nullo modo fuerit mala. ⁊ ita neqꝫ peccatū. ¶ Pri terea ex aliqua cauſa bona pōt eſſe ꝙ placeat illi ꝙ fuit pollutus. ſicut forte placet illi qui prius ſentiebat ſe gra uatum nūc aūt ſentit ſe exoneratu ſi ergo hec nō ſunt ni ſi bona. quare erit illa placētia mala. ¶ Sol̓. ad primū dicimus ꝙ ſecus eſt de conſenſu p̄cedente actum. ⁊ de ec qui ſequit̉. conſenſus eī p̄cedens cauſa eſt actus qui ex ipſo conſequit̉. ⁊ ideo ⁊ bonitatem ⁊ malitiaꝫ eandē vel conſequentē pn̄t ſortiri actus ⁊ conſenſus ille ſiue placē tia. ſed conſenſus qui ſequit̉ actum. cum iam oīno actꝰ ille ꝑfectus ſit anteꝙͣ placentia illa veniat: nō eſt cauſa illius actus. ⁊ ideo ille actus ſiue bonus ſiue malus ſit actui p̄cedenti nō imponit malitiam vel bonitatē. vnde concedimꝰ bene ꝙ ex conſenſu illo nō ſit pollutio prece dens peccatū ſicut obijciebat̉. ¶ Ad illud aūt qͦ querit̉ vtrū conſenſus reſpectu iam facti peccatū ſit. dicimꝰ ꝙ pōt eſſe ſic vel aliter. Si em̄ fuerit pollutio ex debilitate nature vel infirmitate. ⁊ poſtmodum ei cui accideret ex citatio placeat ꝓpter hoc ꝙ melius ſeruiet deo: nō credi mus talem cōſenſuꝫ eſſe peccatū. ſi etiā placeat ꝓpter ex onerationem nature tm̄ vtpote quia prius erat grauatꝰ modo ſentit ſe alleuiatū. ⁊ dico tm̄ vt nullam velit ibi de lectationem eſſe adhuc nō credimꝰ hoc eſſe peccatū. Si aūt excitato placeat nō ſicut dictum eſt. ſed placeat ei de lectatio in vigilando quā habebat aliquo modo ſenſua litas in dormiendo. dum ꝯſūmat̉ pollutō in vigilia q̄ in choata fuerat in ſomno. ſicut accidit cuꝫ aliquis in pol luendo excitat̉ prius dormiēs: tūc pōt eſſe peccatū ⁊ hoc ẜm duos modos. aut em̄ cum excitat̉ quis ⁊ habet pla centiam circa hmōi delectationē que orta fuerat dormiē do. eſt motus quaſi ſubitꝰ vel repentinꝰ tm̄. ita ꝙ non ex deliberatōe ꝯſentit delectatōi illi. etſi deliberaret nō cō ſentiret: ⁊ ſic ē veniale pct̄m rōne cōſūmatōis fct̄e in vi gilia. Aut mouet̉ nōſolū repente ſed etiā conſentit dele ctatōni que obrepſerat ī ſomno. qd̓ etiā placeret ſibi ha bere tas debitū receptōnis talis materie in qd̓ refunde ret illam. ⁊ hoc ex deliberatōne. tūc tale ꝙͣuis initiatum ſit dormiendo: fit tamē mortale peccatū ꝑ hmōi cōſūma tionem in vigilia. vnde Math̓. v. nōſolū dicit̉ peccatuꝫ mechari exterius nec ſolū ꝯcupiſcere: ſed etiā videre ad cōcupiſcendū etiā mortale. ⁊ ita cū hoc ſit pluſꝙͣ videre ad ꝯcupiſcendū. ex cōſenſu facto ī vigilia erit hmōi mor tale. Unde is erit ordo. vt in ſomno ẜm ꝙ hmōi nullum ſit peccatū etiā ſi ſit ibi aliqua ſenſualis delectatō. In vi gilia aūt ſi ibi ꝯſūmet̉ pollutio. ⁊ ſit placētia delectatio nis repentina: ſolū tūc veniale. ſi aūt ſit plenus ꝯſenſus tunc mortale. Et ſic poteſt videri qd̓ ſupra promittebat̉ videlicet ꝙͣtū ad quid pollutio in ſomno poteſt fieri pe catum. vtpote ꝙͣtum ad ꝯſūmationē in vigilia ⁊ qual ¶ Ex his etiam que dicta ſunt poteſt videri quoddā qd̓ poſſet queri.ſ. de comꝑatione illarum pollutionum. ſcꝫ que maior ⁊ que minor. hoc eſt que magis accedit vel re cedit a peccato. dicimus em̄ ꝙ minima eſt que fit ex in firmitate vel debilitate. poſtmodum illa que fit ex ſuper fluitate nutrimenti non ſcienter ſumpti. deinde v̓o illa que eſt ex crapula. Sed tamen intelligendū eſt. ꝙ ex cra pula potuit eſſe dupliciter. aut em̄ fuit ſolūmodo pollu tio ex ſuperfluitate nutrimenti ſumpti ad crapulā. aut non ſolumodo ex illa: ſed etiaꝫ libido que mouit ad cra pulam: mouit quodāmodo ad pollutionē ſiue delectatō nem talem in ſenſualitate ex cogitatione quaꝫ habebat delectatio gule ad delectationeꝫ luxurie. vt ſicut venter in genitalia fuerit ꝓxima: ita delectatio ẜm hec ⁊ ẜm il la. ⁊ tunc prior pollutio minor eſt: ſequens autem maior Ande in hac remota cauſa.ſ. ipſa libido peccatum eſt. Altima autem maior eſt que eſt ex turpi imaginatione. ⁊ ſpecialiter quando eſt ab homine illa turpis imagina liua quia fit ſtatus in ip̄a imaginatiua. īmo etiā trāſeat
hmōi vſqꝫ ad rationem. ⁊ ideo tunc anima mota circa ta lia fantaſmata eſt tota cauſa hmōi pollutionis. quod nō fuit in aliqua aliaꝝ dr̄aꝝ. vn̄ hec eſt maior. Queritur poſtea§. iiij. vtrum pollutio poſſit dici naturalis ẜm naturam in pri mo ſtatu manentē. Et ꝙ ſic videt̉. alie em̄ eiectiones ſuꝑ fluoꝝ ẜm vim expulſiuam natural̓r poſſent fieri in pͥmo ſtatu. vtpote ꝑ os. ꝑ nares ⁊ hmōi: gͦ ſi is fuit ordo vt ſu ꝑfluum nutritiue cedēt in augmentatiuam. ⁊ ſuꝑfluum augmentatiue in generatiuā. ⁊ ita eſſet reuera ſi iſte ope rarent̉ ſucceſſiue ſolum. ita ꝙ tm̄ vna ptꝰ alteram. ⁊ vli generatiuam non eſt altera vis ad quam cedat ſuꝑfluū generatiue. hoc ſolum relinquit̉ vt videt̉ etiam ẜm natu ram bn̄ inſtitutam vt ſuꝑfluum ipſiꝰ generatiue. natura liter eijciat̉ vi expulſiua. hͦ at̄ fit ꝑ pollutōꝫ. eſſet gͦ pollu tio naturalis in pͥmo ſtatu. ¶ Preterea illud idem qd̓ eſt recte ad generatōꝫ dum effundit̉ indebitum vas. pollutō eſt exͣ debitum vas effuſum. ſꝫ etiam manente natura in pͥmo ſtatu ꝙ adhiberet̉ debitum bas aut non. hͦ erat acci dentale vnde poſſibile fuit ꝙ non adhiberet̉. qͣre ⁊ poſſibi le fuit pollutōꝫ ꝯtingere etiam ẜm pͥmum ſtatum nature ¶ Sed ꝯͣ pollutio omnis hꝫ delectationem orientem ex ꝯcupīa carnis ꝯͣ ſpm̄. de qͣ ad Gall̓. v. ſꝫ omne qd̓ hmōi eſt: ex corruptione nature pͥmitus inſtitute eſt. non gͦ erat poſſibilis pollutio ẜm naturam primitus inſtitutam. ¶ Ad hͦ dicimꝰ ẜm Aug. ꝙ ẜm naturam in pͥmo ſtatu ꝯmnia q̄ erant in homine: ita erāt inobedientia ſui ſuꝑio ris. vnumqd̓qꝫ reſpectu alteriꝰ: vt tandem omnia regene rent̉ ⁊ obedirent imꝑio ⁊ intentioni ſup̄mi regentis ſiue nꝑantis. vnde tūc nihil erat poſſibile accide̓ in corpore umano qd̓ non intende̓t rō. ſꝫ in pͥmo ſtatu nunꝙͣ vellet rō niſi bonum nec intende̓t. vnde ꝙͣtum ad omnia q̄ ſpe ctabant ad vim generatiuam nihil intende̓t niſi genera re ꝓlem. ⁊ hͦ ad cultum dei. hec at̄ vicꝫ ꝓlis generatio nū ꝙͣ fu pollutōeꝫ cum deſit debitum vas. ⁊ etiam quod plu eſt. ſi eſt debitum vas ⁊ eſſet generatio: non tn̄ ad adhuc non eſſet hͦ ẜm naturam pͥmam inſti tutar tunc nihil accide̓t p̄ter nature intentōꝫ: pa S go t tunc pollutio accide̓. ¶ Ex qͦ patꝫ ſolutō iectum. manente em̄ natura in pͥmo ſtatu. nū ꝙͣ eff de̓t exͣ vas debituꝫ. ¶ Ad illud at̄ qd̓ pͥmo obijcit̉ ꝙ alie litates poſſent eijci natural̓r. dicimꝰ ꝙ forte in pͥmo ſtatu nulla eſſet omnino ſuꝑfluitas eijcienda in corpore humano. qd̓ ſi eſt veꝝ: tūc falſuꝫ ſupponebat iſta rō. tn̄ ſuppoſito ꝙ eſſent ille ⁊ eijci poſſent: adhuc dicimꝰ ꝙ non eēt ſimile hinc ⁊ inde. ſuꝑfluitas em̄ ſeminis tota liter debebat eſſe ad generatōeꝫ: vn̄ etiam tunc non eſſet aliqd̓ ſemen qd̓ non eſſet aptum ad generatōꝫ. qͣliter nūc accidit in multis hominibꝰ ⁊ mulieribꝰ. ⁊ ſic̄ accidit de ouis auiū ſine ꝯmixtione fotoꝝ ex ꝗbꝰ non pt̄ ꝓduci aīal ſi gͦ tunc eſſet ſuꝑfluitas ſeminis ex qͦ nō fieret generatō. ſuꝑfluitas illa eſſet p̄ter intentōꝫ nature ⁊ rōnis. qd̓ nō poterat eſſet pͥmo ſtatu durante. ⁊ ideo nunꝙͣ potuit pol lutio accide̓ niſi ptꝰ nature corruptōꝫ. ex qͣ original̓r or tum habel Queritur poſtea.§. v. inter omnes peccantes ꝗ maxime excuſabiles ſunt. ſunt ꝗ peccant ex infirmitate. aut ſaltem ſi non maxime excu ſari tn̄ deberēt pluſꝙͣ alij. ꝗ non ex infirmitate. ⁊ ꝙͣto in firmiores tanto excuſabiliores his ꝗ minus. Si gͦ inter omnes vires maxime corrupta eſt generatiua ī homīe. excuſabilis videt̉ eſſe magis in executione actuum ſuo rum ꝙͣ alie. ergo ꝙ ꝓdeat in actum ſuum minus imputa bit̉ ad peccatum circa ipſam ꝙͣ circa alias. ſꝫ nutritiua ⁊ augmentatiua pn̄t ꝓdire in actus ſuos abſqꝫ pct̄is. ergo ⁊ ipſa generatiua poterit. cum ergo vnum operum ſuorum ſit emittere ſuperfluitatem per pollutionem. videtur ꝙ pollutio poterit fieri in ſomno ⁊ in vigilia

abſqꝫ peccato. ¶ Ad qd̓ dicimꝰ. ꝙ ē quedā infirmitas que eſt penalis tm̄. ⁊ eſt alia que eſt penalis ⁊ vicioſa. de illa que eſt penalis tm̄ verū eſt ꝙ quātomaior eſt tanto excuſabiliorem reddit illū in quo eſt. ſi peccet ratōne il lius. ſed de illa que penalis eſt ⁊ vicioſa nō eſt verum. ꝙ quātomaior eſt tanto excuſabilior reddatur infirmitas illoꝝ. ⁊ hoc patet maīfeſte hoc exemplo. aliquis exiſtēs in gratia peccat. peccans infirmatur. ⁊ ex illa impoten tia occaſionaliter cadit in aliud peccatū. ⁊ ex illo infir mior eſt ⁊ ſic deinceps. cum licet ſit modo infirmior: nō tamen excuſabilior. qui peccat ex conſuetudine licet ſit infirmior ꝙͣ qui ſemel peccauit tm̄ ip̄a enim infirmitas ſua vel ex quo infirmabatur erat ex peccato ip̄o. dicimᵗ ergo ꝙ penalitas ſiue corruptio que eſt ī generatiua nō eſt penalis tm̄. ſed ē penalitas vicioſa. vtpote que ē cau ſa originalis peccati in poſteris. Fuit em̄ in ipſa duplex corruptio. vna in ſe que erat impotens reſiſtere malo. ⁊ pronus ad peccatū. ⁊ hec fuit corrupta ſicut ⁊ alie. Alia autem fuit eo ꝙ habebat corruptionem non ſolūmodo in ſe ſed ad tranſfundendum in alijs. quod non habuit aliqua aliarum. ⁊ ꝙͣtum ad hoc dicitur magis corru vel infirmior ꝙͣ alie. ¶ Qd̓ ergo dicitur ꝙ infirmior ī magis debet excuſari. hoc intelligitur eſſe verum quan do ille exceſſus infirmitatis in ipſa infirmiori eſt in eo dem genere in quo fuit infirmitas aliarum. ſic autē non fuit hic. maioritas enim infirmitatis qua habundat ge neratiua a ceteris non fuit in eodem genere in quo fuit aliarum infirmitas ſicut viſum eſt. ¶ Sed adhuc obijci etur. abſtracta illa corruptione que eſt ipſius generati ue reſpectu tranſfuſionis in aliquos. nunquid adhuc in firmior eſt in ſe ꝙͣ alie vires? Ad quod dicimus ẜm pri mam diſtinctionem. ꝙ etſi infirmior ſit: tamen infirmi tas iſta non ſolum ē penalis: ſed penalis ⁊ vicioſa. ⁊ re uera in tantū infirma eſt. ita vt ipſa non poſſit exire in actum ſuum ſine vicio loquendo abſolute. niſi excuſetur vicium per aliquod bonum. ⁊ ratio huius eſt ſicut iam dictum eſt in queſtione de originali peccato. quoniā cuꝫ natura tota peccaſſet in adam peccante. debuit corrum pi actus ipſius nature. non ſolūmodo corruptōne pena li ſicut alij actus qui erant naturales.ſ. actus nutritiue ⁊ augmentatiue: ſed corruptōne vicioſa. vnde ꝓpter hoc ꝙ debita erat hec vis nature ſpālius ꝙͣ alie nature con muni. dico ꝯmuni ꝓpter peccatum nature ſpāliter infli ctum eſt huic potentie ⁊ non aliene vt non poſſet exire in actum ſuum ſine peccato. niſi excuſaretur aliquo bono. quod nō fuit in alijs viribus que corrupte fuerunt. tan tūmodo corruptione penali ſed non vicioſa. Vltimo queriturᵐ.§. vj. de cauſalitate ipſius pollutōnis ẜm ꝙ cauſa dicit eſſe ī dignitatis ad ſacramentum altaris. videtur em̄ ꝙ non debeat accedere ad ſacramentum hmōi qui pollutus eſt nocte. per illud qd̓ dicitur. j. Reg. xxj. Dicitur em̄ ꝙ cū veniſſet dauid ad abymelech ſacerdotē ⁊ petiſſet panes ꝓpoſitionis. noluit abymelech dare niſi mūdi eſſent pu eri a mulieribus. ſi ergo illud fuit figura ſacramenti al taris a qua ꝓhibebat immūditia corporalis: multoma gis immūditia corporalis ꝓhibet acceſſum ad veritatē ipſius ſacramenti. ¶ Item actus vxoris qui meritorie poteſt fieri ꝓhibet de congruo hominem accedere ad h̓ ſacramentum. cuius eſt ratio: quia in hoc ſacramento maxime debet homo eſſe conuerſus ad ſpūalitateꝫ in ꝑ cipiendo illud. in hoc autē actu maxime efficitur homo caro. valde ergo diſcōueniunt hmōi ⁊ ꝑceptio ipſius ſa cramenti. multomagis ergo ip̄a pollutio debet repelle re a ꝑceptione iſta cū non poſſit fieri meritorie. ⁊ ſit ibi maior feditas ſiue inquinatio ꝙͣ in actu vxorio. ¶ Sed contra hec eſt autoritas grego. in qua dicitur. ꝙ illuſio per crapulam factam a ꝑceptione ſacri miſterij ꝓhibe re nō debet: ſꝫ ab īmolatione ſacri miſterij(vt arbitror
abſtinere debet humiliter. ¶ Sed ſimiliter videtur ꝙ de bet abſtinere a ꝑceptione. dr̄ em̄ ſuꝑ illud Bent̄. xxiij. vbi dr̄. ꝙ debent ferri immūditie exͣ caſtra reddit̉ cā. qꝛ dn̄s in medio caſtroꝝ ambulat. ſi gͦ hec erat cauſa. cum mul tomagis dn̄s in ſacr̄o altaris poſſit dici eſſe in medio ca ſtroꝝ. Eſt em̄ ibi ipſa diuinitas vere. ⁊ ipſa humanitas rōne corꝑis ⁊ anime. nullo gͦ modo dꝫ accede̓ pollutꝰ ad ꝑcipiendum. Ibi etiam dic̄ Glo. ꝙ etiam corꝑalem mū diciam diligit deus. ¶ Item plus vnitur ⁊ incorꝑat̉ ali ꝗs xp̄o in ꝑceptione ſacr̄i altaris ꝙͣ in ꝯſecrationē. pt̄ em̄ exn̄s in mortali ꝯſecrari non tn̄ incorporari. cum gͦ ma gis ſit illud in quo fit incorꝑatio: dꝫ abſtinē a ꝑceptōne ¶ Ad qd̓ rn̄deri pt̄. ꝙ dupliciter dr̄ debitum vel iuſticie vel ꝯgruitatis. ꝙͣtum eſt de debito iuſticie: non ꝓhibet̉ il le ꝗ pollutionem habuit ꝑ ſuꝑfluitatem nutrimenti aſ ſumpti a ꝑceptione ſacri miſterij. p̄ceſſit em̄ in p̄cedenti ipſa ſuꝑflua ſumptio. ⁊ potuit purgari per penitentiam vn̄ remanet tm̄ pollutio ſic̄ pena. ꝙͣtum autem eſt de de bito ꝯgruitatis abſtinē dꝫ ab immolatione ſacri miſſerij niſi fuerit maxima neceſſitas. vt ſi teneat̉ celebrare qͦti die nec habeat quem ſubſtituat. vel ſolēnis fuerit dies ita ꝙ ſcandalum eſſet ſi nō celebraret. ¶ Prime gͦ due rō nes intelligende ſunt ſic. vt ſi immūdus fuerit a mulieri bus non accedat eo ꝙ indignus eſt ꝓpter pct̄m. ⁊ tenetur abſtinere manente pct̄o. non autem ſic eſt de pullutione q̄ pt̄ fieri ſine pct̄o. ſi d̓o eſſet cum pct̄o ſimil̓r abſtinendū eſt. ¶ Ad aliud dicendum. ꝙ aliud eſt de actu vxorio ⁊ de actu pollutōnis. in actu enim vxorio licet meritorie poſ ſet fieri tn̄ de difficili fit ſine pct̄o aliquo. eo ꝙ immiſcet ſe libido. ⁊ ideo in ꝑtibꝰ illis vbi ſacerdotes hn̄t ꝯiuges ſic̄ eſt in ꝑtibꝰ orientalibꝰ. ꝓpter honeſtatem non accede bant cum cognouiſſent vxores. pollutio autem ſine pec cato pt̄ fieri. ⁊ licꝫ cauſata ſit feditas in carne non tn̄ in anima. ¶ Ad tercio v̓o obiectum dicendum eſt. ꝙ illi xxiij. Deut̉. in figura intelligebat̉. Un̄ qui habent imr ditiam ſpūalem mortalem q̄ vere eſt immunditia: nō ac cedant ad ꝑceptionem ſacͣmenti. qꝛ dominus eſt in me dio caſtroꝝ. cuius ſunt oculi mūdi ⁊ ad iniquitatem re ſpicere non pt̄ ſic̄ dr̄. jͣ. Abac̄. Si v̓o fiat ẜmo de corꝑali mūditia illam etiam diligit deus. vn̄ nullatenus facien da eſt in caſtris. caſtra autem ſpūalia ſunt ip̄e eccl̓ie. vn̄ non ꝯuenit mīſtris eccl̓ie iacere intra eccl̓ias dedicatas ꝓpter immūditias corꝑales que eis accidunt ſi aliter fi eri poſſit. ¶ Ad vltimum v̓o dicēdum. ꝙ aliud eſt de ꝑce ptione ⁊ aliud de ꝯſecratōe. ꝯſecrare em̄ ſacerdotum eſt. ꝑcipere v̓o eſt clericoꝝ ⁊ laycoꝝ. ꝯſecrās etiam ordinat ſe ac ꝑcipiendum ⁊ non ecōuerſo: ideo maior dr̄ actus multa autem repellunt a maiori que non repellunt a mi nori. vn̄ multa ſunt illicita ſacerdotibꝰ q̄ licita ppl̓o. ⁊ li cet incorporet̉ aliquis xp̄o in ꝑceptione digna ſacramē ti altaris. pollutio penalis tm̄ non omnino reddit indi gnum. Unde diſtinguendum eſt. ꝙ quedam eſt penalis tm̄ in ſe ⁊ in origine ſua. quedam v̓o eſt penalis ⁊ vitio ſa ratione originis. aliquando comitatur peccatum ali quando antecedit. cum ꝯcomitat̉ de cōgruo videtur eſſe abſtinendum: quouſqꝫ fiat purgatio a vitio vel per ꝯtri tionem vel etiam per ꝯfeſſionem. ſi v̓o veniale peccatum fuerit ꝯcomitās ⁊ neceſſitas enimeat celebrādi nec ſit cui ꝯfiteat̉. ip̄a neceſſitas excuſat. ¶ Queſtio. cxxiij. De pec cato actuali in communi ꝗd ſit. Ompleto tractatu de originali peccato. adiuuante domino tranſeundum eſt ad conſiderationem actualis peccati: in quo perſona corrū pit perſonam. Primo ergo videndum eſt de diffinitōibus actualis peccati. Secūdo de diuiſio nibꝰ. Poſtea ſuo loco de ſpeciebꝰ in qͣſtionibꝰ ſeq̄ntibꝰ.

Queſtio .CLXIIIj.
Nembrum primum Um autem plures ſint diffinitiones que date ſunt a ſanctis de actuali pct̄o qͣſdam tangemꝰ q̄ principal̓r ꝯgruunt pn̄ti tracta tui. Dicit em̄ Aug. ꝙ pct̄m eſt conuerſio noluntatis indebita ad commutabile bonum. ¶ Item in l de li. ar. pct̄m eſt ſpreto incommutabili bono adhere comniutabili bono. ¶ Item Amb̓. pct̄m eſt p̄uaricatō le gis diuine. ⁊ celeſtium inobedientia mandatoꝝ. ¶ Item Aug. in li. de vera reli. Pct̄m eſt appete̓ qd̓ xp̄c ꝯtempſit vel fugere q̄ xp̄c ſuſtinuit. ¶ Item in. ij. ſen. di. xxxv. Pec um eſt dictum vel factum vel ꝯcupitum ꝯͣ legē. ¶ Iteꝫ Ang. in li. de li. ar. Pct̄m eſt affectio mala voluntaria. ¶Item Augꝰ. pct̄m eſt actus incidens ex defectu boni. ¶ Item Anẜ. Pct̄m eſt carentia debite iuſticie ex ꝓpria voluntate ꝓcedes. ſic em̄ diuidit̉ actuale pct̄m ꝯͣ origina le: originale em̄ pct̄m eſt carentia debite iuſticie aliunde ꝯtractum. Cum gͦ tot ſint diffinitiones pct̄i. ſic pn̄t inter ſe diſtingui ẜm comꝑatōꝫ ad cauſas diuerſas vel q̄ ſunt pct̄i vel ſui oppoſiti. Pct̄m em̄ in pͥuatōe ꝯſiſtit. Diffinit̉ autem pct̄m actuale penes materiam multipliciter. Eſt em̄ materia in qͣ. ⁊ ē materia ex qͣ ⁊ eſt materia circa quā Eſt materia in qͣ vel ex qͣ determinat̉. cum dr̄ pct̄m ē af fectio voluntaria. affectio em̄ voluntaria eſt id in qͦ fun dat̉ pͥmo pct̄m actuale. Materia v̓o circa quam notat̉ cum dr̄. pct̄m eſt dictum vel factum ⁊cͣ. circa em̄ hoc ꝯue nit eſſe pct̄m. Materia v̓o ex qͣ notat̉ cū dr̄. pct̄m eſt actꝰ incidens ex defectu boni. nam cum dr̄ ex defectu boni: no tari pt̄ defectꝰ potentie vel ſcientie vel bonitatis. ꝓut dr̄ pct̄m aliud eſt ex infirmitate ⁊cͣ. Diffinit̉ etiam pct̄m pe nes formam ſuam.ſ. pͥuationem. cum dr̄ pct̄m eſt caren tia debite iuſticie ⁊cͣ. ⁊ adiungit̉ cauſa ꝓpria efficiens cū dr̄ ex ꝓpria voluntate ⁊cͣ. Diffinit̉ etiam reſpectu cauſe fi nalis ſiue reſpectu finis ipſius pct̄i. cum dr̄. pct̄m ē ꝯuer ſio voluntatis indebita ad commutabile bonum. Diffi nit̉ etiam reſpectu cauſe finalis a qͣ deficit cum dr̄. pct̄m eſt auerſio ab incommutabili bono ſiue ſpreto incommu tabili bono ⁊cͣ. Diffinit̉ etiam reſpectu efficiētis a qͦ defi cit cum dr̄. pct̄m eſt priuatio legis ⁊cͣ. Diffinit̉ etiam re ſpectu exemplaris a quo deficit cum dr̄. pct̄m eſt appete re que xp̄c ꝯtempſit ⁊cͣ. Sic gͦ pt̄ diffiniri ⁊ ꝑ cauſas ꝓpri as. ⁊ ꝑ defectus cauſaꝝ ipſius boni. Quedam autem diffinitiones ſunt communes veniali pct̄o ⁊ mortali. vt pct̄m eſt affectio mala ⁊ voluntaria. ⁊ pct̄m eſt actus in cidens ex defectu boni. ⁊ pct̄m eſt ꝯuerſio voluntatis in debita ad commutabile bonum. Quedam v̓o ſunt ꝓprie actualis mortalis. vt pct̄m eſt p̄uaricatio legis diuine. ⁊ pct̄m eſt dictum vel factum vel ꝯcupitum ꝯͣ legem dei. ⁊ pct̄m eſt appetere ⁊cͣ. tn̄ ⁊ illa poſſet eſſe venialis pecca ti. ⁊ pctm̄ eſt carentia debite iuſticie que conuenit actua li mortali. ẜm ꝙ debita iuſticia dr̄ eſſe in perſona ẜm ſe. nam ſi referat̉ ad actum tm̄: pt̄ dici ꝙ veniale pct̄m ē ca rentia debite iuſticie. ¶ Poteſt tn̄ obijci de illa diffinitō ne. Pct̄m eſt conuerſio ⁊cͣ. Indebitum em̄ dr̄ qd̓ eſt con trarium debito. ſꝫ veniale pct̄m non eſt ꝯuerſio ad muta bile bonum ꝯtraria debito. pt̄ em̄ ſimul ſtare veniale pec catum cum v̓tute vel gr̄a. gͦ non eſt illa diffinitio commu nis pct̄i actualis venialis ⁊ mortalis. ¶ Id quod dicen dum. ꝙ indebitum pt̄ dupliciter dici vel defectum a de bito aliquo. vel contrarium vniuerſal̓r. ſi pͥmo modo: ſic pt̄ ꝯuenire veniali pct̄o. ꝗ em̄ venialiter peccat in locutō nis illo actu deficit a rectitudine locutionis nihilominꝰ tn̄ p̄t hr̄e modeſtiam virtutem. ẜm quaꝫ pt̄ elicere alios actus rectos. Contra ſecundam.§. j. diffinitōem obijcit̉ pct̄m eſt ſpreto incommutabili bone ⁊cͣ. p̄t queri cum idem ſit pct̄m ⁊ malum vtrum ex eadeꝫ rane dicat̉ malum ⁊ pct̄m. vel malū ꝙͣtum ad auerſione
ſiue ꝯtemptum: peccatū v̓o ꝙͣtum ad cōuerſionē. ⁊ vide tur ꝙ ſic. Peccatū em̄ trahit̉ in ſpecies ex ꝑte conuerſio nis. ex illa v̓o ꝑte debet accipi genus ex qua ꝑte ſpecies. ergo ex ꝑte cōuerſonis habet eſſe in genere. ¶ Item nul lus vult malum. ſed aliquis vult conuerti ad mutabile bonum. ſed nullus vult auerti a ſūmo bono. ergo malū non eſt ẜm ſuam ratōnem in conuerſione ſed in auerſio ne. ¶ Contra videtur ꝙ peccatum magis determinetur in auerſione. peccatum em̄ ꝯmune eſt originali ⁊ actua li. ſed conuerſio nō eſt ꝯmune vtriqꝫ. auerſio em̄ paſſiue dicta cōmune eſt vtriqꝫ. ergo peccatum conſiſtit in auer ſione. ¶ Preterea conuerſio ad mutabile bonum nō di cit de ſe malum. peccatum v̓o dicit de ſe maluꝫ. ergo pec catum magis determinat̉ in conuerſione. ¶ Similiter videtur ꝙ malum ꝯmuniter ſe habeat ad auerſionem et conuerſionē. ꝑ hoc qd̓ dicit̉. ij. hiere. Duo mala fecit po pulus meus. me dereliquerūt fontē aque viue. ecce auer ſio. ⁊ foderunt ſibi ciſternas diſſipatas ecce conuerſio. ⁊ vtrūqꝫ eſt malum. ergo malum conſiſtit in conuerſio ne. ¶ Item peccatum veniale cōſiſtit in cōuerſione ⁊ nō in auerſione ſiue cōtemptu. ⁊ peccatuꝫ veniale eſt malū ergo malum conſiſtit in cōuerſione. ¶ Preterea querit̉ vtrum auerſio a bono incōmutabili ⁊ conuerſio ad bo num ꝯmutabile ſint vnꝰ motus aut diuerſi. ⁊ videt̉ ꝙ ſic ꝑ hoc quod dicit̉. ij. hiere. duo mala fecerūt ppl̓us meus ſed duplex malitia nō fundat̉ niſi ſuꝑ duplicem motum ergo ꝯuerſio ⁊ auerſio ſunt duo motꝰ. ¶ Cōtra receſſus ab vno termino ⁊ acceſſus ad alterū terminū nō dicunt duos motꝰ. idem em̄ motꝰ eſt quo redit̉ a ſancto dyoni. ⁊ itur pariſiꝰ. cum gͦ conceptꝰ ſiue auerſio ſit receſſus a deo. cōuerſio v̓o ſit acceſſus ip̄iꝰ volūtatis ad creaturā: erūt ꝯuerſio ⁊ auerſio idē motꝰ. cū ſic referunt̉ ad duos termīos. ¶ Pret̓ ea vno ⁊ eodē actu.ſ. actu mortalis pec cati fit ꝯuerſio ab incōmutabili bono ⁊ ꝯuerſio ad ꝯmu tabile. gͦ ſunt vnꝰ motus. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ licꝫ pct̄m ⁊ malū reſpiciāt vtrūqꝫ: in pct̄m actuale reſpicit plus a ꝑte ꝯuerſionis indebite: malum v̓o plus ex ꝑte auerſio nis. ¶ Ad obiectū aūt dicendū. ꝙ licꝫ pct̄o actuali ⁊ ori ginali ſit ꝯmū auerſio. nō ꝓpt̓ hoc pct̄m actuale inꝙͣtuꝫ actuale ꝯſiſtit plus in auerſione: ſꝫ inꝙͣtuꝫ ē mortale. hic aūt loquimur de pct̄o actuali inꝙͣtuꝫ actuali. Pret̓ea ſi cut pct̄m actuale duo dicit̉ habere in ſe.ſ. carētiā ⁊ cōcu piſcentiā: ita pct̄m actuale mortale auerſionē ⁊ ꝯuerſio nem. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ licꝫ ꝯuerſio ꝯmuiter di cta nō dicat de ſe malū. cōuerſio tn̄ ꝓut ē in ratōne pct̄i dicit ꝯuerſionē indebitā. ⁊ ſic eſt malū ⁊ pct̄m. ¶ Ad il lud v̓o quo querit̉ vtrū ꝯuerſio ⁊ auerſio ſint idem motꝰ vel idē malū. dicendū eſt. ꝙ cuꝫ dicit̉..ij. hiere. duo mala ⁊cͣ. intelligendū eſt ſic. vt delictuꝫ ⁊ cōmiſſum ſint duo mala. ꝗdā em̄ pōt derelinquere deū ⁊ nō cōuerti ad ido la ⁊ eſt vnū peccatū ⁊ vnū malū. quidaꝫ v̓o conuertūtur ad idola ⁊ ita addunt malum malo. Si v̓o vnico actu vtrūqꝫ fieret: nō dicerent̉ duo mala ratōe duoꝝ ſubiacē tium. ſꝫ duplex malū ratōe diuerſoꝝ termīoꝝ. ⁊ hoc mō eſt ī peccato actuali mortali. Unde vnicꝰ eſt motus. ſed ille motꝰ ex comꝑatōe ad diuerſos termīos: diuerſaꝫ re ſpicit denoīatōeꝫ vt dicat̉ receſſus ⁊ acceſſus. Contra terciā diffi.§. ij. nitionē obijcit̉. videt̉ ꝙ nō cōueniēter ſit aſſignata. ideꝫ em̄ videtur deſignari ꝑ p̄uaricatōeꝫ legis ⁊ ꝑ inobedien tiam mandatoꝝ. quicūqꝫ em̄ p̄uaricat̉ contra legem in obediens eſt reſpectu mandatoꝝ ⁊ ecōuerſo. ¶ Item di cit augu. ſuꝑ leuiti. quedā ſunt ꝓhibita qꝛ mala. quedā v̓o mala qꝛ ꝓhibita. fiat gͦ ẜmo de malo ante ꝓhibitōeꝫ in tali nō eſt p̄uaricatio legis nec inobediētia mandato rum: ⁊ in ꝑpetratōne illiꝰ fit pct̄m. ergo nō eſt vl̓is diffi nitio pct̄i. peccatū eſt p̄uaricatio ⁊cͣ. ¶ Itē pōt ſic argui ꝯtrariū nō cōuertitur cū ꝯtrario gͦ ꝓpoſitum nō ꝯuerti tur cū ꝓpoſito. ſed obediētia nō ꝯuertit̉ cū virtute. gͦ in

obedientia nō conuertit̉ cum peccato. ¶ Ad quod dicē dum. ꝙ illa duo poſita in diffinitione pct̄i ẜm Ambro. ſic diſtinguunt̉. quemadmodum diſtinguunt̉ lex ⁊ man data. cum em̄ p̄cipit̉ tunc eſt mandatum. cum at̄ ſtatuit̉ tunc eſt lex. Aliud autem eſt iuberi ⁊ ſtatui. ideo differt p̄uaricatio legis ⁊ inobedientia mandatoꝝ. Uel alit̓ vt lex dicat̉ in declinatione a malo ẜm ꝙ lex dr̄ in declinat dis malis. ſancta p̄ceptio. mandatum v̓o ꝑtineat ad illā ꝑtem iuſticie q̄ eſt in faciendo bonum. ⁊ ſic diſtinguit̉ p̄ uaricatio ⁊ inobedientia ꝓut ad iſta referunt̉. ¶ Ad ſecū dum dd̓m ꝙ illud qd̓ dic̄ Aug. intelligit̉ de exp̄ſſe ꝓhib tis. q̄dam em̄ qꝛ exp̄ſſe ſunt ꝓhibita mala ſunt. q̄ ẜm ſe eſ ſent indifferentia. alia v̓o qꝛ ſunt mala: ſunt exp̄ſſe ꝓhi bita. hic autem ẜm ꝙ accipit̉ hec diffinitio intelligit̉ lex ꝯmuniter ad legem nature ⁊ ad legem ſcpͥtam. vtraqꝫ et eſt lex diuina. ⁊ h̓ modo nullum eſt pct̄m qd̓ non in ali lege ꝓhibeat̉. ¶ Ad tercium dd̓m. ꝙ licet obedientia nō conuertat̉ cum v̓tute. inobedientia tn̄ pt̄ eſſe ꝯcomitans omne pct̄m. Sꝫ inobedientia accipit̉ duplicit̓. Uno mō cum aliꝗs non facit qd̓ p̄cipit̉. vel facit qd̓ ꝓhibet̉. ⁊ hoc mō ꝯcomitat̉ pct̄m. alio v̓o modo accipit̉ inobedientia cū non facit illud ad quod p̄cipit̉ reſpiciendo ad p̄ceptum. vel cum facit id quod prohibetur reſpiciendo ad prohi bitionem. Contra quartam.§. iij. diffinitionem obijcit̉. ſicut dic̄ Aug. in li. de li. ar. libido eſt radix omnium maloꝝ ⁊ cā. libido at̄ eſt amor indebi tus. gͦ omne pct̄m eſt in appetitu. ſuꝑfluum gͦ fuit ponere alteꝝ membroꝝ qd̓ ꝯſiſtit in fuga. ¶ Item fuge̓ q̄ xp̄c ſu ſtinuit eſt timoris. appetē q̄ xp̄c ꝯtempſit ē cupiditatis: ſꝫ nō omne pct̄m ē cupiditas vel timor. ſic̄ fornicatio q̄ di uidit̉ ꝯͣ cupiditatem. gͦ non eſt hec diffinitio vniuerſal̓r ꝯueniens omni pct̄o. ¶ Contra fuga dr̄ eſſe triſtium. ap petitꝰ delectabilium. delectabile at ⁊ triſte circueūt mo tum in volūtatibꝰ. gͦ omnis volūtas eſt in appetitu vel fu a. pct̄m at̄ eſt volūtas vel nō ſine volūtate. gͦ om̄e pct̄m p̄hendit̉ ſub aliqͦ iſtoꝝ mēbroꝝ: appete̓ q̄ xp̄c ꝯtempſit. vel fuge̓ q̄ ſuſtinuit. ¶ Quod eſt ꝯcedēdum. Dicendum eſt igr̄ ad pͥmum obiectum. ꝙ licet omne pct̄m reducat̉ ad libidinem tanꝙͣ ad radicem ⁊ cām. libido at̄ principa liter ſit in amore indebito ſiue ī appetitu indebito: nihil ominꝰ qd̓dam pct̄m eſt in amore male accēdente. qd̓daꝫ ex amore male humiliante ⁊ ẜm hoc accipit̉ hec diffinitō libido em̄ accipit̉ ꝯmuniter vbi vult qd̓ non eſt volendū. vel vbi reſpuit qd̓ volendum eſt. ¶ Ad ſecundum v̓o dicē dum ꝙ licet non omne pct̄m ſit cupiditas aut timor. ẜm ꝙ ꝓprie accipiunt̉: tn̄ ẜm ꝙ cupiditas ⁊ timor large acci piunt̉: omne pct̄m ex his orit̉ cauſis. Contra quintamᵐ.§. iiij. diffinitōꝫ obijcit̉. dic̄ Aug. in li. de ſpū ⁊ lit. Nullū pct̄m̄ eſt qd̓ non ꝯcupiſcendo ꝯmittit̉. gͦ omne pct̄m eſt ꝯcupitū. gͦ alia duo ſuꝑfluunt.ſ. dictum vel factum. ¶ Item non exiſtente dicto vel facto vel ꝯcupito remanet pct̄m in aīa actꝰ em̄ trāſit ⁊ macula remanet. gͦ non omnē pct̄m eſt di ctum ⁊cͣ. ¶ Item q̄rit̉ ſi ꝯueniat pct̄o veniali ⁊ videt̉ ꝑ hͦ ꝙ dr̄. vij. ad Ro. ꝯcupīam neſciebam. niſi lex dicēt. Non ꝯcupiſces. ⁊ loꝗt̉ ibi de ꝯcupīa veniali. ꝯcupīa gͦ venialis cadit ſub ꝓhibitōe legis. gͦ pct̄m veniale ē dictū vel fct̄m vel ꝯcupitum ꝯͣ legem dei. gͦ hec diffinitio ꝯuenit veniali pctō. ¶ Item ad idem. ex lege ꝑcipit̉ ⁊ cognoſcit̉ ꝙ con cupiſce̓ non debemꝰ. ⁊ ꝙ pͥmus motus malus eſt. ſꝫ qd̓ ꝑcipit̉ ex lege: cadit aut ſub rōne mandatoꝝ. aut ꝓmiſſi onū. aut ꝓhibitionum. aut ꝯminationum: ſed ꝯcnpīa nō cadit ſub mandatis qm̄ mandata ſunt de bono faciendo nec ſub ꝓmiſſis qꝛ ꝓmiſſa ſunt de bono futuro habendo. nec ſub ꝯminationibꝰ qm̄ ꝯminatōes ſunt de malo pene vitando. gͦ ſub ꝓhibitionibꝰ legis cadit pct̄m veniale. g eſt ꝯͣ legem dei. Ad idem eadem eſt ratio circuli maioris ⁊ minoris. ergo ſil̓r eadem erit ratō iuſticie maioris ⁊ mīoris. ſed veniale pct̄m fit ꝯtra minorem iuſticiā. qm̄ peccās venialiter nō reddit deo honorē debitū: licet ip̄m nō dehonoret. peccatū aūt mortale fit ꝯtra maiorem iu ſticiam. quia peccans mortaliter inꝙͣtuꝫ hmōi deuꝫ de honorat. ſi ergo eadē ſit ratō maioris iuſticie ⁊ minoris erit peccatū veniale ꝯtra dei iuſticiā ſicut ⁊ mortale. ſed omne quod fit contra dei iuſticiam fit contra legem dei. ergo peccatu veniale fit contra legem dei. ¶ Ad qd̓ di cendum. ꝙ hec diffinitio cōuenit tm̄ actuali mortali pec cato. ¶ Ad obiectum aūt primo dicendū. ꝙ licet omne peccatum cōcupiēdo cōmittat̉ tanꝙͣ ex prima radice: ni hilominꝰ tamen dicendo peccatū ꝑ materiā circa quaꝫ: erit quoddā peccatū dictū quoddā factū. quoddā conci pitum. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ peccatū diffinit̉ hic ꝓ ut eſt actus. actus em̄ aliquo iſtoꝝ modoꝝ ꝑpetrat̉. pec catum em̄ aut eſt cordis aut oris aut oꝑis. peccatū autē ꝓut eſt macula ſiue habitꝰ in aīa. ẜm ꝙ dicit aug. in li. de natura ⁊ gratia. Peccatuꝫ eſt mala qualitas mētis: ſic remanet tranſeunte actu. ⁊ hoc modo nō diffinit̉ hic niſi intelligat̉ peccatuꝫ actuale mortale aūt ſit median te dicto aut facto ⁊ ſic de alijs. ¶ Ad tercium dicendum ꝙ eſſe contra legem dei ꝓprie dicitur de actuali mortali. illud em̄ eſt quod ẜm ſe prohibet̉. veniale aūt non vhi betur ẜm ſe: ſed ne ducat ad mortale ꝑ cōtemptū. Unde cum dicit̉ non concupiſces. ſenſus eſt. concupiſcētiā nō deduces ad conſenſuꝫ ratōnis. quedā ergo ſunt directe contra legē dei que ſunt ſimpliciter ꝓhibita. quedā v̓o indirecte: ⁊ hec nō ſunt ſimpliciter ꝓhibita. ſicut eſt cō cupiſcentia venialis. de qua dicit̉. xviij. eccͣi. poſt concu piſcentias tuas nō eas ⁊ a voluntate tua auertere. ſi em̄ preſtas concupiſcentias aīe tue: in gaudiū facient te ini micis tuis. ¶ Ad quartum v̓o dicendū. ꝙ quicquid pre cipitur ex lege. directe cadit ſub aliquo iſtoruꝫ quatuor. primus v̓o motus concupiſcentie implicite cadit in his que ſunt legis. ⁊ ideo non oportet ꝙ ſit mandatum aut promiſſum. aut prohibitio. aut cōminatio: ſed quod ad aliquod iſtorum ordinetur. ¶ Ad quintum dicenduꝫ licet actus venialis ẜm ſe nō ſit ordinatus ad deuꝫ. nō tamen peccans venialiter iuſticia priuat̉ ſicut peccans mortaliter. ⁊ hoc eſt: quia actus venialis peccati nō de format ſubiectum ſiue ꝑſonam. licet deformet actum. et ideo nō dicitur eſſe ꝯtra legem dei. Et ſi obijciat̉ ꝙ pec catum veniale ponit ꝯmunē defectū in ſubiecto median te actu: hoc nō eſt ꝙ ponat defectuꝫ ſūmi boni. ſꝫ alicuiꝰ boni inferioris. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ eadē ē ratio maioris iuſticie ⁊ mīoris. dicēduꝫ ꝙ hoc verū eſt cum ex eadē ꝑte accipit̉ iuſticia. pct̄m aūt veniale nō ponit defe ctum in ꝑſona reſpectu rectitudinis que eſt a deo. niſi qͦ ad illū actum. ſed nō ſimpliciter: ſed ponit defectū recti tudinis vel quo ad bonū interiꝰ vel quo ad bonū exteri us in ꝑte ⁊ nō in toto. Circa ſextā diffini.§. v. tionē querit̉. dicit̉ em̄ ꝙ pct̄m eſt affectio volūtaria ma la. pōt ergo obijci de eo ꝙ dicit pct̄m eſt affectio. videtur em̄ ꝙ peccatū ſit nō res. ꝑ hoc qd̓ dicit augu. in li. de na tura ⁊ gratia. peccatū dicimꝰ nō eſſe ſubſtātiaꝫ. ſicut ab ſtinere a cibo nō eſt ſubſtātia. ⁊ ſicut dicit̉ ꝙ claudicatō eſt nō res. ſed affectio ē res. gͦ pct̄m nō eſt affectō. ¶ Itē aug. in li. de natura ⁊ gr̄a. peccatū eſt actꝰ perperā facti ſed actus diuidit̉ ꝯtra affectionē. ergo pct̄m non eſt affe ctio. ¶ Item habitꝰ ⁊ affectio diuidutur ex oppoſito. pec catum aūt ī aīa eſt habitus malus. gͦ pct̄m nō ē affectio. ¶ Preterea addunt̉ due differētie.ſ. ꝙ eſt voluntaria ⁊ mala. pōt queri a quibꝰ oppoſitis ſeꝑant ille differētie. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ peccatū eſt affectio. ¶ Ad hoc aut qd̓ obijcit̉ ꝙ peccatū eſt nō res. intelligit̉ ratōne defectꝰ qui adiungitur affectioni ⁊ ratōne illius comꝑat clau dicationi et alijs defectibus. ¶ Ad ſecundum v̓o diceſſ

Queſtio .cxxvij.
catū dicit̉ eſſe actus. nō repugnat ei dum. ꝙ illud qd̓ y dicit̉ peccatū eſſe affectio. actus em̄ large ſumit̉ pro ctu interiori vel exteriori. ⁊ ſicut actus diuidit̉ contra ſubſtantiā: ita affectio contra naturā. Unde aug. in li. de li. ar. nō peccatū nec ſuppliciū peccati nature quedaꝫ ſunt: ſed affectiones naturaꝝ. peccatum em̄ turpis ē af fectio voluntaria: cui ꝓpterea penalis adhibet̉ vt ordi net eam niſi tale eſſe non turpe ſit ⁊ decori vniuerſitatis congruat vt peccati dedecus emūdet pena peccati. ¶ Ad tercium dicendū. ꝙ affectio aliquādo ſumit̉ ꝓ paſſione in genere qualitatis. aliquādo v̓o ꝯmuniter ſumit̉ ꝓ eo qd̓ in vi affectiua. affectio aū rout dicit̉ eſſe in genere. diuidit̉ contra diſpoſitionē ⁊ habitum. ꝓut aūt dicitur illud qd̓ eſt in via affectiua per modum diſpoſitōnis vel habitus. ẜm hoc non diuidit̉ contra habituꝫ. ⁊ ſic ē pec catum affectio. ¶ Ad vltimū dicendum. ꝙ due ponūtur differentie ſuꝑ genus affectōnis ſiue ſuꝑ affectionē tan ꝙͣ materiā in qua quarum vna.ſ. hec differentia volūta ria: ſegregat ab affectione penali. hec aūt differētia ma la ſegregat ab affectione voluntaria bona. que eſt ī actu virti Contra ſeptima .§. vj. iffinitōeꝫ que eſt. peccatū eſt actus incidens ex defectu boni. poteſt obijci ratōne eius qd̓ dicit̉. ꝙ peccatū dicit̉ actus incidens. cuꝫ em̄ ille qui peccat intendat illū actū non videt̉ eſſe incidens. Incidens em̄ dicitur caſuale vl̓ fortuitum. qd̓ non eſt autoritate vel natura. ¶ Item cuꝫ dicitur ex defectu boni. poteſt queri quod ſit illud bonū videtur em̄ ꝙ ſit illud bonū quod opponit̉ peccato. pec catum em̄ eſt priuatō boni. ſed ẜm hoc poteſt dici ip̄e de fectus boni. ⁊ non ꝓprie actus incidens ex defectu boni. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ peccatū dicit̉ actus incidēs. nō quia caſualiter incidat: ſed quia nō ex neceſſitate ſed cō tingenter ꝓuenit ex voluntate. in volūtate em̄ eſt pecca re vel nō peccare. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ defectꝰ boni di citur duplicit̓ vel vt notet cauſaꝫ ip̄ius actus ꝯtingētis ex volūtate. Uolūtas em̄ aliquādo ex infirmitate aliqn̄ ex ignorātia aliqn̄ ex certa malitia peccat. Uel pōt defe ctus boni dice̓ priuatōeꝫ quādaꝫ boni qd̓ eſt virtꝰ. ⁊ ẜm hͦ hec p̄poſitō ex. nō notat cām materialē ſꝫ cām formalē vt ſic ſit ſenſus. peccatū eſt actus deformatus. Vltīo de illa dif.§. vij. finitōne peccatū eſt carētia debite iuſticie ⁊cͣ. pōt eī que ri quid dicat̉ iuſticia. ſicut em̄ pct̄m eſt carētia iuſticie. ita eſt carētia alteriꝰ virtutis. ⁊ ita videt̉ ꝙ nō vl̓r diffi niatur. ¶ Preterea querit̉ vtrū ꝯueniat beniali peccato qui em̄ venialiter peccat. pōt adhuc manere iuſtꝰ. gͦ pec catum ꝓut eſt ꝯmune mortali ⁊ veniali. non eſt ꝯmune debite iuſticie. ¶ Pret̓ea ꝙ addit̉ ex ꝓprio arbitrio ꝓce dens. nō facit differētiaꝫ reſpectu alicuiꝰ. om̄e em̄ pct̄m ex li. ar. ꝓcedit. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ iuſticia nō accipit̉ ibi ꝓprie ꝓ vna virtute: ſed ꝯmuniter ꝓ rectitudine vo luntatis. que attendit̉ ẜm quācūqꝫ virtutē. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ pct̄m veniale nō priuat ꝑſonam a iuſticia vl̓r ſed a rectitudine ẜm illū actū. vnde ē ꝓprie diffinitio pct̄i actuali mortalis. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ hoc ꝙ di citur ex ꝓprio arbitrio ꝓcedēs. diſtinguit actuale mor tale a mortali originali. originale em̄ et ſi ſit ex li. ar. ꝓ prio ipſoꝝ parentū. nō tn̄ eſt ex ꝓprio arbitrio ꝑuulorū qui ꝯtrahunt pct̄m originale ex pͥmis parentibꝰ. ¶ Oc caſione p̄dictoꝝ querit̉. cum pct̄m actuale pluribꝰ nomi nibꝰ nomīet̉. quō differāt ratōnes inter ſe. dicit̉ eī pct̄m macula. viciū. crimē. culpa. ſcelus. nephas. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ macula dicit deformitatem ꝑtis ſuꝑioris vel inferioris aīe. ⁊ ita ponit defectū gr̄e. viciū d̓o ponit de fectum boni nature. peccatū v̓o dicit ꝯuerſione ad appa rens bonū quod nō eſt bonū. crimen v̓o ⁊ culpa reſpici unt ad exterius. crimen em̄ eſt peccatū accuſatōe dignū
culpa v̓o eſt pene obligatōis. ſcelus v̓o ⁊ nephas aggra uationeꝫ dicunt ſuꝑ peccatū. vt ſcelus dicat̉ qd̓ ſpeciali ter eſt in iniuriā dei cum maxime.ſ. deus offenditur. ne phas v̓o cum maximū illicitum eſt ꝑſone. phas em̄ idem eſt qd̓ licitum. ſcelus ergo reſpicit deum queꝫ offendit: phas v̓o ꝑſonam que maxime delinquit. Adhuc etiā queriᵐ.§. viij. tur de hoc ꝙ omne peccatum dicit̉ eſſe mendaciū. ſicu habetur ſuꝑ illud pͣs. quia delectaſti me domine in factu ra tua. glo. omne peccatū mendaciū eſt quia contra legē ⁊ veritatē eſt. ¶ Pret̓ea dicit augu. ꝯtra maniche. Pec care quid aliud eſt: niſi in veritatis preceptis errare. peccatū eſt error. ¶ Contra mendaciū ⁊ error ſūt in ra tione. peccatū aūt in volūtate. ergo pct̄m nō eſt error vl̓ mendaciū. ¶ Pret̓ea mendaciū eſt ſpēs pct̄i. gͦ nō ꝯuerti tur. ¶ Item error eſt pena pct̄i ſicut dicit aug. error nō eſt natura homīs inſtituti ſed damnati pena. gͦ peccatū nō eſt error. Pena em̄ diſtinguit̉ a culpa. ¶ Ad qd̓ di cendū. ꝙ mendaciū accipit̉ dupliciter. vno modo prout diffinit augu. Mendaciū eſt falſa vocis ꝓlatio cum in tentōne fallendi. ⁊ ſic eſt ſpēs peccati. Alio modo mēda cium dicit̉ defectus a ſūma veritate. ⁊ hoc modo pct̄m dicit̉ mendaciū. omnis em̄ peccans a ſūma veritate de ficit ſicut deficit a ſūma bonitate. ¶ Ad aliud dicēdū. ꝙ peccatū dicit̉ error. nō formaliter ſed ꝑ quādam ꝯcomi tantiā. peccatū em̄ in voluntate comitat̉: error in ratio ne. Unde ꝓuerb̓. xiiij. Errant omnes qui oꝑant̉ malū. ¶ Ad obiecta aūt dicendū. ꝙ illa ratō qua dicit̉ ꝙ men dacium ⁊ error ſunt in ratōne. nō arguit niſi ꝙ pctm̄ nō eſt mēdaciū vel error formalit̓: ſꝫ nō negat quin hec ꝯcō mitant̉ pct̄m. dicendū etiā eſt. ꝙ licet error ſit pena: ni hilominꝰ alio mō dicit̉ diſpoſito ad culpā. ⁊ illo mō ac cipit̉ in p̄dicta ratōne. ⁊ accipit̉ vt diſpoſitō ꝯiūcta cul pe. Aliter em̄ accipit̉ error cū dicit̉: ꝙ adā errauit ī cre dendo eſſe veniale qd̓ erat mortale grauiſſimū. ⁊ cū dr̄: ꝙ error eſt pena ſequēs ex originali pct̄o. ¶ Cū aūt dici tur pct̄m eſt errare in p̄ceptis veritatis. accipit̉ error ꝙ eſt in ratione. cum peccatum eſt in voluntate. ¶ Nlembrū ſecūdum Ecundo queritur de diuiſionibꝰ actualis peccati. Ponunt̉ autē plures diuiſiones. quarū vna eſt peccatum aliud eſt mortale aliud veniale. ¶ Item peccatuꝫ aliud cor Sis. aliud oris. aliud oꝑis. ¶ Item pct̄m aliud ſuꝑbia. aliud inuidia ⁊cͣ. ¶ Itē pct̄m aliud ex infirmitate. aliud ex ignorātia. alid̓ ex induſtria ſiue certa malitia. ¶ Itē pct̄m alid̓ ex timore male hūiliante. aliud ex amore ma le accēdēte. ¶ Item om̄e pct̄m ex concupiſcentia carnis. vel oculoꝝ. vel ſuꝑbia vite. ¶ Item aliud in deuꝫ. aliud in ꝓximū. aliud in ſeip̄m. ¶ Item pct̄m aliud cōmiſſuꝫ aliud delictū. Cum gͦ octo ſint diuiſiones attendendum eſt qualiter inter ſe diſtinguūtur. ¶ Diſtinguūtur autē ſic diuiſiones. vt quedā accipiant̉ penes materiaꝫ. que dam penes formā. quedā penes affectōnes reſpiciētes fi nem ẜm ꝙ eſt principiū motus. quedā d̓o ẜm ꝯditōes ex ꝑte eiꝰ in quē peccat̉. quedā p̓o ex ꝑte efficiētis. ¶ Ex ꝑ te materie accipiūtur tres diuiſiones. eſt eī materia cir ca quā: ⁊ penes illaꝫ accipit̉ duplex diuiſio. vna que eſt in veniali ꝯmunis: ⁊ veniali ⁊ mortali. cum dicitur pec catum cordis. oris. ⁊ operis. vel cogitationis. locutio nis. ⁊ operationis. Alia eſt propria mortalis peccati cū dicitur delictum ⁊ cōmiſſum. delictum em̄ eſt certa non facere quod tenet̉ facere. cōmiſſuꝫ v̓o certa facere quod tenet̉ non facere. ⁊ hec diuiſio eſt reſpectu eiꝰ quod p̄ci pitur. Alia v̓o diuiſio eſt penes materiam ex qua. cū di citur peccatum aliud ex infirmitate ⁊cͣ. Diuiſio v̓o ẜm ſpeciē attendit̉ dupliciter. vel ẜm ſpeciē formalē. cū dicit̉ mortale veīale. hec eī drn̄tia ē ẜm reatꝰ. vl̓ ẜm ſpēꝫ ma

terialem cū dicit̉ aliud ſuꝑbia ⁊cͣ. Diuiſio em̄ hec atten ditur ẜm actus virium: diuiſio v̓o que attendit̉ reſpe ctu finis eſt cū dicit̉. aliud eſt ꝯcupiſcētia oculoꝝ ⁊cͣ. at tenditur em̄ ẜm diuiſionē ꝯcupiſcibiliū ſicut dicit aug. omnis em̄ peccans aut conuertit̉ ad exteriꝰ bonum. aut ad interius. hmōi aūt bona apparentia finis dicunt̉ pec cati. Ex ꝑte v̓o efficientis ſumit̉ illa diuiſio. Peccatum aliud ex timore male humiliante ⁊cͣ. timor enim ⁊ amor ſunt diſpoſitiones efficiētis cauſe. ẜm quas ꝓducit̉ pec catum. Penes v̓o illum in quē peccat̉ ſumit̉ illa diuiſio peccatuꝫ aliud in deum ⁊cͣ. ¶ Comꝑant̉ aūt he diuiſio nes reſpectu diffinitionū ſupradictaꝝ. Diuiſio em̄ hec aliud cordis ⁊cͣ. ſiue cognitōnis ⁊cͣ. accipit̉ penes illam diffinitionē. peccatum eſt dictum vel factum ⁊cͣ. Diuiſio aūt illa aliud delictum ⁊cͣ. iuxta illam diffinitionē. Pec catū eſt actus incidens ex defectu boni ⁊cͣ. Diuiſio aut illa. peccatuꝫ aliud mortale aliud veniale. accipit̉ iuxta illam diffinitionem. peccatū eſt auerſio indebita ad mu tabile bonum. vel potius ad illā que ponit̉. Peccatum eſt meritū pene. nam ẜm ꝙ cōuerſio eſt indebita ad mu tabile bonū. poteſt eſſe dupliciter. aut ſub deo: ⁊ ſic ē ve niale. aut p̄ferendo deo ſiue contra deū: ⁊ ſic eſt mortale Inꝙͣtum aūt mortale dicit reatum pene eterne: veniale v̓o reatum pene nō eterne quātuꝫ eſt de ſe. ẜm hoc cōue nit ipſam accipi iuxta iſtam peccatum eſt meritū pene. que nō ſupͣpoſita eſt: eo ꝙ nō inuenit̉ a ſanctis ſed ē ma giſtralis. Illa v̓o diuiſio. peccatū aliud ſuꝑbia ⁊cͣ. acci pitur iuxta illam diffinitionē peccatū eſt affectio volun taria mala ⁊cͣ. affectio em̄ diuidit̉ ẜm vires que afficiū tur vel ẜm ea a quibꝰ afficiunt̉. Illa v̓o diuiſio peccatū aliud eſt ex cōcupiſcentia oculoꝝ ⁊cͣ. accipit̉ ẜm illaꝫ di uiſionem. peccatum eſt ſpreto incōmutabili bono ⁊cͣ. ſic em̄ diuidit augu. in li. de li. ar. prius poſita diffinitione Unde coartat cōcupiſcentiā oculoꝝ ⁊ alia: ad concupi ſcentiam illā qua auertit̉ animꝰ ab incōmutabili bono. poſſet tamē ꝯmuniꝰ accipi. Illa d̓o diuiſio peccatū aliud eſt ex timore male humiliāte ⁊cͣ. ſumit̉ circa illā diffini tioneꝫ peccatū eſt appetere que xp̄c ꝯtempſit ⁊cͣ. Illa v̓o diuiſio pct̄m aliud in deū ⁊cͣ. ſumit̉ iuxta illā pct̄m ē ca rentia debite iuſticie ex voluntate ꝓpria ꝓducta. Iuſti tia em̄ dicit ordinē ad deū ⁊ ad ꝓximū ⁊ ad ſeip̄m. qua caret qui iniuriat̉ deo vel ꝓximo vel ſi ¶ Queſtio. cxxiiij. de pec to veniali in Is viſis cōſequen ter ꝓcedendū eſt ad primā diuiſionen eccati actualis que eſt. peccatū actua le aliud ē veniale aliud mortale. Prīo dicēduꝫ ē de veniali. Illud em̄ ē mīoris culpe. a mīoribꝰ aūt ꝓcedamꝰ uſqꝫ ad maiora. Nā poſt origīale pct̄m in ꝑuulis: ſurgūt ex natura corrupta priꝰ venialia. ⁊ poſtea mortalia. Circa v̓o veīalia p̄mo ꝯſide randū ē in gene̓. deinde dicendū ē de ip̄is ī ſpecie. Cir ca v̓o ꝯſideratōeꝫ eiꝰ in gene̓ hec ſunt querēda. Primū ē quid ſit veniale. Scd̓o de differētia eiꝰ ⁊ cōuenientia ad nortale. Tercio an veniale poſſit fieri mortale. Quar to vtrum aliqua ꝓportio ſit venialis ad mortale. Quin to querit̉ de radice venialis pct̄i. Sexto in quo ſit venia le pct̄m. Septimo vtꝝ aliꝗs poſſit eſſe ſine veniali pct̄o vel nō. Octauo cui opponit̉ veniale pct̄m. Nono qd̓ de beat̉ veniali pct̄o. vtꝝ tm̄ pena tꝑalis aut etiam eterna Gecimo vtrum aliqua venialia remaneant poſt morteꝫ in ipſis iuſtis ratione culpe. ¶ Nembrū primū Irca primum querunt̉ tria. Primo vtruꝫ veniale peccatum ſit macula. Secundo ſi eſt voluntariuꝫ malum. Tercio quare di
¶ Articulus primus B primū ꝙ ſit macula. videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dīc gr diſtīguēs inter crimē ⁊ culpa. culpa poll crimen extinguit. ſed veniale peccatū eſt cul pa: ergo polluit. quod aut polluit eſt macula. ergo veni ale peccatū eſt macula. ¶ Cōtra ſi macula eſt deformat illud in quo eſt: ſed in li. ar. eſt. ergo deformat li. ar. ſed liberū ar. eſt conditū ad imaginē dei. ergo veniale defor mat imaginē dei. ergo tollit gratiā. manente em̄ gr̄a gr̄a tū faciente deformat̉ imago dei. ¶ Ad hoc diceret aliꝗs ꝙ duplex eſt conuerſio li. ar. vna ad deum que eſt bonuꝫ ſup̄mū. altera ad inferiꝰ vt ad carnem que regi debet ab anima. a ꝑte v̓o ſuperiori eſt li. ar. ad imagine dei. a par te d̓o inferiori nō dicit̉ eē ad imaginē dei. ex illa v̓o par te ineſt ei veniale peccatū. vnde veniale peccatū nō defor mat li. ar. ẜm ꝙ eſt ad imagineꝫ dei. ¶ Contra obijcit̉ autoritatē augu. in li. de tri. dicentis. cum ratō ad inte riora ſiue ſuꝑiora ꝑcipienda. que nō priuatim ſed ꝯmu niter ab omnibꝰ que talia diligūt ſine vlla anguſtia vel inuidia: caſta poſſident̉ amplexū. vel ſibi vel alijs conſu lit. ⁊ ſi fallit̓ in aliquo ꝑ ignorantiam tꝑaliū. quia ⁊ hec tꝑaliter gerit ⁊ modū agendi nō tenet quā habebat: hu mana eſt temptatio ſed humana temptatio eſt veniale peccatū. ergo in ſuꝑiori ꝑte li. ar. erit veniale peccatum. ¶Itē aliꝗs ꝑ ſurreptōꝫ cogitat inordīate de corꝑe xp̄i: ſꝫ ꝯſtat ꝙ illa cogitatō ē de ſuꝑnis. ꝯſideratō aūt de ſuꝑ nis ſpectat ad ſuꝑiorē ꝑtē li. ar.ſ. ad ſuꝑiorē ꝑteꝫ ratōis rgo veniale peccatū pōt eſſe in ſuꝑiori ꝑte li. ar. ¶ Ad uod rn̄deri pōt ꝙ macula pōt accipi vel coīter vel pro prie ẜm ꝙ deformat̉ imago dei. ſi accipiat̉ ꝯmūiter: ẜm hoc poteſt dici macula veniale peccatum. minuitur em̄ rectitudo eius quo ad aliquem actum. ſi v̓o accipiatur ꝓprie ẜm ꝙ deformatur imago diuina. ſic non dicit̉ ma cula veniale peccatum. Et poteſt poni tale exemplū. ali quando em̄ intantuꝫ denigratur aliqua imago depicta vt videri nō poſſit. aliquādo v̓o ita obſcuratur vt plene nō poſſit decerni. ⁊ ideo ponit beatꝰ greg. talē differētiaꝫ inter veniale ⁊ mortale: ꝙ veniale obſcurat mortale ob tenebrat. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ veniale ſit in ſupe riori ꝑte ratōnis vel li. ar. dicendū eſt. ꝙ ſi ſit ibi hoc eſt in comꝑatione ad inferiora. ex qua ꝑte veniūt fantaſma tice cogitatōes. nō ex ꝑte dei qui ip̄aꝫ aīaꝫ illuminat ad recte cognoſcendum. ¶ Articulus ſecūdus Ueritur vtrum peccatum veniale ſit volun tariū maluꝫ. qd̓ videtur per hoc qd̓ dicit au guſ. in li. de vera rel̓. Peccatum adeo volun tarium eſt quod ſi nō ſit voluntariū nō eſt peccatuꝫ. ſed veniale eſt peccatū ergo eſt voluntariū. ¶ Item peccatū eſt eoꝝ que ſunt in nobis. ſed ea que ſunt in nobis volū taria ſunt. voluntariū em̄ eſt cuius principiū eſt in ipſo ergo peccatū veniale ē volūtariū. ¶ Item volūtate libe ra differimus a brutis. ſed peccatum eſt in illo ſolum in quo differimus a brutis. ergo peccatum eſt in libera vo lūtate. ¶ Contra ſuꝑ illud. xxiiij. ꝓuerb̓. Septies ī die cadit iuſtus. glo. ꝑ ignorantiaꝫ ⁊ obliuionē. vel ꝑ ſurre ptionem. vel ꝑ neceſſitatē. vel ꝑ fragilitatē carnis. ſingu lis diebꝰ vel inuiti vel nolentes frequenter peccamus. ſed illud quo peccat homo inuitus eſt inuoluntariū. er go cū hoc non ſit ibi dictū niſi de veniali. erit gͦ veniali inuoluntariū. ¶ Item.vij. ad Ro. qd̓ nolo hoc ago. ⁊ in telligitur de veniali. ergo actus peccati venialis non eſt voluntarium. Item augu. in li. retracta. Ille qui concu piſcit aduerſus ſpiritum carne. nō ea que vult facit. cor cupiſcit quid nolens. concupiendo peccatur ſicut dicit in glo. vij. ad Ro. Hoc autem concupiſcere non eſt niſi veniale peccatū. ergo aliquod peccatū veniale eſt malū

Queſtio cxxiiij.
non voluntarij j. ꝙ om̄e pct̄m venia Ad qd̓ diceno le dicit̉ voluntariū. vel volūtate mouente ad hoc. vel vo luntate ꝑmittēte ſiue nō cohibente. Poteſt etiā dici vo luntariū malū. quia ꝓcedit ab appetitiua quā debet re gere ratio. ¶ Ad obiectū aūt primo dicendū eſt. ꝙ inui tus dicit̉ aliquis peccare multipliciter. vel qꝛ nullo mō ſit a voluntate remota vel ꝓpinqua. eliciente vel ꝑmit tente ſiue nō cohibente. ⁊ ẜm hoc nullꝰ dicit̉ peccare in uitus. Alio mō dicit̉ inuitꝰ peccare. qꝛ nō ex toto in vo luntate. ⁊ ſic pōt aliquis inuitꝰ peccare. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ illud. vij. ad Ro. intelligi pōt ſic. ꝙ actus ille dicit̉ inuoluntariꝰ. qꝛ eſt contra ratōnem quo ꝯcupiſcit caro aduerſus ſpm̄. ſcꝫ contra ratōeꝫ rectā. Unde ꝑ hoc vult oſtendere ꝯtrarietatē motuū inter legem mentis et legem carnis. ⁊ ratōeꝫ ⁊ ſenſualitatē. ¶ Ad tercium di cendum ẜm eundē modū. illud em̄ quod dicit aug. in li. retract. eſt ad expoſitionē verbi p̄cedentis. Si v̓o obijci atur ꝙ nullꝰ vult malū. vnde dicit dyoni. in li. de di. no. malū eſt preter ratōeꝫ voluntatē ⁊ cauſaꝫ. Dicenduꝫ eſt ꝙ hoc intelligit̉ ratōne deformitatis quā nullus vult. li cet velit ip̄am delectationē ad quā cōſequit̉. Articulus tercius. Einde querit̉ quare dicat̉ veniale. cū nulluꝫ I malū ſit impunitū. nullū maluꝫ eſt veniā di gnum. ergo pct̄m nō recte dicit̉ veniale. vt ſu natur differētia pctī actualis. ¶ Pret̓ea differētie cōdi uidentes debent accipi ẜm ꝯſil̓em modum. ſed mortale peccatū dicit̉ cui debet̉ mors eterna. ergo differētia con diuidēs debet reſpicere aliquā penā ꝯtra reatum pene eterne. ſed veniale ſub hoc noīe dicit relaxationē a pena ergo nec recte diuidit̉ veniale ꝯtra mortale. Nec accipi tur hic veniale ſicut pct̄m mortale dicit̉ veniale ꝑ penitē tiā: ſic em̄ nō differt eſſentialit̓ veniale a mortali. ¶ Ad quod dicēdū ꝙ veniale ſub hoc noīe nō dicit ꝓpriā diffe rentiā diuidentē ꝯtra mortale: ſed circūloquit̉ ꝓpriā dif ferentiā. qꝛ em̄ illud pct̄m qd̓ diſponit̉ ex aliqua ꝯditōe ad relaxationē. licet de ſe nō ſit termīabile. tn̄ ex aliqua ꝯditōe termīat̉ niſi ei adiūgat̉ mortale ꝑ qd̓ fiat īpeni tentia finalis. venialis gͦ dicit̉ cui ꝑ ſe debet̉ pena termi nabilis. ⁊ in hac ratōe diuidit ꝯtra mortale. debituꝫ em̄ pene intermīabilis ⁊ pene termīabilis qͣntuꝫ eſt de ſe in vnā ꝯcidunt diuiſionē. ⁊ ſicut mortale pōt fieri venia di gnum ꝑ penitētiā: ita ex oppoſito veniale fit dignū pena intermīabili ꝑ īpenitētiā finalē. ponit aūt augu. talē ra tionē. veniale eſt qd̓ hoīeꝫ vſqꝫ ad reatuꝫ ꝑpetue mortis nō grauat ſed ⁊ penā meret̉ ⁊ ſi facile indulgetur. ¶ Membrū ſecūdū Ecundo querit̉ de differētia ⁊ ꝯuenientia venialis ad mortale. videt̉ em̄ ꝙ ſit morta le illud qd̓ dicit̉ veniale. dicit em̄ augu. in li. lxxxiij. q. hoc totū ⁊ ſolū homīs malum eſt frui vtendis ⁊ vti fruendis. ſed nō eſt vti fruendis cū hoc ſemper ſit mortale. ergo eſt frui vtendis. ſed frui eſt amore inherere alicui rei ꝓpter ſeip̄am. hoc aūt eſt mor tale. ergo veniale eſt mortale. ¶ Item pct̄m actuale eſt ī conuerſione ad mutabile bonū. ſed cum duo ſunt termi ni bonū incōmutabile ⁊ bonū cōmutabile. quāto appro pinquat plus ad vnū: tanto recedit plus ab altero. ergo quāto plus cōuertit̉ ad cōmutabile bonū. tantomagis auertit̉ ab incōmutabili bono. ergo ꝑ pct̄m veniale fit auerſio ab incōmutabili bono ſed quādo ſit hec auerſio eſt pct̄m mortale. ergo peccatū veniale ē mortale. ¶ Itē ſi differt veniale ⁊ mortale. aut differt ratione principij. aut ratōne finis. vel ratōne modi. Ratōne principij non videt̉. Nā idem principiū eſt vtrobiqꝫ.ſ. mala voluntas Ratōne finis nō videt̉. nam finis vtriuſqꝫ eſt delectatio in creatura. Nec ratōne modi. vtrobiqꝫ eſt em̄ indebita cōuerſio ad mutabile bonuꝫ. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ
peccatū veniale eſt libido ſiue voluptas ī creatura citra deū. circa mortale v̓o eſt libido ſiue voluptas in creatu ra ſupra deū vel eque deo: pōt em̄ creaturā bene diligi ⁊ male. bene cum ꝓpter deū eo modo quo debet. virtus em̄ eſt ordo amoris. ſi v̓o creatura diligit̉ nō ꝓpter deū oīno aūt hoc eſt ꝓpter vtilitatē ſibi neceſſariā: ⁊ ſic poteſt di ci naturalis dilectio. ⁊ hec etiā ordinat̉ ad deū. licet ho mo nō referat. Si aūt ibi querit̉ voluptas ꝓut diffinit augu. in li. v. reſponſionū. tūc eſt altero p̄dictoꝝ modo rum duoꝝ. ⁊ ſic patet differētia venialis a mortali. Cū aūt valde vicina ſunt in eodem genere materie. difficile eſt dicere uſqꝫ ad quid extendit̉ veniale peccatū: ⁊ quan do incipit eſſe mortale. ¶ Ad obiectū aūt primo dicēduꝫ ꝙ illud dictū augu. intelligit̉ totū malū.i. ꝑfectū malū. quod.ſ. eſt mortale. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ diffinitio illa in qua ponit̉ auerſio ab incōmutabili bono. ꝓpria ē mortali peccato ſicut dictū eſt. nec ſequit̉ quātuꝫ ꝯuerti tur aliquis ad cōmutabile bonū tanto auertit̉ ab immu tabili bono: ſed hoc habet quādaꝫ ꝓportionem ī mortali peccato. ¶ Ad tercium dicendū. ꝙ differētia venialis ⁊ mortalis nō eſt penes principiū neqꝫ penes finem. ſꝫ pe nes modū ip̄ius actus ſpālem. Hoc aūt quod obijcitur in contrariū.ſ. ꝙ vtrobiqꝫ eſt cōuerſio indebita. dicendū eſt ꝙ tangit̉ modus generaliter: ſed modi ſpeciales ſunt ꝯuerſio citra deū vel ſupra deū indebita vel eque. ¶ Membrū terciuꝫ Abito quid ſit veniale ⁊ ꝙ differt a mor tali: tercio querit̉ vtꝝ veniale poſſit fieri mortale. Et videt̉ ꝙ ſic. aug. nihil adeo ve niale eſt: qd̓ nō poſſit fieri mortale duꝫ pla cet. quare videt̉ ꝙ illud qd̓ fuit veniale poſſit fieri mor tale. ¶ Item aug. in li. de penitētia ⁊ loquit̉ de venialibꝰ oīa hec ſiml̓ aggregata quo plura ſunt: velut ſcabies ne cant aut decorē faciei extermīant. ſed nō diſiūgeret ita. niſi aliquādo ꝯtingeret hoc aliquādo illud. ergo aliquā do venialia ſimul aggregata faciūt vnū mortale. ſed to tius aggregati ⁊ ꝑtiū aggregatōis nō eſt alia ſubſtantia ſed eadē. gͦ veniale ⁊ mortale eadē poterūt eſſe in ſubſtā tia. ¶ Item pͣs. expectās multiplicate ſunt ſuꝑ cap. ca. m. glo. aug. caue ſi vitaſti grādia ne obruaris arena mi noꝝ pct̄oꝝ. gͦ minora pct̄a.ſ. venialia poſſunt obruere ſꝫ hoc nō eſt niſi fiāt mortalis. ¶ Itē. j. ioh̓. j. Si dixerimꝰ qꝛ pct̄m nō habemꝰ. ibi aug. in omel̓. vel epl̓a ſupͣ illud multa leuia faciūt vnū graue. multe gutte implēt flumē multa grana vnā faciunt maſſaꝫ. ¶ Item diſpoſitō pōt fieri habitus ſubſtātia manēte eadem. ſi em̄ qd̓ eſt facile mobile fiat difficile mobile. non ꝓpter hoc mutat̉ ſub̓a ſubeſt illis diſpoſitōnibꝰ. quare ſi veniale eſt ſic̄ diſpoſi tio mortale ſic̄ habitꝰ. manēte eadē ſub̓a poterit veniale fieri mortale. ¶ Sed ꝯtra. cū tu dicis ꝙ veniale pōt fie ri mortale. in pctō veniali ⁊ mortali duo ſunt actꝰ pct̄i: ⁊ macula ſequēs exinde derelicta in aīa. cū gͦ tu dicis ꝙ veniale pōt fieri mortale. aut tu intelligis ꝙͣtuꝫ ad acti aut ꝙͣtuꝫ ad deformitatē derelictā. ſed de actu hoc nō pt̄ eſſe. ſi em̄ actꝰ iſte venialis fuit ⁊ fiendo tranſit: venialis tranſit. ſed poſtꝙͣ tranſiuit nec iterū fit venialis nec mor talis. qꝛ nunꝙͣ ampliꝰ eſt. ⁊ ſimiliter pōt opponi de quoli bet actu veniali. Si dicat̉ de macula ꝯſequēte ad actuꝫ. adhuc nō pōt hoc fieri illa. qm̄ macula deformans ima ginem nō derelīquit̉ niſi ex actu mortali. gͦ quecūqꝫ ſint venialia dūmodo nō p̄ceſſerit mortale n̄ fiet macula ani mam deformās. ⁊ ita quo ad maculā derelictā ex pecca to nō poterit illud eſſe verum. ¶ Rn̄dendū cōcedimus bene ꝙ veniale nūqͣ fit mortale vt intelligatur idem ẜm ſubſtantiā qd̓ prius fuit veniale mortale fieri. neqꝫ quo ad actum neqꝫ quo ad maculā. verū tamen eſt ꝙ veniale quando inſurgit. ſi nō cohiberetur: poſſet progredi vſqꝫ ad mortale: nō qꝛ ip̄m in ſubſtātia fieret mortale: ſed qꝛ ex ip̄o occaſionaliter fieret mortale ꝓgrediēdo. ¶ Qd̓ gͦ

dicit augu. Nihil adeo eſt veniale qd̓ nō fiat mortale dū placet. pōt eſſe ꝙ cum aliquis diligeret aliquid veniali ter. quia etſi inordinate ſub deo tn̄: ꝙ progrederetur illa inordinatio donec eſſet iam ſupra deum. tunc ergo ex ve niali fieret mortale. nō quia illa placentia ſub deo vel ī ordinatio facta ſit ſupra deum. neqꝫ illa que ſupra deuꝫ eſt fuerit aliquando ſub deo: ſed quia occaſionaliter vel greſſiue ꝓuentū eſt ab illa que erat ſub deo ad illam ue eſt ſupra deū. quia ergo placere dicit quietionē vo luntatis ſupra aliquid: ita intelligēda eſt autoritas. Ni hil adeo veniale eſt quin fiat mortale dum placet. hoc ē dum quietatur voluntas: non ſuꝑ ipſum veniale. ſed ſu per illud ad quod veniale erat diſpoſitio. vt progrediēs ex ipſo. ¶ Qd̓ autem obijcitur poſtea. omnia hec ſimul congregata necant ⁊cͣ. dicimus ꝙ nunꝙͣ intelligendum eſt ꝙ venialia quotcūqꝫ ſint neqꝫ per ſe neqꝫ per ſuā mul titudinem necare pn̄t quātuꝫ eſt ex ſe. quia tamē frequē ter conſueuit cōcomitari aliquod mortale vbi tot fuerūt venialia: ideo poteſt dici ꝙ ip̄a necant ex adiuncto. ⁊ ſi militer poſſunt dici exterminare decoreꝫ faciei nr̄i. Uel pn̄t intelligi illa dici diſpoſitiue et non effectiue. vt di catur extermināt.i. diſponunt ad exterminationeꝫ ꝙ fie ret mortale ſi vſqꝫ ad illud ꝑmitteret progredi. ¶ Ad il lud qd̓ dicit aug. caue ne obruaris arena. dicimus ꝙ ſi militudinarie loquit̉ ibi. nec eſt ꝓpria ſimilitudo ex toto tamē quia ad terrendū loquebat̉: maluit vti minꝰ ꝓpria ſimilitudine ꝙͣ nō inducere timorē reſpectu habūdantie venialiū. bene eſt ergo ſimilitudo ꝙͣtum ad hoc. ꝙ in ge nere ſicut arena dicit̉ leuis reſpectu grandiū lapidum: ita ⁊ veīale reſpectu mortalis. tamē nō eſt ſil̓itudo ꝓpria quia arene multe ꝯgregate nō ex adiuncto ſed ex onere ꝓprio pn̄t ſubmergere nauē. venialia aūt etiā ꝯgregat nō pn̄t ſubmergere nauem aīe nr̄e pondere ſuo: niſi fiat exitꝰ a genere venialis ſiue a ſpecie. ¶ Et eodē mō ſolui tur qd̓ dicit̉ poſt multa leuia faciunt vnū graue ⁊cͣ. dici mus ꝙ nunꝙͣ manet eadem ſubſtātia ſubiecta trāſmuta tioni vt ex hoc fiat vel ex his. ſed ſemꝑ ꝙͣtum ad ꝓgreſ ſionē in mortale intelligēda ſunt illa. ¶ Qd̓ aūt obijcit̉ ꝙ diſpoſitō pōt fieri habitꝰ dicimꝰ ꝙ hoc eſt verū: ſed hͦ ī de diſpoſitione ordinata ad habitum in eodem genere. vnde ſi ex veniali qd̓ erat ſicut diſpoſitio fit habitꝰ. hic eſt habitus nō exiens genus venialis. ¶ Membrum quartū Uarto querit̉ de ꝓportione venialis pecca ti ad mortale. Et videt̉ ꝙ ibi ſit ꝓportō de lectatio peccati mortalis nō in infinitū ex cedit delectatōꝫ venialis. cū delectatō pec cati mortalis ſit finita. finiti aūt ad finitū in eodem ge nere eſt ꝓportio. delectatio aūt mala cū alia delectatōne mala eiuſdem generis eſt. ergo peccatū veniale ⁊ morta le erunt ꝓportionalia. ¶ Contra delectatio peccati mor talis eſt in p̄ferendo bonū cōmutabile deo vel equando. delectatio v̓o peccati venialis ē in bono cōmutabili ſub deo. illicitę tamen. ſed nulla eſt ꝓportō peccati mortalis in quo p̄fertur vel equat̉ aliquid deo reſpectu venialis. ¶ Item peccato mortali debet̉ pena eterna. peccato ve niali quātuꝫ eſt de ſe nō debet̉ niſi pena tꝑalis. pene aūt tꝑalis ad eternā nulla eſt ꝓportio. ergo nulla eſt ꝓportō peccati venialis ad mortale. ¶ Ad quod rn̄dendū. ꝙ eſt accipere comꝑationem peccati venialis ad mortale ẜm ip̄am delectatōeꝫ. ⁊ ſic pōt eſſe ꝓportōnabilis ẜm modū delectatōis qui eſt ſupra deū ⁊ ſub deo. ⁊ ſic nō eſt ꝓpor tio. itē nec rōne reatus qui ſequit̉ ad hunc moduꝫ. ¶ Et per hoc poteſt patere qualiter ad obiectum eſt reſpōdē dum. Prima em̄ ratio procedit ẜm ip̄am ſubſtantiā de lectationis. prout finita eſt ip̄a delectatio egrediēs a vo luntate rationali. Due conſequentes rationes in cōtra rium accipiuntur ẜm modum vel reatum in proportio nalem.
¶ Membrūquintū Uinto querit̉ d̓ radice venialis pct̄i. Et q̄ ritur ſi illa radix ſit libido. ⁊ videt̉. libido em̄ ſicut dicit aug. eſt improba voluntas. ex volūtate īproba ꝓcedit veniale pec catum. ergo libido eſt radix venialis peccati. ¶ Iteꝫ au gu. in ypono. Omne qd̓ male libet libido eſt. ſed venia le eſt male libitū. ergo reducit̉ ad libidinē tanꝙͣ ad radi cem. ¶ Contra augu. in li. de mendatō. libido eſt appeti tus animi quo eternis tꝑalia p̄ponunt̉. ſed nullū venia le a tali radice ꝓcedit. ergo libido nō eſt radix venialis. peccati. ¶ Ad quod dicimꝰ ꝙ ſicut vult augu. xiiij. de ci. dei. libido tripliciter pōt dici. Uno em̄ modo pōt dici li bido omnis inordinata ꝯcupiſcentia ſiue ſit reſpectu ve nialis ſiue mortalis. ⁊ de hac verū eſt ꝙ eſt cū originali in nobis. Alio aūt modo dicit̉ libido nōſolū inordina ta ꝯcupiſcentia alicuiꝰ: ſed etiā inordinata cōtra deum. Tercio aūt modo dicit̉ ẜm ꝙ appropriat̉ libido ad inor dinatā concupiſcentiaꝫ ẜm vim generatiuam tm̄. ẜm ꝙ dicit augu. ꝙ originale peccatū tranſmittit ad poſteros nō ꝓpagatio ſed libido. Primo ergo modo dicta libidi ne pōt eſſe radix. nōſolū mortalis ſed etiaꝫ venialis. ſe cundo aūt modo radix eſt mortalis tm̄ ⁊ nō veīalis. ⁊ hͦ mō ꝯuenit ei p̄dicta diffinitō aug. ⁊ nō primo modo. ¶ Nlembruꝫ ſextu Exto querit̉ in quo veniale peccatū ſit tā ꝙͣ in ſubiecto. In. ij. ſen. diſ. xxiiij. c. nūc ſu per eſt. videt̉ ẜm diſtinctōeꝫ aug. ꝙ in ſen ſualitate habeat fieri veniale. ⁊ ſumit̉ ab ip̄o augu. in. xij. de tri. In ſup̄ma aūt ꝑte rationis ſemꝑ mortale. In inferiori aūt ꝑte ratōnis aliquādo ꝯtingit veniale aliquādo mortale. ¶ Sed obijcit̉ qm̄ ſicut dictū eſt ſupra. ꝯtingit ẜm ſup̄mā ꝑtē ratōnis ꝑ ſurreptōeꝫ ma le cogitare de corꝑe xp̄i. ꝯſtat aūt ꝙ hoc mortale non de bet dici. ergo in illa ſup̄ma ꝑte ratōis poterit eſſe venia le. ¶ Item ꝓuerb̓. xxiiij. Septies in die cadit iuſtꝰ. glo. ibi de leuibꝰ peccatis agit. ſine quibꝰ hec vita nō ducit̉ ꝑ ignorātiaꝫ em̄. vel ꝑ obliuionē. vel ꝑſurreptionē. per neceſſitatē. ꝑ fragilitatē carnis. ſingulis diebꝰ vel inuiti vel nolentes peccamꝰ. ſi ergo leuia ſunt peccata que per ignorātiaꝫ vel ꝑ obliuionē vel ꝑ ſurreptionē fiunt aliqn̄ ⁊ hec pn̄t incidere in ſup̄mā ꝑtem ratōnis. videt̉ ꝙ non ꝑ hoc diſtinguet̉ veniale a mortali: ꝙ non poſſit veniale incidere in ſup̄mā ꝑtē ratōnis. ¶ Qd̓ ꝯcedimꝰ dicētes. y reuera bene pōt eſſe in ſup̄ma ꝑte ratōnis. ſicut ſi per gnorātiā. nō eiꝰ ad qd̓ tenebat̉: ſed alicuiꝰ facti. vel per ſurreptionē vel aliquid hmōi ad qd̓ nō deberet: velit vel cogitet. Dicimꝰ ergo ꝙ diſtinctio venialis a mortali nō ſolum attendēda eſt ex differentia potentiaꝝ vel portio num in quibꝰ ſunt. īmo etiā ex ꝓprijs generibꝰ actuum. vnde in quodā genere actus pōt eſſe veniale in qualibet ꝑte. ¶ Ꝙ ergo dicit aug. ⁊ habet̉ in ſenten. ſicut p̄dictū eſt. dicit comꝑando peccatū humanū ad peccatū pͥmoꝝ parentuꝫ. vt ſicut ibi fuit ſerpens qui nō peccauit. ⁊ mu lier que peccauit. ⁊ vir qui conſenſit ⁊ guſtauit. ⁊ tūc cō pletum eſt totaliter peccatum illud: ita in nobis eſt ſen ſualitas ꝓportionata ſerpenti. quia hec minime peccat. Portio inferior rationis mulieri que credidit ſerpenti que ꝯſentit carni ſiue ſenſualitati. ſuperior v̓o pars ip̄i viro que cum conſentit ad actum cōſumatum eſt pctm̄. nō ergo iſta diſtinctōe vult dicere augu. ꝙ cuicūqꝫ actui illicito conſentiat ꝑs ſup̄ma ideo ſit illud mortale. ſꝫ lo quitur ẜm ꝙ vires vel potētie vel portiones ip̄iꝰ aīe. ra tione ſue perfectōnis. magis aꝑte ſunt ad hoc vt ex ip̄is eliciatur mortale vel veniale ratione ſue imperfectōnis vnde ſi alicubi erit veniale hoc maxime erit in ipſa ſen ſualitate. Si aūt mortale erit in ſup̄ma parte. non quia ſemꝑ ibi ſit quilibꝫ actus illicitꝰ mortale: ſed quia ſi ali

Queſtio .cxxiiij.
cubi debeat eſſe: hoc maxime erit in vi illa vel ꝑte q̄ ma xime debeat eſſe ꝑfecta. ⁊ ideo grauiꝰ erit peccatū in ip̄a In inferiori at̄ ꝑte ratōis ẜm ꝙ ꝯuertit̉ ad ſenſualitatē. erit veniale. ẜm aūt ꝙ ad ſuꝑiorē ꝑtem ratōis mortale. ¶ Nembrū ſeptimuꝫ Eptimo querit̉ vtrū aliquis poſſit eſſe ſi ne veniali peccato vel nō. Ꝙ ſic videt̉. ve niale em̄ peccatū voluntariū eſt. a volunta rijs autē cauere poſſumꝰ cum in nobis ſit belle ⁊ nolle. a quibꝰ aūt cauere poſſumꝰ illa nō ſunt ne ceſſaria in nobis. ergo nō eſt neceſſe veniale eſſe pct̄m in nobis. ¶ Item ponat̉ ꝙ aliquis adultus ſit baptizatus qui multa egit mortalia ⁊ venialia. baptiſmus delet et culpam ⁊ penam. ergo in inſtanti quo baptizatꝰ eſt nul lum habet veniale peccatū. ergo aliquis pōt eſſe ſine ve niali peccato. ⁊ fit ſermo de his qui habuerūt naturam corruptā. ¶ Iteꝫ ſit ita ꝙ aliquis ꝯmiſit quatuor venia lia ⁊ nō plura. ⁊ conterat̉ ſuꝑ illis. in contritōne autem dimittit̉ culpa. ergo nullā habet illarū. ergo eſt ſine ve niali peccato. ¶ Item. xxiiij. ꝓuerb̓. Septiēs in die ca dit iuſtus ⁊ reſurget. ⁊ loquit̉ ibi de venialibꝰ. ergo iu ſtus reſurgit a veniali. ſed cum reſurgit nō habet venia le. ergo iuſtus pōt eſſe ſine veniali. vnde dicit̉ in glo. ibi ſi malum eſt ꝙ cadunt. ne habeant in malo citius reſur gunt. ¶ Item peccatū ⁊ gratia opponūtur. ergo veniale peccatū ⁊ aliqua gratia. ſed pōt aliquis habere illā gra tiaꝫ. ergo pōt eſſe ſine veniali qd̓ opponit̉ illi gr̄e. ¶ Cō tra ꝓuerb̓. xx. quis pōt dicere mūduꝫ eſt cor meū. purꝰ ſum a peccato. ſed ſi aliquis pōt eſſe ſine veniali. poſſet vere dici. ergo nullus pōt eſſe ſine veniali oīno. ¶ Item ſuꝑ illud pͣs. Non em̄ qui oꝑant̉ iniquitatem. habet̉ in glo. fomes qui eſt languor nature. cōmouet illicita deſi deria. ⁊ ita ſine peccato nō ſumus. j. ioh̓. j. Si dixerimꝰ peccatū nō habemꝰ ⁊c̄. ¶ Item aug. ſuꝑ illā cano. Io. inpoſſibile eſt aliquē hominē minimis nō cadere pec catis: ergo neceſſe eſt eſſe ſub illis. ⁊ illa ſunt venialia. ergo neceſſe eſt habere venialia. ¶ Item augu. de ſpū ⁊ lit. Sicut nō impediūt a vitā eterna iuſtū quedā venia lia peccata ſine quibꝰ vita iſta nō ducit̉: ſic ad vitā eter nam nihil proſunt impio alia bona oꝑa. ſine quibꝰ vita cuiuſlibet peſſimi difficile inuenit̉. ergo vita iuſti nō eſt ſine veniali peccato. ¶ Item aug. in li. retract. Querit̉ vtrū ꝑfectio iſta ſic poſſit intelligi. vt cum verū ſit nemi nem iam vtentē voluntatis arbitrio hic viuere ſine pec cato. a quo em̄ vſqꝫ ad vnū apicem lex ꝑfici pōt. niſi a qͦ fiunt vniuerſa diuina mādata. Ex his colligit̉ ꝙ homo quilibet naturā corruptā ſibi relictus nō poteſt eſſe ſine veniali peccato. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ eſt loqui diffe renter de tota vita homīs habente naturā corruptā. cuꝫ iam ꝑuenit ad etatem adultā in qua viget voluntas ra tionalis. ⁊ eſt loqui de aliqua ꝑticula vite. Si fiat ẜmo de tota vita ꝙ ſit ſine veniali peccato. hoc eſt de excellen ti gratia ⁊ ſingulari. ſicut videt̉ beatus auguſ. dicere de beata virgine. Si v̓o fiat ſermo de aliqua particula vite poteſt aliquis eſſe ſine veniali peccato. Unde conceden dum eſt ꝙ aliquis poteſt eſſe ſine veniali peccato. ¶ Ad obiecta autem reſpondēdo dicendum eſt ad primū ꝙ in telligendum eſt ꝙ hec ꝓpoſitio quis poteſt. aliquādo ſu mitur ꝓ impoſſibili. aliquādo ſumit̉ ꝓ difficili. diffici le em̄ eſt vt homo habeat mūduꝫ cor. ẜm illud. v. math̓. beati mundo corde. per hoc etiam ꝙ dicit quis poteſt di cere: intelligitur ꝙ temerarium eſt ſe laudare vel iuſtifi care. Ande alia tranſlatio expreſſius dicit. quis gloria bitur caſtum ſe habere cor. aut quis gloriabitur mūduꝫ ſe eſſe a peccato. ⁊ loquitur de gloria apud hoīes. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū ꝙ illud qd̓ loquit̉ ſuꝑ pͣs. ꝙ nō ſumꝰ ſi ne peccato. intelligit̉ ꝙ vix ſumꝰ vel de tota vita habente natura corruptā ſibi relictā intelligit̉. Illud etiam pri ma Ioh̓.j. Si dixerimꝰ ⁊cͣ. poteſt intelligi ſicut illud ꝓuerb̓. xx. vel de tota vita vnde glo. qꝛ ſine peccato in hac vita eſſe nō poſſumꝰ prima ſalutis ſpes eſt cōfeſſio ip̄a. ẜm aūt interlinearē que dicit elati de aliqua iuſticia no ſtra. idem eſt ſenſus cum illo qui dicit̉ in li. ꝓuer. ¶ Ad tercium dicendū ꝙ illud qd̓ dicit̉. impoſſibile eſt ſanctū aliquem ⁊cͣ. hoc eſt de neceſſitate corruptōnis humane. ſed nō de neceſſitate ſimpliciter. Eſt etiam quedā neceſſi tas ad veniale vt ad pͥmos motus: nihilominꝰ tn̄ pōt ca uere hoc veniale vel illud determīate. ¶ Ad quartuꝫ v̓o dicenduꝫ. ꝙ illud qd̓ dicit aug. in li. de ſpū ⁊ lr̄a. intelli gendū referendo ad totā vitā poſt corruptionē inolitam ¶ Ad quintū dicenduꝫ de eo ꝙ dicit̉ in li. retract. ꝙ hoc intelligit̉ de pronitate li. ar. poſt corruptionē. reducente in actum qd̓ prius fuit in potentia dum erat in minori etate. fomes em̄ ꝑuulum reddit concupiſcibilem. adultū reddit concupiſcentem. vel hoc intelligitur ꝙ vix eſt ho mo ſine peccato poſtꝙͣ vtitur li. arbi. ⁊ ideo in oratione dominica dicendum eſt dimitte nobis debita noſtra. ¶ Nembrū octauum Ctauo querit̉ cui opponatur veniale pec catum. vtrum.ſ. gratie. ſiue caritati perfe cte vel imperfecte. aut etiam pene. hoc eſt vtrum pena ẜm ꝙ hmōi poſſit tollere ve niale. ¶ Ꝙ ergo opponit̉ veniale gratie ⁊ ecōuerſio ptꝫ ſic. malo opponit̉ bonū ſimpliciter loquendo. vnde ⁊ de ſcendendo ſimpliciter poſſumꝰ dicere. ꝙ omni malo cul e opponit̉ bonū gratie. ſed veniale malū eſt culpe. ergo i opponit̉ bonū gratie ſiue gratia. quēadmoduꝫ diceba tur gratia opponi peccato mortali quia erat malū culpe ¶ Quo ſuppoſito videlicet ꝙ gratia opponitur veniali ⁊ ip̄m deleat: cum triplex ſoleat ī homine eſſe gr̄a. quedaꝫ in baptiſmo que dicit̉ gr̄a baptiſmi. quedā in penitētia poſt lapſum ī actuale peccatū: ⁊ hec dicit̉ gr̄a iuſtificās quedā in fine ꝑſeuerantie ⁊ hec dicit̉ gr̄a finalis. querit̉ an quelibet iſtarum gratiaꝝ deleat veniale. aut que ſic ⁊ que non? querit̉ ergo de baptiſmali. Fuerunt aūt qui dam qui voluerunt dicere. ꝙ gratia baptiſmalis non de neceſſitate tollebat omne veniale. ⁊ ad hoc etiam poteſt adduci ratō talis. Aliquis habēs inordinatā delectatō nem vxoris ſub deo tn̄: accedit ad baptiſmū ⁊ dum acce dit ad baptiſmū ⁊ ſuſcipit ip̄m baptiſmū. adhuc eodem inordinato amore diligit vxorē ſuā quo prius. gͦ adhuc ē in ip̄o illud veniale: recipit tamē gr̄aꝫ baptiſmalē. Iſtd̓ conſtat. ergo gratia baptiſmalis nō delet ſemꝑ omne ve niale. ¶ Sed ꝯtra. gratia ꝑ ſe non opponebat̉ pene. īmo culpe ꝑ ſe. pene aūt non niſi ꝓpter culpā. ſed gr̄a baptiſ malis in baptiſmo tollit omnē penam debita ꝓ actuali peccato. ergo ſi rectius opponit̉ culpe: multomagis tol lit omnē culpā. Ꝙ aūt in baptiſmo ꝑ gratiaꝫ tollat̉ oīs pena debita ꝓ actuali peccato. pena dico ad quā ſoluē dam obligatus erat baptizatus. iſtud dicit̉ ꝯmuniter ⁊ dico pena actualiū: ad differentiā penaꝝ ꝯtractaꝝ qui nō tollūtur a baptizato quia ſunt ad exercitiū. ſic̄ vult aug. vt mors ⁊ miſeria ⁊ cetere penalitates nature que ſunt cōtracte. ¶ Item ſi ſuo modo reſpondet pulchritu do glorie pulchritudini gratie ⁊ econuerſo. ſicut ſponſa xp̄i in gloria nullā penitus nec paruā nec magnā habet macula miſerie: ita videt̉ ꝙ qn̄ ſponſa per gr̄aꝫ aſcendit de lauacro baptiſmi. nulliꝰ modi maculaꝫ peccati debet habere. quare aut nō reddet̉ aīa tota pulchra ꝑ baptiſ mum. aut in baptiſmo tollet̉ om̄e veniale de neceſſitate. ¶ Qd̓ ꝯcedimꝰ. dicētes ꝙ in eo qui recipit gr̄aꝫ baptiſ malem. ⁊ hoc ſi nō fictus accedit: delet̉ oīs culpa taꝫ ve nialis ꝙͣ mortalis. ſed dicimꝰ ꝙ ad hoc ꝙ fictꝰ non acce dat poſtꝙͣ adultꝰ eſt: exigit̉ ꝙ ꝯterat̉ de pct̄is mortalibꝰ quoꝝ habet noticiā ſeu memoriaꝫ. ⁊ etiam de venialibꝰ ſalteꝫ in genere dolendo qd̓ ip̄e fecit. aut habet aliquod veniale. ſi enim non ita faceret: dicimus ꝙ fictꝰ accede̓t id eſt non reciꝑet gr̄am baptiſmaleꝫ. ſed hoc facto vide

licet habita dicta contritione ⁊ dolore. dicimꝰ ꝙ gratia baptiſmalis ⁊ ſi ſpecialiter eſſet ad culpam originalem tollendā. tamē poſtꝙͣ p̄ceſſit ille dolor ⁊ adeſt baptiſma lis gratia. nōſolum tolletur originale. ſed ⁊ actuale nō ſolum mortale ſed ⁊ veniale. nec tm̄ quo ad culpam ſed etiam quo ad penam ꝓ illis debitam. cuiꝰ cauſa. qꝛ poſt ꝙͣ ſolutus eſt ab originali contra qd̓ erat gr̄a baptiſma lis. ⁊ mediante contritione ab ipſis actualibus. cum ba ptiſmus virtutē haberet ex paſſione xp̄i. bene fuit mors xp̄i ita ſufficiens p̄cium. vt ex ſolutione paſſionis illius a quo virtutem habet baptiſmus. abſoluatur baptizatꝰ nōſolum ab omni culpa ſed ab omni pena debita ꝓ cul pa ſua. et ideo aſcendit anima tota pulchra ⁊ munda ſi recipitur gratia baptiſmalis. tamen ꝙͣuis ex ſolutione mortis xp̄i dimitti dicatur in baptiſmo omnis pena. qꝛ ipſa paſſio fuit ſufficiens p̄cium: non tamen intelligen dum eſt ſimilit̓ in ſacramēto penitētie. vt ꝙͣuis habeat virtutem ex paſſione xp̄i. nō tamen ſit amplius penitēs debitor pene. quia nō eſt ſic inſtitutū illud ſacramentū quin cum paſſione xp̄i exigatur ꝓpria pena ſatiſfactoria ab ipſo penitente. ꝙͣuis ip̄a paſſio xp̄i poſſet ſufficere ꝓ pena omniū peccatoꝝ. ¶ Ꝙ ergo obijcit̉ de illo qui ni mis diligit vxorem ſuam ſed ſub deo tn̄. ⁊ accedit ad ba ptiſmum ⁊cͣ. dicimꝰ ꝙ cum teneat̉ de omni veniali conte ri ſaltem in genere. cōteritur de hoc ſaltem in genere cū alijs. vnde dicimꝰ ꝙ ei dimittit̉ in baptiſmo. ¶ Quod ſi obijcitur quō volenti dimittitur veniale. poteſt enim ita eſſe ꝙ ip̄e non vult penitere de illo. īmo adhuc bene ꝓpo nit ꝙ diliget ſicut ⁊ prius. ⁊ hoc cogitat dum baptizat̉. Dicimus ꝙ ꝙͣuis adhuc placeat ei actus iſte. cum tamē nō placeat quia peccatum: ſed quia hic actus. īmo mal let nō eſſe peccatū. eo ꝙ diſplicet ei omne peccatū in ge nere. ⁊ hͦ etiā diſplicet ei. ⁊ iſtud ẜm ꝙ pct̄m. iſtud auteꝫ dicimꝰ ꝙ ſufficit ad hoc ꝙ remittit̉ eī in baptiſmo. Queritur poſtea .§. j. de ip̄a gratia iuſtificante vtrū opponit̉ veniali. Et ꝙ nō videtur. quia ſi peccato opponit̉ gratia. ⁊ diuerſis gene ribus peccatoꝝ diuerſa gr̄a. ſi diuerſa ſunt genera pec catoꝝ veniale ⁊ mortale. ergo diuerſe eis gr̄e opponunt̉. ſed gr̄a iuſtificans eſt que opponit̉ mortali. iuſtꝰ em̄ dici tur qui ſine mortali eſt coīter loquēdo. ergo eadē nō op ponit̉ veniali. ¶ Ad quod dicimꝰ. ꝙ hec forma argumē tandi nō valet. peccata ſunt multa vel mala: ergo bonū illis oppoſitū erit multiplex. quia etiam ẜm ph̓m cū bo num teneat ratōeꝫ medij ⁊ ita indiuiſibilis eſt. malū ra tionem extremi ⁊ ita diuiſibilis. nihil ꝓhibet malū eſſe multiplex oppoſito vnico bono. Unde etiaꝫ ẜm ph̓m bo num eſt vno mō. malū aūt multiphariā gr̄a gͦ non oꝑtet ꝙ multiplicet̉. quia ſufficit vna gr̄a ad totū mūdandū. ꝙuis em̄ multiplices ⁊ varie ſint auerſiones ip̄oꝝ pct̄o rum: tamen gr̄a non dicit̉ qua poteſt homo tm̄ ꝑticula riter mūdari ab hoc vel ab illo. vel que poteſt mundari hanc ꝑtem anime ſolā vel illā. ſed que totā aīam.i. quā libet eius ꝑteꝫ poteſt gratificare tollendo omne peccatū ⁊ ideo gr̄a nō eſt niſi vna que culpā delet. ſed qꝛ gr̄a iuſti ficans nō delet niſi ea quoꝝ eſt cōtritio. dūmo illoꝝ ha beatur memoria. ⁊ hoc dicimꝰ: qꝛ ſi nō habeat̉ illoꝝ me moria aut dn̄s reducit in illoꝝ memoriam aut dimittit. ſicut dicit glo. ſuꝑ. viij. math̓. ideo dolere debet de quoli bet mortali ⁊ de venialibꝰ ſaltem in genere. ⁊ etiam for te de maioribꝰ venialibꝰ in ſpeciali ſi habeat illoruꝫ me moriam. vt ſicut multiplicant̉ peccata multiplicent̉ do lores de illis. vnde ꝙͣuis vna gratia ſufficiet. non tamen vnus dolor ꝓ hoc ſiue ꝓ illo. Unde etiā ꝯtritio dicitur quaſi multe tritiones cōgregate hoc eſt multi dolores. et quia gratia nō delet pena totaliter. quin adhuc ſit debi tor pene. ſicut multi dolores erant in remittēdo ita mul te debent eſſe pene in ſatiſfaciendo. vna tamē gratia ſuf ficit. vnde etiam quēadmodum licet plura peccata mor
talia differēt in ſpē peccati. non tn̄ requirebant̉ plures gr̄e. ſed vna gr̄a cū pluribꝰ doloribꝰ. ita poteſt eſſe ⁊ eſt ꝙͣ tum ad veniale ⁊ mortale. Queritur poſtea.§. ij. vtꝝ caritas opponat̉ peccato veniali. ⁊ qd̓ ſic videt̉. con ſtat em̄ ꝙ maior ē diſcōueniētia vniꝰ doni dei ad quodcū qꝫ pct̄m ꝙͣ vniꝰ doni ad alterū. ſed caritas nō ſe comꝑati tur timori ſeruili qui ē donū dei ſicut vult aug. gͦ multo minꝰ compatit̉ veniali. ¶ Ad qd̓ dicimꝰ ꝙ bene cōꝑati ſecū caritas veniale. ¶ Qd̓ aūt obijcit̉ ꝙ nō patit̉ ſecum timorē ſeruilē. dicimꝰ ꝙ quēadmodū vult aug. in li. ꝯtra epl̓aꝫ fundamēti. cū dicit̉ natura corrupta duo dicunt̉. vel actio mala ẜm ꝙ natura vel actio. ⁊ ꝙ corrupta vel mala ⁊ ſil̓r in alijs hmōi. ita dicimꝰ ꝙ in timore ſeruili duo dicūt̉. ꝙ timor ē. ⁊ ꝙ ſeruile ē. inꝙͣtuꝫ gͦ timor eſt: do num dei ē. ⁊ in hoc nō repugnat caritati. inqͣtuꝫ aūt ſer uilis: ſic nō eſt donū. īmo ſecū importat fomītem in actu qꝛ ibi viuit volūtas peccādi. ⁊ peccaret nōſoluꝫ venialit̓ ſed ⁊ mortaliter ſi ſperaret̉ impunitas. ⁊ ex hac parte re pugnat magis caritati ꝙͣ veniale quodlibꝫ. vnde ex hac ꝑte non ſe compatit̉ caritas illi. vnde argumentū predi ctum eſt a minori deſtructiuū. non em̄ ſequitur ſi expel lit illud cui magis opponitur ꝙ expellat illud cui minꝰ opponitur. Sed queritur .§. iij. tūc vlteriꝰ cū veniale nō opponit̉ caritati ſimplicit̓. vtrū caritati ꝑfecte opponat̉. Et ꝙ ſic videt̉. qm̄. j. ioh̓. iiij. dr̄. ꝙ ꝑfecta caritas foris mittit timorē. ⁊ hͦ nō dr̄ de ſeruili tm̄. illū em̄ eijciebat etiā caritas imꝑfecta. Un̄ de initia li intelligit̉ qͣre ſi ille timor erat donū dei. ⁊ quo bn̄ ꝯtin gebat vti ꝙͣ ad vtrūqꝫ ꝑtem ſui. ⁊ tn̄ ꝓpter ſua imꝑfectōꝫ foras mittebat̉ a caritate ꝑfecta. ml̓tomagis veīale qd̓ plus ſonat ī imꝑfectōeꝫ: videbit̉ plus repugnare carita ti ꝑfecte. ⁊ ita caritas ꝑfecta nō poterit ſtare cū veniali ¶ Itē dyo. ad ioh̓. euage. Si illi qͦs dicis ſct̄os diligūt ea q̄ ſunt ſuꝑ terrā ab inherentibꝰ male zelata a diuino oīno ceciderūt amore. ⁊ non noui quō vocent̉ ſct̄i. Si ſancti dicūt̉ ꝑfecti in caritate. ⁊ nō licet eis amare ea q̄ zelant̉ ꝗ inherēt terrenis.ſ. iſta tꝑalia. quin cadant a di uino amore. amare aūt iſta tꝑalia ẜm ꝙ hmōi non dice bat niſi veniale. gͦ videt̉ ꝙ ꝑfectō caritatis n̄ poſſit ſecū pati veniale. Sꝫ ꝯſtat ꝙ hͦ eſt falſuꝫ. ſic̄ em̄ dictū ē in. q. p̄cedēti. quēadmodū dic̄ aug. ſuꝑ pͥmaꝫ canonicā Ioh̓. impoſſibile ē ſanctū aliquē aliqn̄ in mīmis nō cade̓ pec catis. ꝯſtat aūt ꝙ aliꝗs ſanctꝰ hꝫ caritatē ꝑfectaꝫ. quō gͦ habebit veritate illud verbum dyoni. ꝓpter hͦ pōt aliꝗs dice̓. ꝙ nec cuilibet caritati ꝑfecte opponit̉ veniale. ſed ſo lum ꝑfecte caritati ꝯfirmate. ¶ Sꝫ adhuc ꝙ hͦ nō ſit ve rum videt̉. qꝛ cuꝫ dicit̉ gr̄a ꝯfirmata q̄ priꝰ dicebat̉ ꝑfe cta. nihil addit̉ ad ꝑfectōeꝫ priorē niſi ꝑſeuerātia. Si ratio temporis aut durationis dūmodo ſit equa perfe ctio caritatis ſicut et prius. nihil facit ad abijciendum veniale pluſꝙͣ prius. patet ꝙ etiam habens finalem ca ritatem etiam perfectam: poterit habere veniale ſicut ⁊ ſi non haberet finalem. ¶ Ad quod dicimus. ꝙ reuera caritas perfecta multipliciter poteſt dici. Cum enim ca ritatis ſit liberare vel ducere in libertatem. primo qui dem ẜm ꝙ ordinat auguſti. gradus liberationis ſupe illud Ioh̓. viij. Si filius vos liberauit ⁊cͣ. liberat cari tas a mortali. ſed non dum plena eſt hec liberatio: quia iterum poteſt cadere liberatus in mortale. Si autem in tantū ꝑficiatur caritas vt iam nō poſſit cadere in morta le. habens ip̄am tunc ꝑfectior eſt ꝙ prius. ſed adhuc im perfectio remanet: quia poteſt cadere in veniale. Ꝙ ſi adeo perficeretur vt nec in veniale caderet. adhuc non eſſet plena liberatio: quia remaneret fomēs. Sed ad huc extincto fomite adhuc ſupereſt vnus gradus ſcili

Queſtio .cxxiiij.
cet amotio fomitis ⁊ omnis miſerie. qui gradus erit in gl̓ia: ⁊ tūc demum erit liberatio completa ⁊ plena liber tas. ¶ Poteſt gͦ dici perfecta caritas ad pn̄s tripliciter. Una ꝓut eſt in ſanctis iam glorificatis. etſi de hac intel igeret̉ informatus eſſe ſanctus cum dic̄ Dyo. Si ali icis ⁊cͣ. tunc non hꝫ dubitatōꝫ autoritas dyoniſij. ꝯſtat em̄ ꝙ neqꝫ ſanctꝰ iam glorificatus neqꝫ etiam in pn̄ti vi ta confirmatus vt nō poſſit peccare nec venial̓r nec mor tal̓r. pt̄ nimis diligere iſta terrena ſiue materialia ⁊ tem palia. Alio modo pt̄ dici ꝑfecta caritas ꝓut etiam eſt fꝫ n omnibꝰ in terra poſitis. ⁊ hͦ duplicit̓. vel ẜm actum vl̓ ẜm habitum. ẜm actum cum total̓r delectat̉ caritas ali cuiꝰ in amplexū ſpōſi. ita vt nihil aliud amplexet̉. ⁊ huic ꝑfectioni caritatis ẜm actum bn̄ veꝝ eſt ꝙ opponit̉ veni ale. Si em̄ aliꝗs inordinate diligit aliꝗd licet venial̓r: tn̄ cum deſcendit ad illud ſub deo. iam non total̓r adhe rebat affectus eius deo. ⁊ ita cadit ꝑfectio caritatis ꝙͣtū ad actum. remanere tn̄ pt̄ ꝙͣtum ad habitum. De iſta gͦ ꝑfectōne ſcd̓a q̄ eſt ẜm actū. pt̄ intelligi illud qd̓ dic̄ dyo. ꝙ ſancti.i. hn̄tes hanc ꝑfectōꝫ caritatis non diligunt ea q̄ ſunt ſuꝑ terram. Tercia at̄ ꝑfectio eſt ẜm habitum. vt vicꝫ qn̄ mens etſi non ſemꝑ ẜm totū affectum ſuum actu m dirigat̉ in deum. tn̄ vt freq̄nter facit. ⁊ apta eſt ad illud. ⁊ huic ꝑfectioni ẜm habitum non repugnat qn li. ar. aliqn̄ poſſit moueri motu veniali ẜm actū. Un̄ hmōi ꝑfecta caritas non foras mittit veniale. foras tn̄ mittit timorem etiam initialem. Etſi querit̉ quō hoc ē. rn̄demꝰ quemadmodum dic̄ glo. ſuꝑ illud psͣ. beati omnes q̄ iment dn̄m. timor initialis duos hꝫ oculos. vnū ad p̄ mium reliquum ad penam. ꝙͣtum gͦ ad oculum reſpicien n penam ſic̄ quam timet. mittit foras ꝑfecta caritas ti prem initialem. ꝙͣtum at̄ ad alium non eijcit ip̄m ſꝫ cō ſummat. reꝗͥrit em̄ ꝑfecta caritas vt quēadmodū dilige bat eum ita totaliter hēbat oculum ad ipſum. cum gͦ dr̄ tollit initialem gͦ tollit veniale. non ſeꝗt̉. eſt em̄ a maiori ꝯſtruendo ⁊ a minori deſtruendo. Nam ſi volumꝰ recte ꝯſiderare. plus opponit̉ motus ipſiꝰ timoris initialis ꝙͣ tum ad oculum quem habebat ad penam ipſi ꝑfecte cari tati: ꝙͣ motus venialis pcti. qd̓ patꝫ. motus em̄ caritatis ꝑfecte erat total̓r in deum dirigi ſiue total̓r circa ip̄m af fici. ex hͦ auteꝫ ſeq̄bat̉ non affici circa aliud. ꝙͣto gͦ afficit̉ anima circa magis diſtans a ſummo bono: tantomagis diſtat ille motus a motu caritatis ꝑfecte. Sed ꝯſtat ꝙ in genere eoꝝ q̄ ſunt. qd̓ maxime diſtat a ſummo bono eſt pena eterna: qꝛ hec eſt qͣſi ſummum malum ẜm ꝙ eſt po nere ſummum in gene̓ mali pene. Unde ⁊ plus diſtat ꝙͣ qd̓libet bonum temꝑale a ſummo bono. gͦ affici circa pe nam eternam timendo ip̄am plus diſtat a motu ꝑfecte ca ritatis. ꝙͣ inordinate dilige̓ ſub deo qd̓ ꝯtinet bonum tē ꝑale. ſꝫ pͥmus motus fuit ipſius timoris initialis ꝙͣtum ad eius imꝑfectōꝫ. quam dicebat̉ foras mittere caritas ꝑfecta. ſecundus at̄ fuit motus venialis pct̄i. Unde patꝫ ypluſlonge repugnat timor initialis ꝙͣtum ad illam ꝑ em̄ ſui ꝗ eſt timere illam penaꝫ: ipſi caritati ꝑfecte ꝙͣ ve niale. Unde non ſeꝗt̉ ꝙ ſi foras mittit qd̓ plus ſibi repu ſat. ꝙ foras mittat illud qd̓ minus eſt. vn̄ etſi ꝑfectam hn̄s caritatem nunꝙͣ moueat̉ motu timoris reſpectu pe ne eterne tn̄ pt̄ peccare venial̓r. Concedimꝰ tn̄ bene ꝙ cū peccat venial̓r ẜm actum. non hꝫ tunc actu motum cari tatis ꝑfecte. ſꝫ tn̄ retinet habitum ipſius ꝑfectōis ¶ Pre terea timor initialis ꝙͣtum ad illud qd̓ eſt timere penam eternam. ꝑ ſe non pt̄ eſſe: niſi vel qn̄ timet̉ de mortali. vel qn̄ timet̉ vt non plene ſit ſatiſfactum. ſꝫ nihil hoꝝ in ca ritate ꝑfecta timet̉. vnde ptꝫ ꝙ non pt̄ hr̄e caritas ꝑfecta ſecum motum timoris initialis ꝙͣtum ad illaꝫ ꝑtem. Sꝫ ꝙͣdiu in vita iſta eſt ꝙͣtumcūqꝫ ſit ꝑfecta caritas. niſi de ſpāli gr̄a aliter dn̄s diſpenſet: nihil ꝓhibet qn aliꝗs inor dinatus motus venialis ſiue ꝑſurreptōꝫ ſiue alio modo poſſet ſurgere. ¶ Sed adhuc obijcit̉. dic̄ em̄ Augꝰ. ꝙ ſic̄
gutta aque in camino. ita veniale peccatuꝫ in viro ꝑfecto hͦ gutta aque non cū ſtat camino ignis. ergo neqꝫ veniale cum caritate viri ꝑfecti. quod ſoluitur. ꝙ non facit ꝑfe cta caritas. vt veniale non ſit aliqn̄ vel non incidat. ſed facit vt non duret quemadmodum caminus ignis non faciebat vt non apponeret̉ ſibi gutta aque. ſꝫ facit vt ap poſita non duret immo citius deſtruat̉. ꝑfecta eī caritas ſtatim inflammat hominem vt doleat ⁊ peniteat. imꝑfe cta v̓o caritas non ſtatim inflammat ad penitentiam de veniali. ſed dimittit poſt vnum venire aliud. Unde quā do ſic aggregant̉ venialia multa ⁊ latent in anima ſimul fit maior diſpoſitio ad ꝓſtractionem nec dr̄ ſtatim reſur gere iuſtus a caſu ſuo. Queritur poſtea§. iiij. dicitur Hiere. xlviij. Maledictus qui facit opus dei ne gligenter. alia lr̄a fraudulenter ibi. glo. Grego. Deſidia ꝑ torporem naſcitur. fraus per priuatam delectationem illam minor amor dei exaggregat: hanc ꝓprius amor ſui excitat. ex quo videtur ꝙ in negligentia operis dei faci endi minuitur amor dei. ſed negligentia quoddam veni ale fuit. ergo amor dei ſiue caritas non minui poteſt per veniale. ſed eodem modo minuitur caritas ⁊ tollitur to taliter. ſicut enim dicitur communiter. minui non poteſt caritas niſi totaliter tollatur. aut ſi non ſuſtinetur oppo ſitō iſta. ⁊ tamen verum eſt indubitanter ꝙ eodem quo minuitur caritas modo. tolli poteſt temporis ſucceſſio ne. diminutio enim via eſt ad totalem abiectionem. qua re erit verum. aut ꝙ veniale non ſtat cum caritate: aut ꝙ veniale ẜm ꝙ huiuſmodi poteſt tollere caritatem ex toto quoꝝ vtrumqꝫ falſum videtur. ¶ Ad quod dicimus. ꝙ gloſa ⁊ textus illi loquuntur de negligentia mortali ⁊ veniali. ⁊ hoc patet per hoc ꝙ ibi dicitur maledictus. ma ladictio enim non ſolet comminatorie indici niſi ꝓ mor tali in ſcriptura. Si ergo queritur quomodo ibi dicitur minor amor dei. dicimus ꝙ amor ille qui ibi dicitur eſſe minor. non accipitur pro amore caritatis. ſed ꝓ amore naturali ſiue ꝓ amore voluntatis nature conſentanee. ⁊ hoc pt̄ minui ꝑ pct̄m mortale ⁊ ꝙͣtum ad actum ⁊ ꝙͣtum ad habitum forte. Queritur poſtea.§. v. cum mortale ⁊ veniale genere differant ⁊ ratione pecca ti. videt̉ ſimil̓r ꝙ deletiuum vtriuſqꝫ aūt ſimpliciter ſit diuerſum aūt ſaltem ſi idem eſt in ſubſtantia: quo ad di uerſos effectus ſit deletiuum huius ⁊ illius. quapropter ſi gratia eſt deletiua mortalis. aut non erit deletiua ve nialis. aut non ẜm eundem effectum ẜm quem eſt deleti uum mortalis. Et hoc concedi ſolet. ⁊ ponimus exem plum tale. ſol ⁊ deſtruit tenebram noctis. deſtruit etiam nubem aliquando. que etiam nubes etiam erat cum ip̄o die. ſed hoc dicitur eſſe ẜm duplicem naturam in ipſo ſole: dicitur enim caler e ⁊ lucere. ⁊ ẜm ꝙ lucet deſtruit tenebram: ẜm autem ꝙ calet diſſoluet nubem. ⁊ ſimili ter ſolet dici ꝙ gratia ẜm ꝙ illuminans purgans eſt mortale. ẜm autem ꝙ feruens purgat veniale. ¶ Sed obijcit̉ qm̄ ſi nubis natura non eſſet humida ⁊ diſſolubi lis ratione aquoſitatis. ſed ſolum haberet naturam ob ſcuritatis: non ratione alterius actus expelleret ſol nu bem ꝙͣ tenebram. ſed ratione eiuſdem. ⁊ ſi ẜm magis ⁊ minus intenſi. ſed ſicut vult Grego. mortale obtenebrat ⁊ veniale obſcurat. ergo ſi ſic eſt gratia hec. non ẜm ali um actum opponet̉ veniali ⁊ ẜm alium mortali. ſed dif ferentia erit ſolum ẜm maiorem ⁊ minorem intenſio nem eiuſdem actus. ¶ Quod concedimus dicentes. ꝙ ꝙͣ uis aſſignetur ꝓportio inter ſpi ritualia ⁊ corporalia. ⁊ per inſpectionem corporalium quodammodo manudu cantur in ſpiritualia: non tamen vſqꝫquaqꝫ eſt conue uiens vel vniformis ſimilitudo que proponitur inter

corꝑalia ⁊ ſpiritualia. cum ergo preponit̉ ſimilitudo de ſole materiali ad tenebram ⁊ nubem. ⁊ de ſole ſpūali ad veniale ⁊ mortale. bn̄ eſt ſimilitudo in gene̓ ꝙͣtuꝫ eſt ad hͨ ꝙ ſic̄ maior qͦdammodo v̓tus ſolis exigit̉ ad expellendū nubem ꝙͣ tenebram. qd̓ patꝫ. qꝛ nubes poterat ſtare eti am expulſa tenebra cum ipſo ſole: ita qd̓ammodo maior actus gr̄e vel gr̄a ad plura extenſa reꝗͥrit̉ ad expulſionē ꝙͣ ad mortalis expulſionem. ſic̄ iaꝫ videbit̉. bn̄ veniali tn̄ eſt dr̄a ꝙͣtum ad hͦ. ꝙ ſol materialis cā eſt generatōis nubis. ⁊ etiam cā eſt diſſoluenda eandem generatōꝫ. ſoſ at̄ ſpūalis.ſ. gr̄a nunꝙͣ fuit cā generationis venialis. vn̄ etiam nec forte qͦ ad hec ſimilitudo eſt. vt oporteat alium eſſe actum qͦ expellit gr̄a veniale ⁊ qͦ expellit mortale. ſed eundem ad alia ⁊ alia extenſum forte ſic̄ iam videbitur. ¶ Quod gͦ obijcit̉ ꝙ ſi ſpē vel genere dn̄t veniale ⁊ mor tale: dr̄nt ⁊ eoꝝ deletiua. dicimus ꝙ hͦ non ſeꝗt̉. qm̄ ſicut multoꝝ mortalium ſpē differentium ſpē pt̄ eſſe vna dele tina ⁊ non cōiuſlibet ſua ꝓpria: ita ⁊ mortalis ⁊ venialis pt̄ eſſe eadem deletiua. ſꝫ differat̉ ſolutio huiꝰ vſqꝫ poſt modum vbi meliꝰ videbit̉. Queritur ergo .§. vj. ratione dictoꝝ. ſi gr̄a reꝗͥrit̉ ad tollendum mortale ⁊ ad tollendum veniale. Utrum maior reqͥrat̉ ad tallendum mortale ꝙͣ ad tollendum veniale. ⁊ econuerſo. Ꝙ maior ad mortale ⁊ minor ad veniale. videtur ex ratione ꝓpor tionis. ſic em̄ ſimpliciter loq̄ndo pct̄o opponit̉ gr̄a. gͦ ma iori maior. ⁊ minori minor. ſꝫ mortale maius eſt ꝙͣ venia le in genere pct̄i. ¶ Sed ꝯͣ eſt. qm̄ cum aduenit gr̄a q̄ tol lit mortale. adhuc ſublato mortali remanet veniale. gͦ vi det̉ ꝙ non tanta ſufficiat ad tollendum veniale qͣnta ad tollendum mortale. ¶ Ad qd̓ dicimꝰ ꝙ in pct̄o ſunt duo cōſideranda: culpa ⁊ pena. ad deletionem culpe in pctō adulto reꝗͥrit̉ gr̄a cum ꝯtritione. ⁊ hͦ tam in mortalibꝰ ꝙͣ in venialibꝰ. cum in reſpectu venialium ſufficiebat forte ꝯtritio in gene̓. reſpectu autem mortalium exigebat̉ nō ſolum in genere. dicimꝰ gͦ. ꝙ ad dolendum ꝗcꝗd erat cul pe ⁊ in mortali ⁊ in veniali cum ꝯtritōne debita: minima ſufficiebat gr̄a. vt ita dicamꝰ ꝙ vna ⁊ eadem. vnde quem admodum plura mortalia diuerſoꝝ geneꝝ potuit vnica gr̄a delere. ita eadem gr̄a fuit deletiua mortalis ⁊ venia lis ꝙͣtum ad illud ꝙ habebant culpe. vnde nec maior nec minor ꝙͣtum ad vnum ꝙͣ ꝙͣtum ad aliud reꝗͥrit̉. ſꝫ qꝛ ptꝰ deletionem culpe erat nihilominus abſoluendus pct̄or a reatu pene ꝑ ſatiſfactōnem. ex iſta parte dicimꝰ. ꝙ etſi gͣtia eadem ſufficiat ad tollendum culpam vtrobiqꝫ: tn̄ ex parte pene maior ſatiſfactio reꝗͥrit̉ ad mortale ⁊ veni ale. ẜm ꝙ dic̄ Augꝰ. in encheridion ⁊ hr̄ in ſen. li. iiij. di. xvj. c. vlt. Ꝙ ꝓ pctis quotidianis breuibꝰ leuibuſqꝫ ſine ꝗbꝰ hec vita non ducit̉ quotidiana or̄o fidelium ſatiſfa cit. eoꝝ em̄ eſt dicere pr̄ nr̄ ꝗ es in celis ⁊cͣ. ⁊ delet hec or̄o minima quotidiana pct̄a. talis autem ſatiſfactio non ſuf ficiebat maioribꝰ. Simil̓r autem ⁊ de ipſa ꝯtritione dici mus. ẜm ꝙ ipſa fuit ſatiſfactoria intra. quemadmodum alia oꝑa pnīe fuerunt ſatiſfactoria exͣ. de ip̄a inquam cō tritione dicimus. ꝙ maior debuit eſſe reſpectu mortaliū ꝙͣ reſpectu venialium. Queritur poſtea.§. vij. de poſſibilitate motus venialis ⁊ motus caritatis. hoc ē vtꝝ pn̄t ſimul ſtare in eodem. ⁊ ꝙ in eodem ẜm diuerſas vires non eſt difficile ꝓbare vt videt̉. qm̄ ſi diuerſe vires ſimul pn̄t mouere nihil ꝓhibet vt videt̉. rōnalem ꝑtem moueri motu caritatis: aliam autem motu inordinato ſiue veniali. Sed vlterius eſt. q. vtꝝ ẜm eandem vim pn̄t ſimul ſtare duo motus. alter ex caaitate. ⁊ alter venialis ⁊ ꝙ non videt̉. Nam ſi vis in qͣ eſt motꝰ caritatis vis ſim plex eſt. imꝑtibilis eſt. ⁊ qd̓ eſt ꝑtibile non ẜm ꝑtem ⁊ ꝑ tem ꝯuertit̉ ad multa. tūc videt̉ ꝙ nō poſſit ſimul ꝯuerti ad multa vis iſta. ſꝫ aliter non poterant eſſe motꝰ plures
ſimul. quare videt̉ ꝙ non poterant ſimul ſtare motus ve nialis ⁊ motus ex caritate in eadem vi. ¶ Sed adhuc ſi hͦ eſſet verum. quero vlterius. vtrum in eodem motu poſſꝫ incidere quod eſſet ex caritate. ⁊ ꝙ eēt venialis. vel in eo dem actu. ⁊ adhuc videt̉ ꝙ ſic. qn̄qꝫ ponit̉ ꝙ aliquis p̄di cet ex bona intentōne ⁊ ex caritate. ⁊ h̓ actus caritatis ē. ponat̉ gͦ ꝙ in aliqͣ ꝑte ſui incidat vana gloria aliqͣntula. tunc ꝯſtat ꝙ veniale eſt. querit̉ ſi veniale nō eſt ſine actu ibi autem non fuit niſi vnicꝰ actus vt videt̉: tunc nonſo lum in eadem vi ſꝫ etiam in eodem actu eiuſdem vis. vi det̉ ꝙ pn̄t concurrere motus caritatis ⁊ motus venialis ⁊ ꝙ iſte caſus ꝗ poſitus eſt accidat hr̄ ex euangelio vnde Lu. x. dr̄ etiam puluerem ꝗ adheſit nobis de ciuitate vr̄a extergimus in vos. Et ſimil̓r Math̓. x. Excutite pulue rem de pedibꝰ vr̄is. Et illud idem dic̄ glo. ſuꝑ illud Io hannis. xiij. lauit pedes diſ. ſuis. Quod ſi concederet̉: ī contrariuꝫ eſt. qm̄ ſi ille motus eſt ex caritate. eſt merito rius. ſꝫ ſi venialis eſt malus eſt. quomodo autem poterit dici idem actus meritorius ⁊ malus. ¶ Preterea. j. ad coꝝ. iij. dicit apl̓us vel accipit̉ ex verbis eius. ꝙ alij ſuꝑ edificant lignum fenum ⁊ ſtipulam. alij auꝝ ⁊ argentu. ⁊ lapides p̄cioſos. querit̉ ſi diuidit̉ inter hec duo: n̄ eri idem motus quo ſupedificabit̉ vtrūqꝫ. ¶ Solutio. ꝙͣtū ad pͥmum concedimꝰ bene ꝙ motus caritatis ⁊ motꝰ ve nialis ſtare pn̄t in eodem ẜm vires diuerſas. Si autem querit̉ vtꝝ ẜm eandem vim ⁊ etiam vtrum ẜm eundem actum eiuſdem vis. tunc diſtinguimus qm̄ aūt actus illi contrarij ſunt ſiue oppoſiti aut diſꝑati tm̄. ſi diſꝑati tm̄ ⁊ tunc dicimꝰ ꝙ bn̄ p̄nt ſimul ſtare in eadem vi. v̓bi gr̄a. di ligere deum ex caritate ⁊ vxorem venial̓r. Si at̄ ſint con trarij actus. tunc non pn̄t ſil̓ ſtare in eadē vi. ⁊ dicimꝰ eē ꝯͣrios qn̄ ad eundem actum ſiue circa idem ſubiectū mo uent̉ cōtrarie radices. v̓bi gr̄a. diligē deum ex caritate ⁊ vxorem venial̓r non erant ꝯria. qꝛ non circa idem. ſꝫ mō ueri circa vxorem motu caritatis. ⁊ etiam circa eandem motu veniali nimium diligēdo ſꝫ ſub deo. hec duo ſimul ſtare in eodem non pn̄t. Si em̄ circa diuerſa vel diuerſis affectōibꝰ potuit ſimul affici vna vis ꝯͣrijs tn̄ non potuit. ¶ Ad illud at̄ qd̓ obijcit̉. ꝙ ipſa vis cum ſit ſimplex ⁊ im ꝑtibilis. ſimul ꝯuertit̉ ad pl̓a. dicimꝰ ꝙ illud non obſtat īmo argumentū illud magis eſt ad oppoſitum ꝙͣ ad ꝓpo ſitum. ꝙͣto em̄ imꝑtibilior eſt vis ⁊ ſimplitior eſt ẜm eēn tiam: tantomagis ꝯuerti pt̄ ad plura. ꝯcomitabant̉ enim ſeſe hec duo ſimplicitas eēntie ⁊ multiplicitas. ⁊ intēſio potentie in eodem. vt ꝙͣtomagis eſſet de pͥmo.ſ. de ſimpli citate eēntie: tantomagis eſſet de intenſione pt̄atis ⁊ exte ſione. vnde ꝙͣto ſimplitiꝰ eſt tanto potentiꝰ eſt ⁊ etiam in plura vel ad plura. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. vtꝝ in eodem actu. Rn̄demus ꝙ in eodem actu ita ꝙ vtrūqꝫ denomi net actum illum impoſſibile eſt. ſꝫ vt motꝰ ille ſit merito rius pͥncipal̓r. ⁊ ꝙͣtum ad appoſitionem alicuiꝰ indebite circumſtantie. vel ꝙͣtum ad omiſſionem debite circūſtan te incidat veniale: hoc bene ꝯtingit. vnde ſi aliquis ex ca ritate p̄dicat. actus quidem iſte p̄dicare dicendus eſt me ritorius ⁊ caritate formatus. Si autem incidat ibi va na gloria. hoc eſt quia aliquantulum declinat a rectitudi ne intentionis. ſꝫ non ꝓpter hoc denominandus eſt nun actus ille venialis. neqꝫ dicendus eſt eſſe demeritoriuꝫ veꝝ eſt tn̄ ꝙ relinꝗt̉ aliqua diſpoſitio in p̄dicante que fu it meritoria pene. ſꝫ non ẜm actū illum principalem fu it ita diſpoſitio: immo ẜm aliquid circūſtans illi actui. v̓bi gr̄a. p̄dicare iſte actus fuit meritorius. ſꝫ vane gloria ri de p̄dicatione fuit quidam non debitus actus. cedens in indebitam circūſtantiam ipſius pͥncipalis actus p̄di candi. cum gͦ ipſe principalis actus p̄dicandi nunꝙͣ exe at a rectitudine ſue ordinationis. quin ſemꝑ ipſa formet etſi aliquantula ſit ibi declinatio: ideo ſemꝑ dicendus ē meritorius ⁊ nunꝙͣ demeritorius. Si gͦ ibi motus carita tis ⁊ veniale circa idem ſint. non tn̄ idem poterit dici eē vtrūqꝫ ꝑ denominationem. ſꝫ alteꝝ erit ibi ꝑ rectitudine.

.cxxiiij. Queſtio
alterum v̓o oblique. vt dicatur ꝙ circa actum caritatis poteſt incidere veniale. ¶ Nlembrum nonum Ono querit̉ quid debeatur veniali pecca to. vtrum tm̄ pena temporalis an etiam eterna. Et primo oſtendit̉ ꝙ non poſſit eter naliter puniri. qm̄ ſi deus iuſtus iudex eſt ſi ventali non debeatur niſi pena temporalis. cum eter na improportionabilis ſit temporali. iniuſte videretur agere deus ſi puniret veniale eternaliter. ¶ Sed contra ſi non eſt puniendum eternaliter. ergo aliquando ceſſa bit puniri. ſimus modo in illo inſtanti. ceſſauit pena. ſed non tollitur pena niſi ſublata culpa: ergo ſublata eſt cul pa iſta in iſto quam attulerat in inferno ſecum. ſed hoc falſum. quoniam in inferno nulla fuit deletio culpe nec etiam venialiter poſt mortem. ¶ Ad quod dicimus. reuera decedens in mortali ⁊ veniali ꝓ vtroqꝫ eternal̓ punitur. cuius cauſa eſt. quia ſicut vult Gregoriꝰ. quia cum peccauerit peccator in ſuo eterno qui in fine grati am non habuit. ſicut fuit eternitas ſuo modo in volunta te peccatoris ꝙͣtum ad mortale: ita eſt ꝙͣtum ad veniale. vnde ſi hmōi peccato reſpondebat pena eterna. patet ꝙ ꝙͣtum ad eternitatem pene non erit dr̄a inter mortale ⁊ veniale. ſed quia illud fuit ſub deo ⁊ illud contra deum: erit differentia in pene acerbitate. vt minor fit pena illa que eſt ꝓ veniali ꝙͣ que eſt ꝓ mortali. vnde ⁊ ſi idem ſit q patit̉ ab eodem igne. tn̄ ſicut vult Greg. ſuper illud Iob x. terram miſerie ⁊cͣ. ⁊ cum conformabit ſe ignis puniē dis non equaliter omnibꝰ: ſed vnicuiqꝫ ꝓ meritis. neqꝫ ꝓ quibuſcunqꝫ meritis in eodem equaliter. ſed ꝙͣtum ad q̄ dam magis acerbe: ꝙͣtum ad quedam minus puniet. ¶ Ꝙ ergo obijcitur ꝙ deus ageret iniuſte ſi temporali pena dignum. puniret eternaliter ⁊cͣ. Rn̄demus. ꝙ veni ale coniunctum mortali ſi aſſit finalis impnīa. non am plius eſt temporale. immo iam tranſit in perpetuum. qꝛ poſt mortem non eſt locus dimittendi peccata neqꝫ tem pus. ⁊ ideo fuit dignum puniri ⁊ pena eterna. Queritur poſtea .§. j. de aliquo exiſtenti in originali peccato. ponatur ꝙ non irgetur ab illo. poſtea adultus factus ſuperaddat ori nali aliquod peccatum veniale ⁊ nullum mortale. que ritur tunc vbi iſte punietur. Nam ſi dicitur in limbo. hͦ non videtur. ibi enim non erat locus puniendi aliquod actuale peccatum commiſſum. Si autem dicitur ꝙ in in ferno actualis pene. hoc non videt̉. quia ibi eſt locus pu niendi tm̄ habentem actualia peccata mortalia vt videt̉ quorum nullum iſte habet. neqꝫ poteſt dici. ꝙ hic ꝓ origi nali ⁊ ibi ꝓ veniali cum idem non poſſit eſſe in diuerſis locis. ¶ Ad quod dicimus ꝙ ꝓpter dr̄as puniendoꝝ nō oportet ponere diuerſa loca ẜm ſubſtantiam dr̄a in in ferno. in eodem ergo loco inferni quo puniuntur anime reproboꝝ: ſicut enim anima petri ibi exiſtens non pate ret̉. ita quelibet anima ibi adueniens differenter punit̉ ẜm rōnem differentis cremabilis. Unde in eodem loco ⁊ in eodem tormento nihil ꝓhibet diuerſos differenter pati ẜm diuerſas cauſas. ſicut vult etiam Grego. ſuper illud Iob. x. terram miſerie ⁊ tenebrarum. Unde cum dicuntur paruuli non baptizati decedētes eſſe in limbo. illud magis pt̄ intelligi dr̄a pene ꝙͣ dr̄a loci. in eodem ei loco quo puniunt̉ ſenſibiliter adulti. exiſtentes paruuli non punirent̉ eodem tormento. quia non habent eadem cremabilia que etiam illi. Unde ẜm hoc videtur dicere Aug. de fide ad Petrum. ꝙ firmiter credat ⁊ nullatenꝰ dubitet. paruulos eſſe in igne inferni.i. in loco in quo eſt ignis. Ille ergo qui diſceſſit in originali aliquo in infer nō exiſtens puniet̉. ⁊ pena originali debita. ⁊ pena veni ali perpetuato. quod cum diximus de limbo intelligimꝰ
de limbo qui dicitur paruulorum decedentiū non bapti zatorum. ⁊ non de limbo qui dicit̉ fuiſſe antiquorum pa trum. in quibꝰ non fuit carentia viſionis dei niſi ad tem pus. ⁊ etiam alterius modi carentia ꝙͣ in ꝑuulis hmōi. ibi enim erat defectus ſolutionis precij. ſed de his al̓s di cemus. Nlembrum decimum Ecimo queritur vtrum aliqua venialia re maneant poſt mortem in ipſis iuſtis ratio ne culpe. Ad quod ſic. aliquis contritus erat modo ſuper venialibꝰ ⁊ mortalibꝰ ⁊ dimiſſa ſunt omnia. deinde ante mortem committit ali quod veniale. de quo non contritur ⁊ ſic moritur. querit̉ vtrum deleatur iſtud veniale hic in preſenti aut tranſeat cum ipſo in purgatorium. Si dicitur ꝙ cum illo tranſit in purgatorium: hoc non videtur. ibi enim nō poſſet am plius purgari illud peccatum vt videtur. quia nec noua gratia ibi datur nec eſt locus merendi. Unde poſt mor tem non fit aliquid alicui ſicut vult Gregorius. niſi ẜm ꝙ meruit in vita preſenti. vnde ibi eſt tm̄ locus vbi ali quis poſſit ſoluere penas debitas. oportet ergo ꝙ tollat̉ illud veniale in preſenti vita. Sed tunc queritur a quo? Si dicit̉ a gratia finali. Contra. ibi non fuit contritio. ſi autem gratia ſine contritione poſſet ſufficere ad dele tionē venialium: tunc poſſent multotiens dimitti pecca ta venialia quando non dimittunt̉. cum multi habentes gratiam habeant ⁊ venialia. ergo ſi hec gratia finalis eſt eadem que erat ante penultimum inſtans. dimiſſa fuiſ ſent ei peccata venialia quod ſi non eſt verum. patet ꝙ n̄ ſufficit ſola gratia ad deletionem venialis. ergo exquo iſte non conteritur in vltimo inſtanti vite ſue: non delebi tur illud veniale a gratia finali. ¶ Ad quod dicimus ꝙ diuerſe ſunt de hoc opiniones vtrum huiuſmodi veniale deleatur hic vel in futuro. ⁊ vtranqꝫ opinionem recitat magiſter in. iiij. ſententiaꝝ di. xxj. Sine preiuditio tamē dicimus. ꝙ veniale omne delet̉ in pn̄ti vita. Unde ſicut vult Auguſti. de ciuitate dei. credimus ꝙ homini poſt vitam iſtam non additur nouum meritum nec noua re miſſio culpe. ſed datur ei pena vel meritum ẜm ꝙ meru it in vita iſta. Unde in purgatorio poteſt eſſe abſolutō a pena: ſed a culpa non. deletur ergo veniale illud de quo querit̉ in pn̄ti. ſi querit̉ a quo? tunc dicimus ꝙ a gratia finali. Unde Aug. in originali ſuꝑ Io. viij. vbi dicit̉. Si filius vos liberauit ⁊cͣ. accipiens illud quod dicit̉ Ro. vij. carne ſeruio legi peccati. vult dicere. ꝙ ſeruitus iſta ꝙͣdiu viuimus in nr̄is animabꝰ eſt. niſi dominus aliter diſpenſet ꝑ ſpālem gr̄am. ſed tn̄ ſemꝑ diminuunt̉ in ha bentibꝰ caritatem. ꝙͣdiu tn̄ viuit̉ non eſt ꝑfecta liberatō ſiue libertas ab hac ſeruitute. quia corpus quod corrū pit̉ aggrauat animam ſap̄. ix. vnde cum ad hoc deuenit̉ ꝙ anima ſoluit̉ a carne cuꝫ gratia finali. fit anima ſpūa lis ⁊ libera ab illa ẜuitute. vnde tūc gr̄a eo ꝙ finalis eſt ⁊ ita qͣſi ī qͦdam ſummo. non tn̄ ſummo intentionis ſꝫ tn̄ qͣſi in ꝗdam complemento pͥualet ſupͣ ipſum veniale. ⁊ delet illud in ipſa diſſolutione anime a corpore. ꝙͣuis nō ſit motus ꝯtritionis ad illud directus. delet inquam ex v̓tute ſue complexionis ⁊ ſui ſtatus. ⁊ hoc ꝙͣtum ad cul pam ⁊ non ꝙͣtum ad penam. immo illa ſoluet̉ in puro torio. Si gͦ q̄reret̉ ꝓpter ꝗd gratia alio tꝑe ſine ꝯtrito non deleuit veniale ſic̄ ⁊ nunc. patet ſol̓o: qm̄ non erat ſi milis diſpoſitio gr̄e ipſius quo ad ſtatum ſui complemē ti. neqꝫ etiam ſimilis liberatio ipſiꝰ anime a ẜuitute ſupͣ dicta. Si at̄ moueret aliquem qd̓ dr̄. j. coꝝ. iij. ꝙ ignis purgabit ⁊cͣ. ex quo ꝗdam voluerunt acciꝑe ꝙ venialia cremabunt̉ in purgatorio. dicimus ꝙ iſta cremabilia n̄ ſunt pcta venialia remittenda qͦ ad culpam. ſꝫ tm̄ reatus iam remiſſoꝝ que ibi ſoluunt̉.

¶ Queſtio. cxxv. De pri mi Ictum eſt de peni li peccato in generali. dicendum eſt de ſo in ſpeciali. Et pͥmo de pͥmo motu. Secundo de delectatione non moroſa. Tercio de ocio. Quoꝝ pͥmum reſpicit ſenſualitatem. q̄ eſt motiua ſenſibibis interior. ſcd̓m re ſpicit motiuam rōnalem interiorem. tercium motiuam rōnalem exteriorem. ¶ Circa v̓o pͥmum motum hec pn̄t ꝯſiderari.ſ. ꝗd ſit pͥmus motꝰ. Scd̓o vtꝝ ſit pct̄m. Ter cio vtꝝ ſit in omni vi motiua ipſius anime. Quarto a qͦ hꝫ pͥmus motus pct̄m. Quinto vtꝝ ſit neceſſitas ad pri mos motꝰ. Sexto vtꝝ pͥmi motus cadant ſub ꝓhibiton Septimo vtꝝ non peccet ſi nō repͥmat motus in ſenſua litatē. Octauo de oppoſito pͥmi motꝰ. Nono an pͥmi mo tus ſint eqͣles in eadem ꝑſona vel in diuerſis. Decimo vtrum pena infligatur a deo pro primis motibꝰ. Unde cimo annectit̉ de delectatione moroſa an ſit pct̄m. ¶ Membrum primū D primum ſic. Primus motus ſic diffini tur. Ꝙ eſt motus ſenſualitatis ẜm impul ſum fomitis. tendēs impetuoſe ad fruitōꝫ ¶ creature delectabilis. ꝑ hͦ ꝙ dr̄ ſenſualita tis tangit̉ cā materialis. ſiue ſubſtantia. ſenſualitas em̄ eſt ſubiectum in qͦ eſt pͥmus motus. Notandum tn̄ ꝙ ſen ſualitas dupliciter mouet̉. aliqn̄ em̄ mouet̉ ẜm regimen rōnis ad ſuſtentatōꝫ nature: ⁊ talis motus non eſt inor dinatus nec vituꝑabilis. aliqn̄ mouet̉ ẜm impulſum fo mitis: ⁊ ille eſt pͥmus motus de qͦ loꝗmur ⁊ eſt motꝰ inor dinatus. ad dr̄am gͦ illius motꝰ ſenſualitatis ꝗ fit ẜm re gimen rōnis ad ſuſtentatōꝫ nature: addit̉ ẜm impulſum fomitis. ⁊ in hͦ tangit̉ cā efficiens ꝑ hͦ qd̓ ſeꝗt̉ tendens im petuoſe notat̉ cā formalis: q̄ eſt immoderatio ſiue impro bus impetꝰ libidinis. ꝑ hoc qd̓ ſeꝗt̉ ad fruitōꝫ ⁊cͣ. notat̉ cā finalis. ¶ Quid at̄ ſenſualitas ſit ⁊ quot modis dicat̉ dictum eſt in pͥma diuiſione virium anime. tn̄ ad pn̄s no tandum eſt. ꝙ ſic̄ ſe hꝫ ſenſus ad rōnem ẜm vim cogniti uam. ita ſe hꝫ ſenſualitas ad vim rōnabilē ſiue volūtatē ſiue li. ar. qd̓ idem eſt ẜm viaꝫ motiuaꝫ. vn̄ ſic̄ apprehen ſio ſiue cognitio q̄ eſt ẜm ſenſum: p̄cedit eam q̄ eſt ẜm rō nem. motus ſenſualitatis prior eſt ꝙͣ motus ꝗ eſt ẜm vo luntatem. ⁊ ideo recte dictum eſt ꝙ pͥmꝰ motus eſt motꝰ ſenſualitatis. ¶ Notandum etiam ꝙ ſenſualitas nomē eſt vis ſenſibilis ordinate ſub rōne. ⁊ ideo ſenſualitas eſt in homine ſolo. ſenſibilitas in brutis. ¶ Contra p̄dictaꝫ rōnem ſic obijcit̉. vij. ad Roma. Uideo aliam legem ⁊cͣ. Glo. lex carnis vel membroꝝ eſt pͥmus motꝰ ꝯcupīe. ſed lex membroꝝ idem eſt ꝙ fomes. gͦ non eſt actꝰ fomitis vl̓ ẜm impulſum fomitis. ¶ Item ſic ſenſualitas fuit corru pta: ita ⁊ ratio ꝑ pct̄m originale. gͦ ſic̄ ex corruptōne ſen ſualitatis ſurgit pͥmꝰ motꝰ: ita ex corruptōne rōnis. gͦ nō omnis pͥmꝰ motꝰ ē motꝰ ſenſualitatis. ¶ Item aliꝗs mo tus naturalis pt̄ eſſe cum impetu. gͦ non tm̄ pͥmꝰ motꝰ ē tendēs impetuoſe. ¶ Item ſenſualitas non eſt nobis cō munis ⁊ brutis. gͦ eſt vis rōnalis. ſꝫ vis rōnis non agi cum impetu. gͦ ſenſualitas non agit cum impetu. gͦ pͥm motꝰ non ē cum impetū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ cum dr̄ lex car nis ⁊ membroꝝ ē pͥmꝰ motꝰ. dr̄ ꝑ cām. lex em̄ carnis vel membroꝝ eſt ca pͥmoꝝ motuum. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ p̄mꝰ motꝰ de qͦ loꝗmur h̓ eſt ſenſualitatis ⁊ non eſt rōnis niſi qd̓ammodo. Un̄ tm̄ eſt ī ipſa ſenſualitate ordinata ad rō nem. ¶ Ad tercium v̓o dd̓m. ꝙ licet motꝰ naturalis ali qn̄ fiat cum impetu: nihilominꝰ motꝰ ſenſualitatis ꝗ ē vt cioſus fit cum impetu. hͦ em̄ eſt ꝯn̄ vtriqꝫ. nō ex ꝑte rōis ſꝫ ex ꝑte ſenſibilis anime. ¶ Ad qͣrtum dd̓m ꝙ non ſeꝗt̉ ſenſualitas non eſt communis nobis ⁊ brutis. ſꝫ ꝓpria eſt
hominis: ꝙ ꝓpter hoc ſenſualitas agat cum deliberatio ne. ſenſualitas em̄ eſt ꝑtis ſenſibilis ordinate ad ratio nem. ⁊ ꝓpter illum ordinem non eſt communis nobis ⁊ brutis. ¶ Membrum ſecundum Ecundo querit̉ vtrum pͥmꝰ motus ſit pct̄m Qd̓ videt̉. vij. ad Ro. ſuꝑ illud. Non ego operor ſꝫ ꝗ habitat ī me ⁊c̄. Glo. qd̓ apl̓us nolebat ⁊ tn̄ faciebat ꝯcupīa eſt. q̄ eſt in pͥ mo motu qd̓ eſt veniale pct̄m. gͦ pͥmus motus eſt veniale pct̄m. ¶ Itm̄. vij. ad Ro. diſtinguit̉ triplex velle. nature. gr̄e ⁊ culpe. motus at̄ pͥmus eſt a velle culpe ſiue vicij. pͥmꝰ motꝰ ē pct̄m. ¶ Itē ſuꝑ ꝓlogum psͣ. dr̄. cogitatio la ge accepta tria amplectit̉.ſ. pͥmum motum mentis ꝗ eſt venialis culpa. gͦ pͥmꝰ motus eſt veniale pct̄m. ¶ Contra Aug. de correctione ⁊ gr̄a. ꝗs peccat in eo qd̓ vitare non pt̉? q. d. nullus. gͦ ſi pͥmus motus vitari non pt̄: pͥmꝰ mo tus non erit pct̄m. ¶ Item omne pct̄m eſt voluntarium. ita ꝙ ſi non eſt voluntarium non eſt pct̄m: ſꝫ pͥmus motꝰ non eſt ꝗd voluntarium. gͦ non eſt pctm̄. Ꝙ non ſit volū tarium patꝫ ꝑ hͦ qd̓ dr̄. vij. ad Ro. qd̓ nolo hͦ ago. ⁊ loꝗ̄ de pͥmo motu. gͦ pͥmus motꝰ non eſt pct̄m. ¶ Item Augꝰ. in li. de ci. dei. Si ꝯcupīa que p̄ter legem nr̄e voluntatis mouet̉ abſqꝫ culpa eſt in corꝑe dormientis. ꝙͣtomagis in corꝑe nō ꝯſentientis. ¶ Item ſuꝑ illud. Iraſcimini ⁊ no lite peccare. Glo. ſciendum ꝙ pͥmus motꝰ non eſt in pt̄a te nr̄a. ſꝫ qd̓ non eſt in pt̄ate nr̄a non eſt pct̄m. ¶ Itē glo. ibidem. pͥmo motu iraſcimini qd̓ eſt inuincibile. gͦ hmōi motꝰ ſunt inuincibiles. gͦ non ſunt pct̄m. ¶ Itē ſuggeſtio q̄ eſt a dyabolo ſiue temptatio nō eſt pct̄m. cum gͦ ſit dya bolus fortiꝰ impellens. gͦ temptatio q̄ eſt ex carne q̄ minꝰ impellit: non erit pct̄m. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ꝗdam diſtin guunt inter motum pͥmo pͥmum: ⁊ motum ſcd̓o pͥmum pͥmo pͥmꝰ motus eſt. q̄ repente inſurgit. ⁊ ille non ē pct̄m ſecundo pͥmꝰ motus eſt: ꝗ ptꝰ illum occurrit ⁊ ille ē pct̄m. qꝛ debebat repͥmi ex qͦ ſentiebat̉ pͥmo pͥmꝰ. Alij v̓o dicūt ꝙ omnis pͥmꝰ motus eſt pct̄m. ſꝫ non dr̄ primꝰ motꝰ qͦuſ voluntatem attingit. ſꝫ ipſi diſtinguunt duplicem ſenſibi litatem. brutalem ⁊ humanam. in brutali non eſt pct̄m. in humana eſt pct̄m. Melius tn̄ pt̄ dici ꝙ ē ſenſualitas in homine corrupta ꝑ originale pct̄m. ⁊ inordinata dele ctatio ſiue libidinoſa q̄ ex ea ꝓcedit inꝙͣtum corrupta dr̄ primꝰ motus: ⁊ eſt pct̄m. qꝛ debebat eſſe ſubdita rōni. ⁊ ipſa mouet̉ indebito modo p̄ter rōem. ⁊ attingit̉ aliqͦ mō a rōne: non faciente ſꝫ ꝑmittente ⁊ radicem eius non op pͥmente. ¶ Ad pͥmo gͦ dd̓m. ꝙ vno modo pt̄ vitari primꝰ motus. potuit em̄ rō vitare iſtum primum motum ⁊ illū ⁊ illum. ⁊ ita de ſingulis: licet nō poſſet vitare de ſe oēm. ⁊ ita pͥmus motus eſt q̄ vitari pt̄ ẜm rōnem iamdictam. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendum. ꝙ voluntarium dr̄ dupliciter. vel quod eſt a voluntate faciente. vel quod eſt a volunta te permittente ſiue radicem non comprimēte. primo mō non eſt primus motus voluntarium. ſecūdo modo vel ter cio eſt. ¶ Ad tercium dicendum. ꝙ duplex eſt conſenſus. factiuus: ⁊ abſqꝫ tali eſt primꝰ motus. ⁊ eſt ꝑmiſſiuus: ⁊ ſine tali nō eſt primꝰ motꝰ. licet em̄ non ſit ꝯſenſus actu. eſt tn̄ habitu. ¶ Ad qͣrtum dicendum. ꝙ primꝰ motus ſic eſt in pt̄ate nr̄a. vt iſte vel ille non ſurgat. ſꝫ nō qn aliꝗs ſurgat. niſi hoc eſſet ex excellenti gr̄a. ¶ Eodem modo di cendum eſt ad quintum. inuincibile em̄ dicitur duobꝰ modis aut in vniuerſali aut in particulari. ¶ Ad vltimū dicendum. ꝙ licet dyabolus ſit fortior impellens ꝙͣ caro tamen caro plus allicit ad peccatum ꝓpter ſui coheren tiam cum ratione. ⁊ ideo non ſequitur. ſi temptatio que eſt a dyabolo non eſt peccatum. ꝙ ꝓpter hoc temptatio q̄ eſt ex carne.

Queſtio .cxxv.
¶ Membrum tercium Ercio querit̉ vtrum primus motus ſit in omni vi motiuāa anime. Quod videt̉. oīs em̄ vis aīe corrupta fuit ꝑ originale pct̄m ⁊ ex illis ſic corruptis aliꝗ motus pͥmo ori unt̉ ꝑ excitatōꝫ carnis ſiue ſtimuli. ⁊ motꝰ hmōi dr̄ pri mus motꝰ. gͦ in omni vi pt̄ eſſe pͥmꝰ motus. ¶ Item vna queqꝫ pt̄ peccare ex ſurreptione. gͦ cum pͥmꝰ motꝰ dicat̉ q̄ eſt ex ſurreptione: vnaq̄qꝫ pt̄ peccare pͥmo motū. ¶ Itē aliꝗs ſine deliberatōe p̄cedente ⁊ ſubito ex vicio rōis du bitat de articulo fidei. ⁊ ſtatim reijcit. talis motꝰ eſt pct̄m veniale. ⁊ nullus motus p̄ceſſit illum. gͦ eſt pͥmꝰ motus eſt in ſuꝑiori ꝑte rōnis. gͦ pͥmꝰ motus p̄t eſſe in ſuꝑiori te rōnis. multo fortiꝰ in inferiori ⁊ ita in omni vt. ¶ Le tra ſupͣ illud. vij. ad Ro. captiuum me ducentem in leg pct̄i. glo. lex membroꝝ vel carnis morbidꝰ ꝗdam affectꝰ q ꝯmouet illicitum deſiderium. vbi notat̉ ꝙ pͥmi motus dicunt̉ illicita deſideria ſunt ex lege carnis. ſꝫ iſta īme iate ꝯiungunt̉ ſenſualitati. gͦ pͥmi motus tm̄ ſunt in ſen ſualitate. ex rōne ſupͣdicta ipſiꝰ pͥmi motus pt̄ idem hr̄i. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ pͥmꝰ motus ẜm ꝙ ſup̄dictum eſt: tm̄ eſt in ſenſualitate. ¶ Ad obiectum at dicēdum. ꝙ licꝫ vnaqueqꝫ vis ſit corrupta vel inordinata: nō tn̄ ex ea ſur ius motꝰ. ſꝫ pt̄ eſſe veniale pct̄m ⁊ hͦ rōne corruptō gitj nis. on qꝛ omnis motus ſit pct̄m veniale ꝗ a vi qͣlibet egredit̉. non em̄ ſufficit ꝙ ſit pͥmꝰ motꝰ alicuiꝰ potentie: ſꝫ ꝙ ſit motus ſenſualitatis ẜm impulſuꝫ fomitis. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ ⁊ ſi peccet vis q̄libet aliqn̄ ẜm ſurreptō nem. non tn̄ eſt pͥmus motꝰ de qͦ loꝗmur h̓: ſꝫ veniale pec catum. ¶ Ad tercium v̓o dicendum. ꝙ licet aliꝗs dubitet de aliquo articulo fidei ſine deliberatōne. non tn̄ illa du bitatio eſt pͥmus motus. eſt em̄ in rōne ꝑ ſurreptōnem. ſed oritur ex fantaſmatibꝰ ꝗbꝰ inordinate admiſcet̉ rō. ¶ Nembrum quartum Uarto querit̉ a quo hꝫ p̄mus motus pct̄m aut em̄ hꝫ hͦ ab origine. aut a fine. aut qꝛ ꝯͣ legem dei. aut a ꝯſenſu rōnis. ¶ Si hꝫ illuc ab origine.i. ſcꝫa fornite. Cont̉ fomes prꝰ baptiſmum non eſt pct̄m ſꝫ pena. Si gͦ motus pͥmꝰ eſt a ſomite. motꝰ pͥmus ptꝰ baptiſmū non eſt niſi pena. ¶ Si v̓o hꝫ a fine. qꝛ eſt ad illicitum: gͦ pͥmꝰ motus ꝗ eſt in vxo rem non eſſet pct̄m. ſꝫ eſt pct̄m: qꝛ eſt ꝯͣ legem dei. Contra ait Hiero. anathema ſit ſiꝗs ait deum aliꝗd impoſſibile p̄cepiſſe. eodem modo nccͣium ꝓhibuiſſe. pͥmum at̄ motū vitari eſt impoſſibile. gͦ deus p̄mum motum nō ꝓhibuit. ¶ Preterea ſi pͥmꝰ motus eſſet ꝯͣ legem dei. multo fortius alia pct̄a venialia eſſent ꝯͣ legem dei. q̄ cum non ſint: non eſt pͥmus motus ꝯͣ legem dei. ¶ Si v̓o eſt pct̄m ꝓpter con ceſſum rōnis. Contra. pͥmus motꝰ inſurgit ꝯͣ voluntateꝫ rōnis. ⁊ tn̄ eſt malum. ſic̄ dr̄. vij. ad Ro. qd̓ nolo malum hͦ ago. gͦ non hꝫ a ꝯſenſu rōnis ꝙ ſit malum. ¶ Ad qd̓ rn̄ dendum. ꝙ pͥmus motus hꝫ eſſe pct̄m ⁊ rōne originis. ⁊ rōne inordinatōis ad finem. ¶ Ad obiectum at̄ in ꝯtrari um pͥmo. dicendum ꝙ licet fomēs ptꝰ baptiſmum ſit pe na tm̄. nihilominꝰ poteſt ex hmōi corrupta radice ꝓgre di motus ꝗ eſt pct̄m. cum hoc em̄ ꝙ fomēs ē pena: rema net q̄dam cauſalitas ſiue inclinatio ad culpam. rōe cuiꝰ motus ille ꝗ eſt in potentia ꝯiuncta radice: ⁊ exijt a tali radice eſt pct̄m. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendum. ꝙ in pͥmo mo tu ex rōne potentie non eſt ꝯſideratio hmōi circūſtantie qd̓ ſit in vxorem. ſꝫ pͥmus motus tm̄ reſpicit ꝙ in mulie rem. vel forte hanc circūſtantiam non reſpicit. ſꝫ tm̄ ꝙ ex pleat delectatio carnalis non ponendo circūſtantiam ex ꝑte ꝑſone in quaꝫ vel cum qͣ. eſt gͦ in pͥmo motu inordina tio actꝰ ad finem licitum. ex duobꝰ gͦ p̄dictis cum motus eſt in ſenſualitate. dr̄ eſſe pct̄m.
¶ Nembrum quintum. Uinto querit̉ vtrum ſit neceſſitas ad pri mos motꝰ. Ꝙ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄ ſuꝑ illu ad Ro. vj. N zexhibeatis membra vr̄a. Glo. hoc non ꝓhibet ꝯcupīam q̄ eſt in pri mo motu. qꝛ non eſt in pt̄ate nr̄a qn ſurgat. ¶ Item ſuper illud. iiij. ad ephe. Iraſcimini ⁊ nolite peccare. glo. inui tus tolero qd̓ vitari non pt̄. ſi gͦ ſurgat motus animi ꝙ iam ꝓpter penam pct̄i non eſt in pt̄ate nr̄a. ſaltem non eī ꝯſentiat ro. gͦ ncc̄itas eſt ad pͥmos motus. ¶ Contra qd̓ neceſſitatis eſt. non imputa um eſt pct̄m. niſi ipſe ho mo cauſa ſit illius ncc̄itatis. ſic̄ eſt in pct̄o ꝯſuetudinis. hͦ ipſe homo ꝗ peccat non eſt cā ncc̄itatis ad veniales mo tus. ¶ Ad quod dicendum eſt. ꝙ vno mō eſt ncc̄itas ad pͥmos motus. ⁊ alio modo nō. non em̄ eſt ncc̄itas ad huc pͥmum motum vel illum: licet ſit ncc̄itas ad aliquem ma nente corruptione in ſua cauſalitate. poſſet em̄ mane̓ cor ruptō: ſꝫ tolli cauſalitas ex v̓tute gr̄e. ¶ Membrum ſextum Exto querit̉ vtꝝ primi motus cadant ſub ꝓhibitione. qd̓ videt̉. vij. ad Ro. Concu piſcentiam neſciebam niſi lex dice̓t non cō mo motu. gͦ cadit ſub ꝓhibitione illa qͣ dr̄ non ꝯcupiſces. cupiſces. ⁊ loquit̉ ibi de ꝯcupīa q̄ eſt in pri ¶ Item ſuꝑ illud. vij. ad Ro. Non ego operor. ſꝫ ꝗ ⁊cͣ. in fra in glo. attende quō Aug. hic dic̄ legem nolle. qd̓ nole bat apl̓s. ꝯcupīa eſt q̄ eſt in pͥmo motu. nolle autem legē nihil aliud eſt ꝙͣ ꝓhibere. gͦ pͥmus motus cadit ſub ꝓhi bitione. ¶ Item dr̄ ibidem in glo. quod nolo face̓ facio le ge ꝓhibente. ⁊ loꝗt̉ de pͥmo motu. gͦ pͥmus motus eſt ſub ꝓhibitione. ¶ Item eſt aliqd̓ p̄ceptum affirmatiuum ꝙ non pt̄ impleri in via. vt diliges dn̄m deum ⁊cͣ. gͦ ſimilit̓ debet eſſe aliqd̓ p̄ceptū negatiuum qd̓ ſimil̓r non pt̄ im pleri in via. hoc autem eſt non ꝯcupiſces. ſꝫ qd̓ non pt̄ im pleri hoc non eſt rōne pͥmoꝝ motuum. gͦ pͥmi motꝰ ſunt ſub ꝓhibitione. ¶ Contra. iiij. ad ephe. ſupͣ illud Iraſci mini ⁊ nolite peccare. glo. ꝓmittit apl̓s iraſci qd̓ eſt hu mana temptatio: ſꝫ ꝓhibet iram ad effectum ducere. Ira ſci autem accipit̉ ibi ꝓ pͥmo motu. ducere v̓o iram ad ef fectum ꝓ mortali pct̄o. gͦ pͥmus motꝰ eſt in ꝑmiſſione nō in ꝓhibitōne. ¶ Item pͥmi motus non ſunt in nr̄a pt̄ate. ⁊ qd̓ non eſt in nr̄a pt̄ate nec cadit ſub ꝓhibitione. gͦ pri mus motus non cadit ſub ꝓhibitione. Item Aug. in li. de p̄ſcientia dei. Inobedientia ꝯcupīe habitat in carne mortali qͣ fit vt eadem membra etiam p̄ter volūtatis mo ueant̉ arbitrium. ſꝫ ꝓhibitio eſt eoꝝ q̄ ſubſunt li. ar. gͦ in obedientia ꝯcupīe non eſt in ꝓhibitione. ſꝫ illa eſt pͥmus motus. gͦ pͥmus motus non eſt ſubꝓhibitōne. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ eſſe ſub ꝓhibitione dr̄ eſſe duobꝰ modis. vl̓ illud qd̓ ꝓhibet̉ directe. ⁊ ſic pͥmus motus non eſt ſub ꝓ hibitione. vel qd̓ ex ꝓhibitione on̄dit̉ indirecte eſſe malū ſic̄ accidit cum ꝓhibet̉..xviij. eccͣi. Ire ptꝰ ꝯcupīas eſt di recte ꝓhibitum. ſꝫ ꝯcupīa on̄dit̉ eſſe malum. Unde. vij. ad Ro. hr̄ in glo. legem omnium illicitam ꝯcupīam nol le. ſꝫ aliter nolle ꝯcupīam q̄ eſt in pͥmo motu. aliter nolle ꝯcupīam delectatōis ⁊ conſenſus. illam quippe non vult .i. reprobat ⁊ deteſtat̉ ⁊ pct̄m eſſe on̄dit. hanc v̓o non tm̄ on̄dit eſſe pct̄m: verūetiam ꝓhibet. ex his gͦ hr̄ ꝙ nō ꝓprie diceret̉ lex ꝓhibe̓ pͥmum motum ſꝫ nolle.i. deteſtare vl̓ re probare. ¶ Ad obiectum at̄ in ꝯͣrium dd̓m. ꝙ non ſeꝗt̉ ſi neſcibat apl̓s ꝯcupīam q̄ eſt pͥmꝰ motꝰ eſſe malū niſi lex dice̓t non ꝯcupiſces: ꝙ pͥmus motus ſit ſub ꝓhibitione. ſꝫ ꝙ pͥmus motus ſit malum on̄dit̉ ex ꝓhibitione. ꝓhibẻ em̄ ne concupiſcentia ad effectum ducat̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendum. ꝙ non ſequitur ꝙ ſi lex reprobat concupiſcen tiam primum motum ꝙ ꝓpter hoc prohibet. ¶ Ad terci um dicendum. Ꝙ illud preceptum negatiuum non ꝯcu

piſces. non poteſt omnino impleri in via ꝙͣtum eſt de po teſtate li. ar. in ſe. hoc autem dr̄ ꝓpter venialia peccata: q̄ licet non ꝓhibeant̉ directe: tn̄ mala eſſe on̄dunt̉ ⁊ cauen da ẜm poſſibilitatem humanaꝫ. aliter tn̄ dr̄ p̄ceptum de diligendo deo ex toto corde non poſſe impleri in via. illd̓ em̄ dicit̉ ratione circumſtantie que eſt ex toto corde. iſtd̓ v̓o dicitur diſpoſitionis que ſubintelligitur ante conſen ſum rationis. Membrum ſeptimū Eptimo querit̉ vtꝝ ratio peccet ſi non re pͥmat pͥmos motus. Aut em̄ tenet̉ repͥmē aut non. ſi tenetur: gͦ peccat mortaliter ex obmiſſione ſi non rep̄mit. Ꝙ autem tene at̉. videt̉ ex hoc ꝙ p̄ceptum eſt ei ne eat ptꝰ ꝯcupiſcētias. ſꝫ non repͥmere eſt ire ptꝰ ꝯcupīas gͦ tenet̉ repͥmere. ¶ Itē ſi ſuꝑior ꝑs rōnis non repͥmet delectatōes inferioris ꝑ tis. peccaret mortal̓r. ſic̄ fuit in pͥmis parentibꝰ. ex eo ꝙ adam non cohibuit euaꝫ. ſic autem eſt in interiori homi ne ſic̄ in exteriori. ꝓut dic̄ Augꝰ. in li. de tri. gͦ cum ſuꝑi or pars teneat locum viri. inferior locum mulieris: ſuꝑi or tenet̉ cohibere illicitas delectationes inferioris. gͦ a ſi mili rō tenet̉ cohibere delectationes ſenſualitatis. Ratō em̄ ẜm Greg. tenet locum viri. ſenſualitas locum mulie ris. ¶ Contrū dic̄ Aug. in li. de tri. loquens de inferio ri parte rōnis. ſi inferior pars rōnis ꝯſenſerit ita vt ſola cognitionis delectatione ſine voluntate ꝑficiendi teneat̉ ⁊ non diu. mulier ſola manducauit: ⁊ eſt veniale pctm̄. gͦ non tenet̉ inferior pars rationis repͥmere motus ſenſua litatis. ¶ Item nullus tenet̉ ad impoſſibile. ſꝫ motus ſur gunt in ſenſualitate nolente rōne ⁊ īpotente repͥmere. non tenet̉ repͥmere motum ſenſualitatis. ¶ Ad qd̓ dicer dum ꝙ rō non tenet̉ repͥmere primos motus mortalium pct̄oꝝ ne ſurgant. ſꝫ ne ꝓducant̉ ad ꝯſenſum ſuꝑioris tis. hoc eſt. tenet̉ nō ꝯſentire ẜm ſuꝑiorem partem vel et am ẜm inferiorem. cum iam ꝑuenit̉ ad iudicium ipſius diffinitiuum. ¶ Ad obiectum at̄ in ꝯͣrium dd̓m eſt ꝙ illd̓ qd̓ dr̄ in Eccͣo. ꝙ rō tenet̉ non ire ptꝰ ꝯcupīas. hoc intel ligit̉ de via ꝯſenſus in actum mortalis pct̄i ex titilatione p̄cedente. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m. ꝙ non eſt ſimile in ꝯiunctōne ſuꝑioris ꝑtis rōnis ad inferiorem. ⁊ in ꝯiunctione infe rioris ad ſenſualitatem. Nam inferior ꝑs rōnis ita ordi nata eſt ad ſuꝑiorem. ꝙ ſubiecta ſit ei vel eſſe debeat. ſen ſualitas v̓o ex pena ordinata eſt vt repugnet. ⁊ ideo licꝫ teneat̉ rō ſuꝑior ad cohibendum delectationes illicitas inferioris ꝑtis. non tn̄ tenet̉ ad cohibendum delectatio nes illicitas inferioris ꝑtis ſenſualitatis. Inferior enim ꝑs rōnis vno mō ſubiecta eſt ſuꝑiori. ⁊ alio mō non. In hͦ autem ē ſubiecta ꝙ non pt̄ ꝯſentire inferiori ad ꝑficiē dum pct̄m abſqꝫ ſuꝑiori. In hͦ at̄ non eſt ſubiecta ꝙ ꝯde lectari pt̄ ipſi ſenſualitati ſine ꝯſenſu rōnis. ¶ Preterea inſeꝑabile eſt vis matrimonij inter inferiorem ꝑtem rō nis q̄ eſt ad modum mulieris ⁊ ſuꝑiorem q̄ eſt ad modū viri. non at̄ eſt matrimonium inter rōem ⁊ ſenſualitateꝫ ẜm ꝙ ſenſualitas tenet locum ſerpentis. ⁊ ideo licet tene atur ſuperior pars rationis cohibere inferiorem: inferi or tn̄ non tenetur omnino cohibere ſenſualitatem. ¶ Nembrum octauū Ctauo querit̉ de oppoſito p̄mi motꝰ ꝗd ſit illud. ⁊ videt̉ ꝙ hec ſit gr̄a. gr̄a em̄ ⁊ pct̄m opponunt̉ ſꝫ p̄mus motꝰ eſt veniale pctm̄. gͦ gra ⁊ pͥmus motꝰ opponunt̉. ¶ Contra op poſita nata ſunt fieri circa idem ſubiectum. ſꝫ pͥmꝰ motꝰ eſt in ſenſualitate ſic̄ in ſubiecto. gr̄a v̓o in volūtate rōna li ſiue in ratōe. gͦ non opponunt̉. ¶ Poteſt gͦ q̄ri ꝗd aliud ſit oppoſitū pͥmo motui. qꝛ nec videt̉ gr̄a opponi pͥmo mo tui q̄ delet veniale pct̄m vel q̄ delet morle. ꝓpter hͦ dixer̄t gr̄a non opponit̉ pͥmo motui ſꝫ v̓tus. Contra qd̓ ſit. Uirtus ſic̄ dic̄ ph̓s. non eſt ſine volūtate. ſꝫ pͥmꝰ motꝰ
eſt ſine volūtate. gͦ non ſunt circa idem. ¶ Si v̓o dicat̉ ꝙ nec gr̄a nec v̓tus opponant̉. obijcit̉ ſic. aliꝗs ꝯterit̉ ſuper pct̄is ſuis ⁊ mortalibꝰ ⁊ venialibꝰ ſiue ſint pͥmi motus ſi ue alij. ꝑ ꝯtritōꝫ autem delent̉ pct̄a. hͦ autem non ē niſi ꝑ gr̄am. gͦ gr̄a opponit̉ pͥmis motibꝰ ⁊ ꝑ ꝯn̄s virtus. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ gr̄a opponit̉ ſꝫ non q̄cunqꝫ: ſꝫ gr̄a intantum in ualeſcens: vt poſſit liberare a lege pct̄i. ne.ſ. motus ſur gant. aut ſi ſurgunt: ſtatim decidant. ⁊ ideo dic̄ apl̓s ad Roma. Infelix ego homo ꝗs me liberabit de corꝑe mo tis huiꝰ. ⁊ poſt ſubdit̉: gr̄a dei ꝑ ih̓m xp̄m. ¶ Ad obiectū autem dd̓m. ꝙ licet gr̄a non ſit in eodem ſubiecto pͥmo tamen effectus eiꝰ extendit̉ vſqꝫ ad ſubiectum pͥmi mo tus.ſ. ſenſualitatem. reformata em̄ rō ꝑ gr̄am aliqn̄ re format am ſenſualitatem. ¶ Membrum. ix. I Ono querit̉ an pͥmi motus ſint eqͣles in ea dem ꝑſona vel in diuerſis. ⁊ videt̉ ꝙ nor ſunt eqͣles. ꝗdam em̄ ſunt ꝓniores ad incō tinentiam ꝙ alij. ⁊ ita ad pͥmos motus in continentie non ſunt eqͣles in illis. Simil̓r pt̄ dici de pri mis motibꝰ gule. ¶ Contra originale pct̄m eqͣle eſt in di uerſis. gͦ ⁊ ipſa pena originalis pct̄i.ſ. fomes. gͦ ⁊ ip̄e mo tus ꝗ ꝓcedit a radice hmōi. ſꝫ ille motus eſt pͥmus motꝰ gͦ pͥmi motus ſunt eqͣles. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ pͥmi mo tus ſunt eqͣles ꝙͣtum eſt de radice. ſꝫ non ſunt eqͣles ꝙͣtū eſt ex ꝑte ſubiecti in qͦ eſt radix. Un̄ maior ꝓnitas dr̄ du obꝰ modis. vel rōne ipſius fomitis. vel rōne diſpoſitōis in ſubi ¶ Nembrum. x. Ecimo querit̉ vtꝝ pena infligat̉ a deo ꝓ pͥ mis motibꝰ. qd̓ videt̉ nullum pct̄m eſt im punitum. primus motus eſt peccatum. er go non eſt impunitum. ¶ Contra Hiero. ſuꝑ Ezech̓. deus pͥmos ⁊ ſcd̓os ſtimulos cogitationum quos greci ꝓpateos vocant: ⁊ ſine quibꝰ nullus homini eſſe pt̄. non punit. ſꝫ hi ſunt pͥmi motus. gͦ deus nō punit ꝑ primis motibꝰ. ¶ Item qn̄ cham peccauit videns nu itatem patris. non ipſe ſed filius eius recepit ſnīam maledicti. ſed ꝑ cham ſignat̉ pͥmus motus: ꝑ chanaan delectatio in inferiori parte rōnis. gͦ deus non punit pri mos motus ſed delectationes ſeq̄ntes ex illis. ¶ Ad qd̓ dicēdum. ꝙ pͥmus motus eſt pct̄m. ⁊ punit̉ temꝑal̓r ſed non eternaliter ꝙͣtum eſt de ſe. ⁊ ideo dr̄ ꝙ deus non pu nit. ipſi etiam primi motus in ſe ſunt pene. ẜm hoc quo dicit Auguſtinus. Ꝙ omnis motus inordinatus na eſt. ¶ Nembrum. xj. Equit̉ de delectatione moroſa ⁊ queritur an ſit peccatum. deinde an veniale vel mor tale. Circa pͥmum ſic duplex eſt delectatō Una qua delectamur in deo. de hac nihil ad pn̄s. Et eſt delectatio in creatura de qua queritur ar ſit peccatum. Ꝙ ſic ꝓbat̉. Nam dicimus in confeſſione peccaui cogitatione. delectatione ⁊cͣ. gͦ delectatio eſt pec catum. ¶ Contra non eſt voluntarium gͦ non eſt peccatū ¶ Rndeo. Eſt delectatio naturalis: ⁊ eſt delectatio vo luntaria. ⁊ eſt delectatio vitioſa. Delectatio naturalis n̄ eſt laudabilis nec vituperabilis. ſicut cum delectatur vnaqueqꝫ vis anime in ſuo obiecto. vt ratio in cognitio ne veri. viſus in coloribꝰ maxime medijs. auditus in ſo nis mediocribꝰ. ⁊ ſic de alijs. Uoluntaria duplex: in reꝫ licitam ⁊ illicitam. ſi in rem licitam. aut eſt ordinata aut inordinata vt.ſ. velit delectari in quo debet. ⁊ ꝙͣ tum debet. ⁊ prout debet. primo modo peccatum eſt ſed non ſecundo modo. ſed ſi in rem illicitam peccatum eſt. ⁊ hec ē vitioſa ⁊ ex vicio fomite mouente. Et diſtinguendum e. Nam aut delectatio talis appellatur illecebra ex qua

Queſtio .cxxvj.
ſurgit motus. motꝰ ip̄e prīo mō nō eſt pct̄m. īmo paſſio vel pena originalis pct̄i eſt. ſicut et primus motꝰ. Se quit̉ an̄ delectatio inordinata in eo ꝙ eſt in illicitū ꝓtē ſa ſit pct̄m veniale vel mortale? Ad qd̓ rn̄det̉. qm̄ eſt de lectatio moroſa: et iſta eſt pct̄m mortale. et eſt delectatō nō moroſa et iſta pcī̄m veniale. ¶ Sed adhuc queritur quanta mora reꝗͥrit̉ ad hͦ ꝙ ſit mortale pct̄m. Et ad hoc notādū ꝙ dicit̉ in. ij. ſentē. vbi agit̉ de ſenſualitate. Nā ſicut in temptatōe hoīs primi tria ſunt. ſerpens. vir et mulier: ſic ſpūaliter ē in temptatōe hoīs. Nā ſerpēs eſt ſenſualitas. Inferior ꝑs rōis mulier. ſuꝑior vir. ſerpēs intendit deciꝑe mulierē cibo illicito cū ſenſualitas ille cebra voluptatis inferiorē ꝑtem rōis pulſat. Sola mu lier comedit: qn̄ inferior ꝑs rōnis ſine volūtate ꝑficien di ꝯſentit delectatōni. Uir comedit qn̄ ſuꝑior ꝑs ratōis plenā volūtatē ꝑficiendi apponit. Cū gͦ inſenſibili motu pct̄i illecebra teneat̉ veniale ⁊ leuiſſimū pct̄m eſt. tūc v̓o mulier ſine viro guſtat cū ita delectatōe cogitatōis tene ur pct̄m. vt nō ſaciendū decernat̉. Si ergo pct̄m nōdiu neat̉ in cogitatōne delectatōnis. ſꝫ ſtatim vt muliereꝫ tetigit recedit viri auctoritate. pct̄m veniale eſt. ſi v̓o in delectatōe teneat̉ diu: et ſi volūtas ꝑficiendi deſit ē mor tale. cū v̓o vir.i. ſuꝑior pars rōnis illecebre ꝯſentit. hͦ eſt cū adeſt plena volūtas ꝑficiēdi. mortale ē ſꝑ et gͣuiſſimū ¶ Sꝫ dubitat̉ qd̓ eſt ꝙ dr̄ diu tenet̉. aut illud intelligit̉ de diut̓nitate tēptatōnis. aut de diut̓nitate deliberatōis rōis nō tꝑis. qꝛ quātūcūqꝫ diu ē delectatō: dūmō nō p̄po nat̉ delectatōi q̄ ē in deo vel equat̉: nūꝙͣ eſt mortale pec catū. nec deliberatōis. qꝛ quantūcūqꝫ deliberatū ſit dū mō nō ſit ꝯſenſus: peccatū mortale nō eſt. ¶ Reſpondeo ſine preiudicio. illud intelligit̉ de diuturnitate delibera tōnis rationis. cum em̄ deliberat ratō illicitam eſſe dele ctatōem. et poſt delectatōem ꝯſentit. auerſa a delectatio ne que eſt in deo ꝑ ꝯtemptū illicite delectatōi q̄ eſt in cre atura adheret. et ideo peccat mortaliter. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉. diſtinguendū eſt. ꝙ eſt ꝯſenſus ad delectan dum. et eſt ꝯſenſus ad opus. ſi opus ſit de genere venial̓ ſicut eſt mendaciū iocoſum ⁊ ei ꝯſentiat̉ inqͣtū tale. ve niale peccatū eſt. ſi opus ſit mortale vt fornicari et hu iuſmodi mortale eſt. Conſenſus etiam eſt ad delectādū yſi delectatio veniali actui referat̉ veniale eſt. ſi mor ale diſtinguendū: qꝛ aūt ꝯſenſus ille eſt ſubitus non p̄ habita deliberatōne. et ille appellat̉ ſurreptō: et ꝓcedit ex corruptōe ratōnis et eſt veniale. et tunc mulier come dit. ſcꝫ inferior ꝑs rōnis. et nōdiu tenet̉ pct̄m in delecta tione. ſed ſtatim recedit cū a viro reprimit̉. Et eſt ꝯſen ſus ad delectandū ex precedēte deliberatōne rationis. et tunc diu tenetur peccatum in delectatōne eſt mortale. li cet deſit volūtas plena ꝑficiendi. ¶ Dubitat̉ de hoc qd̓ dicit̉ ſupra. ꝙ cū plena volūtas ꝑficiendi adeſt. tūc vir ꝗ eſt ſuꝑior ꝑs ratōnis comedit. Nā dicit aug. ꝙ infert or ꝑs oīa inferiora diſponit. ſuꝑior ad ſuꝑiora ꝯtemplā da reſpicit. plena gͦ voluntas vt aliqd̓ peccatū ducat̉ in actū ad inferiorē ꝑtem rationis ꝑtinet. ¶ Reſponden dum ꝙ ꝓprie loquēdo vera eſt ꝯcluſio. dicit̉ tn̄ impropͥe ratōnis ſuꝑioris. eo ꝙ nō cohibeat inferiorē ꝑ legem na ture que ſcripta eſt in ea ẜm ꝙ ip̄a dicit̉ imago dei in co gnitōe veri et amore boni. vel qꝛ eadeꝫ eſt inferior ratō et ſuꝑior ẜm rem. differēs tamen ẜm rationem. ¶ Queſtio. cxxvj. de ocio. Equitur de oco qd̓ reſpicit opus. Dicitur em̄ ociuꝫ quie vel ceſſato ab opere bono. Poteſt ergo primo queri. ſi eſt peccatum. Secundo do mortale. Tercō ſi reſpiciat aliqd̓ p̄ceptum vl̓ ꝓhibi vtrū ſit peccatū veniale tm̄ an aliquan tionem. Quarto vtrū equaliter ſit culpabile ociū in ſer none et oꝑe. Quinto cui opponitur. Sexto vtrū religio ſi teneant̉ ad opus manuale.
¶ Nembrum primum D primū ſic oſtenditur ꝙ ſit peccatum. di citur em̄ ſuꝑ illud. j. ad Thi. v. Simul at̄ et ocioſe. vbi arguit viduas de pct̄o. ¶ Itē xvij. Ezech. hec fuit iniquitas ſodome ſo roris tue. ſuꝑbia abundantia panis ⁊ ocium. cum er ociū ſit iniquitas. erit peccatum. ¶ Item math̓. xij. dicit̉ ꝙ de om̄i ocioſo verbo reddenda eſt ratio. ſed nō eſt red denda ratio niſi de peccato. ergo ip̄m eſt peccatū. ¶ It leo papa. terra carnis noſtre niſi aſſiduis culturis fue̓it exculta: ocio ſpinas ⁊ tribulos ꝓducit. ſed per ſpinas ⁊ tribulos deſignant̉ pct̄oꝝ fructus. ergo ocium eſt pecca tum. ¶ Contra. grego. ociū ſanctū querit caritas veri tatis. negocium iuſtum ſuſcipit neceſſitatis veritatis. ocium nō eſt peccatū ẜm ſe: dum quoddā ocium ſit ſan ctum. quoddaꝫ non. ¶ Item in ocio nō iners vacatō de lectare debet. ſed vel inꝗſitio vel inuētio veritatis. ergo ocium de ſe nō eſt malū. ergo nō eſt peccatum. ¶ Prete rea mathei. xxiiij. duo in lecto vno. glo. in ocio. ergo oci um eſt indifferens. cum quidā aſſumant̉ quidam relin quunt̉. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ ocium multipliciter dici tur. dicit̉ em̄ ociū ẜm grego. qd̓ caret ratōne iuſte neceſſi tatis vel intentōe pie vtilitatis. et ẜm hoc ocium non eſt bonū ſed eſt peccatū vel diſpoſitō ad illud. Alio v̓o mo do dicit̉ ocium vacatio ab his que ſunt ꝓprie actiue vi te. ẜm ꝙ dicit̉..x. luce. Martha ſolicita es ⁊cͣ. Maria v̓o optimā ⁊cͣ. et hoc eſt ociū ꝯtemplatōis. et hoc mō eſt bonum qn̄ fit iuſta de cauſa. Tercio v̓o mō indifferēs. ẜm hoc ꝙ vacare ab his q̄ ſunt actiue poteſt fieri vel bo no fine vel cū bono fine. Sic gͦ oſtendit̉ ꝙ vno mō ē pec catum. et ẜm hoc accipiūtur auctoritates que hec ꝯclu dunt: due v̓o ſequētes accipiunt̉ pro ocio bono. vltima v̓o pro indifferenti. ¶ Membrū ſecundū ¶ Ecundo queritur. vtrū ſit mortale vel ve mniale. Et videt̉ eſſe veniale. Unde grego. quis nō inueniri poteſt qui quātūlibet ꝑ fectus ſit. de ocioſo tn̄ ſermone nō peccet. ſed ꝑfectō nō poteſt ſimul ſtare cum peccato mortali. er go ocium nō eſt peccatum mortale: ergo veniale. ¶ Iteꝫ ego. ſi ratio de ocioſo ſermone exigit̉. penſanduꝫ eſt q̄ na iſtud multiloquiū ſequit̉ in quo ſuꝑbie verbo pec catur. in quo innuit̉ ꝯꝑatio peccati venialis ad morta le in genere locutōis. ergo verbū ocioſum eſt veniale pec catum. et ita ociū eſt veniale peccatū. ¶ Cōtra. aug. de ci. dei. Dyabolus ocio hominē occupauit et poſſedit. ſꝫ nullus venit in poſſeſſionē dyaboli niſi per mortale pec catum. ergo octu eſt mortale peccatum. ¶ Item Bern̄. ad eugeniū. Nuge in ore ſacerdotis ſunt blaſphemie. in terduꝫ ſi incidant ſerende fortaſſis: referende nunꝙͣ. cō ſecraſti os tuum euangelio talibus iam aperire illicitū eſt. aſueſcere v̓o ſacrilegium eſt. cum ergo blaſphemia ſit mortale peccatum. erit ocioſitas huiuſmodi mortale peccatum. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ ocium ẜm ꝙ dicit̉ improba voluntas quieſcendi ab opere iuſte neceſſita tis et pie vtilitatis. quandoqꝫ veniale peccatum eſt. quā doqꝫ mortale. veniale peccatum eſt: cū ſit delectatio ī ali quo quod eſt citra deum. quod eſt apparens delectabile. mortalis v̓o cum preponitur aliquod commutabile bo nū incommutabili. ¶ Scd̓m hoc accipiuntur auctorita tes predicte. illa enim prima auctoritas non loquitur d̓ omni ocio quod eſt ſermonis. ſed de illo ꝙ eſt in viro ꝑ fecto ex aliquo lubrico lingue. ¶ Secunda v̓o auctori tas dicitur de ocio quod venit in ſermone. ex hoc ꝙ ho mo ẜm ſtatum nature corrupte vix poteſt cuſtodire ſe a peccato lingue. ẜm illud. iij. Ia. Linguam hominū nul lus domare poteſt. et Eccͣi. xiiij. Beatus vir qui non eſt lapſus ex ore. et ideo dicit̉ in Ecc̄i. xxij. Quis dabit ori meo cuſtodiam. et ſuper labia mea ſignaculū certum. vt

vt nō cadam in ip̄is. In quo notatur veniale. et lingua mea nō perdat me in quo notatur mortale. Alie v̓o rati ones que ſunt ad oppoſituꝫ non arguunt. ꝙ omne ociū ſit mortale. ſed quoddam. ⁊ in quodam ſtatu ꝑſone. Nembrum tercium Ercio querit̉ vtrū ocium reſpiciat prece ptum vel prohibitōem. Et videt̉ ꝙ reſpici at preceptū. dicit̉ em̄. v. deutro. Sex diebꝰ ¶ operaberis ſeptimus dies eſt ſabbati. id ē requietionis. ociu ergo cum ſit ceſſatio ab oꝑe. reſpiciet hoc preceptū. vt qui ocioſus eſt tempore quo tenet̉ ope rari peccet mortaliter: non faciendo quod tenet̉ facere. ¶ Ꝙ aūt non recipiat preceptum vel prohibitionem vi detur per hoc. ꝙ ocium inter venialia peccata cōputat̉: veniale aūt peccatum nō reſpicit preceptum vel prohibi tionem. ¶ Preterea. apoſtolus cum loquitur de opere. nō ꝓonit ſub forma p̄cepti dicēs. Denunciamus vobis qm̄ ſi ꝗs nō vult oꝑari nō māducet. audiuimus em̄ qͦſ dam ambulantes in quiete inter vos. nihil oꝑantes ſꝫ curioſe agentes. et ꝓpoſuit ſe in exemplum eis. Reſtat go ꝙ ocium nō reſpicit preceptum vel prohibitōnem. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ ocium ꝓut eſt veniale pecca tum nō reſpicit preceptum vel ꝓhibitionē. ẜm aūt ꝙ eſt mortale reſpicit et opponitur precepto quod eſt de opere et precepto quod eſt de ſabbato ſancto. eſt em̄ ſabbatum nō ſanctum quod eſt in ocōſis hominibꝰ. Unde dicitur in trenis. ſuꝑ illud. viderunt hoſtes et deriſerūt ſabba ta eius. maligni ſpiritus vacationis noſtre ocia ad cogi tatōes illicitas pertrahunt. et ſic deludunt: quod cano nicis et monachis et omnibꝰ dei miniſtris valde cauen dū eſt. ne non ſolum ab interno radice ſabbata eoruꝫ re probentur ſed etiam ab hoſtibꝰ irrideantur. Si auti de vanis cogitationibꝰ noſtris ſabbata irridētur: quid de illis putandū eſt: qui cum deo vacare debent etiam fla gitioſa committere nō formidant. ¶ Nembrū quartū Uarto queritur vtrum equaliter ſit culpa bile ocium in ſermone ⁊ oꝑe. et videtur ꝙ ocium oꝑis ſit magis culpabile. Si enin opus melius eſt ꝙͣ verbū: ergo ocium ope ris eſt magis culpabile ꝙͣ ociuꝫ ſermonis. ¶ Contra. di cit grego. quanto ſunt leuiora precepta. tātomaius ſuꝑ plicium eſt his qui nō obſeruant. ſed leuius preceptum eſt de vtili ſermōe ꝙͣ de vtili precepto. ſicut ſermo leuior eſt ꝙͣ opus: ergo pena nō obſeruantis maior: ergo trāſ greſſio maior. ergo magis culpabile eſt ociuꝫ ſermonis ꝙ operis. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ocium ſermonis dicitur dupliciter. vel cū hō loquitur inaniter. inanis autē ſer mo dicit̉ qui nō fit pro iuſta neceſſitate vel ꝓ pia vtilita te. Aliquādo v̓o dicit̉ ocium ſermonis cū homo nō loꝗt̉ ⁊ loqui deberet. altera iſtarum cauſarum. cum ergo ho mo abſtinet ab ope bono ociando. ⁊ abſtinet a ſermone bono ociando: quātū eſt ex ꝑte eius a quo abſtinet pari bus exiſtentibꝰ alijs circumſtantijs. magis eſt culpabile ocium oꝑis ꝙͣ ſermonis. quantū aūt eſt ex ꝑte diſpoſitio nis in abſtinente. maius ē ociū ſermonis ꝙͣ oꝑis. Ꝙ at̄ ociū ſer nonis tegat̉ ꝑ bonā oꝑationē: et ita p̄ferat̉ oꝑa tio locutionis: ptꝫ ꝑ hoc qd̓ dicit beatus greg. ſuꝑ illud Iob. Manū meā ponā ⁊cͣ. Manū ſuꝑ os ponere: ē vir tute boni oꝑis culpas tegere incaute locutionis. ꝙ aūt maior culpa eſt in locutōe ꝙͣ in oꝑatōe. ptꝫ ꝑ hͦ: ꝙ plus ī ptāte nr̄a eſt ſermo ꝙͣ opus. vtroqꝫ aūt modo ꝯtingit pec care ꝑociū. ſicut habet̉ ſuꝑ illud Iudicū. cū pugnaſſent ꝯtra madianitas. inanis eſt oīs actus et ſermo. in qͦ non eſt intrinſecus aliquid ꝓ deo vel dei mandato. ¶ Nembrū quintum
Uinto querit̉ cui opponit̉ ociū. Et primo querit̉ vtrū opponat̉ caritati. Scd̓o vtruꝫ opponat̉ fortitudini. Ꝙ aūt opponat̉ cari tati videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dicit be. gre. Caritas oci oſa nō eſt. aut em̄ ꝓficit aut deficit. gͦ caritati opponitu ocium. ¶ Itē criſoſt. Magnū eſt amor. et ip̄o igne vehe mentius ⁊ ad ip̄m reducit celuꝫ. et nulla eſt prohibi q̄ eius impetuꝫ detinere poſſit. gͦ caritas non ſimul ſtat cū ocio. ¶ Contra. greg. ī mora. Quis nō inueniri pōt. qui quātulibet ꝑfectus ſit: de ocioſo ſermone tn̄ nō pec cet. In multis em̄ offendimus om̄es Iacobo teſtante. qͦ ociū pōt ſimul ſtare cū caritate. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ au toritas greg. intelligit̉ ſi nō eſt ocioſa.i. moroſa ī ocio. etſi hn̄s caritatē aliqn̄ cadat ī ociū. tn̄ caritate cito exci tat̉. Si v̓o fieret vis in hͦ v̓bo ocioſum. ſimpliciter dicen dū eſſet ꝙ caritas nō eſſet ocioſa vel etiā plena ocio. v̓ba em̄ hmōi in pulchritudinē ſonāt. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit criſoſt. dicendū eſt. ꝙ ſicut ignis ex gutta aque nō extin guit̉ quo ad aliquē effectum. ſic accidit caritati que igni ꝯꝑatur ꝙ nō extinguit̉ ꝑ ocium. ẜm ꝙ eſt veniale pecca tu. ſed aliqn̄ feruentior reddit̉ poſt ocium. vnde eius im petus nō detinet̉. ¶ Deinde videt̉ ꝙ opponat̉ fortitudi ni. qd̓ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dicit aug. in li. de ꝯflictū vicioꝝ ⁊ v̓ tutum. Dicit̉ em̄ ꝙ contra virtutis exercitiū eſt torporſ ue ignauia. quid aūt aliud eſt ignauia ꝙͣ ociū. ¶ Itē fo titudo virtutis eſt. et eſt media inter ocium ⁊ p̄cipitatō nem. mediū aūt opponit̉ extremis. ¶ Itē yſido. in li. d ſummo bo. dicit. ꝙ accidie opponit̉ fortitudo. ſub acci dia v̓o videt̉ ꝯtineri ociū. gͦ ociū opponitur fortitudini. ¶ Contra. timor malus opponit̉ fortitudini. plura aūt n̄ opponunt̉ eidē ẜm vnū genus oppoſitionis. cū gͦ oppoſi tio vicij ⁊ virtutis ſit ẜm ꝯtrarietatē. nō opponet̉ fortitu do ocio ꝯtrarie nec alio genere oppoſitōnis: ⁊ ita nō op ponetur. ¶ Ad quod dicendū ꝙ fortitudo et timor ma lus ꝑ ſe et primo opponuntur ẜm modum virtutis ⁊ vi cij. ſunt enim circa eaſdem paſſiones. Ꝙ autem ociū di cit̉ opponi fortitudini hoc eſt rōne ꝯcomitantis fortitu dinē. nec eſt dicenduꝫ ꝙ ocioſitas idē ſit oīno qd̓ torpor vel accidia. ¶ Membrum ſextum Ccaſione p̄dicte q̄ſtionis de ocio ſiue oci oſitate q̄rit̉. vtrū religioſi teneant̉ ad op manuale? Qd̓ videt̉ ꝑ ſil̓e. ſicut em̄ ab illa lege qͣ dictū ē in. iij. gen̄. cū dolore ꝑies nu la mulier eſt excepta preter beatam virginem. que nō cō cepit de viro ſed de ſpirituſancto. Similiter ab illa leg In ſudore vultus tui veſceris ⁊cͣ. nullus debet excipi. gͦ omnes tenent̉ laborare. ¶ Item act. xx. ſuꝑ illud. ad ea que neceſſe erant mihi. glo. exemplum oꝑandi eſt epiſco pis quo diſcernunt̉ a lupis. gͦ ſi nō laborāt nō diſcernun tur a lupis. ꝑ lupos auteꝫ ſignant̉ peccatores. ergo pe cant ſi nō laborat. ¶ Itē. ij. ad Theſſa. vlti. Audiuin quoſdam inter nos ambulare nequicie. nihil oꝑantes hꝫ curioſe agentes. his autē que hmoi ſunt precipimus et obſecramus in domino hieſu xp̄o. vt cum ſilentio labo rantes panem ſuum manducent. qͦ doctrina apl̓ica tenē tur oꝑari manualiter. ¶ Quidam v̓o intelligi volunt de oꝑibus ſpūalibꝰ quod nō videtur. tum ꝑ exemplū ip̄ius apl̓i: tū ꝑ verba etiam ip̄ius precepti. ¶ Contra. dicit̉ in euāgelio. dignus eſt operarius mercede ſua. ſuꝑ quo dr̄. apparet nō eē iuſſa ſꝫ ꝓmiſſa. ¶ Itē ꝯtemplatiuā vita potior eſt actiua. religioſi tenēt̉ ad ꝯtēplatiuā. gͦ ꝓ actu ꝯtemplatiue dimittere tenēt̉ ea que ſunt actiue. ſed ope rari manualiter ꝑtinet ad actiuam. ergo dimittendū eſ a religioſis pro actu contemplatiue. non ergo tenentur ¶ Item dominus dicit in euāgelio illi qui volebat ſepe lire patrē ſuum. ſine mortuos ſepelire ⁊cͣ. tu autem an nuncia regnum dei. ergo minus bonū dimittendum eſt ꝓ maiori bono. ſed maius bonū eſt oratio ꝙͣ manuum oꝑatio. gͦ a religioſis dimittendum eſt manuū operatio

Queſtio .cxxvij.
oratione ⁊ huiuſmodi actibꝰ ſpūalibꝰ. gͦ non tenētur Ad quod dicendū. ꝙ religioſi quidā ſunt. in qͦꝝ regu ſa exprimit̉ de labore manuali. Quidā ſunt in quorum zula nō exprimit̉ ꝙ tenent̉. vbi aūt expͥmitur ꝙ teneā tur: de illis planū eſt. Ubi aūt nō exprimitur ꝙ tenean tur: generaliter pōt eſſe ꝙ teneant̉ ī certis caſibꝰ. Si eī religioſi ſunt quibꝰ ꝯmittit̉ officiū p̄dicatōis. ne grauēt auditores in adminiſtratōe reꝝ ſuaꝝ maxime tali gra uamine. ꝙ faciat eos reſilire ab auditu predicatōnis ſi ue a doctrina fidei. nihil debent ab eis acciꝑe ſed ꝓprijs manibꝰ laborare vel mēdicare. De hac cauſa dicit aug in li. de verbis euāgelij. Alia ratō eſt. vt alios ꝗ ꝓni ſūt ad ociū ad laborē excitēt. Un̄ aug. de oꝑe monachoruꝫ Utinā iſti qui vacare volunt manibꝰ vacarēt et linguis ne multos ad imitatōem ocij inuitarent. Tercia ratio ē ad vitandū ſcandalum hoīm infirmoꝝ. poſſent em̄ alig dicere iſti intrauerūt religionē ne manibꝰ laborēt. et ſic ſuauiꝰ viuerēt. ſimpliciter tn̄ nō tenent̉ nec vniuerſalit̓. qꝛ debent vacari oꝑi meliori cui ꝓ xp̄o ſe dedicauerunt. ¶ Ad obiecta autē reſpondendū. ꝙ illud quod dicitur in. iij. gen̄. In ſudore vultus tui ⁊cͣ. nō intelligit̉ tm̄ de la bore manuū. ſꝫ de qͦcunqꝫ oꝑe laborioſo. a ꝗbꝰ nō abſol uunt̉ religioſi. ꝙ ſi quis eſſet ita ꝯtemplatiuus. ꝙ nō ad actionem laborioſam deſcenderet: nihilominus illa lex que dicit̉ in. iij. gen̄. ad ſtatū hoīs refert̉. ſi em̄ ip̄e nō la boraret: alius tn̄ ꝓ ip̄o laboraret. in penā em̄ hoīs datū eſt illud. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ illud qd̓ dicitur act. xx. Si intelligat̉ de oꝑe manuali: ad caſum illum refert̉. ne ip̄i rapiāt bona ſubditoꝝ et cōſumāt. illi eniꝫ per lupos rapaces intelligunt̉. de quibꝰ ibi fit ſermo. et loquit̉ ibi de p̄latis nō de religioſis. ¶ Ad terciū v̓o dicendū. ꝙ il ꝑ quod dicit̉ ad theſſ. intelligit̉ ꝙ apl̓s p̄cipit operari tollendā ocioſitatem et ſcandalū ip̄oꝝ infirmoꝝ la borantiū. ꝗ de facili poſſent ſcandalizari. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit̉ in euāgelio. ꝙ dignus eſt oꝑarius mercede ſua intelligendū ꝙ hoc refert̉ ad acceptōem ſumptuū nō ad opus quoꝝ ſumptuū eſt acceptato in promīſſione nō in preceptōe. ¶ Ad vltimū dicendū ꝙ licet religioſi teneā tur aliquando vacare ꝯtemplatōni qui eſt actus melior nihilominus tenent̉ ꝯdeſcendere actōni ꝓpter ſuā neceſ ſitatē vel alioꝝ vtilitatē. ſed actio multiplex eſt. non em̄ neſt actio in oꝑe manuali. ¶ Queſtio. cxxvij. de pec cator Ompleto tractatu de veniali peccato ꝙͣtū ad quedam ma nifeſtiora. ſunt em̄ quedā alia que non ꝑticipāt ꝯmune cū mortalibꝰ. ſicut ē de gula. q̄ aliqn̄ eſt venialis aliqn̄ morta Conſequenter dicendū eſt de mortali. Primo aūt ꝯſide randū eſt de mortali in genere deinde de ſpeciebꝰ eiꝰ for malibꝰ et materialibꝰ. ¶ Primo aūt querit̉. quare dica tur mortale. Secundo de differētia vel cōueniētia eius ad criminale. Tercio de ꝯꝑatōne venialis ad mortale. vtrū ſit ibi aliqua ꝓportio. Quarto vtrū mortale reci piat magis et minus. Quinto de effectu mortalis pct̄i ẜm diuerſum ſtatum ꝑſone. Sexto vtrum diuturnitas peccatiī cat mortale. Septimo d̓ pena mortalis pec ¶ Nembrū primū D primū ſic. mortale dicit̉ qd̓ eſt dignum morte. vel qd̓ mortē inducit. Poteſt ergo queri de qua morte intelligit̉. Eſt em̄ mul tiplex vita. nature. gratie et̓ glorie. et toti ens dicit̉ mors. a qua ergo morte dicit̉ motale? Nam ſi dicit mortale a morte nature. ẜm hoc nullū dicet̉ morta le: niſi ad qd̓ ꝯſequeret̉ ex debito mors nature. et illd̓ tm̄ videt̉ originale. gͦ originale tm̄ eſt mortale. poteſt ⁊ que
ri. ſi originali debet̉ mors nature. quare nō ſimilit̓ ipſi actuali mortali: cū in vtroqꝫ ſit inobediētia. ¶ Si v̓o di cat̉ mortale a morte gehenne hoc nō videt̉ ꝯmuniter. em̄ aliquod pct̄m eſſe mortale qd̓ poſtea ꝑ penitentiam delet̉. et ſic nō dicet̉ mortale. qꝛ ſequatur mors gehenne. ergo ꝯditiōaliter dicet̉ mortale. ſcꝫ ſi nō ſequatur pena finalis. quod cum nō ſit eo ꝙ mortale dicit̉ in ſuo gene re. nō dicet̉ mortale a morte gehenne. ¶ Preterea. nec mors gehenne videt̉ dici mors. in illa em̄ viuit hō ſentit et intelligit. hec om̄ia atteſtant̉ vite. ſi gͦ nō recte dicitur mors cum ſit ibi vita ꝑpetua: ꝑpetua autem vita non eſt cōpoſſibilis cum morte. nec recte dicetur mortale ab il la morte. ¶ Si v̓o dicat̉ a morte culpe. nec hoc videt̉ di ci. differētie em̄ oppoſite reſpectu ꝯſimiliū debent accipi. ſi ergo veniale nō reſpiciat niſi oppoſitum pene eterne. mortale nō dicet̉ niſi reſpectu pene eterne. ¶ Preterea cū mors dicatur ſeꝑatio a principio vite. ꝓpter qd̓ ma gis dicit̉ ſeꝑatio a principio vite ꝑ vnum peccatum q aliud? videt̉ em̄ ꝙ tm̄ debet dici mors quādo fit ſeꝑatio a fide. dicit̉ em̄ ad Ro. Iuſtus ex fide viuit. ſi gͦ fides eſt vita anime: tūc tm̄ dicet̉ eſſe mortale: cum priuat̉ fides. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ mortale pct̄m dicit̉ reſpectu dupli cis mortis. reſpectu mortis culpe ⁊ reſpectu mortis ge henne. ſed reſpectu illius cauſa eſt ſimul cū cauſato. re ſpectu actus cauſa eſt prior cauſato. cū aūt dicit̉ pecca tum mortale reſpectu mortis gehenne. intelligit̉ ꝙ quā tum de ſe eſt cauſa eſt. vn̄ niſi deſtruat̉ ip̄m peccatuꝫ: tā lis pena ꝯſequitur. Reſpectu aūt mortis culpe eſt cauſa ꝯiuncta. cū em̄ peccat aliquis hmōi peccato. anima ſeꝑa tur a deo: vel prius ſeꝑata elongatur. Unde ſic intelligi tur vno modo illud. In quacunqꝫ die comederis morte morieris. quocūqꝫ em̄ die comedit homo ꝑ delectatōem que eſt ꝯtra deū. morte culpe morit̉. ¶ Ad obiecta autē dicendū. primo ad id qd̓ dicit̉. ꝙ pct̄o origīali mors de bet̉ nature. vtrū ſimilit̓ actuali. Rn̄dendū eſt. ꝙ obliga tio mortis ſequit̉ ex vtraqꝫ. nō dico cuiuſcūqꝫ actualis: ſꝫ illius actualis qd̓ fuit primoꝝ ꝑentum. Ade em̄ in qͦ fuit tota natura hūana poſita fuit illa lex. In quacunqꝫ die come. ⁊cͣ. Et rōne eius obligata fuit poſteritas: non tm̄ ad mortem culpe: ſed etiā ad mortē gehenne. Unde aug. in. xiij. de ciui. dei. cū querit̉. quā mortē deus pͥmis hoībꝰ fuerit ꝯminatus ſi ab eo mandatū tranſgrederēt̉ acceptum. vtruꝫ aīe: an corꝑis: an totius hoīs: an illā q̄ appellat̉ ſcd̓a? Rn̄dendū eſt. ꝙ oēs. et poſt ſeꝗtur. nō tm̄ prime mortis ꝑtē prioreꝫ vbi aīa priuat̉ deo. nec tm̄ po ſteriorem vbi corpus priuat̉ aīa. nec ſolū ip̄am totā pri mā niſi aīa a deo ⁊ a corꝑe ſeꝑata punit̉: ſꝫ quicqd̓ mor tis eſt vſqꝫ ad nouiſſimā que ſcd̓a dicit̉. qͣ eſt nulla poſte rior ꝯnumeratio illa ꝯplexa eſt. nō negatur tn̄ quin alij actuali mortali ſi ꝑmaneret deberet̉ mors. ¶ Ad ſcd̓m v̓o qd̓ obijcit̉ de morte gehenne. dicendum eſt. ꝙ mortali peccato ſi ꝑmaneat debet̉ pena gehenne. ablata em̄ cau ſa nō eſt mirū ſi nō ſequatur effectus. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ mors gehenne non recte dicit̉ mors ꝓpter vite ꝑpetuitatem. dicendū ꝙ nō dicit̉ mors oppoſita vite na ture. ſꝫ oppoſita vite glorie. Nec eſſet mors ꝑpetua gehē ne: niſi eſſet vita nature ꝑpetua. An̄ aug. in li. de ci. dei. In damnatōe nouiſſima ꝙͣuis homo ſentire nō deſinat tn̄ qꝛ ſenſus ip̄e nec volūtate ſuauis nec quiete ſalubris ſed dolore penalis eſt: nō immerito mors eſt potius ap pellata ꝙͣ vita. ¶ Ad vltimū d̓o dicendū videlicet quod obijcit̉ de morte culpe. ꝙ licet mors culpe ſequat̉ ex illo peccato quod dicit̉ mortale. quia ibi auertit ſe homo a deo. proprijſſime tamen dicit̉ infidelitas peccatum mor tale. quia aufert omne quod vita eſt ſpiritualis. ẜm ꝙ dicitur. iuſtus ex fide viuit. Alia v̓o peccata cum quibꝰ ſaluatur fides informis. et ſi vitam gratie gratum faci entis auferunt. non tamen totum quod eſt gratie. ¶ Membrum ſecūdum

Ecundo querit̉ de differentia eius vel cō S uenientia ad criminale. Et videt̉ ꝙ cōuer tantur. Unde hiero. criminis appellatio late patet ꝯplectens omne peccatum qd̓ de voluntate ꝓcedit. ſed tale eſt peccatū mortale. gͦ crimīa le et mortale ꝯuertunt̉. ¶ Itē ſuꝑ illd̓. xxxj. Iob. hͦ em̄ ne phas eſt. glo. peccatū polluit. crimen extinguit. ſed hoc facit peccatum mortale. ergo peccatū mortale et crimen ꝯuertunt̉. ¶ Item hugo de ſancto vict. crimīalia dicun tur ꝗ vel leſionē inducūt vel turpitudinē ingerunt in ꝗ bus deus vel ꝓximus multū offenditur. vel ip̄e qui facit maculatur: ſed hec ratio ꝯuenit mortalibꝰ pct̄is. gͦ mor talia ⁊ crimīalia ꝯuertunt̉. ¶ Contra. aug. ſuꝑ Ioh̓eꝫ Crimen eſt pct̄m graue ⁊ accuſatōne ⁊ damnatione di gniſſimū. ſꝫ nō om̄e peccatū mortale eſt tale: ergo pecca tū mortale ⁊ crimē nō ꝯuertunt̉. ¶ Itē dicit̉ in epl̓a ad thimo. oportet ep̄m eſſe ſine crimine nō ait ſine peccato. ẜm hoc em̄ nullus vel pauci ordinarent̉: ergo non ꝯuer tunt̉. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ crimen accipit̉ dupliciter. cō muniter et ꝓprie. Cōmuniter accipiendo ꝯuertunt̉ cri men ⁊ mortale pct̄m. Unde yſid̓. vnum ꝓ altero accipit dicens. multi a crimīe corruūt in crimen. qui diſtinguē ſua facta minora ꝯtemnūt. qui dei cognitōnem hn̄tes ti morē eius negligunt. et p̄mittit̉ de eiſdē experinento mi noꝝ pct̄oꝝ. maiora cōmittunt̉ peccata vt durius ferian tur. Si v̓o accipiat̉ ꝓprie crimen. ẜm rationē predictaꝫ omne crimē eſt pct̄m mortale. ſed nō ꝯuertit̉. et ẜm hoc ſupradicte auctoritates ſunt intelligende. ¶ Nembrum tercium Ercio queritur de cōꝑatione venialis ad mortale. Utrū ſit ibi aliqͣ ꝓportio. et videt̉ ꝙ nō. Infiniti em̄ ad finitum nulla eſt ꝓ portio. ſed pena eterna eſt infinita: pena temporalis eſt finita: ergo nulla eſt proportio. ſed ſicut ſe habet pena ad penā: ita ſe habet culpā ad culpam. ra tione cuius eſt reatus pene. gͦ peccati mortalis ⁊ veniā lis nulla eſt ꝓportio. ¶ Preterea. peccatū veniale eſt de lectatio inordinata ſub deo. peccatuꝫ v̓o mortale eſt ſupͣ deū vel ꝯtra. Si ergo ſummi boni quod deus eſt: nulla eſt ꝓportio ad bonū creatū. ergo nec peccati mortalis. vbi aliquid p̄ponit̉ deo vel ꝑificatur. nulla eſt ꝓportō ad veniale. quod ꝯmenſurat̉ alieni bono mutabili et ita bo no creato. ¶ Contra quelibet delectatio in mortali pec cato eſt finita: finiti v̓o ad finitum poteſt eſſe ꝓportō. ſi in eodem genere accipiant̉. ergo proportio poteſt eſſe ve nialis peccati ad mortale. ¶ Iteꝫ acerbitas pene que de betur mortali peccato finita eſt in magnitudine. pena autē venialis pct̄i in acerbitate poteſt creſcere vt aliquā habeat ꝓportōem ad penam mortalis pct̄i in acerbita te. ergo aliqua proportio poteſt eſſe venialis peccati ad mortale. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ eſt loqui de quantitate delectationis in vtroqꝫ peccato. et ẜm hoc poteſt eē ꝓpor tio peccati ad peccatum ex ꝑte delectationis. eſt iterū lo qui de deformitate: et ẜm hoc nō eſt proportio. deformi tas enim menſurat̉ reſpectu boni ſiue commutabilis ſi ue eius in quem peccat̉. delectatio v̓o ẜm actum ip̄ius peccantis et ꝓpter hoc pena debetur mortali peccato. ex vna parte finita magnitudine: ex alia ꝑte infinita dire ctione. veniale etiā peccatū licet quātū eſt de ſe nō habe at reatum niſi pene tꝑalis. ex adiūctōe tn̄ mortalis pōt habere penam eternam. cuꝫ em̄ eius deformitas eſt ſine fine: deformitati auteꝫ ſine fine rn̄det pena ſine fine. ẜm hoc ſoluunt̉ ratōes ſupradicte. ille enim que oſtendunt improportionabilitateꝫ ex parte deformitatis ẜm ſuum genus. accipiuntur vel ratione eius in quem peccatur. alie v̓o ſumuntur ẜm menſuram delectationis ex parte delectantis. ¶ Nlembrū quartū
Uarto querit̉ vtrum mortale recipiat ma tis et minus. ꝙ nō videt̉. Mors em̄ natu re ẜm ꝙ eſt ſeꝑatio anime a corꝑe in ter a ſimili mors ẜm ꝙ eſt ſeꝑatio anime a deo qui eſt vita mino eſt. nec recipit magis et minus. erg. eius: nō recipit magis et minus. ſed ab hac morte dicit̉ mortale peccatū. ergo mortale nō dicit̉ ẜm magis ⁊ mi nus. ¶ Contra. adulteriū dicitur maius peccatū ꝙͣ for nicatio. et homicidiū ꝙͣ adulteriū. et vnūqd̓qꝫ eſt morta le. ergo vnū eſt excedens aliud in quantitate mortalis. ergo mortale dicit̉ ẜm magis et minus. ¶ Ad quod di cendū ꝙ aliud eſt dicere maius peccatuꝫ mortale et mi nus: et aliud eſt dicere magis et minus mortale. cū eniꝫ dicitur maius et minus ad quantitatē peccati refert̉ in genere peccati. et maior etiaꝫ acerbitas pene reſpondet ẜm menſuram libidinis. cum aūt dicit̉ magis et minus mortale: ad ip̄am ſeꝑationem a deo qui eſt vita refertur et inꝙͣtum ei pena eterna reſpondet. ſicut ergo eſt in eter nitate pene nō eſt magis et minus: ſic nec in ſeꝑatōe eſt magis vl̓ minus. Uel poteſt dici ꝙ mortale peccatuꝫ in eo ꝙ mortale reſpicit mortem gehenne. in morte v̓o ge henne aliquid eſt quod dicitur ẜm magis et minus. vt magis dicicur puniri iſte ꝙͣ ille. ⁊ aliquid non dicit̉ ma gis et minus. quia vtrūqꝫ eternaliter dicet̉. ergo pecca tum mortale quo ad aliquid magis et minꝰ: quo ad ali quid non dicetur ẜm magis et minus. et per hec poſſunt ſolui obiecta. ¶ Nembrū quintum Uinto queritur de effectu mortalis pecca ti ẜm ſtatum perſone. queritur ergo ſi pec cati mortalis effectus eſt ſeꝑare a deo ſiue ſubtractio gratie quocunqꝫ tempore inſit. ſit ergo ita ꝙ aliquis pct̄or iteret idē genus peccati mo talis. illud pct̄m iteratū mortale efficit aliquid. ſed effe ctus eſt ſeꝑatio a deo vel gratie ſubtractio. ergo ſeꝑat a deo vel ſubtrahit gratiaꝫ. ¶ Contra. iam ſeꝑatus fuit a deo ꝑ precedens mortale. ſeꝑatus v̓o ſeꝑari non poteſt. Similiter ab eo qui nō habuit gratiā nō potuit ſubtra hi gratia. ergo pct̄m ſcd̓o loco ꝯtingens non efficit illud quod primū faciebat. ergo nō om̄e peccatum mortale ſe parat a deo vel ſubtrahit gratiā. quis ergo effectus ē cō munis om̄is peccati mortalis inqͣtū eſt mortale? ¶ Ad quod rn̄dendum. ꝙ effectus omnis peccati mortalis eſt corrumꝑe bonū naturale ſubiectō. et in illo effectu non differt peccatū. ſiue primo adueniat ſiue ſcd̓o ſiue tercō Item eſt alius effectus qui dicit̉ ſeꝑatio. et ille effectus dupliciter accipit̉. aliquando em̄ accipit̉ ꝓ elongatōne cum em̄ dicit̉ yſa. lix. peccata veſtra diuiſerūt inter vos et deū. diuiſio accipit̉ ibi ꝯmuniter ad primā ſeꝑationē a deo ⁊ ad elongationē. Unde ſeꝑatio nō dicitur tm̄ ꝯiū ctorum: ſed elongatō iam ſeꝑatorum. ſeꝑare em̄ eſt ſeor ſum ſe parare. qui v̓o iniuſticia ⁊cͣ. peccat mortaliter ſe orſum a deo ſeꝑat. cū iterum peccat mortaliter ſeꝑat. hͦ eſt elongat. Unde alicubi in ſcriptura inuenitur ꝙ pec catum elongat hominem a deo. ẜm ꝙ dicit̉ longe a pec auerūt a me ⁊ ambula catoribꝰ ſalus. et. ij. hiere. Elo uerunt poſt vanitatem. ¶ Nlembrum ſextum Exto queritur vtrum diuturnitas pecca ti inducat mortale. quod videt̉ ꝑ hoc qͥ d̓ dicit auguſti in libro de igne purgatorio vbi enumerat peccata mortalia. dicit em̄ ꝙ iracundia ſi longo tempore teneatur. et ebrietas ſi ef ſidue fit: in eorum numero cōputatur. cum ergo iracun dia vel ebrietas non vniuerſaliter ſit mortale peccatum Nam ſi eſſet. non oporteret addere illam conditionem de diuturnitate vel de longitudine temporis aut aſſidui tate. ergo diuturnitas inducit vel efficit. ¶ Contra. albedo magis et minus indurans non diuerſificat ſpe

Queſtio .cxxviij.
ciem. ſimiliter eſt in alijs accidentibꝰ. ergo diuturnitas peccatū nō inducit vel efficit mortale. ¶ Ad qd̓ dicēdū. y diuturnitas et aſſiduitas rōne ſui nō inducit pecca itū mortale. ſe ōne eius ꝙ ratio cū habet ſufficien ter tp̄s delibera s tenet̉ reprimere motus veniales ne p̄cedat re ti ſiue dn̄ium. et ideo dicit augꝰ. Quicūqꝫ al de iſtis in īare cognouerit. niſi di rit. et ſi habuerit ſpaciuꝫ longo tꝑe pn̄īam gne emēda nō egerit. et a peccatis ip̄is nō abſtinuerit: illo tranſito rio igne de quo apl̓us ait purgari non poterit. ſꝫ eterna illū flāma ſine remedio cruciabit. cū gͦ dicit̉ iracūdia ſi longo tꝑe ⁊cͣ. nō ꝓ diuturnitate ꝯputat̉ mortale pecca tū: ſꝫ ꝑ manifeſtū dat̉ intelligi occultū.ſ. ip̄e ꝯtemptꝰ ra tōnis. qui eſt in ira ⁊ in iracudia. ⁊ eodē mō intelligen dū eſt in ꝯſimilibꝰ. et ideo dicit apl̓us. iiij. ad ephe. So non occidat ſuꝑ iracundiam veſtram ¶ Alembrū ſeptimū Eptimo querit̉ de pena mortalis peccati cū em̄ actio mortalis pct̄i ſit temporalis: quātitas aūt pene debeat reſpōdere quāti tati culpe. nō debet̉ pena eterna ꝓ actōne tꝑali. gͦ ꝓ actōe peccati mortalis nꝯſeꝗt̉ iuſte pena eter na. Si forte dicat̉ ꝙ non ꝓ actione tꝑali. inqͣtū eſt tꝑa lis debet̉ pena eterna: ſed rōne macule que remanet ſine fine. intelligat̉ ꝑ impoſſibile ꝙ aliꝗs ꝑpetraret aliqueꝫ actū mortalem. et nō cointelligat̉ macula in anima. nun qd̓ ꝓ illo actu puniendus eſt tꝑaliter? ſꝫ hoc ideꝫ genus pene deberet̉ actōni peccati mortalis ⁊ actōni pcti veni alis. quod nō eſt poſſibile. ¶ Preterea. exn̄te actōe mor tali ſi nō ꝯſequetur macula. nunquid pene meritū debe ret̉ macule aut ip̄i actōni mortali. ꝙ ſi debet̉ ip̄i actōni eo ꝙ ẜm actōem eſt meritū vel demerituꝫ. ẜm hoc redit q̄ſtio ſupradicta: quō ꝓ actōe tꝑali punitur aliquis et naliter? Si v̓o diceret̉ ꝙ qꝛ ip̄e homo peccauit in ſuo et̄ no: ideo deus punit eū in ſuo eterno. hoc qualiter intel igendū eſt. cū poſſit ꝯtinge̓ ꝙ ſemel peccauerit hō mor taliter et tn̄ eternaliter puniat̉. ¶ Sed diceret aliquis y ille ꝗ in peccato moritur in infinitū peccoſſet ſi in infi itū vixiſſet. ſed hoc qualiter verū eſt. poteſt em̄ ꝯtingere ꝙ aliꝗs peccet ſemel mortaliter. nec decetero habeat vo luntatem peccandi in illo genere peccati: et tn̄ eſt in illo pct̄o. nō ergo in infinitū peccaſſet ſi in infinitū vixiſſet il lo genere peccati. videt̉ ergo ꝙ non debeat̉ pena eterna peccato tꝑali. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ circūſtātia tꝑis non facit vt pct̄m eternaliter puniat̉. ſed circūſlātia illius in quē peccat̉. qui cū ſit eternus ꝯplentibꝰ mandata ꝓmit tit bona eterna. tranſgreſſoribꝰ v̓o ꝯminat̉ penas et̓nas vt qui in ſuo eterno iudicē offenderint: in eius eterno et̄ naliter crucient̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. vtrū poſſit eſ ſe actio mortalis ſine macula? Dicendū eſt ꝙ nō. vtriqꝫ tn̄ debet̉ pena eterna. ⁊ licet ip̄a actō tranſeat. tn̄ volun tas habitualis ꝑmanendi in peccato manet. et ideo di cit be. grego. qui eternaliter pct̄o ꝑfrui volunt. eternam penam inueniūt. et quoꝝ volūtas nō habuit finē peccā di. nō habebit finem torquendi. Et ſi dicat̉ de aliquo ꝙ peccauit pct̄o fornicationis et nō vult vlterius peccare illo peccato ꝙ nō peccat in ſuo eterno. dicenduꝫ eſt ꝙ in hoc peccat in ſuo eterno: ꝙ nō vult penitere de illo. ⁊ ita ratōne fornicatōnis cū impn̄ia debetur ei pena eterna. ¶ Queſtio. cxxviij. De de Icto de peccato in generali ſequitur de ſpēbꝰ eius. Eſt aūt vna diuiſio ſpecieꝝ. aliud delictūꝫ. aliud ꝯmiſſum. Delictū em̄ eſt in nō fa ciendo qd̓ debet̉ facere. ꝯmiſſum v̓o eſt faciendo quod tenetur nō facere. que differētia notat̉ uꝑ illud psͣ. Delictum meū cognitū tibi feci. et iniuſtici
am meam nō abſcondi. glo. delictum ꝙ dimiſi facienda iniuſticiam ꝙ non facienda feci. Unde iniuſticia accipi tur ibi pro ꝯmiſſo. Poteſt ergo queri de delicto ⁊ de in de de ꝯmiſſo. De delicto aūt primo dicendū eſt in gene̓. deinde in ſpecie. ¶ Querit̉ ergo primo. quare dicat̉ de lictū. Scd̓o vtrum delictum opponat̉ commiſſo. Tercio vtrum maius peccatum ſit delictū ꝙͣ ꝯmiſſum. Quarto vtrum delictū ſit ſimul cum ꝯmiſſo. Quinto vtrū omne delictū ⁊ omne commiſſum reducantur ad vnam cauſaꝫ ꝯmunem ¶ Membrum primum D primū ſic. delictū dicitur qͣi derelictum ſic em̄ exponit aug. ſed derelictō non videt diſtinguere inter pct̄a mortalia. In vne qͦꝫ em̄ peccato mortali eſt dei derelictio. gͦ nō ꝯuenienter ponetur vna ſpēs mortalis pct̄i. ¶ Item aug. in li. de natura boni. peccatum nō eſt appetitio reꝝ nalaꝝ ſed deſertio reꝝ melioꝝ. deſertio aūt quid eſt ni ſi derelictio. ergo om̄e peccatū mortale de quo loꝗt̉ ibi ē delictum. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ delictū eo dicit̉ dere lictum: qꝛ derelinquit̉ illud qd̓ faciendū eſt. nō qꝛ dere linquit̉ deus. ſic em̄ large acciꝑet̉ delictū et nō ꝓprie. ẜm ꝙ diuidit̉ ꝯtra ꝯmiſſum. hoc aūt mō accipit̉ in illa rati one peccati. Peccatū nō eſt appetitō ⁊cͣ. et dr̄ ꝙ peccatū non eſt appetitio reꝝ malaꝝ. qꝛ res accipit̉ ibi ꝓ natura nulla aūt natura mala eſt. ſed deſertio dicit̉ reꝝ meliaꝝ qꝛ homo peccando mortaliter deſerit deum: deſerit etiā bona ſpūalia adherendo tranſitorijs. Nec eſt hoc ꝯtra rium qd̓ alubi dicit̉ ꝙ peccatū eſt appetitio rei mutabi lis. vel ꝙ peccatū eſt appetitus rei male. res enim accipi tur ꝓ delectabili illicito. ¶ Membrū ſecundū Ecundo q̄rit̉ vtrū delictū opponat̉ ꝯmino Et videt̉ ꝙ nō. ꝑ hoc qd̓ dicit̉ ibi. Delicta quis intelligit. delictū em̄ ꝯtinet in ſe oc culta ꝓpria ⁊ aliena. ſꝫ omīa pct̄a pn̄t dici talia. gͦ om̄e pct̄m eſt delictū. et ita nō opponūt̉ delictū ⁊ ꝯmiſſuꝫ. ¶ Contra.xvj. leui. Confiteant̉ om̄es iniquita tes filioꝝ iſrl̓ vniuerſa delicta atqꝫ peccata. gͦ diuidit̉ cō tra peccatū. Sil̓r. xiij. iob. Quantas habeo iniꝗtates et peccata. ſcelera mea atqꝫ delicta oſtende mihi. Sil̓it̓ dr̄ in leui. vij. ⁊.vj. ꝙ offerat̉ ſacrificiū ꝓ peccato ſicut ꝓ de licto. gͦ delictum diuiditur ꝯtra peccatum. et peccatum accipit̉ ibi ꝓ ꝯmiſſo. ¶ Itē due ſunt ꝑtes iuſticie. declīa re a malo ⁊ facere bonū. quibꝰ duabꝰ opponunt̉ delictū ⁊ ꝯmiſſum. gͦ delictū ⁊ ꝯmiſſum inter ſe opponūt̉. ¶ Ad quod dicendum ꝙ delictum ꝓut opponit̉ illi parti iuſti cie que eſt facere bonum. diuidit̉ ꝯtra ꝯmiſſum: que op ponit̉ iſti ꝑti que eſt declinare a malo. delictum auteꝫ ꝓ ut dr̄ a delinquēdo ꝯn̄ eſt ad pct̄m. et ſic aliqn̄ accipit̉. Sed ad hoc queri.§. j. tur vtrū delictum ⁊ ꝯmiſſuꝫ ſufficiēter diuidāt peccatuꝫ mortale ꝑ immediata. qd̓ videtur ex iam dictis. Sed vi det̉ ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ dicitur in. v. leuit̉. vbi dicitur. ꝙ de lictū eſt qd̓ ꝯtra ſolum preſumit̉ deuꝫ it in factis vel iu ramentis. Delictū aūt hoc modo acceptuꝫ cū ꝯmiſſo: nō ſufficienter diuidit peccatū mortale. ¶ Preterea. dicit̉ ibidem. vbicunqꝫ cognitio peccati ſiue preferat̉ ſiue ſub inferatur delictum vocatur. ergo delictū nō ꝯtinet pct̄m igͦrātie. nec ꝯmiſſū ꝯtinet pct̄m igͦrātie. gͦ tres ſunt drn̄tie pct̄i mortalis. delictū. pct̄m ignorātie ⁊ ꝯmiſſuꝫ. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ illa duo ſufficiēter diuidunt peccatū actu ale. mortale. Unde auguſtinus in libro de perfectōe iu ſticie. Duobus enim modis fieri conſtat omne peccatū. ſi aut illa fiant que ꝓhibentur aut illa non fiant que iu bentur. et hec duo ſunt delictū et commiſſum. ¶ Ad ob iectū autem in ꝯtrarium dicendum eſt. ꝙ delictū aliquā do coartatur ad illa ꝗbus proprie delinquitur in deuꝫ.

et ẜm hec currit illa diuiſio. peccatum aliud in deū. ali ud in proximū. aliud in ſeip̄m. hoc autem modo nō acci pitur delictum ẜm ꝙ diuiditur ꝯtra commiſſum: ſed di cit̉ delictum cum nō ſit quod faciendū eſt. ¶ Similiter reſpondendū eſt ad ſecundū. delictum em̄ aliquando co artat̉ ad illud peccatū quod ſcienter fit. vel quod ſcit̉ cū factū eſt. et hoc modo nō diuiditur ꝯtra ꝯmiſſum ſed di uidit contra peccatū ꝑ ignorantiam ſiue qd̓ ignoranter fit. Alio v̓o modo delictū accipit̉ ꝯmuniter. quando nō fit ad quod tenetur. ⁊ fieri dicatur large ad ſcire. et ẜm hunc modū delictum ꝯtinet in ſe peccatum ignorantie. peccatum em̄ ignorantie eſt cum nō ſcit quod tenet̉ ſci re. et hoc modo delictum immediate ſe habet ꝯtra com miſſum. continet em̄ in ſe peccatum ignorantie emiſſio nis ⁊ negligentie. Alio v̓o modo accipitur ſuꝑ illud pͣs. Belicta iuuentutis mee et ignorātias meas ne me. De licta em̄ dicunt̉ qn̄ via veritatis ſcienter delinquit̉. ign rantie v̓o peccata que ignoranter fecit vel anteꝙͣ crede deret peccare. ¶ Alembrum tercium Ercio querit̉ vtrū magis peccatū ſit deli ctum ꝙͣ ꝯmiſſum. quod videt̉. Delictū em̄ in leuitico magna indigebat expiatione. ſicut dicit̉. v. leui. ergo maius peccatū fuit delictū ꝙͣ ꝯmiſſum. ¶ Preterea. facere bonuꝫ eſt melior ꝑs iuſticie ꝙͣ declinare a malo. ergo delictū quod oppoī tur ei quod eſt facere bonuꝫ hoc em̄ abſtinere eſt a bono vel deſertio boni. ſicut dicit̉ leuit̉. vj. ſuꝑ illud. ſicut pro peccato offert̉ hoſtia: cōmiſſum v̓o opponitur ei quod eſt declinare a malo. hoc em̄ eſt facere malū. ergo delictuꝫ eſt maius peccatū ꝙͣ ꝯmiſſum. ¶ Contra. videt̉ ꝙ equa le ꝑ hoc quod dicit̉ leuit̉. vj. Sicut ꝓ pct̄o offert̉ hoſtia ita pro delicto. vtriuſqꝫ hoſtie vna lex erit. ſi ergo vna eſt lex. vna eſt lex ſacrificij ꝓ peccato ⁊ ꝓ delicto. ergo ſunt ꝯſimilis culpe. ¶ Item grego. in originali ſuꝑ illud. ſce lera mea atqꝫ delicta oſtende mihi. hoc intereſt inter ſce lus et delictum: ꝙ ſcelus pondus peccati tranſcēdit. de lictū v̓o nō. qꝛ cum offerri ſacrificiū ꝓ peccato iubetur. nimiꝝ ꝓ peccato dicitur ſicut ꝓ delicto. ergo ad paria iudicant̉ peccatū et delictum. ſed hoc dicitur cōmiſſum. ergo delictū et ꝯmiſſum ad paria iudicant̉. ¶ Ꝙ auteꝫ delictuꝫ ſit minus ꝙͣ ꝯmiſſum arguitur. difficilius enim fit obſeruatō ab omiſſo ꝙͣ commiſſo. que d̓o ſunt huiuſ modi. alijs paribꝰ minora ſunt peccata. Ꝙ autem diffi cilioris fit obſeruatōnis patet ꝑ hoc. ꝙ plures ignorant̉ obmittunt ſiue declinauerunt ꝙͣ committunt. ¶ Prete re a plures ſunt ꝓhibitiones ꝙͣ precepta affirmatiua. ſꝫ in tranſgrediendo ꝓhibitōnes fit cōmiſſum. ⁊ nō facien do precepta fit delictum: ergo pluries fit ꝯmiſſum ꝙͣ de lictum. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ delictum ẜm ꝙ immedi ate ſe habet ꝯtra ꝯmiſſum et ſufficienter diuidit peccatū actuale mortale: maius peccatū eſt in genere cōmiſſum ꝙͣ delictū: qꝛ maius malū eſt facere malum. ꝙͣ nō facere bonū. ẜm aūt ꝙ delictum reſpicit ꝑ ſe in iniuriā dei. ma ius eſt peccatum. et ſic accipit̉ qn̄qꝫ in leuitico. cū maior requirit̉ expiatio. ¶ Ad illud d̓o quod obijcitur ꝑ com ꝑatōnem delicti ⁊ commiſſi ad partē iuſticie. dicendum eſt. ꝙ licet maius bonū ſit facere bonū ꝙͣ non facere ma lum. nō tn̄ ſic eſt in oppoſitis vt maius ſit malum abſti nere a bono ꝙͣ facere malum. ſed attendenda eſt ibi ꝯſe quentia in ꝯtrario. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de parita te ꝑ hoc quod dicit̉ leuit̉. intelligendū eſt ꝙ illa paritas attenditur quo ad legem hoſtie inꝙͣtum reſpicit ſacerdo tem. Unde dicit̉ ibidem. ad ſacerdotē qui eaꝫ obtulerit et ꝑtinebit. ¶ Ad illud v̓o quod dicit beatus greg. dice dum eſt. ꝙ quo ad hoc attendit̉ paritas. ꝙ ſcelus traſce dit vtrunqꝫ in malicia. ¶ Nembrū quartū
Uarto querit̉ vtrum delictum ſit ſimul cū commiſſo. quod videtur. Qui enim non facit quod tenet̉ facere. hoc eſt quia aliqd̓ aliud facit quod diſtrahit affectuꝫ ab illo ¶ Item qui facit quod nō tenetur facere committit illd̓ ad quod tenet̉. qui enim fornicat̉ tenetur ꝯtinere ⁊ non continet. ergo delictum ſimul eſt neceſſario cum commiſ ſo. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ delictū aliquod eſt reſpectu actus. qui directe opponitur ei quod ꝓhibetur. vt ſe ha bent continere ab illicito ⁊ fornicari. et in talibus com miſſum ſequit̉ delictum ſed non econuerſo. Sunt etiam alij actus reſpectu quoꝝ dicit̉ delictum: ⁊ in talibus po teſt eſſe delictum ſine ꝯmiſſo. vt tenetur ille dare indigē ti ꝓ tempore et loco et nō dat. et ex hoc delinquit. nō ta men ꝯmittit. Preterea. ille dat cui nō debet et ita ꝯmit tit. nec tamen obmittit. poteſt enim dare et cui nō debet. et cui debet. et ita ex vna ꝑte tranſgredi. et ex alia parte nō derelinquere. ſic ergo patet qualiter ſeꝑantur delictū et commiſſum ⁊ qualiter non ſeꝑatur. ¶ Alembrū quintum Ttimo querit̉ ratione delicti et cōmiſſi. ſi om̄e de lictum reducat̉ ad vnū ꝯmune ſiu ad vnā cauſaꝫ ꝯmunē et om̄e ꝯmiſſuꝫ ſimi liter. qd̓ nō videt̉. diſtincte em̄ ſunt ꝓhibi tiones ab inuicem ⁊ iuſſiones ſil̓iter. gͦ delicta et ꝯmiſſa ſunt circa actus ꝑticulares nō gͦ erit delictū vnū ꝯmūe omībꝰ delictis. nec preceptuꝫ ad oīa p̄cepta. neqꝫ omnia reducent̉ ad vnū vtrobiqꝫ. ¶ Cōtra. aug. in li. de ꝑfectōe iuſticie. generalis ꝓhibitio eſt nō ꝯcupiſces. et general̓ iuſſio. diliges. qd̓ breuiter apl̓us ꝯplexus eſt dicēs. No lite ꝯformari huic ſeculo. ſꝫ reformamini in nouitate ſen ſus vr̄i. ꝓhibitio em̄ eſt. nolite ꝯformari. Iuſſio ē. refor mamī. cū gͦ delictū et ꝯmiſſuꝫ attēdant̉ ẜm iuſſionē ⁊ ꝓ hibitōem. erit delictū et ꝯmiſſuꝫ ad generalia reducere. cū em̄ aliquis delinꝗt tenet̉ aliquis reformari in nouita te vite. et nō reformat̉ delinquēdo: cū aūt aliquis ꝯmit tit tenetur non ꝯformari huic ſeculo. et ꝯformat̉. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt ꝙ eſt reducere ſicut dictū eſt ad p̄dicta ge neralia q̄ ſunt tanꝙͣ radices p̄ceptoꝝ ⁊ ꝓhibitionū. vt ꝙ iſta ſint vniuerſalia p̄ceptoꝝ nō ꝓhibitōnū ꝑticulariū hͦ ſicut nō ꝯcupiſcē et diligere ſunt radices: ita nolite cō formari ⁊ reformari ſunt ꝯn̄tia. et ſic ꝗcūqꝫ delinꝗt ve ꝯmittit radicitus: peccat in illis vel ex ꝯſequēti ¶ Queſtio. cxxix. de diffe retijs delicti q̄ ſunt ignorantia. obmiſſio. negligentia. et primo de ignorantia Icto de delicto in ene̓ ſeꝗtur de tribꝰ differētijs delicti q̄ ſunt iḡratia. obmiſſio. negligentia. deli ctū em̄ dr̄ derelictio boni faciēdi ad qd̓ tenet̉ hō. Bonū aūt illud aūt ē in ſcire aut in agē. In age̓ v̓o duplicit̓. vel qͦ ad genꝰ actꝰ debiti vel qͦ ad circūſtātiā debita. primū ē ignorātia q̄ eſt circa ſciēdū. ſcd̓m ē obmiſſio q̄ ē deſertio actꝰ debiti. terciū ē ne gligētia q̄ ē deſertō circūſtātie debite. prīo gͦ dicendū eſt de igͦrātia. ¶ Primo gͦ mō q̄rit̉ vtꝝ igͦrātia ſit pct̄m ali qͦ mō. Scd̓o ſi aliqͦ mō nō ē pct̄m: an ſit pena pct̄i. Ter cio q̄ drn̄tia ſit igͦrātie ⁊ erroris. Quarto ſi ꝯcomitetur qd̓cūqꝫ pct̄m. Quīto cū dr̄ eē pct̄m vl̓ cū pcīo. vtꝝ ſit ori ginale vel actuale vel mediū. Sexto vtꝝ pct̄m iḡrātie ſit gͣuiſſimū. Septīo vtrū excuſet igͦrantia a pct̄o vl̓ n̄ excu ſet. Octauo de excuſantibꝰ q̄ magis excuſent. Nono de cōparatōne ip̄ius ad alias cauſas excuſationis. ¶ Membrum primuꝫ D primū ſic dr̄ ad Ro. j. ſuꝑ illd̓. Scimꝰ as ꝯpioria meuanuluē nalici qm̄ iudiciū eſt dei. ⁊ poſtea ſeꝗt̉. an igͦras.

Queſtio .cxxix.
pct̄m ē. ¶ Itē yſido. in li. de eccl̓iaſtica inſtitutōe. Nullꝰ in culpa maior ē ꝙͣ ille ꝗ̄ deū neſcit. ¶ Itē. j. ad coꝝ. xii. Ignorans ignorabitur et reprobabit̉. ſꝫ reprobatio non ē niſi ꝓpter culpā. ergo ignorātia ē culpa. ¶ Item alio nomē ſciētie cōmune eſt cū virtute. gͦ per oppoſitū aliqͦ̓ nomen ignorātie cōmune eſt cū peccato. ſicut ergo ſcien tia ſipe prudentia dicitur eſſe virtus: ita ignorantta di cetur eſſe peccatum. ¶ Cōtra ſicut dicitur in ench̓. duo ſunt inflicta ꝓpter peccatū. ignorantia rerū agēdarū. et cōcupiſcentia rerū noxiarū. ſed quod inflictū eſt inqͣtū hmōi tenet rōem pene nō peccati. ergo ignorātia non ē peccatū. ¶ Item ignorantia ⁊ ſciētia nata ſunt in intel lectu. virtꝰ aūt et peccatū in voluntate. intellectus v̓o ⁊ voluntas ſunt diſꝑata. gͦ ſcientia ⁊ virtus. ergo ignorā tia et peccatū ſunt diſꝑata. ergo hoc nō eſt illud. ¶ Ad uod dicendū. ꝙ ignorātia multipliciter dicit̉. aliquan ꝑ em̄ dicitur defectus cognitōis nature. aliquando de fectus ſcientie debite ſiue ad quā tenet̉ homo. aliquādo viciū vel peccatū ex voluntate neſciendi ea que ſunt ad ſalutem neceſſaria. vt ſunt fides et mores. voluntas er go neſciendi in his vel non apponendi curā vt ſciantur eſt peccatū. pͣs. Noluit intelligere vt bene ageret. ſꝫ no luit ⁊ ita veniā nō habet. imprudentie em̄ et ignorantie aliqn̄ venia datur. voluntati autē male ſemꝑ pena. Ex iam dictis patet quō eſt peccatū ⁊ quō non. ¶ Et per hͦ poteſt reſponderi ad obiecta. cū em̄ dicitur ignorantia ī qui intelligere noluerunt eſt peccatū. ſi eſt p̄dicatio ẜm eēntiam: accipitur ibi ꝓ voluntate neſciendi vel non curandi ſcire.i. incuria vel voluntas ſciendi eſt peccatū et hoc eſt verū. ¶ Ad ſecunduꝫ dicēdum ē. ꝙ iſte dicitur eſſe in culpa qui neſcit deuꝫ. nō quia neſcire ſit culpa: ſꝫ quia nō aſſentire eſt culpa. infidelitas em̄ eſt peccatum ¶ Ad terciuꝫ dicēdum ꝙ ille qui ignorat dicit̉ ignorari vel reprobari. ẜm illud quod dicitur in li. de natura et gratia. nō tibi deputatur ad culpam quod inuitꝰ igno ras: ſꝫ ꝙ negligis querere quod ignorās. neqꝫ ꝙ vulne rata mēbra nō colligis: ſꝫ ꝙ ſaluare volentē cōtemnis. Et iteꝝ. aug. in. q. no. teſ. hic qui potuit diſcere et nō de dit oꝑam. remiſſe fecit. erat eī qd̓ diſceret ⁊ a quo diſce ret. ¶ Ad quartum dicendū. ꝙ nihil ꝓhibet nomē eē cō mune ignorātie que eſt in intellectu et peccati. ſic̄ ſcien tia in intellectu et virtutis. illud d̓o quod dicit̉ ignoran tiam eē inflictam: et excuſare peccatum de pena intelli gitur. Illud etiā quod dicitur ignorātiam eſſe inflictaꝫ vel excuſare peccatū eē in intellectu ſicut ⁊ ſcīam. nō in telligitur de ignorantia ẜm ꝙ ē nomen peccati. Nlembrum ſecundū Ecundo queritur ſi ignorātia aliquo mo do nō eſt peccatū: an ſit pena peccati. ꝙ at̄ ſit pena peccati. patet ꝑ hoc ꝙ dicit hug. de ſanc. victo. Uiciū corruptōis humane duplici corruptione naturā inficit. ignorātia menteꝫ. et cōcupiſcētia carnē. Hec duo mala in primo ꝑente pena fuerunt p̄cedentis culpe. ergo ignorantia eſt pena. ¶ It̄ jͣ. ad ro. ſuper illud. Scimus qm̄ iudiciū ⁊cͣ. Ignorāti. in eis qui intelligere nō potuerunt ē pena peccati. ¶ It̄ aug. in ench̓. Errores in hmōi falſitatibꝰ quibꝰ falli ir ſalua fide ⁊ via nō relicta que ducit ad illū ⁊ ſi pec cata nō ſunt: tn̄ in mal̓ huius vite deputandi ſunt. ⁊ ſic cū error ſit ignorantia vel cū ignorantia: erit ignorātia pena. ¶ Sed ꝙ ignorantia nec ſit culpa nec pena ſꝫ cau ſa vtriuſqꝫ: videtur per hoc. ꝙ eua peccauit ex ignoran tia quia ſeducia fuit. ſicut dicitur. jͣ. thi. ij. ſed illa igno rantia nō fuit pena: nō em̄ p̄ceſſerat culpa. nec fuit cul pa. quia idem nō eſt cā ſui: ergo ignorantia nō eſt culpa nec pena. ¶ Item hugo. naſci ſine cognitōne natura eſt nō culpa. ſed in eo vicio naſci quo poſtea a cognitione veritatis fit impedimētum: culpa eſt.i. cauſa culpe. er norantia ſiue dicatur defectus cognitōis ſiue quo ſit impedimentū cognitōis. cauſa eſt culpe. cauſa autē
culpe p̄cedit culpam et penam. ergo hmōi ignorātia nō eſt culpa nec pena. ¶ Quod etiam patet in angelis. an geli em̄ quidā boni ignorauerūt miſteriū paſſionis. ī il lis aūt nec erat culpa nec pena. ergo aliqua ignorantia non eſt pena. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ ignorātia multi pliciter ſumitur. aliquando em̄ ſumitur ꝓ neſcientia. et hoc mō poteſt eſſe ꝙ nec ſit culpa nec pena: nec etiā cau ſa culpe vel cōcomitans. ſicut fuit in angelis. et ad huc ē reſpectu alicuius cognoſcibilis. ſicut reſpectu diei iu dicij. xxiiij. mat̄. de die illa nemo ſcit nec āgeli dei. aliqn̄ d̓o illa neſcientia eſt occaſio culpe. et hoc mō fuit neſciē tia in eua. aliqn̄ v̓o eſt cōcomitans culpā ſicut cū dicit̉ omnis malus ignorat. aliqn̄ v̓o ē pena inflicta ꝓ culpa originali vel actuali. ¶ Et ẜm hec pn̄t ſolui ea que obie cta ſunt. Nam prime rōnes attēduntur ꝙͣtum ad igno ratiam ẜm ꝙ eſt pena: ſequētes v̓o ꝙͣtum ad ignoranti am que eſt cōcomitans culpā vel occaſio culpe. vltīa d̓o attenditur ꝙͣtum ad neſcientiam que nec ē cōcomitans culpam nec occaſio culpe. ¶ Nembrū terciuꝫ Ercio queritur que differentia ſit ignorā tie ⁊ erroris. ⁊ ad hoc ſic. Error em̄ ē pec catum quod opponit̉ fidei. Ignorantia v̓o ẜm ſuā rōem nō eſt peccatū. ergo error n̄ eſt ignorātia. Ꝙꝛ aūt error ſit peccatū patet ꝑ hoc qd̓ di cit aug. quis niſi errās malum neget approbare falſa ꝓ veris. aut improbare vera ꝓ falſis. aut habere incerta ꝓ incertis. ſed hec approbare eſt errare. hoc aūt pōt eſſe in his que ſunt circa fidem. cū aūt ſic eſt approbatio pe catū eſt. ergo error eſt peccatū. Reſtat ergo ex p̄dictis ꝙ error nō eſt ignorātia. ¶ Cōtra. aug. in ench̓. error caue dus eſt. nō ſolū in maioribꝰ verū etiā ī minoribꝰ. nec n ſi rerū ignorātia pōt errari: nō tn̄ ꝯſequēs eſt vt ꝯtinuo erret quiſquis aliquid neſcit: ſꝫ quiſquis eſtimat ſe ſcire quod neſcit. ꝓ v̓o eī approbat falſum qd̓ ē erroris ꝓpriū ergo error eſt ignorātia ſed nō ecōuerſo. ¶ Itē omnis er ror malum culpe eſt vel pene. ſed ignorātia aliquando ē neutrū illoꝝ īmo bonū. vt videtur. ẜm ꝙ dicit aug. ſūt quedā q̄ neſcire ꝙͣ ſcire eſt melius. ergo ignorātia ē vni uerſalior ꝙͣ error. ¶ Item ignorantia ē ī adultis et ꝑuu lis. error eſt in adultis tm̄ ergo ignorātia ē cōmunior ex rore. Ad quod dicendū ꝙ ignorantia ē cōmunior ꝙͣ error. vbi autē inſimul cōcurrut in hoc diſtinguūtur. error dr̄ eſſe in aſſenſu ⁊ diſſenſu. ignorantia v̓o in de ctu cognitōis debite. Un̄ error opponitur cōtrarie ipſi ſciētie vel fidei ſi ſit circa credibilia. ignorātia v̓o prius tiue. ¶ Per hoc pōt ſolui qd̓ obiectū eſt. cuꝫ em̄ dicitur ꝙ errare eſt approbare ⁊cͣ. approbatio ſonat in conſenſu ignorātia v̓o ⁊ neſciētia ī eo qui aptus natus ē ſcire. vl̓ qui habet poſſibilitatē ex natura ad ſciēdum. ſi ergo in ueniatur alicui ꝙ error eſt ignorantia. non dicitur hoc per eſſentiam. ſed per concomitantiam ſiue per cau ſam. ¶ Nlembrū quartū Uarto queritur ſi ignorātia cōcomitetur quodcūqꝫ peccatū. qd̓ nō videtur. aliꝗs eī ſciēter peccat. gͦ n̄ ē ibi ignorantia qͣ igͦrat eē peccatū. nec ē ignorātia ī ꝯditōibꝰ ꝑſo ne aut actus. Pōt em̄ cōtingere ꝙ habeat ſcīam harū et illarū. gͦ ignorātia nō cōcomitatur quodcūqꝫ peccatū ¶ Cōtra. dicit ph̓s. ꝙ oīs malus ignorat. ⁊ loquit̉ d̓ iḡ rātia cōcomitate peccatū. gͦ ē ignorātia cōcomitās om̄e peccatū. Itē volūtas ⁊ rō ita cōiūcta ſūt. vt cū volūtas deficit volēdo: tūc rō deficit in eligēdo. ſꝫ defectꝰ ī electō ne ē ignorātia. defectus aūt ī volūtate ē pct̄m. gͦ ignorā tia cōcomitat̉ peccatū. ¶ Ad qd̓ dicēdum ꝙ ignorāt ia vno mō cōcomitat̉ peccatū. ⁊ alio mō nō. ẜm eī ꝙ igno. rātia eſt in ſpeculatiuo intellectu nō ē neceſſe ignoranti am eē ſemper cum peccato. ſicut ī theologis q ꝯgnitōꝫ

habent faciendoꝝ ⁊ nihilominus peccant. Eſt aūt alia gnorātia que eſt ī intellectu practico. ẜm ꝙ aliquis cū eccat nō habet experientiā boni. vel nō habet electōeꝫ boni que p̄cedit exꝑientiā. ⁊ hoc mō oīs malus ignorat ⁊ ſic intelligit̉ illud ph̓i. Ex hoc etiā patet illud qd̓ po ſtea obiectū ē. Un̄ ẜm hunc modū ignorātia cōcomitat̉ peccatū. ẜm aliū modū ē quoddam peccatū ex ignoran tia. et ¶ Nlembrum quintū Uinto queritur cuꝫ dicit̉ eē peccatū igno rātia vel cū peccato. Utrum ſit originale vel mortale vel mediū. Et on̄ditur ꝙ nō ē riginale. originale eī tranſit reatu ⁊ ma net actu poſt baptiſmū. ſꝫ ignorātia in peccante poſt ba ptiſmū remanet in reatu ⁊ actu. ergo non eſt originale peccatū. ſuppoſito ꝙ originale nō redeat ignorātia autē pōt redire. ¶ Itē ignorātia ē peccatū in his qui intellig re noluerūt. ⁊ originale peccatū ē ſiue velit ſiue nolit. ignorātia nō ē originale peccatū. Nec ē actuale peccatu actuale em̄ peccatū tranſit actu ⁊ remanet reatu. igno rantia v̓o aliqn̄ manet actu ⁊ tranſit reatu. ſicut ē in ſa cerdote qui tenebatur ſcire ꝑtinentia ad officiū ſuum ⁊ nō ſciuit cū debuit. ⁊ penituit ſuper hoc ⁊ adhuc neſcit ignorātia ī illo trāſit reatu. ⁊ remanet actu. ergo nō eſt peccatū actuale. ¶ Ꝙ aūt ſit actuale patꝫ ꝑ hoc. ꝙ de lictū eſt actuale peccatū: ignorātia v̓o ſub delicto cōtine tur. ergo ignorantia eſt actuale peccatum. ¶ Ꝙ aūt ſit originale peccatū. videt̉ ex verbis hug. de ſancto victo. qui dicit. ꝙ ignorātia ⁊ cōcupiſcentia ſunt in nobis cul pa ſimul ⁊ pena originalis. ergo ignorātia eſt origīalis culpa. ¶ Ad quod dicēdum. ꝙ ignorātia vno modo dr̄ eē peccatū actuale. in eo qui nō curat ſcire quod tenetur ſcire. ⁊ ſic cōtinetur ſub actuali peccato ꝓut ē a volūta te nō curandi. Alio d̓o modo dr̄ ignorantia originalis culpa ẜm hug. ꝓut origīale peccatū reddit li. ar. culpa bile quo ad ignorātiam ex ꝑte rōnis. ⁊ quo ad cōcupi ſcentiā ex parte voluntatis. et hec eſt intentio hugonis ẜm ꝙ trahimus ex primis parentibꝰ originalē cōcupi ſcentiā cū ignorātia. Tercio v̓o modo dr̄ ignorātia ha bere quādam cōueniētiam cū originali. ⁊ aliā cōueniē tiam cū actuali. aliquādo eī trāſit reatu ⁊ remanet actu vt in ſacerdote de quo diximus cōtrito. aliquādo v̓o trā ſit actu ⁊ remanet reatu. vt ī illo qui voluit neſcire ⁊ po ſtea addiſcit: ſed nō cōterit̉ de voluntate priori culpabi li. ⁊ tranſit actu quia nō remanet iaꝫ ignorās: ⁊ manet reatu quia adhuc remanet culpa. ⁊ hoc mō hꝫ mediaꝫ rōem. licet ſub actuali peccato ſimpliciter cōtineat̉ ẜm ꝙ eſt peccatum. ¶ Membrum ſextum Exto queritur vtrū peccatū ignorātie ſit grauiſſimuꝫ pct̄m. qd̓ notat̉ ad ro. ij. An ignoras qm̄ benignitas dei ⁊cͣ. Et dic̄ am bro. peccas homo dum impunitatē tibi ꝓ mittis. grauiꝰ cū dei bonitatē cōtemnis: grauiſſime cuꝫ ignoras. et ſunt gradus peccatoꝝ. gͦ grauiſſimū pct̄m ē ignorātie. ¶ Cōtra. aug. in li. de bap. ꝯͣ donatiſtas. Uc riſſimū ē longegͣuius eē pct̄m eiꝰ ꝗ ſciēs. ꝙͣ eiꝰ ꝗ neſciens peccauit. gͦ peccatū ignorātie minꝰ ē. Sil̓r aug. in li. de ciui. dei. ꝯſil̓em ſnīam poīt. ex ꝗbꝰ colligit̉ ꝙ peccatum ignorātie nō ē grauiſſimū. ¶ Itē yſido. Neſcire ſimpli citer ad ignorantiā ꝑtinet. noluiſſe ſcire ad ſuꝑbiā ⁊ cō tumacē voluntatē. ¶ Ad quod dd̓m ꝙ peccatū ignorā tie dicitur multipliciter. vel cum peccat aliꝗs ⁊ neſcit ſe peccare. ⁊ tūc dicit̉ peccare ex ignorātia. vel cū neſcit et nō curat ſe ſcire. vel peccat gͣui peccato ⁊ poſtea nō ſen tit ꝙ gͣuiter peccauit. immo reddit̉ qͣi inſenſibilis reſpe ctu culpe ⁊ pene. ē gͦ ignorātia diſponēs ad pct̄m ſeq̄ns ⁊ ignorātia materia ip̄ius peccati ſiue circa qd̓ ē pct̄m. ⁊ ē ignorātia ꝯn̄s peccatū aggrauās ip̄m. hoc vltīo mō
dicitur illa autoritas amb̓. grauiſſime peccat ꝗ ignorat id ē ꝑiculoſiſſime. quia ſi ſentiret peccatū ac pena pecca ti. ad medelā cōfugeret qua curaret̉ a pct̄o. ⁊ ſic ē de illo ꝗ nō habet ſenſum morbi ſui. ¶ Illud aūt qd̓ dicit aug ꝙ peccata ſcientiū p̄ferūtur peccatis neſciētiū: intelligi tur de ignorātia antecedēte peccatum ſic em̄ diminuit. ¶ Quod aūt dic̄ yſido. Neſcire ſimpliciter ad ignoran tiam ꝑtinet. noluiſſe nec ſcire ad ſuꝑbiam ⁊ cōtumaceꝫ voluntatē: intelligitur de peccato ignorātie ẜm ꝙ igno rātia ē illud circa quod ē peccatū. ⁊ hoc mō graue ē pec catum. Un̄ dicit yſido. ibidē. volūtate ꝓpria deum ne ſcire velle. quid aliud eſt ꝙͣ velle ſuperbiendo dominuꝫ contemnere. Adhuc etiam que.§. j. ritur de peccato eue cū eēt ex ignorātia(ſicut dic̄ yſido qualiter tamgraue fuit peccatū ⁊ grauiſſime punitum. videtur em̄ ꝙ hoc peccatū maius eēt alijs peccatis: ⁊ tn̄ fuit peccatū ex ignorātia. nullū em̄ aliud peccatū actu ale ita grauiter punitū ē. cū ergo mēſura pene ſit ẜm mē ſurā culpe. nullū peccatuꝫ videt̉ eē ita graue. ¶ Ad qd̓ poteſt rn̄deri. ꝙ dicitur aliquod peccatū eē ex ignoran tia. vel quādo aliquis ignorat vtrū fuerit p̄ceptum vl̓ hibitū. ⁊ delinquit vel cōmittit. ⁊ hoc modo nō fuit pe catum eue ex ignorātia. nouit em̄ eē p̄ceptuꝫ a dn̄o. Eſt iterum ignorātia qua neſciuit eē verū quod ei ſuadebat̉ a dyabolo: et tn̄ aſſumpſit. ⁊ iſta neſciētia nō diminuit culpā: nec tn̄ ꝓpter illā principaliter aſſignat̉: ſed ꝓpter hoc ꝙ appetendo eē ſicut deus totū genus humanū obli gauit ad peccatū: guſtando de fructu vetito. vnde om̄es in illis primis ꝑentibꝰ peccauimus ¶ Mombrū ſeptimuꝫ Eptimo queritur vtrū ignorantia excuſet a peccato vel nō excuſet. Et videt̉ ꝙ excu ſat. ꝑ hoc quod dicit aug. ī. q. no. te. Qui ignorat nō ſuo vicio. nō em̄ fuit a quo di ſceret: nec rumore cōperit opinionē doctrine: immunis ē a cōdemnatōe. ergo ignorantia excuſat. ¶ Itē. iij. act̄. Scio ꝙ ꝑ ignorātiam feciſtis. cōuertimini ergo vt dele antur peccata veſtra. ergo ꝑ ignorantiā minuebat̉ pec catū. ¶ Item aug. in. q. ve. teſ. Quō reus cōſtituitur neſcit quid fecerit. ergo ignorantia excuſat. ¶ Iteꝫ ap ſtolus. jͣ. ad thi. j. miſericordiā cōſecutus ſuꝫ quia igno rans feci. ergo ignorantia excuſat. et ſi nō a toto tamen a tanto. ¶ Cōtra. aug. ſuꝑ illud. xij. luc. Qui nō cogno uit et fecit digna: plagis vapulabit paucis. glo. ignorā tia que nō ē eoꝝ que ſcire volunt ſed eoꝝ que neſciūt ne minē ſic excuſat vt ſempiterne igne n̄ ardeat. ergo igno rātia hmōi nō excuſat. ¶ Iteꝫ Aug. in. q. no. te. Nō oīs ignorās immunis a pena ē. hic em̄ qui potuit diſcere et nō dedit oꝑam remiſſe fecit. negligētior aūt luxuria aut maliuolētia inexcuſabilis eſt a crimine. ¶ Item Iſido. Sunt qui ſciēter peccant et qui ꝑ ignorātiā excuſatōen querūt vt minus culpabiles habeant̉. qui tn̄ ſeip̄os nō minuūt ſed magis decipiūt: ergo hmōi ignorātia nō ex cuſat. ¶ Item ſuꝑ illud pͣs. Noluerunt intelligere vt be ne ⁊cͣ. glo. volūtati male ſemper pena debetur. ergo iſta ignoratia addita alteri culpe. nō diminuit aut excuſat ſed magis auget. ¶ Item cecitas inducit peccatū. ſicut patet in lamech. qui cecus effectus ſagitta occidit caym ſed ſicut cecitas ē in corꝑe: ita ignorantia in anīa. ergo ignorantia facit ad eſſe peccatum. quod non eſſet ſi non ignorantia eſſet. ergo ignorantia nō excuſat peccatum ¶ Ad quod dicendum ꝙ ignorantia quedam excuſa et quēdā nō excuſat. Eſt em̄ ignorantia inuincibilis ex caſu. in qua non incidit homo ex ſua culpa ſed ex debiſi tate: et hec excuſat. Eſt iterū ignorantia iuris diuini et canonici. et hec excuſat ſimplices quo ad quedā que nō ſunt neceſſaria ad ſalutē eēntialiter. Ecōtrario v̓o ē igͦ rantia que nō excuſat. o ad deum: vtpote ignorantia

.cxxix. Queſtio
ſupina ſiue affectata. ⁊ ignorātia eoꝝ ad que tenet̉ hō. gētie. ¶ Per hoc pt̄ rn̄dere ad obiecta norātia ne Cū em̄ dicitur. ꝙ ignorātiā excuſat vel ſimpliciter vel ī parte. intelligitur de ignorātia immutabili. ⁊ d̓ ignorā tia ſimplici: nō dico eoꝝ que ſunt ad ſalutē. ⁊ de ignorā tia facti. Illa ergo autoritas aug. in li. de. q. no. te. de ig rantia immutabili. intelligit̉ ẜm ſtatuꝫ perſone ⁊ loci. ¶ Illa v̓o autoritas in li. act. Scio ꝙ ꝑ ignorātiam feci ſtis. nō intelligitur de ignorātia que excuſatꝭ a toto. ſed que excuſat a tanto. dicitur eī in euāgelio ioh̓. xv. Nūc aūt excuſatōem nō habent de peccato. ſed in quibuſdaꝫ etiā eoꝝ poterit eē ignorātia negligētie: ⁊ illa nec excu ſabit a tanto nec a toto. Un̄ de talibus dicit aug. cū p̄ dicaretur veritas. vt ea addiſcerent oꝑam nō dederunt. ignorantiā actorem eius occiderūt. ¶ Tercia v̓o au itas aug. in. q. ve. teſ. intelligitur d̓ ignorantia inuī cibili ex caſu. Un̄ dicit. aliquos ſcimus ſubito demētes factos ferro. fuſto. lapidibus. morſibus. multos nocuiſ ſe captos aūt induſtria ⁊ iudicibus oblatos minime re os factos. eo ꝙ non voluntate ſꝫ impellente vi. neſcio q̄ hec geſſerunt neſcientes. ¶ Quarta v̓o autoritas intelli itur de ignorātia que nō excuſat a toto ſed a tāto. que fuit in apl̓o paulo arbitrabatur ſe obſequiū p̄ſtare deo legis emulator exn̄s. et iō peccatū eius veniale fuit. cuꝫ iſer liam confugit. licet eēt in genere mortalis. ¶ Ad autoritates v̓o que ſunt ex alia parte dicendum eſt. ꝙ illa autoritas aug. in. q. no. teſ. intelligitur de igͦ ligētie. que quo ad hoc nō excuſat ſed multo rantiaī magis cū fuerit ex maliuolentia. ¶ Illa v̓o ꝙͣ ponit yſi. intelligitur de ignorantia affectata. ſimiliter illa q̄ po nitur ſuper illud pͣs. Noluit intelligere vt bene ageret ¶ Illa v̓o que ponitur ab aug. ſuper illud. xij. luc. Qui nō cognouit ⁊cͣ. intelligitur de illa ignorātia que nō ex cuſat a toto licet excuſet a tanto. et iō dicitur neminem ſic excuſat ⁊cͣ. ¶ Ad quartū v̓o dicēdū ē. ꝙ in ꝑte ſimile ē de cecitate et ignorātia ⁊ in ꝑte diſſimile. quo ad hoc ē ſimile. ꝙ ſicut cecitas inclinat ad peccatū. ſic etiā igno rantia. quo ad hoc d̓o diſſimile: ꝙ cecitas tm̄ pena eſt: poteſt eſſe culpa. ¶ Mēbrumoctauū Ctauo queritur de excuſantibꝰ peccatum que magis excuſant. que ⁊ ē comꝑatio igͦ rantie ad ignorantiā. Eſt aūt quedā diui ſio ignorantie. ex parte materie cū dicitur alia eſt iuris alia facti. Ignorātia v̓o iuris. alia ē iuris naturalis. alia eſt iuris diuini. alia iuris canonici. alia iuris ciuilis. Poteſt ergo queri que ignorantia minꝰ ex cuſat et que no. ¶ Ad qd̓ rn̄dendum. ꝙ ignorantia iu ris ſi excuſat aliquā perſonā. vtpote ſimplices qui non habent facultatem ꝑueniendi ad iuris ꝑitiam. vt ſunt ꝑuuli. ruſtici. ⁊ mulieres: minus excuſat ꝙͣ ignorātia fa cti. Ignorantia em̄ iuris in his que ſunt ad ſalutem mi nus excuſat: vtpote ignorantia iuris canonici vel diui ni ꝙͣtum ad quedā p̄cepta. naturalis v̓o iuris minime. canonici v̓o iuris plus excuſat quaſdam perſonas: ci uilis v̓o plus. quāto em̄ plus tenetur homo ad cognitō nē iuris: tāto minus excuſatur. quia d̓o vnuſquiſqꝫ tene tur ad ſcientiā iuris naturalis. iō nullus adultus excu ſatur. nulli em̄ adulto licet legem naturalem ignorare qm̄ ip̄a ſcribitur in corde humano naturaliter. Eſt ⁊ ſci entia iuris diuini.ſ. legis ⁊ ꝓphetaꝝ euāgelice ⁊ apl̓ice doctrine. ⁊ iſtā tenentur ep̄i ſcire et p̄lati maiores: qui tenetur omni poſcenti reddere ratōnem de ea que eſt in eis fide ⁊ ſpe. Un̄ ab eis requiritur ſcientia noui teſta. layci v̓o tenētur ad noticiā decalogi et eoꝝ que ꝑtinent ad fidem ꝓut cōtinetur in ſymbolo apoſtoloꝝ. Ignorā tia v̓o quo ad quedam iuris diuini eos excuſat ſimplici ter. ꝙ tum ad quedam v̓o excuſat a tanto etſi non a toto Eſt et iterum noticia iuris canonici quod cōtinet ꝯſtitu
tōes eccleſiaſticas ad intelligenda peccata. ⁊ ad hāc te nētur ſacerdotes curam aīarum habentes ⁊ cōfeſſores Ignorantia huius iuris quoſdam alios excuſat etſi nō a toto tn̄ a tanto. nō em̄ omnes clerici tenētur ad notici am oīm que ſunt in iure canonico etſi teneantur ad no ticiam quorūdam. Eſt iterum ignorantia facti. et hec ē duplex. vel in differentijs ad ſaluteꝫ ⁊ ad officiū. ⁊ hec excuſat ſicut habetur. j. ad corinth̓. x. omne quod in ma cello venit māducate nihil interrogātes ꝓpter conſcien tiam. Eſt autem factum neceſſarium ad ſalutem vt ꝙ xp̄c paſſus eſt. et eſt factum neceſſarium quo ad officiuꝫ vt in ſacerdote ꝙ facta fit ei manuum impoſitio. ꝙ pol licis et indicis conſecratio. Et circa neceſſarium ad ſa lutem diſtinguendum eſt. quia aut non poteſt vitari igͦ rantia ſicut in illoqui a natiuitate ſua caret vſu ratio nis: et hec excuſat. aut poteſt vitari ſicut in iudeis et pa ganis: ⁊ hec non excuſat. ¶ Eſt iteruꝫ alia diuiſio igno rantie. quia alia eſt ſimplex. alia eſt craſſa. alia affecta ta. Simplex eſt quando aliquis neſcit quod tenetur ſci re facit tamē aliquid ſed non quicquid poteſt: et hec ex cuſat a tanto etſi non a toto. Ignorantia craſſa eſt quā do aliquis negligit ſcire quod tenet̉. nec tn̄ vult ſe neſci re. hec minus excuſat ꝙͣ ſupradicta. aliquando tamē ex cuſat non a toto ſed a tanto. Igͦrantia affectata eſt quā do aliquis negligit ſcire ea que tenetur ſcire. et placꝫ ei neſcire: et hec accuſat ⁊ n̄ excuſat. ¶ Item ē alia diuiſio ignorantie. quia quedam inuincibilis quedam eſt vinci bilis. Illa que eſt inuincibilis. alia eſt inuincibilis per naturam vt in puero qui non poteſt vti ratione. et ī de crepito qui non poteſt diſcernere. et in eo qui naſcitur amēs. et hec excuſat a toto. Alia inuincibilis ex caſu. ⁊ hec contingit dupliciter. aut quia incidit ex ſua culpa. aūt qꝛ non incidit ex ſua culpa. ſi non incidit ex ſua cul pa excuſat a toto. ſi d̓o incidit ex ſua culpa ẜm quoſdā non excuſat a toto. ẜm alios excuſat: quia iam non ha bet liberum vſum rationis. ſed prius non excuſabatur ſiue de priori. ¶ Item ignorantia oiuiditur ex parte ef ficientis. quia alia eſt voluntaria. alia inuolūtaria. vo luntaria eſt duplex. alia eſt volentium neſcire. ⁊ hec eſt affectata ſimpliciter et non excuſat. Alia eſt nolentium ſcire et hec eſt affectata ẜm quid. ⁊ hec ſimpliciter accu ſat. ſed non tantum quantum precedens. Inuoluntaria v̓o: aut fuit a principio inuoluntaria: et hec eſt pena nō peccatum ſimpliciter. ⁊ hec excuſat a toto. aut fuit a pͥn cipio voluntaria et poſtea facta eſt inuoluntaria. ⁊ hec excuſat a tanto etſi non a toto. His cognitis ad ma.§. j. iorem euidentiam ponendi ſunt quidam caſus de igno rantia. Queritur enim de puero qui ab infantia incli ditur in carcere ſaracenorum. vtrum ignorando ea que ſunt fidei peccet. quod non videtur. non em̄ poteſt habe re eum qui eum inſtruat. nec per ſeipſum poteſt habere cognitionem. ergo non poteſt non ignorare. ergo nō p cat. nullus em̄ peccat in eo quod vitare nō poteſt. ¶ Cō tra ad hebre. xj. Sine fide impoſſibile eſt placere deo. ¶ Ad quod reſpondendum ꝙ talis cum peruenerit ad adultam etatem habet potentiam credendi omnino. ꝗa ſi facit quod in ſe eſt: dominus illuminabit eum per oc cultam inſpirationem. aut per angelum. aut per homi nem. videtur tamen per hoc ꝙ dicit aug. in. q. no. teſ. ꝙ ſi non fuit a quo diſceret nec ad eum aliquo modo ru mor doctrine peruenerit: ꝙ tunc non ſuo vicio ignorat ⁊ immunis eſt a condemnatione. Sed intelligendum eſt tunc de diſciplina ẜm ꝙ fit per doctrinam exteriorē vel per doctrinam interiorem. oportet auteꝫ ꝙ faciat quod in ſe eſt. facere autem quod in ſe eſt vti ratione ꝑ quam pōt cōprehendere deum eſſe et inuocare adiutorium dei Dic̄ em̄ beda. ꝙ vnuſquiſqꝫ pōt intelligere deum eſſe et

iudiciū vēturū. de īcarnatiōe aūt ⁊ redēptōe ſi aꝑtet in tellectū ſuū ꝙͣtum in ſe ē: vocabitur vocatōe interiori ⁊ ſi non exteriori. Queritur iterum.§. ij. vtrū quilibet catholicus teneatur ſcire de quolibet mor tali ꝙ ſit mortale. qd̓ videt̉. nō pōt vitari malum niſi co gnitu. quilibet aūt tenet̉ vitare mortale peccatuꝫ. ergo quilibet tenetur ſcire de quolibet mortali ꝙ ſit mortale ¶ Cōtra. doctores dubitāt in caſibꝰ ſubtilibꝰ ſymonie ⁊ hmōi pct̄oꝝ. ergo nō pn̄t ſciri a laicis. ergo nō tenentur ¶ Rndendum eſt ad hoc. ꝙ quilibet tenet̉ ſcire implici te vel explicite. ꝑticulariter vel adminꝰ generaliter. ſub illa.ſ. ratōe generali qua dictat natura. ſꝫ laici nō tenen tur ſcire de quolibet mortali explicite. licet teneant̉ vita re in propria ratione. Item queritūr deᵐ.§. iij. ſacerdote qui accedit ad ordines. ⁊ nō poteſt addiſcere canones. ⁊ ita nō pōt ſcire: gͦ tenet̉ ad īpoſſibile. ¶ Cōtra dic̄ hiero. Maledictꝰ hō ꝗ dicit deū p̄cepiſſe īpoſſibile. gͦ iſte nō tenet̉ ad īpoſſibile. ¶ Querit̉ etiā de illo ſacer dote ī qͦ peccat. nō qꝛ vult ſuſciꝑe ordines qꝛ in ſe bonuꝫ ē. nec in eo ꝙ neſcit. qꝛ adhuc nō tenet̉ ſcire. ergo ī nullo peccat cū nō ſint plura. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ peccat in eo ꝙ vult ſuſciꝑe ordīes cū neſciat nec addiſcere poſſit. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ licet teneatur ad ſciēdū canōes ex hoc ꝙ eſt ſacerdos ⁊ nō poſſit addiſcere: nō tenet̉ ꝓpter hoc ad impoſſibile. tenet̉ em̄ ex hoc nō ſuſciꝑe cura aīa rum. ⁊ nō ſuſcipere officiū audiendi cōfeſſiones ⁊ iniū gendi penitentias. in quibus eſt periculoſum iudicium ¶ Sed adhuc videtur ꝙ in potētia ſciendi excuſet illū ꝑ ſimile. qui em̄ cadit in pauꝑtatem ⁊ impotentiā dan di: excuſatur ſi nō dat pauꝑi in extrema neceſſitate. ea dē ergo rōne impotentiā audiendi excuſat eū in hoc ca ſu. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ nō ē ſimile. ille em̄ immiſit ſe in impotentiam curā habendi per defectum ſcientie. ſꝫ ne mo pōt ſe īmittere in impotentiā dandi. quia ⁊ ſi nō ha bet pecuniā. poteſt dare bonā voluntatē que magis pla cet deo. nō ſufficit autē iſti ſacerdoti curā habenti bonā habere voluntatem de ſciendo vel d̓ curādo. ſed oportet ip̄e ſciat et curet. ¶ Itē queritur de illo cui apparet ſa hanas tranſfigurans ſe in angelum lucis. ⁊ ip̄e credit ꝙ ip̄e ſit bonꝰ angelus. ⁊ apponit oēꝫ diligentiā quā pōt ⁊ ita adorat eū. videt̉ ꝙ ignorātia excuſet eum: eo ꝙ ap ponit diligētiam quā potuit. ¶ Cōtra adorat quē nō de bet adorare ergo peccat. ¶ Rn̄deo nō apponit omnē di ligentiā quā pōt. ⁊ ſi apponeret. vel ꝑ ſe cognoſceret vel deus ei reuelaret. ¶ Similiter queritur de ceco a quo vxor querit debitum. et ip̄e dubitat an ſit vxor ſua vl̓ ali ena. ſi ergo cognoſcit ꝯmittit ſe diſcrimini. ergo peccat mortaliter. ſi nō cognoſcit exponit eā diſcrimini. ergo ei imputatur ſi illa adulteret̉. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ ſi appo nit diligentiā quaꝫ debet poterit ꝑ aliqua ſigna cogno ſcere ip̄am eē ſuā vxorē: et ita aufertur dubitatio. Si v̓o ꝑ nulla ſigna poterit cognoſcere nec ei deꝰ reuelat. mo nenda eſt vxor ad hoc vt cōtineat ad tempꝰ quouſqꝫ poſ ſit ab eo auferri dubitatio. ꝙ ſi noluerit: ipſa ſe ꝯmitti diſcrimini ⁊ nō peccat vir: ſi ip̄a cū alio coeat. ¶ Simi liter queritur de illo ꝗ dubitat de aliquo vtrū ſit ſymo nia vel nō. eo ꝙ quidā iuriſperiti dicūt eē ſymoniā ⁊ ꝙ da nō. quid ergo faciendū eſt cum ignorat. Ad quod re ſpondendū ꝙ abſtinēdū ē ab hmōi ꝯtractu. ne ꝯmittat ſe diſcrimini. melius em̄ eſt vt incidat ī damnū tꝑale ꝙͣ in damnum ſpirituale.i. minus malum. ¶ Nembrum. ix. Ono queritur de ꝯꝑatōne ignorantie ad alias cauſas excuſatōis. eſt em̄ vna liga tio rōis ꝑ ebrietatē ſicut fuit ī loth. Gen. xix. alia ꝑ naturalē ſtoliditatē. ter V
cia ꝑ freneſim ſiue ꝑ infirmitatem ꝑiculoſam hmōi. eſt quarta ligatio per dormitōem. eſt quinta ligatio ꝑ igno rantiā ſicut dictū eſt. ē ſexta per ſtuporem. Poteſt ergo queri vtrū equaliter excuſetur peccatū in omībꝰ pecca tis iſtis. vel amplius excuſetur ꝑ vnā ligatōem ꝙͣ ꝑ ali am. ¶ Ꝙ aūt nō equaliter. videtur per hoc quod dicit̉ in li. de li. arbi. Inſanis. infantibus. dormientibus. ni hil qd̓ faciunt in bonū vel malū imputatur. ꝙ nimiruꝫ ſicut nō ſunt cōpotes ſue rōis. ſic nec vſum tenent ꝓprie voluntatis. ac ꝑ hoc nec iudicium libertatis. ¶ De loth d̓o dic̄ amb̓. huius culpam dicimꝰ. nō quātū inceſtus ſꝫ quātū ebrietas meretur. ergo peccatū nō ē imputand loth niſi ꝙͣtum ad ebrietatē. ¶ Sed dicit iterū ꝙ ebrie tas eſt origo inceſtuoſi cōcubitus peſſime generatricis ꝑtis deterior. ergo quo ad ebrietatē peccauit ⁊ quo ad inceſtuꝫ. ¶ Item dicit ph̓s de ebrioſo qui occidit. ꝙ du plices maledictōes ei debentur. ergo ligatio rōnis que ꝓuenit ex ebrietate: nō ita excuſat ſicut in p̄dictis. ergo nō omnis ligatio rōnis equaliter excuſat vel facit vt nō imputetur peccatū. ¶ Similiter poteſt queri de pertur batōne quā habuit loth cū dixit. habeo duas filias ab utimini eis. et de illo qui recipit leuitā. xviij. iudic̄. cum dixit habeo filiam virginē. et hic homo habet cōcubinā ⁊ ducā eas ad vos vt humilietis eas ⁊ vr̄am libidinem cōpleatis: tm̄ obſecro vos ne ſcelus hoc cōtra naturam oꝑemini. cū em̄ ꝑturbatio eēt ſicut dicit aug. nō erat ibi deliberatio rōnis. Ubi aūt nō eſt deliberatio rōnis nec eſſe poteſt. peccat mortaliter. ergo illa ligatio ratōnis q̄ fuit ex hmoī ꝑturbatōe ip̄m lothexcuſabat in eo ꝙ ẜm ſe erat mortale. vel ſi nō erat ibi tanta ligatio rationis que excuſaret a mortali non omnis ligatō eque excuſat ſed quedam plus quedam minus. ¶ Quod conceden dum eſt. vnde in quibuſdam eſt omnimoda ligatio ẜm omne tempus. ⁊ illa omnino excuſat a peccato. ſicut eſt in eo qui a principio factus eſt extra mentem. ⁊ in mo rione. que v̓o non eſt omnimoda ligatio: ſed accidit ẜm aliquod tempus ſicut in ſenibus ex debilitate nature. et illa pro tempore illo excuſat. Quedam v̓o ex infirmi tate accidit ⁊ hoc poteſt fieri multipliciter. quia quādo qꝫ contingit ꝙ infirmitas impedit imaginatōnem. quā doqꝫ memorialem. quandoqꝫ logiſticam. quando v̓o lo giſtica impeditur quandoqꝫ ſunt lucida interualla quā doqꝫ non. Cum ligatur ratio cōtinue ex infirmitate non ex culpa p̄cedenti. omnino excuſatur ẜm illud tempus. Si v̓o lucida ſunt interualla. poteſt ſibi p̄uidere. et iō non omnino excuſatur. Aliquando v̓o ligatur ratō ad horam ſicut in ſomno ex fatigatōne nature vel ex ebrie tate. que accidit ex voluntate p̄ambula vel ex ſtupore.ſ. ex inſolita imaginatōe vel ex impremeditatōne ſicut ex perturbatione. ſi primo modo: nō imputatur ei. niſi ꝗa potuit preuidere. ſi ſecundo modo imputatur ei quia culpam ingeſſit ſe in illam. Si v̓o tercio modo talis fi it cauſa que abſorbuit vſum rōis ẜm hoc excuſatur. aut talis fuit que non debebat abſorbere vſum rationis. et talis non omnino excuſat. Si v̓o fuit ex perturbatione ad horam ligatio. quia non admittenda eſt flagitiorum compenſatio: non omnino excuſatur. et ſi aliquantum habeat excuſatōis. Unde loth peccauit mortaliter ⁊ ſi minus ꝙͣ ſi imꝑturbatus diceret. ¶ Queſtio. cxxx. de omiſ ſior Einde queritur de omiſſione. Circa ip̄am plures incidā dubitatōes. Primo ergo queritur vtꝝ omiſſio ſit peccatum. Secundo vtrum ſit peccatum actuale. Tercio vtruꝫ ſi peccatum a tranſgreſſione ſeꝑatum. Quarto vtrū mul tiplicetur per ſpecies peccati. Quinto vtrum teneatur aliquis ad impoſſibile. Sexto de comꝑatōe eius reſpe

Queſtio .cxxx.
jeccati. Sepiio ctu alioꝝ morta tum ad quāti qn̄ dr̄ ꝑpetrari o oc ē quo Octauo de ordīe ip̄ius omiſſionis a tūcūqꝫ ſi homo ꝑfectus ſꝑ tit. que debetur in futuro peccato omiſ ¶ Nlembrū primū Uantū ad primū querit̉ vtrum omiſſio ſit peccatū. Et on̄ditur ꝙ nō. qm̄ dic̄ aug. in li. de vera relig. Peccatū ita ē volūtariū qd̓ ſi nō ē voluntariū: n̄ ē peccatū. ſꝫ omiſ ſio nō ē malū volūtariū. ergo nō ē peccatū. minor patꝫ. illud dr̄ malū volūtariū ſuꝑ quod quieſcit volūtas. ſed volūtas nō quieſcit ſuꝑ aliqd̓ ī omiſſione. qm̄ in pecca to ſunt duo.ſ. auerſio ⁊ cōuerſio. qm̄ peccatū ē ſpreto ī cōmutabili bono. bono mutabili adherere. ⁊ voluntas in peccato nō quieſcit ſuꝑ auerſionē īmo ſuꝑ ꝯuerſionē ſiue ſuꝑ bonū cōmutabile ad qd̓ fit cōuerſio. Si ergo omiſſione nō fuit huius cōuerſio. ergo nō quieſcit volū tas ſuper aliquid in omiſſione. ergo omiſſio nō ē mali voluntariū ⁊ ita nec peccatū. ¶ Si dicat̉ ꝙ pct̄m omiſ ſionis ē qn̄ aliquis nō vult facere illud ad quod tenet̉. et ſic ſuꝑ hanc negatōem nō velle facere ad quod tenet̉ hō: quieſcit voluntas. In cōtrariū obijcitur. iſte tenetur velle facere illud bonū ⁊ nō vult. cōſtat ꝙ hoc ē ex defe ctu voluntatis cū dico nō velle facere. ergo hic nō quie ſcit voluntas ſuper aliquo: ſꝫ hic ē omiſſio. gͦ in omiſſi on nō quieſcit voluntas ſuꝑ aliquo. quare nō ē pecca tū. ¶ Tercia rō ſic̄ patet ex p̄dicta diffinitōe. Peccatuꝫ ē cōuerſio ad mutabile bonū. verū penes hoc dicitur ra tio peccati: ſꝫ hec cōuerſio nō ē in omiſſione. ergo nō ha bet rōem peccati. ¶ Quarta rō due ſunt partes iuſticie ſcꝫ declinare a malo ⁊ facere bonū. pͣs. declina a malo ⁊ fac bonū. Per has aūt detur inſtrui ita ꝙ nō ē ꝑfecta iuſticia ſine his duabꝰ. Un̄ nulli iſtaꝝ ꝯuenit ꝑ ſe ratō iuſticie. ergo ſimiliter due ſunt partes ꝑ quas detur ra tio iniuſticie ſiue peccati.ſ. declinare a bono ⁊ face̓ ma lum. ⁊ neutra habebit rōnem peccati vel iniuſticie. De clinare ergo a bono ꝑ ſe nō habebit rōem peccati. ſꝫ de clinare a bono ē omittere. ergo omiſſio nō habet rōneꝫ peccati. īmo ſolū eſt pars rōis peccati ſiue conditio pec ati. ⁊ nō dicetur eſſe peccatū. ¶ Quinta ratio p̄ceptuꝫ ſtricte ſumptū non ē ꝓhibitio ſtricte ſumpta. licet idem ſint large accipiendo p̄ceptū. ꝓut.ſ. eſt d̓ faciendo ⁊ nō faciēdo. ſed ſumamꝰ ſtricte vt ſit p̄ceptum de faciendis. ꝓhibitio aūt de nō faciendis. ex hoc ergo arguitur. nul lū p̄ceptū eſt prohibitio. ſed facere bonū pertinet ad p̄ ceptū. declinare a malo ꝑtinet ad ꝓhibitōnem. quia ad hoc eſt ꝓhibitio. vt.ſ. homo declinet a malo. ergo facere bonū nō eſt declinare a malo. ergo ꝑ oppoſitū facere ma lū nō eſt declinare a bono. ſed declinare a bono ē omit tere. ergo omittere nō eſt facere malū. ſꝫ peccatū ē ꝑ in terp̄tatōem mali. ergo omittere nō ē peccare. ¶ Itē dicit in omiſſione nō ſubſternitur aliquod iſtoꝝ. im peccatū ē dictū vel factū vel cōcupitū cōtra legē mo eſt ip̄oꝝ remotio ab omiſſione. ergo omiſſio non eſt peccatū. ¶ Ad oppoſitum habetur. iiij. iacobi. Scienti bonū et nō faciēti peccatū ē illi. ſed hoc non eſt niſi pec catū omiſſionis. quia eſt peccatū ex hoc ꝙ nō facit bo nū quod ſcit. ⁊ hoc eſt omīttēs.ſ. nec facere. cū ergo pec cet ex nō faciendo. cōſtat ꝙ peccat omittēdo. ergo omiſ ſio eſt peccatuꝫ. ¶ Item aug. in ench̓. duabus ex cauſis peccamꝰ. aut nōdū vidēdo quod facere debeamus. aut nō faciendo quod debere fieri iā videmꝰ. ſed hoc ē omit tere. ergo omittere ē peccatū. ¶ Ad quod dicendum ꝙ omīſſio ē peccatū. ¶ Ad obiectū autē primo dicēdum. ꝙ voluntariū dicitur in peccato actuali mortali. vno mo proprie illud cuius principiū eſt in ip̄o volente. ⁊ trahi tur voluntas ex determinato appetibili in quo quieſcit. ⁊ ẜm hoc peccatum tranſgreſſionis in quo fit cōuerſio
ad mutabile bon uietans appetitum dicitur volū tarium. ſic autem nō dicitur peccatum omiſſionis ꝑ ſe ip̄m voluntarium. Alio v̓o modo dicitur voluntarium cōmuniter cuius principium eſt in ip̄o. quia v̓o in ipſo ē velle ⁊ nō velle. facere et non facere. peccatum autem omiſſionis eſt in non velle vel non facere quod tenetur ⁊ ſic peccatum omiſſionis hoc modo dicitur voluntari um. ¶ Ad ſecundum dicendum eſt ꝙ vno modo dicitur volitum proprie quod cōſiſtit in poſitione. et ſic nō dici tur voluntarium. Alio modo dicitur volitum quod cō ſiſtit in negatōne vt dicitur velle non facere prout dicit̉ in glo. ad ro. quod operor et non operor ſunt ꝑtes eius qd̓ eſt operor. et ſic dicitur omittere velle nō face̓. ¶ Ad tercium dicendum. ꝙ prout peccatū dicitur auerſio ad mutabile bonum. mutabile bonum dicitur cōmuniter ad facere et non facere. ¶ Ad quartum dicendum ꝙ no eſt ſimile de peccato ⁊ iuſticia. Iuſticia em̄ vt ſic requiri tur vtrūqꝫ declinare a malo et facere bonum. Peccatū v̓o vt ſic non requirit niſi defectum alterius illorum.ſ. cum declinatur a bono fit malum. ¶ Ad quintum dicē dum eſt. ꝙ facere malum dicitur vno modo proprie. ſcꝫ ẜm ꝙ tranſgredi dicitur facere malum. cum ſit aliquid cōtra preceptum affirmatiuum. ⁊ hoc omittere non eſt facere malum. Alio modo dicitur cōmuniter ſic habe tur. vij. ad ro. ſuper illud. quod em̄ operor non intelligo glo. dimittere bonum et facere malum. ſunt partes eiꝰ qd̓ eſt oꝑari malū. ¶ Ad ſextum dicenduꝫ. ꝙ illa diffini tio. peccatum eſt dictum vel factum ⁊cͣ. ẜm ꝙ conuenit omiſſioni ſic intelligitur. vt dictum et factum ⁊ concupi tum cōmuniter accipiantur ad dicere ⁊ non dicere. ⁊ fa cere et non facere. ſicut ex predicta glo. habetur ꝙ ſi nō ſic accipitur: propria eſt diffinitio tranſgreſſionis. ¶ Nembrum ſecundū Ecundo queritur vtruꝫ omiſſio ſit pecca tum actuale. peccatum em̄ actuale deter minatur penes actum: ſed omiſſio nō ter minatur penes actum ſed penes amotio nem actus. ergo omiſſio nō eſt actuale peccatuꝫ. ¶ Pre terea. ſi eēt ſpecies actualis peccati diuerſa a cōmiſſiōe penes actum diuerſum oporteret determinari: ſed non determinatur penes actum diuerſum. ergo nō eſt actu ale peccatum. ¶ Rn̄ſio. dicēdū ē ꝙ actuale peccatū di citur propter hoc actuale. quia ex actu proprie volunta tis procedit. cum em̄ teneatur facere aliquid. cum ī vo luntate ſit non facere. ſi non facit: actuale peccatum di citur eodem modo cum tenetur velle et non vult. quia ī voluntate etiam eſt velle ſicut ⁊ nolle. non ergo ab hoc actu exteriori dicitur actuale peccatum. ſed ab actu in teriori. et ita licet ſit remotō actus exterioris: nihilomi nus eſt potentia actus interioris in omiſſiōe. ¶ Ad ali ud v̓o obiectum dicendum ꝙ omiſſio ⁊ cōmiſſio penes alium et alium actum determinatur. velle em̄ nō facere quod tenetur facere. ⁊ velle facere quod tenetur non fa cere ſunt actus diſparati. et ita omiſſio eſt actuale pec catū aliud a tranſgreſſione ſiue a cōmiſſione. Ꝙ Membrū terciuꝫ Ercia queſtio eſt vtrum omiſſio ſit pecca tum ſeꝑatum a tranſgreſſione. an ſeſe cō comitentur. Ad quod ſic aug. dicit. duabus ex cauſis peccauimus. aut nondum videndo quid facere debeamus. aut nō faciendo quod debere fieri videmus. ſi gͦ hec eſt ſuffitiens diuiſio trāſ greſſionis. gͦ altero iſtorum duoꝝ modorum erit. ſꝫ non pͥmo cū illud ſit peccatū ignorātie. gͦ erit ſecūdo mō. ſed illd̓ ē omiſſio: gͦ trāſgreſſio ē ī omiſſionē. ¶ Itē cū aliꝗs tenet̉ nō fornicari ⁊ fornicat̉. trāſgredit̉ ⁊ ſimul omittit qꝛ tenetur reſiſtere temptatōni fornicatōnis et non reſi ſtit. ergo eodem actu peccat peccato tranſgreſſionis et

omiſſionis. gͦ vnū cōcomitat̉ aliud. ¶ Iteꝫ quicūqꝫ facit aliquod malū opus deficit ī genere boni oꝑis vel in cir cūſtātia. ſꝫ qn̄ deficit in omiſſione vl̓ in circūſtātia omit tit vel negligit. ergo alterū iſtoꝝ cōcomitat̉ trāgreſſio ¶ Cōtra. vj. leui. diſtinguūtur adinuicē delictū ⁊ pecca tū. delictū em̄ dicitur deſertio boni. peccatuꝫ ꝑpetratio mali. ⁊ hec diſtinguūtur. gͦ omiſſio ⁊ cōmiſſio diſtīguū tur. ¶ Item differūt adinuicē p̄cepta ⁊ ꝓhibitōes. ſꝫ pe nes defectū p̄ceptoꝝ ē omiſſio: penes defectū ꝓhibitio nū ē tranſgreſſio. gͦ inter ſe ſeꝑantur quēadmodū et illa ¶ Ad qd̓ rn̄dendum. ꝙ illa diuiſio peccati quam facit aug. ad hoc tendit vt on̄datur differetia inter defectum ex ꝑte cognitiue ⁊ ex ꝑte oꝑatiue. Un̄ ꝓprie loquendo ſe ꝑat peccatū omiſſionis a peccato ignorātie. Peccatum em̄ ignorātie ē. cū nō videmus qd̓ facere debemus. pec catū omiſſionis cū nō facimus quod videmus debē fie ri. poſſet tn̄ large accipi illud membrū vt nō facere cō muniter accipiatur ⁊ debitū ſimiliter. ⁊ ẜm hoc ſub il lo mēbro cōtinerētur omiſſio ꝓprie dicta ⁊ trāſgreſſio. ꝙ em̄ tranſgreditur nō facit qd̓ debet fieri. ¶ Ad ſecūdum d̓o dicendum. ꝙ omiſſio accipitur cōmuniter ⁊ ꝓprie. ſi ꝓprie accipitur diſtinguitur a trāſgreſſione. ſi cōmunit ad trāſgreſſionē ſequitur omiſſio. nō tn̄ ſicut genus ſed ſicut cōcomitās. ¶ Ad terciū dicēdū ẜm eandē rōem de ficere em̄ a genere oꝑis vel a circūſtātia oꝑis dic̄ omiſ ſionē vel negligētiā cōmuniter ⁊ nō ꝓprie. ¶ Nembrum quartum Uarto queritur vtrū omiſſio multiplicet̉ ꝑ ſpecies peccati. vt dicatur quedā venia lis quedā mortalis. ⁊ iteꝝ ſi pl̓es ſunt ſpe cies omiſſionū mortaliū. Ꝙ aūt quedam omiſſio ſit venialis quedā mortalis. videt̉ per hoc ꝙ ali qn̄ nō facit hō qd̓ tenetur facere. aliqn̄ nō facit quod ex pedit fieri. ⁊ vtroqꝫ mō ē omiſſio. Si v̓o nō facit quod te netur facere mortalis eſt culpa. Si v̓o nō facit qd̓ expe dit fieri venialis ē culpa. ergo omiſſio quedā erit venia lis quedā mortalis. ¶ Ad ſecūdum v̓o videtur ſic argui illa ad que facienda tenetur homo diuident̉ ꝑ ſpeciēs. ſicut ea ad que nō facienda tenetur hō diuidūtur ꝑ ſpe cies. ergo ſicut trāſgreſſio habet ſpēs mortaliū peccato rū pl̓es. ita omiſſio habebit ſpecies mortaliū peccator pl̓es. ¶ Ad primū dicēdū ꝙ ſi omiſſio accipiat̉ cōmuni ter reſpectu debiti vel expediētis: tūc poſſet eſſe omiſſio aliqn̄ venialis aliqn̄ mortalis. ſed qꝛ ꝯſuetuꝫ ē accipere reſpectu debiti. dr̄ omiſſio tm̄ mortale peccatū. ¶ Ad ſe cūdū d̓o dicēdū. ꝙ omiſſio aliter diuidit̉ ꝙͣ trāſgreſſio tranſgreſſio em̄ ē cū ſit malū. Malū aūt poteſt eē multi pliciter: et circa diuerſum actū ⁊ circa eundē. Un̄ vtro qꝫ mō pōt habere ſpecies omiſſio. nec ē deſertio actꝰ bo ni. bonū aūt nō diuiditur ꝑ ſpecies niſi ẜm diuerſitatē actuū. circa em̄ eundē actum nō ē bonū niſi vno modo vn̄ omiſſio nō tot modis multiplicat̉ quot modis tranſ greſſio. pōt em̄ trāſgreſſio eē ẜm ſuꝑfluū ⁊ diminutum: omiſſio v̓o nō habet hmōi differētias. ſed cū boni qd̓ ē virtꝰ ſint differētie ẜm actus in ſpecie differentes: omiſ ſio ẜm illa materialiter diuerſificatur. ¶ Membrum quintū Uinto queritur vtrū aliquis teneatur ad impoſſibile. et ex hoc omittat cū ad illud tenetur qd̓ videtur. aliqua em̄ vouit virgi nitatē ex voto: ergo cōtinere tenet̉. Sit gͦ yͦ fornicetur vel ꝙ cōtrahat matrimoniū. cōſtat ꝙ pri enebatur ad virginitatē ⁊ ꝑ culpā nō abſoluit̉ a tentōe ſic em̄ de peccato reportaret lucrū. ergo ad hoc tenetur. ſꝫ ē impoſſibile. ergo tenet̉ ad impoſſibile. ¶ Item iſte te netur reprimere motū libidinis. ergo aut anteꝙͣ ſit mo talis vel poſtꝙͣ ſit mortalis. ſed nō videtur ꝙ ante: quia ante venialis e ō tenetur declinare a veniali. nō eī
veniale eſt in ꝓhibitōne. Si v̓o tenetur reprimere cū eſt mortalis et poſt. hoc eſt impoſſibile. quia cū eſt mortal̓ nō poteſt nō eſſe mortalis. et poſt neceſſe ē fuiſſe. ergo te netur ad impoſſibile. ¶ Item iſte tenetur nūqͣ fornicari quia ꝓhibitiones obligant ad ſemper. ergo tenetur nō fornicari in a. Poſito ergo ꝙ fornicetur ī a. ip̄m nō for nicari in a eſt impoſſibile. et ad hoc tenetur. ergo tenet̉ ad impoſſibile. ¶ Cōtra omne illud ad quod tenemur ē ſub precepto vel ex ꝓhibitōe. ſed quod ē ſub p̄cepto vl̓ phibitōne ē voluntarium. quicquid aūt eſt voluntariū ſubeſt li. arbi. ergo a primo: omne illud ad qd̓ tenemur ſubeſt li. ar. ſed nullū impoſſibile ſubeſt li. aꝛ. gͦ ad nul lū impoſſibile tenemur. ¶ Item omnis tentio ē reſpct̄u futuri. impoſſibile v̓o ꝑ accidēs ꝓ tꝑe quo eſt impoſſib le nō eſt futurū. impoſſibile aūt ꝑ ſe ꝓ nullo tempore eſt futurū. ¶ Itē ꝙ homo nō teneatur ad veniale euitādū facit infirmitas. Adam em̄ an̄ infirmitatem tenebatur ad euitandū motus illos in genere qui mō ſunt venia les. infirmitas ergo ꝙͣuis homo ingeſſerit ī eam ex cul pa facit ꝙ nō tenemur ad illos motꝰ euitandos vniuer ſaliter. ergo ml̓to fortius impoſſibilitas ſoluit nos a tē tione: ꝙͣuis ex culpa nr̄a in eam incidamus. ¶ Huius gratia queritur quid ſit tentio. ⁊ ex ꝗbꝰ cauſis hō tenea tur. deinde que ſoluūt tentōem. Pōt ergo dici ꝙ tentio aliquando eſt ratione precepti vel ꝓhibitionis. aliquan do ratione proprij conſenſus ſicut in conctractibus. vo tis. iuramentis. et promiſſis. aliquando ratione pecca torum ſicut homo tenetur ad penam. Tentio ergo ſic poteſt deſcribi ex vi alieni precepti vel ꝓhibitōnis vl̓ prij aſſenſus vel culpe ad agendum vel non ad nō agen dū. vel ad vtrūqꝫ. vel ad patiendum obligatio. ad agen dum ratōne preceptorum ad nō agenduꝫ ratōne ꝓhibi tōnum. ad vtrūqꝫ ratōne ꝓprij cōſenſus. ad patiendum ratōne culpe. ¶ Habito ergo quid ſit tentio et ex quibꝰ cauſis: ſequitur de his que ſoluunt tentionem. hec autē dicūtur eſſe tria. Impoſſibilitas. diſpenſatio et peniten tia. pōt ergo queri ratione iſtius numeri. et videntur ſi differre. vt penitentia ſoluat tentōem ex parte eius qui tenetur. ⁊ ſic generaliter poſſet dici ſolutio debiti. Di ſpenſatio v̓o ex parte illius cui fit obligatio vel a quo ī obligatio. Impoſſibilitas v̓o ex parte rei ad quā obli gatur. ¶ Sed poteſt queri ſi impoſſibilitas ſoluat ho minē a tentione. ꝙ non videtur. tentio em̄ nō eſt ratōne precepti aut ꝓhibitōis ſiue ꝓprij conſenſus. ſed impoſſi bilitas nō aufert has cauſas. ergo nec effectū earum ſ ſunt he cauſe ſufficiētes. ſed tentio ē effectus ſufficiens ab iſtis cauſis ꝓcedens: ergo nō ſoluitur per impoſſibi litatem. ¶ Item dicit hiero. Anathema fit qui dicit dei precepiſſe impoſſibile. et accipitur ibi precepiſſe cōmu niter. ergo deus nō prohibuit aliquid quod nō poſſit n̄ fieri. ſicut nō precepit aliquid quod nō poſſit fieri. non ergo circa idem ſunt tentio et impoſſibilitas. aut gͦ ni tenebatur. aut ſi tenebatur. nō tenebatur niſi ad impoſ ſibile fieri. ¶ Item aūt incidit in impoſſibilitatem illaꝫ ex culpa aut ſine culpa. Si ex culpa ſicut ſacerdos ꝙ ignorans officium ſuum ⁊ tenetur quottidie dice̓. ⁊ lu dens ad talos amittit librum ſuum: ex culpa non debet reportare cōmodum. ergo non ſoluitur per impoſſibili tatem a tentione. Si v̓o non ex culpa nec ſic ſoluitur ꝑ impoſſibilitatem. ſicut accidit in ſacerdote infirmo qui non poteſt celebrare et tenetur ex officio vel promiſſo ce lebrare. non enim tenebatur niſi debitis conditōnibus exiſtentibus in perſona. debita autem conditio eſt ꝙ ſit ſanus vel adminus potens celebrare. et ꝙ habeat ea q̄ neceſſaria ſunt ad officium. ¶ Similiter de diſpenſatō ne poteſt queri. Poteſt enim queri ſi aliquis poteſt di ſpenſare contra preceptum nature. ¶ Similiter querit ſi quis poteſt diſpenſare contra preceptum ſummi pon tificis. vel contra preceptum proprij pontificis. v̓bigra. Epiſcopus contra preceptum archiepiſcopi cū par vi

Queſtio .cxxx.
detur ęſſe d litas. nulla aūt ſit maior ꝙͣ fit pontifica od dicendū. ꝙ nullus tenet̉ ad impoſſibi lis. ¶ Ad le ſꝫ ex in ſſibilitate ſi in eā incidit ex ſua culpa: tene tur ad aliud ꝓpter illud ad quod prius tenebat̉. vt ad ſatiſfactionē de culpa ⁊ damno. ¶ Ad obiectū aūt pri mo dicendū. ꝙ illa que tenet̉ ex voto ad virginitatem. aut fornicat̉ aūt ꝯtrahit matrimoniū. ſi fornicat̉ tene bit̉ adhuc ⁊ impoſteꝝ ad ꝯtinentiā: ⁊ tenebit̉ ad ſatiſ factōꝫ de culpa. Si v̓o ꝯtrahit matrimonialit̓: tenetur ad agere pn̄īam de voti tranſgreſſione: ⁊ tenet̉ nō pete̓ debitū lꝫ teneat̉ reddere. hͦ.n. ſue poteſtatis ē. illud v̓o alieni iuris. ¶ Ad ſecūduꝫ v̓o dd̓m. ꝙ cū dicit̉ tenetur reprimere motū libidinis. ſenſus eſt. tenet̉ nō ꝯſentire vel ſimpl̓r vel ꝑ dn̄atōꝫ motui libidinis mortalis. Cū querit̉. vtꝝ teneat̉ reprimere anteꝙͣ ſit mortalis vel um eſt. Dicendū eſt. ꝙ hec determīatio an̄ vel cū pōt referri ad hoc verbū tenet̉. vel hoc verbū reprimere. ſi ad hoc verbū tenet̉: verū eſt ꝙ an̄ tenet̉ ꝙͣ ſit mortalis. Si v̓o determīat hͦ verbū reprimere: nō tenet̉ reprime̓ ante. qꝛ nō tenet̉ nō ꝯſentire an̄: niſi qꝛ nō ꝯſentire mor tale eſt ẜm om̄e tempꝰ. ſꝫ ſi eēt determinatū ẜm certum tempꝰ: nō teneret̉ reprimere an̄. Uel pōt dici ꝙ tenetur reprimere an̄. Ad quod obijcit̉ ꝙ an̄ eſt veniale ⁊cͣ. di cendū ꝙ nō tenet̉ reprimere inꝙͣtuꝫ veniale: ſꝫ qꝛ fieret mortale niſi reprimeret̉. ¶ Ad terciū d̓o dicendū. ꝙ cū fornicat̉ aliꝗs. vtpote in a: tūc nō tenet̉ ad nō fornican dū in a. ſꝫ nō ad fornicanduꝫ impoſteꝝ. ¶ Ad illud d̓o qd̓ poſtea querit̉. vtꝝ aliquis ꝑ impoſſibilitateꝫ ſoluat̉ tentione? Dicendū ꝙ nō ꝓprie dicit̉ illud: ſꝫ ꝑ hoc dat̉ intelligi ꝙ nō eſt tentio niſi eius qd̓ poſſibile eſt fieri. ⁊ eius qui pōt ꝓ tꝑe ꝓ quo pōt. vnde cū ex euentū fit ali quid impoſſibile n̄ ꝓ illo temꝑe tenet̉: ſꝫ ad aliud tene tur quod poſſibile eſt ſi manet ex ꝑte ipſiꝰ poſſibilitas ſi v̓o nō manet ex ꝑte eius poſſibilitas ſicut eſt in eo ꝙ incidit in furiā ꝑpetuā: tūc ſoluit̉ a tentōne. niſi ī eam incideret ex culpa ſua: ⁊ tūc ẜm quoſdā teneret̉ ad pe nam ex impoſſibilitate in quā incidit ex culpa. ẜm ali os v̓o ſimpl̓r abſoluūt̉ ꝓ illo temꝑe. ¶ Per hoc p̄t eſſe manifeſtū illud quod obijcit̉. naꝫ tentio nō eſt niſi eius bilitatē hꝫ ꝓ temꝑe ꝓ quo hꝫ. ⁊ ita intelligit̉ qui po quod dicit b. Hiero. Si.n. n̄ poſſet hō implere aliquo modo faciendo vel nō faciēdo. nō p̄ciperet̉ a deo vel ꝓ hiberet̉. ¶ Ad aliud v̓o dd̓m. ꝙ aliud eſt de impoſſibi litate ex ꝑte rei ad quam obligat̉ in euentu temꝑis. ⁊ aliud ex ꝑte ꝑſone. Naꝫ illa que eſt ex ꝑte ip̄ius rei ex temꝑe. nō abſoluit hoīeꝫ manente apud ip̄m poſſibili tate. ſꝫ tenebit̉ ad illud vel ad aliud ex defectu ſolutōis illius. ſꝫ ſi aufert̉ poſſibilitas ex ꝑte ꝑſone: tūc abſolui tur a tentione quā prius tenebat̉. ¶ Ad illd̓ qd̓ querit̉ de diſpenſatiōe. Rndendū eſt ī ꝑte illa vbi aget̉ de iure naturali ⁊ poſitiuo. ibi.n. de diſpenſatōibꝰ q̄ ſunt rela rationes iuris coīs eſt agendum. ¶ Mlēbꝝ. vj. Exta eſt de ꝯꝑatōne omiſſionis ad com miſſionē ꝙͣtū ad quantitatē pct̄i. Ꝙ aūt omiſſio ſit magis pct̄m ꝙͣ ꝯmiſſio ſic oſtē dit̉ ſuꝑ illud pͣsͣ. declina a malo ⁊ fac bo nū. dicit glo. duo bona ſunt diuerte a malo. ⁊ fac bonū illud vitat culpā.ſ. declinare a malo. hec meret̉ palmā ſcꝫ facere bonū. maius aūt eſt illud bonū quod meret̉ palmā ꝙͣ illud quod vitat culpā. gͦ ex ꝑte iuſticie maiꝰ eſt bonū facere bonū ꝙͣ declinare a malo. gͦ eiꝰ oppoſitū quod eſt facere bonū.ſ. malū facere: eſt maius malum ex ꝑte iniuſticie ꝙͣ oppoſitū eius qd̓ eſt declinare a ma lo. ſ. declinare a bono. ⁊ ſic maius malū eſt face̓ maluꝫ ꝙ declinare a bono. gͦ cum penes declinare a bono ſu mat pctm̄ omiſſionis: relinquit̉ ꝙ maius eſt peccatuꝫ cōmiſſionis ꝙͣ omiſſiōis. ¶ Ad oppoſitum. maius bo nū eſt obſeruare p̄cepta ꝙ ꝓhibita. qꝛ nō ꝓpter obẜuationeꝫ ꝓhibitoꝝ habebit homo gloriā: ſꝫ vitabit penā. ꝓpter obſeruationē v̓ eptoꝝ habebit gloriā ſicut di it glo. predicta. ſꝫ omiſſio eſt ꝯtra obẜuatōꝫ p̄ceptorū miſſio eſt contra obẜuatōꝫ ꝓhibitor gͦ cum maiꝰmꝰ lū ⁊ maius bonū oppor aius peccatū erit omiſſio ꝙͣ ꝯmiſſio. ¶ Rn̄dendum ꝙ peccatū omiſſionis ⁊ com niſſionis in diuerſis ꝙͣtū ad quantitatē pct̄i ſe habent vt excedentia ⁊ exceſſa. quia aliqn̄ eſt maius peccatuꝫ omiſſio ꝙͣ ꝯmiſſio. aliqn̄ ecōuerſo. Si v̓o fiat comꝑatō vniꝰ ad alteꝝ in genere. maius malū ē ꝯmiſſio ꝙͣ omiſ ſio. Nam arbor que fructū malū facit plus nocet ꝙͣ il la que nullū fructū facit. ꝯmiſſio aūt eſt ſicut arbor que fructū malū facit: omiſſio autē ſicut arbor que nō facit fructū bonū. vtraqꝫ aūt excidet̉ ⁊ in ignē mittet̉. Nihi lominꝰ tn̄ ad drn̄tiā paruuloꝝ nō baptizatoꝝ qui n̄ fa ciūt fructū bonū: qꝛ nullū faciūt. dicūt̉ omittētes face re fructum malū. nā nō facere cū debet ⁊ poſſit eſt fru ctus malus. ſed nō ſic ſicut facere malū directe ad cuiꝰ ꝯtrariū tenet̉. ¶ Ad illud d̓o quod obijcit̉ in cōtrariū dd̓m eſt. ꝙ tenet ꝯn̄tia in ꝯtrario nō ꝯſequētia in ipſo. Naꝫ ſi facere malū opponit̉ ei quod eſt facere bonū. ⁊ declinare a bono: ei quod eſt declinare a malo. declina re aūt a malo ſit minus bonū ꝙͣ facere bonū. nō ꝓpt̓ hͦ facere malū eſt minꝰ malū ꝙͣ declinare a bono. ſꝫ econ uerſo. ¶ Mēbrū. vij. Eptimo querit̉ qn̄ dicit̉ omiſſio ꝑpetra ri..i. quo temꝑe. ⁊ ponat̉ exemplū de ali qui dormit ⁊ tenet̉ ſurgere ad matutina⁊ nō ſurgit. Querit̉ gͦ qn̄ iſte cōmittit. nō debet dici omittere qn̄ nō ſurgit: qꝛ tūc dormit: ſꝫ ni luꝫ peccatū fit a dormiente. gͦ tūc nō omittit. Nec omit tit qn̄ ſe ordinauit dormitōni: qꝛ pōt adhuc ꝯtingere ꝙ euigilet hora debita ⁊ ſurgat. Nec poſt dormitationeꝫ omittit: qn̄.ſ. euigilabat. tūc enī dicte ſunt matutine. gͦ nullo tꝑe omittit. ¶ Ad quod reſpondēdū. ꝙ tūc dici tur omiſſio ꝑpetrari. qn̄ aliquis applicat ſe ad actū illi citum impoſſibileꝫ cum illo actu ad quē tenet̉. vt ſi iſte tenet̉ ire ad matutinas ⁊ inebriet ſe. vel ſit ī colloquio infructuoſo. ⁊ ita de alijs. ꝓpter quod nō ſurgat ad ma tutinas: tunc omittit. Si v̓o applicat ſe alicui actui bo no ad quem tenet̉. ⁊ ex illo feſſus dormiat ⁊ nō ſurgit: nō omittit. Si v̓o fuerit actus indifferens tn̄ quia im peditiuus eſt eius ad quod tenet̉: ⁊ ſic omittit. ſed po ſito ꝙ teneat̉ ſurgere ⁊ nō ſurgit. nec hoc eſt ex aliqͣ cā p̄cedenti que in ipſo ſit: ſꝫ tm̄ quia ligata eſt vis ſenſibi lis. nūquid omittit dormiendo? Dicendū eſt ꝙ nō. ſub intelligendū eſt enim ꝙ tenet̉ ſurgere cum audierit ſi gnū ſurgendi. ſꝫ ſi nō ſurrexerit ex cauſa que fuit in ip̄o tūc omittit. cū cauſaꝫ ꝑpetrat. ¶ Mlēby. viij. Ctauo querit̉ de ordine omiſſionis ad cō miſſionē. Ad quod ſic. dicit̉ in pͣs. ſuper illud. Incēſa igni ⁊ ſuffoſſa. qd̓ duplex ē radix peccati. amor male incendēs. ⁊ ti mor male humiliās. timor v̓o ad amorē reducit̉ ſic̄ dic̄ aug. in li. de li. ar. ſi gͦ omiſſio eſt ex tīore male humili ante. ꝯmiſſio ex amore male incēdente. quēadmodū ti mor radicat̉ ī amore ſiue ſit bonus ſiue malꝰ: omiſſio radicabit̉ in ꝯmiſſione. ¶ Ad oppoſitū ſicut dic̄ ph̓us tria ſunt in oꝑatōnibꝰ virtutū.ſ. ſcire. velle. ⁊ firmiter oꝑari. vnde prius eſt ſcire. ⁊ poſtea velle. ⁊ poſt ē oꝑari gͦ hūc ordine hn̄t peccata que ſunt circa iſtos actꝰ. ſed ignorantia eſt ꝯtra primū actum. cum.ſ. tenet̉ aliquis ſcire aliquid ⁊ nō ſcit illud. omiſſio aūt eſt ꝯtra ſecūdū actū. qn̄ ſcꝫ tenet̉ aliquis velle aliquid ⁊ nō vult illud Sed ꝯmiſſio ꝯtra ip̄m oꝑari eſt. qn̄ ſcꝫ aliꝗs facit ali quid quod tenetur non facere. gͦ ignorantia ē ꝯͣ priorē

actū ꝙͣ omiſſio: ⁊ omiſſio circa prioreꝫ ꝙͣ ꝯmiſſio. gͦ pri or eſt omiſſio ꝙͣ ꝯmiſſio. ¶ Rnſio. dd̓m eſt ꝙ omiſſio ordine peccatoꝝ ſicut ꝯtingit ordinē dice̓: prior ē omiſ ſio ꝙͣ ꝯmiſſio iectuꝫ in ꝯtrariū dd̓m. ꝙ radix omiſſionis nō ſemꝑ eſt timor ſꝫ amor ⁊ libido. ſicut enī ex amore male accendēte aliquis facit malū quod tene tur nō facere. ita aliquis nō facit bonū quod tenet̉ fa cere. vnde penes illas duas radices nō diſtinguūt̉ eēn tialiter omiſſum ⁊ ꝯmiſſuꝫ. ¶ Mlēbrum nonuꝫ Ono querit̉. vtꝝ quilibet ꝑfectus ſemper ōmittat. dicit.n. Oriḡ. ſuꝑ exo. Quantū quis poteſt tantū debet. ſꝫ nullus pōt tan tum facere quantū debet. gͦ ſemꝑ omittit quia tenet̉ tantū facere quantū debet ⁊ n̄ facit. ¶ Item xiij. ad Roma. ſuꝑ illud: Plenitudo legis eſt dilectio Glo. caritas ꝙͣtomagis ſoluit̉ tantomagis debetur. gͦ quanto quis magis diligit: tanto magis diligere tene tur. minus gͦ diligit ſemꝑ ꝙͣ debeat. gͦ ſemꝑ omittit. ¶ Item.xvij. luc̄. Cum omīa bene feceritis: dicite qm̄ ſerui inutiles eſtis. ſed ſeruus inutilis nō adimplet qd̓ tenet̉. gͦ cum omīa benefeceritis nondū quantum tene mini adimpleuiſtis. gͦ omiſiſtis. ¶ Ad primū dicēduꝫ ꝙ cum dicitur: quantū quis poteſt boni tantum debet intelligendum eſt ꝙ duplex eſt debituꝫ. ratōne accepti ⁊ ratōne precepti. Ratōne accepti eſt hoc veruꝫ quod dicit̉: quantum quis poteſt boni tantum debet. hoc eſt ex quanto poſſe vel ratōne quante potentie. Si v̓o ra tione precepti: ſic hoc nō eſt verum: quantū quis boni poteſt tantū debet. vel quod boni quis poteſt hoc debꝫ. Cum auteꝫ ſubdit̉: nullus poteſt tantum facere quātū debet: gͦ omittit. intelligendū eſt ꝙ omiſſio nō reſpici debitum ex accepto ſꝫ ex precepto. poteſt autē vnuſꝗſqꝫ facere quod debet ex precepto: ⁊ ita nō omittit. omiſſio etiaꝫ ſicut dictum eſt non reſpicit circumſtantiam ſed genus actionis ẜm ꝙ eſt in precepto. ¶ Ad ſecunduꝫ v̓o dicendum. ꝙ illa ratio non concludit ꝙ homo omi tat: ſꝫ ꝙ homo imꝑfectus eſt in diligendo duꝫ eſt ī via. non enī poteſt diligere oīno ex toto corde ⁊ ex tota aīa ⁊ ex tota mente. ⁊ ideo dicit augꝰ. in li. de ꝑfectōne iu ſticie. cur non preciꝑetur homī iſta ꝑfectio: ꝙͣuis eam in hac vita nemo habeat. non enim recte currit̉ ſi quo currendum eſt neſciatur. qūo aūt ſcitur ſi in illis prece ptis oſtenderet̉. ſic ergo curramus vt cōprehendamꝰ. ⁊ premittit̉ cum adhuc aliquid carnalis ꝯcupīe eſt qd̓ ꝯtinendo refrenetur nō oīmode ex tota aīa diligit̉ deꝰ. ⁊ ideo nō ſequit̉ ꝙ omittat ſi minus diligit ꝙͣ debeat: ſicut ſi nō diligeret. ¶ Ad terciū v̓o dd̓m. ꝙ reputatio ſerui inutilis non eſt quia nō facit quod tenet̉ face̓ vel quantum: ſed dicit̉ ſeruus inutilis quia nō veīt ad ꝑfe ctum. Alio v̓o mō dicit̉ ſeruus inutilis qui nō fac̄ qd̓ facere tenet̉. ⁊ ſic nō accipit̉ ibi. quod pꝫ ꝑ hͦ quod ad dit̉: quod debuimꝰ facere fecimꝰ. q. d. in p̄ceptis nō de fecimꝰ: ſꝫ ꝑfectōꝫ ꝯſilioꝝ nō adimpleuimꝰ. ¶ Mēbruꝫ. x. Ecimo querit̉ de pena que debet̉ in futu o peccato omiſſionis. Et querit̉ vtꝝ de beat̉ ei pena ſenſus: vel ſolū pena carēs viſionis dei. Ad qd̓ ſic. Ille ꝗ omittit nō facit aliqd̓ malū: qꝛ nihil facit. dicit̉.n. omittere ꝗa de ficit a bono. ſꝫ ꝓ malo oꝑe debet̉ pena ſenſus. gͦ pecca to omiſſiōis n̄ debet̉ pena ſenſus ſꝫ pena carētie. ¶ Itē pena debet ꝓportōnari culpe. gͦ ſi culpa omiſſiōis dicit̉ penes defectū ⁊ carentiā boni oꝑis. qꝛ ille dicit̉ omitt ꝗ caret bono oꝑe. gͦ ei debet rn̄dere pena ꝓportōnalis. q.ſ. ē carētia boni.ſ. viſiōis dei. qꝛ ẜm ꝓportōꝫ rectaꝫ tenet̉ facere bonū ⁊ n̄ facit: tenet̉ carē bono ⁊ nō affli malo. ¶ Ad oppoſitū. pena carētie eſt pena originalipeccati. omiſſio aūt eſt actuale peccatū. ⁊ drn̄tia ē ini pnīaꝫ peccati actualis ⁊ peccati origīalis. quia orio nali debet̉ carētia: actuali peccato actualis pena. ergo peccato omiſſionis debet̉ actualis pena. ſꝫ hec eſt pena ſenſus. ¶ Solutō. dd̓m eſt ꝙ peccato ꝯmiſſiōis ⁊ omiſ ſionis debet̉ pena ſenſus. ⁊ noſolū pena damni ſiue ca rētia viſionis dei. ⁊ hoc pꝫ ex illo verbo dn̄i math̓. v. Omīs arbor que nō facit fructū bonū excidet̉ ⁊ ī igne mittet̉. ecce ꝙ tāgit̉ hic pena ſenſus que ē pena gehēne arbori nō faciēti fructū bonū. nō facere aut fructuꝫ bo nū iſtud eſt cōmune omiſſioni ⁊ cōmiſſioni. qꝛ nō face re bonū eſt duplex. vel n̄ facere fructū bonū ſolū vt ibi quieſcat voluntas. vel nō facere fructū bonū qꝛ fac̄ cō trariū.ſ. fructū malū. pͥmo gͦ modo ꝯuenit omiſſiōi nō facere fructū bonū. ſcd̓o mō ꝯmiſſioni. gͦ ex hͦ v̓bo patꝫ ꝙ vtriqꝫ.ſ. omiſſioni ⁊ ꝯmiſſioni debet̉ pena afflictiōis gehenne que eſt pena ſenſus. Sil̓r illud pꝫ ex alia ra tione. qm̄ impaſſibilitas ꝓut eſt dos redditur facienti bonū fructū finalit̓. facere aūt bonū fructū hꝫ duo op poſita.ſ. nō facere fructū bonū cū teneat̉: ⁊ hͦ ē omiſſio nis. ⁊ facere fructū malum: ⁊ hoc eſt cōmiſſionis. ergo vtriqꝫ.ſ. omiſſioni ⁊ cōmiſſioni debet̉ paſſibilitas ge henne: ⁊ ita pena ſenſus. ¶ Et ſi obijciat̉ vt priꝰ. ꝙ ille qui omittit non facit aliqd̓ malū. Dicendū ꝙ falſum ē ẜm ꝙ ſuꝑius dictū eſt facere malū. vel ꝓ nō face̓ boni cui tenet̉. vel ꝓ facere malū ꝯtrariū bono. ita diffinit̉ oꝑari malū ſuꝑius. ipſe aūt omittens lꝫ nō faciat ma lū ꝯtrarium bono: tn̄ oꝑatur malū quia nō facit bonū ⁊ ſic peccatum omiſſionis ꝑpetrat in oꝑe. ⁊ ꝑ relatōeꝫ ad opus determinat̉ vtrūqꝫ. ſed vnum ceſſando a bono oꝑe: aliud ꝑpetrando opus maluꝫ ẜm glo. predictam. ¶ Ad ſecundū d̓o dicendū. ꝙ omittēs peccat actu ⁊ iō punit̉ pena ſenſus ſiue ſenſibili. verbigr̄a. ſi aliꝗs par uulus decederet nondū baptizatus: ipſe ſolū puniret̉ pena damni ſiue carentie. ⁊ nō pena ſenſus: qꝛ non ha buit vſum voluntatis nec actū. vnde nō peccauit actu. ſꝫ ſi decederet adultus: qꝛ ſi haberet vſum ⁊ actū volū tatis ſi nō baptizaret̉ puniret̉ pena ſenſus. quia habꝫ vſuꝫ arbitrij. in voluntate ſua fuit ꝙ n̄ baptizabat̉. vn̄ actu volūtatis peccauit ibi. ¶ Sil̓r dicimꝰ ī omiſſiōe. ꝙ ē reſpectu actꝰ volūtatis interioris ꝗ ꝗeſcit ſuꝑ ip̄m iō face̓. vn̄ dicit omittēs nolo nō face̓ vel nō volo face̓. velle aūt ⁊ nō velle ſunt actus ip̄ius volūtatis. iō dici mus ꝙ peccatū ip̄ius omiſſionis in actu ꝑpetrat̉ ⁊ de terminat̉. hoc eſt in actu voluntatis interiori. ⁊ nōſolū in ipſo defectu vel carētia boni. quia ipſe vtit̉ actu ſue voluntatis ſiue arbitrij. ¶ Queſtio. cxxxj. de negli Veſtio eſt de negli entia. Et primo querit̉ vtꝝ neglig tia ſit peccatū. Secūdo vtꝝ ſꝑ ſit ve niale vel ſꝑ mortale. vel aliqn̄ hoc ali qn̄ illud. Tercō de drn̄tia eiꝰ ad alia pcta cū quibꝰ videt̉ hr̄e ꝯuenientiā. Quarto. vtꝝ ſit d̓ generalibꝰ vel capitalibꝰ vel pͥmis pct̄is. vel ad aliqd̓ reducit̉. Quīto d̓ radice ⁊ cā negligētie quā aſſigͣt gͦgͦ xlviij. hiere. Sexto. circa qͦs actꝰ ſiue oꝑa dicat̉ eſſe ne ligētia. vtꝝ ſit eqͣlit̓ circa oēs. Septīo. cū negligentia ſpēalit̓ dicta ſit circa circūſtātias actuuꝫ. vtꝝ ſit eqͣlit circa oēs. Octauo. vtꝝ pct̄or ſꝑ negligat. Nono. qui eſt illud quod eſt principaliter oppoſitum negligen tie. ¶ Nembrū primum F D p̄mū ſic. diligētia ⁊ negligētia ſūt op poſita. qm̄ ꝗs dr̄ diligēs ī bono oꝑe: qn̄ e ei cure qn̄ ⁊ qūo ⁊ vbi faciat opus ſuū

Queſtio .cxxxj.
ꝑ oppoſituꝫ huius dicit̉ negligentia. ſꝫ diligentia nō ē diſpoſitio ꝯcomi tās virtutē. circuiēs oēs virtus im gentia nō erit peccatū. immo erit virtutes. e eſt comes peccati. gͦ nō eſt peccatū. ſꝫ cir diſpoſitio cumſtantia peccati. ſiue diſpoſitio ꝯcomitās peccatū. ¶Item ph̓us dicit. ꝙ ꝓhereſis ideꝫ eſt ꝙ eligētia. ſed eligentia recta opponit̉ ne igētie. qm̄ negligere eſt nō tere. vn̄ eſt priuatio ip̄ius eligētie. ſꝫ ẜm phm eligen tia nō eſt virtus ſꝫ principiū virtutis ꝯſuetudīalis ſiue moralis. gͦ ꝑ oppoſitum ipſa negligentia que eſt priu tio nō eſt pct̄m ſꝫ comꝑs peccati: ſicut nec eligētia vir ſꝫ comes virtutis. ¶ Ad oppoſitū. xlviij. hiere. dr̄. male dictus homo qui facit opus dei negligenter. ſꝫ maledi ctio nō dat̉ niſi rōne peccati ẜm interp̄tatōꝫ ſcripture. ſꝫ conſtat ꝙ non datur hec maledictio oꝑis dei: qm̄ fa cere opus dei n̄ eſt peccatū. gͦ datur hec maledictio ra tione eius quod eſt facere negligent̓. gͦ negligētia ē pec catum. ¶ Item hiero. Qui claudā vel quaſi ſorde ma culatam offert hoſtiam reus eſt ſacrilegij. quātomagis i ꝑtem ſui corꝑis ⁊ illibate aīe puritate amplexib gis parat ſi negligens fuerit: puniet̉. nō aūt punitur niſi peccatum. gͦ ſi punit̉ quia negligēs fuerit: patet ꝙ negligentia ē peccatū. ¶ Ad primū dd̓m. ꝙ diligentia aliqn̄ nomīat diſpoſitōꝫ ꝯcomitantē virtutes generali ter. aliqn̄ aūt nomīat virtuteꝫ. vt cum dicit̉: mulier di gens corona eſt viro. xij. ꝓuer. nā diligentia quandā dicit ⁊ importat ſolicitudinē. ſꝫ poteſt dicere ſolicitudi nē ex ꝑte ipſius ratōnis vel intellectus vel ex ꝑte volū tatis. ſicut cum dicimus: homo diligit eē ſolicitꝰ circa bonū ẜm ꝙ dicit ſolicitudinē ex ꝑte voluntatis ad bo nū: ſic diligentia eſt virtus. ⁊ hoc modo negligentia eſ ei oppoſita ex ꝑte voluntatis. ſil̓iter ꝓut diligit aīa nō eſſe ſolicita ad bonum. ⁊ hec negligentia eſt peccatuꝫ. Si aūt dicat diligentia ſolicitudinē ex ꝑte rationis vl̓ intellectus. hoc modo non eſt virtus ſꝫ comes virtutis vnde hoc modo diſꝑatur ſiue ſeꝑatur a virtute ſic̄ ſcīa iſꝑatur a virtute. ⁊ hoc modo ſimilit̓ negligētia ei op poſita non eſt peccatum. Un̄. ij. ad Ro. ſuꝑ illd̓. Igno ras qm̄ benignitas dei ad pnīaꝫ adducit. dicit glo. gra uiſſime peccas. quia ignoras te contemnere. ſic dd̓m ē de negligentia ꝓut eſt in ratione vel intellectu non eſt peccatum: immo magis comes ſicut diſpoſitio quedā vel pena ex peccato. ſꝫ ẜm ꝙ eſt in voluntate peccatuꝫ eſt. hoc eſt ẜm ꝙ eſt defectus illius ſolicitudinis vel at tentionis in voluntate quam nominat diligentia vir tus. ẜm qd̓ defectus ſolicitudinis illiꝰ in rōne n̄. ¶ Ad ſecundam rōnem qua obijcit̉ de eligentia: ſimilit̓ dicē dum eſt. ꝙ eligentia ꝓut eſt ratōnis: ſic nō eſt virtus ſꝫ comes virtutis. ſic negligentia oppoſita negligētie co mes eſt peccati. vel poteſt dici eligentia ipſa voluntas eligendi bonū ⁊ repellendi malum. ⁊ hec eſt in volūta te. ⁊ hec eſt virtus. ⁊ ꝑ oppoſitum negligentia ipſi op poſita dicit̉ e ſe peccatum. ⁊ hec negligentia dicit̉ eſſe voluntas eligendi malum ⁊ repellendi bonum. hec enī eſt peccatū. ⁊ hec eſt negligentia. vnde patet ꝙ neglio tia ẜm ꝙ eſt oppoſita eligentie virtuti: dicitur eſſe pec ¶ Membrū ſecūdum ¶ Ecūdo querit̉. vtꝝ negligētia ſit ſemꝑ ve niale vel ſemꝑ mortale. vel aliqn̄ veniale aliqn̄ mortale vel neutꝝ. Et on̄dit̉ ꝙ ne ligentia ſit ſemꝑ mortale pct̄m. dr̄ hier̄. xlviij. Maledictus homo qui facit opus dei negligen ter. ſed maledictio in ſcriptura nō attribuit̉ niſi morta li. gͦ neg entia eſt mortale peccatuꝫ. ¶ Item ex aucͣte p̄cedenti ſuꝑ illud Malach̓..j. Maledictꝰ hō qui hꝫ ī gge ⁊cͣ. dic̄ hiero. qui claudaꝫ ⁊ qͣi maculatā ſorde ⁊cͣ. ex qua aucͣte habet̉ ꝙ negligētia punit̉. ſꝫ puīri niſi ſim plicit̓ ſumit̉ dicit̉ ꝓ peccato mortali. gͦ negligētia ē pec
catū mortale. ¶ Item hoc videt̉ ex eadeꝫ aucͣte. qꝛ com ꝑat hiero. in illa aucͣte ipſaꝫ negligentiā ſacrilegio. ⁊ ita ſi ſacrilegiū eſt peccatū mortale: ⁊ negligētia. ¶ Itē ratio ꝓuer. xij. mulier diligens corona eſt viro. hͦ ē di ctum ꝙ ei debet̉ coronā ꝓpter diligentiā. ſed diligentia ⁊ negligentia opponūt̉. gͦ ſi corona meret̉ diligentia. re linquit̉ ꝑ oppoſitum ꝙ negligentia ip̄m ſuppliciū mere tur: cum ſit ꝯtrarium eius. ſed om̄e tale eſt mortale pec catū. gͦ negligentia eſt mortale peccatū. Item ꝓuerbi. xix. Qui negligit vitam ſuaꝫ mortificabit̉. ⁊ loquit̉ de mortificatōne que eſt in gehenna. ſed hec non debet̉ ni ſi peccato mortali: ⁊ hec debetur ꝓpter negligentiaꝫ. negligentia eſt peccatū mortale. ¶ Ad oppoſitum oſ ditur ꝙ ſit peccatum veniale ⁊ nō mortale ſꝑ. qm̄ que dam eſt negligentia in ſermonibꝰ. ſꝫ hec nō eſt peccatuꝫ mortale ſꝫ veniale. gͦ negligentia quedaꝫ eſt peccatū ve niale. nō gͦ ſemꝑ peccatū mortale. Ꝙ aūt illa negligen tia ſit peccatum veniale patet ꝑ aug. in li. de natura ⁊ gratia: accipientis illud verbū Iaco. iij. linguā hoīm nullus domare pōt. ⁊ dicit: nō hoc ideo dicit apoſtolꝰ Iaco. vt hmōi in nos mali dn̄atōeꝫ ꝑ negligentia ꝑma nere patiamur: ſꝫ vt ad domandū lingua diuine gratie poſcamꝰ auxiliū: vt qd̓ nos noſtris viribꝰ nō valemus adiutorio dei ſuppleamꝰ. Ex hac aucͣte pꝫ. ꝙ negligen tia in ſermone quotidiano ſeruāda: ſit ſupra vires no ſtras ad hoc vt ip̄am vitemꝰ. ſꝫ nulluꝫ peccatū mortale eſt ſupra vires noſtras vt ip̄m vitare poſſimꝰ: īmo aīa hꝫ poſſe ꝯtra mortalia vt ipſa caueat lꝫ nō ꝯtra venia lia. hoc eſt quin ſurgat aliqd̓ veniale. gͦ negligētia que eſt in ſermone quotidiano cuſtodiendo nō eſt peccatū mortale: īmo veniale. cū ipſaꝫ nō poſſumꝰ vitare. ſicut nec lapſuꝫ lingue in ſermonibꝰ. ¶ Iteꝫ eccͣi. vij. de negli gentia purgate cū paucis. ⁊ dicit glo. ꝙͣuis oblato par ua ſit in mente humili ⁊ pura dilectōne facta. multorū delictoꝝ purgat negligentias. qꝛ caritas oꝑit multitu dinē pctōꝝ. ſi gͦ pauca oblatione purgat̉ negligentia: gͦ ipſa non eſt peccatū mortale ſꝫ ſolū veniale. ¶ Iteꝫ ſta tuta fuerūt ſacrificia ī lege ꝓ pct̄is mortalibꝰ ī genere. ⁊ hec erāt qͣi confeſſio in oꝑe. ſicut pꝫ leuit̉. iiij. v. ⁊. vj. p̄ nullū fuit ſtatutū ſacrificiuꝫ ꝓ negligentia. relinꝗt̉. ꝙ ipſa nō reputat̉ inter pct̄a mortalia. ¶ Sꝫ videt̉ ꝙ iliqn̄ ſit mortale aliqn̄ veniale. qm̄ ſicut dictū ē. omiſ ſio aliqn̄ eſt actus debiti ꝗ ē ī p̄cepto. aliqn̄ ē actus ex pediens ꝗ nō eſt in p̄cepto. ⁊ primo mō ē pct̄m mortale ſecūdo mō veniale. ſꝫ ſicut circa actū ꝯuenit eē hāc du pliceꝫ drn̄tiaꝫ.ſ. debitū ⁊ expediens: ita ⁊ circa circum ſtantiā vt ſit aliqua circūſtantia debita aliqͣ expediēs. ⁊ ita cū ſit negligētia ipſius circūſtātie: pōt eē negligē tia ipſius circūſtantie debite vel expediētis. etſi eſt cir cūſtantie debite erit mortale pct̄m. ſi expediētis veīale ſicut eſt in omiſſiōe reſpectu actus. gͦ negligētia aliqn̄ eſt pct̄m mortale ⁊ aliqn̄ veniale. ¶ Ad oppoſitū videt̉ ꝙ non ſemꝑ ſit mortale peccatū vel veniale ſꝫ ſolū īdif ferens aliqn̄. qm̄ aliquis pōt ſe circa actum negligēteꝫ indifferent hr̄e. ⁊ ſicut actus ille indifferēs ē: ita ⁊ cir cūſtantia eius erit indifferēs. cū circūſtantia ſequatur actū ſicut pꝫ ī hͦ actu māducare. gͦ negligētia circa hͦ modi circūſtantiā eſt indifferēs ⁊ n̄ veniale ⁊ mortale ⁊ ita aliqn̄ ſe hꝫ ꝑ drn̄tiā ad veniale ⁊ mortale. ¶ S lutio. dd̓m ē ꝙ negligētia aliqn̄ ē mortale pct̄m. aliqͣ veniale. mortalis eſt negligētia qn̄.ſ. eſt circa circūſta tiā debitā q̄ eſt in p̄cepto. ſicut ē ꝙ aliꝗs tenct̉ dare el moſinā indigenti. ⁊ qn̄ neceſſe eſt dare elemoſinā ē ꝗdā actꝰ. circūſtatie aūt determīat̉ ꝑ hͦ ꝙ ē indigēti: ⁊ ꝑ hͦ c eſt in tꝑe nccītatis: ſiue qn̄ ē ncc̄e. he circūſtātie debite ſunt ⁊ in p̄cepto negligētia. gͦ circa ipſas dꝫ dici morta lis. Sil̓r dic̄ apl̓s. jͣ. coꝝ. vlt̓. oīa vr̄a ī caritate fiāt. hͦ ē circūſtātia p̄ceptoꝝ affirmatiuoꝝ. hec circūſtātia eſt p̄cepto. negligentia gͦ circa hmōi circūſtantiaꝫ dicet̉ eē pct̄m mortale. ¶ Iteꝫ aliqn̄ ē negligētia venialis. ſicut

qn̄ eſt circa taleꝫ actū vbi de natura actus n̄ ſeꝗt̉ pct̄m mortale. ſicut qn̄ ē circa loꝗ gͦactꝰ ponit̉ in lubrico lin gue. vn̄ qꝛ difficile ē caue̓ ab hmōi lubrico līgue. ẜm ꝙ habet̉ eccͣi. xiiij. beatꝰ vir ꝗ n̄ ē lapſus verbo ex ore ſuo cū hͦ dicat̉ ꝓpt̓ difficultatē cauēdi. iō dicimꝰ ꝙ ē veīale pct̄m circa ip̄m actū locutōis ꝓut eſt in lubrico lingue Nā ex hͦ ꝙ difficile ē ad cauendū hmōi lingue lubrici hꝫ rōneꝫ venialis pct̄i: qd̓ difficile ē caue̓. verū tn̄ reſpi ciendo ad ipſaꝫ materā n̄ ad genꝰ actus: ꝯtingit bn̄ ꝙ negligētia circa locutōꝫ ſit pctm̄ mortale. ſicut ſi aliꝗī digerent v̓bo p̄dicatōis: ⁊ aliꝗs negligeret in tꝑe in lo co cū eēt ncc̄e on̄dē ⁊ aꝑire verbū veritatis. ꝓpt̓ hmōi defectū ⁊ negligentiā onſiōis veritatis diceret̉ ip̄e pec care mortalit̓. vn̄ hmōi negligētia eēt peccatū mortale ⁊ hoc rōne materie: nō rōne ip̄ius generis actꝰ ſiue lo cutōnis. qm̄ talis negligeret ꝙͣtū ad circūſtantiā debi tā ipſius actus. cuꝫ eſſet tp̄s ⁊ locus neceſſariꝰ ydoneꝰ ⁊ ipſi auditores indigētes deſiderarēt audire. vn̄ quia omitteret in circūſtantia debita eēt mortalis eiꝰ negli gentia. rōne aūt ip̄ius ſermonis quotidiani ꝗ defacili nō pōt vitari: dr̄ veniale. ¶ Ad rōnes pꝫ rn̄ſio ex predi ctis. ¶ Ad vltimā rōneꝫ dd̓m. ꝙ bn̄ pōt eē negligentia circa circūſtantiā indifferentē. ⁊ tūc nō erit veīale neqꝫ mortale: ſꝫ tūc dicit̉ eē mortale qn̄ eſt extͣ circūſtantiam actus debitā vt fiat. veniale aūt eſt qn̄ eſt circa circūſtā tiā expedientē. ⁊ hͦ mō de impotētia loꝗmur nō ꝓut eſt indifferens. ¶ Nembruꝫ. iij. Ercia queſtio ē de drn̄tia negligentie ad alia pct̄a cū ꝗbꝰ videt̉ hr̄e ꝯueniētiaꝫ. ſic̄ ad deſidiā. torporē. vel pigriciā. vel igna uiā. ⁊ ad ꝯmiſſiōꝫ. Querit̉ gͦ qūo differ̄t ¶ Sol̓o. dd̓m eſt ꝙ negligētia hꝫ oppoſitōꝫ ad diligen tia. vn̄ ſicut diligētia dr̄ eſſe in volūtate eligēdi recte ꝓ ut eſt virtus: ita ꝑ oppoſitū negligētia ei oppoſita dicet eſſe ⁊ ſiſtere in volūtate. ⁊ ſicut negligētia reſpicit ip̄aꝫ volūtatē interiorē vt dicat̉ negligētia volūtas eligendi nō recte: ſiue volūtas nō eligēdi recte. Ipſa at̄ deſidia ⁊ pigricia reſpicit opus extͣ. vn̄ ſunt reſpectu oꝑis ex terioris a voluntate egredientis: ſꝫ drn̄ter. qm̄ ipſa pig cia eſt reſpectu boni oꝑis fiendi. deſidia autē reſpectu oꝑis boni ꝯtinuādi. vn̄ qn̄ nō vult hō facere bonū o dr piger. ꝓuer. xx. ꝓpter frigus piger arare noluit. Et ꝓuer. xix. Abſcondit piger manū ſuā ⁊cͣ. ſic gͦ pigricia dicit̉ reſpectu boni fiendi. ⁊ deſidia dicit̉ reſpectu boni oꝑis ꝯtinuādi ſiue ꝓſequēdi. ſicut qn̄ aliꝗs videt diffi cultatē in bono oꝑe ꝯtinuādo pſequēdo deſiſtit ⁊ ceſ ſat ab illo oꝑe. vn̄ dicit̉ talis deſidioſus: qꝛ dr̄ deſidia a deſinēdo. Negligētia aūt eſt reſpectu eligendi illud qd̓ debet eē extra. vn̄ p̄cedit hec negligētia alia vicia: lꝫ a liqn̄ in ſcrip ra vnū ꝓ alijs accipiat̉: tn̄ he ſunt ꝓprie rōnes iſtoꝝ. ¶ Sꝫ querit̉ de dentia omiſſionis ⁊ ne ī videt̉ n̄ ligētia eē omiſſio. qm̄ dic̄ augꝰ. in li. de ꝑfectōe iuſticie hoīs. Om̄e pct̄m ē: ſi aūt illa fi ant qu t illa ubēt̉. ſꝫ primū eſt cō miſſio miſſi ale ē omiſſ vel ꝯn o. ſꝫ tm. gͦ ē omiſſio vl ꝯmiſſio. ſꝫ nō eſ cū ꝗs negligit n̄ fac̄ ea q̄ ꝓ hiben eſt ſſio. ſic nō d ct̄m negligentie ⁊ om ene̓ ⁊ bonū ex cir cūſtātia diſti ntia eſt ex defectu boni ex circūſtantia. omiſſ eſt ex defectu boni in genere. er omiſſio nō eſt negligētia. ¶ Iteꝫ omiſſio eſt cū n̄ fit q dei qd̓ deberet fieri. negligētia aūt cū eiꝰ ꝰ fit n̄ ſicut dꝫ fieri. gligētia ē omiſſio. ¶ S l̓o. dd̓m ꝙ n̄ gētia n̄ ē omiſſio īmo differūt ꝓut unt pct̄a mortalia ꝓut ſunt ve a. ꝓut aūt ſunt pct̄a mortalia ſic dif rūt: qm̄ omiſſio ꝓprie dicit̉ ectu actus debiti. n gentia aūt reſpectu circūſtātie debite: vt reſpectu tꝑis
vel loci vel finis debiti. Itē qn̄ vtrūqꝫ ē veniale differ̄t. qm̄ omiſſio dicit̉ reſpectu actꝰ expediētis: negligētia aūt reſpectu circūſtantie expediētis. ¶ Nembrū. iiij. Uarta queſtio eſt. vtꝝ negligētia ſit d̓ ca pitalibꝰ ⁊ generalibꝰ pct̄is pͥmis: an ad aliqd̓ illoꝝ reducat̉. On̄dit̉ aūt ꝙ redu cit̉ ad accidiā: qm̄ greg. noīat eā inter fi lias accidie dicēs: de triſticia naſcūt̉ malicia. rācor. pu ſillanimitas. deſperatio. torpor circa p̄cepta: ſꝫ torpor circa p̄cepta nihil aliud ē ꝙͣ negligētia. gͦ negligētia na ſcit̉ ex triſticia ſiue accidia quod ideꝫ ē. gͦ eſt filia acci die: ⁊ ſic reducit̉ ad accidiā. ¶ Ꝙ aūt reducat̉ ad im prudentiā on̄dit̉ ſic: qm̄ dicit̉ eccͣi. xx. Laſciuꝰ ⁊ impru dens nō ſeruabūt tempꝰ. ſꝫ nō ẜuare tp̄s hͦ eſt negligere ⁊ hoc ē imprudētia. gͦ negligētia ad imprudētia redu cit̉. ¶ Iteꝫ diligentia reducit̉ ad prudētiā. gͦ ꝑ oppoſitū negligentia ad imprudentiā ſiue ad ſtulticiā: que ē reꝝ vitandaꝝ ⁊ appetendaꝝ ignorātia. vt dic̄ augꝰ. in li. de li. a2. ⁊ hec eſt rō negligētie. gͦ negligentia reducit̉ ad ī prudentiā. ¶ Ad oppoſitū. videt̉ ꝙ n̄ teneat̉ ad aliqd̓ ſpāle pct̄m: ſꝫ circueat omīa pct̄a. qm̄ negligētia nōſol accipit̉ ẜm circūſtātias illiꝰ actus debiti a qͦ defic̄ ac cidia vel īprudētia. īmo ẜm circūſtātias ⁊ illoꝝ acti a quibꝰ deficiūt. inuidia. ſuꝑbia. auaricia. ⁊ ſic d̓ alijs vicijs. gͦ relinꝗt̉ ꝙ circuit oīa vicia: ⁊ ita n̄ reducit̉ ad aliqd̓ illoꝝ. cū omīa pct̄a deficiāt ab aliqͦ ꝓprio actu ⁊ circūſtantijs debitis. ⁊ ſic dicit̉ in circūſtātijs aliorū a quibꝰ deficiūt alia vicia. ¶ Iteꝫ aug. ī li. de li. ar. d̓ſus finē dicit: pct̄m ⁊ malū eſt in negligentia vel ad accipi endū p̄ceptū dn̄i. vel ad obſeruādū vel cuſtodiēdū cō templatōꝫ ſapīe. ſꝫ maluꝫ in iſtis tribus eſt cōmune ad oīa pct̄a. gͦ negligentia non ſolū determinat̉ ex defectu circumſtantiaꝝ que ꝑtinēt ad defectū accidie: ſꝫet̄ oīm peccatoꝝ. gͦ circuit omīa peccata ⁊ n̄ reducit̉ ad aliqd̓ illoꝝ. ¶ Sol̓o. dd̓m ꝙ negligentia generalit̓ ꝯſiderata ꝯcomitat̉ diuerſa genera pctōꝝ. ⁊ ſic accipit̉ in aucͣt. dicta aug. vnde negligentia ſic generaliter ſumpta eſ de circueuntibus ip̄a peccata. Aliter auteꝫ eſt loqui di ipſa negligentia ſpecialiter. ⁊ hoc videtur: quia al dicitur negligentiā ẜm ꝙ homo negligens faſtidit bo na ſpiritualia. cum ergo accidia ſit triſticia de ſpiritu ali bono: hoc modo dicimus ꝙ accidia generat negli gentiam ad eligendum ⁊ torporem ad faciendū. Item aliquando contingit negligentia: vt quando homo ē in magna ꝓſperitate. ⁊ ex hoc fit negligentiā ad eligēduꝫ bonum ⁊ vitanduꝫ malum. ⁊ ſic comes eſt negligentia cupiditatis vel auaricie. vnde hec negligentia ex auari cia naſcitur ⁊ ad ipſam reducit̉. vnde hiere. xxxij. In greſſi ſunt ⁊ poſſederunt terram ⁊cͣ. dicit glo. nihil me dium eſt inter poſſeſſiones ⁊ inobedientiaꝫ. vbertas eī ſecuritatem: ſecuritas negligentiam: negligentia ꝯtem ptum parit. ⁊ ita reducitur negligentia ad cupiditateꝫ vel ad auariciam. ẜm auteꝫ ꝙ generaliter accipitur ⁊ circuit diuerſa genera peccatorum: ſic reducit̉ ad im prudentiam. qm̄ imprudentia circuit ⁊ concomitatur diuerſa genera peccati ſicut prudentia diuerſas virtu tes: quia ipſa eſt auriga virtutum: vt dicit bern̄. vnde imprudentia circuit alia genera peccatoꝝ. naꝫ impru dens dicit̉ qui non obſeruat circūſtantiā in ſuis oꝑ ſic gͦ negligentia eſt comes imprudentie ⁊ circuit ali ⁊ ſic negligentia naſcit̉ ex diuerſis pct̄is. nihil aūt hibet ẜm diuerſa motiua vnū pct̄m ex pluribꝰ naſci ꝑ hec pꝫ rn̄ſio ad rōnes. ¶ Memby. v. Uinta queſtio eſt de radice ⁊ cauſa negli entie quam aſſignat Gregorius. xlviij hiere. ſuper illud: Maledictus homo ꝙ

Queſtio .cxxxj.
facit opus dei negligent̓. Et ſuꝑ illu Iob. ix. vere bar omīa oꝑa mea ⁊cͣ. ⁊ ponit deſidiā ꝓ negligentia dicēs. entia ꝑ torporē naſcit̉. fraus ꝑ priua deſidia.i. n tam dilectioneꝫ. illam minor amor exaggregat: hāc ꝓ prius amor ſui excitat. vult gͦ dicere. ꝙ minor amor dei facit negligētiā vel deſidiā. ꝓprius autē ſiue minꝰ amo ſui vtrunqꝫ facit. qm̄ ſicut dicit aug. ī li. de li. ar. ꝙ aīa aut ꝯuertit̉ ad ſummū bonū. aut auertit̉ a ſummo bo no. Si ꝯuertit̉ ad ſummū bonū bene ordinata ē. ſi aūt auertit̉ a ſummo bono ⁊ ꝯuertit̉ ad bonū cōmutabile īc peccat. ⁊ tunc diſtinguēdū: quia aut ꝯuertit̉ ad ꝓ iū bonū diligendo ſuam excellentiā: aut ad bonū ex terius ſicut ad temꝑales diuitias: aut ad bonū interiˢ quod ē bonū carnis. ⁊ ẜm hoc ſumūt̉ ille tres radices eccatoꝝ quas ponit b. ioh̓es ī prima. c. ij. dicēs. om̄e nod eſt in mūdo aut eſt ꝯcupiſcētia carnis aut ꝯcupīa oculoꝝ aūt ſuꝑbia vite. vnde ipſe dicit ī li. de li. ar. vo luntas adherens cōmuni atqꝫ incōmutabili bono. im petrat prima ⁊ magna hoīs bona cū ipſa ſit mediū qͦd daꝫ bonū. voluntas aūt aduerſa ab incōmutabili ⁊ cō muni bono ⁊ ꝯuerſa ad ꝓpriū bonū. aut ad exteriꝰ aut ad interius peccat. ad ꝓpriū ꝯuertit̉ cū ſue ptātis vult eſſe. ad exterius cū alioꝝ ꝓpria vel quecūqꝫ ad ſe nō ꝑ tinent cogitare ſtudet. ad interius cum voluptatē cor poris diligit. atqꝫ ita homo ſuꝑbus ⁊ curioſus ⁊ laſci uus effectus excipit̉ ab alia vita. que ī ꝯꝑatōe vite ſu ꝑioris eſt mors. Hec tn̄ omīa reducit aug. ip̄e ad amo rē ſui indebitū: qui eſt radix oīm peccatorum. ⁊ vocat ipſum libidinē.i. improbum amoreꝫ ſui. vnde augꝰ. in li. d̓ ci. dei dicit: ꝙ amor dei facit ciuitatē hierl̓m. amor v̓o ſui facit ciuitatē babilonis. ꝓprius gͦ amor ſui ē cau ſa ⁊ radix oīm peccatoꝝ. gͦ ad ipſum tanꝙͣ ad radicem reducit̉ negligentia ⁊ fraus. gͦ nō diſtinguūt̉ ꝑ illaꝫ di ſtinctōeꝫ. qm̄ vtrūqꝫ facit ꝓprius amor ſui. ¶ Iteꝫ qm̄ minor amor dei ſupponit ⁊ ponit amorē dei. ⁊ maxīe cū caritas nō remittit. ꝯſtat ꝙ ſequit̉ ſi eſt minor amor dei ꝙ ſit amore dei. ⁊ ita caritas. ſed caritas n̄ ꝯpatit̉ ſecū mortale peccatū. vn̄ nō poteſt fieri informis nec remit ti. gͦ ſi minor amor dei eſt cauſa negligētie: ꝯſtat ꝙ ne gligentia nō eſt mortale peccatū. ſꝫ hoc eſt falſuꝫ. ip̄a eī gligentia eſt digna maledictōe hiere. xlviij. ⁊ tale eſt ccatū mortale. gͦ male Grego. ponit minorē amoreꝫ dei eſſe cauſaꝫ negligentie. ¶ Sol̓ o. dd̓m ꝙ vtrūqꝫ eſt in vtroqꝫ. vn̄ ⁊ negligentia ⁊ fraudulētia ſunt hec duo ſcꝫ minor amor dei: ⁊ nimius vel ꝓprius amor ſui. qm̄ ibi eſt auerſio a deo ⁊ ꝯuerſio ad bonū ꝯmutabile. cuꝫ ꝑ appropriatōeꝫ rn̄det negligentie ꝓ cauſa mīor amor dei. fraudulentie aūt nimiꝰ vel ꝓprius amor ſui. ⁊ hͦ ē: qm̄ cum defuit in hoīe feruor caritatis tūc negligit fa cere bona. vnde ex defectu caritatis in deū feruētis ꝯſe quet̉ homo negligentiā. qꝛ ſi eēt homo feruēs in deū: n̄ eſſet negligens circa oꝑa dei. ſicut circa pſallere deo ⁊ orare. ⁊ hmōi. Sil̓r ꝑ appropriatōꝫ dicit̉ ꝙ fraudulen tiam facit ꝓprius amor ſui. ⁊ vocat hoc amoreꝫ ſui ni miū vel ꝓpriū amoreꝫ tēꝑaliū nimiū. talis.n. fac̄ frau dem. qn̄ ſcꝫ homo intendit illud bonū ⁊ p̄ponit ipſum ſummo bono quod debet intendere ⁊ habere pro fine. vnde tunc eſt fraudulentia. ⁊ hoc eſt quod dicit grego. in p̄dicta glo. dicens. fraudē quippe in dei oꝑe ꝑpetrat qui ſe inordinate diligens ꝑ hoc ꝙ recte agit: ad remu neratōnis tranſitorie bona feſtinat. ⁊ hec fraudulētia eſt in ore. corde. ⁊ oꝑe. qn̄.ſ. ꝗs dicit vel cogitat vel oꝑa tur in quo p̄ponit bonum temꝑale ⁊ minꝰ intēdit ſum mū bonū: ſed deſidiam.i. negligentiaꝫ facit mīor amor dei. vnde dicit ibi: ſepe deſidia.i. negligentia interueni ente oꝑa bona deficiūt: ⁊ frigeſcente amore calefiunt. vnde pꝫ ꝙ reducendo ad cauſas ſiue radices proprias ipſius negligentie cauſa eſt minor amor dei. hoc eſt mi nor feruor caritatis qn̄ frigeſcit homo ẜm ꝙ habetur math. xxiiij. Refrigeſcet caritas multoꝝ. radix autem
fraudulentie ꝓprius amor ſui ſiue nimiꝰ. ¶ Ad pͥmaꝫ ratōꝫ in ꝯtrariū dicimꝰ: ꝙ quedaꝫ aſſignat̉ radix co nunis peccatoꝝ. quedam aūt ſunt radices ꝓprie ⁊ ꝓ pinque. amor gͦ ſui inordinatus queꝫ vocat aug. libidi nē: eſt cauſa ⁊ radix cōmunis oīm peccatoꝝ: ⁊ ad ip̄m omīa peccata reducūt̉: ſicut vult aug. Sunt tn̄ alie ra dices peccatoꝝ ꝓprie ⁊ ꝓpinque: ſicut timor male hu milians: ⁊ amor male incendēs. vt habet̉ ſuꝑ illud pͣs. Incenſa igni ⁊ ſuffoſſa. vnde ꝑ appropriatōꝫ ē. quoddā peccatū ex timore male humiliāte: quoddā ex tīore ma le intendente. tn̄ generalit̓ om̄e peccatuꝫ eſt ex amore ſui illicito. vnde timor ad amoreꝫ reducit̉: qꝛ nō timet aliquis inordinate ſiue male: niſi qꝛ amat ſe inordīate Dicimꝰ gͦ ꝙ reducendo ad generaleꝫ radicē ꝯcedimus bene ꝙ nimius amor ſui eſt cauſa negligentie. tn̄ ꝑ ap propriatōꝫ: ⁊ accipiendo qͣi ꝓpinquam ⁊ ꝓpriā radicē. dicemus ꝙ minor amor dei eſt cauſa eius ſicut dictū ē. amor tn̄ illicitus ſui ē prima eius cauſa ⁊ radix. ¶ Ad ſecūdum dicimꝰ. ꝙ triplex eſt dilectio dei a creatura. Una eſt naturalis qua diligit homo deū naturaliter. Alia eſt voluntaria ſiue ꝓcedēs ex voluntate delibera ta. ſicut qn̄ homo deliberat̉ in ſe ꝙ deus hoc fecit illi ⁊ hoc ꝙ talis eſt. ex hac deliberatōe ſurgit ī ipſo dilectio dei. Tercia dilectio eſt ꝓcedens ex voluntate gͣtuita. ⁊ iſta dilectio eſt caritatis. cuꝫ gͦ dicit̉ ꝙ mīor amor dei facit negligentiā. amor nō ſtat ibi ꝓ caritate. vn̄ hͦ qd̓ eſt minor. nō minuit ibi amoreꝫ ꝓut eſt caritas: qꝛ non eſt caritas cum negligentia mortali. ſꝫ ſtat ibi amor cō muniter ad amorē naturaleꝫ ⁊ deliberatiuū. ⁊ illd̓ qd̓ diminuit̉ ibi nō eſt caritas: ſed dilectio volūtatis deli berate principalit̓. que potuit formari ꝑ caritatē ⁊ fu it formalis ab ipſo: que tamē minorat̉ ꝑ peccatū. cari tas aūt nō minueret̉. īmo aut tota ibi erit aut tota re cedet. nō eſt aūt aliquo mō cum pct̄o mortali: qd̓ nō p̄t eſſe dilectio deliberatiua ſiue voluntatis deliberatiue ¶ Sed querit̉ iuxta hoc. hiere. xlviij. habet̉: ꝙ maledi ctus hō qui facit opus dei fraudulēter. ⁊ dicit alia lr̄a negligent̓. vn̄ dicit glo. fraudulent̓.i. deſidioſe. ⁊ ſumit ibi deſidiam ꝓ negligētia. querit̉ gͦ quare potius attri buit̉ maledictio negligētie ꝙͣ alij pct̄o ibi: qm̄ alia pec cata ita digna ſunt maledictōne ſicut negligētia. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ rō hꝰ pꝫ ex materia de qua loquit̉ ibi ꝓpheta. vn̄ ex ꝯgruentia materie: quia ei ꝯuenit ex hoc ꝙ eſt ibi poſita maledictio negligentie. volūtas.n. dn̄i fuit vt nabuchodonoſor affligeret ip̄m iſrl̓ ad eiꝰ corre ctionē. vnde opus illud fuit dei ꝯmittētis. fuit aūt ip̄iꝰ nabuch. ſolum tanꝙͣ ꝑſequētis. illud aūt qd̓ dn̄s fecit ꝑ illum nō deo actori: ſꝫ ſibi aſcripſit ⁊ in hͦ exceſſit. vn̄ eſa. x. habet̉ de Sennacherib qualiter dicit dn̄s ꝗ ſi at tribuit ꝙ fecit. ⁊ qualiter ꝑ ſuꝑbiaꝫ ſuā excedit in oꝑe ſibi ꝯmiſſo a dn̄o. vnde dicit ibi de ipſo ad gentē falla cem mittā eum plenū furoris mei. mādabo illi vt aufe rat ſpolia ⁊ diuidat predaꝫ. ⁊ poſt ſequit̉: ipſe aūt nō ſic arbitrabit̉. q. d. totum ſibi aſcribet ⁊ nō mihi: ⁊ cor eius nō ita eſtimabit ſꝫ ad ꝯterendū erit cor eiꝰ. ille au teꝫ nō deo ſꝫ ſibi aſcribit factum ſuū: ⁊ iō negligēt̓ fec̄. ⁊ ꝓpter tales attribuit̉ maledictio negligentie. ⁊ tales nō faciūt opus dei vt debent. vn̄ negligūt circa opꝰ dei. ⁊ rōne taliū dicit̉ hiere. xlviij. maledictō negligētie. qꝛ de talibꝰ loquit̉. ipſi aūt maledicti ſunt: ⁊ iō maledicta ibi negligentia. vnde zach̓ j. dicit dn̄s. zelatꝰ ſuꝫ hieru ſalē de ſyon zelo magno: ⁊ ira magna ego iraſcor ſuꝑ gentes opulentas. quia ego iratus ſuꝫ paꝝ: ip̄i v̓o ad iuuerūt ī malū. ex hoc ſūt maledicti. Et iō ꝓph̓a loq̄ns de his maledicit negligentie. nō qꝛ alia pct̄a nō ſunt di gna maledictōe: ſꝫ qꝛ hͦ ꝯpetit ſue malicie. alia.n. pecca ta ſunt ⁊ digna maledictōe. ſicut pꝫ in li. ſap̄. xij. d̓ pec catoribꝰ: ꝙ naturalis erat malicia eoꝝ. ſemen.n. erat maledictum ab initio. hoc eſt maledictō ꝓ pct̄o origīa li. Sil̓r deūt̉.xxvij. habet̉ maledictō pct̄oꝝ actualiuꝫ.

ſicut patꝫ de maledictōnibꝰ impoſitis. ⁊ ſic pꝫ ꝙ et iſti peccato ⁊ alijs debent̉ maledictōnes. ſꝫ iſti ſpēalit̓ ī il lo loco hiere. ¶ Mlēbruꝫ ſextuꝫ Exta queſtio eſt circa quos actꝰ ſiue oꝑa dicat̉ eſſe negligētia. Ad qd̓ ſic obijcit̉. ſicut quoddā opus ē meritoriū. quoddā demeritoriū. ⁊ qͦddā indifferēs. Si opus eſt indifferens circa illud nō facit negligentia peccatū. ſꝫ negligentia eſt peccatū. gͦ nō ē circa opus indifferēs. ¶ Iteꝫ nō eſt circa opus demeritoriū: qꝛ negligentia circa opus dei ſicut pꝫ hiere. xlviij. Maledictus ꝗ fac̄ opus dei negligēter. ſꝫ opus demeritoriū nō eſt opꝰ dei gͦ nō eſt circa illud. ¶ Item non eſt circa opus merito riū: qm̄ opus meritoriū tollit omēꝫ negligentiā. gͦ nō ē circa aliqd̓ genꝰ oꝑatōnis. ¶ Preterea. ponat̉ ꝙ aliꝗs male dicat horas ſuas. nunꝗd circa iſtū actuꝫ erit ne gligentia? videt̉ ꝙ nō. qm̄ negligētia cadit ſub maledi ctōne. ſꝫ iſte nō ꝓpter hoc eſt maledictus lꝫ n̄ dicat ho ras ad tempus vel huiꝰ aliqn̄. gͦ circa iſtū actū n̄ cadit negligētia. gͦ nō cadit circa oꝑa omīa dei. ¶ Sil̓r po natur ꝙ aliquis dicat aliquod verbū improuide. nūꝗ ꝓpter hoc dicit̉ negligens cū non ſit maledictꝰ. ⁊ ita n̄ eſt circa omīa oꝑa. ¶ Querit̉ gͦ iuxta hͦ. vtꝝ circa oīa oꝑa dei poſſit eſſe negligentia que eſt peccatū mortale que.ſ. eſt digna maledictōne. Et obijcit̉ ſic. Iſte ſemel dicit male ⁊ negligēter horas ſuas. hec negligētia ē ve nialis. gͦ ſi decies male dicit horas ſuas nō dicet̉ pecca re mortalit̓: cū negligentia illa ſit venialis. gͦ nō ē illd̓ circa opus dei. Sil̓r eſt de alijs: ita ꝙ nō erit circa illa negligentia mortalis. querit̉ gͦ qn̄ eſt negligētia morta lis ⁊ qn̄ venialis circa oꝑa dei. ¶ Sol̓o. dd̓m eſt ꝙ n̄ debet illa diuiſio hic ſumi vt dicit̉ negligētia aut ē cir ca opus meritoriū. vel demeritoriū. vel indifferēs. quia nullū iſtoꝝ illi ſubſternit̉. ſꝫ debet dici ꝙ ē quoddā bo nū in genere. ſicut pſallere. orare. elemoſina dare ⁊ hꝰ modi. quoddā aūt eſt bonū ex circūſtantia. qn̄ gͦ dicit̉ maledictus ꝗ facit opus dei negligēter. hͦ opus dei non ſupponit ꝓ oꝑe meritorio: qꝛ illud tollit oēꝫ negligētiā ſꝫ ſupponit ꝓ bono in genere cuꝫ ſuis circūſtantijs. ali qua tn̄ vl̓ aliquibꝰ deficientibꝰ ex aliquo defectu dicit̉ eſſe negligētia. ſicut ptꝫ pſallere deo ſiue orare ſuas hꝫ circūſtantias. quia debet fieri ſapiēter ⁊ deuote ⁊ intē dendo ip̄m ſummū bonū. ſi gͦ nō pſallit ſapiēter ⁊ ꝙ nō intendat ad illud quod dicit deficit vna circūſtātia de bita. ⁊ dicit̉ fieri negligentia circa illū actū. Sil̓r etſi nō faciat illud deuote intendendo illud ad quod ē. iſte defectus facit vt ipſum pſallere nō ſit meritoriū. nō tn̄ ipſi negligentie ꝓpter hoc ſubſternit̉ opus demeritoriū immo opus bonū in genere. quod ex hoc ꝙ fit neglig ter fit demeritoriū. ¶ Ad illud quod querit̉ qn̄ ⁊ circa que fit negligentia mortalis ⁊ venialis. Dicendum ꝙ quedaꝫ ſunt oꝑa priuilegiata ſicut eſt opus eukariſtie ſiue celebratōnis miſſe ⁊ opus p̄dicatiōis ⁊ hmōi. hec enī oꝑa debēt fieri cū magna diligētia ⁊ cū magna cir cūſpectione circūſtantiaꝝ. vnde in his oꝑibus debꝫ hō diligēter ſuas circūſtantias circūſpice vt faciat qd̓ dꝫ. ⁊ ſicut debet. ⁊ circa talia oꝑa dicimꝰ eſſe negligentiaꝫ que eſt mortale peccatū: qn̄ deficit aliqͣ circūſtatia de bita. ¶ Quod obijcit̉ de hoc oꝑe quod ē pſallere vel di cere horas negligent̓ dd̓m. ꝙ qn̄ ꝯfuetudo negligentie circa illud opus ducit hoīeꝫ in ꝯtemptū: tūc negligen tia iſta eſt peccatū mortale. ſicut p̄t accidere ꝙ ex ꝯſue tudine quaꝫ hꝫ homo negligent̓ pſallendi ꝯtemnit ⁊ n̄ curat dicere bene horas ſuas. naꝫ rō hꝫ duas portiōes id eſt ſuꝑioreꝫ ⁊ inferioreꝫ. qn̄ gͦ ꝑs ſuꝑior rōnis n̄ acꝗ eſcit inferiori ꝑti in nō bene pſallendo ſiue negligenter nō dicit̉ eſſe ꝯtemptus. ⁊ tūc pōt eē ꝙ negligentia illa nō ſit mortale. ſꝫ qn̄ ipſe acquieſcit ⁊ non cohibet ipſaꝫ
ꝑteꝫ inferiorē qn̄ debet cohibē ad hͦ ꝙ bn̄ dicat: tūc ē cō temptꝰ ⁊ ē pct̄m mortale illa negligētia. ⁊ dicimꝰ ꝙ nō valet rō in ꝯtrariū. qꝛ ſic̄ gutta aque n̄ cauat lapidē: ſꝫ qn̄ ml̓totiēs ⁊ frequēter cadit ſuꝑ ip̄m hec ⁊ illa ꝑ fre quentiā ipſuꝫ cauat. ⁊ etiā gutta aque n̄ ſubmergit na uim: tot tn̄ poſſent incurre̓ ꝙ ſubmergeret. ita ē h̓ ꝙ lꝫ negligētia ī dicēdo ſemel vel bis horas ſuas n̄ ſit mor tale ſi n̄ fiat hͦ ex ꝯtemptu: pōt tn̄ accide̓ ꝙ ex freq̄utia ⁊ ꝯſuetudine ducit̉ hō ad hoc vt ꝯtemnat bn̄ dice̓ ⁊ nō curet. ⁊ cadet in pct̄m mortale. nō qꝛ veniale fiat morta le: ſꝫ ex ꝯſuetudine venialiū decidet in mortale ꝑ cōtem ptū. vn̄ ecc̄i. xix. Qui ſpernit modica paulatim decidet ⁊ ſic pꝫ qn̄ eſt peccatū mortale ⁊ qn̄ nō. ꝑ hec ptꝫ rn̄ſio ad obiectiones. ¶ Nembrū ſeptimuꝫ Eptima queſtio eſt. vtꝝ negligētia eqͣlit̓ ſit circa omēs circūſtantias actuū. qꝛ cō tingit omēs deficere. ſunt ne gͦ pares ne gligentie circa illas: an maior ſit negligē tia circa vnā ꝙ circa aliaꝫ? Ad quod ſic. finis denoīat opus bonū. vnde etſi ſint alie circūſtantie ⁊ finis defi ciat: nō poterit eſſe opus bonū. qm̄ finis imponit ncc̄i tateꝫ oꝑi. gͦ bonū principalit̓ determinat̉ ẜm finem. ⁊ hͦ etiā pꝫ de rōne boni: qm̄ dicit̉ bonū in ꝯꝑatōe ad fi neꝫ. gͦ int̓ oēs defectus circūſtātiaꝝ defectus finis ma ior eſt ⁊ principalior. gͦ negligētia circa finē maior ē ⁊ principalis. ¶ Ad oppoſitū on̄dit̉ ꝙ negligētia circa tē pus oꝑis ſit maxīa. qm̄ hͦ vult etiā on̄dere Seneca. ꝙ negligentia tꝑis prīcipalis ſit: qꝛ irrecuꝑabilis eſt. vn̄ dicit: turpiſſima negligētia eſt que ꝑ iacturā tēꝑis fit illa.n. irrecuꝑabilis ē. negligētia gͦ tēꝑis ī actōne ma ior eſt inter alias. ⁊ ita n̄ ē equalis negligētia circa oēs circūſtantias. ¶ Sol̓o. dd̓m ꝙ verū ē ꝙ a fine denoīat̉ actio bona ⁊ a defectu finis debiti mala principal̓r. po teſt tn̄ eē in his plus vt ẜm diuerſas ꝯditiōes ⁊ diuer ſas ꝯſideratōes dicat̉ negligētia tꝑis maior. aut qꝛ eſt magis damnoſa. aut qꝛ eſt circa circūſtantiā meliorē ⁊ ꝑ quā determinat̉ bonitas in actōe. ſi gͦ dicat̉ negligē tia maior quia eſt magis damnoſa: hͦ mō pōt dici ne gligentia tꝑis maior. qꝛ illa valde damnoſa ē: eo ꝙ ir recuꝑabilis ē. ⁊ ꝓpt̓ hͦ dicit Seneca ꝙ ē indecētiſſima ⁊ valde damnoſa. Sil̓r etiā pōt eſſe aſiqn̄ ẜm hūc mo dū negligentia loci maior: qꝛ maius infert damnū. ſi ſi aliꝗs iaciat negligēt̉ lapidē in loco cōi aliqͦ ⁊ occidat hoīeꝫ. ille negligent iecit lapideꝫ. hec negligētia infer magnū damnū. ſꝫ ſecūdo mō dicit̉ eē maior ⁊ principa liter circa finē. vn̄ ꝯꝑando bonitatē circūſtantie ad bo nitatē circūſtantie hec eſt maior que eſt negligentia fi nis: cū ab ipſa principalit̓ determinet̉ bonitas actōis ⁊ hoc oſtendit ph̓us. ⁊ ſic ex ꝑte bonitatis circūſtanti hec ſemꝑ eſt principalit̓ ⁊ maior. tn̄ ex ꝑte damni quia ſcꝫ eſt magis damnoſus defectus alicuiꝰ circūſtantie poteſt eſſe alia maior. ¶ Nlēbrum octauum Ctaua queſtio eſt. vtrum peccator ſem per peccet peccato negligentie duꝫ eſt in hono ſemnper iereur conteri rel auend peccato ſuo. Et videtur ꝙ ſic. quoniam peccato ſuo poſtꝙͣ peccauit. ⁊ indifferenter tenetur ad hoc in quolibet inſtanti taꝫ in hoc ꝙͣ in illo. quia deus offert gratiam ſuam ad hoc ⁊ ad proficiendum vlte rius indifferenter in quolibet inſtanti. dolere ergo di peccato non plus determinat hoc tempus ꝙͣ illud. S ergo homo poſtꝙͣ peccauit non dolet de peccato ſuc ſemper ⁊ in quolibet inſtanti. ergo non facit ſicut tenetur facere. ergo eſt negligens contra illud. ſed talis eſt homo ꝗ durat in peccato ſuo qꝛ nō cōterit̉ qn̄

Queſtio .cxxxj.
debet cōteri. ergo oīs ꝗ ſtat ī peccato ſuo peccat cū h̓ pec Vrie ꝙͣdiu durat ī ſuo peccato. ¶ Item Ioh̓. calo nes jt. ꝙ ſeruus offendat dominū ſuū ſi hꝫ ami cos īplorat eos ⁊ rogat de recōciliatiōe cū domīo ſuo. ⁊ dat ianitoribꝰ de ſuo ⁊ deprecat̉ vt ītret. et ita omnē di ligētiā adhibet vt cū ipſo recōciliet̉. nec expectat de die ī diē. de hora ī horā. de inſtāti ī inſtās vt recōciliet̉. ꝙͣto ergo magis ille ꝗ offendit deuꝫ celi dꝫ hoc face̓. Un̄ ipſe dicit de negligētia confeſſionis. qui neqꝫ qd̓ peccaſti vis ſcire. ꝓ quibꝰ delictis deū rogabis. pro his que neſcis. hominē exacuēs amicos ⁊ inimicos vicīos ianitores de precares vt ſic recōliari poſſis. deū autē celi offendiſti. a deſes id ē negligēs efficeris. ⁊ dicit. ſi deſides fuerimꝰ neqꝫ ꝑ aliquos ſaluari poſſimꝰ. ſi auteꝫ vigilauerimꝰ ꝑ noſipſos hoc poterimꝰ. Hoc dico nō vt nō deprecemur ſanctos. ſed vt nō deſides ſumꝰ. neqꝫ dormiētes alijs di mittamꝰ q̄ ẜm nos ſunt. Ex hac autoritate patet. ꝙ hō ī quolibet inſtāti tenet̉ dolere ⁊ cōfitere de peccato ſuo. ⁊ ita ꝙͣdiu ſtat ī peccato ſuo negligit. ¶ Iuxta hͦ aūt que rit̉. ponat̉ ꝙ aliquis ſit ī peccato negligētie mortali. ſic̄ aliquis negligit ī celebrādo miſſam. poſtea ipſe negligi dolere ⁊ cōfitere de iſta negligētia. q̄ ergo iſtarū negligē tiarū ē maior. vel prīa vel ſcd̓a. Et obijcit̉. ꝙ prīa ſit ma ior. qꝛ potuit iſte magis reſiſtere prīe negligētie ꝙͣ ſcd̓e. eo ꝙ tūc habebat adiutoriū gratie quādo decidit ī illaꝫ ⁊ cecidit ab alto. mō autē ē fragilior qꝛ poſtꝙͣ cecidit hō in peccato fragilior efficit̉ ad reſiſtendū alij peccato. nec etiā habet mō auxiliū gratie gratūfaciētis ſicut priꝰ. gͦ minus pōt reſiſtere. ⁊ ita minor ē ſcd̓a negligētia ꝙͣ pri ma. ¶ Ad oppoſitū dicit Ioh̓. Criẜ. Neqꝫ qm̄ nō doles cū pecces neglige vel contēne. ſed ꝓpter hoc ipſum ma xime īgemiſce. qm̄ nō ſentis dolorē. nō enī qꝛ nō mordet peccatu cōtingit hoc. ſed qꝛ iam delinquēs īſenſibilis ē. ⁊ poſt dicit. nō dolere eos ꝗ peccāt magis quā peccare. deū facit irritare ⁊ iraſci. ergo magis offendit̉ deꝰ de n̄ dolēdo de peccato. ꝙͣ de ꝑpetrādo peccatū. ergo maior ē negligētia ⁊ grauior que ē ī nō dolēdo de peccato ꝙͣ illa que ē in ꝑpetrādo peccatū. ⁊ ita maior ē negligētia ſcd̓a prima. ¶ Sed vlteriꝰ querit̉ iuxta hoc. vtrū peccato ccet ſimul pluribꝰ negligētijs. ⁊ oſtēditur ꝙ ſic. Nam tres ſūt vires ī aīa. quarū quelibet hꝫ ſuū actum cōtra peccatū ad quē tenet̉. ipſa enī iraſcibilis tenet̉ īſurger cōtra peccatu. Un̄. pͣs. Itaſcimini ⁊ nolite peccare. ⁊ iō dicit apl̓s Eph̓. iiij. Sol nō occidat ſuꝑ iracūdiā veſtrā. Ipſa v̓o cōcupiſcibilis tenet̉ dolere ⁊ cōteri de peccato. Ipſa d̓o rationalis tenet̉ diligere illd̓ qd̓ bonū ē. ⁊ fuge re qd̓ malū ē. ⁊ illd̓ bonū qd̓ tenet̉ eligere poſt peccatū eſt bonū penitētie. Similit ipſa tenet̉ cogitare ꝙmaluꝫ ſit peccatū ⁊ fugere illd̓ Hiere. ij. Uide vias tuas in con ualle. ita dicit̉ aīe peccatrici. q. d. cogita peccatū tuuꝫ. Unaqueqꝫ ergo vis tenet̉ ad actū ꝓpriū cōtra peccatuꝫ. ⁊ quelibet tūc ē negligēs circa actū ſuū cum peccat. ⁊ dif fert vnus actꝰ ab alio. ergo plures ſūt ibi negligētie. er go peccator exiſtēs ī ſuo peccato peccat ſimul pluribꝰ no gligētijs. ¶ Ad primū dicēdū. ꝙ ipſa diuturnitas acti onis de peccato ⁊ peccati manifeſtādi actu bene aggra uat peccatū. ſed nō dico. ꝙ ꝓpter hoc aggrauetur nouū peccatū negligētie. ⁊ cōcedo ꝙ homo tenet̉ ī quolibet in ſtanti cōteri vel atteri de peccato ſuo. ⁊ ſi nō actu ſaltem habitu. licet ergo nō ſemper atterat̉ actu. nō tamen no uum peccatū ex hoc generat̉. ſed ex hac diuturnitate ag grauatur ſuū peccatū. quia nō tenet̉ cōfiteri ſemꝑ actu ſiue pro quolibet inſtāti. ⁊ iō nō ſequit̉ ꝙ ſemꝑ negligat. ſed ſi ita ſit. ꝙ peccator cogitet de peccato ſuo ꝙ ſit tātū malū ⁊ tāgraue ⁊ ꝯuertat̉ ſuꝑ ip̄m vt exciret̉ a gratia d̓i ad cōterendū. quia hoc mō ip̄m excitat quādo facit pec citorem cogitare de ſuo peccato. dico ꝙ tunc tenet̉ actu dolere pro illo inſtanti. ⁊ ſi non conterat̉ tunc peccat ꝑ negligentiam. ⁊ innouat̉ aliquod peccatū in ipſo quod eſt negligentia. dico tamen quia ⁊ſi ſemper doleret homo actu de peccato ſuo. illud eſſet perfectionis. ⁊ quan do loquitur Criẜ. de hoc. nō dicit hoc. ꝙ homo teneat ad hoc pro quolibet inſtanti vt actu conterat̉. ſed qꝛ hoc eſt perfectiōis. Unde ꝙͣtum ad ſtatū perfectiōis loquit̉ ipſe nō aliter. ⁊ ꝓpter hoc nō peccat homo mortaliter negligentiā ſi nō actu ſemꝑ coteritur niſi cogitet de pe cato ſuo. ⁊ ſic excitatus a gratia dei vt peniteat de pecca to ſuo. quia ſi deus ipſum excitat ⁊ tunc nō cōteritur be ne ſequitur. ꝙ tunc peccat negligentia mortali. vel ſi ita eſſet ꝙ nunꝙͣ cōteretur quātocunqꝫ excitatus. Secus ſi abſqꝫ eo nō cōterit̉ ſemꝑ actu. nō peccat mortaliter ex hͦ ſed ex hoc ſuū peccatū aggrauat̉. Et ſi obijcitur. ꝙ tene tur conteri in quolibet inſtanti. dicendū. ꝙ verū eſt. ſed nō tenet̉ conteri pro quolibet actu. quia hoc eſt ei īpoſ ſibile ꝙ tn̄ in quolibet nō cōteritur. hoc eſt ei pro pecca ti aggrauatiōe. ¶ Ad illud ergo qd̓ ſcd̓o obijcitur de au toritate Criẜ. dicenduꝫ ꝙ nō dicit hoc. qꝛ hec ſit neceſſi tas ad quā teneat̉ homo. ſed quia hoc eſſet perfectionis vt ſemper homo poſt peccatū deprecaret̉ deū. ⁊ face̓t qd̓ in ſe eſſet ad hoc ꝙ recōciliaretur ipſi. ¶ Ad ſcd̓o queſi tum dicendū. ꝙ nō dolere dicitur multipliciter. vno mō dicit̉ nō dolere inſenſibilē eſſe ſiue obſtinatū eſſe in pec cato. ⁊ de tali loquit̉ Criẜ. ſicut patet per verba ſua ꝗa dicit propter hoc ipſum maxīe ingemiſce quia nō ſentis dolorē. ſi ergo negligētia ſcd̓a ſit in nō dolēdo. hoc mo do bene concedo ꝙ grauior ē ac peior ꝙͣ prima. Alio mo do dicit̉ nō dolere magis cōmuniter. vt dicatur nō dole re quādo aliquis actu nō dolet nec conterit̉ ſuꝑ peccatū ſed negligit. ⁊ hec negligētia ſcd̓a nō eſt maior ꝙͣ prima. ¶ Ad tercio queſitū dicenduꝫ. ꝙ licet tres ſint potentie anime. ſunt tamē adinuicē ordinate ita ꝙ vna cooꝑatur alteri in ſua oꝑatione. ⁊ inuicem ordinate ſunt earū op rationes. vnde eiuſdē perſone ſunt actus. ⁊ etiam ſun circa eandē rem. vnde ad vnū ordīatur. vnde dicit̉ vnū meritū vel demeritū. quia vna alteri cooperatur. ⁊ eoꝝ actus ordinati ſunt ⁊ ad vnū operantur. ⁊ ideo non de bet dici triplex peccatum ẜm tres actus eorū ſed vnum. ⁊ ſimiliter negligentia debet dici vna. ¶ Nembruꝫ nonum Ona queſtio eſt de oppoſito negligētie. quia dicit̉. vij. eccͣs. Qui timet deum nihil negli git. Quare ergo potius dicit de timore ꝙ ōpponit̉ negligētie. ⁊ ꝙ remouet ipſam ꝙͣ d̓ 6 alio. videt̉ enī ꝙ potiꝰ debet attribui ipſi prudētie remo tio negligētie ꝙ timori. vt magis dicat̉ qui prudens eſt nihil negligit. quia prudētia dat memoriā preteritorū. prouidētia futurorū ⁊ ītelligentiā p̄ſentiū. vn̄ dicit̉ pru dētia ⁊ p̄ſentiū. vn̄ dicit̉ prudētia a. b. Bern̄. ꝙ prudeū tia nō tā ē virtꝰ ꝙͣ auriga virtutū. vn̄ ipſa dirigit ⁊ debꝫ circūſpicere circūſtātias omēs. qꝛ aurige ē circūſpicere. ipſiꝰ gͦ prudētie ē ꝓuidere defectus. ſꝫ talis nihil negli git. ergo magis ꝓprie dꝫ dici prudētia remouere negli gentiaꝫ ꝙͣ timor. ¶ Preterea. vr̄ ꝙ caritas magis ꝓprie remoueat ip̄am negligētiā ꝙͣ tīor. qm̄ caritas oꝑit multi tudinē peccatorū. ſic̄ hr̄ ꝓuer. x. ⁊ Iacobi vlt. gͦ oꝑit ne gligētia. ſed iſtud oꝑire nihil aliud ē ꝙͣ remouere. gͦ pro prīe ipſa remouet negligētiā. ¶ Scd̓a rō ad hoc ē. qm̄ ca ritas īportat in ſe ꝙͣdam circūſpectionē ſpiritualē. quia ipſa caritas ē lux ſpiritualis que dirigit oculum mētis ſpiritualē. vnde Math̓. vj. Si oculꝰ tuus fuerit ſimplex ⁊cͣ. dicit glo. vnus oculꝰ ⁊ ſimplex eſt.ſ. caritas. que mo do lucet in fide ſicut lux inteſta. ⁊ ibidē. alia glo. ſuꝑ il lud. lucerna corporis tui eſt oculus tuꝰ dicit. ſicut ocu lus ad operandum membra dirigit. ſic intentio ⁊ lux fi dei omnes virtutes. lucerna eſt lumē in teſta ſic caritas in fide cum fides ceſſabit ſola caritas lux erit. ipſius er go caritatis ē dirigere mentem ⁊ circumſpicere circum ſtantias actuum. ergo proprium eſt ipſius expellere ne gligentiā. quare ergo potius appropriatur iſtud timori

ꝙͣ caritati vel prudētie. Solutio dicenduꝫ. ꝙ rō huiꝰ quare dr̄ timor expellere negligētiaꝫ hr̄ Iob. ix. qꝛ di cit verebar omnia oꝑa mea.i. cū timore examinaba. ſci ens ꝙ nō ꝑceres delinquēti ſupple īdie iudicij. Iſte eniꝫ timor iudicij ī quo fiet omniū examinatio vſqꝫ ad mini mum. ē prīcipale ⁊ primū faciens. vt hō examinet facta ſua. ⁊ n̄ ſit negligēs ī circūſpiciēdo illa. ⁊ iō dicebat illd̓ Iob. ⁊ iō dicit̉. ꝙ timor expellit negligentiā. Et qd̓ obij citur de alijs. dicimꝰ ad hͦ ꝙ principiū ꝓpinquū pōt eſſe prudētia ⁊ ſimilit̓ caritas expellēdi negligentiā. ſed pri mum prīcipiū ⁊ prīcipale ē timor iudicij ſiue timor dei in iudicio. qm̄ ſic habet̉ ꝓuer..xv. ꝑ timorē declinat oīs a malo ⁊ maxime ab hoc defectu qui ē in negligētia. ī cir cumſpiciēdo oꝑa ⁊ examinādo. ⁊ ꝑ hoc patet reſponſio ad rationes ¶ Queſtio. cxxxij. de com miſſi Icto de omiſſione cōſequēter dicendū ē de trāſgreſſione ſ ue cōmiſſione. Et pōt queri. Prīo vtꝝ vna ſit trāſgreſſio volūtatis ⁊ oꝑis an plures. ⁊ ita plura peccata. Scd̓o ſi ꝓ pter diuerſarū legū tranſgreſſiōes debeat dici vnū pec catū vel plura. Tercio querit̉ ſi cōmiſſio ē trāſgreſſio le gis tm̄. Quarto. vtrū ſit diuiſibile in ſpēs formales aut non ſit diuiſibile. ¶ Nembrū primū D primū ſic. volūtas ⁊ oꝑatio ſunt diuerſa ī ſubſtātia. quorū vnū ē ſine altero. ⁊ ī vtro I qꝫ cōtingit eſſe trāſgreſſionē. cū vult qd̓ te net̉ nō velle. ⁊ facit qd̓ tenetur nō face̓. ergo diuerſa erūt cōmiſſa. ergo diuerſa peccata. Itē alia ꝓ hibitio ē in decalogo nō mechaberis ⁊ alia nō concupi ſces vxorē ꝓximi tui. ⁊ ſimilit̓ alia ē ꝓhibitio non fura beris ⁊ nō cōcupiſces rē ꝓximi tui. ſed vna eſt ꝓhibitio actꝰ ⁊ altera ē ꝓhibitio volūtatis. ergo diuerſa erūt cō miſſa. ergo diuerſa peccata. multiplicat̉ enī res generis ẜm multiplicatione rerū ſpeciei. ¶ Itē ī glo. ſuper illud Exo. xx. Qui opus adijcit volūtati. iniquitatē adijcit ī iquitati. ergo diuerſe ſunt iniquitates. ergo diuerſa ſū peccata. ¶ Lōtra vnica ē cōuerſio ad rnū nūero delecta bile. vnic a autē exiſtēte aduerſiōe ē vnū peccatū. gͦ ſun vnū peccatū. ¶ Itē peccatū a volūtate dr̄ peccatū. ſꝫ vna ē volūtas. ergo vnū dicit̉ peccatū nō niſi ī ſpē trāſgreſſio nis. ergo vna ē trāſgreſſio. ¶ Ad quod reſpōdenduꝫ. ꝙ vnitas peccati vel pluralitas pōt attēdi ẜm diuerſa ſub iacētia. ⁊ ẜm p̄uaricatiōes ꝓhibitionū. ⁊ ſic ẜm hoc vbi ſunt diuerſarū p̄uaricationū ꝓhibitiōes. dicent̉ diuer ſa peccata. vbi v̓o ē vna ꝓhibitio. dicet̉ vna p̄uaricatio ⁊ ita vnū peccatū. ſicut cū dicit̉. Nō falſum teſtimoniuꝫ dices vna ē ibi ꝓhibitio volūtatis ⁊ oꝑis. ⁊ quo ad hoc dicet̉ vna p̄uaricatio. Si v̓o habeat̉ reſpectꝰ ad ſubiacē tia dicunt̉ eſſe plura peccata. Si v̓o ad motiuū qd̓ incli nat volūtatē ⁊ penes qd̓ ē prīcipalis deformitas. dicet̉ eſſe vnū peccatū ⁊ vnū cōmiſſum. Ex his patet reſpōſio ad obiecta. ¶ Nembrum ſecundum Ecūdo querit̉. ſi ꝓpt̓ diuerſarū legis tranſ greſſiōes debeat dici vnū peccatū vel plura. Et videt̉ ꝙ plura. peccatū enī ē p̄uaricatio legis diuīe. ſicut dicit Ambro. multiplica ta ergo p̄uaricatiōe multiplicat̉ peccatū. ſꝫ cōtingit ml̓ tiplicare p̄uaricationē ẜm multiplicationē legis. Eſt eī lex naturalis. ⁊ lex moyſi. ⁊ lex gre. ⁊ ī vno eodē pōt fieri p̄uaricatio vniuſcuiuſqꝫ. mechia enī ī oībus ꝓhibet̉. er go creſcūt p̄uaricatiōes ⁊ ita tria peccata. ¶ Cōtra peccatum ē actus incidēs ex defectu boni. ſed vnꝰ ē actꝰ īci dens ex defectu boni. ergo vnū ē peccatū nō niſi ī genere cōmiſſi. ergo vnū eſt cōmiſſum. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ nō multiplicat̉ cōmiſſuꝫ ẜm ſubſtātiā. cū multiplicatur lex ẜm quā ibitio. ſed ex hoc ꝙ ē augmentū peccati. vi de licet multe ſint p̄uaricatiōes. nō tamē ſunt multa pec cata niſi cōfundantur ī diuerſis actibus ſpecie vel nūe ro. ſed maiꝰ eſt peccatū. qꝛ ꝑpetrādo illud facit cōtra du plicem legē vel triplicē. ⁊ iō dicit̉ ī Ezech̓. xxj. duplicet̉ ac triplicet̉ gladius interfectorū. pena enim reſpondet ẜm quātitatē p̄uaricatiōis maioris. ¶ Membruꝫ terciuꝫ Ercio querit̉. ſi cōmiſſum ē tranſgreſſio le gis ꝓhibentis. Lex autē diuidit̉ cōtra con ſuetudinē ⁊ naturā. lex enī ē ius ſcriptū exi ſtens honeſtū ꝓhibens contrariuꝫ. ergo nō videt̉ cōmiſſum fieri cōtra naturam vel conſuetudinem. ¶ Contrariū habet̉. j. ad Ro. vbi dicit̉. ꝙ tradidit illos deus ī paſſiones ignominie. nā femine eorū mutauerūt naturalē vſum in eū qui ē cōtra naturam. ſimiliter ⁊ ma ſculi. ⁊ ſimiliter ſunt cōſuetudines honeſte ⁊ cōprobate in eccleſia dicende. qm̄ conſuetudo eſt altera lex ſcripta in corde. cōmittit̉ autē duplicit̓ cōtra legem exteriꝰ ſcri ptam honeſtā ⁊ approbataꝫ in eccleſia. cōtra quas ſi fi at peccat̉ a mīſtris eccleſie. ergo nō tm̄ fit cōmiſſum cō tra legē. īmo contra naturā ⁊ cōſuetudinē. ¶ Ad quod reſpondendū. ꝙ illud quod fit cōtra naturā fit contra le gem nature ꝓut habet̉. ij. ad Ro. cū gentes que legeꝫ nō habēt naturaliter que legis ſunt faciūt. ipſi ſibi ſunt lex qui oſtendūt opꝰ legis ſcriptū ī cordibꝰ ſuis. ergo quo fit cōtra naturā fit cōtra huiuſmōi legē. que licet nō ſit extra ſcripta. ē tamē ſcripta ī corde. Cōmitti autē dicit̉ duplicit̓ cōtra legē exteriꝰ ſcriptā. quedā enī ꝓhibet lex ꝙͣtum ad oē tempꝰ. ⁊ quedā ꝙͣtum ad tēpus determina tū. cōtra legē ergo peccat̉ ſi fit aliꝗd qd̓ ꝓhibet̉ ẜm omē tēpus. cōtra lege iterū cōmittit̉ ſi fiat aliqd̓ ꝓ tꝑe ꝓ qu hoc ꝓhibet̉. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ de cōſuetudīe. dicē dū eſt ꝙ cōſuetudo ē altera lex. ſicut enī lex eſt mos ſcri ptus ⁊ dicit̉ cōſtitutio. ſic cōſuetudo ē mos nō ſcriptus ⁊ tenet vim legis cū ē cōſuetudo honeſta approbata ⁊ an tiqua. cōmittit̉ ergo ſi fiat cōtra huiuſmōi cōſuetudineꝫ Sed attēdendū ē. ꝙ quedā cōſuetudo ē circa honeſtū. ⁊ quedā circa vtile. ſi fiat ꝯͣ ꝯſuetudinē circa honeſtū pecca tur. ſi d̓o fiat cōtra cōſuetudinē circa vtile ē occaſio pec cati. quia impedimentū ꝑfectionis. ¶ Nembruꝫ quartuꝫ Uarto querit̉. vtrū ſit diuiſibile in ſpecies formales aut nō ſit diuiſibile quēadmodi delictū. Ꝙ nō videt̉. delictū enī diuidit̉ pe defectū ſciētie. ⁊ ꝑ defectū actꝰ ⁊ ꝑ defectur circūſtantie debite. cōmiſſio autē nō ſic. nulla enī cōmiſ ſio ē in hoc ꝙ ſcit que nō tenet̉ ſcire. ſꝫ tm̄ cōſiſtit circa fa ctū. ſi ergo factū nō diuidit̉ niſi materialit̓ vel factū ta le aūt tale. nō erit diuiſio cōmiſſi niſi ꝑ ſpecies materia les. ¶ Cōtra cōmiſſum diuidit̉ ꝑſuꝑbiā inuidiā ⁊ huiꝰ mōi. ⁊ he dicunt̉ differētie formales. cuiꝰ mōi non habet delictū. ergo amplius extēditur ẜm diuiſionē peccatuꝫ cōmiſſionis ꝙͣ peccatū delicti. ¶ Itē ſic cōtingit nō cre dere que credēda ſunt ⁊ ita delīquere. ita credere q̄ non ſunt credēda ⁊ ſic cōmittere. ex quo videt̉ ꝙ conſimilis diuiſiōis ſint iſta duo genera peccatorū. ¶ Ad qd̓ dicē dū. ꝙ alit̓ attēdit̉ diuiſio cōmiſſionis ⁊ delicti. Nā diui ſio delicti attēdit̉ ẜm defectꝰ illorū ī quibꝰ ē priꝰ ⁊ poſte rius ſcire velle ⁊ oꝑari ī circūſtantijs debitis. cōmiſſie v̓o nō ſic diuidit̉ ſꝫ ẜm differētias actionum ī ſpecie. ẜm differētias etiā boni ⁊ mali ꝓut quidam actꝰ ſunt reſpe ctu boni quidā reſpectu mali. ⁊ nihil prohibet has ⁊ il las eſſe formales. ſed alio ⁊ alio mō. ¶ Ad illd̓ v̓o quod

Queſtio .cxxxiij.
obijcit̉ ꝙ ſimil̓ deberēt eſſe diuiſiōis. dicendū ē. ꝙ hͦ ve quos actꝰ circa quos īdifferēter ſe hn̄t rū ē ꝙͣtum ad cōmiſſio ⁊ delictū. ſicut ē de actu credendi. ⁊ ſimilit̓ pōt eē de actu timēdi ⁊ diligēdi. cōtingit enī delīquere nō ti mēdo que timēda ſūt. ⁊ cōmitte̓ timēdo q̄ timēda n̄ ſunt ⁊ ita de alijs. ¶ Queſtio. cxxxiij. de pec cato co onis Abita diuiſione a ctualis peccati ī delictū ⁊ cōmiſſuꝫ. con ſequēter dicēdū ē de diuiſiōe actual̓ pec cati ꝓut diuidit̉ ī peccatū. cordis. oris ⁊ oꝑatiōis. Et ſumit̉ iuxta illā diffiniti onē. peccatū ē dictū vel factū vel cōcupitū cōtra legē d̓i. catū autē cordis p̄ambulū ē reſpectu peccati oris ⁊ pis. ⁊ iō prīo dicēdū de illo. peccatū autē cordis vel ē cogitatiōis vel iudicij vel cōſenſus ſiue aſſenſus. prīo eī cogitatr d̓o iudicat ſiue diffinit. tercio cōſentit ſiue aſſentit. ¶ Prīo autē dicendū de peccato cogitationis. Circa qd̓ prīo querit̉. vtrū pctm̄ ſit ī cogitatiōe. Scd̓o. ptrū ſit mortale. an tm̄ veniale. Tercio d̓ comꝑatiōe hꝰ peccati ad illa que ſūt oris ⁊ oꝑis. Quarto. vtrū peccet̉ in ſenſibꝰ ex quibꝰ ꝓdeūt cogitatiōes ītellectꝰ. Quinto de differētia huiꝰ peccati reſpectu rerū preteritarū pre um ⁊ futurarū. ¶ Nembrū primū Irca primū ſic obijcit̉. ꝙ ī cogitatiōe ſit pec catū. dicit̉ enī Iſa. j. auferte malū cogitati onū veſtrarū ab oculis meis. ergo peccatuꝫ C ē ī cogitatōe. Itē Iſa. magna obſeruātia cir ca cor dis tuſtodiā ē adhibēda. qꝛ autem bone aut male rei ibi cōſiſtit origo. nā ſcriptū ē de corde exeūt cogitati ones male. gͦ ī cogitatiōe ē peccatū. ¶ Itē. xxxj. Iob. pe igi fedꝰ cū oculis meis. vt nō cogitarē de virgīe. qua eī artē haberet ī me deꝰ. ex quo colligit̉ ꝙ ī cogitatiōe eſt peccatū. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ eccͣs. x. muſce moriētes perdunt ſuauitatē vnguēti. Greg. ī moralibꝰ cogitatiōes ſuꝑflue que aſſidue ī aīo carnalia cogitāte naſcunt̉ ⁊ deficiunt. eā ſuauitatē quā vnuſꝗſqꝫ ꝑ ſpiritū ītrīſecꝰ vnctꝰ ē per dūt. ¶ Preterea ī cōfeſſiōe generali accuſat ſe hō de pe cato cogitatiōis. gͦ ī cogitatiōe ē peccatū. ¶ Cōtra cogi tatio p̄uenit volūtatē. ſꝫ an̄ volūtatē nō ē peccatū. gͦ ī co gitatiōe ſola nō ē peccatū. ¶ Itē Grego. Mentē nequa ꝙ cogitatio īmūda inꝗnat cū pulſat. ¶ Itē Iſid̓. Nō eſt arbitrij noſtri cogitatōis praue ſuggeſtōibꝰ p̄uenire. Ia cere autē ī aīo cogitatione noſtre attinet volūtati. illud ad culpā nō redigit̉. iſtud culpe ꝓprie īputat̉. cogitatio ergo ſola nō imputat̉ ad peccatū. ¶ Itē cogitatio bona nō ſufficit ad meritū. ergo nec cogitatio mala ſufficiēs ē ad demeritū. ergo nec ad peccatū. ¶ Ad qd̓ dicendū ē ꝙ ē cogitatio ſpeculatīa. ⁊ ē cogitatio practica. cogitati onē autē practicā dico que ꝓcedit vſqꝫ ad cōſenſuꝫ. cum cogitationi adijcit̉ deſideriū. prīo gͦ mō cogitatio nō eſt peccatū. ſcd̓o mō ē peccatū. d̓ illa dicit Iſid̓. cogitatio pͦ ua delectationē ꝑit delectatō cōſenſionē. Et greg. Tur bis cogitatōnū carnaliū ad ima cordis ſūt dep̄ſſa. vt ad ꝗetis ītīe n̄ leuēt̉ deſideriū. Et ꝑ hͦ ſoluūt̉ ea que ex vtra qꝫ ꝑte ſūt q̄ſita. iō dic̄. b. Greg. hūana tēptatio ē qͣ plerū qꝫ ī cogitatiōe tāgimur nolētes. ꝙ.n. illicita ad aīm ve niūt ex hūanitatis corruptibil̓ pode̓ hēmꝰ. demōiaca āt tēptatō ē cū ad hͦ ꝙ carnis corruptibilitas ſuggēit. ꝑ cō ſenſu ſe aīmus cōſtrīgit. ¶ Ad obiectū āt prīo rn̄dēdū ē. ꝙ cogitatio an̄ cōſenſū ē ſpeculatīa ⁊ tal̓ n̄ ē peccatū. lꝫ ſit pctī occaſio. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēduꝫ. ꝙ cū cogitatio pͥ ua pulſat aīm. qn̄ mēs renitit̉ ⁊ n̄ ē peccatuꝫ. aliqn̄ vo ꝑ deſideriū ducit̉. ⁊ tūc dr̄ eē peccatū ꝓpt̓ ip̄am delecta tionē. Ad terciū v̓o dicēdū. ꝙ iace̓ dr̄ cogitatō
ī aīo cū ī ea fit delectatio ⁊ tūc ad culpā ꝑtinet. ¶ Ad qͣr tū v̓o dicēdū ꝙ nō ſequit̉ vl̓r. ſi cogitatio bōa n̄ eſt ſuffici ens ad meritu. ꝙ mala n̄ ſit ſufficiēs ad demeritū. plu ra eī exigūt̉ ad meritū ꝙͣ ad demeritū. ſi tn̄ vtrobiqꝫ acci piat̉ cogitatō ſpeculatiā quo ad hoc parificant̉. ¶ Nembrum ſecundum Ecūdo querit̉. vtrū cogitatōis peccatuꝫ ſit mortale an tm̄ veīale. ⁊ vr̄ ꝙ ſit veīale. cogi tatio eī mala ē circa delectationē. ſi gͦ in ip̄a delectatiōe ē vēiale peccatū. multo fortiꝰ ī co gitatiōe p̄cedēte. ¶ Itē greg. Nō nūqͣ īpulſu cogitatiōis illicite affligimur. qꝛ ī ꝗbuſdā īterne cōuerſatiōis actibꝰ ꝙͣuis licitis libent̓ occupamur. ⁊ iō ſac̓ dos legis. pedes atqꝫ īteſtīa hoſtie iubet aque diluere. gͦ cū hꝰ mōi cogita tio illicita ſit venial̓. peīale erit peccatū. Cōtra Iſid̓. Sic̄ viꝑa a filijs ī pt̄o poſitis lacerata punit̉. ita nos cō gitatiōes nr̄e ītra nos enutrite occidūt. gͦ cogitatio ma la ē mortale peccatū. nihil eī occidit niſi mortale pecca tū. ¶ Itē greg. plerūqꝫ cōtingit vt nōdū p̄cedat ī oꝑe mo tꝰ mētis. ⁊ iā ꝑfecta ē culpa ex ip̄o reatu cogitationis. gͦ cogitatio facit aīam reā. ſꝫ reatꝰ ꝓprie dr̄ mortale pctm̄. gͦ cogitatio mala ē mortale peccatū. ¶ Itē greg. Cū deſi deriorū cogitatiōes ſꝑ dyabolū ſequāt̉ ī oꝑe. vald̓ ſe tn̄ obligāt ī cogitatiōe. ex ꝗbus colligit̉. ꝙ cogitatio illicita ē mortale peccatū. ¶ Ad qd̓ rn̄dēdū. ꝙ cogitatio eſt du plex. vel d̓ veīali vel d̓ mortali. ſi ſit cogitatio d̓ veīali ꝓ grediēs vſqꝫ ad delectationē vel cōſenſuꝫ. dicet̉ mortale peccatū. nō ꝓpter cogitationē prīcipalit̓. ſꝫ ꝓpt̓ ꝯſenſuꝫ. ¶ Nembrū tercium Ercio q̄rit̉ d̓ comꝑatiōe hꝰ peccati ad alia que ſūt oris ⁊ oꝑis. vr̄ eī eē cā aliorū pecca torū. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ math̓. xv. de cord̓ exeunt ⁊cͣ. cogitatio ē prīcipiū aliorū peccatorū. Und̓ ⁊ comꝑat̉ arbori male q̄ ꝓducit fructū malū. ſed cā ī bo nis melior ē ſuo cauſato. ergo cā ī malis ſimilit̓. ergo de teriꝰ ē peccatū cogitatiōis ꝙͣ oris ⁊ oꝑis. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ xviij. Iob. deorſum radices eiꝰ ſiccent̉. ſurſum autē atte rat̉ meſſis eiꝰ. greg. nomīe radicū que ī occulto ſi ſint ſic ce cogitationes accipimꝰ. meſſis v̓o noīe aperta oꝑatio deſignat̉. que ex latēti radice ꝓducit̉. per hͦ ergo ꝙ radi ces ſiccant̉ meſſis atterit̉. qꝛ dū cogitatiōes ſuas ī infi mis rebꝰ ponit. ⁊ ſempit̓ne viriditatis gaudia appete̓ ne igit. oīs oꝑatio ſuꝑno iudicio qͣſi nihilū reputat̉. ſic gͦ ſic ī radice ē tota virtꝰ arboris. ita ī cogitatiōe p̄cedente ad cōſenſuꝫ ē tota virtꝰ peccati. gͦ maiꝰ vr̄ eſſe peccatum cordis ꝙͣ oris ⁊ oꝑis. ¶ Cōtra ſuꝑ illd̓. iij. Iob. Quare n̄ ī vulua mortuꝰ ſuꝫ. ibi diſtīguit̉ peccatū qͣtuor mōis ī cord̓. ⁊ qͣtuor modis ī oꝑe. ⁊ deſignat̉ ibi ꝓgreſſus ī pec cato. Un̄ dic̄ greg. ī peccato cōceptū foras delectatio ra puit. ſꝫ vtina ī ea delectatiōe occubereꝫ. ne vſqꝫ ad oꝑis cōſenſuꝫ deſiperē. exceptꝰ ē genibꝰ. qn̄ ꝑ ꝯſenſuꝫ ſpūs oī bus ſenſibꝰ ſubiectis qͣi genibꝰ culpa ꝯſūmauit. ⁊ ita ꝓ greſſuꝫ peccati deſignat. ſꝫ ꝙͣto maior ē ꝓgreſſus. pecc ti. tāto maior ē culpa. gͦ peccatū oꝑis vel locutiōis ma ē ꝙͣ peccatū cordis. ¶ Eodē mō pōt haberi ꝑ verbū Iſi. q̄ dicit. cogitatio pͣua delectationē parit. delectatio ꝯſen ſuꝫ. cōſenſus actionē. actio cōſuetudinē. ꝯſuetudo neceſ ſitatē. ſic gͦ peccatū oꝑis ē peccatuꝫ maiꝰ ꝙͣ pctm̄ cordis vel locutiōis. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ peccatū oꝑis maiꝰ ē ꝙͣ cogitatiōis vel cordis. cū ad illd̓ ordināt̉. poſito eīm peccato oꝑis ponit̉ peccatū cordis ⁊ necōuerſo. Nec hͦ ē cōtrariū. ꝙ illd̓ dr̄ eē cā illiꝰ. nō eī ſequit̉. ſi cā ē ꝙ tota malitia oꝑis ſit ī cogitatiōe. ſed ecōuerſo. cā eī aliqn̄ ha būdat ſuꝑ cauſatū ī malitia. aliquādo v̓o ecōuerſo cum ſit canſatum habet aliquam malitiam preter illam quā contrahit a cauſa. malitia v̓o operis habet preter mali tiam cordis ⁊ malitiam ſui generis.

Nlembrum quartū Urto querit̉. vtruꝫ peccet̉ ī ſenſibꝰ ex ꝗbus ꝓcedūt cogitatōes ītellectꝰ. qd̓ videt̉ ꝑ hoc ꝙ dicit̉. v. math̓. Qui viderit mulierē ad cō cupiſcendū eā iā mechatꝰ ē ī corde ſuo. Et dicit̉. ix. Iere. Aſcendit mors ꝑ feneſtras noſtras. fene ſtre autē dicunt̉ ſenſus. mors aūt dicit̉ peccatū. ergo pec catur ꝑ ipſos ſenſus. ¶ Itē greg. Illecebratꝰ animꝰ ad uerſus ſuos ſenſus corporeos familiari more tyrāni ex igit ſuis voluptatibꝰ oculos ſeruire cōpellit. atqꝫ vt ita dicā feneſtras luminis ad tenebras aꝑit cecitatis. Si militer dicit alubi ipſo cōſpectu animꝰ cōcupiſcētie gla dio cōfodit̉. nō enī dauid vr̄ie exorē. iō ſtudioſe reſpexit qꝛ cōcupierat. ſed iō cōcupiuit. quia incaute reſpexit. gͦ ſiue ſenſus famulent̉ cōcupiſcētie ſiue ꝓuocēt cōcupiſce tiam. videt̉ ex v̓bis greg. ꝙ peccet̉ ꝑ ipſos ſenſus. ¶ Itē dicit greg. ꝓuidendū nobis ē qꝛ nō licet ītueri qd̓ nō li cet cōcupiſci. ſed ſi illicitū eſt ītueri peccatū eſt. ergo ip̄o viſu peccat̉. Itē Criẜ. qui ſtudet videre pulchros viſus maxime caminū paſſionis accēdit. ⁊ animā captiuā fa cit. ⁊ velociter ad actū venit. ſed facere animā captiuaꝫ nō eſt niſi ꝑ peccatū. ergo ipſo viſu peccat̉. Similit̓ qui ſtudet clara corpora circūſcrutari ⁊ fouere inſpectione aīaꝫ. et infigere oculos bonis faciebus iā adulterauit. ergo ipſo viſu peccauit. ¶ Cōtra ẜm irrationalē ꝑtē nō eſt peccatū. ſed ꝑs inſenſibilis ē pars irrationalis. ergo ẜm eā nō eſt peccatū. ¶ Itē apprehēſio p̄cedit deſiderium apprehēſio v̓o ſenſibilis ītelligibilē. Si ergo ī apprehenſi ne ītelligibili ẜm ſeipſam nō eſt peccatū. in apprehenſio ne ſenſibili nō erit peccatū. ¶ Preterea ſi ipſis ſenſibus eſſet peccatū. cū nolentes aliquādo videamus. eſſet pec catū vbi nō eſſet volūtas. qd̓ cū verū nō ſit. nō erit ī ip̄is ſenſibus peccatū. ¶ Ad qd̓ reſpōdendū. ꝙ ſenſus aliqn̄ p̄cedit deſideriū. aliquādo ſequit̉ ſicut dicit Grego. Se pe tēptatio ꝑ oculos trahit̉ ⁊ nōͣnūꝙͣ cōcepta ītrinſecꝰ cōpellit ſibi extrīſecus oculos deſeruire. cū ergo ſenſus p̄cedūt deſideria. occaſiones ſūt peccatorū. ſꝫ nō ī ip̄is peccat̉. ⁊ ſic ītelligit̉ illd̓. ix. hiere. Ingreſſa ē mors ꝑ fe ſtras noſtras. nō ꝙ mors ſit ī ipſis niſi occaſionalit̓. ſed ꝑ ſe ī ip̄is deſiderijs illicitis. cū autē oculꝰ mouet̉ ad nu tū volūtatis ſiue cordis. tūc ipſis peccatur. ⁊ iō dr̄. xxxj. Iob. Si ſecutꝰ ē oculꝰ meꝰ cor meū ⁊ ī manibꝰ meis ad heſit macula. ſerā ⁊ aliꝰ comedat. Preterea. aliquando eſt deſideriū illicitū cū ipſo ſenſu. ⁊ tūc peccat̉. aliquan do v̓o deſideriū illicitū ſequit̉ ſenſum. ⁊ tūc poſteriꝰ eſt peccatū ipſo ſenſu. ¶ Per hoc pōt ſolui illud qd̓ obiectū e. cū enī dicit̉. v. math̓. ꝗ viderit ⁊cͣ. ītelligit̉ deſideriū cū viſu quo.ſ. infigit oculū ⁊ ꝓuocat cōcupiſcētiā interio rem. ⁊ hoc mō peccat̉. Un̄ ē cōcupiſcētia infigēs oculū. ⁊ eſt cōcupiſcētia ẜm quā cōſentit̉ ī actū. ⁊ vna ē cōcom tans ſenſum ⁊ ē peccatū. qꝛ a rōnali ꝑte ꝓuenit. Et ē cō cupiſcētia ſequēs. ⁊ illa ē maior ad quā minor ordīat. et iō dicit̉ qui viderit ad cōcupiſcendū. Un̄ dicit Criſ. ꝗcū ꝫ ſibipſi cōcupiſcentiā colligit. qui nullo cogēte feram anc inducit cogitationi quieſcēti hoc nō ampliꝰ ē pec catū nature ſed deſidie. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit Greg. ipſo cōſpectu cōcupiſcētie gladio animꝰ cōfodit̉. dicēdū eſt. ꝙ cōſpectus dicit ibi occaſionē. ipſa v̓o cōcupiſcētia dicit cām. ⁊ ideo in ipſa cōcupiſcētia peccat̉. ⁊ iō dicit̉. xxiij. eccleſiaſtici. omne deſideriū prauū auerte a me. Et ī pͣs. Auerte oculos meos ne videāt va. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ dicit Greg. ꝙ nō debet ītueri ⁊cͣ. ītelligit̉ hoc de ſtudio defigēdi oculū ad cōcupiendū. ⁊ iō dicit Criẜ. Semel ⁊ bis vidēs fortaſſis poteris cōtinere. Si autē ꝯtinue hoc fecerit ⁊ attēderis eā. caminū capiēs omnino. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ dicit Criẜ. dicendū. ꝙ nō ꝓhibet̉ viſus ſimplici ter. ſed ſtudiū defigendū oculū. vn̄ attēditur paſſio cōcu piſcētie. hoc eſt quia cauſa cōiuncta ē ad peccatū. ⁊ ip̄m ſtudiū ab ipſa ratione male diſpoſita deſcendit.
¶ Membrum quintū Iinto querit̉ de differētia huiꝰ peccati re ſpectu rerū p̄teritarū p̄ſentiū ⁊ futurarū. po teſt enī queri. vtrū omnibꝰ his modis pecce tur cogitatiōe quo ad recordationē preter ſtarū. quo ad intuitu p̄ſentiū. quo ad p̄cognitionē future rū. Ꝙ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit Greg. ita fit. vt qd̓ priꝰ egit in corꝑe hoc imꝑtuna cogitatiōe poſtmodū verſet ī mē te. ergo peccat̉ ꝑ recordationē. Similiter pōt patere de alijs ergo omnibus illis modis peccat̉. ¶ Itē omnibꝰ il lis modis naſcit̉ delectatio illicita. ⁊ vbi eſt delectatio il licita ibi eſt peccatum. ergo omnibꝰ illis modis cōtingit peccare. ¶ Cōtra. ſola volūtate peccat̉ nō niſi cū p̄ſens eſt. ergo v̓no tm̄ mō peccat̉ ꝑ cōuerſionē.ſ. ſuꝑ rem p̄ſen tem. ¶ Ad quod reſpōdendū. ꝙ illis tribꝰ modis pecca tur tanꝙͣ diſpoſitionibꝰ tribꝰ. ⁊ ſunt tres diſpoſitiones differētes ẜm cōditiones tēporis in ipſis rebꝰ. vno tam modo peccat̉. qꝛ ſemꝑ motiuū volūtatis ē p̄ſens aliqu modo in aīa ꝑ ſpeciē ſiue ſimilitudinē. ſiue ſit de re p̄te rita eſenti ſiue futura. ¶ Queſtio. cxxxiiij. de pra uo iudicio ſuſpicionis. Onſequēter dicen dū ē de prauo iudicio quo peccat̉ īter prīo. ⁊ poſtea exteriꝰ ī ore vel oꝑe ex ac ceptione perſonarū. prīo ergo dicendi de prauo iudicio īteriori. ſiue ſequatur iudiciū exteriꝰ ſtue nō. Scd̓o de acceptiōe ꝑſonarū inte riori. ex qua ſequit̉ iudiciū acceptionis exteriꝰ. Eſt aū triplex iudiciū prauū. iudiciū ſuſpicioſum. iudiciū vſur patū. iudiciū temerariū ſiue ꝑuerſuꝫ cū nō fit debitis cō ditionibꝰ iuſticie ab illo qui hꝫ poteſtatē. ⁊ vocat̉ iudici um extraordinariū.i. extra ordinē iuris factuꝫ. ⁊ diſtin guunt̉ hec tria. vt iudiciū ſuſpicioſum attendat̉ ẜm mo tiuum ī iudicio ſiue ꝑ qd̓ nō recte ſiue imꝑfecte fit iudi ciū. Iudiciū d̓o vſurpatū ſumat̉ ex ꝑte ipſiꝰ ꝑ quē fit iu diciū. Iudiciū v̓o extraordinariū qd̓ ⁊ aliquando dici cōtentioſum penes modū ꝓcedendi in iudicio. ¶ Pri mo ergo dicendū eſt d̓ iudicio ſuſpicioſo. Circa qd̓ prīo querendū ē. quid ſit ſuſpicio. ⁊ vtrū ſit idē qd̓ iudiciū vl̓ nō. Secūdo. vtrū ſuſpicio ſit malū vel bonuꝫ. Tercio vtrū ſit malū culpe vel pene. Quarto. vtrū iudiciū ſuſpi cionis ſit mortale tm̄ aut veniale tm̄. aut aliqn̄ mortale. aliquādo veniale. Quīto ſi ſuſpicio ē malū pene ex qua cā. Sexto. vtrū ſuſpicio ſit homīs ẜm ſtatū īnocētie vel angeli. vel tm̄ homīs ẜm ſtatū nature corrnpte. Septīo ex qua ſuſpiciōe pōt eſſe iudiciū rectū et ex qua n̄. Octa uo de quibꝰ pōt eſſe iudiciū huiuſmodi ⁊ de ꝗbus nō. ¶ Nlembrū primuꝫ ẜffinit̉ autē ſic. ſuſpicio ē mala opinatio ſi cut dicit Tulliꝰ. Querit̉ ergo. vtrū iudiciū idē ſit ꝙ ſuſpicio. qd̓ videt̉. vtrūqꝫ enī ad ra tionē ꝑtinet ⁊ diſtinguit̉ aſciētia. negꝫ eniꝫ qui ſul picat̉ ſcit. neqꝫ qui iudicat ex ſuſpiciōe ſcit ſꝫ opi nat̉ ī eodē ergo genere vident̉ poni ⁊ eandē habere dif ferentiā. ẜm ꝙ hic intēdimꝰ de ſuſpiciōe ⁊ iudicio. ¶ Cō tra. ſuꝑ illd̓. jͣ. ad Corī. iiij. Nolite ante tempꝰ iudicare. glo. ſi ſuſpiciōes vitare nō poſſumꝰ qꝛ homīes ſumꝰ. iu dicia tn̄ vt diffinitiuas ſentētias cōtinere debemꝰ. gͦ iudi ciū nō eſt ſuſpicio. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ſuſpicio nō eſt iu diciū. ẜm ꝙ ſuſpicio dicit̉ acceptio vniꝰ ꝑtis cū formid ne alteriꝰ. iudicium aut ſentētia firmata. ſuſpicio tn̄ di ſponit ad iudiciū. ⁊ ẜꝫ hͦ ītelligit̉ autoritas p̄dicta. Eſt tn̄ ſuſpicio que relinquit̉ ex iudicio. cū aliꝗs hꝫ rōneꝫ le uem vel ꝓbabilē. ⁊ ẜm illā iudicat. ex illo iudicio relinꝗ tur ſuſpicio. ⁊ aliquādo pōt dici illa ſuſpicio iudiciū ma

Que ſtio .cxxxiiij.
terialit̓. ſuſpicio autē aliquādo īt ſūmi ꝓ rōe ꝑ quam fit ſuſpicio. ⁊ hͦ mō dicit̉ iudiciū ſuſpicioſuꝫ. aliquando v̓o pro ipſo actu animi. ⁊ ſic eſſet oppoſitio ſi diceret̉ iu diciū ſuſpicioſuꝫ. ⁊ eſſet ſenſus firma ſentētia vbi eſt for mido. ſed ſi diceret̉ firma ſententia vbi deberet eſſe for poſſet dici iudicium ſuſpicionis. mido. ¶ Nembruꝫ ſecūduꝫ Ecūdo querit̉. vtrū ſit malū vel bonū. ⁊ vi det̉ ꝙ ſit bonū. ſuſpicio enī ē in gene̓ opini onis. ⁊ pōt eſſe de malo ꝙ ſit malū. ⁊ de bo no ꝙ ſit bonū. ergo ſuſpicio pōt eſſe bonuꝫ. ¶ Contra ſuꝑ illud pͣs. Amputa obprobriū meū qd̓ ſu ſpicatus ſum. glo. maximū piciū hūanitatis ē ſuſpicio. ergo ſuſpicio ē malū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſuſpicio pōt accipi cōiter. ꝓut dicit̉ eſſe opinio vel de malo vel d̓ bo no. ⁊ ẜm hūc modū pōt eſſe ſuſpicio bonuꝫ ī genere. Si v̓o appropriet̉ ad opinionē mala. ẜm ꝙ opinio mala eſt de bono ꝙ ſit malū vel ecōuerſo. ẜm hoc dicit̉ viciū hūa nitatis ſuſpicio. ⁊ dicit̉ malū ꝓut dicit̉ pͣs. de neceſſita tibus meis erue me. glo. īfinite ſunt neceſſitates. vt neſci re cor alteriꝰ. ſuſpicare bonū de amico īfideli. maluꝫ de at̄ ibi neceſſitas miſeria pene. co fi ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉. vtrū ſuſpicio ſit malum culpe vl̓ pene. ⁊ videt̉ ꝙ ſit malū pene. ꝑ hoc ꝙ iā dictū ē. dicit̉ etiā. j. ad Corin. iiij. ſuꝑ illud Nolite āte tempꝰ iudicare. de hominibꝰ ali quādo. īmo aſſidue nō vera ſentimꝰ. quod ad humanaꝫ temptationē ꝑtinet ſine qua vita nō ducit̉. ergo ſuſpicio eſt malū pene. ¶ ꝘꝘ autē ſit malū culpe videt̉ ꝑ hoc ꝙ ca dit ſub ꝓhibitione. vij. math̓. Nolite iudicare. Et. ij. ad Ro. In quo alterū iudicas te ipſum condēnes. Suꝑ il lud. xiiij. ad Ro. tū ꝗ es ꝗ iudicas alienū ſeruū. glo. d̓ ꝗ bus incertū ē quo aīo fiūt ſiue ꝑiculo nemo iudicat. ⁊ il lud habet̉. v. math̓. ī glo. ¶ Reſpōdēdū ē. ꝙ ⁊ malū cul e pōt eſſe ⁊ pene. malū culpe ꝓpter volūtatē inordīataꝫ udicādi de alio qd̓ nō expedit nec de aliorum occultis malū ſuſpicari. Un̄ prauū iudiciū pōt dici ex errore pro cedēs temeraria ſententia vel ſuſpicio mali de occultis aliorū. malū d̓o pene dicit̉ p̄ter ꝓnitatē opinandi male de ꝓximo. ſicut enī approbare falſa ꝓ veris nō ē natura homīs bene īſtituti ſed pena dānati. ita huiꝰ opinatio ex corruptione nature procedit. ¶ Nembruꝫ quartuꝫ Uarto querit̉. vtrū iudiciuꝫ ſuſpicionis ſit nortale tm̄. aut aliquādo veniale. aliquan do mortale. Et videt̉ ꝙ ſit veniale tm̄. ꝑ hoc ꝙ dicit̉ ī pͣs. neceſſitas. neceſſitas autē nō ī mortale peccatū. gͦ huiꝰ mōi ſuſpicari vel ſuſpicioſe iudi care nō ē mortale peccatū. ⁊ ē mortale vel veniale. ergo veniale peccatū. ¶ Cōtra dicit Aug. ſuꝑ illd̓. Nolite an te tempꝰ iudicare. Si ſuſpiciōes vitare nō poſſumꝰ. iu dicia tn̄ vitare dēmꝰ. gͦ iudiciū ē mortale peccatū. ¶ Iteꝫ glo. ſuꝑ illd̓. j. ad Corin. iiij. ꝓhibet nobis apl̓s iudicia. qꝛ occulta ſunt nobis corda hominū? ¶ Reſpondeo. ꝙ differūt ſuſpicio ⁊ iudiciū. ẜm ꝙ iudiciū ꝓprie dicit̉ ꝓut dicit. b. Hiero. de duobꝰ nō diffinias ſꝫ ſuſpēſaꝫ tene ſē tentiā. ⁊ hͦ mō iudiciū ē ꝓhibitum ⁊ ē mortale. ſuſpicari tamē vel ex quādā ꝓnitate ſiue leuitate dice̓ malū de bo nō ſed nō firmare. veniale peccatū reputet̉. Suſpicio gͦ cū nō ꝓgredit̉ in ſententiā firmā ⁊ diffinitiuam veniale pōt eſſe peccatū. cū autē ꝓgredit̉ eſt mortale. cū eniꝫ ho mo mouet̉ ex cōiectura ad opinandū. ⁊ nō plus extendit ꝙ cōiectura exigat. tūc ē hūana tēptatio. cū autē nimis amat ſuā ſententiā ⁊ plꝰ format ſibi ex malitia libidino ſe volūtatis. dyabolica videt̉ temptatio.
¶ Nembrum quintum Uinto querit̉. ſi ſuſpicio ē malū pene ex qua cauſa. vtrū ſit ex originali peccato. ꝙ videt̉ ꝑ hoc ꝙ dicit̉. amputa obprobriū ⁊cͣ. Dici tur ī glo. hoc ē obprobriū ſuſpiciōis. ꝙ nos de falſis vera iudicamꝰ. ſed hoc obprobriū de origina li peccato deſcendit ſicut ⁊ ignorantia. ergo eſt pena ſe quēs ex originali peccato. Uidet̉ etiā aliquādo ſequi ex peccato actuali ſicut enī aliqui dicunt̉ in cōſuetudinem iurādi ⁊ ꝑ hoc defacili peiorant. ita aliqui ꝓprio motu ducunt̉ in cōſuetudinē ſuſpicādi vel iudicādi temere. et ita temere ſuſpicant̉ vel iudicāt. ꝓuenit ergo aliquādo ex actuali peccato. ¶ Quod cōcedendū eſt vt nō tm̄ ſit pena originalis peccati. ſed etiā pena actualis in p̄ſenti ⁊ diſponēs vlteriꝰ ad culpā. ſicut ē de ignorātia que ꝓ uenit ex originali peccato. ⁊ aliquando ex actuali. ⁊ di ſponit vlteriꝰ ad culpā aliquādo venialē. aliquādo mor talē. Augu. Nō errat̉ ī rebꝰ vt recta ſit improbatio vici orū virtutūqꝫ approbatio. ꝓfecto ſi errat̉ ī homībꝰ hūa na tēptatio ē venialis. qd̓ autē ꝑnitioſum ē ꝓhibet apo ſtolꝰ dicēs. Nolite āte tempꝰ iudicare. ⁊ hec alubi dicit̉ dyabolica tēptatio. cū ex odio animi ꝓcedit. ⁊ ī alteriꝰ nocumentū intēdit. ¶ Membruꝫ ſextuꝫ Exto querit̉. vtrū ſuſpicio ſit homīs ẜm ſta tū īnocētie vel āgeli. vel tm̄ homīs ẜm ſtatū nature corrupte. qd̓ videt̉. dr̄. xlj. hiere. In ꝑſona angelorū curauimꝰ babilonē ⁊ nō eſt ſanata. derelīquamꝰ eā ⁊ eamꝰ vnuſꝗſqꝫ ī t̓rā ſuā. Aut hͦ gͦ ꝙ dixerūt derelīquamꝰ dixerūt ex certa ſcientia. aut ex eſtīatiōe ſiue ſuſpiciōe. Nō ex certa ſciētia qꝛ de nemi ne deſperādū ē dū ē ī via. gͦ fuit ex eſtīatiōe ſiue ſupiciōe. gͦ ī āgelis bonis pōt cade̓ ſuſpicio. Pari rōe potuit eſſe ī adā. cū eī nō cognoſce̓t occulta cordiū hͦ ē enī ſoliꝰ dei. potuit cognoſe̓ vel ſuſpicari bōitatē volūtatis ī aliqͦ. er go potuit cade̓ ī ip̄m ſuſpicio. ¶ Cōtra ſuſpicio ē pēa. pe na autē nō fuit nec ī āgelo bono nec ī hoīe primitꝰ īſtitu to. gͦ ſuſpicio n̄ fuit ī ill̓ nec ī angel̓ bonis. ¶ Rn̄deo ſu ſpicio pōt dici opinio boni vel mali vera vel falſa. ī ange lis āt bonis cōfirmatis n̄ ē opinio ẜm ꝙ ſuſpicio ē acce ptio vniꝰ ꝑtis cū formidīe alteriꝰ. Un̄ nec ſuſpicio. ī an gelis tn̄ malis pōt eē opinio vel ſuſpicio. ¶ Ad hͦ gͦ quod obijcit̉ de illo verbo hiere. curauimꝰ babilonē ⁊cͣ. dicet dū ē. ꝙ certa fuit ſciētia ī eis d̓ re p̄terita. d̓ futuro v̓o co gnouerūt. ꝙ niſi auxiliū ſuꝑioris medici.ſ. dei ſuꝑueni ret nō curaret̉. hͦ autē certū fuit apd̓ eos ꝑ diligentiā quā appoſuerāt. nō tn̄ oīno deſperabat qꝛ de nemine deſperā du ē dū ē ī via. ſꝫ de ſua ſufficiētia ad hec nō p̄ſumebāt. ⁊ de inobediētia ipſiꝰ egroti erāt certi ꝙͣtuꝫ ad ſe. In ho mīe v̓o primitꝰ īſtituto nō erat ſuſpicio ẜm ꝙ īportat pe nā. ſi v̓o dicat̉ opinio acceptio vniꝰ ꝑtis nō ꝑ certiſſimā rationē. nō dico cū formidīe alteriꝰ ꝑtis. ẜꝫ hec poterat eſſe opinio. ⁊ ſi nō fallax opinio q̄ dicit̉ eſſe ſuſpicio. ¶ Mlēbruꝫ. vij. Eptimo queritur. ex qua ſuſpicione poteſt dici iudicium rectum ⁊ ex qua nō. videt̉ enī ꝙ iudicium ex ſuſpicione vniuerſaliter nō ſit rectum. per Aug. autoritatem. Si ſuſpi ciones vitare nō poſſumꝰ qꝛ homines ſumꝰ. iudicia tn̄ vitare debemꝰ. ergo videt̉ ex hͦ. ꝙ omē iudiciū ex ſuſpici on ſit nō rectū. ¶ Sꝫ vr̄ cōtrariū. pōt enim aliꝗs hr̄e ve hemētē ſuſpicionē. cū plurīa ſūt ſigna mali. ⁊ ẜm hec iu dicare. ſic̄ videbat̉ apl̓s ī act. xxiij. cū dicit prīcipi ſacer dotū. ꝑcutiat te deus paries dealbate. Et. iij. math̓. dixit Io. h̓ geīmīa vipꝑarū ꝗs ⁊cͣ. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ ē iudi ciū quoddā eorū ſe occulta ſūt ī corde. ⁊ ē iudiciū aliud eorū que ſunt ī opere. ⁊ illorum que ſunt in opere quo

rundā pōt eſſe ꝓbatio. ⁊ quorundā nō. occultorū. gͦ cor dis ⁊ occultorū ſimplicit̓ oꝑis nō ē faciendū iudicium ꝑ ſuſpiciōes. vt hō ſolū ſuſpiciōibꝰ innitatur. vbi v̓o ē opꝰ qd̓ ꝑ ſigna ꝓbari pōt. diſtinguēdū ē. Eſt enī ſuſpicio tri plex. temeraria quādo ſunt ml̓ta ſigna boni. pauca ma li. ⁊ tūc iudicare ex ſuſpitiōe ⁊ cōdemnare ē mortale pec catū ſi fiat cū deliberatiōe. Si v̓o fuerit ſuſpitio ꝓbabi lis quādo multa ſunt ſigna mali boni pauca. tūc iudica re ex huiuſmōi peccatū ē. ſed nō ita graue ſed veniale dū ſtat ī ſuſpiciōe. ſi v̓o veniat ad aſſertionē firmā. tūc ex ꝑ tinacia p̄ſumit̉ eſſe mortale. Eſt iterū ſuſpicio violēta. cū omnia ſigna mali apparēt nulla boni. ⁊ tūc non ē pec catū. ¶ Ad obiectū autē in cōtrariū dicendū ē. ꝙ illd̓ iu diciū fuit apl̓i vel. b. Ioh̓. ex inſpiratiōe credendum ē eſſe. vel fuit verbū cautele. ⁊ nō aſſertionis. qͣſi di. ſi es talis ꝑcutiet te dn̄s. ⁊ ſimiliter intelligēdū de p̄dicātibꝰ quorū ⁊ dicere in vl̓i ⁊ nō ī ꝑticulari ne determīata ꝑſo na ſcādalizet̉. vel occaſione illius alij ſcādalizent̉. ¶ Nlembrū octauum Ctauo querit̉ de ꝗbus pōt eſſe iudiciū hui uſmōi ⁊ de ꝗbus nō. pōt enī aliꝗs ex ſuſpici one aſſerere de malo qd̓ ſit bonū. ⁊ pōt aſſe rere ex ſuſpiciōe de bono qd̓ ſit malꝰ. cū ap parēt plura ſigna malitie vel bonitatis. Querit̉ gͦ. vtrū vtroqꝫ mō peccat̉. Qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉. v. Iſa. ve ꝙ dicitis bonū malū ⁊ malū bonū ponētes tenebras lucē ⁊ lucē tenebras. ⁊ ponit glo. exemplū de perſonis ſicut de xp̄o ⁊ barraba. ergo vtroqꝫ mō peccat̉ mortaliter. ve.n. nō eſt niſi cōmīatio pene eterne q̄ debet̉ peccato morta li. ¶ Cōtra de quolibet p̄ſumendū ē. ꝙ ſit bonus donec ꝓbet̉ cōtrariū ſiue appareat ꝯtrariū. ⁊ tamē pōt eſſe ma lus ſiue peccator. ⁊ ita de eo ꝗ malꝰ ē nō ē peccatū dicer ꝙ bonꝰ ſit. ¶ Preterea. aliqua p̄eminētia ē ī vnoquoqꝫ ꝓpter quod dicit apoſtolꝰ ꝙ arbitremur alios ſuꝑiores. ſi ergo ex illa ſuſpiciōe dicamꝰ illos eſſe bonos. nō erit peccatū. ¶ Preterea. in quolibet īſtanti pōt quis cōuer ti ad dominū ſi vult. ⁊ ſi cōuertat̉ bonꝰ ē. ꝓniores auteꝫ debemꝰ eſſe ad bonū ꝙͣ ad malū. ergo ſi dicamus vel ſu ſpicemur de iſto ꝙ bonꝰ ſit. nō erit peccatū. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ aliter ē in ꝑte cū iudicat̉ ſiue dicit̉ eſſe malꝰ ⁊ cū iudicat̉ ſiue dicit̉ eſſe bonꝰ. ⁊ in ꝑte ē ſimile. ſicut eī de eo de quo cōſtat eſſe bonū nō ē iudicandū eſſe maluꝫ. ſic de eo de quo cōſtat eſſe malū nō ē iudicanduꝫ eſſe bo num. ⁊ ſi iudicat̉ vel dicit̉ eſſe bonū dicit̉ eſſe peccatum. vbi v̓o nō cōſtat diſſimiliter ē. ibi enī habet locū qd̓ dici tur. ꝙ p̄ſumendū ē de quolibet ꝙ ſit bonꝰ donec conſtet vel appareat cōtrariū. ⁊ cū pōt ꝯtingere ꝙ ille ſit malꝰ. nō autē de quolibet p̄ſumendū ē ꝙ ſit malꝰ. dōec ꝯſtat ꝯͣ riū. ⁊ tn̄ ꝓnior ē nat̉a hoīs ad malū ꝙͣ ad bonū. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ arbitrādi ſunt alij ſuꝑiores nobis. hoc ē ad inſtructionē noſtre humilitatis. qd̓ dicit apl̓s ⁊ qꝛ quantū bonū attulerit deꝰ alij neſcimꝰ. nō tamē ſi cō ſtet de malitia actuali ꝓ tꝑe illo debemꝰ illum iudicare bonū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ in quolibet inſtāti pōt penitere. dicendū ē. ꝙ ſi poſt actu peccati mortalis appa reāt ſigna penitētie. ſuſpicandū ē ip̄m eſſe bonū. Aliter eſt etiā ī bono ⁊ ī malo. qꝛ ꝓ vno malo de quo cōſtat pōt dici malꝰ. ꝓ vno v̓o bono d̓ quo cōſtat nō pōt ꝓpter hoc iudicari ſiue diffiniri bonꝰ. bonū enī eſt vno mo. maluꝫ autē multifariū. aliter autē eſt iudiciū de actibus ꝙͣ d̓ ꝑ ſonis. Nā in actibꝰ iudiciū attendit̉ quo ad paria. vt ſi de malo actu iudicet̉ ꝙ ſit bonꝰ vt de fornicatiōe. ⁊ d̓ bo nō actu ꝙ ſit malus. vtrobiqꝫ cōſimilit̓ peccat̉. ¶ Queſtio. cxxxv. de iudi cio preſumptiōis vel vſurpato.
Onſequenter dicē dū ē d̓ iudicio vſurꝑato qd̓ alij vocāt ſūptuoſuꝫ. qꝛ p̄ſumit id qd̓ ad ſe nō ꝑti net. vſurpat aūt aliqn̄ iudiciū qd̓ ē dei aliqn̄ iudiciū qd̓ ē homīs. ¶ Querēdi ē gͦ prīo d̓ vſurbatiōe iudicij diuini qd̓ dicit̉ iudiciū h mis vſurpatū. Scd̓o de vſurpatiōe hūani iudicij a moy ſe ⁊ inees ercio d̓ iudicio vſurpato ab eo ꝗ hꝫ ptā tē r̄to d̓ iudicio ꝓut ē īter eccl̓aſticas ꝑſonas. Nembrū primū Rimo querēdū ē. vtrū ſolius dei ſit iudica re de occultis cordis. Scd̓o. vtruꝫ hō poſſi iudicare occulta cordis ꝓprij. Tercio ſi nō de occultis aliorū ſed de manifeſtis. vtrū d̓ omnibꝰ manifeſtis pōt fieri oīno iudiciū. Quarto ſi nō de duobꝰ poſſumꝰ iudicare. vtrū in ꝑtem vtrāqꝫ īdifferē ter ſit interp̄tandū. an tm̄ in meliore ꝑtem vel aliquādo in deteriorem. ¶ Articulus primꝰ Irca primū ſic dicit̉. ij. ad Ro. Soliꝰ dei eſt iudiciū noſſe occl̓ta cordiſ. j. reg. xvj. hō vid et ea que parēt dn̄s āt ītuet̉ cor. Sil̓r dr̄ Act̉. ij. tu ſolus noſti corda filiorum hominū. Ex his accipit̉ ꝙ ſoliꝰ d̓i ē iudicare d̓ occl̓tis. ¶ Itē ſuꝑ illd̓. xiiij. ad ro Nō ī diſceptatiōibꝰ. glo. Nō vſurpemꝰ diiudicare cogi tatiōes aliorū. ſꝫ d̓o p̄beamꝰ. ¶ Cōtra ꝓuer. xxvij. quo ī aꝗs reſplēdēt vultꝰ ꝓſpiciētiū ſic corda hominū man feſta ſūt prudētibꝰ. gͦ hō pōt cognoſce̓ occl̓ta cordis. ⁊ ẜꝫ noticiā ⁊ iudiciū. gͦ pōt iudicare. ¶ Itē eccͣi. xix. Ex viſu cognoſcit̉ vir ⁊ ab occurſu faciei ſenſatꝰ. cū gͦ ẜꝫ noticiā fit iudiciū. pōt iudicari ꝑ ea que exteriꝰ ſunt d̓ occultis cordis. ¶ Pret̓ea. vij. math̓. dr̄. A fructibꝰ eorū cogno ſcetis eos. ⁊ loꝗt̉ d̓ ypocritis. gͦ corda ypocritarū p̄n̄t cō gnoſci ꝑ fructꝰ exteriores. ſꝫ ſic pn̄t cognoſci. ita iudica ri. gͦ d̓ occultis pōt eſſe hūanū iudiciū. ¶ Rn̄dēduꝫ ē ad hec. ꝙ ſoliꝰ d̓i ē iudicare de occultis iudicio certitudīs. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ī cōtrariū dicēdū ē. ꝙ illa maīfe ſtatio qͣ corda dicūt̉ eē maīfeſta prudētibꝰ. n̄ ē niſi q̄dam noticia ẜm ꝯiecturā. ꝓpt̓ quā n̄ dꝫ ꝓcede̓ iudiciū bōita tis aut malitie ẜm certitudinē. ſꝫ ex hͦ pōt oriri q̄dā p̄ſū ptio. ¶ Sil̓r dicēdū ē d̓ eo qd̓ dictū ē. xix. eccͣi. ꝯiectura eī apit̉ ex iudicijs exterioribꝰ eorū que latēt ī corde. ¶ Ad t̓ciū v̓o dicēdū ē. ꝙ fructꝰ dicūt̉ illa iudicia maīfeſta per que pōt eē ꝯgnitio p̄ſūptiōis n̄ certitudīs. vl̓ ſi fructꝰ di cūt̉ pct̄a. ſic̄ vr̄ dici ſuꝑ illd̓. xiiij. ad Ro. māducātē n̄ iu dicet. vbi dr̄ maīfeſta ſūt que n̄ pn̄t bono aīo fieri. vt ſūt blaſphemie furta ⁊ hꝰ moi. d̓ ꝗbꝰ dr̄. vij. math̓. a fructibꝰ eorū ꝯgnoſcetis eos. tūc d̓ ill̓ ⁊ ꝑ illa iudicari ꝑmittit̉. ſi eī oꝑa ſūt hꝰ mōi. bn̄ iudicādꝰ ē eē pct̄or ſiue malꝰ ī corde ¶ Articulus ſecundus Ecundo querit̉. ſi hō pōt iudicare d̓ occultis cordis ſui. qd̓ vr̄ ꝑ hͦ qd̓ dr̄. j. ad Cor̄. ij. Quiſ ſcit hominū que ſūt hoīs niſi ſpūs hoīs ꝗ ī ip̄o ē. gͦ ſpūs hoīs ſcit que ſūt ī ip̄o. ⁊ d̓ꝗbꝰ ſcit hō d̓ his pōt iudicare.i. diffinire. gͦ hō pōt iudicare d̓ occultis cordis ſui. ¶ Itē ibidē dr̄. ſpūalis hō oīa iudicat. ſꝫ que ſūt illa pūal̓ hō pōt iudicare de oc oīa niſi que ꝑtinēt ad cultis cordis ſui. ¶ Cōtra ſuꝑ illd̓ prīa ad Cor̄. iiij. Ne qꝫ meip̄m iudico. glo. ꝑiculoſuꝫ ē nob̓ d̓ occultis cordis noſtri vel aliorū iudicare. tāta enī ꝓfunditas credenda ē ī ipſo hoīe. ꝙ lateat ⁊ ip̄m hominē. ⁊ hͦ oſtēdit̉ ꝑ petrū ꝗ dixit. Et ſi oēs ſcādalizati fuerīt ī te ego nūqͣ ſcādali zabor. ⁊ tn̄ ſcādalizatꝰ fuit. ¶ Ad qd̓ dicēdum. ꝙ eſt du plex iudiciū. diffinitiōis de re pn̄ti vel p̄terita vel futu ra. Item eſt iudiciū examīatiōis. pōt ergo homo de ſe iu dicare iudicio examinatiōis preſentia ⁊ preterita. que

Queſtio .cxxxv.
licet ſint in genere ſuo occulta. tn̄ ipſi homini ſunt mani feſta. Unde dr̄. j. a in. xj. Si noſipſos iudicaremus Eſt aūt iudiciū diffinitōis de p̄ nō vtiqꝫ diiudica ſenti: et de re futura. ti v̓o aut de ꝑſona aut de fct̄o ilitatē ſatis pōt de ſe ſi de futura re: ꝙͣtuꝫ ꝑtinet ad fra certam facere ſnīam verā. ſi v̓o de pn̄ti ꝙͣtum ad factum certā pōt dare ſnīam quo ad genꝰ boni vel mali vel indif ferentis. Si v̓o quo ad ꝑſona. de malo pōt iudicare: ſed de bono nō. niſi fuerit ex ſpāli gr̄a data a dn̄o. ſicut qn̄ dixit apl̓s. Certus ſum ꝙ neqꝫ mors neqꝫ vita neqꝫ pre ſentia neqꝫ futura ſeꝑabūt me a caritate que ē in xp̄o ihe ſu. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉. ꝙ ſpūalis hō om̄ia iudi cat: intelligendū eſt de iudicio examinatiōis eoꝝ que ꝑ tinent ad ſalutē ẜm ſufficientiā. Neqꝫ eſt ꝯtrariuꝫ ei qd̓ alubi dicit apl̓s. neqꝫ meip̄m iudico. hͦ enim ē de iudicio ſpectāte ad futurū vel ad pn̄s ẜm rōnem boni. quaſi nō diffinio me eſſe bonū. et ſi non habeam ꝯſcīam mali. po teſt tn̄ hō habere certitudinem ꝯfidentie de futuris et ſi nō certitudinē iudicij. vn̄. j. ioh̓. iiij. Si em̄ cor noſtrū nō rep̄henderit nos: fiduciā habemus ad deū. et quicquid petierimus accipiemus. Articulꝰ tercius Ercio querit̉ ſi nō de occultis alioꝝ ſꝫ de ma nifeſtis: vtrum de om̄ibꝰ manifeſtis pōt fieri oīno iudiciū. qd̓ videt̉. dicit̉ em̄ ſuꝑ illud. vj. luc. Nolite iudicare. glo. de manifeſtis licitū eſt iudica re. Et ſuꝑ illud. xiiij. ad Ro. manducantem nō iudicet. manifeſta ſunt q̄ nō pn̄t bono aīo fieri: de quibꝰ nob̓ iu dicare ꝑmittit̉. ¶ Contra. videt̉ ꝙ nō de omībꝰ apertis vn̄ ſuꝑ illud. xiiij. ad Ro. Non ampliꝰ inuicē iudicemꝰ. glo. nō rep̄hendamꝰ ea q̄ neſcimꝰ qͦ aīo fiūt. vel etiā ſi aꝑ ta ſint nō ita rep̄hendamꝰ vt de ſaītate deſperemꝰ. ⁊ acci pit̉ ibi rep̄hende̓ ꝓ iudicare. gͦ nō de om̄ibꝰ maīfeſtis pt̄ fieri iudiciū. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ de maīfeſtis pt̄ fieri iudiciū ꝓut ſupͣ determīatū eſt. cū fit ab eo a qͦ dꝫ fieri. ⁊ cū eſt maīfeſtū eo mō quo debet eſſe manifeſtū. hoc autē eſt iudiciū diffinitōnis. Iudiciū aūt ꝯdemnatiōnis ī fu turo nullatenꝰ eſt faciendū. ⁊ hoc mō intelligit̉ illa aucto ritas ſi aꝑta ſunt nō ita rep̄hendamꝰ vt d̓ ſanitate deſꝑe mus. ¶ Occaſionē huiꝰ querit̉ vt licitū ſit nobis iudica re vel deſperare de antixp̄o vel de aliquibꝰ alijs. et videt̉ ꝙ nō. ꝑ aucͣtem iaꝫ dicta. ¶ Preterea. de nemīe deſꝑan dū ē dū ē in viā: gͦ nec de antixp̄o. ¶ Contͣ. v. ad eph̓. ſu illud. Qui oꝑatur in filios diffidentie. glo. de quibꝰ dif fidimus: gͦ aliqui ſunt de quibꝰ poſſumꝰ diffidere vel de ſperare. reterea videbant̉ angeli diffidere de ſalute babilonis. cū dicebāt. migremꝰ de his ſedibꝰ vel eamus et de relinquamꝰ ⁊cͣ. gͦ a ſil̓i pn̄t hoīes diffidere de ſalute alioꝝ: et ita iudicare iudicio ꝯdemnatōis. ¶ Preterea. medicꝰ cū deſꝑat de egro cū eſt egritudo incurabilis. nō peccat iudicādo ip̄m ad mortē. gͦ pari rōne erit de medi co ſpūali. Un̄o. lj. hiere. ſuꝑ illud curauimꝰ ⁊cͣ. acci dit tibi qd̓ accidit deſperātibꝰ medicis: gͦ ſi licitū eſt me dico relinquere egrū et ita deſperare de ſalute corporali ſil̓r deſꝑandū eſt de ſalutē ſpūali. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. de nemīe deſperandū eſt in via ſimpl̓r qͣntū eſt de ꝯdito ne viatoris. nec de aliquo iudiciū ꝯdemnationis eſt ꝓfe rendū. relinꝗtur em̄ in om̄ibꝰ poſſibilitas li. ar. ad bonū et ideo dicit̉. iiij. daniel̓. redime pct̄a tua el̓ys. et ſequit̉: forſitan deꝰ miſerebit̉ tui. ꝙͣtū gͦ ad potentia ſummi me dici vel qͦ ad poſſibilitatē li. ar. non eſt deſꝑandū. maior em̄ eſt potentia medici ꝙͣ magnitudo morbi. ¶ Ad hͦ aūt quod obijcitur de glo. v. ad epb. dicendum eſt. ꝙ habita conſi ne multorum ſignorū ex ꝑte peccatoris. diffi ditur de obedientia ex ꝑte ipſius vel de potentia ex parte fragilitatis humane in illo cuius eſt corrigere: nō tamē ſimpliciter. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur per ſimile de ingelis. dicendum eſt ꝙ nec ipſi angeli deſperabant ſed ẜm quid. quia erant repugnantes correctōni ſicut eſt de
medico qui derelinquit egrum repugnantē curatōni. ne exſpiret inter manus ſuas ⁊ reus videat̉. ¶ Sil̓r dicen dum eſt ad illud de medico corꝑali. ꝙ licet medicus cor poralis conſiderās cauſas inferiores diffidat de ſalutē egroti. et ẜm illas cauſas iudicet illū ad mortem: nō tn̄ ſic debet eē de iudicio ſpūali. eius em̄ eſt principalit̓ at tendere cauſas ſuꝑiores. ẜm quas datur curatio vl̓ da ri poteſt. vnde nō eſt quis iudicandus ad morteꝫ eternā niſi conſtaret de finali impenitentia. Articulus quartus Uarto querit̉ ſi nō de duobꝰ poſſumꝰ iudica jre. vtrū in ꝑtem vtrāqꝫ indifferenter ſit inter pretādum. aut tm̄ in meliorē ꝑtem vel aliqn̄ in deteriore ꝑtem. qd̓ ſic dicit be. ſuꝑ illd̓ math̓. vij. No lite iudicare. Item. xiiij. ad ro. māducantē nō iudicet gl. dubia in meliorē ꝑtem ſunt interpretāda. ¶ Cōtra. xx. math̓. Multi vocati pauci v̓o electi. Et gen. viij. proni ſunt ſenſus homīs ab adoleſcētia ſua in malū. ergo plu ra fiūt mala intentōne ꝙͣ bona et hoc ſcimus. ergo poſ ſumus interp̄tari. ¶ Item in yſa. v. Ue qui dicitis bo num malū. gl. ve qui dicit de eo qui malus eſt ꝙ bonus ſit et ecōuerſo. ¶ Itē aſſerere d̓ quo quis dubitat ē pct̄m ergo et interp̄tari. ¶ Itē nos tenemur diligere ꝓximos ſicut noſip̄os. gͦ cum de factis ꝓprijs debeamꝰ interp̄tari in deteriorē ꝑtem vt habet̉ ꝓuer. xviij. Iuſtus prior eſt accuſator ſui. et grego. bonaꝝ mentiū ē ibi culpā agno ſcere vbi culpa nō eſt. gͦ de factis ꝓximoꝝ. Similit̓ ſunt dubia in deteriorē ꝑtem interp̄tanda. ¶ Iteꝫ cū aliquis confitetur de dubio inter mortale et veniale. tam ille ꝙ ꝙͣ cōfeſſor inter p̄tari debēt deteriorē ꝑtem iniū cōfitēti lo pnīam. gͦ dubia in deteriorē ꝑteꝫ ſūt fi Sed ꝙ in neutrā ꝑteꝫ ſunt interptanda vid ui dicit. Ille pie et iuſte viuit. qui reꝝ inte ger eſt eſtimator neutrā ꝑtem declinādo. gͦ equitas ē ſer uanda in iudicio. et ita nō eſt in alterā ꝑtem declinare. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ dubia facta ꝓpria: in deteriorē ꝑtē ſunt interp̄tanda. ſic dictū eſt in cōfeſſione. ⁊ hoc eſt quo ad ſuſceptōem penitentie. et ſic intelligit̉ illud greg. bo narū mentiū ⁊cͣ. vnde hoc interpretari nō eſt affirmare vel iudicare ſimpliciter: ſed ſe gerere ⁊cͣ. dubiū actuꝫ ac ſi deterius cōtigiſſet. ¶ Et ꝑ hoc ſoluit̉ illud qd̓ obiectuꝫ eſt ꝙ aſſerere d̓ quo quis dubitat eſt peccatum. et ſimili ter illud ꝙ dicitur ve illis qui dicunt bonū malum vel ecōuerſo. non em̄ qui ſic interpretatur: affirmat vel aſ ſerit de quo dubitat. Et licet ſint plura mala ꝙͣ bona et ꝓnior ſit homo ad malum ꝙͣ ad bonū. de factis ꝓximo rum non debemus interpretari in deteriorem partē vbi dubium eſt de vtraqꝫ: ſed in meliorem. hoc enim eſt in laudem liberalitatis diuine qui poteſt inclinare in bo num cum vult. ¶ Si aūt queratur ex qua cauſa debet interpretari homo in melius quod dubium eſt in proxi mo. cum dubium ꝙͣtum eſt de ſe in neutram partem in clinet. Reſpondendum eſt ẜm ꝙ dicit Seneca. qꝛ ex hu manitate debemus interpretari in melius. Sapiens em̄ uicquid accidit bene illud interpretando leuat.i. ma nificat. quicquid dubium eſt ex humanitate inclinat melius. ¶ Si v̓o queritur quid ſit iſta humanitas an ſit virtus vel non. Reſpondendum eſt ꝙ non. cōmunis eſt em̄ bonis et malis. ſed eſt vis inſita hūane nature a prī cipio. ſicut em̄ ꝑ ſindereſim fit reſpectus ad propriaꝫ ſa lutem: ita ꝑ hunc habitum nature fit reſpectus ad ea q̄ ſunt proximi. ſed hec debilior ē. quia magis declinamur ad bonum noſtrum ꝙͣ ad bonū ꝓximi. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ cū dubia in nob̓ interp̄tari debeamꝰ in deteriꝰ et ita ſimiliter ea que ſunt proximi. dicendū eſt ꝙ nō eſt ſimile. dubia em̄ in nobis interpretanda ſunt in parteꝫ deteriorem propter timorem et cautelam. et ideo dicit. ix. Iob. Uerebar om̄ia opera mea ſciēs ꝙ non parceres delinquenti. hoc eſt cum timore ponderaui. ea v̓o q̄ ſunt

proximi ex bono humanitatis in melius interp̄temur. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit aug. ꝙ ille iuſte et pie ⁊cͣ. Dicen dum eſt. ꝙ hoc attendit̉ in iudicio ꝯtentioſo in quo conſi derande ſunt om̄s circūſtantie et ꝑſone et facti. nec decli nare debet a veritate cum dicat̉ exo. xxiij. Pauperis nō miſereberis in iudicio. et in deutro. Non accipies per ſonan ¶ Membrum ſecundum Equit̉ de iudicio cum.ſ. homo vſurpat iu diciuꝫ qd̓ eſt alteriꝰ. hoc aūt pōt ꝯtingere dupliciter. vel cum nō hꝫ iuriſdictōeꝫ. vel ſi habet nō extendat̉ ſua iuriſdictō ad illd̓ qd̓ eſt alteriꝰ: ſꝫ ſeꝑate ſunt iuriſdictiōes nō ſubalterne. ꝓpter primā vſurpatōneꝫ obijcit̉ de moyſe ꝗ vidit virum iptiū ꝑcutientē quēdā de hebreis quē ꝑcuſſum abſcon dit in ſabulo. Uidet̉ em̄ ꝙ nondū ꝯſtitutus eſſet iudex a dn̄o ad puniendū delinquētes. ꝙ vſurpauerit iudicium cum em̄ duo ꝑtineāt ad officiū prelati.ſ. ſubiectis poſſi denda iuſte diſpenſare et eos ꝯtra iniuſticiaꝫ defendere. videt̉ illam ꝑtem vſurpare officij q̄ ꝑtinet ad ſeueritatē. ¶ Preterea dr̄. xiiij. ad Ro. tu ꝗs es ꝗ iudicas ſeruū alie num ſuo dn̄o. ſtat aut cadit. ex quo videt̉ ꝙ officium iu dicij vſurpauit. dicit̉ etiā in euāgelio math̓. xxvj. omnis ꝗ acceꝑit gladiū gladio ꝑibit. acciꝑe aūt gladiū videba tur cū nō eſſet ꝯſtitutus in iudiciaria pt̄ate. dicit autem aug. ꝯtra fauſtū ille vtit̉ gladio qꝛ nulla ſuꝑiore ac legit tima pt̄ate vel iubente vel ꝯcedente in ſanguineꝫ alicuiꝰ armat̉: gͦ moyſes ſic accipiendo gladiū.i. poteſtatē pec cauit. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯtrariū ꝙ non peccauit vſurpando ſi bi pt̄ateꝫ iudiciaria. ꝑ hoc qd̓ dicit amb. in li. de officijs. non inferenda ſꝫ depellenda iniuria lex veritatis eſt. qui em̄ nō repellit iniuriā a ſocio ſi pōt: taꝫ eſt in vicio ꝙͣ ille qui facit. Unde ſct̄s moy. hinc prius ē orſus temptamē ta imbecillis fortitudinis. Nam cū vidiſſet hebreum ab egiptio iniuriā accipientē defendit: ita vt egiptū ꝓſterne ret atqꝫ in arena abſconderet. ex qͦ accipit̉ ꝙ licitum eſt depelle iniuriā a ſocio etiā nocendo alteri. et ita nō pec cauit moyſes. ¶ Item in eodē li. fortitudo q̄ bello tuetur a barbaris patriā. vel domi defendit īfirmos vel a latro nibus defendit ſocios. plena iuſticia eſt. Sed moyſes qͣi domi defendit infirmū: gͦ plenā iuſticiā exercuit. ergo nō peccauit vſurpādo iudiciū alienū. ¶ Idem videt̉ ex ver bis beati ſtephani in li. act̄. vij. ꝙ diuinitꝰ fuerit ei inſpi ratum. dr̄ em̄ ibidem cū vidiſſet quēdaꝫ iniuriā patien tem vindicauit eū. et fecit vltionē ei ꝗ iniuriā ſuſtinebat ꝑcuſſo egiptio eſtimabat aūt intelligere fratres. qm̄ deꝰ ꝑ manū ipſiꝰ daret ſalutē iſrahel. ex quibꝰ verbis videt̉ intelligi ꝙ ipſe diuinitus hoc fecit. et ꝙ credebat hoc ab alijs intelligi et p̄figurari ꝙ eſſet futurꝰ iudex ꝓ ppl̓o iſ rahelitici. et hͦ videt̉ dicere aug. in queſtōibꝰ Exo. cū di cit. ꝑ hoc teſtimoniū videt̉ moy. diuinitꝰ āmonitꝰ qd̓ ſcri ptura eo loco iacet h̓ audire potuiſſe. ex qͦ videt̉ dicere ꝙ hͦ fecerit diuinitꝰ: licet ſcpͥtura nō exp̄ſſe dicat. Hoc etiā videt̉ aug. dice̓ ꝯtra fauſtū cū dicit in ꝑſona ꝓphetica. ad hoc diuinitꝰ fieri ꝑmiſſuꝫ ē vt futurū aliꝗd p̄ſignat̉ et lo ꝗtur de ꝑcuſſione egiptij facta a moyſe. ¶ Ad qd̓ dicen dum. ꝙ licet moyſes fecerit hoc ad defenſionē ipſiꝰ iſra helite. nō tn̄ excedere debebat modū. exceſſus aut fuit in occidendo qd̓ pꝫ ꝑ hoc qd̓ dīc aug. loquēs de moy. et pe tro vterqꝫ non deteſtabili inmanifeſte ſed emendabili aī moſitate iuſticie regulaꝫ exceſſit. Et in queſtōnibꝰ Exo. dr̄. nō videt̉ ip̄m factū iuſtificandū ⁊ p̄mittitur ſic̄ nobis terra an̄ vtilia ſemīa quarūdaꝫ herbaꝝ inutiliū fertilita te laudat̉. ſic illi animi motꝰ qͦ moyſes ꝑegrinū fratrem a ciue improbo iniuriā ꝑpetientē. nō obſeruato ordīe po teſtatis inultum eē nō ꝑtulit. nō virtutum fructibꝰ inuti lis erat: ſꝫ adhuc incultꝰ vicioſa quidē: ſꝫ magne fertilita tis ſigna gerebat. ſic gͦ peccauit moyſes cū adhuc nullā legittimā pr̄atem gereret. nec diuinitꝰ acceptam nec humana ſocietate ordinatam. ¶ Ad obiectū aūt dicendum eſt. ꝙ licet non peccaret defendendo hebreū: peccauit tn̄ excedendo. Illud aūt qd̓ dicit̉ in. xxiiij. ꝓuer. Erue eos ꝗ ducunt̉ ad mortē. intelligit̉ ſalua iuſticia: hoc em̄ dicit in p̄dicta aucͣte. ¶ Ad illud v̓o quod dicit̉ in act̄. dicēdū eſt. ꝙ ex hoc nō dat̉ intelligi ꝙ ipſe diuinitꝰ accepta pt̄a te hoc fecerit: ſꝫ p̄figurat̉ quodāmodo in eo accipiēda po teſtas et quedā ydoneitas future pt̄atis: in qua poterāt ppl̓s p̄ſentire pt̄atem ſibi ꝯferendā. ¶ Ad terciū dicendū ꝙ hoc nō dixit aug. aſſerendo ſed futurū ꝗd p̄ſignando. hoc em̄ pꝫ per ea q̄ ſequunt̉. videt̉ tn̄ aug. quaſi dupliceꝫ ponere opinionē. aut ꝙ diuinitus acceꝑit pt̄atem qd̓ tn̄ ex ſcriptura nō hr̄ aūt ꝙ animoſitatis eſſet iudiciū no accepte pt̄atis. non em̄ in hoc facto moyſes laudat̉ ſim pliciter ſicut nec petrus a dn̄o. vterqꝫ tn̄ odio improbita tis aliene fecit. ſꝫ ille fraterno: iſte dn̄ico licet adhuc car nali amore tn̄ peccauit ſicut dicit aug. Deinde queritur de.§. j. phinees filio eleazari. vtꝝ peccauerit īterficiēdo iſrahe litē coeūtē cū madianitide. videt̉ em̄ vſurpaſſe poteſtateꝫ acceperat em̄ pr̄ eius ſacerdotalē pt̄atem. nō legit̉ autem accepiſſe pt̄atem a pr̄e ſuo nec a dn̄o. gͦ vſurpauit. legi em̄. xxv. nūeri. ꝙ dn̄s dixit moy. ꝓ illo pct̄o ppl̓i ꝙ ſuſpē deret pͥncipes ppl̓i in patibulis. Moyſes etiā dixit iudi cibꝰ iſrahel ꝙ occideret vnuſꝗſqꝫ ꝓximū ſuum ꝗ iniciatꝰ eſt belphegor. nō em̄ ex mandato dn̄i nec ex mādato mo yſi interfecit ip̄m iſrahelitē: et ita vſurpauit poteſtatem ¶ Contra. dn̄s ibideꝫ ꝯmendat ip̄m dicens. phinees fi lius eleazari auertit iram meaꝫ a filijs iſrl̓. ꝗa zelo meo ꝯmotus eſt ꝯtra eos. idcirco loquere ad eum. ecce do tibi pacem federis mei. ¶ Preterea dr̄ in. j. mach̓. ij. zelatu eſt legē ſicut fecit phinees zambri filio ſalomi. Et in pͣs. Reputatū eſt ei ad iuſticia. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ licꝫ eo dem zelo ꝑcuſſit petrꝰ quo et phinees ſicut dicit̉ in glo ſuꝑ luc̄. tn̄ nō erat oīno idem zelus. zelus em̄ erat in pe tro carnalis dilectōnis dn̄i. zelus v̓o in phinees vt vidi caret iniuriam dn̄i quā intulerāt ydolatre: et ita nō ſim pliciter erit idem zelus. ¶ Preterea licet nō eſſet ſummꝰ ſacerdos: tn̄ ſacerdos erat et filius ſummi ſacerdotis. ⁊ ad iuſticiā ei reputabat̉. non enim temꝑe illo ꝓhibebat̉ ſacerdotibꝰ ne iuſticiaꝫ exequerent̉ in homicidas perſo naliter vel etiā in malefactores. In petro autem hoc fu it oſtenſum ꝙ ſacerdotes euangelici nō ſunt executores huiꝰ legis. Unde dictum eſt ei. ꝯuerte gladiū tuum in va ginam. ¶ Item obijcit̉ de daniele qui non habuit legitti mam pt̄atem: et tn̄ iudicauit iudices illius tēꝑis ſenes. videt̉ gͦ ꝙ vſurpauerit iudiciū et maxime reſpectu illorū qui ſuꝑiores erant ꝯſtituti. ¶ Qd̓ etiā videt̉ ꝑ hoc ꝙ da uid cum p̄cidiſſet horā clamidis ſaul. ꝑcuſſit cor ſuuꝫ. in qͦ notat̉(ſicut dicit greg.) ꝙ inferioris nō eſt iudicare vl̓ rep̄hendere facta ſuꝑiorū. gͦ daniel vſurpauit iudicium iudicando illos ſenes. ¶ Ad quod rn̄dendū. ꝑ hoc qd̓ di cit̉ in canone. ij. q. vij. nos qui in competenter ⁊cͣ. miracu la et maxime vet. teſta. ſunt admiranda: non in exemplū noſtre actionis trahenda. multa enim concedebant̉ que nunc prohibentur tunc ſamuel agag regem pinguiſſimū amalech in fruſta concidit. nunc nulli eccleſiaſticorum iudicium ſanguinis agitare licet. tunc phinees iudeum coeuntem cum madianitide interfecit. et reputatum eſt ei ad iuſticiam: hodie ſacerdotibus in pernitionem ſui verteretur officij. In figura ergo contigit ꝙ Daniel pu er ſenes iudicauit. prefigurauit enim chriſtum puerum qui ſcribas et phariſeos iudicauit. de ipſo enim dicitur in Iſaie. xvj. preparabitur in miſericordia ſolium. et ſe debit ſuper illud in veritate iudicans et querens iudici um. et velociter reddens quod iuſtū eſt. et dicitur in hie re. xxiij. regnabit rex et ſapiēs erit et faciet iudiciū et iu ſticiā in terra. ¶ Qd̓ obijcit̉ ꝙ nō habuit poteſtatem ⁊cͣ.

Queſtio .cxxxv.
dicendū ꝙ immo a dn̄o qd̓ patet per textuꝫ dan̄. xiij. vbi dicit̉ ſuſcitauit dn̄s ſpiritum pueri iunioris ⁊cͣ. ¶ Nlembrum terciū Onſequēter dicendū eſt de iudicio vſurpa to ab eo qui habet pt̄atem diſꝑatam ſicut legit̉. ij. ꝑal̓. xvj. de Ozia rege ꝗ vſurpauit ſibi ſacerdotiū. Un̄ dictū eſt ei. nō em̄ tui officij eſt vt adoleas incenſuꝫ dn̄o ſed ſacerdotū. et ſimi liter legit̉ de hieroboam ꝗ aſcendit ſuꝑ altare vt adole̓t incenſum. iij. reg. xiij. ¶ Poteſt aūt queri ſi pt̄as eccleſi aſtica vſurpet ea que ſunt ptatis ſecularis vtrum peccet vel nō. Scd̓o querit̉ ſi vſurpatio ſit iudicij nō tm̄ ꝙͣtum ad pt̄atem ſꝫ et ꝙͣtuꝫ ad ſcīam et bonitatē. vtpote ſi igno rans vſurpat ſibi iudiciū ac ſi eſſet ſciens. vel malus acſi eſſet bonus. Tercio queritur ẜm quos et quot modos ſit vſurpatio iudicij. Articulꝰ primus Irca primū ſic. pt̄as eccleſiaſtica vel ſecl̓aris e diuerſo diuidūtur. ſic̄ diuidūt̉ vita terrena et vita ſpūalis: ſꝫ vita terrena nō eſt ſub ſpūa li nec ē cōuerſo. gͦ nec pt̄as ſub pt̄ate. pt̄as gͦ eccleſiaſtica nꝙͣtum hmōi ſi dictat vel exequit̉ iudiciū ſeculare vſur at ⁊ vſurpādo peccat. ¶ Itē in illo verbo euāgelij Ma the. xxij. Reddite q̄ ſunt ceſaris ceſari et q̄ ſunt dei deo. deſignat̉ diſcretio pt̄atis ſpūalis a terrena eccleſiaſtice a ſeculari. ſic̄ gͦ ſecularis pt̄as ſi extenderet manū in eos q̄ ſubſunt eccl̓ie: vſurpat qd̓ eſſet pt̄atis eccleſiaſtice: ita ccōuerſo. ꝙ aūt ſic ſit videt̉ ꝑ hoc qd̓ dīc hug. Spūalis ſiꝗdē pt̄as nō ideo p̄ſidet vt terrene in ſuo iure p̄iudiciū faciat: ſicut ip̄a terrena pt̄as qd̓ ſpūali debet̉ nunꝙͣ ſine culpa vſurpat. ¶ Item ī euāgelio. xxij. luc. dr̄. Ecce duo gladij. et dn̄s dixit ſatis eſt. ex qͦ ſumit̉ ꝙ ſecularis pt̄as ē diuerſo ē ꝯtra eccleſiaſticā. gladius em̄ materialis ꝑti net ad pt̄atem ſecularē. et ſpūalis ad eccleſiaſticaꝫ. ſicut gladius ſpūalis nō arripit̉ a pt̄ate ſeculari. ſic nec gla ius materialis arripi dꝫ a pt̄ate eccleſiaſtica: gͦ ſi arri pit vſurpat. ¶ Arguit̉ ꝙ diſtincta ſunt iudicia ſecularia et eccleſiaſtica ex diſtinctōne officioꝝ. Unde ciprianus. Mediator dei ⁊ hoīꝫ xp̄c. ꝓprijs actibꝰ ⁊ digͥtatibꝰ diſtī ctis: officia pt̄atis vtriuſqꝫ decreuit ꝓpria volēs medicīa li humilitate ſurſum offerri: nō hūana ſuꝑbia rurſum ī infernū demergi. vt xp̄iani imꝑatores ꝓ eterna vita pon tificibꝰ indigerent. et pontifices ꝓ curſu tꝑalium rerum tm̄modo in ꝑſonalibꝰ legibꝰ vterent̉. ¶ Item gelaſiꝰ pa pa. duo ſunt quibꝰ pͥncipal̓r hic mūdꝰ regit̉. auctoritaꝫ ſacra pontificū et regalis pt̄as. in quibꝰ tanto grauiꝰ eſt pondus ſacerdotuꝫ. quāto ꝓ ip̄is regibꝰ hoīm in diuino ſunt reddituri rōni examine. ¶ Idem videt̉ ꝑ hoc ꝙ dr̄ xxij. diſ. in can. om̄es ſiue patriarche ⁊cͣ. eccl̓iaꝫ ipſe ſolꝰ fundauit et ſupͣ petrā fidei mox naſcētis erexit. qui bea to petro eterne vite clauigero terreni ſimul et celeſtis im perij iura ꝯmiſit. Et dicit̉ greg. Nos ſanctoꝝ p̄deceſſo rū ſtatuta tenentes. eos ꝗ fidelitate ac ſacr̄o excoīcatis ſunt ꝯſtricti. apl̓ica aucͣte a ſacr̄o abſoluimus. et ne ſibi fidelitatē ſeruent om̄ibꝰ dis ꝓhibemus. ¶ Item ipſo dn̄s in ſeip̄o vtrūqꝫ iudiciū exercuit. cū vendentes ⁊ emē tes eiecit de templo ſulterā abſoluit. ex quo videt̉ nctōem vtriuſqꝫ pt̄atis in vna ꝑſona futu ram. hoc etiā arguit̉ ex moyſe qui vtrūqꝫ exercuit quod eſt p̄ncipis et qd̓ eſt ſacerdo 3. Cum enim vnxit aaron officiū dotis. cū aūt ꝯſtituit tribunos et cētu riones of principis. ex quo videt̉ cōiungi offi cium vtriuſ poteſtatis et iudicia in vna ꝑſona. ¶ Cō tra. ſpūalis pt̄as maior eſt dignitate ſeculari. qd̓ ſic ꝓba tur. queadmodum hꝫ ſe corpꝰ ad aīam. ita ſe habet pt̄as ſpūalis ad ſecularem: ſꝫ aīa pōt ſuꝑ corpꝰ nō ecōuerſo. ſpūalis pōt ſuꝑ terrenam et eccleſiaſtica ſuꝑ ſecularem ¶ Preterea a deo primū ſacerdotiū eſt inſtitutū. ꝑ ſacer dotium v̓ pente deo ī alis pt̄as eſt ordinata ſic̄ ha
betur in illo. j. Reg. x. Saule inuento a ſamuele et con ſtituto rege. ¶ Preterea ſacerdotalis dignitas benedi cit regalem. maior aūt eſt qui benedicit ꝙ ꝗ benedicitur ergo ſubeſt ſecularis pt̄as eccleſiaſtice. ¶ Preterea. ſi tm̄ gladius ſpūalis eſſet ipſius pt̄atis eccleſiaſtice. cū dictū fuit in euāgelio. Ecce duo gladij hic. non rn̄diſſet dn̄s ſa tis eſt. In hoc em̄ innuit ꝙ vterqꝫ gladiꝰ eſt eccleſiaſtice. nec dixiſſet petro ꝯuerte gladiū in vaginā de gladio eniꝫ materiali intellexit dn̄s. eius aūt eſt ꝯuertere qui habet pt̄atem. cum gͦ petrus typuꝫ gerat p̄lati eccleſiaſtici. pe. nes p̄latū eccleſiaſticū reſidet poteſtas gladij material̓. ¶ Ad quod dicendū eſt. ꝙ poteſtas ille ſupͣdicte due di uiſe ſunt abinuicē ꝙͣtum ad exercitiū. diuiſe etiam ſunt ꝙͣtum ad imperiū: ſꝫ nō diuiſe ſunt ꝙͣtum ad meritū. ali qn̄ etiā ſunt ꝯiuncte ꝙͣtū ad imperiū. cuꝫ.ſ. pͥncipes terre ni ꝯcedūt non tm̄ vtilitatē eccl̓ie ſꝫ etiam pt̄atem: nihilo minus tn̄ reducende ſunt iſte pt̄ates ad diuerſas ratōes ꝑſonaꝝ. Cum gͦ querit̉ vtrum pt̄as eccleſiaſtica vſurpet iudiciū qd̓ eſt ſecularis pt̄atis? Dicenduꝫ eſt. ꝙ vſurpat ſi exerceat iudiciū ſeculare ꝑ ſeipſum. cum aūt eſt eccl̓ie collata poteſtas a pͥncipe terreno. exercitiuꝫ iudicij ſecu laris ſpectare debet ad laicas ꝑſonas: poteſtas aūt con ſtituendi illas pōt tunc ſpectare ad eccl̓iam. Unde dicit hug. licet eccl̓ia fructuꝫ terrene pt̄atis poſſeſſionis vſum accipiat. pt̄atem tn̄ exercende iuſticie ꝑ eccleſiaſticas ꝑ ſonas an̄ iudicia ſecularia exercere nō pōt. pōt tn̄ mini ſtros habe̓ laicas ꝑſonas: q̄ per iura ⁊ iudicia ad terre nā ꝑtinentia pt̄atem. ẜm tenorem legis et debituꝫ iuris terreni exerceat. cum aūt diuiſe ſunt pt̄ates in perſonis nō eſt vſurpatio: ſi nutu poteſtatis eccleſiaſtice fiat exer citiuū a pt̄ate ſeculari. Un̄ dicit bern̄. iiij. ad eugenium Uterqꝫ eſt eccl̓ie et ſpūalis.ſ. gladius et materialis: ſed is quidē ꝓ eccl̓ia: ille v̓o ab eccl̓ia exercendus. ille ſacer dotis iſte militis manu: ſꝫ ad nutum ſacerdotis et iuſſu imꝑatoris. ¶ Ex his patet qualiter rn̄dendū eſt ad obie cta. ꝯcedendum eſt em̄ ꝙ diſtincte ſunt pt̄ates maxīe ꝙͣ tum ad exercitia et ꝙͣtum ad imperia. ſicut quidā rōnes ꝓbant: nihilominꝰ nō eſt ꝯſimilis ꝯꝑatio pt̄atis ſecula ris ad eccleſiaſticā ſicut eccleſiaſtice ad ſecularē. eccleſia ſtica in nullo ſubeſſe dꝫ ſeculari: ſꝫ ſecularis in aliqͦ debꝫ ſubeſſe eccleſiaſtico. ſicut ſequētes oſtendūt rōnes. Un̄ licet ad eccleſiā ꝑtineat poteſtas ꝯſtituendi eos ꝑ quos fiant iudicia ſecularia. et exerceat̉ gladius materialis: nō tn̄ ad pt̄atem ſecularē ꝑtinet ꝯſtituere eos qui vtunt̉ ali inꝙͣtum hmōi vel vſum demandare. ⁊ iō gladio ex vna ꝑte pōt eſſe vſurpatio aliquo modo. quō non erit ex alia Articulꝰ ſecundus Ecundo querit̉ ſi eſt vſurpatio iudicij ꝙͣtum ad ſcīam vel bonitatē ſicut quo ad poteſtatē. Qd̓ videt̉ ad iudiciū em̄ rectū ꝯcurrūt pt̄as. ſcīa. et dignitas q̄ eſt ex bonitate vite. gͦ ſi p̄ſumat aliꝗs iudicare in quo aliquid eoꝝ deficit: erit iudiciū vſurpa tum. ¶ Ad idem iudiciū eſt de notis nota aūt ẜm ſcīam noͣ eſſe debent. ſi gͦ nō ſit ſcientia ꝯſequēter nec erit iudici um facto. vn̄ hier. rep̄henſibile valde ē d̓ n̄ bene cognitis ꝓferre ſnīam. et dicitur. xxix. iob. Cauſam quā neſciebā diligentiſſime inueſtigabā. ſi ergo aliquis ꝓcedit ad iu diciū non p̄habita ſcīa eoꝝ que neceſſaria ſunt ad iudi ciū: vſurpat iudicium. ¶ Item dicitur in..viij. ioh̓. Qui ſine peccato eſt primus in eam lapidem mittat. Super quo dicit beatus augꝰ. docet nos auditis alicuius malis non temere iudicare: ſed prius digito diſcretionis noſ metip̄os diſcutere. ſicut illis dicitur qui ſine peccato eſt quaſi prius ſitis iuſti poſt ream puniatis. ſi enim lex iu bet punire reos. non tamen a ſimiliter puniendis: ergo temerarium eſt iudicium ſi non precedat diſcretio ⁊ vi te dignitas. ¶ Item idem. non ſimpliciter iubet vniuer ſa peccata non iudicare ſed his qui decem milibus ple ni ſunt malis. ¶ Item Criſoſt. videre feſtucam et eijcere

nō eſt oīm ſed doctoꝝ. nec hoꝝ omniū ſed iuſtoꝝ: ex quo accipit̉ ꝙ ꝑſumptuoſum eſt iudiciū ſiue vſurpatū cū nō eſt ſcīa vel dignitas. ¶ Contra. pt̄as iudicādi penes iu dicem ip̄m reſidet gͦ iudicat de his q̄ ad ip̄m ꝑtinet. gͦ nō vſurpat iudiciū. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ aliud ē de pt̄a te et de ſcīa ſiue dignitate. poteſtas em̄ ꝑtinet eſſentialit̓: ſed alia duo ꝑtinent ad ꝯgruitateꝫ ſiue oportunitatē. ꝓ prie aūt eſt vſurpatō iudicij qͦ ad pt̄atem: temeritas aut vel p̄ſumptio pōt dici ꝙͣtum ad alia duo. ¶ Articulus tercius Ercio querit̉ ẜm quos modos ⁊ quot fit vſur patio iudicij. Ad qd̓ pōt dici ꝑ hoc qd̓ dīc hu go. ꝙ aliꝗd dicit̉ eſſe illicitū ẜm ꝑſonaꝫ. vt ſe culari iudici manū mittere in clericū non licet ſupple ad iudicandū. Item ẜm cauſam aliqd̓ eſt illicituꝫ. vt ſpūa lia et eccleſiaſtica negocia a iudice ſeculari examinent̉ ẜm menſurā etiā pene ⁊ qualitateꝫ pene. vt nō licet ſecl̓a ri iudici ſpūali gladio vti ẜm locum. vt ſi loca ſacra vio lare p̄ſumeret et ꝯfugibilibꝰ ad illa etiā reis inordinate moleſtiā inferre temptaret. ẜm tp̄s ſi ſacris et ſolennibꝰ diebꝰ reuerentiā nō exhiberet ſed indifferenter ſua iudi cia exerceret. his gͦ modis fit iudicij vſurpatō apud iudi cem ſeculareꝫ. et ſi em̄ al̓s habeant pt̄atem: limitata tn̄ eſt ei pt̄as. et quo ad cauſam. et quo ad moduꝫ pene ſiue qualitatē. et quo ad locū et qͦ ad tp̄s. ¶ Quo ad ꝑſonam v̓o eccl̓iaſticā vſurpatio eſt ꝙͣtum ad quendā moduꝫ pe ne. et ꝙͣtum ad quendā modū cauſe: ſicut ē cauſa ſangui nis cuiꝰ exercitiū nō ꝑtinet ad eam. ꝙͣtum ad quoddam tp̄s. ꝙͣtum aūt ad ꝑſonas et loca dummodo ſeruet̉ hone ſtas in loco pōt attendi generalitas. perſona em̄ eccleſia ſtica et ſecularis ſubeſt iuriſdictōi eccleſiaſtice. locus et ſacer ⁊ non ſacer pōt eſſe in qͦ tractet̉ negociū eccleſiaſti cum: magis tn̄ ꝯgruit locus ſacer. ¶ Nembrum quartum Einde querit̉ de iudicio vſurpato ꝓut eſt inter eccleſiaſticas perſonas. Et hoc ꝯtin git dupl̓r vel in foro cauſe vel in foro pnīe Querit̉ gͦ de vſurpatōne in foro pnīe vtrū ſit illicitū vni ꝯfeſſori audire in ꝯfeſſione et pnīam iniun gere ſubdito alteriꝰ. Qd̓ videt̉ ꝑ hoc ꝙ dicit̉ in deū. xix. Nō aſſumes nec trāſferes termīos ꝓximi tui: ſꝫ trāſfert ille terminos: ꝗ ſuā iuriſdictōneꝫ dilatat ⁊ arciꝰ coartat. ¶ Preterea dr̄ in ꝓuer. xxij. Ne tranſgrediaris termīos antiqͦs qͦs poſuerūt pr̄es tui: ſꝫ antiꝗ pr̄es poſuerūt limi tes iuriſdictōnis ip̄is ꝯfeſſoribꝰ. gͦ ꝗ iudicat ſubditū alte rius in foro pnīe vſurpat iudiciū. hoc etiā dīc Calixtus papa. ix. q. ij. Nullꝰ termīos alteriꝰ vſurpet. et. ix. q. ij. ⁊ de pe. diſ. vj. placuit vt deinceps nulli ſacerdotum liceat quēlibet ꝯmiſſum alteri ſacerdoti ad pnīam ſuſciꝑe ſine eiꝰ ꝯſenſu cui priꝰ ſe ꝯmiſit: niſi ꝑ ignorantiā illiꝰ cui peni tens priꝰ ꝯfeſſus eſt. Qui v̓o ꝯtra hoc ſtatutū facere tem ptauerit. gradꝰ ſui ꝑiculo ſubiacebit. ¶ Contra. dicit ge laſiꝰ xvj. q. j. Si quis monachꝰ fuerit ꝗͥ venerabilis vite merito ſacerdotio dignꝰ preuideat̉. ſi placeat ſuꝑiori ſuo oīa que ad ſacerdotij officia ꝑtinent ep̄i electōe ꝓuide ac iuſte agere pōt. ¶ Sil̓r in eiſdē greg. Moderamīe apl̓i ce aucͣtis decernimꝰ vt monachi ſi p̄ſbiterij honore ſint dedicati. cū ligandi ſoluēdiqꝫ pt̄ate: decimaꝝ ⁊ oblatio num portōneꝫ nō minus ꝙͣ ceteri ſacerdotes laudabilit̓ ſibi vendicēt. ¶ Preterea licitū eſt egroto et ratōnale: di ſcretiorē medicū eligere ne de vita corꝑali ꝑiclitet̉: gͦ lici tum eſt pct̄ori ꝗ egrotat ſpūaliter diſcretioreꝫ ꝯfeſſorē eli gere ne de vita ſpūali periclitet̉. ¶ Ad quod dicendum ꝙ aliud eſt ꝓpria voluntate iudiciuꝫ huiuſmodi aſſume re. et aliud eſt ex obedientia ſuꝑioris vtpote illius ꝗ ha bet poteſtatem ſpecialem vel generalem ſuꝑ illum ꝗ con fitetur. Ratōnes ergo ille vel auctoritates q̄ inducūtur ad hoc ꝙ non aſſumat aliquis iudicium. intelligunt̉ de
illo qui propria voluntate hoc facit. talis enim dicitur vſurpare. ſi v̓o fiunt ſuꝑioris aucͣte vel ingruente neceſ ſitate. ſicut in articulo mortis: vel ꝓpter ignorantiam al terius ꝯfeſſoris. non vſurpatur iudicium. Unde dicēdū eſt. ꝙ aliud eſt ex ſua p̄ſumptione. et aliud ex obedient iniūctione vel ex alterius neceſſitate vel ignorantia ī c. feſſione huiuſmodi iudicium exequi. vno modo fit vſur patio alijs v̓o modis non fit. Peinde queritur .§. j. ꝙͣtum ad forum cauſe vtrum illicitum ſit vel licitum ali cui p̄lato iudicare ſubdituꝫ alterius. Ꝙ nō: videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit Calixtus. ix. q. ij. Nullus alteriꝰ ꝑrochianuꝫ iu dicare vel ordinare vel excoīcare p̄ſumat. qm̄ nullꝰ alte rius iudicis niſi fui ſententia tenebit̉ aut damnabitur. ¶ Item ſicut ordinatio alteri p̄lato ꝓhibet̉ ita iudicatio et aliaꝝ rerū diſpoſitio. Iteꝫ ex anthioceno ꝯcilio. ep̄i ꝙ extra dyoceſim ad eccl̓ias que extra eoꝝ terminos ſunt non accedunt ex qͦ derelinquit̉ ꝙ ſi hꝰ mōi acceſſus fiunt iudicij erit vſurpatio. Contra. xxiij. deutr̄. ſuꝑ illud. In greſſus in vinea ꝓximi tui. glo. in eccl̓ia alteriꝰ ep̄i pōt al ter aliqͦs corrigere vel ꝯfirmare. ¶ Item ex ꝯcilio anthi oceno ꝑ ſingulas ꝓuintias. ep̄os ſcire oportet metropo litanam qui p̄eſt curā et ſolicitudineꝫ ꝓuincie ſuſcepiſſe ꝓpter ꝙ ad metropolitanaꝫ ciuitatē ab his ꝗ cauſas ha bent ꝯcurratur. ¶ Item rōne delicti vel ꝯtractus ſortitur quis forū alterius. iij. q. vj. ca. fi. ex his colligit̉ ꝙ nō fit vſurpatio iudicij ſi ꝗs ferat iudiciū de ſubdito alterius in foro exteriori. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ regulare eſt ꝙ nullus iudicet ſubditū alterius. habet tn̄ inſtantiam in certis caſibꝰ. pōt em̄ de ꝯſenſu illius cuiꝰ ſubditus eſt in minoribꝰ iudiciū ferre. et hoc modo intelligit̉ illud deū. vnde ſequit̉ totam plebē nō licet ei regere vel magna ne gocia tractare. in caſu etiā illo vbi ꝑ appellatōneꝫ ⁊ ꝑ ne gligentiā deuoluit̉ ius ad ſuperiore ſicut ē de metropoli tano. ⁊ ſic intelligitur qd̓ de metropolitano dr̄. niſi forte cauſa fuerit ꝯmiſſa a ſummo pontifice. rōne etiā delicti vel ꝯtractus pōt ſubiacere iuriſdictōni alteriꝰ et his mo dis nō ſit vſurpatio. his intellectis de iudicio ſuſpitioſo et vſurpato: dicenduꝫ eſſet de iudicio contentioſo: ſed de illo dicetur in proprio tractatu de preceptis iudiciali bus. ¶ Queſtio. cxxxvj. de acce ptione perſon Equitur de perſo naruꝫ acceptōne. Primo ergo videndū eſt quid ſit ꝑſonarum acceptio. Secun do cum tres ſint differentie acceptōnis ꝑſonarum: quomō peccatur vnoquoqꝫ Tercio querit̉ qua de cauſa dicatur acceptio ꝑſonaruꝫ. Quarto quare remouet̉ ita ſpecialiter ꝑſonaꝝ acceptō a deo in ſacra ſcriptura. ¶ Nembrum primum Iffinitur autem ſic. acceptio perſone eſt ī iuſticia qua prefertur perſona perſone ꝓ pter cauſam indebitam. ꝙ enim opponat̉ iuſticie patet per hoc quod dicitur. xix. le uitici. ſtatim enim poſtꝙͣ dictum eſt non facies quod ini quum eſt nec iniuſte iudicabis ſubiungitur. Non conſi deres perſonam pauperis nec honores vultum potētis. ¶ Similiter in. xvj. deutrono. Cum dicitur. Iudices cō ſtituēs in omnibus portis tuis vt iudicēt ppl̓m iuſto iu digio. et ſubdit̉. nec accipies ꝑſonā nec mūera. ¶ Cont̓ hanc diffinitōeꝫ pōt obijci ꝓpter hoc ꝙ acceptio perſone videtur eſſe actus cordis. ſicut patet ex coniugato cū di citur hoc acceptum eſt mihi. prelatio d̓o qua prefertur

Queſtio .cxxxvj.
ꝑſona perſone eſt exterius: gͦ non recte diffinitur. ¶ Pre terea pōt queri q̄ ſit cauſa indebita. ſi em̄ ꝯſideret̉ paut rōne ſue pauꝑtatis. et ex hͦ moueat̉ aliquis ad plus co patiendū ſic prefert̉ ꝑſona ꝑſone. gͦ ꝯſiderat̉ ꝑſona pau peris. nec dicit̉ acceptio ꝑſone: gͦ nō quecūqꝫ p̄latio per ſone ad perſonā dicit̉ eſſe acceptio perſone. ¶ Ponat̉ ꝙ hoc eſſet ꝓpter cauſam indebitā. p̄terea ꝓpter ꝗd magis dr̄ acceptio ꝑſone ꝙͣ acceptio alterius rei. Cū em̄ dicitur acceptio munerū res determinata dicit̉: ꝓpter quid ergo dicit̉ ꝑſone acceptio. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ licet ꝑſone ac ceptio dicat pͥmo actu interiorē: nihilominꝰ ꝑ poſterius dicit actū exteriorem. Et ſil̓r dicit̉ ex ꝑte diffinitōnis. p̄ fertur em̄ pͥmo ꝑſona ꝑſone in iudicio interiori. et dein ceps in actu exteriori. et ẜm hoc intelligit̉ acceptio ꝑſo ne. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ ꝯſideratio pauperis ꝑſone pauꝑ eſt nō eſt acceptio ꝑſone: lꝫ ꝯſideratio diuitis ī tum diues ſit acceptio ꝑſone. nō em̄ quecūqꝫ p̄eminen tia ꝑſone ad perſona in iudicio eſt acceptio ꝑſone etiā ꝓ pter cām indebitam. vt in illo genere: ſꝫ cum ex cōditōne p̄eminēti in ꝑſona mouet̉ ad p̄ferendū: vt ꝯditio diuitia rū. et pt̄atis terrene. et cognatiōis carnalis et hmōi. hec em̄ ſunt ꝯditōnes q̄ in iudicio hoīs p̄ferunt̉. ¶ Ad terci um v̓o dicendū. ꝙ acceptio ꝑſone dr̄ cuꝫ attendit̉ ꝑſon ī ꝓpter id ꝙ eſt diuinū in ea: ſꝫ ꝓpter ea q̄ adiacent ꝑſo ne. ꝑſona em̄ ſic accipit̉ in hoc loco ad ſil̓itudineꝫ ꝑſone in teatro q̄ laruata dicebat̉. vn̄ dicit grego. Suꝑbia nr̄a retundit̉ ꝗa in hoībꝰ non naturā quā ad imaginē dei fa cti ſunt: ſꝫ honores et diuitias honoramꝰ. Item idē. In crepat̉ nr̄a ſuꝑbia que neſcit penſare hoīes niſi ꝓpter ho nores. ſola q̄ circūſtant hoībꝰ penſat: naturaꝫ nō aſpicit honorē dei in homībꝰ nō agnoſcit. ex iam dictis patet ꝙ accipere ꝑſonam eſt peccatuꝫ. vn̄. xlij. eccͣi. Ne accipias ꝑſonam vt delinquas. Occaſione etiam p̄.§. j. dictoꝝ querit̉. vtrum ſicut in ꝑſonaꝝ acceptione eſt pe catū: ita in ꝑſonaꝝ ꝯtemptū. qd̓ videt̉. Sic em̄ in p̄feren do nō p̄ferendū eſt pct̄m: ita in ꝯtemnēdo nō ꝯtēnenduꝫ vn̄ ſuꝑ illud. ij. iocabi. Nolite in ꝑſonaꝝ acceptōne ha bere fidem. glo. quicūqꝫ diuitem ꝓpter diuitias eligit. e auperē ꝓpter pauꝑtateꝫ abijcit: vtrobiqꝫ peccat. querit̉ vtrum ſint duo pct̄a. etſi vtrum ſpectat ad acceptōneꝫ ꝑſone: an alterū tm̄. Ꝙ aūt ſit vnū peccatū et ad accepti oneꝫ ꝑſone vtrūqꝫ ſpectet: videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit aug. nō putandū leue pctm̄ in ꝑſonaꝝ acceptione hr̄e fidem dn̄i glorie. quis em̄ ferat diuitē eligi ad ſedeꝫ honoris eccl̓ie ꝯtempto paupere inſtructōre et ſanctiore. cuꝫ aūt vnum p̄fert: alterū ꝯtemnit eoipſo gͦ multū eſt pct̄m. ¶ Contra duo ſunt actus oppoſiti. et penes dr̄as actuū attendunt̉ peccata. gͦ duo ſunt pct̄a. et penes vnū attendit̉ acceptio ꝑſone nō penes alterū. Nullus em̄ dicit acceptā eſſe ꝑſo nam q̄ ꝯtemnit̉. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ licet ſint diuerſi actus: tn̄ quia vnus ꝯſequitur ad alium. cuꝫ em̄ p̄fertu iſte ꝯtemnit̉ ille: ꝓ vno pct̄o reputant̉. et ad illud qd̓ pͥn alius eſt referunt̉. et hoc eſt pct̄m acceptōnis qd̓ pro r. et aliud intelligit̉ ꝓhitum. ¶ Membrum ſecundum Ecūdo querit̉ cuꝫ ſint tres dr̄e acceptōni ꝑſonaꝝ quō peccat̉ vnoquoqꝫ. Eſt aūt ac ceptio in ꝓmotōne ad dignitates de qͣ ītel ligit̉ illud.j. reg. xvj. Dixit dn̄s ad ſamue lem non reſpicias vultū eiꝰ nec altitudinē ſtature eiꝰ. qm̄ abieci eū. Et dicit yſi. Qui ꝯſanguinitatis vel amicicie fōuore iudicē ꝑuertunt. in xp̄m ꝗ eſt veritas peccare no ſcunt̉. Eſt iterū acceptio ne in executōne iudicij. xvj. deūt̉. Non accipies iā vel munera. Et dicit̉. vj. ad eph̓. ſuꝑ illud. Nō eſt acceptio perſonaꝝ apud deū. iuſtꝰ iudex cauſas diſcernit nō perſonas. Eſt iteruꝫ acceptio ꝑſone in ex ne honoris. ij. iacobi. Nolite in ꝑſona
rum acceptōne habere fidē dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i. ¶ Queritur gͦ vtrū ꝓmouere ꝓpter ꝯſanguinitateꝫ ſit accepto ꝑſone. ponat̉ em̄ ꝙ duo ſunt equalis meriti et ſcīe. et vnꝰ eoruꝫ eſt ꝯſanguineus vel nepos ep̄i. et ei ꝯfertur beneficium: vtrū eſt acceptio ꝑſone. et vtrum peccat ſic ꝯferendo. Et videt̉ ꝙ ſic. quia p̄fert eū ꝓpter ꝯſanguinitatem et ita ꝓ pter cām indebitam. ꝙ em̄ cauſa ſit indebita pꝫ ꝑ ſimile Dicit em̄ yſid̓. amore corrumpit̉ iudiciū dum amico vel ꝓpinquis p̄ſtare ꝯtendimus. ſicut gͦ ꝯſanguineitas ē cā indebita ꝓpter quā corrumpit̉ iudiciū: ita eſt cauſa inde bita ꝓpter quā ꝯfertur beneficiū. ¶ Preterea. in conferē do beneficio ſpūali attendenda eſt cauſa ſpūalis: ſꝫ ꝯſan guineitas nō eſt cauſa ſpūalis: gͦ indebita cauſa eſt pro pter quā debeat ꝯferri beneficiū. ¶ Item orig. ſuꝑ li. nūc roꝝ. Nulla ē ꝓpterea acclamatō. nulla ꝯſanguincitatis ratio. nulla ē habita ꝯtemplatio ꝓpinquitatis: et fit ſer mo de electōne ioſue. ex quo pꝫ ꝑ ſimile. ſic̄ in electōnibꝰ ita in collatōnibꝰ beneficioꝝ nō attendendā rōnem con ſanguinitatis. ¶ Item bern̄. O infinita ambitio et inſa tiabilis auaricia. cuꝫ pͥmos honoꝝ gradus meruerint: meruerint at̄ vite merito vel merito pecunie ſiue carnis et ſanguinis q̄ regnuꝫ dei nō poſſidebūt p̄rogatiua nō iō corda quieſcūt. ex qͦ accipit̉ ꝙ illud meritū qd̓ eſt ex p̄ro gatiua carnis vel ſanguinis: eſt reprobabile apud deū. gͦ eſt cauſa indebita ꝓpter quam eſt p̄ferendus: gͦ eſt acce ptio ꝑſone. ¶ Contͣ. ordinata caritas magis diligit do neſticos ꝙͣtum ad effectū. ẜm illud vlt. ad gall̓. maxime aūt ad domeſticos fidei. Sꝫ qd̓ videt̉ ex caritate ordina tum eſt. gͦ in collatōne bn̄ficij pōt attendi ratio conſan guinitatis. ¶ Item dicit̉. j. ad thimo. v. Si quis ſuorum et maxime domeſticoꝝ curam nō hꝫ: fidem negauit. Do meſtici aūt dicunt̉ qui in ꝯſanguinitate attinent. gͦ ratio conſanguinitatis attendi poteſt in beneficijs conferen dis. ¶ Hoc etiam videtur ꝑ hoc quod dicit̉ a beato Am bro. ꝙ ordo caritatis attenditur quo ad effectum in his que attinent linea conſanguinitatis. ¶ Preterea. pares ſint circumſtantie et additur hec conditio que non vi detur diminuere. et ſufficit ꝙ conferatur bono ſicut ha betur ex canone ergo non peccat conferendo conſangui neo: ſed acceptio perſonarum eſt peccatum. ergo in hoc non eſt acceptio perſone. videtur tamen contrarium per hoc ꝙ ſcandalum vitandum eſt in beneficijs conferēdis. ſtandalizantur autem multi cum confertur beneficium conſanguineo. credunt enim ꝙ hoc ſit propter conſāgui nitatem licet alie ſint conditiones bone. ergo huiuſmo di conditio non eſt attendenda. ¶ Preterea dicitur. iij. Mich̓. Ue illis qui edificant in ſanguinibus: ſed edifi care ſyon in ſanguinibus eſt collocare in eccleſia perſo nas ratione conſanguītatis. ergo huiuſmodi ordinatio non eſt attendenda: ergo peccatur hoc modo in benefici orum collatione. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ ſunt benefi cia ſpiritualia et ſunt corporalia ſiue temporalia. In col latione temporalium vbi ſpirituale non eſt annexum li citum eſt conferre conſanguineo ſi bonus eſt ex intentō ne conſanguinitatis. Si v̓o temporale eſt annexum ſpi rituali. licitum eſt ei conferre non ex ratione conſangui nitatis principali ſed ſecundaria vt non egeat: ſed nō ita vt luxurietur. Si v̓o eſt ſpirituale beneficium. nō atten denda eſt ratio conſanguinitatis vel ratio carnis: ſed ra tio ſpiritualis. Si v̓o alie conditōnes ſunt pares. poteſt ex illis conditionibus moueri ad conferendum conſan guineo. dummodo non ſit ſcandalum paſſiuum ex hoc. in huiuſmodi enim aliqua dimittenda ſunt propter ſcan dalum. tunc autem ſolum eſt acceptio perſone cum p̄fer tur ratōne conſanguinitatis in ſpiritualibus beneficijs ſic enim eſt cauſa indebita. ¶ Per iam dicta poteſt vide ri qualiter reſpondendum eſt ad obiecta. Ratōnes eniꝫ prime ad hoc tendunt vt in beneficijs ſpiritualibus non ſit ratio conſanguinitatis mouens. rationes v̓o que ſūt in contrarium reſpiciunt preeminentiā in benficijs tem

poralibꝰ. in quibus poteſt bene attendi ratio conſangui nitatis alijs exn̄tibꝰ circūſtantijs bonis. ſic em̄ intelligit̉ illud ad gal̓. ẜm vnā expoſitōeꝫ ẜm aliam expoſitionem p̄eminentia attendit̉ rōne fidei: et tūc eſt ratio ſpūalis. ¶ Illud v̓o qd̓ dicit̉.j. ad thi. v. attendenduꝫ eſt in conſi lijs et nccͣiorū ſubuentōne vbi pōt attendi peminētia co gnitōnis. Sil̓r pōt attendi illud amb̓. Si v̓o ſunt pares circūſtantie ſicut dictū eſt ex ꝯſideratōne illaꝝ licitū eſt ꝯferre niſi ex alia ꝑte ſcandaluꝫ multoꝝ timeat̉. .§. j. Pōt etiaꝫ queri ſi ꝯditōnes ſunt excedentes et exceſſe. vt ſi vnus eſt bene litteratus ignobilis. alter d̓o nobilis ſed minꝰ litteratus vtrū ſit acceptio ꝑſone in p̄ferendo nobilem? qd̓ videtur quia nobilitas nō eſt cauſa ſpūalis: gͦ non videt̉ attendi in beneficijs ſpūalibꝰ ꝯferendis. Unde dicit bern̄. qͣſi re probans hmoi vocationes. illum p̄poſitus aut decanꝰ vt ſibi ſuccederet pluſꝙͣ materno educauit affectu. ille di gnus archidiaconatū vtpote filiꝰ pͥncipis. magis autē vt ſit ep̄s alius circuit ſedulus explorator. blandit̉. obſequi tur. ſiml̓at et diſſiml̓at. miſeraqꝫ ſuffragia mendicare n̄ erubeſcit ſi quō ingerere ſe valeat in patrimoniū cruci fixi. Ex quo videt̉ ꝙ indebita cauſa eſt ꝯſideratio nobili tatis. ¶ Preterea. cū ſit illitteratꝰ nō hꝫ virtute ſcīe pt̄a tem generandi filios deo. ꝓhibetur aūt in deūt̉. ꝙ eunu chus nō intrat eccl̓iaꝫ. eunuchꝰ aūt dr̄ ꝗ non habꝫ ſemen verbi dei: ergo talis non eſt idoneꝰ ad regimē eccl̓ie dei. ¶ Contra. in diſpenſationibꝰ ſummꝰ pontifex attendit nobilitatē ꝑſone ſicut hr̄ in decretali circa ſublimes ꝑſo nas et lr̄atas. q̄ maioribꝰ ſunt bn̄ficijs honorande. cum ratio poſtulauerit ꝑ ſedem apl̓icam poterit diſpenſari. gͦ nobilitas ē vna ꝯditio magis attendenda in collatiōe bn̄ficij eccleſiaſtici. ¶ Preterea talis magis pōt defendē eccl̓iaꝫ. in corꝑe aūt eccl̓ie nō tm̄ debet eſſe oculus ſꝫ etiā manus. gͦ hmōi ꝑſona pōt p̄ferri in collatōne bn̄ficij: gͦ r̄ eſt acceptio ꝑſone. ¶ Preterea. diſpenſatō fit cauſa neceſ ſitatis vel vtilitatis eccleſiaſtice: ſꝫ vtilitas eccleſiaſtica ꝯſiſtit in ꝓmotōne hmōi ꝑſonaꝝ que lr̄ate ſunt: gͦ nō eſt acceptio ꝑſone ſi hꝰ mōi ꝓ loco et tꝑe ꝯferant̉ beneficia. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ licet lr̄atura ſiue ſcīa ſit p̄feren pa ſimpl̓r nobilitati. eo ꝙ ipſa neceſſaria eſt in regimīe eccl̓ie: nihilominꝰ tn̄ in caſu p̄ferri pōt ip̄a nobilitas ꝑſo ne. ad hoc vt arceant̉ lupi qui nō tm̄ pacē tꝑalem īmo et ſpūalem eccl̓ie pacē impediunt. et in hoc caſu vt diuerſa ſunt membra in corꝑe eccleſie q̄ pacem eius ſeruant: pn̄t nobiles ꝓmoueri dumodo moꝝ honeſtas ſubſternatur. ¶ Et ꝑ hoc pōt ſolui illud qd̓ obijcit̉ de eunucho. lꝫ eniꝫ nō poſſet generare filios deo ratōne eminētis ſcīe: poteſt tn̄ rōne vite. et talis nō dicit̉ eunuchꝰ ſicut hr̄ ibi in glo. eunuchꝰ eniꝫ dicitur ꝗ nō hꝫ ſemen verbi dei: nec ꝗ bona oꝑa facit ꝓduci. Poteſt queri .§. ij. de electōne ſi preferat̉ minꝰ bonus magis bono ſcienter. vtrum ſit acceptio ꝑſone. qd̓ videt̉ ꝑ hoc quod dicit̉. viij. Leui. vbi agitur de ordinando ſacerdote. Dicit hiero. ꝙ p̄ſtantior eſt ex om̄i populo. ꝗ doctior. qui ſanctior. qui ī om̄i virtute eminentior: ille eligat̉ ad ſacerdotiū. et hoc aſtante populo ne qua poſtmoduꝫ retractatio ne ꝗs ſcru pulus reſideat: ergo in electione optimus preferendꝰ ē. ¶ Item leo papa ex p̄ſbiteris eiuſdem eccleſie vel diaco nibus optimus eligetur. ¶ Item gelaſius cuiuſlibet vti litatis cauſa vel p̄ſbiterum vel diaconum non his prefer re audeant. qui ante eos fuerunt ordinati: ergo melior ē preferendus et prior. ſi ergo non preferatur eſt acceptio perſone. ¶ Contra videtur ſufficere. ꝙ ſit bonus ꝑ hoc ꝙ dicit gelaſius. ſi de vitā vel d̓ moribus nihil eſt quod contra ſtatuta canonum veniat ſupraſcriptum p̄ſbiteri decorabis honore. ex quo ſufficit hominem bonum elige re qui ſufficiens ſit ad regimen animarum. ſi ergo talis preferatur in electione non erit peccatum. ¶ Ad hoc di
cendū. ꝙ̄ ſolet diſtingui ꝙ aliud eſt in maiori dignitate ⁊ aliud eſt in minoribꝰ bn̄ficijs. Pretēa aliud ē cū eligit̉ de gremio illius eccl̓ie: et cū eligit̉ de gremio alteriꝰ ec cleſie ſiue poſtulat̉. cum gͦ eſt electio facienda ad epiſco palem dignitatem reqͥrit̉ ꝙ ẜm conſcīam eligatur vtili or. In mīori v̓o beneficio ſufficit ꝙ bonꝰ. Sil̓r ſi fiat po ſtulatio: maior reqͥrit̉ diligētia. Un̄ ſi nō ẜm ſcīam vel credulitatem eligit meliore aut vtiliorem. peccare vide tur. Deinde queriturᵐ.§. iij. de acceptione ꝑſonaꝝ in executōne iudicij. vtrū pauper poſſet preferri diuiti ex compaſſione. Ꝙ nō: videt̉ ꝑ ho qd̓ dicit̉.xxiij. exo. nō declinabis in iudicium pauperis Et. xix. leui. Nō cōſideres ꝑſonā pauꝑis. ¶ Iteꝫ Criẜ. ꝓ nulla re corrūpamus iuſticiā: ſꝫ oīa ꝓ hac faciamus ſiue inops ſiue diues fuerit quis: nō ꝑſonas attendamꝰ ſed res ſcrutemur. ¶ Cōtra eccī. iiij. Eſto puſillis miſe ricors vt pr̄. Et. j. yſa. Querite iudiciū ſubuenite oppreſ ſo iudicate pupillo. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ in iudicō debet eſſe equitas vt nō occaſione huiꝰ ꝑſone vel illiꝰ ſit decl natio a veritate. Nec eſt cōtrariū qd̓ dicit̉ in eccl̓iaſtico vel in yſa. hoc em̄ eſt vt iudex miſerabiles ꝑſonas tuea ab oppreſſione diuitū et potentuꝫ. et ſi amore vel timore potenter vel ſola rōne pauꝑtatis defuerīt ꝑſone que ne ceſſarie ſunt ad inſtructionem cauſe pauperis et ꝑſon miſerabilis: iudex ex officio tenet̉ ſubuenire. in veritate aūt finem neutri parti debet parcere. Deinde queriturªᵐ.§. iiij. de acceptione ꝑſone cū exhbiitōe honoris. circa qd̓ que ritur vtrū ſit acceptio ꝑſone ſi prelatus malus honoret̉. quod videt̉ ꝑ hoc quod dicitur a hiero. ſuꝑ oſee. In exē plum culpa vehemēter extēditur. cū ꝓ reuerētia ordinis peccator honoratur. ¶ Ph̓s. Non poſſumus ob hono res reuerendos iudicare: quos ip̄i honoribꝰ reputamᵍ indignos. ¶ Contra ſuꝑ illud. iiij. tren̄. facies dn̄i diui ſit eos. glo. ſacerdotes ꝙͣuis ſint mali. non ſunt tamē cō temendi: ſed ille in eis reuerendus eſt atqꝫ colendus a quo ſunt miſſi. ¶ Preterea. cum dicitur in. xx. exo. hono ra patrem tuum. dicit glo. ꝙ ꝑ patrē intelligitur prela tus. ergo cū vnuſꝗſqꝫ teneat̉ ad illud preceptum. tenet̉ ad exhibitōem honoris ſuo prelato licet etiam malus ſit ¶ Sil̓r dr̄ ī eccl̓iaſtico. Preſbitero huīlia aīaꝫ tuā. ⁊ ali bi. honorifica ſacerdotes. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ honor ex hibendus eſt p̄latis rōne qua a deo acceperūt poteſtatē ¶ Ad illud aūt qd̓ dīc hiero. dicendū eſt ꝙ hoc intelligi tur cum ꝗs peccator honorat̉ indebite a maiore a qͦ debe ret corripi. Un̄ dīc hiero. Epiſcopꝰ ꝗ taliū crimīa n̄ cor ripit. magis dicendꝰ eſt canis impudicꝰ ꝙͣ ep̄us. .§. v. Similier poteſt queri de p̄lato ſeculari. vtrū ſit acceptio ꝑſone ſi p̄latus malus ꝓpt̓ potētiā honoret̉. Ꝙ nō: videt̉. dicit̉ em̄. j. pe. ij. Serui ſubditi eſtote dn̄is vr̄is. nō tm̄ bonis ⁊ mode ſtis. ſꝫ etiā diſcolis. Et dr̄. xiij. ad ro. vbi loꝗt̉ de pt̄atibꝰ ſecularibꝰ. cui honorē honorē. ⁊ loꝗt̉ cōiter de bonis et de malis prelatis. ergo reuerentia honoris exhibēda eſt his et illis. ¶ Contra habet̉ in. iij. heſter. ꝙ imperator preceperat ꝙ om̄es flecterēt genua et adorarēt amon. ſo lus aut mardocheꝰ nō flectebat genua nec adorabat. et in hoc videbatur cōmendabilis. ſi ergo adoraſſet pec caſſet indignam ꝑſonam accipiendo. ⁊ ita nō videtur p̄ latus ſecularis cum malus eſt eſſe honorandus. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ honorandꝰ eſt licet ſit malꝰ. ſed non ho nore vel reuerentia que debetur deo vel cuꝫ conſcia di ctante contrarium. videtur aūt ꝙ tunc temꝑis hmōi ho nor deo exhibet̉. ꝑ hoc ꝙ dicit̉. xiij. heſter. Non ꝓ ſuper bia vel cōtumelia vel cupiditate glorie feci hoc vt ron adorarem amon. libenter enim pro ſalute iſrahel veſ gia pedum eius deoſculari paratus eſſem: ſed timui ne

Queſtio .cxxxvij.
honorē dei mei trāſferrē ad hoīeꝫ. et nequaꝙͣ quāꝙͣ ado rarē excepto deo meo. ⁊ dr̄ d̓ adoratōne latrie. talē eī vi detur amon queſiuiſſe ꝑ hoc qd̓ dicit glo. potētes ſecul ui beneficijs diuina pietate collatis abutētes. qͦs cōſor es habent nature: dedignātur hr̄e cōſortes gr̄e. et hono rem et reuerentiā quā ſoli deo debuerūt in ſeſe trāſferre cotendūt. nō em̄ hac cōſcīa peccauit mardocheꝰ nō ad rando ip̄m licet a rege p̄ceptū. ſic̄ em̄ habet̉ in lr̄a prece ptū illud extendebatur ad ſeruos regis qui erant in fori bas pallacij. Deinde queritur.§. vj. vtrum diuites honorādi ſint ꝓpter diuitias. ꝙ nō vide pter illud qd̓ dicit̉ ſuꝑ illud. ij. iaco. Nolite in ꝑſonaꝝ ceptōe ⁊cͣ. Quicūqꝫ diuitē ꝓpter diuitias honorat pec cat. 4pterea qui honorat̉ ꝓpt̓ diuitias: accipit homineꝫ nō ex eo ꝙ hō ē: ſꝫ ex rebꝰ adiacētibꝰ. ſꝫ talis eſt acceptor ꝑſonaꝝ ſicut dīc greg. gͦ talis peccat. ¶ Contra aug. Si hanc diſtantiā ſedendi et ſtandi ad honores eccl̓iaſticos referamꝰ: nō eſt putandū leue peccatū in ꝑſonaꝝ acce ptōne hr̄e fidem in noīe dn̄i glorie quis em̄ ferat diuitē eligi ad ſedem honoris eccl̓ie cōtempto pauꝑe inſtructō re et ſanctiore? Si aūt qͦttidianis ſenſibꝰ loquit̉ ꝗs non hic peccat? gͦ ſi fiat ſermo de honore publice exhibito di uitibꝰ nō eſt peccatū. ¶ Preterea. qd̓ nō eſt peccatū debe mus facere ꝓ ſcandalo vitando. ſꝫ ſi diuites nō honore mus ſed eis p̄feremꝰ pauꝑes ſcandalizant̉: gͦ honorādi ſunt. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ ſi tm̄ habet̉ intuitꝰ ad diuitias tātomelior ꝙͣtoditior videat̉: pct̄m eſt. et ſi de exhibitōne honoris eccl̓iaſtici hoc intelligat̉. ſic̄ dicit aug. ſi tn̄ hoc fiat ꝓ vitatōne ſcandali. ita tn̄ ꝙ pauꝑ nō cōtemnat̉ vel diues in peccato ſuo nō foueat̉: nō peccat. ¶ Nembrum terciū Ercio querit̉ qua de cauſa dr̄ acceptio ꝑ ſonarū. ſi em̄ ꝑſona attendit̉ hic ẜm ea q̄ adiacent homī. ſic̄ dīc greg. ī omel̓. de filio Creguli et ſeruo cēturionis. et ſuꝑ illud luc. cui multū datum eſt multū queret̉ ab eo. dicit̉ li. moral̓. xxv. plerūqꝫ hoīem nō ex eo ꝙ ip̄e: ſed ex his q̄ circa ip̄ꝫ ſūt veneramur. cūqꝫ nō intuemur ꝗd ip̄e ſit ſed ꝗd poſſit in acceptōne ꝑſonaꝝ nō ex ꝑſona ſed ex rebꝰ adiacētibꝰ ducimur ẜm hec potētia. diuitie. et oīa hmōi dicūt̉ adia centia et penes omīa dicit̉ acceptio ꝑſonaꝝ. Si v̓o alie iſtoꝝ dicūt̉ eſſe adiacētia et alia nō. que poteſt eſſe rato cum poſſint eſſe et abeſſe tanꝙͣ extrinſecꝰ cōtingentia et bona fortune dicūtur. Et ſicut pt̄as dat̉ a dn̄o: ita ⁊ di uitie dantur a dn̄o et alia bona que dicūtur fortune. Et ſicut honorari pt̄ dn̄s in bono potētie dato: ita ī bono di uitiaꝝ. et ſic in alijs bonis. Cum gͦ nō dicat̉ acceptō ꝑ ſone ſi honorat̉ deus potēs in homīe potente: ſic nō dice tur acceptio ꝑſone ſi honoret̉ deus diues in hoīe diuite et deus nobilis in homīe nobili. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ aliter dicendū ē de poteſtate et de diuitijs ⁊ hmōi bo nis fortune. ꝑ poteſtatem em̄ gerit homo vicem dei. et ſi ne poteſtate ordinata nō regitur vniuerſitas: et ideo ei ꝑ ſe debetur reuerentia. diuitie aūt quaſi ex quadā vſur patione ꝓuenerunt ẜm ꝙ dicit hiero. Omnis diues eſt iniquus vel heres iniqui. ex lege em̄ nature om̄ia erant cōmunia. Eſt tn̄ conſiderare poteſtateꝫ dupliciter vl̓ in tum ordinata eſt ſub deo. vel tm̄ inꝙͣtum eſt ſuꝑ homi es. Si vltimo mō vanitas eſt in poteſtate ſicut in di uitijs. et illo mō poſſet eſſe acceptio ꝑſone. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ vtrobiqꝫ deus pt̄ honorari ī bonis ſuis. di cendum eſt ꝙ honor quo honoratur deus in donis ſuis non eſt acceptio ꝑſone: ſed honor quo honoratur perſo na ratione adiacentium ſibi non relatione ad deum. ¶ Nembrū quartuꝫ
Uarto queritur quare ita ſpāliter remo uetur ꝑſonaꝝ acceptio a deo in ſacra ſcri ptura. Dicit̉ em̄. ij. ad ro. Non eſt ꝑſona rum acceptio apud deum. et loquitur ibi de iudeo et greco. Sil̓r ad gal. ij. dicit̉ deus ꝑſonā non accipit. et uitur ibi de dn̄o et ſeruo. et idem dicit̉ vl. ad eph̓. Sil̓r dr̄. j. pe. j. Sine acceptōe iudicat. ⁊ x. act. nō eſt aꝝ acceptor deus. nō eſt ergo acceptō ratōne ritus vel conditōis et alioꝝ que ſunt circa ꝑſonā. Pōt ergo queri quare tanta laus attribuitur deo in ſcriptu ris rōne huiꝰ conditōis: cū tn̄ in quibuſdam videat̉ cō trarium. elegit em̄ ppl̓m iſraheliticuꝫ ſicut habet̉ in.vij. deūt̉. Te elegit dn̄s deꝰ tuus vt ſis ei ppl̓us peculiaris elegit etiam quoſdam filios patriarchaꝝ. quoſdam re probauit. quibuſdam etiam predicauit et quibuſdā nō ergo videbat̉ ꝑſonaꝝ acceptor. ¶ Ad qd̓ dicendum eſt ꝙ duplex eſt iuſticia: ſeueritatis et liberalitatis. Iuſti cia aut liberalitatis magis ꝓprium eſt diuine bonitatis huic aūt opponitur acceptio ꝑſone. quia ergo tm̄ deꝰ cō mendatur ī iuſticia liberalitatis: ꝓpter hoc remouetur in ſacra ſcriptura ab eo acceptio perſone. Iuſticia autē liberalitatis deſcendit in omnes. et rōne ſexus et rōne ꝯditōis. et rōne ritꝰ. iō dr̄. iij. ad gal̓. Nō ē iudeꝰ neqꝫ gr cꝰ nō ē ẜuus neqꝫ liber nō ē maſculꝰ neqꝫ femīa oēs vos eſtis vnū ī gl̓ia ih̓u. et. iij. ad colocen̄. Induētes hoīem nouū ꝗ renouat̉ ī agnitōe dei ẜm imaginē eiꝰ ꝗ creauit eū vbi nō ē maſculꝰ et femīa gētilis et iudeꝰ circūciſio ⁊ p̄puciū barbarus et ſcita ẜuus et liber. ſꝫ oīa ī oībꝰ. Et jͣ. ad thi. ij. hͦ ē bonū et acceptū corā deo ſalutari nr̄o. oēs hoīes vult ſaluos fieri et ad agnitōem veritatis ve nire. eſt gͦ ꝙͣtū in ip̄o eſt liberalitas in om̄es deſcēdens. Ꝙ aūt dr̄ eſſe electio dīna quorūdā vel rōne gentis vel ꝑſone. hoc eſt ex gratia et nihilominꝰ ex p̄uiſione occul tiſſimoꝝ meritoꝝ: qͦꝝ tn̄ meritoꝝ ē prīcipiū gr̄a licet li berū arbitriū cooꝑat̉. Dic etiā aug. ꝙ volūtas dīnā ex rōe ē: cuiꝰ tn̄ rōis altitudīeꝫ ignorās apl̓s exclamat di cēs. O altitudo di. ſa. ⁊ ſcīe dei ⁊cͣ. dicēdū gͦ. ꝙ ī hmōi ele ctōe nō ē acceptō ꝑſone. nō em̄ ē ꝓpt̓ cām indebitā. ſꝫ cuꝫ oēs deſcēdētes a maſſa peccatrice: de iuſticia poſſent oēs dānari: ex gr̄a ē.ſ. gͣt̓uita boītate ꝙ ꝗdā eligūt̉. ex iuſticia v̓o dicūt̉ reprobari. bonū a deo ē. malū v̓o ab homīe. ¶ Queſtio. cxxxvij. de pec cato ꝯſenſꝰ cꝰ gr̄a q̄rit̉ de ꝯſcīa recta et erronea ⁊ ꝑplexa Onſequenter poſt tractatū de pct̄o cogͦtōis ⁊ iudicij dicē dū ē de pct̄o ꝯſenſꝰ. ꝯſenſꝰ em̄ ſeꝗt̉ iudi ciū: iudiciū v̓o cogitatōꝫ. Prīo gͦ dicēd̓ lē ꝗd ſit ꝯſenſꝰ ⁊ q̄ dr̄e ꝯſenſꝰ. Scd̓o cuꝫ ſit duplex ꝯſenſꝰ vtꝝ ẜm vtrūqꝫ ſit mortale pct̄ꝫ. an̄ veīa le aliqn̄. Tercō ſi ꝯſēſꝰ ē mortale pct̄ꝫ cū ē ꝯ ꝯſcīaꝫ rectā q̄rēdū ē de his q̄ ſpectāt ad ꝯſcīaꝫ ꝓut aliꝗd fit ꝯͣ ꝯſcīaꝫ Qꝛ̄to ꝗd agēdū ē ī ꝑplexitate ꝯſcīe ſi ē aliqͣ ꝑplexitas. ¶ Mēbrū primū Iffinitur aūt ſic conſenſus a beato bern̄. Conſenſus eſt motus voluntatis ſponta neus pel motus animi liber ſui. nihil em̄ ita eſt in poteſtate animi ſicut conſentire vel non conſentire. Suppoſita hac ratione attendenduꝫ eſt ꝙ duplex eſt conſenſus. Eſt conſenſus in opus. et co ſenſus in delectationem. ſicut dicit aug. in li. de tri. Cō ſenſus enim aliquando ſola animi delectatione conten tus eſt. ſuperioris v̓o auctoritate conſilij membra reti nentur. vt non exhibeantur membra iniquitatis pecca to. Eſt iterū conſenſus vt ſi poteſtas ſit. ꝙ etiam opere compleatur. Poteſt queri vtrum conſenſus ſit rationis aut voluntatis. Et videtur ꝙ ſit rationis. ꝑ hoc quod di cit augu. in li. de tri. ꝙ ſuperior portio rationis eſt que

ſuꝑnis cōſpiciēdis et cōſulendis inhereſcit. huiꝰ aūt eſt diſcernere faciendū: et cōſentire vt fiat. gͦ cōſenſus ē ip̄iꝰ rōnis. Uidet̉ aūt eſſe ip̄ius volūtatis ꝓpter ſupͣdictam bern̄. rōnem. ¶ Et dicēdū ē. ꝙ vtriuſqꝫ ẜm ꝙ dīc bern̄. cōſenſus ob voluntatis in amiſſibilem libertatē. et rōis indeclinabile iudicium li. dicitur ar: liber ꝓpter volun tatem: iudex ſui ꝓpter rōem. ¶ Queritur etiā ſi cōſenſꝰ ſit ſuꝑioris ꝑtis rōnis aut inferioris aut vtriuſqꝫ. et vi detur eē inferioris ꝑtis. cōſenſus em̄ cōtentus ſola dele ctatōne aīmi. eſt inferioris ꝑtis rōis. gͦ cōſenſus dicitur inferioris ꝑtis. ¶ Preterea. eius eſt conſentire illecebre carnali. Ꝙ aūt ſit ſuꝑioris ꝑtis habet̉ ꝑ hoc qd̓ dicit aug. eius em̄ eſt cōſentire inferiori ꝑti rōnis vel nō con ſentire. tenet em̄ locū viri: eius etiā eſt ꝑ voluntatē cohi bere vel nō cohibere mēbra. ergo penes ip̄am reſidet̉ prī cipaliter conſenſus. ¶ Qd̓ concedendū eſt. vtriuſqꝫ em̄ eſt decernere. vtriuſqꝫ eſt conſentire. in vtraqꝫ em̄ conſti tuitur pct̄m: ſꝫ differeter ſicut dīc aug. in li. de tri. et reci tat illud magiſter in li. ſentētiaꝝ. ¶ Nlembrum ſecundum Ecundo queritur cū ſit duplex cōſenſus. vtrū ẜm vtrūqꝫ ſit mortale pct̄m an venia le aliqn̄. Et videt̉ ꝙ veniale ſit ī inferiori ꝑte. ꝑ hͦ qd̓ dīc aug. Si cū cogitatōe mēs oblectat̉ illicitis. nō decernēs eē faciēda: tenens tn̄ ⁊ vol uens libēter. que ſtatim vt attigerūt aīm reſpui debuer̄t nō negandū ē eē pct̄ꝫ. ſꝫ longeminꝰ ꝙͣ ſi oꝑe ſtatuat̉ im plendū. et ideo de talibꝰ cogitatōibꝰ veniā ē petēda pe ctuſqꝫ ꝑcutiendū atꝫ dicendū dimitte nobis debita nr̄a. ſed ad venialia quedā pct̄a delenda dicit̉ valere or̄o dn̄i ca. eſt gͦ hmōi veniale pct̄m. ¶ Sed videt̉ cōtrariū ꝑ hoc qd̓ ſubiūgit aug. vna ꝑſona vnuſqꝫ homo totꝰ damnabi tur niſi hec que ſine volūtate ꝑpetrādi. ſi tn̄ cū volunta te aīm talibꝰ oblectāda ſolius cogitatōis ſentiūtur eſſe pct̄a. ꝑ mediatoris gr̄am remittāt̉. ſꝫ damnatio nō ē niſi ꝓ mortali pct̄o. gͦ huiꝰ fit mortale pct̄m. ¶ Sil̓r p̄mittit̉ ibidē ſi mulier ſola cibū edidiſſꝫ illicitū. ſola mortis ſuꝑ plitio plecteretur. nō ita dici pt̄ in homīe vno. ſi delecta bilius illicitis a quibꝰ ſe cōtinuo debet auertere: cogita tio libēter paſcat̉ ſola. nec faciēda decernātur mala: ſed tm̄ in recordatōe ſuauiter teneātur. qͣſi mulierē ſine viro poſſe damnari. ex quo accipit̉ ꝙ ꝓ hmōi pct̄o debet̉ dā natio. damnatio aūt nō ſolet accipi in ſcriptura niſi pro mortali pct̄o. gͦ hmōi ē mortale pct̄m. ¶ Item in ſuꝑiori ꝑte rōis querit̉ vtrū fiat veniale pct̄m. qd̓ nō videt̉. In illa em̄ ꝑte eſt cōſūmatio pct̄i. cōſūmatio aūt pct̄i eſt cuꝫ eſt mortale pct̄ꝫ. gͦ in illa ꝑte eſt tm̄ mortale pct̄m. ¶ Pre terea. magr̄ in li. ſen. Si aſſit plena volūtas ꝑficiēdi. vt ſi aſſit facultas ad effectū ꝑducat̉. vir māducat qꝛ ſuꝑior ꝑs rōnis illecebre cōſentit. tūc ē damnabile et graue pec catū. in ſuꝑiori gͦ ꝑte tm̄ videt̉ eſſe drn̄tia mortalis pct̄i. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ et ī inferiori ꝑte pt̄ eē. et mortale pec catū et veniale: cū mēs oblectat̉ in cogitatōe ī illicitis. n̄ decernēs tn̄ eē faciēda ſed repellit̉ a ſuꝑi ori ꝑte rōis ve niale eſt. et in remedium huiꝰ pct̄i valet tunſio pectoris cum orōne dn̄ica. Si aūt ꝓgrediat̉ vt nō a ſuꝑiori parte poſt deliberatōem ſufficiētem non cohibeat̉. dr̄ mortale pct̄m: qn̄ verſatur delectatio circa genus mortalis pct̄i. et hoc mō intelligit̉ illud ꝙ mulier nō ſine viro dānat̉. Iam em̄ ē cōſenſus ſuꝑioris ꝑtis vere vel interp̄tatiue. difficilimū tn̄ ē in hac ꝑte fines venialis pct̄i ⁊ mortalis diſtīguere ī ſubiecta materia. et iō volebat aliꝗ dicere ꝙ dū eſt ꝯſenſus ad delectādū. et nullatenꝰ ad ꝑpetrāduꝫ oꝑe: eſt veniale pct̄m. dānatōꝫ v̓o exponebat viri cū mu licre ꝑ puītōꝫ in huiꝰ. vt puniēda ſit ſuꝑior ꝑs in pn̄ti ſi ue pena tꝑali. qꝛ nō cohibuit delectatōes īferioris ꝑtis ſic̄ debuit. tūc aūt dānat̉ vir cū muliere dānatōe morta lis pct̄i: cū adeſt cōſenſio male vtēdi rebꝰ q̄ ꝑ ſenſuꝫ cor poris ſentiūt̉ et cernit̉ pct̄m vt ſi poteſtatis ſit oꝑe cō pleatur. tunc em̄ ẜm aug. mulier intelligēda eſt dediſſe
viro ſecū ſimul edēdū illicitū cibū. ¶ Ad illud qd̓ obijci tur de ſuperiori ꝑte rationis. dicendū eſt. ꝙ aut ſuperior pars rationis verſatur circa genꝰ venialis pct̄i. aut cir ca genus mortalis pct̄i. Si verſatur circa genus venia lis peccati. vt ſi conſentit nō cohibendo ſe ab ocioſo ſer mone vel facto: eſt veniale peccatuꝫ. ſi verſatur circa genus mortalis peccati conſentiēdo vt fiat. nō cohiben do membra mortale eſt peccatū. Qd̓ aūt dicit aug. in ſu periori parte eē damnabile et graue peccatum. intelligi tur per quandam coartationem circa genus mortalis. hec em̄ nomīe illicitoꝝ intelligunt̉. et qꝛ circa iſta erat. differentia ſenſualitatis inferioris partis et ſuperioris ẜm veniale et mortale. Nam in ſenſualitate veniale tm̄ in inferiore veniale et mortale. in ſuperiore me ſicut dicit magr̄ in li. ſen. ideo ī ſuperiori parte dixit tm̄ damnabile ē aue eſt pecca Membrū tercium Ercio q̄rit̉ de cauſa peccati interiori mor talis. que eſt qn̄ aliquid fit ī cōſenſu contͣ conſcīam recta. Et ad hmōi explanatōem Primo queritur vtrū cōſcīa liget ſiue ſit recta ſiue erronea. Secūdo vtrū magis liget ꝙͣ p̄ceptuꝫ prelati vel ercio circa que liget et circa que non an circa n̄ia. Quarto vtrū meritū ſit in agendo ẜm cō ſcīam ſicut demeritū in agendo contra conſcīam. Qui to vtrum in omni peccato ſit fieri cōtra conſcī ¶ Articulus primus Dprimū ſic dicit damaſ. ꝙ conſcīa eſt lex in tellectus nr̄i. ſed lex intellectus nr̄i dictat eē aciēdū qd̓ eſt faciendū. et qd̓ nō eſt faciendū dictat nō eſſe faci tum ergo lex liget: conſciētia li reterea. ſuꝑ illud. ij. ad Ro. cum gentes que gabit legem nō ent naturaliter ea que legis ſunt faciunt. glo. etſi nō habent legem ſcriptam: habent tamen lege naturalem. qua quiſqꝫ intelligit et ſibi conſcius eſt ꝗd ſit bonum et quid ſit malum. et ſicut ſcīa ligat ip̄m intel lectum ad ea que egrediuntur a principio ſcibili: ita cō ſcientia ligat intellectū practicū ad ea que ſciūt̉ ab ipſo. ¶ Itē conſcīa eſt iudex ſicut habetur. vij. eccī. ſuꝑ illud Scit em̄ conſcīa tua. Iudex aūt ligat illū ſiue obligat ſubeſt iudicio ad faciendum quod iudicatum eſt. gͦ con ſciētia ligat ad id cuiꝰ eſt conſciētia. ¶ Item. xiiij. ad ro. om̄e qd̓ nō eſt ex fide peccatū eſt. et exponitur qd̓ eſt con tra conſcīam. ergo conſcīa obligat ad nō facienduꝫ ſil̓r ad faciendū. ¶ Item orig. ſuꝑ illud. Deſides aīas aſtrī git apl̓us vt nihil ſine fide agant vel dicant vel cogitēt. ſi ergo fides eſt conſcīa nihil agendum vel dicenduꝫ vel cogitandum eſt niſi ẜm conſcīam. ergo conſciētia ligat. Queritur etiaꝫ de .§. j. cōſcientia erronea ſi ip̄a obliget. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dici tur in glo. ſuꝑ illud. Om̄e qd̓ nō eſt ex fide ⁊cͣ. Om̄e qd̓ ad cōſcīam ꝑtinet. ſi aliter fiat: dicit eſſe pct̄m. ꝙͣuis em̄ fiat qd̓ bonū eſt. etſi nō eſſe faciendū credat̉ vel nō ſit fa ciendū vt fit. pct̄m eſt. gͦ conſcīa erronea etiā obligat. cō ſciētia em̄ erronea eſt que dictat de faciēdo nō eē faciēdū ¶ Item ſicut dr̄. j. ad coꝝ. viij. quidam cum conſcīa ydo li. qͣſi ydolaticū māducabant. et conſcīa ip̄oꝝ cū eēt īfir ma polluebat̉. ſꝫ nō eſt pollutio niſi ꝑ pct̄m. hoc aūt non erat qꝛ comedebāt ydolaticū: ſꝫ qꝛ conſcīa dictabat ydoſ eē cōſecratū. dictabat ergo conſcīa nō eſt licitū. qd̓ erat ī ſe licitū. et iō peccabāt ſic faciēdo. ergo conſcīa errone a ligabat. ¶ Contra conſcīa eſt in ratione. ratio aūt con ſiliaria eſt voluntatis. conſilium aūt nō eſt obligatoriū ergo conſcientia ẜm quam formatur conſilium nō obli gat. ¶ Iteꝫ conſcientia aliquādo formatur ex oppinatis. opinio v̓o ad vtrāqꝫ partem ſe habet. Eſt em̄ opinio ve ra et falſa. vera etiam eſt poſſibilium aliter ſe habere. gͦ conſcientia non eſt obligatoria. cum non fundetur ſuꝑ

Queſtio .cxxxvij.
re certa ſemꝑ. ¶ Item peccatū eſt dictū vel factū vel ꝯcu pitū cōtra legē. ergo nō eſt peccatū facere cōtra cōſcīam roneā. ¶ Si v̓o dicat̉ ꝙ cōſcīa erronea eſt lex illi cuiꝰ ē nſcīa. Contra om̄is. ror ē dimittēdꝰ. ergo illa ꝯſcīa errōnea eſt dimittenda. erronea em̄ conſcīa dictat pctm̄ faciendū. ſꝫ nullus tenet̉ ad peccatū faciendū: īmo tenet̉ ad nō faciendū. ergo tenetur ad non faciendū qd̓ dictat conſcīa erronea. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſunt quīqꝫ genera operū. quedā ita bona ꝙ nullo malo fine fieri poſſunt. vt diligere deū ꝓpter ſe. Et ſunt quedā ita mala vt nll̓o fine bono fieri p̄n̄t: vt fornicari et mētiri et hmōi. Sunt aūt alia hmōi oꝑa que bona ſunt in genere et pn̄t tn̄ fie ri malo fine. vt dare elemoſinā qd̓ p̄t fieri cauſa inanis glorie. Sunt alia que ſunt mala in genere vt ire ad lu panar qd̓ poteſt fieri bono fine ad correctōem ſcꝫ forni carie. Sunt aūt quedam indifferētia oīno. In primis gͦ duobꝰ ligat conſcīa ad faciēdū id qd̓ faciendū eſt: et non faciendū qd̓ non eſt faciendū. in alijs aūt nō ligat ꝯſcīa ẜm ꝙ eſt lex intellectus nr̄i: niſi quatenꝰ ad iſta reduci mur vt ligat ad dandū elemoſinaꝫ cū formatur debitis circūſlantijs. et ad nō eundū ad lupanar cuꝫ attenditur ſcandalum. Ad indifferētia d̓o oīno ligat. conſcīa v̓o ex rōnea nō ligat quo ad duo prima mēbra ſꝫ error conſcīe eſt deponendꝰ. Si em̄ conſcīa dictat aliqd̓ faciēdū ꝯtra egem dei: deponēda eſt: et abſoluit̉ hō ab hmōi vincl̓o. In alijs aūt etſi cōſcīa erronea inqͣtū erronea nō ligat: ligat tn̄ ſub rōne conſcīe dum nō deponitur. ad hoc aūt prīcipaliter ligatur hō vt error deponat̉. ¶ Ad obiecta ergo reſpōdendū eſt. ꝙ conſcīa licet ſit ī rōe que cōſilia ria eſt volūtatis. cōſiliū at̄ nō ſit obligatoriū: nihilomi nus tn̄ conſcīa recta obligat. qꝛ ip̄a determinat quid eſt eligendum vel nō eligendū rōni quid eſt faciēdū vel non faciendū voluntati. vn̄ eſt circa p̄cepta vel ꝓhibita vl̓ q̄ ad illa quodāmō reducūt̉ ſub aliqua generalitate. ꝙ aī dicit̉ ratio cōſiliaria nō ꝓpter aliud eſt niſi qꝛ non cogit roluntatē et quo ad hoc nō dicit̉ ꝯſiliū obligatoriū.i. cō pulſiuuꝫ: eſt tamen obligatorium vt ſi nō fiat peccetur. ¶ Ad ẜm v̓o dicendū ꝙ conſcīa licꝫ aliqn̄ formaretur ex oppinatis. ex ꝑte aūt opinionis ſolū nō obliget: obligat tn̄ ex ꝑte ſciētie ꝯiuncta ſibi opinione. vt ſcientia ē.i. cer te acceptōnis ꝙ blaſphemus ē duriter caſtigandꝰ vl̓ ẜm legem veterē interficiēdus. opinio aūt adiūgitur ꝙ iſte ſit blaſphemꝰ. ex ꝑte opinionis ꝑ ſe nō eſt obligatio: ſec ex ꝑte ſcīe cū opīone. et hec pt̄ dici conſcīa. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcitur tercio et quarto de erronea conſcīa ꝙ non obliget. dicendum eſt. ꝙ hoc eſt ex parte erroris. et non ex parte conſcīe cum eſt de his que videntur indifferen tia. duobꝰ autē primis modis nullatenus obligat erro nea conſcientia. ¶ Articulus ſecundus Ecundo queritur vtrū conſcientia magis li zet ꝙͣ preceptum prelati vel nō. Et videtur ꝙ ſic. qui em̄ ꝯtra conſcīam facit edificat ad ge hennā. ꝓ nullo aūt p̄cepto p̄lati debet quis facere quod edificet ad gehennā. ergo magis ligat conſcīa ꝙͣ prelatꝰ ¶ Item conſcīa iudex eſt ſicut habetur ſuꝑ illd̓. vij. eccī. Scit em̄ conſcīa tua. cōſciētia aūt tua recta nullū habꝫ iudicem ſupra ſe preter deum. prelatus v̓o poteſt habere iudicem ſupra ſe alium a deo. ergo conſcientia recta eſt ſuperior iudex ꝙͣ prelatus. ergo magis obligat. manda tum em̄ ſuperioris plus eſt obligatorium ꝙͣ mandatum inferioris. immo abſoluit a mandato inferioris. ¶ Cō tra. xxiij. math̓. Suꝑ cathedram moyſi ſederūt ſcribe et phariſei om̄ia que dicunt facite. hoc autē non intelligit̉ niſi de his que non ſunt contra deum. ſi ergo non ſunt contra deum: ſtandum eſt mandato ſuperioris. ergo in indifferentibꝰ nō eſt credendum conſcientie ſi iubeat cō trarium. ¶ Item. xiij. ad Ro. om̄is aīma ſublimioribꝰ poteſtatibus ſubdita ſit. glo. mandatum ſuperioris ab ſoluit a mandato inferioris. prelati autem ſpirituales
preſunt ip̄is animabus ſubditorum. vlt. ad hebre. Ipſi em̄ peruigilant rationem reddituri de animabus vr̄is. ergo preſunt conſcientijs. ſi ergo conſcientia dictet con trarium in his que precipit prelatus in indifferentibus obediendum eſt magis prelatis. ergo magis ligat prela tus ꝙͣ conſcientia. ¶ Ad hoc dicendum. ꝙ obedienduꝫ eſt magis prelato ꝙͣ conſcientie in hmōi. Unde glo. ſuꝑ illud. xiij. ad Ro. Non ſolum ꝓpter iram principis vel dei vitandam. ſed etiam propter conſcientiam ſcilicꝫ vt munda ſit mens noſtra. ergo conſcientia ordinat ad h ꝙ obediamus prelatis in indifferentibus. de talibꝰ em̄ loquitur apoſtolus. loquitur em̄ de diſcernentibus ci bos conſequenter et de his que debentur prelatis. Alit tamen eſt in ſecularibꝰ et religioſis. ſeculares debent ſe qui ſententiam prelatorum in his que ꝑtinent ad cathe dram. ſicut. xxiij. math̓. ſuper illud. que dicunt vobis fa cite ⁊cͣ. religioſi v̓o qui renunciauerunt proprie volunta ti et proprio ſenſui: tenentur ſequi mandatum ſuperio ris in his que non ſunt precepta vel prohibita econtra rio a deo vel in regula quam profitentur. vel in conſtitu tionibus obligatorijs ad culpam que fiunt ab eccleſia ſuper ipſos vel a capitulo generali cum conſenſu prela torum. cauere autem debent prelati ne indiſcrete preci piant propter periculum conſcientiaruꝫ. ¶ Ad obiecti autem in contrarium dicendum eſt. ꝙ ſicut qui agit cō tra conſcientiam edificat ad gehennam: ita qui agit cō tra diſcretum mandatum prelati edificat ad gehennā. conſcientia autem ſubditi debet formari ẜm diſcretionē prelati in dubijs. prelatus v̓o non tenetur formari in agendis ẜm conſcientiam ꝙͣtumcunqꝫ ipſius ſubditi. et ideo ſtandum eſt mandato diſcreto ipſius prelati. hec enim dictat conſcientia. ¶ Ad ſecundum v̓o dicendum ꝙ licet conſcientia ſubditi ſit iudex. non tamen eſt iudex immediate ſub deo niſi quo ad ea que precipit vel pro hibet deus. habet em̄ prelatum ſupra ſe: ẜm cuius di ſcretionem formari debet. ꝙ autem dicitur conſcientia iudex quo iudice nemo abſoluitur. ītelligendum eſt de illa conſcientia que arguit hominem in preſenti et con demnat in futuro. ſcd̓m enim liberum conſcientie redde tur iudicium. E Articulus tercius Ercio queritur circa que liget conſcientia et circa que non. an circa omnia? Et videtur ꝙ conſcientia non liget circa indifferentia. con ſcientia em̄ eſt lex intellectꝰ nr̄i ſiue mētis nr̄e. lex auteꝫ mētis nr̄e determīata eſt circa faciēda et nō faciēda. ẜm illas regulas. qd̓ tibi nō vis fieri ⁊cͣ. ⁊ iterū qd̓ tibi vis fieri hoc idem alij facias. gͦ conſcīa determīat̉ circa ea q̄ ſunt determīare bona vel determīare mala. ſꝫ indifferen tia inqͣtum hmōi nō ſunt talia. gͦ circa indifferētia ꝓut hmōi ſunt. nō ligat conſcīa niſi inꝙͣtum reputantur faci enda vel nō faciēda. ſed hec reputatio error eſt quidam. error aūt non obligat ſimpliciter: ergo nec conſcientia ratione ſui. ſed ratione exterioris ſuꝑadditi obligat cir ca indifferētia. ¶ Preterea. aliqua ſunt licita que nō ex pediūt. ſicut licitū eſt p̄dicatori acciꝑe ſumptꝰ ab his ꝙ bus p̄dicat. aliqn̄ aūt nō expedit. conſcīa ergo aut ē tm̄ licitoꝝ et illicitoꝝ. aut etiam expedientiū et nō expediē tium. Ꝙ ſit licitorum et illicitorum videtur ꝑ hoc ꝙ hec ad legem nature pertineant. Ꝙ autem ſit expedientiuꝫ et non expedientium videtur per hoc quod dicit apoſto lus. j. ad coꝝ. viij. loquēs de illis qͦꝝ conſcīa ledebat̉ cir ca nō expedientia: licet eſſent in ſe licita. ergo ꝯſcīa non tm̄ reſpicit licita et illicita. ſed etiā expedientia et ſibi op poſita. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt ꝙ conſcia nō ligat ad indif ferētia ꝓut hmoi. ſed ad indr̄a ſub rōe differēti bono diffinite vel maloꝝ diffinite. hoc em̄ noīe ſcīe importat̉. nihilomīꝰ tn̄ dicit̉ eē circa indifferētia ī gene̓ ſuo ⁊ ita ſu pradictū ē. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū eſt. ꝙ cōſcīa ē licitoꝝ ſimpliciter et illicitorum et expediētiuꝫ vel non expedi

entiuꝫ. que dicūtur licita et illicita in ſuo genere oīa em̄ aliquo mō ad legē mētis reducūtur. ſic̄ em̄ illd̓ qd̓ eſt cō ſiliū in caſu pt̄ eſſe p̄ceptū. licꝫ nō ſit generaliter p̄cepiū ſic etiā illud qd̓ nō expedit ꝓ temꝑe et loco dicit̉ illicitū li et nō ſit ſimpliciier illicitū. Articulus quartus Uarto querit̉ vtrū merituꝫ ſit in agendo ẜm pſcīam. ſic̄ eſt demeritū in agēdo ꝯtra ꝯſcīaꝫ .Et videt̉ ꝙ nō. xiiij. ad ro. ſuꝑ illud. om̄e qd̓ nō eſt ex fide pct̄m ē. glo. apparet ꝙ licet om̄e qd̓ nō ē ex fide ſiue cōtra ꝯſcīaꝫ ſit pctm̄: nō tn̄ om̄e qd̓ ex fide ſiue qd̓ ẜm cōſcīam agit̉ eſt bonuꝫ. ex quo accipit̉ ꝙ nō om̄e qd̓ ẜm cōſcīam agitur eſt bonū. ¶ Cōtra fides dicit̉ eſſe fundamētū operū et ſolū bonoꝝ. illud ergo qd̓ erit ex fi de erit bonū. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ nō eſt ſil̓e in cōſtruen do et deſtruēdo. Qd̓ em̄ fit cōtra ꝯſcīam pct̄m eſt ſiue de meritoriū. nō tn̄ om̄e qd̓ fit ẜm ꝯſcīam eſt bonū et meri toriū. fieri em̄ ẜm ꝯſcīam eſt. cū credit̉ eē bonū quod fit. hoc aūt nō ſufficit ad eſſe bonū. mali aūt ſumꝰ ſufficiēs principiū: boni aūt nō ſumꝰ ſufficiēs principiū. ſumitur tn̄ equiuoce conſciētia. ſi em̄ dicat̉ conſcīa ꝓ lege mētis nr̄e. ẜm hoc qd̓ fit ẜm conſcīam eſt bonū. nō tn̄ ſequitur ꝙ ſit meritoriū: meritū em̄ requirit gr̄am ad hoc ꝙ opꝰ ſit meritoriū. hoc aūt nō eſt niſi a deo. et ideo agere ẜm conſcīaꝫ nō ſufficit adeſſe meritoriū: licet ſufficiat adeſſe bonum ẜm hunc modū. Si v̓o ꝯſciētia dicatur ẜm extē ſionem vocabuli ad credulitatem de agendo vel nō agē do. ẜm hoc nec agere ẜm cōſcīam ſufficit adeſſe bonum nec adeſſe meritoriū. agere v̓o cōtra cōſcīam ſufficit ad eſſe malū et ad eſſe demeritoriuꝫ. deeſt em̄ vna conditio boni meritorij. Articulꝰ quintꝰ Ainto queritur vtrū in om̄i pct̄o ſit fieri cō tra cōſciam. qd̓ videt̉. In omī em̄ pct̄o actu ali fit malū. de ip̄o em̄ primo motū dr̄ qd̓ nō To hoc ago. et ita ꝯtra legē mentis agit̉. cui at̄ repugnat lex mētis repugnat conſcīa. ergo in om̄i pct̄o etiā venia li fit cōtra cōſciam. ¶ Cōtra om̄e qd̓ fit contra cōſcīam edificat ad gehēnam. ſꝫ edificatio ad gehennā nō fit niſi ꝑ mortale pct̄m. ſolo em̄ pct̄o mortali ꝯſtituit̉ hō reꝰ ge hēne. gͦ tm̄ ī mortali pct̄o fit ꝯtra ꝯſcīaꝫ. ¶ Preterea dīo apl̓s ij. ad ro. teſtīoniū reddēte ꝯſcīa cogitatōnū adinui ce accuſantiū. ⁊ loꝗt̉ de malis. ſi gͦ hmōi accuſatio nō ē niſi de mortali. erit agere ꝯtra ꝯſcīam tm̄ ī mortali pct̄o et hoc videt̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄ ſuꝑ illd̓ Tren̄. plorās plorauit in nocte. ſuꝑ quo dicit ꝑaſcaſius papa. maxilla aīe ē cō ſciētia. conſcīa v̓o q̄ nouit pct̄a ſua. ſemꝑ debet fonte la crimaꝝ irrigari. vn̄ dauid. pct̄m meū ꝯtra me ē ſꝑ. alit̓ nō ē ꝗ ꝯſolet̉ eā. cū gͦ cōſolator dicat̉ ſpūs. ſcꝫ deficit ſpi ritus. ſcꝫ cū nō ē hmōi fletus ī ꝯſcīa. hoc at̄ nō ē niſi vbi eſt mortale pct̄m. gͦ mortale pct̄m tm̄ eſt illud qd̓ agitu ꝯtra cōſcīam. ¶ Ad qd̓ diendū eſt ꝙ aliud eſt agere cō tra ꝯſcīam. aliud p̄ter ꝯſcīam ē agere. Agit̉ ꝯtra: cuꝫ fit qd̓ ꝓhibetur fieri. vel nō fit qd̓ p̄cipit̉ fieri. ⁊ hͦ ē morta le pct̄m. Preter cōſcīam fit malū veniale. cōſcīa em̄ etſi nouit eē malū nō tn̄ dictat ip̄ꝫ eē ꝓhibitū. ¶ Ad obiectū aūt in cōtrariū dicēdū ē. ꝙ licꝫ nō cōcordat ꝯſcīa cū ve niali pct̄o. et ideo dicat̉ repugnare: nihilominꝰ tn̄ ẜm cō ſcīam regulat̉ interiꝰ li. ar. circa p̄cepta et ꝓhibitōnes. et ideo nō dicitur tūc regnare peccatum. regnuꝫ em̄ pec cati actualis et mortalis. et regnum conſciētie ſimul ſta re non poſſur ¶ Nembrū quartu Icto de cōſenſu peccati in quo fit contra ꝯſcīam. dicendū ē de ꝑplexitate cōſcīe. Et primo querit̉ vtruꝫ ſit ꝑplexitas conſcīe. Secūdo attēdēdi ſunt caſus in ꝗbꝰ dr̄ e ꝑplexitas cōſcīe. ¶ Primo ergo attendēdū eſt ꝙ triplex
eſt perplexitas. eſt em̄ ꝑplexitas intelligētie verboꝝ ſa cre ſcripture. Eſt iterū ꝑplexitas cognitionis faciēdoꝝ et vtraqꝫ poteſt eſſe in homībꝰ bonis. Tercia eſt ineui tabilitas peccandi. Prima ſoluit̉ ꝑ cōſideratōꝫ cauſaꝝ dicendi in diuerſis locis ſcripture. intelligētie em̄ dicto rum ex cauſis eſt aſſumenda dicendi. vt ⁊ hylarius. Se cunda v̓o tollitur neceſſario vnctōne ſpūſſancti que do cet de om̄ibus. Tercia v̓o ꝑ depoſitōem erronee conſcīe de qua ad p̄ſens eſt intentio. Articulus primus Ueritur ergo vtrū ſit hmōi ꝑplexitas. qd̓ vi detur ꝑ hoc quod dicitur. xl. Iob. Nerui teſti culoꝝ eius ſunt ꝑplexi. ſuꝑ quo dīc ge geſtionem illius argumēta implicitis inuention gantur. vt pleroſqꝫ ita peccare faciāt. quatenus ſi fortaſ ſe peccatum fugere appetant: hoc ſine alio peccati laq̄o non euadant. Et alibi dicit. argumenta machinationuꝫ illius quo laxantur vt relinquant: eo magis implicant̉ vt teneant. ex quo accipit̉ ꝙ aliquis poteſt eſſe perplexꝰ erplexitate conſcientie. ¶ Contra nullus peccat in eo uod vitare non poteſt. ergo non eſt ineuitabilitas pec candi. ergo non eſt perplexitas. ¶ Item perplexitas di citur neſſitas peccandi aliquo modoꝝ. ſed nullus eſt in tali ſtatu dum eſt viator quin poſſit obtinere gratiaꝫ. er go nullus eſt in tali quin poſſit āmouere perplexitatem. ꝑplexitas em̄ opponit̉ gratie gratūfacienti. ¶ Preterea dr̄ in psͣ. Saluaſti de neceſſitatibꝰ aīaꝫ mrā. gͦ deꝰ ſaluat a ncc̄itibꝰ miſerie. ſꝫ q̄ ē maior nccītas miſerie. ꝙͣ ꝑplexi tas? gͦ deꝰ ſaluat a ꝑplexitate. ¶ Ad idē dīc aug. de nat̉a et gr̄a. ꝙ ex vitio nature nō ex ꝯditōe ſit peccādi nccītas audeat homo atꝫ vt eadē nccītas nō ſit dicat deo: de ne ceſſitatibꝰ erue me. gͦ ſi homo inſtāter orat: eruet eū deꝰ a neceſſitate peccandi. gͦ eruet eum a ꝑplexitate. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ duplex ē ꝑplexitas.i. dubietas ex qua dr̄ ineuitabilitas pcti. ꝑplexitas ſcꝫ iuris et facti. ꝙͣtuꝫ ad ius nullus debet eſſe ꝑplexus. nullus em̄ eſt in tali ſtatu quin poſſit ab eo āmoueri dubietas iuris. ꝙͣtum aūt ad ꝑplexitateꝫ facti poteſt aliquis ex ꝓprio vitio eē ꝑplexꝰ. nde ſi primo abolitū eēt vitiū nō ſequeret̉ ꝑplexitas: ſꝫ manente in tali ſtatu pt̄ eē ꝑplexitas. et ẜm hͦ dīc greg ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ dictū eſt de neceſſitate peccandi. dicēdi eſt ꝙ ſi homo ingerit ſe in neceſſitatē nihilomīꝰ peccat. pct̄ꝫ eī poſſꝫ vitaſſe. Eſt at̄ duplex nccītas. Uno em̄ mō dicit̉ neceſſitas idem qd̓ ꝓnitas. et in hanc incidit hō ꝑ primū peccatū. Secūdo mō dicit̉ idē qd̓ ineuitabilitas et in hanc incidit homo ꝑ ꝓpriū vitiū dū manet ī volun tate peccādi. ſi tn̄ peniteat liberatur a ꝑplexitate. et fi patet reſpōſio. Scd̓m hunc modū intelligitur illud qd̓ dicit̉ in psͣ. et qd̓ dicit̉ in li. de naͣ. et gra. liberat em̄ dn̄s a ꝓnitate aliqn̄ ita ꝙ nō deducit̉ ad effectū. Sil̓r ẜm ꝙ neceſſitas dicit̉ ineuitabilitas pct̄i. ſi homo inſtāter pe teret ꝓut deberet nō caderet in hmōi neceſſitatem. ꝑmit tit tn̄ dn̄s hoīem cadere in hmōi neceſſitatem ꝑplexita tis. vt ſic confundatur homo ſuꝑ pct̄o ſuo. et reuertatur ad dn̄m ꝑ penitētiaꝫ. aliqn̄ etiā nō caderet homo ī ꝑple xitatem ſed priꝰ peniteret. ſic̄ eſt de ſacerdote qui eſt ī vo luntate peccandi mortaliter et celebrat vſqꝫ ad cōſecra tōem. ſi conſecrat in tali ſtatu et ꝑcipit ſacramētū indi gne: peccat mortaliter. Si v̓o nō ꝓcedit ad conſecrādū ſcandaliſat aſſiſtentes ſcandalo grauiſſimo: Si v̓o du ctus eſſet penitentia: conſecrare poſſet et non caderet in hmōi perplexitatem. ¶ Articulus ſecundus Einde dicendum eſt de caſibus de quibꝰ vi petur accidere perplexitas conſcientie. Et eſt quedā ꝑplexitas circa oꝑatōes ſpūales que dam v̓o circa oꝑatōnes corꝑales. de perplexitate v̓o in oꝑationibus ſpiritualibus ponūt̉ caſus a magr̄is ꝙͣtuꝫ ad ſtatum prelationis. ſcit em̄ aliquis ſacerdos ꝙ aliqs

Queſtio .cxxxv
ſubditus eſt in peccato mortali. nec vult penitere. pona tur ergo ꝙ inſtāter petat eukariſtiā: ſi dat ei ꝓijcit cor pus xp̄i in latrinā dyaboli. ſcit etiā ꝙ ille iudicium ſibi māducat et bibit. vel adminꝰ p̄ſumit. cū ergo debeat di ligere ſalutē ſubditi et ꝓpriā. tenet̉ nō dare. ſi v̓o nō dat ſcandalizat. ip̄o etiā facto videt̉ eſſe ꝓditor cōfeſſionis manifeſtādo peccatū occultū ip̄ius ſubditi. gͦ videt̉ eſſe pplexitas. Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſi petat in maīfeſto in ſtāter. nō eſt ei denegandū. exemplo xp̄i ꝗ tradidit corpꝰ ſuū iude in cena. que ſciebat eē in mortali pct̄o. Et dicit aug ſuꝑ illud. Māducauerūt et adorauerūt om̄es pin gues terre. glo. nō ꝓhibeat diſpēſator māducare ſꝫ exa ctorē moueat timere. nec ip̄e dicit̉ tūc ꝓprie dare ſꝫ alius dicitur raꝑe. Iliter aūt eēt ſi peccatū eiꝰ eēt maīfeſtum ip̄e eccl̓ie. de hoc em̄ dīc aug. Si ꝗs in crimīe manifeſto ꝓdurat. ꝓhibēdus ē. occultus d̓o mouēdꝰ ē. Rōnes at̄ ꝓpter quas tenet̉ in maīfeſto dare occulto peccatori in ſtāter petenti. vidēt̉ eē tres. Prima ē vitatio ſcandali. ſe cūda ne ſit ꝓditor peccati. tercia ne tunica dn̄i incōſu tilis corrūpi videat̉. eodem mō ſacerdotes poſſent alios recuſare. ¶ Sil̓r querit̉ de ſacerdote ꝓmoto ſymoniace ad ordīem ſacerdotalem. ꝗ tenet̉ ex officio ꝑſonaliter ce lebrare. Aut gͦ celebrabit aut nō celebrabit. Si celebra bit indigne celebrat. et ita peccat mortaliter. ip̄o em̄ iu re ſuſpēſus ē: ſi nō celebrat ſcādalizat cū ex officio tenea tur. ¶ Ad qd̓ reſpondendū ꝙ ſi ſymoniace eſt ordinatꝰ peccatū illud eſt occultū. ip̄o iure ſuſpēſus eſt quo ad tm̄. Si v̓o eſt manifeſtū: ip̄o iure eſt ſuſpenſus quo ad ſe et quo ad alios. ſi ē in officio celebrādi cū dolore peni tētiali miſſas ꝑficiat. ſic em̄ vitat maius malū. ſi d̓o nō dum eſt in officio celebrādi dimittat illud officiū ꝓpter qd̓ tenetur celebrare ꝑſonaliter. et expectet gr̄am diſpen ſatōis ſi pt̄ obtinere. In ſecūdo v̓o caſu nō celebret ſic eī dicit̉ ꝙ peccaret et quo ad ſe et quo ad alios quibꝰ gene raret ſcandalū. ¶ Sil̓r ponit caſum greg. de illo ꝗ ꝓmo uetur ad eccl̓iaſticū beneficiū ſymoniace. ꝑplexus em̄ ē vtrū teneat vel deſerat. de quo dicit greg. eſſe ſine reatu crimīs ex neutra ꝑte videt̉ ſi aut ſuſceptꝰ ſemel grex re linquat̉. aut rurſus ſacra actio ſeculariter empta tenea tur. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ illā ꝑtem cōuenit eligere vt deſe rat officiū ſuſceptū ſymoniace. ſicut hēt̉. xiiij. q. vj. ſi res aliena. et exͣ. de reſti. ſpol̓. grauis. ¶ Item ꝓponit̉ caſꝰ ꝑplexitatis de illo ꝗ gerit ex voto vitā heremiticā. et vo atur ad ciuitatē et dicit̉ ei a multis ꝙ lucrari pt̄ conſi lio ſuo et exemplo multas aīas deo que diu iacuerūt in peccatis. et videt̉ ꝙ debeat exire. nō em̄ ē maius ſacrifi ciuꝫ ꝙͣ offerre deo aīas peccātiū. ¶ Preterea. dicitur in can̄. Egrediamur in agrū cōmoremur ī villis. ⁊ dr̄ hͦ in ꝑſona eoꝝ qui ſunt in vita cōtemplatōis. ergo bonū eſt talibꝰ. ad hoc etiā eſt exemplū. b. hyllarionis ꝗ cū roga tus eēt a quadā matrona vt veīret ad filiā ſuā q̄ gͣuit in firmabat̉ noluit: tādem ad verbū illiꝰ qͦ dixit ꝙ hic ſexꝰ peꝑit ſaluatorē exiuit et viſitauit filiā illiꝰ. ¶ Cōtra. ſaʳ cit cōtra votū ſuū. nec interuenit diſpēſatio ſuꝑioris. gͦ peccat mortalit̓. ¶ Preterea. tenēdū ē certū et dimitten dum incertū. certum aūt eſt ꝙ pt̄ ꝑficere quo ad ſe in vi ta ſolitaria. incertū aūt eſt ſi ꝑficiat qͦ ad alios exeundo ¶ Preterea. ſi exiret ad vnuꝫ vel ad duos ſil̓r videret̉ ꝙ oporteret exire ad alios: aut videret̉ eē acceptor ꝑſonaꝝ ¶ Reſpōdendū eſt cū venire cōtra votū et profeſſionem ꝓpria volūtate ſit manū mittere ad aratrū et reſpicere retro. nec ꝓficit ſi totū mūdū lucret̉: detrimētū v̓o aīme ſue patiat̉. nō eſt eundū niſi in illo caū vbi fides ꝑiclita retur et crederet̉ ꝑ ip̄m releuari vel cōpelleret̉ a ſuꝑiori vt papa. ¶ Id obiectū at̄ in cōtrariū dicendū ē. ꝙ illud qd̓ dicit̉ maiꝰ ſacrificiū ⁊cͣ. attendit̉ in genere ſacrificio rum. nō ẜm cōditōem ꝑſone q̄ obligata ē ex voto ad con trariū ſtatū. ſic̄ eſt de illo ꝗ ex voto obligat̉ ad vitā ſoli taria. Preterea. talis pt̄ offerre illud ſacrificiū deo cōſu lendo ſi ad ip̄m veniat vel orādo vel verbū ſalutis demā dando. ¶ Illud v̓o qd̓ dr̄ in can̄. ītelligitur de p̄lato qui
ſe cōuertit ad cōtemplatōem aliqn̄. et videt neceſſitateꝫ in cura ſubditoꝝ. vl̓ de religioſo qui habꝫ officiū p̄dica tionis generale ⁊ videt plures fame verbi dei moriētes. Nec illud exemplū. b. hyllarionis compellit. vnctio em̄ docuit eum in illo caſu que mouit eum ad viſitanda fili am matronis. ¶ Item alium caſum ponit. b. greg. il lo qui renuncias ſeculo. ſe obligat voto ⁊ promittit ſe quetur voluntatem ſui ſuꝑioris ꝑ obedientiā in om̄ībꝰ que nō ſunt contra deum. ſuꝑior aūt ſuus p̄cipit ei age re que ſunt mundi. ſicut eſt in his q̄ ſunt in officijs ſecu laribꝰ. ſubditus ergo penſans que ſit culpa inobediētie. et qd̓ ſit cōtagium ſecularis vite ⁊ obedire trepidat ⁊ n̄ obedire formidat. ne at̄ illicitis obtemꝑās hoc qd̓ ꝓ deo appetit contra deum exerceat. vel non obtemꝑans erit quē ſuum iudicē q̄ſeirat ſuo iudicio ſupponat. ¶ De tali aūt dicēdum eſt. ꝙ licet nō ſit directe cōtra p̄ceptuꝫ dn̄i poteſt tn̄ eſſe cōtra illud quod vouit. qd̓ prius fuit ei cō ſilium modo eſt ei preceptum ex ꝓfeſſione regule. ſi ergo precipiatur ei a ſuꝑiori aliquid qd̓ ſit contra mētas re gule ſuc vel religionis. nō eſt ſuꝑiori obediendum. non em̄ p̄eſt regule p̄latus ſed regula p̄eſt ei quam profitet. ſicut dicit bern̄. Si v̓o non eſt contra deum vel cōtra re gulam ſalua vtrobiqꝫ veritate eſt ei obediēdum. ¶ De inde queritur de eo qui eſt in ſeculo qui tenetur honora re parentes ſuos. parentes autē ſunt pauperes et ita ti met ſi relinquat ſeculum ne tranſgrediatur illud prece ptum. honora pa. et ma. Ex alia parte voto obligatur ad relinquendum ſeculum: quid agendum eſt ei? ſi relin quit ſeculum tranſgreditur preceptum dehonorādo pa. et ma. ſi manet in ſeculo: facit contra votum. ergo ꝑple xus eſt in conſcientia. ¶ Ad quod dicendum ꝙ tenet̉ ꝓ uidere parentibus de bonis que habet ꝓut poteſt. ſꝫ nō dimittere quin votum impleat. Unde dicit hiero. ad he liodorum. ſolum genus pieatis eſt in hac re eſſe crudelē et alubi. gladium tenet hoſtis vt me ꝑimat. et ego de la crimis parentum cogitabo: dum ergo poſſunt ſeruari illa duo īſimul et que ſunt voti et que ſunt precepti: ſer uanda ſunt. Si v̓o vnum nō poteſt ſimul eſſe cum alio. ei quod plus obligat adherendum eſt. Unde hiero. ho nora patrem tuum. ſed ſi te de vero patre non ſeparat. tamdiu ſcito ſanguinis copulam ꝙͣdiu ille ſuum noue rit creatorem. alioquin canet tibi dauid. Audi filia ⁊ vi de: et obliuiſcere populum tuū et domū patris tui. dicit etiam dominus in euangelio diſcipulo qui voluit ire ſe pelire patrem ſuum: ſequere me et dimitte mortuos ſe pelire mortuos ſuos. de quo dicit greg. propter patrem militiam xp̄i deſeram. cui ſepulturam chriſti cauſa non de beo. .§. j. Dicto de ꝑplexi bus que mergunt in oꝑatōibꝰ ſpūalibꝰ. dicēdum eſt de his que immergunt in operationibus corporalibꝰ. Zo natur enim ꝙ aliquis deponat gladium penes aliqueꝫ qui iuramento conſtringitur eī ꝙ reddet ei qn̄cunqꝫ pe tierit. poſtea dn̄s gladij factus furioſus repetit gladiū: pplexus videtur. qꝛ ſi nō dederit crimen ꝑiurij videt̉ in currere. ſi v̓o dederit: crimē incurrit homicidij. ¶ Simi liter queritur de vſurario qui deponit pecuniam ſuam penes aliquem. poſtea repetit pecuniam. et preſumitur vehementer ꝙ ex eo fenerabit: videtur ꝙ ſit perplexus ſi nō reddat arguitur de infidelitate. cōtrectat enim rem alienam non de conſenſu illius. et prēter hoc videtur agere contra iuramentum. Si v̓o reddit exponit animā fratris ſui ꝑiculo. Si em̄ ꝓ vitāda morte corꝑali tene bat̉ nō reddere gladiū furioſo: ml̓tofortiꝰ ꝓ vitāda mor te ſpūali tenet̉ nō reddere pecuniā vſurario. de qͦ preſu mitur ꝙ male vtetur in damnū aīme ſue. ¶ Ad qd̓ di cendū ẜm conſilium greg. in hmōi cum mens int̓ maio ra et minora cōſtringit̉. ſi non ſit ſine peccato euadendi aditus: minora eligantur. quia qui murorum vndi ambitu ne fugiat clauditur. ibi ſe in fugam precipit:

vbi breuior murus inuenit̉. qꝛ ergo minus ꝑiculoſuꝫ eſt nō reddere gladiū furioſo. videtur dicēduꝫ ꝙ nō redda tur. et ſubintelligēdū eſt in iuramēto ꝙ reddet ſi poteſt ſalua pietate reddere. iuramētū em̄ obſeruādū eſt qd̓ nō vergit in deteriꝰ: vergit aūt in deteriꝰ ſi eēt cauſa homi cidij. ¶ Ad aliud dicendū eſt ꝙ nō eſt ſimile de vſurario Si em̄ dn̄s papa dicit in decretali ꝙ ille qui tenet̉ iura mēto reddere vſurā reddat eā. cū tn̄ maīfeſtū ſit ꝙ vſura nō ſit vſurarij: multo fortiꝰ reddenda eſt pecunia vſura rij quā habet aliquis depoſito ſub iuramēto. ¶ Ad obie ctum aūt ī ꝯtrariū dicendum eſt. ꝙ licꝫ vſura ſit res ali ena: tn̄ ei reddenda eſt ꝓpter iuramētū. et cū ſit compos mentis ſue. nō eſt firmiter credendū quin dn̄s poſſit mu tare mentē ip̄ius ad hoc vt bene vtatur. magis aūt cauē dum eſt ꝓprium periculuꝫ ꝙͣ alienū. Nec eſt ſimile de fu rioſo qui non eſt compos mentis ſue. nec imputat̉ ei ad peccatū dum eſt in furia: ſed tradenti gladiuꝫ. ¶ Simi liter queritur de vxore vſurarij que quicꝗd habet habꝫ de vſura. ⁊ hoc dictat ei conſcīa. videtur ergo ꝙ ſit ꝑple xa. qꝛ nō habet alia bona vnde ſuſtentet̉: et ita īmineat ſibi malū ſi abſtineat a bonis illis. ſi v̓o vtatur illis ꝑti ceps eſt vſure. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ licet multū ſit ſub iecta viro in his q̄ ꝑtinent ad thoꝝ. ẜm ꝙ dicit apl̓s. j. ad Coꝝ. vij. Mulier nō habet poteſtatē corꝑis ſui ſꝫ vir tn̄ nō debet cōicare viro in his que ſunt in cōtumeliā cre atoris. Un̄ abſtinere debet a re fenebri et lucrari opere manuuꝫ ſuarum vel querere ſibi neceſſaria a paretibꝰ vel aliūde vel ab aliquibꝰ viris bonis mēdicare. Si v̓o cogeret illā ad vtendū bonis illis illicite acquiſitis po teſt dimittere eū ad tēpus quo ad thoꝝ cauſa fornicatio nis ſpūalis. ¶ Item ꝓponit̉ talis caſus a grego. de illo qui iurauit alteri ꝙ ſecreta eius om̄i ſilentio tegeret. et contingit poſtea ꝙ ille cui iurauit ꝑpetrat adulteriū et ꝓcurat homicidiū ip̄ius mariti adultere. et hoc ſcit qui iurauit. videt̉ ꝙ ſit ꝑplexus. qꝛ ſi tacet nō p̄muniēs aliqͦ mō cū ſit cōſciꝰ videt̉ ꝑticeps homicidij. ſi d̓o reuelat re us videt̉ ꝑiurij: ſic ergo eſt ꝑplexus. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ ꝙ illū debet āmonere fraterna correctōe ꝓut dr̄ ī math̓. xviij. Si peccauerit ī te frater tuus ⁊cͣ. ſi noluerit ceſſat pt̄ dicere in generali illi cuiꝰ ꝓcurat̉ homicidiū. aliquis vult te interficere. ita tn̄ ꝙ nō dep̄hēdat̉ ex aliqͣ circūſtā tia ꝗs ille ſit. ſicut habetur extra. d̓ offi. ordi. ſi ſacerdos vel ſi ꝑiculū ē dicere illi ꝑſone: dicēdū eſt alicui ꝗ pt̄ pro deſſe et nō obeſſe in generali. vt ſacerdoti ꝙ p̄muneat il lum. vt dīc aug. in qōnibꝰ leui. Mihi videt̉ ꝙ ab hͦ pec cati vinculo ſe ſoluat ſi indicet talibꝰ qui magis pn̄t ꝓ deſſe ꝙͣ obeſſe. hoc tn̄ ſaluo ꝙ ꝑ circūſtantiā nō iudicetur perſona. nec eſt iſte reus periurij qꝛ nō indicat ſecretum illius. Unde in ecc̄. denudare miſteria amici deſperatio eſt aīme infelicis. ¶ Querit̉ aūt ſi querat̉ aliꝗs ad mor tem et fuerit in loco ſecreto domꝰ. ſi ꝓdo ip̄m pecco mor taliter. ſi dico ꝙ neſcio vbi ſit. mētior. et ita pecco. nō em̄ mentiendū eſt ꝓ vita alteriꝰ ſaluāda. ſic̄ hēt̉ ab aug. in li. de mendacio. ꝯmoditas qͦꝫ cuiuſqꝫ aut ſalus corꝑalis nō eſt ꝑfecte fidei ꝑferenda. et aug. ſuꝑ illud psͣ. perdes om̄es qui loquūtur mendacium. nō eſt mentiendum. pro ſalute corꝑali alterius. ſi d̓o taceo ex taciturnitate mea quodāmodo ip̄m manifeſto et ita videt̉ ꝑplexus qui in tali ſtatu eſt. ¶ Ad quod dicendum ẜm aug. ꝙ nec proce dere debet nec mentiri. ſed vel tacere vel dicere. Si etiaꝫ ſciret nō diceret. nullatenꝰ em̄ eſt peccandum contra ve ritatem ꝓ alterius ſalute ſicut dicit aug. in li. de mēda tio. faciat homo ꝓ tꝑali vita vl̓ pro ſalute quod poteſt. cum autem ad hoc ventum fuerit vt tali ſaluti niſi peccā do conſulere non poſſit. iam ſe exiſtimet nō habere quid faciet. ¶ Queritur etiam ſi aliquis ꝑplexus eſt int̓ duo venialia peccata ſicut dictum eſt de ꝑplexitate int̓ duo mortalia. verbi gr̄a aliquis promiſit ſimplici verbo ꝙ pluſꝙͣ oportet comederet. ſi plus comedit venialiter pe cat. ſi facit contra verbum ſuuꝫ venialiter peccat. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ agere debet penitentiam de indiſcre
ta promiſſione nec comedendū pluſꝙͣ oportet. ¶ Queri tur etiam ſiquis poteſt cōmittere venialia vt alter eui tet mortale? quod videtur qꝛ dr̄. ix. ad ro. optabam fieri anathema ꝓ fratribꝰ meis. ſꝫ fieri anathema nō ē niſi ꝓ aliquo peccato adminꝰ veniali. ergo pro ſalute ſpiri tuali alteriꝰ poteſt aliquis cōmittere veniale. ¶ Cōtra per hoc quod ſupra dicit aug. cum ad hoc ventum fue rit vt tali ſaluti ⁊cͣ. et dicit aug. in. q. ſuꝑ gen̄. qualit̓ pa triarcha noluit dicere falſū vt ſaluae̓t pudicitiā vxoris ſue. ¶ Ad quod dicendum eſt ẜm quoſdam ꝙ perfectus non debet venialia cōmittere vt alter euitat mortale. ſed penam poteſt ſuſtinere temꝑalem. imꝑfectus aūt poteſt Alij v̓o dicunt ꝙ poteſt aliquis cōmittere veniale etia ꝑfectus vt alius euitat mortale ſed cadit quodāmo a ꝑfectione. videtur aūt ꝙ nulla tentio ſit ad veīale pec catum. ſed poteſt eſſe tentio ad ſaluādum illum a mor tali peccato et ſi aliter nō poteſt ꝑ veniale. et eſt aliud de ſalute ſpūali et de ſalute corporali ip̄ius ꝓximi. veniale em̄ non debetur niſi pena corꝑalis dum homo conſiſtit in caritate. ¶ Ad illud autem quod dicit apoſtolus. ꝙ optabat eſſe anathema ꝓ fratribꝰ.i. pro ſalute fratru dicendū eſt ꝙ anathema accipit̉ ibi ꝓ pena illa que etiā aliqn̄ īiuſte affligitur. et tunc nō ē ibi niſi pena tm̄. talis aūt pena ſuſtinenda eſt: et pro ſalute ſua ſpirituali et ꝓ ſalute alterius. ẜm autē ꝙ dicit penam iuſte inflictam. cointelligit peccatum mortale ſi tota ratio iuſticie aſſit et hoc modo nō optabat apl̓us: nec optabile eſt ꝓ alio vel aliquoꝝ ſalutē. ¶ Ad illd̓ v̓o quod obijcitur de abra ham qui videtur mentitus eē. dicendū eſt ẜm aug. ꝙ nec dixit falſum neqꝫ mentitus eſt. nō em̄ dixit eam non eſt vxorem ſuam ſed dixit eſſe ſororem ſuam. ſoror aūt dici tur multipliciter quia filia erat fratris. vel ſoror pt̄ dici ex eodem patre vel ex eadem matre genita. ¶ Queſtio. cxxxviij. de peccato taciturnitatis. Abitū eſt ſupra de eccatis cordis. conſequēter dicendum eſt de peccatis oris ſiue locutionis. et dicitur aliquis peccare tacendo: pecca tum v̓o locutōnis fit pluribus modis contra veritate. cōtra bonitatē. et cōtra rectitudīem. Cc̄ tra veritatem vt in mēdacio: cōtra bonitatē vt ī ſcurrili tate: cōtra rectitudīem vt ī cōuicio vel detractōe. Dicer dum eſt ergo primo de pct̄o taciturnitatis. Ꝙ at̄ ſit pec catū tacere pꝫ ꝑ hoc qd̓ dicit greg. diſcrete penſanda ſūt tēꝑa ne aut cū reſtrīgi lingua dꝫ īutiliter ſe ſoluat. aut cū loꝗ vtiliter pt̄ ſemetip̄am pigra reſtrīgat. ¶ Poteſt gͦ queri primo vtrū tacere ſit peccatū. Scd̓o vtrū ſit pec catū mortale ſꝑ. aut aliqn̄ veīale. aliqn̄ mortale. Tercō de cōꝑatōe pct̄i taciturnitatis ad pct̄m locutōis. ¶ Nlembrum primuꝫ Uod tacere nō ſit pct̄m videt̉. om̄e eī pct̄ꝫ eſt acꝰ incidēs ex defectu hoī. ſꝫ tace̓ nō eſt actꝰ gͦ nō ē pct̄m. ¶ Sil̓r arguit̉ ex illa dif finitōe pctī. pct̄m ē dictū vel factū vl̓ ꝯcu pitu ⁊cͣ. Nullū aūt hoꝝ ē tacere. gͦ nō ē pct̄m. ¶ Itē ſi ta cere eēt pct̄m eēt ī dormiēte pct̄m. maxīe ē em̄ ī dormiēte taciturnitas. ī dormiēte aūt nō ē pct̄m. gͦ taciturnitas n̄ eſt pct̄m ¶ Cōtra aug. ſuꝑ illud Math̓. xviij. Quotiēs dn̄e ī me peccauit fr̄ meꝰ ⁊ dimittā. n̄ paſſim iubꝫ peccā ti dimitte ſꝫ penitēti. ita peccat ꝙ vidēs frēm peccae̓ tacꝫ ſic̄ ꝗ penitēti nō īdulgꝫ. gͦ tace̓ ē pct̄m. ¶ Itē pͣsͣ. Qm̄ ta cui īueterauerūt oſſa mea. Inueteratō at̄ oſſiū defectꝰ ē fortitudīs ſpūal̓. defectꝰ at̄ fortitudīs ſpūal̓ n̄ ē niſi ꝑ pe catū gͦ tace̓ ē pct̄ꝫ. ¶ Itē ſuꝑ illd̓. xvj. iob. Si tacueo nō recedet dolor meꝰ. glo. hoc ip̄ꝫ āpliꝰ ꝙ tacet genuit qꝛ ſe tacēte ꝑuerſoꝝ culpas excreſce ꝯſpicit. ¶ Itē. iij. ecc. tp̄s tacēdi tp̄s loq̄ndi. ſi gͦ tacet hō cuꝫ dꝫ loꝗ̄ pct̄m ē. vn̄ dic̄

Queſtio .cxxxviij.
imſilentium ſi ci pa nō eſſet. ꝓphe ego. Immod ī qꝛ tacui. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ tā nō dixiſſet. ve cere aliqn̄ eſt ac virtutis. vnde dicit grego. os diſcre tum et ꝯgruo eriat ⁊ rurſum ꝯgruo tꝑe taci Aliqn̄ v̓o eſt nomen vicij ſicut ſupra turnitas clauda habitū eſt. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ tacere non eſt actus Dicendū ꝙ actus d̓ liciter accipit̉. vel ꝓut eſt ꝯmun ad oꝑari ⁊ nō oꝑari. ſicut habet̉. vij. ad ro. operor et nō opor ꝑtes ſunt eius qd̓ eſt opor. et ẜm hoc dicitur tace re actus. ſed non dicit̉ actus peccati: niſi inꝙͣtum refert̉ ad voluntatē. ꝓut aliquis ex volūtate tacet cū tacere nō debet. Si v̓o accipiat̉ actus ꝓprie. tacere non eſt actus nec eſſet peccatū niſi ꝓut actus volūtatis cadit ſuꝑ ip̄m hoc patet ſolutio ad ſcd̓m. ¶ Ad obiectū v̓o de dormi nte dicendū eſt. ꝙ tacere nō eſt peccatum niſi cū ꝯgruit qui ⁊ debet̉. hoc autem nō eſt in dormiente. ¶ Si v̓o q̄ itur in quo genere pct̄i ſit. vtrū in rōne delicti vel com niſſi. dicendū eſt. ꝙ in rōne delicti. tacere aūt nihil alid̓ eſt ꝙͣ nō loꝗ in eo ꝙ poteſtatem habet pro loco et tꝑe ⁊ qlijs circūſtantijs. vnde cū teneat̉ loqui et nō loquit̉ pec cat peccato delicti. ſicut qui tenet̉ nō loqui ꝓ tꝑe et loco et alijs circūſtātijs et loquit̉. trāſgredit̉. ¶ Nlembrum ſecūdum Einde queritur. vtrum ſit peccatū morta le ſemꝑ. an aliquādo mortale aliqn̄ venia le. Et videt̉ ꝙ aliqn̄ veniale aliqn̄ morta le. ſicut loqui aliqn̄ eſt veniale aliqn̄ mor tale. ¶ Preterea aliqn̄ tacet homo cū tenet̉ loqui. aliqn̄ cū expedit vel cū cōgruit: ſed cū tacet in his in quibꝰ cō gruit et nō tenet̉. vel expedit veniale eſt peccatū. vel ta cū tenet̉ ī aliqn̄ eſt veniale aliqn̄ mo tale enti. ¶ Ꝙ auteꝫ ſit mortā bet̉ ex hoc dici ego. que corrigere non valet inc ē ꝑ ſe ꝑticipē delinquētium ex ꝯſenſu tacit oquit̉ de illo ad quē ꝑtinet o tem qui tenet̉ mederi egro to ⁊ ſubi īs ꝓ tꝑe et loco peccat mor taliter.ſ ditis cū infirmāt̉ ex pct̄o aha um medicamīs peccat mor lerūqꝫ nimis taciti dū quorūdaꝫ cxęgi mala tio linguā pͥmāt. quaſi ꝯſpectis amīs ſubtrahūt. et eo mortis acto vulne ned o virus quod poterāt eijcere loquēdo nolue res ſu rnitas eſt pctm̄ mortale. qui em̄ auctor eſt runt. alis ī alio. ī ſeip̄o ꝯͣhit mortē. ¶ Ad qd̓ dicē dū ꝙ taciturnitas aliqn̄ eſt veniale peccatū. aliqn̄ mor tale. In his em̄ ad que tenet̉ hō eſt taciturnitas morta le pct̄m. verbi gratia. cū teneat̉ ꝓpriū peccatū ꝯfiteri ꝓ tꝑe debito et alijs circūſtātijs. et mederi ꝓximo ẜmone nedibili ꝓ tꝑe debito ⁊ alijs circūſtātijs. in his eſt mor tale peccatū. Cū aūt nō tenet̉ ſed expedit aut decet: veni ale eſt peccatū. qn̄ aūt hoc fuerit et qn̄ nō difficile eſt de terminare in ſingulis: ſed ip̄a vnctio decet que nō ꝑmi tit hoīem ſibi adherenteꝫ defacili errare. ¶ Ad illud v̓o d̓ obijcit̉ in ꝯtrariū. dicēdū ꝙ ille auctoritates b. grec telligūt̉ de illo q tenetur ex officio corrigere et mederi alijs in verbo correctōis. in talibꝰ aūt ſi fiat omiſſio pro tꝑe debito erit mortale peccatū. vnde dicit̉ in ezechiele. xxxiij. Si ſpeculator viderit gladiū veniētē. ⁊ nō inſonu erit buccina ⁊ ppl̓s ſe nō cuſtodierit: veneritqꝫ gladius ⁊ tulerit de eis aīam: ille in iniꝗtate ſua captꝰ eſt. ſanguin aut eius de manu ſpeculatoris requirā. ¶ Sꝫ poteſt q̄ ri ꝓpter illud verbū qd̓ dicit̉. xx. eccͣi. homo ſapiens ta cebit vſqꝫ ad tp̄s. qd̓ ſit illud tp̄s. ſi em̄ dicat̉ tp̄s oportu nū eo ꝙ ante illud tp̄s nō dicat̉ eſſe peccatū. et hoc vide tur dici ſuꝑ illud. xx. leui. Uir qui patit̉ fluxū ſeminis ⁊cͣ. glo. quid eſt ſermo niſi ſemen. ꝗ dum ordinate mitti tur mens quaſi vterus impregnat̉. ſi aūt importune poſ luit mentē et generādi ꝑdit v̓tutē. et dicit̉. viij. eccͣs. om̄i negocio eſt tempus ⁊ oportunitas. et. xxv. ꝓuerb̓. mala
aurea in lectis ar is qui loquit̉ verbum in tꝑe ſuo. glo. qui verbum de portune nouit iuxta audientiū ca pacitatē p̄dicare. n̄ lo extra modo iuxta lr̄am replicat modo ſuauiores ſpūaliū ſ uū flores idit. ¶ Sed vi det̉ ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ dici d̓ thi. vlt̓. Predica d̓buꝫ inſta oportune importune. gͦ importune eſt predicandū gͦ non eſt expectanda oportunitas. qn̄ gͦ dicendum eſt ꝙ peccatur taciturnitate ab eo cui incūbit officiū predica tōis vel correctōis? ¶ Reſpondendū eſt. ꝙ aūt intelligi tur oportunitas ex ꝑte aliquoꝝ audientiū et aliqͦrū nō aut ex nulla ꝑte. Si ex parte aliquoꝝ intelligit̉ oportu nitas: ex parte alioꝝ nō: nihilominus eſt predicandū. ⁊ hoc eſt qd̓ dicit predica verbū inſta oportune importūe. glo. oportune ꝙͣtū ad eos quibꝰ placet: importune nolē tibꝰ. Et dicit Auguſtinus. Sonet verbū tuum volētibꝰ nolētibus oportune importune. inuenit locuꝫ vbi requi eſcat: terrā vbi germinet. licet aliqui ſunt in terra petro ſa. Si v̓o nō placeat auditoribꝰ. tūc cū audit̉ ꝓdeſſe ni hilominus poteſt in poſterum: ⁊ adhuc dicit̉ predicare oportūe importune. Un̄ glo. tu quid oportune agis ſed importunus videris ei qui libenter nō audit. hoc aūt at tendendum eſt ſi credetur ip̄os eſſe corr biles. Sꝫ ſunt incorrigibiles. nō dicit̉ oportunitas. et tūc eſt tacendi. Un̄ ꝑ illud. noli arguere deriſorē. aliquoti ens ab eius corr tue timiditatis ſed dilectōnis gratia eſt q icit̉. vij math̓. ī ite ſanctū da re canibꝰ ī ritas ꝓijcite ante ꝑ ſanctū intelligit̉ verbū predicatōis qd̓ nō debet corrūpi. corrū pit̉ aūt nt in natores veritatis ⁊ ꝯtem nente caſſiodorus. graue peccatū eſt obſti re. et ī o dicit̉. v. amos. Prudens in illo nati tꝑe tacebit. vbi dicit glo. Uidēs vir eccleſiaſticus incor orrectōem ne videat̉ ſanctum dare canibꝰ. ¶ Sed d̓eſt qd̓ dicit̉ Eze. ꝙ ip̄e loquat̉ ad do mū exaſperātē. cū domus exaſperās videat̉ dici ppl̓s in corrigibilis. Ad quod dicendū. ꝙ nō dicit̉ hic hō exaſpe rans ꝑ incorrigibilitatem ſꝫ ꝑ drn̄tias peccatoꝝ. Unde gre. Noli eē exaſꝑans ꝑ incorrigibilitatē. ne tibi ꝯmiſſa tacendo ⁊ maledicta nō increpando deum exaſperes. ſi cut illi maleficiendo Occaſione dictoꝝ.§. j. querit̉. vtrū predicādū ſit illis qͦs ſcit incorrigibiles. qd̓ videt̉ ꝑ hoc ꝙ petrus predicauit ſymoni mago dicens. pnīam age ab hac nequicia. et dicit glo. nō ꝙ ignoret pe trus eum pnīam nō acturū: ſꝫ qꝛ omnibꝰ iuſſus eſt p̄di care. ſuū facit officiū. vt ille ſit inexcuſabilis. Et in. xv. Ioh̓is dicit̉. Si nō locutus fuiſſem eis peccatū nō habe rent. nūc aūt excuſatōem nō hn̄t de peccato. Sed cū ſci uit eos dn̄s penitētiaꝫ nō acturos. nūqd̓ predicauit eis vt augeret̉ malicia eoꝝ. qd̓ nō videt̉. immo ꝙ potius ta cendū ſit ẜm ꝙ dicit gr̄e. Cum ꝯſpiciūt qꝛ vitā auditoꝝ loquendi lucrari nō poſſunt. tacendo ſcientiā ſuā abſco dūt. vt cum herodes interrogaret ih̓m multis ſermoni bus nihil ei reſpōdebat. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ hͦ qd̓ petrꝰ dixit nō tm̄ fuit vt ſuū faceret officiū: ſed ne alij falleren tur ꝑ maliciā ſymonis magi. Un̄ dr̄ in glo. coraꝫ om̄i arguit̉: ne ampliꝰ ab eo fallant̉. ¶ Illud aūt qd̓ dic̄ gre de taciturnitate habuit aliā cauſaꝫ. vn̄ ſubdit gre. Quo tiens auditores nr̄i nr̄a volūt qͣi li āda cognoſce̓ non ius. ne ſi oſtētatōis aūt ſua ꝑuerſa mutare: oīno tace ſtudio verbuꝫ dei loꝗmur. et illaꝝ culpa que erat eſſe nō deſinat. et noſtra que nō erat fiat. ¶ Nembrū terciū Ercio queritur de ꝯꝑatōe pct̄i taciturni tatis ad pct̄m locutōis. et videt̉ ꝙ maius pct̄m ſit in locutōe ꝙͣ in ſilētio ſiue tacitur nitate. ꝑ v̓bū ſenece. Dyogenes int̓rogat qͣre inter malos taceret. Rn̄di plus expedit ſapiēti ta

do circumuentos. gͦ in pluribꝰ eſt peccatū locutionis ꝙͣ taciturnitatis. quid em̄ aliud eſt cirūueniri niſi ꝑ indi ſcretōem ſermonis ſeduci. ¶ Similiter idē accipit̉ ꝑ ali ud̓ verbū ſenece. Sis rari ſermonis ip̄e. ſed loquētiū pa tiens. locutū eſſe aliqn̄ penitet: tacuiſſe nunꝙͣ. ¶ Prete rea. iij. Iaco. dr̄. ꝙ lingua eſt vniuerſitas iniꝗtatis. de ſilētio ſiue taciturnitate nihil dr̄. gͦ maius malū eſt locu tōis ꝙͣ taciturnitatis. ¶ Contra maius eſt bonū locuti onis ꝙͣ ſit bonū ſilētij. qꝛ tacēdo ſibi ſoli ꝓdeſt. loquēdo vtilis eſt ſibi et alijs. gͦ pct̄m qd̓ opponit̉ locutōi maius eſt ꝙͣ pct̄m qd̓ opponit̉ ſilētio. ſꝫ pctm̄ taciturnitatis op ponit̉ virtuti locutōis: pct̄m v̓o locutōis opponit̉ bono ſilentij. ergo maius eſt pct̄m taciturnitatis ꝙͣ pct̄m lo cutōnis. ¶ Itē ſuꝑ illud. vir linguoſus nō diriget̉ in ter ra. ꝑfectius eſſet om̄es audire ſponſuꝫ cū ioh̓e ꝗ non tin gaudebat qꝛ docebat ꝙͣ qꝛ audiebat. ſicut habet̉ in ioh̓e amicus ſponſi ſtat et audit ⁊ gaudet ꝓpter vocē ſponſi. hͦ ꝓpter imꝑitos neceſſe eſt loqui aliqn̄ vt doceant̉. gau diu gͦ ſit taciturnitatis ⁊ ſponſum audiēdi in volūtate. vox doctrine ſit in neceſſitate. cū gͦ ſilentiū malū oppona tur ſilentio bono. locutio v̓o mala opponit̉ locutōni bo ne: maior aūt ſit ꝑfectio in audito ſponſi cū ſilento bono ꝙͣ ſit in ip̄a locutōe vtili. erit magis malū ſilentiū inde bitum ꝙͣ locutio indebita. ¶ Item videt̉ magis debe eē p̄ceptuꝫ de tacēdo ꝙͣ de loquēdo. pronus em̄ hō eſt ad lo quēdū. Un̄ ſuꝑ illud pͣs. vt nō delinquā in lingua mea. glo. nō fruſtra eſt lingua in humido qꝛ defacili labit̉. et ſuꝑ illud. iij. Iaco. lingua eſt ignis ⁊cͣ. cū fere ſit impoſ ſibile vitare pct̄m lingue ⁊ a ꝑfectis nō quicūqꝫ debꝫ a petere magiſteriū. p̄ceptū aūt ad hoc datū eſt vt cohibe at ſe hō a delicto. nō aūt ita pronus ē homo ad peccatu taciturnitatis. gͦ magis dandū eēt p̄ceptū de tacēdo ꝙͣ p̄ ceptū de loquēdo. p̄ceptū em̄ de tacēdo cohibe̓ oꝫ a vicio locutōis. p̄ceptū v̓o locutōis a vicio tacit̉nitatis. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ maius dr̄ pct̄m pct̄o. vel qꝛ in pluribꝰ peccat̉ et ẜm hoc maius dr̄ peccatū locutiōis ꝙͣ taciturnitatis vel maius dr̄ peccatū qꝛ occaſio ſiue cā eſt maioris dam ni. ẜm hoc pct̄m taciturnitatis eſt maius: qꝛ ꝑ illud ſub trahit̉ vtilitas locutōis que eſt maior vtilitate ſilentij. ¶ Ad obiectū aūt dicendū eſt. ꝙ prima rō ſumit̉ ex com ꝑatōe ẜm pluralitatē delicti. et ſimiliter ſcd̓a ⁊ ſimiliter tercia. ¶ Ad obiectū aūt ex alia ꝑte dicendū ꝙ prima rō reſpicit cauſaꝫ maioris damni. et hoc mō pct̄m tacitur nitatis eſt maius. ¶ Ad ſcd̓o v̓o obiectū dicenduꝫ eſt. ꝙ pct̄m taciturnitatis opponit̉ bonitati locutōnis. et oppo nit̉ ſilentio bono: ſꝫ aliter et aliter. ratōne em̄ oppoſitōis in actu opponit̉ bonitati locutōis. rōe v̓o qualitatis ma nente in ꝯſimili actu opponit̉ ſilentio bono. filentiū autē bonū in qͦ audit̉ vox ſponſi: habet quandā bonitateꝫ. et ratōne ſilentij qꝛ ſilet ab eo a qͦ ſilendū eſt. et habꝫ boni tatē rōne auditus vocis diuine. ratōne eius dr̄ hr̄e ꝑfe ctōem. licet v̓o ei opponat̉ taciturnitas mala rōne illius ꝑfectōis. nō tn̄ eſt maius pct̄m ꝙͣ peccatū locutōnis. pec catū em̄ locutōis plus ꝯtrariat̉ eidē. et ita ex hoc nō ſeꝙ tur ꝙ ſit maius ſed ecōtrario. ¶ Ad illud v̓o qd̓ querit̉ qͣre magis eſt p̄ceptū de locutione ꝙͣ de ſilentō. dicendū eſt ꝙ locutio pluribꝰ modis habet rōnem bonitatis. et quo ad ſe: et quo ad ꝓximū. Preceptū aūt ſilentij habet bonitatem quo ad ſe. precepta aūt affirmatiua aliter ſe habent ꝙͣ negatiuā. negatiua em̄ ſunt ad cohibenduꝫ a malo: affirmatiua v̓o vt ꝓficiat homo in bono. quia er go cum ꝓficit magis proficit loquendo ꝙͣ tacendo. ideo magis eſt preceptuꝫ in ſacra ſcriptura de bonitate locu tionis ꝙͣ de bonitate ſilentij. cum tamē pluribus modis poſſit eſſe taciturnitas bona. ſed multiplicius poteſt eſ ſe bona locutio ¶ Queſtio. cxxxix. de pecca to locutionis. et primo de mendacio.
Onſequenter dicē dum eſt de peccato qd̓ eſt in locutōne. primo ꝯtra veritatē. veritas autē aliqn̄ xſtruit̉ ſicut in mēdacio. aliqn̄ ꝯtemn tur ſicut in ꝑiurio: aliqn̄ impugnat̉ ſi in ꝯtentōne. Primo gͦ dicendū eſt de medacio. ¶ Circa qd̓ querendū eſt quid ſit mendaciū. Scd̓o vtrū menda ciū ex aliqͣ circūſtātia poſſit fieri bonuꝫ. ſicut occidere ꝑ circūſtantiā trahit̉ ad bonū. Tercio vtrū omne menda ciū ſit peccatū. Quarto vtrū omne mendaciū ſit pecca tū mortale. Quinto vtruꝫ ꝑfectis liceat mentiri. Sexto de mendacijs ẜm differentias ꝑſonaꝝ dicendū. Septīo de ſpeciebꝰ mendacij. Octauo de ꝯꝑatōe ad ſuum oppo ſitū in dicendo. ¶ Nlembruꝫ primuꝫ Irca primū ſic dicit augꝰ. in li. de menda cio. Mendaciū eſt falſa vocis ſignificatio cū intentōe fallendi. et hͦ ideꝫ habet̉ ī glo. ſuꝑ illud psͣ. perdes om̄es qui loquuntūr mendaciū. ¶ Obijcit̉ aūt circa hāc diffinitōeꝫ. ꝯtingit ſi mulatōem facere in oꝑbꝰ ſicut in v̓bis. Un̄ ſicut mēda ciū eſt in falſis verbis: ita in oꝑbꝰ ſimulatis. gͦ nō tm̄ eſt mendaciū falſa vocis ſignificatio. ¶ Itē aliquis dicit a liqd̓ verū et tn̄ intendit fallere: ꝯſtat ꝙ ip̄e peccat. et non videt̉ reduci ad aliud genus pct̄i ꝙͣ ad mendaciū. gͦ non vniuerſaliter eſt mēdaciū falſa vocis ſignificatō. ¶ Itē ille qui iocoſe dicit mendaciū nō videt̉ habere intentōeꝫ fallendi. immo vult bene ꝙ alius cognoſcat ꝙ vult dice re falſum. gͦ nō ꝯuenit om̄i mendacio. ¶ Similiter videt̉ de mendacio officioſo. aliquis em̄ dicit falſum vt ſaluet aliquē. principalis intentio eius fuit circa ſalutē alteri us. gͦ nō eſt principalis intentio fallendi. eſt tn̄ mendaci um: gͦ nō ꝯuenit om̄i mendacio. ¶ Itē ſophiſtice diſpu tando tota die falſuꝫ dicūt et intendūt fallere. nūqd̓ om nes peccant. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ illa diffinitio generalis ē mendacij ſimpliciter. Nam ẜm aug. reqͥrunt̉ duo ī men dacio ſimpliciter dicto ſcꝫ ꝙ ꝓferens dicat falſum: et ꝙ intendat dicere falſum. ex qua diſpoſitōe eſt vt poſſit ali quis falli. vt ſic ſit fallitas ex ꝑte intendētis et ex ꝑte ſi gni. ¶ Ad obiectū primo dicendū eſt. ꝙ mendactu non ꝓprie dicit̉ in factis licet ſit ibi ſimulato. verbū em̄ ꝓprie ordinat̉ ad ſignificandū. mēdacium aūt dicit̉ a dictōne mentis. qꝛ gͦ mens dicit ꝑ verbū. id̓o recte dicit̉ menda ciū falſa vocis ſignificatio. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdū. ꝙ ille ꝗ dicendo verū intendit fallere nō peccat mendacio niſi quo ad qd̓. vnde et illud genus pct̄i dicet̉ ẜm quid men daciū. ¶ Ad terciū dicendū. ꝙ lꝫ ille ꝗ peccat mendacio iocoſo nō intendat decipe. intendit tn̄ dicere falſuꝫ. ex poſſet eſſet in aliquo deceptio. vnde ꝯuenit ei rō mend cij. eſt em̄ intētio falſum dicendi. ¶ Ad quartū dicendū. ꝙ in mendacio officioſo ſimul eſt vtraqꝫ ꝑs mendacij. li cet em̄ ſit vlterior intentō.ſ. iuuare ꝓximū: nihilominꝰ citior eſt intentio fallendi. et quo ad hoc dicet̉ mendaci um. Illa em̄ intētio ꝯ ſe reſpicit ſermonē. altera v̓o intē tio reſpicit voluntatē: et nō ꝑ ſe ſermonē. ¶ Ad quintuꝫ dicendū. ꝙ licet ſophiſte dicāt falſum ⁊ intendāt fallere et ita dicat mēdaciū: tn̄ qꝛ hoc faciūt cā exercitij ⁊ nō vt ignorat̉ v̓tus noīm. nō eſt pct̄m. ¶ Querit̉ etiam cū ſint due drn̄tie ꝯtingit em̄ aliquē dice̓ verū cū intentōne fal lendi. et ꝯtingit dicere falſuꝫ nō cū intētōne fallendi. qd̓ iſtoꝝ plus accedit ad ratōem mendacij. pͥuatō prime tis cū poſitōe ſcd̓e: ꝙͣ poſitō prime ꝑtis cū p̓uatōne ſcꝫ ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ plꝰ ꝑtinet ad eē mēdacij intētō fallēdi ꝙͣ falſa vocis ſignificatio. falſa em̄ vocis ſignificatio eſt ſic̄ materiale in mendacio. ꝯplemētū aūt eſt intētio fallē di. et id̓o vbi remanet intētio fallendi plus dicit menda ciū. nihilominus tn̄ vtrūqꝫ eſt mendaciū ẜm quid. ¶ Mēbrū ſecunduꝫ

Queſtio .cxxxix.
Ecundo querit̉ vtrū mendaciū ex aliqua circūſtātia poſſit fieri bonū. qd̓ videt̉. gra uiora ſunt. furtū. homicidiū. ꝙͣ mendacij in genere. ſed hec grauiora bene pn̄t fieri ꝑ aliquas circūſtatias formatas. vt poteſt quilibet occi dere hoīem maleficū iuſticia dictāte amore iuſticie. Si militer poteſt fieri ꝯtrectatō rei aliene īuito dn̄o. ſic̄ fuit in aſportatōe vaſoꝝ egiptōꝝ: et tn̄ nō peccauer̄t ſꝫ bn̄ fe cerūt. q̄ ex mandato dn̄i ſolo hec fecerūt. ¶ Contra. dic̄ ig. loquens de his malis in genere. ſi homicidiū ⁊ fur nto alicuius boni bene poteſt fieri: mendaciū ino tn̄ nunꝙͣ. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ aliter eſt de gene̓ fur ti et homicidij: et de genere mendacij. furtū em̄ et homi cidiū determinat inordinatōnem actus reſpectu mate rie. nō determinando inordinatōem ex ꝑte finis ſiue in tentōnis. mendaciū aūt inordinatōem in cōꝑatōne actꝰ ad materiā et in ꝯꝑatione ad finē. et ideo dicit augꝰ. ꝙ niendaciū nō poteſt bene fieri. furtū aūt et homicidium poteſt bene fieri. ſi v̓o furtum ⁊ homicidiū importarent de ſe inordinatōem ex ꝑte finis vel intentōnis. nec tunc illa poſſent bene fieri. Preterea. illa inordinatō q̄ eſt ex ꝑte materie in furto et homicidio. ꝓpter aliquā ꝯditōeꝫ aduenientē ex ꝑte materie cuius ratōne pōt eſſe ordina tio tollit̉. qꝛ maius eſt bonū ſuꝑueniens ꝙͣ illud ſit ma lum. in mēdacio aūt eſt defectus veritatis cui nō poteſt addi ꝯditō ꝑ quā fiat maius bonū ꝙͣ defectus veritatis eſt malū. et ideo nō eſt formabile ad bonū nec illo poteſt aliquid mereri. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ hec graui ra ſunt et nō pn̄t bene fieri ⁊cͣ. dicendū eſt ꝙ grauius pt̄ dici multipliciter. vel ratōne iniurie ꝓximi. et ẜm hum modū grauius dicit̉ furtū et homicidiū ꝙͣ mendacium. ¶ Preterea etiā grauius dicit̉ qd̓ addictū eſt maiori pe ne. et ſic etiā illa addicta ſunt maioris pene ꝙͣ mendaci um in genere. licet aliqd̓ mēdaciū vt illud qd̓ eſt blaſphe nie ſit addictū grauioris pene in veteri teſtam̄to. ſicut habet̉ ī.xxiiij. leui. Qui blaſphemauerit nomē dn̄i mor bꝰ obruat eū ⁊cͣ. Dicit̉ iteꝝ grauius al te moriat̉. terū altero ꝓpter hoc. ꝙ inordinatōem dicit reſpectu rei nobilioris. et ẜm hoc ꝙ eſt veritas nobilior pecunia vel vita mortali: mēdaciū dicit̉ grauius. Dicit̉ etiā grauiꝰ. qꝛ plus importat īordinatōis in ſua ratione. ponit eniꝫ latōem ad finē: et ẜm hoc dicit̉ mendaciū iterum . ⁊ ẜm hec eſt rō quare mendaciū nō eſt formabi le: alia v̓o dicunt̉ formabilia. eo ꝙ ſuis intentionibꝰ nō itatē ex ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ vtrū om̄e mendaciū ſit pec catū. qd̓ videt̉. dicit aug. in li. de mendacō ui aliqd̓ genus mēdacij peccatū nō eē pr auerit: ſeip̄m decipit. ¶ Item inter omīa dacia minima ſunt officioſuꝫ et iocoſum. ſꝫ hec duo lacioꝝ nō ſunt ſine culpa. ſicut habet̉ ī glo. es om̄s qui loquunt̉ mendaciū. e endaciū eſt peccatū. ¶ Preterea. ex ip̄a ratōne it̉: vbi em̄ eſt intentio fallendi eſt peccatuꝫ ſꝫ vbi e laciū: ibi eſt intentō fallendi. gͦ vbi eſt men daciū ibi erit catū. ¶ Item augꝰ. in enche. verbis vti ad fallaciā nō ad illud ad qd̓ inſtituta ſunt: peccatū eſt. ſꝫ in mendacio hoc agit̉. ergo om̄e mendaciū eſt peccatū ¶ Item aug in li. de doctri. xp̄iana. omne mendaciū eſt tas. ſꝫ omīs iniquitas eſt pct̄m. gͦ om̄e mendaciuꝫ eſt peccatum. ¶ Contra. verum et mendacium opponū tur bonitas et peccatum opponuntur ſimiliter. ſed veri tas diſtinguit̉ a bonitate. gͦ mendaciū diſtinguet̉ a pct̄o gͦ mendociū nō dicet̉ pct̄m eſſentialiter. ¶ Itē aug. in li. ꝯtra mendacium. Sicut lux opponitur tenebris ⁊ econ uerſo. ita veritas opponitur mendacio. et econuerſo. ſed lux et tenebre opponunt̉ circa cognitōnem exteriorē. er go veritas et mendacium circa cognitōneꝫ interiorē. ſꝫ in illa nō eſt peccatū ſicut nec veritas. gͦ mendaciū nō ē
peccatū. ¶ Item ambro. Nō ſolū in v̓bis falſis. ſꝫ et in ſi mulatis oꝑbꝰ eſt mendaciū. Sed in oꝑbꝰ ſimulatis pt̄ eſſe ſine peccato. ſ iulatio em̄ aliqn̄ bona eſt et ꝓ tēꝑe aſſumēda. ſicut dicit hieroni. exemplū eſt de iehu. iiij. re gum. xj. Et de dauid. jͣ. reg. xxj. ergo nō omne mendaci um eſt peccatū. ¶ Deinde querit̉ vtrum omne peccatuꝫ ſit mendaciū. d̓ nō videt̉. peccatum enim vniuerſitatis eſt. eo ꝙ eſt dictū vel factū vel cōcupitū. mendaciū autē eſt dictū ꝓprie. ergo nō om̄e pct̄m eſt mendaciū. ¶ Con tra ſuꝑ illud psͣ. quia delectaſti. glo. omne peccatū men ꝯtra legē et veritatē eſt. Similiter ſuꝑ il dacium eſt lud. viij. ioh̓. Dyabolus eſt mendax et pater eius. id eſt mendo pct̄m dicit̉ mendaciū. ¶ Ad qd̓ dicēdū bi ē nendaciū eſt peccatū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ icendū eſt ꝙ mendaciuꝫ duo importat in ſe in ꝯtrari falſam vocis ſignificatōꝫ: et fallendi intentōem. ꝙͣtū ad falſam vocis ſignificatōem opponit̉ veritati: ẜm ꝙ veri tas diſtinguit̉ a bonitate. ꝓut aūt ponit intentōem fal lendi opponit̉ veritati. ꝓut veritas ē ſub bonitate. qꝛ em̄ habet intētōem fallēdi. fallax eſt. fallax aūt nō eſt verax veracitas aūt ſpecies eſt bonitatis. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicen dū ꝙ lux et tenebre pn̄t dici ex ꝑte intellectus cognitiur vel ex ꝑte intellectus practici. ſi ex ꝑte intellectus cogni tiui: ẜm hoc ſi veritas et mendaciū ſic opponūt̉: non erit mēdaciū ſic ſub peccato. ſi v̓o ſe habeat circa intellectū practicum. tunc veritas et mendaciū ſi ſic opponūt̉ erit pct̄m mendaciū. ¶ Ad terciū dicendū ꝑ hoc quod ſupra dictum eſt ꝙ mendaciū nō ꝓprie dicit̉ in oꝑbꝰ ſimulatis ſi v̓o dicit̉ in oꝑbꝰ ſimulatis: diſtinguendū eſt. qꝛ eſt ſi mulatō laudabilis. et eſt ſimulatio vituꝑabilis. Simu latio vituꝑabilis eſt pct̄m. Simulatō v̓o laudabilis nō eſt peccatū. ſimulatō aūt vituꝑabilis ꝓprie dicit̉ menda ciū in oꝑbꝰ: ſicut ſi aliquis ſimulat ſe eſſe xp̄ianū et nō facit oꝑa xp̄i. ¶ Ad illud v̓o qd̓ querit̉. vtrū omne pct̄m ſit mendactū. dicendū eſt ꝙ peccatū accipit̉ ꝓprie et ex tenſo vocabulo. ꝓprie ẜm ꝙ eſt falſa vocis ſignificatio ⁊cͣ. et ſic non omne peccatū eſt mendaciū. extenſo v̓o vo cabulo accipit̉ cū dicit̉ ꝙ om̄e pct̄m eſt mendaciū. qꝛ de clinat a veritate boni. vel qꝛ ꝓmittit quandā veritatem dilectionis quam non adimplet. ¶ Nembrū quartū Uarto querit̉. vtrum om̄e mendacium ſit pct̄m mortale. qd̓ videt̉ aug. in li. ꝯtra mē daciū. ſicut pietas ⁊ impietas iuſticia ⁊ ī iuſticia differūt: ſic veritas et mendaciuꝫ ſed ſic differt pietas ab impietate ⁊ iniꝗtas a iuſticia. ꝙ ſunt ſemꝑ mortalia: gͦ mendaciū ſic differt a veritate ꝙ ſemꝑ eſt mortale. ¶ Item ſuꝑ illud psͣ. odiſti om̄s ꝗ ope rant̉ iniquitatē. ꝑ. ⁊cͣ. plus eſt ꝑdere ꝙͣ odire. ſi ergo odi um dn̄i nō eſt niſi mortale pct̄m. perdere non eſt niſi re ſpectu eoꝝ qui mortaliter peccant. ¶ Item aug. in li. de ꝯflictū vicioꝝ ⁊ virtutū. nec officioſo mendacio nec ſim plici verbo debet quis aliquē decipere. qꝛ quōlibet men tit̉ quis occidit animā. ſed nō occidit̉ aīa niſi ꝑ mortale peccatū. ⁊ omne mendaciū fit cum intentōne fallendi. gͦ omne mendaciū eſt mortale pct̄m. ¶ Item ſuꝑ illud. per des om̄s ꝗ loquūt̉ mendaciū ⁊cͣ. Si quis nō vult homi nem ad mortem ꝑdere d̓m taceat ſed nō falſuꝫ dicat. ne ꝓ corꝑe alterius animā ſuā occidat. ergo nō eſt ꝑpetran dum mendaciuꝫ ꝓ vita alterius ſeruanda. qꝛ occideret animam ſuam qd̓ non eſſet niſi ꝑ mortale peccatū. Si gͦ non eſt perpetrandum mendacium benignitatis. qd̓ eſt minus in genere mendacij. eo ꝙ eſſet mortale peccatum multo fortius nec alia genera mendacioꝝ. cum ergo il lud eſſet mortale peccatū. et reliqua eſſent mortalia pec cata. ¶ Contra. jͣ. Exod̓. vbi loquit̉ de obſtetricibus et mendacio eorum: dicit glo. que eſt aug. quorundaꝫ vita longe inferior eſt a ꝑfectione ſanctoruꝫ. ſed habeant iſta peccata mendaciorum ꝓuentu ip̄o ⁊ indoīe ſuſtinentu et dicitur ibi ꝙ infirmis mentiri conceditur. ſed nulluꝫ

mortale alicui concedit̉. ergo hoc nō fuit mortale. ¶ Itē rego. hoc peccati genus facile credimus relaxari. et lo uit̉ de mendacio benignitatis. nam ſi quelibet culpa ſe quenti pia oꝑatōne purgatur quantomagis hoc facile abſtergit̉ quā mater boni oꝑis pietas comitat̉. ¶ Itē ſu per illud pͣs. Perdes om̄s qui loquunt̉ mendacium ⁊cͣ. glo. hec duo genera mendacij nō ſunt ſine culpa: ſꝫ non cum magna. ſed omne mortale eſt cū magna culpa. ergo om̄e mendaciū eſt mortale. ¶ Item yſid̓. Interdū quiſ qꝫ incaute ſolet ex p̄cipitatione loqui mendaciū. ſed loꝗ ex precipitatōne dumodo non aggrauet̉ et ꝑte materie: poteſt eē veniale. ergo nō om̄e mendaciū eſt mortale pec catū. ¶ Ad quod dicēdū. ꝙ nō om̄e mendaciū eſt pecca tū mortale. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ primo dicenduꝫ. ꝙ nō attendit̉ ſimilitudo illa quo ad genus peccati. ſꝫ quo ad modū oppoſitionis. pietati em̄ opponit̉ impietas ⁊ iu ſticie iniuſticia ⁊ veritati mendaciuꝫ. Uel poteſt dici ꝙ intelligit̉ ibi de mendacio circa fidem ꝓ corꝑali vita ſer uanda. et hoc modo mendaciū ſimilitudineꝫ habet cum alijs in genere mortalis peccati. ẜm ꝙ trahit̉ ad talem materiā. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. ꝙ cum dicit̉. perdes om̄s qui ⁊cͣ. nō extendit̉ ad om̄es loquētes mendaciū. ſed ſic̄ vult caſſio. hoc intelligit̉ de om̄ibꝰ qui loquunt̉ menda ciū contra religionē fidei vel bonoꝝ morum. et tale ma ius eſt ꝙͣ oꝑari iniquitatem. et ideo ordinat̉ poſt ipſum ¶ Ad terciū dicendū ꝙ intelligendū eſt illud aug. de cō flictu vicioꝝ. de mendacio in quo p̄ponit̉ cōmutabile bo nū incōmutabili. nec extendit̉ ad omne mendaciū offici oſum. et hoc patet ꝑ hoc quod ſequit̉ ibidē om̄ibꝰ men dacibꝰ ꝑs erit in ſtagno ignis ardētis et ſulphure. ¶ Ad quartū dicendū. ꝙ illud qd̓ dicit̉ de mortali peccato mē dacij ꝓ vita alterius ſeruanda. intelligit̉ de ꝑfecto ⁊ ſpi rituali viro ſicut habet̉ in glo. Quis aūt dicat̉ ꝑfectus et ſpūalis dicet̉ poſt. Aliud eſt etiā mentiri et falſum di cere. mentiri em̄ eſt contra mentē ſiue ꝯtra ꝯſcientiā ire. et quo ad hanc circūſtātiā vbi inuenitur poteſt eſſe mor tale peccatum. dicit̉ em̄. j. ſapīe. Os quod mentitur oc cidit animam. ¶ Mebrū quintum Uinto querit̉. vtruꝫ ꝑfectis liceat mentiri ex aliqua cā. Ꝙ non videt̉ ꝑ verba aug. ꝙ dicit. ꝙ ꝑfectis omnino mētiri nō ꝯuenit. et alubi dicit. ne quis arbitret̉ ꝑfectum et ſpiritualem hominē ꝓ iſta tꝑali vita morte cuiꝰ ſua vel alterius nō occiditur aīa: debere mentiri. et poteſt eē ra tio ad hec dicenda. ſi em̄ ꝑfectis liceret mentiri vel men daciū dicere quibꝰ crederet̉. iam ergo nulli poſſet credi qꝛ nō ꝑfectis: ſi nō preſumeret̉ ꝙ ip̄i nō deberēt mentiri et multo fortius nec imꝑfectis. Ad hoc ergo vt ſtet credu litas veritatis: nō videt̉ licitū ꝑfectis mentiri ſiue men daciū dicere. ¶ Itē aug. in li. de mendacio et loquit̉ ī il lo caſu quō quiſqꝫ diligit ꝓximū ſicut ſeip̄m cui vt pre ſtet tꝑalē vitā ꝑdat eternā. ſꝫ nō ꝑdit̉ vitā eterna niſi per mortale. gͦ ꝑfecto mortale eſt mentiri ſiue mendaciū. qͣn tum enim erat de genere mendacij nō erat ip̄m officioſū mendaciū mortale in ſe. ¶ Sed ꝯtra querit̉ quis eſt iſte ꝑfectus. ſi em̄ dicat̉ religioſus: ꝯtra. Religioſus non te netur ad aliqua ad que nō tenēt̉ alij. niſi ad que obligat ſua ꝓfeſſio. ſi gͦ ꝓfeſſio religionis ſue nec implicite. nec explicite artat eū vt nō dicat mendaciū: nō erit tranſgreſ ſor religionis dicendo mendaciū. gͦ ſibi vt imꝑfecto erit veniale. Ꝙ aūt nō arcet eum ſua ꝓfeſſio ex ſingulis ar ticulis regule ſue poteſt ꝑpendi. ¶ Item circumſtantia non excedit circumſtantiam in infinitum. ergo nec pec catum aggrauatum ex circumſtantia excedit alterū pec catum ſine illa circumſtantia exiſtēs in infinituꝫ. ſꝫ mor tale in infintū excedit veniale: ergo ſola circūſtantia nō facit ꝙ illud quod erat veniale illi: mortale ſit iſti. ſtatꝰ aūt circūſtātia quedam eſt. quare nō propter ſtatuꝫ ꝑfectionis erit ꝑfecto mortale mendaciū quod erat venia le imꝑfecto. ¶ Similit̓ obijcit̉ de p̄lato ꝑfecto. cui ſua ī tereſt gerere curam ſubditoꝝ. et maxime in ſua ꝑfectio ne: et vt ponat animā ſuam ꝓ oubꝰ ſuis. hoc aut nō vi detur eum plus obligare ad nō dicendū mendaciū ꝙͣ ali um ꝗ eſt imꝑfectus. niſi de his que ꝑtinent ad ſuū offici um. ¶ Itē aug. in li. ꝯtra mēdaciū dicit. ꝙ quidā ſunt ci ues babilonis et de illis nō querit ip̄e ſed de ciuibꝰ hie ruſalem. vtrū ꝑfectis ciuibꝰ hierl̓m liceat mentiri aut n̄ ſed caritas facit eſſe ciues hierl̓m. ꝑfecti ergo ciues ſunt qui ꝑfectam habent caritatē. ponat̉ ergo ꝙ aliquis ha bens ꝑfectam caritatē dicat mendacium ſiue mentiat̉ ⁊ cadat a ſua ꝑfectione. nunquid ꝓpter hoc excidit a cari tate? nō videt̉ quare ſi ꝙͣdiu habet caritatē. viuit aīa eiꝰ vita gratie. nō videt̉ ꝙ ꝑ mendaciū benignitatis anima eius occidat̉. ¶ Ad qd̓ rn̄dere poſſumus ꝙ mendaciuꝫ pōt ſumi multipliciter. Uno modo falſa vocis ſignifica tio cū voluntate falſum enunciandi. Alio mō enuciatio falſum enunciare volētis vt fallat. Tercio mō libido ſeuerans mentiendi. et has intentiones ponit aug. ſi e go accipiatur prima intentō et dicat̉ ꝑfectus religioſus qui nō ex ꝓfeſſione habet nō dicere mendaciuꝫ. nō eſt ē ꝓhibitū nec peccat mortaliter ſic ꝑpetrando mendaciū. Si d̓o ſcd̓o modo accipiat̉. et dicat̉ ꝑfectus ille qui ha bet ꝑfectā caritatē. et ex ꝑfecta caritate ꝑfectā cognitōꝫ vt adhereat totaliter deo. ẜm intellectum et ẜm affectuꝫ prout eſt poſſibile in via ſi peccat talis in genere menda cij. licet ſit benignitatis peccat mortaliter. qui em̄ ꝑfecte adherebat deo nullam habebat ratōem trahentem qua re mentiri deberet. et ſicut de adam dicitur ꝙ ratiōe ſta tus ſui peccauit mortaliter. ita et iſte ratione ſtatus ex hoc genere peccauit mortaliter. Et hoc eſt quod dicit Auguſtinus ſuper illud Exod̓. j. Bene ergo fecit domi nus obſtetricibꝰ. quorum cōuerſatio iam ī celis eſt eos nō exiſtimo lingue modum circa veritatem: falſitatēqꝫ exemplo obſtetricum debere formari vir ſanctus vt per fecte adhereat veritati ſtudioſe prohibetur nec precipi tatione mentiri. ſummopere enim cauendum eſt omne mendacium. ꝙͣuis nonnunꝙͣ ſit aliquod genus menda cij culpe leuioris. ſi quiſꝙͣ preſtādo mentiatur. ſed quia ſcriptum eſt. Os quod mentitur occidit animam. ⁊ per des omnes qui loquuntur mendacium. hoc quoqꝫ men dacium perfecti viri ſummopere fugiunt vt nec vita cu iuſtibet per eorum fallaciam defendatur: nec ſue anime noceant dum preſtare carni nituntur aliene. Et dicit au guſtinus in libro de mendacio. Ille filius qui verbum ſuſcipiens a perditione longe aberit. prouerbioꝝ. xxix. ẜm aliam litteram. et nihil falſi ex eius ore procedit: tā ſibi clauſum deputat ad ſubueniendum homini per me dacium: ꝙͣ ſi per ſtuprum tranſire cogatur. Et alubi. fi lij ſuperne ciuitatis filij veritatis eius ciuitatis ſunt. de quibus ſcriptum eſt. In ore eorum non eſt inuentum me dacium. Eius ciuitatis eſt filius de quo ſcriptū eſt. ver bum ſuſcipiēs filius a perditione longe aberit. excipi ens autem excepit illud ſibi. et nihil falſi ex eius ore ꝓ cedit. his filijs ſuperne hieruſalem ſi quando in homini bus obrepit qualecunqꝫ mendacium. depoſcunt humili ter veniam: non inde querunt gloriam. ¶ Si v̓o accipia tur tercio modo mendacium. erit mendacium mortale peccatum. et ẜm hoc dicitur. vij. eccleſiaſtici. Noli velle mentiri omne mendaciuꝫ. aſſiduitas enim illius nō eſt bona. et dicit Auguſtinus. quis integrum dixerit ani mum eſſe mentientis. etenim libido ipſa recte diffinitur appetitus animi quo eternis bonis quelibet temporalia proponuntur. nemo itaqꝫ poteſt conuincere eſſe menti endum: niſi qui potuit oſtendere eternum aliquod bo num optimum poſſe mendacio. Sed cum tanto quiſqꝫ ab eternitate diſcedat: quanto a veritate diſcordat. qui aūt mentit̉. a veritate diſcedit. abſurdiſſimū eſt dice diſ cedēdo inde poſſe ad boni aliqd̓ aliquē ꝑuenire. aut ſi e aliqd̓ bonū eternū qd̓ n̄ ꝯplectit̉ veritas n̄ erit veꝝ. ⁊ iō

Queſtio .cxxxix.
it animꝰ ip̄i corꝑi. ita veritas ip̄i ani nec erit bonū. v. mo pręponēda eſt. vt eam nōſolum magis ꝙͣ corpus ſed ip̄m appetat animꝰ. ¶ Ad obiectū aūt reſpō mag dendū eſt. Ad primū dicendū eſt ꝙ nō ex ꝑfectōe ſua o ligat̉ quis ꝑfectus ad nō mentiendū.i. nō dicenduꝫ fal ſum cum volūtate dicendi falſum ſiue fallendi. ſꝫ exquo eleuata eſt aīa in tantā ꝑfectōem caritatis et cognitōnis nō habet excuſatōem vt mendaciū ex ip̄a fiat veniale. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendum. ꝙ circūſtātia nō quecunqꝫ in ducit mortale pct̄m. ſꝫ q̄ importat ex ꝯſequenti ꝯtēptū. ſi cut ſi aliquis peccabat prius ignoranter ⁊ ideo veniali ter: ſed poſtea peccaret ſcienter faciendo conſimile. pec caret mortaliter. Similiter poteſt dici ex iſta ꝑte ꝙ iſte intantū adheſit ſumme veritati ꝙ rōne ſtatꝰ ip̄m mēda cium nō tm̄ facit ip̄m cadere a ꝑfectōne: ſed etiā a cari te. qꝛ nullā cauſam habuit excuſantē. ¶ Ad terciū di ndū eſt de prelato. ꝙ ratione prelatōnis nō tenet̉ niſi ad nō dicendū mendaciū in his que ſpectāt ad ſuū offi cium. ſi tn̄ mendaciū importaret aſſiduitatē mentiendi. eſſet in eo crimen. ¶ Ad quartū dicēdū. ꝙ licet nō ſit vni uerſaliter verū. ꝙ qui cadit a ꝑfectōne cadit a toto: nihi lominus tn̄ ratōne ſtatus poteſt eſſe. ꝙ cadens a ꝑfectō ne cadit a caritate. et poteſt eſſe exemplū de angelo in p̄ mo ſtatu poſito ꝙ habuit gratiā eminentē: nō tm̄ cecidit a gratia ſed ratōne ſtatus a recuꝑatōne gratie. ¶ Sꝫ q̄ ritur poſtea a beato Auguſtino. ponat̉ ꝙ aliꝗs habeat ꝯſcientiam. ꝙ mendacō eius interueniēte poſſit aliquis ꝯuerti ad fidem ſiue ad baptiſmū. poterit ne in hoc caſu ꝑfectus mentiri. Si ſic tunc nō peccat mortaliter. ſi nō quō remanebit tantū bonū ꝓ tāmodico malo. ¶ Ad qd̓ icendū ẜm aug. ꝙ nequaꝙͣ debet mentiri etiam in hoc caſu. et eſt ratio aug. talis. ſi ꝑ luxuriā mei nō licet mihi ꝑpetrari alterius caſtitatē vel ꝯſeruare: ꝙͣtomagis nec ꝑͦ corruptōem veritatis. et hoc accipit ex lr̄a. lxx. interp̄ tum. ꝓuer xxix. in fine. verbū ſuſcipiēs filius a ꝑditōne longe aberit. et nihil falſi ex eius ore procedet. quod ex ponens ſic aug. dicit. filius ſuſcipiens ꝑ gratiam verbū eternū tam ſibi clauſum deputet ad ſubuenienduꝫ bono homini ꝑ mendaciū. ꝙͣ ſi ꝑ ſtuprū tranſire cogat̉. Sꝫ erit. nūqd̓ remanebit iſte nō baptizatus hac occaſior g. illa veritas que fecit ſibi eū adherere ⁊ elō Rn̄det gari a falſitate: docebit aliū odū ſubueniendi vt ꝑueni at ad bi ¶ Nlembrum ſextu Exto querit̉ de mendacijs ẜm differētias ꝑſonaꝝ vete. teſta. et primo de mendacio abrahe gen̄. xxij. dicit ip̄e pueris. expecta te hic cū azino. ego et puer ꝓgrediemur. ⁊ poſtꝙͣ adorauerimus reuertemur ad vos: conſtat ꝙ ip̄ firmiter ꝓponebat immolare yſaac. qͣre nō intendebat ꝙ reuerteret̉ cū eo. dicebat gͦ ip̄e patriarcha ꝯtra ꝯſcien tiam ſuam. ¶ Sed ꝯtra dicit̉ de eo. abſit ꝙ vir a deo in ſpiratꝰ in illa hora mortalit̓ peccaſſꝫ. Hoc ſoluit amb̓. in libro de pr̄iarchis vbi dicit. abrahā: etſi ẜm formā v̓bi mendaciū dixit. et ꝓpter hoc nō eſt imitandus a nobis. nihilominus rōne figure ad quā inſpiratus a deo reſpe xit: nō eſt preſumendū illum mēdaciū dixiſſe. vnde. j. ad coꝝ. x. dicit̉. oīa in figura ꝯtingebant illis. fuit aūt figu ra illa īmolatōis xp̄i. etſi em̄ filius dei incarnatus ſicut pater abraham ducēt yſaacͣ humanam naturā ad īmo landū in paſſione: reuerti debuit tn̄ yſaac cū abraham. ⁊poſtꝙͣ filius dei ſemel aſſumpſit humanā naturā: nec īpaſſione nec poſt dimiſit eā. Un̄ ad hͦ reſpiciēs abra ham nō intendebat mentiri. vnde etiā qꝛ mentiri nō in tendebat ita diſpoſuit vt nec etiā ẜm litterā dixerit niſi verū. ip̄e em̄ reuerſus eſt cum yſaac ſicut dixerat. vt ptꝫ gen̄ xxij. Propter hoc gͦ notandū eſt ꝯſequēter. ꝙ hmōi verba ſanctoꝝ patrū etſi aliqn̄ videant̉ eſſe mēdacia ad lr̄am. excuſabant̉ tn̄ rōne ſignatoꝝ. Un̄ etiā de iacob qn̄ dixit. ego ſum eſaunitus tuus. dicenduꝫ ꝙ ad
lr̄am nō volebat dicere ꝙ ip̄e eſſet eſau: ſed ꝙ ip̄e eſſet il le cui iura primogeniture debebant̉. excuſat em̄ ꝑ ſenſū figuratiuū. ꝑ eſau em̄ figurabat̉ ppl̓s iudaicus: ꝑ iacob gentilis. qui licꝫ eſſet minor natu: ip̄i tn̄ ante iudaicū de bebat̉ bn̄dictio fidei xp̄iane. ſic̄ vult apl̓s ad ro. ī ml̓tis locis. ix. et. xj. ¶ Obijcit̉ et̄ de ioſeph gen̄. xliiij. legit̉ ꝙ di xit fratribꝰ ſuis. an ignoratis ꝙ nō ſit ſil̓is mei in augu riandi ſcientia. et an̄. xlij. ꝑ ſalutē pharaonis explorato res eſtis. ſi ergo hec falſa erant ⁊ ꝯtra ꝯſcientiā hec dice bat. quare nō mentiebat̉. Primū poſſet ſolui ꝙ verbum auguriādi aliqn̄ ſumit̉ ſtricte. et tunc ſonat in malū tm̄. aliqn̄ ꝯmuniter et ad bonum et ad malū: et tūc verum ē ꝙ ioſeph habuit ſcientiā auguriandi. fuit em̄ preſciꝰ ali quoꝝ futuroꝝ. ſicut patet gen̄. xl. et. xlj. tn̄ vt ſoluat̉ cō muniter vtrūqꝫ obiectū poſſumus ſoluere ꝑ aug. in. v. li bro ſuꝑ gen̄. vbi dicit ſic. loquēs de v̓bis ioſeph. Hoc n̄ ſerio ſed ioco dictū vt exitus docuit. et ideo nō eſt haben dū mendaciū. mēdacia em̄ a mēdacibꝰ ſerio agunt̉ nō io co. ¶ Querit̉ etiam de obſtetricibꝰ de quibꝰ exo. j. legit̉. ꝙ dixerunt ꝙ nō ſunt hebree ſicut egiptie mulieres ⁊cͣ. id em̄ mentite ſunt ſicut volunt ſancti et glo. Querit̉ er go vtrū mendaciuꝫ eoꝝ fuerit veniale aut mortale? Ꝙ mortale videt̉. qꝛ dicit ibi glo. grego. benignitatis earuꝫ merces que potuit in eterna vita retribui: ꝓ culpa men dacij in temporalem recompenſatōnem declinata eſt. ſi ergo ꝯmutata eſt eis merces eterna in tꝑalem ꝓpter mē daciū. amiſſio aūt mercedis eterne nō ē niſi ꝓpter mor tale. videt̉ ꝙ mentiendo peccauerūt mortaliter. ¶ Sed ꝯtra dicit̉ in principio huius glo. leuioris culpe ē ſi ꝗſ mentiat̉ p̄ſtando beneficiū. ſed iſte ſic mentite ſunt. erg ibi fuit leuior culpa. nō ergo mortalis. ¶ Iteꝫ in eadem glo. infra. ſi quelibet culpa ſequēti pia oꝑatōne purga tur: quātomagis hoc facile abſtergit̉ quam mater boni operis pietas comitat̉. ſed nullum mortale facile abſter gitur. ¶ Itē ꝙ aūt nullū fuerit peccatū aut veniale ſolū videt̉ glo. hiero. ⁊ haymonis ſuꝑ illud yſa. lxv. edifica bant domos ⁊cͣ. ibi em̄ dicit glo. ꝓ virtutibꝰ in celeſtibꝰ requieſcēt. tales domos obſtetrices ſibi dicunt̉ edificaſ ſe: qꝛ timuerūt deū. ſed nullus cū mortali edificat ſibi do mū in celis. aut gͦ obſtetrices q̄ tūc ſibi edificauerūt do mos ſicut dicit̉ hic. oīno nō peccauerūt. aut nō mortali ter. et ita aut mēdaciū illaꝝ nō fuit peccatū aut nō mor tale. ¶ Solutio dicendū ꝙ in facto obſtetricū duo fuer̄t oꝑa. fuit enim ibi vnū opus ꝯpaſſionis ſiue pietatis. fu it etiā ibi mendacium. et illud forte ſolū nō ꝓpter vitam pueroꝝ ſeruandam: ſed etiam ꝓpter propria vitā tuen dam. ſicut poteſt videri ex quada glo. grego. que frequē ter adducta eſt hic. Ꝙtum ad primū ergo opus ſcꝫ com paſſionis dicimus. ꝙ illud bonū fuit ſed in hoc gene̓ tm̄ eiſi affuiſſet caritas que foras mittit timoreꝫ. ſicut dicit̉ j. ioh̓is. iiij. bene ex iſto motu potuiſſent meruiſſe vitam eternā. Unde ſicut dare elemoſinā qd̓ eſt bonū in gene re tm̄. ſi fiat in caritate: meritoriū eſt vite eterne. ſi auteꝫ fiat extra: nequaꝙͣ. Ita dicimꝰ hic ꝙ illud opus ꝯpaſſi onis vel pietatis ſi fuiſſet in caritate factum. fuiſſet me ritoriū vite et̓ne. Sꝫ ꝙ fuit factū extra caritatē. fuit ibi ſcꝫ in pͥmo oꝑe potētia ordinata ad gloriā ſed remota: ⁊ nō neceſſitas ſiue potentia ꝓxima. bonū ergo fuit illud opus: ſꝫ nō ſufficiens ad merendā gloriā ꝓpter defectum caritatis. Sed qꝛ nullū bonū irremuneratū: ideo domi nus opus illud qd̓ nō habebat ſufficientiā vt remunera ret̉ in celis: remunerauit hic in terra. Unde illa glo. que dicit. ꝙ merces eoꝝ declinata eſt ⁊cͣ. nō eſt ſic intelliger da ne ꝓ oꝑe illo deberet̉ eis prius vita eterna ſi ſine mer dacio factū fuiſſet: et ꝓ mēdacio amiſerūt illaꝫ mercedē ſꝫ intelligendū eſt qd̓ dicit grego. benignitatis eaꝝ mer ces potuit ⁊cͣ. nō dicit debuit. ſed potētia remota potuit vicꝫ ſi fuiſſent in caritate. ſed hoc nō erat: immo erat in ip̄is timor ſeruilis vel humanus tantus. quo magis di ligerēt forte tueri vitam preſentem ꝙͣ mereri eternam. hͦ aūt non ſtat cū caritate. vnde illa declinatio nō dicit ab

ſolutōnem premij debiti. immo poſſumus dicere qd̓. cit inſufficientiā operis facti reſpectu p̄mij eterni. ¶ Qd̓ ergo querit̉ ꝙͣtum ad aliud opus ſcilꝫ mendacij. vtrum fuerit mortale vel veniale: poſſet ſuſtineri ꝙ veniale. re ſpondendo ſicut dictum eſt. tamē poſſumus dicere ſicut alij dicunt. ꝙ mendacij ſui duplex fuit cauſa. Una pue roꝝ compaſſio: et reſpectu huius fuit mendacium veni ale. alia aūt fuit tuitio ꝓprie vite. quaꝫ qꝛ inordinate et puerſe diligebant: mendaciuꝫ ꝑ relatōnem ad cauſam illam fuit mortale. ¶ Ad illā ergo glo. hiero. dicimus. ꝙ cū dicit obſtetrices dicunt̉ ſibi edificaſſe. intelligēdū eſt edificaſſe id eſt preꝑaſſe. qꝛ ſi ꝑſeueraſſent in talibus oꝑibus forte dn̄s dediſſet eis caritatē que conſummaret edificiū. Unde aliter dicuntur edificare ſancti et aliter ip̄e. ¶ Alie aūt due glo. grego. nō ꝓbant ꝙ mendaciū il lud fuerit veniale niſi ẜm ꝙ fuit benignitatis et hoc be ne ꝯcedimus. ¶ Sed queritur. quis ꝓponit orationem methaphoricam ſicut dicit̉ litus aratur. hic primo vnuꝫ ſignat̉ ex conſequenti aliud pretendit. queritur ergo. ſi mentiat̉ ſic loquendo et peccet. ¶ Ad̓ quod dicimus bre uiter ẜm aug. ꝙ talis ſi intendit dicere ſenſum ſequentē pter hoc non dicitur peccare. maxime cum dicit illud uod poteſt patere ſiue quod frequenter cōſueuit dici. vnde nō dicit ꝯtra ꝯſcientiam. nō em̄ intendebat aſſe re re primū ſenſum illius orationis. Unde aug. vbi loqui tur de Iacob vtrū mentitus ſit in li. de mendacio. ita di cit. om̄is enūciatio ad id qd̓ enunciat referenda eſt. ⁊ ꝓ pter hoc ſi referendo ad intentōnem enūciatōis nō fuit mendaciū: nō ſunt cenſendi tales mētiri. ¶ Querit̉ etiā vtrū mendaciū minoris ſit culpe in vete. teſta. ꝙͣ in nouo vel ecōuerſo paribus alijs circūſtātijs. ¶ Ad qd̓ reſpon det grego. ꝙ et ſub veteri forſitan teſtamēto mīoris cul pe eſſe potuit. in quo ꝑ thauroꝝ vel hircoꝝ victimas ſa crificiū nō fuit ip̄a veritas ſꝫ vmbra veritatis. naꝫ in te ſtamento nouo p̄ceptis altioribꝰ maniſeſtata ꝑ carnem veritate ꝓficimus. iuſtū eſt vt facta quedā que in illo po pulo vmbre veritatis deſeruierāt deſeramus. ſiquis d̓o ꝑ teſtamentū vetus vult ſuū tueri mendaciuꝫ. qꝛ minus illuc quibuſdā fortaſſe nocuerit: dicat neceſſe eſt reꝝ ali enaꝝ raptum dicat retributōem iniurie quia infirmis illis ꝯceſſa ſunt ſibi nocere nō poſſe. que omnia cunctis liquet quāta animi aduerſione veritas inſequit̉ que iaꝫ nobis ſignificatōis ſue vmbra poſtpoſita in vera carne declarat̉. ¶ Querit̉ vtrū facta illoꝝ q̄ in vete. te. menda cio officioſo ſunt vſi imitanda? Ad qd̓ reſpōdet aug. in endaciū dicēs. Ille ꝑſone quas credendum ibi li. ꝯtra nō eſt ꝓph̓are voluiſſe: ſed qꝛ faciendo vel dicendo finxe runt voluntate fallendi. ꝙͣuis ex ip̄is qͦꝫ factis earū ſiue dictis aliqui ꝓpheticū poſſit ex culpa ꝑ illius om̄i potē tiam preſeminatū. atqꝫ diſpoſitū qui bene vti nouit etiā malis hoīm: tamen ꝙͣtum ad ip̄as attinet ſine dubitati on mentite ſunt. ſed nō ideo debent imitanda exiſtima ri qꝛ in eis reꝑiuntur libris que ſancti et diuini merito nominant̉. habēt em̄ ſcripta ⁊ mala hominū et bona. il la vitanda iſta ſectanda. et quedam ita poſita vt de illis etiā ſit ꝓlata ſententia. quedā v̓o tacito ibi iudicio ī no bis iudicāda ꝑmiſſa. qm̄ nō ſolū nos nutriri maīfeſtis verū et exerceri oportebat obſcuris. Cur aūt iſti imitan dam ſibi thamar exiſtimāt mentiētē: et imitandū Iudā ſi exiſtimāt fornicantē? ibi em̄ vtrūqꝫ legerūt. et nihil ho rū ſcriptura illa ſiue culpauit ſiue laudauit. ſꝫ tm̄ modo vtrūqꝫ narrauit et iudicandū hoc vtrūqꝫ nobis dimiſit. ſed mirū ſi aliqd̓ hoꝝ imitandū impune ꝑmiſit. ꝙ enim thamar nō meretricandi libidine ſꝫ ꝯcupiſcēdi volunta te mentita ſit nouimus verū. fornicatio etiā ſi iude talis nō fuit. poteſt eſſe cuiuſpiaꝫ ꝙͣ faciat vt hō liberet̉. ſicut illius mendaciū fuit vt homo ꝯciꝑetur. nunqd ꝓpterea etiam fornicandū eſt. ſed ſi ꝓpter illud putat̉ fuiſſe men tiendū. nō de ſolo itaqꝫ mendacio ſed de omnibꝰ operibꝰ hominū in quibꝰ ꝯſiſtunt velut ꝯpenſatiua peccata con ſiderandum eſt quā ſententiam proferre debeamus. ne
appareamus additum. non tm̄ paruis quibuſcunqꝫ pec catis verū etiam ſceleribus cunctis. ¶ Mēbrū ſeptimuꝫ Eptimo querit̉ de ſpeciebus mendacij. et primo de mendacio benignitatis ſiue offi cioſo. cuius tres dicit augꝰ. eſſe ſpecies in li. de mendacio. Et ſimiliter dicit̉ in. iij. li. ſenten. diſ. xxxvij. c. j. Contingit aūt in iſto mendacio mē tiri vel ꝓ re alterius ſeruāda vel ꝓ vita corporali. vl̓ ꝓ caſtitate alicuiꝰ ſeruāda. Ponat̉ ergo ꝙ aliquis ment atur vt quis baptizet̉. hoc mendaciū ꝯſtat officioſum ē ſiue benignitatis. ſub nullo em̄ alioꝝ membroruꝫ cadit iſtius trimembris diuiſionis mendacij. que eſt ꝑ iocoſuꝫ et benignitatis ⁊ malignitatis que diuiſio fit ita in pri cipio predicte diſtinctōnis in ſententijs. et in glo. ſuꝑ il lud psͣ. Perdes omnes qui loquunt̉ mendaciū. In pre dicto aūt caſu nō poteſt dici eſſe mendaciū iocoſum neqꝫ malignitatis. erit ergo officioſuꝫ. ſed talis nec mentit̉ ꝓ re alterius nec ꝓ vita ſeruanda. quare non ſufficienter diuidetur mendaciū officioſum ꝑ illa tria. Vel tu dicas mihi ad quod illoꝝ triū reducet̉ mendaciū illud. ¶ Ad quod dicimus. ꝙ ſufficienter diuidit̉ mendaciū officio ſum ꝑ hec tria. et hoc quod dictū eſt reducitur ad illu qd̓ eſt mentiri ꝓ caſtitate alterius ſaluanda. illud enim mendaciū intelligit̉ ꝯmuniter fieri ꝙͣtum ad illā ſpecieꝫ quotienſcūqꝫ aliquis offitioſe mentitur ꝓ bono ſpūali ī alio ſeruando ſic aūt fuit in caſu ꝓpoſito. iſte em̄ menti tur vt acquirat illi vitam ſpūalem. hoc ergo qd̓ dicit̉ il le tercia ſpecies quando mentit̉ aliquis ꝓ caſtitate alte rius ſeruanda: dicit̉ ꝙ ibi nō dicitur cauſa tota menda cij officioſi ẜm ſpeciem illam: ſed ponit̉ tm̄ modo exēplū et cū dicit̉ ibi mentiri ꝓ mundicia ſiue caſtitate: nō intel ligit̉ mūdicia corꝑalis tm̄. ſed illa que bonuꝫ ſpūale eſt. vnde ꝓ quocunqꝫ bono ſaluando ſpūali dicat̉. intellig dū eſt mendaciuꝫ eſſe in eadem ſpecie in qua eſt et illud ¶ Sed querit̉ poſtea vtrū quis ꝓ caſtitate ꝓpria ſaluā da. et nō ſolum loquimur de ꝑfecto ſed etiā de imꝑfecto poſſit mentiri ſine peccato. Ꝙ nō: patet ꝑ aug. qui non vult aliqd̓ mendaciū eſſe ſine peccato. ¶ Sed ꝯtra aug. in li. de mendacio. Illa peccata que ita ꝯmittunt̉ in ho mine vt faciant immundū: etiā peccatis noſtris euitare debemus. ac ꝑ hoc nec peccata dicēda ſunt que ꝓpterea fiunt vt illa immundicia euitetur. et ex hoc ergo videt̉ ꝙ ip̄e quaſi ꝑ ꝯpenſatōem vult dicere ꝙ peccatū minus qd̓ ꝓpter vitatōem maioris fit: nō iam dici debeat peccatū. et ita ſi tu mentiris ꝓpter corruptōem caſtitatis tue vi tandā. nō erit illud peccatum. ¶ Ad quod dicimꝰ ꝙ du plex eſt immūdicia. vna corꝑis. et ꝓ hac vitanda nemi nem oportet mentiri. qꝛ ſicut dicit aug. ibidē. nullꝰ recte agens immūdꝰ fieri pōt qͦlibet ꝯtagio corꝑali. Eſt autē alia immūdicia nōſolū corꝑalis ſed etiā ſpūs. et hec du pliciter pōt fieri. vel reſpectu ꝑfecti: vel reſpectu imꝑfe cti. dicimꝰ gͦ ꝙ ꝑfectus ita fortis dꝫ eē vt ꝯfidat ſe nulli tēptatōi ſuccūbere. vn̄ etiā ſi violēta infert̉ illi. dꝫ ſꝑare ꝙ ip̄e nullo mō ꝯſentiet corruptōni violent̉ illate. ſꝫ ſuſti nebit meritorie. ⁊ ideo talis nō dꝫ mentiri etiā in tali ca ſu. imꝑfectus aūt vtpote infirmus dꝫ timere ne ſuccūbe ret ſi veniret ad illū ſtatū. et ideo tali ꝓpter infirmitateꝫ ſua: ꝯcedit̉ redime̓ ꝑiculū maioris pct̄i ꝑ minus peccatū et ī hͦ caſu ſumit̉ dicta aucͣtas aug. Nec ꝓpt̓ hͦ ē ītelligē dū ꝙ ſi in hoc caſu exiſtens mentiat̉. ꝙ mendaciuꝫ illud nō ſit pct̄m. Et qd̓ dic̄ aug. nō ſunt pct̄a dicēda. ītelligē dū nō eſt ſimplicit̓ ſꝫ ꝯꝑatiue hͦ eſt. nō ſunt qͣſi reputāda pct̄a reſpectu eoꝝ ꝓ ꝗbꝰ vitandis iſta fiūt q̄ longe maio ra ſūt iſtis. ¶ Querit̉ poſtea de illo mēdacio qͣrto qͦ dic̄ aug. ꝙ ſit ſola fallēdi mētiēdiqꝫ libidine. qd̓ dictoꝝ men daciū eſt? Et obijcit̉ pͥmo ſic. libido ſicut dr̄ in eodē li. eſt appetitꝰ qͦ eterna tꝑalibus p̄ponunt̉. gͦ ſi hͦ ſit ex mentien di libidine hͦ eſt appetitus animi qͦ et̄nis bonis aliquod

Queſtio .cxxxix.
tꝑale p̄ponit̉. ſic em̄ diffinit ip̄e libidinem. ſed quotiens ſic fit mortaliter peccat̉. ergo hoc mēdacio ſemꝑ peccat̉ mortaliter qualiter itaqꝫ erit iocoſuꝫ. ¶ Preterea hͦ gra uius videtur eē ceteris. cōſtat em̄ ī ceteris ſpēbus mēda cij erat aliquid aliud a mēdacio mouēs ad mentiēdum ptpote qꝛ volebat placere aut iuuare aut nocere alicui. vel aliquibꝰ. iō dicebat̉ mēdaciū in alijs ſpeciebꝰ. ī hac aūt dr̄ ſola libido mentiendi mouere. ſi ergo tantoma ius ē peccatū et inexcuſabilius. quātominus habet mo tiuū. videtur illud mēdaciū eē inexcuſabilius ceteris et maius. Queritur etiā cū libido ſiue improba volūtas ſit generale in oībus iſtis mēdacijs quō hec ſpecies que dicitur ſola mētiendi libidine eē diuidatur ab alijs cuꝫ generale nō diuidatur ab alijs ſpecialibꝰ niſi ꝑ additōꝫ alicuius cōtrahētis. hec aūt ſpēs nō videt̉ dicere niſi ge nerale nūc cōtractū. ¶ Solutio dicimus ꝙ reuera tū quartū tum quintū mēdacium cauſa placēdi fiunt. ſed placētia quā aliquis intendit pōt eē dupliciter. pōt em̄ intendere placere ſibi et alij: et tunc eſt quintū ſolum de ſuauiloquio. vel nō alij extra: ſed ſibip̄i tm̄. tunc eſt illd̓ quartū quod dicitur fieri ſola mētiēdi fallendiqꝫ libidi ne. Et nō intelligitur ibi fallēdi.i. decipiēdi aliū: ſꝫ fallē di.i. falſum dicēdi. ſic̄ ergo ego diuidor ab alijs. ita pla centia ſiſtens in me ſiue reſpectu mei ſolū. diſtinguitur a placētia reſpectu alterius hoīs extra vel rei extra. et ſicut quītum et quodlibet alioꝝ habebat ꝓpriam et ſpe cialem cauſam. ſic hoc et illud. dicitur tn̄ fieri ſola men tiendi libidine et nō alia. quia cū libido dicatur a libē do ſiue ab eo ꝙ libet. ſiue cui libet. nihil habet hoc mēda cium neqꝫ in ſe neqꝫ in cā extra illū in quo erat mentiē di libido. nō ſic aūt in alijs mendacijs. īmo habebat cau ſam extra. ⁊ iō hoc ſolū et recte dicit̉ fieri ſolo mentiendi libidine. ex his ergo pt̄ patere ſolutio ad obiecta. ¶ Ad primū em̄ dicimus ꝙ libido poteſt dici dupliciter. Uno mō ꝓprie et ſtricte et ſic dabatur ei dicta diffinitio. et ſic nō erat radix niſi mortaliū peccatoꝝ. et ſic nō ſumitur in deſcriptōe huius quarti mendacij. Dicit̉ aūt alio mō cōmuniter vt ſit radix et mortaliū ⁊ venialiū. Un̄ cum libido dicatur ab eo ꝙ eſt libe̓ ſicut vult aug. ſicut libe̓ quod eſt li. ar. potuit inordinate moueri ad mortale vel ad veniale. ita ⁊ hec libido potuit eſſe radix n̄ ſolū mor talis ſꝫ et venialis. et ſic cadit hoc ī rōne huius mēdacij ¶ Ad aliud v̓o quod obijcitur. ꝙ hoc erit maius ceteris dicimus ꝙ maius ē quinto: ſed tribꝰ primis non. ⁊ ꝓce dit illa obiectio ꝑ falſam ſuppoſitōem. ſupponit eī qͣi ſic mentiens recedit a veritate ꝓpter veritate qͣi cōtemnen do eā. et reuera ſic eēt mortale ⁊ graue mortale. ſꝫ nō ſic faciebat: immo nō cōtemnens veritatē ſꝫ ſemꝑ ip̄am in affectu habitualit̉ retinēs. paululū ad tp̄s declinabat ab ip̄a. vt acciꝑet aliquā vanā delectatōꝫ in falſo quod ſibi placebat. hoc aūt veniale erat ꝓpter infirmitatē no ſtrā. ſicut em̄ poſt baptiſmū habebat homo cōcupiſcen tiam quādam venialē reſpectu maloꝝ. ita habet quan dā delectatōnem in vanis et hoc ꝓpter infirmitatis ſue corruptōem. ſi em̄ hō ſtētiſſet nō eēt iſtud ei. ⁊ iō nō fuit illud mēdaciū mortale. ¶ Ad terciū ſimiliter patet rn̄ ſio ex dictis. nō em̄ habet hoc mendaciū generale tm̄. ſꝫ etiā habet ꝓpriam cauſam cōtrahēteꝫ ip̄m generale ẜm placētiaꝫ reſpectu mētiētis ad ſeip̄m. que cauſa fac̄ hāc eſſe vnam ſpēm per ſe. patet etiaꝫ ex dictis quare a dicat hoc mirū eē mēdaciū quod de nullo alioꝝ dicit. hͦ em̄ mēdaciū nullā cauſam ſui habet extra ip̄m mentien tem. et iō recte in ip̄o mentiēte dr̄ eē totaliter. Alia aūt habebant cauſas extra mentiēteꝫ. ſicut illū cui debebat noceri vel qui debebat iuuari vel qui debebat placeri. Unde nō erant mere et totaliter in ip̄o mētiente ꝙͣtum ad omnē ſui cām. ¶ Poſtea queritur cū cōtingat men tiri circa mores. ad quod illud mendaciū reducet̉. ne em̄ videtur eē iocoſum neqꝫ officioſum. religiōis etiā nō videt̉ eē: cū nō ſit circa ea que ſpectāt ad fidē. ¶ Ad quod dicimus. ꝙ hmōi mēdaciū ꝯtinet̉ ſub mēdacio re
igionis. ibi em̄ dr̄ religio coīter. nō ſoluꝫ ẜm ꝙ religat ios ad tenēdum ea que ſunt circa fidē ſꝫ etiā ad tenēdū ea que ſunt circa bonos mores. in his duobꝰ cōſiſtit ſū ma religionis xp̄iane. ¶ Querit̉ poſtea. ponat̉ ꝙ aliꝗs mentiat de religione. nō ex certa malicia ſed ex infirmi tate vel ex ignorātia. vt nō ſit peccatū ī ſpiritū ſct̄m. que rit̉ ad qd̓ genus mēdacij reducet̉ illud. neqꝫ em̄ iocoſum neqꝫ officioſum ē illud cōſtat. ſꝫ neqꝫ malignitatis videt̉ qꝛ nec ſub ſecūda nec ſub tercia ſpecie cōtinet̉. illd̓ ꝯſtat Si diceret̉ ꝙ cōtineret̉ ſub prima. ꝯͣ hoc videt̉. ꝙ illa p̄ ma ſpēs mēdacij ꝑnicioſiſſima eſt. mēdaciū aūt iſtud eſt cū ſit ex ignorātia vel ex infirmitate: n̄ ita ꝑnicioſuꝫ vi detur. ¶ Ad qd̓ dicimus. qui ſic mētitur pōt eē ꝑfectus vl̓ imꝑfectus ſiue vt ſic melius dicamus. ſimplex aliꝗs qui nō tenet̉ ad oīa credēda explicite vel aliꝗs magnꝰ litteratus. ſi gͦ ſit ſimplex. aut mētit̉ de his ad q̄ tenebat̉ explicite credēda. aut nō. ſunt em̄ quidā groſſi articuli. ſicut ꝙ deus ſit trinus ⁊ vnꝰ. ꝙ filius dei aſſumpſit car nē. ꝙ paſſus ē ⁊cͣ. quos nullus etiā ſimplex debet ignorē re. ſi ergo mētit̉ ī hmōi. etiā ſi ignorātia mētiat̉ nō excu ſatur a toto. cū tenet̉ illa ſcire et poſſet illa inquiſiuiſſe vel ꝑ doctrinā accepiſſe. vel etiā ex inſpiratōe a dn̄o ſi ſe p̄ꝑaſſet ad hoc. Si aūt aliꝗs magnꝰ lr̄atus mētiat̉ etiaꝫ ex ignorātia: peccat p̄mo genere mēdacij. nec excuſatur ꝑ ignorātiam. cū ad oīa ſciēda teneat̉. Si aūt mētiatur ſimplex ex ignorātia vel infirmitate. vtpote qꝛ nō pōt ca pere ea ad que nō tenetur ſcienda: tūc nō oportet dicere mētiatur vel peccat ẜm grauitatē peccati. q̄ ſolet attēdi in ip̄a ſpecie mendacij. pōt tn̄ hoc reduci ad primā ſpēꝫ ſꝫ ẜm magis et minus. ẜm ꝙ ſunt grauiora et leuiora. ¶ Quod ergo obijciebat̉ ꝙ primū mēdaciū erat grauiſ ſimū. intelligēdum ē hoc de illo qd̓ dr̄ ex certa malitia ⁊ ad decipiēdū. tale em̄ ē peccatū in ſpiritūſanctū. vnde ⁊ grauiſſimū. tn̄ intelligēdum ē ꝙ peccare in ſpm̄ ſct̄m ſi ue in pr̄em ſiue in filiū duplicit̓ pōt dici. Uno eī modo pōt dici peccare in filiū ꝗ mētit̉ de filio. ⁊ ī ſpūmſanctū ꝗ d̓ ſpūſancto. ſꝫ hoc nō ē modus ẜm quē diſtinguit̉ pec catū in ſpiritūſanctū et peccatū ī pr̄em ⁊ in filiū. īmo hͦ mō qn̄qꝫ ꝗ mētit̉ de filio: mētit̉ de pr̄e. vl̓ etiā peccat ī to tā trinitatē. ſicut ꝗ diceret ꝙ ſpūſſct̄s nō ꝓcede̓t a pr̄e ⁊ filio. ip̄e peccat in ſpiritūſanctū. ⁊ etiā ī totā trinitateꝫ ſꝫ hͦ peccatū nō ē illud ī ſpiritūſanctū qd̓ dicit̉ eē grauiſ ſimū. qꝛ pōt eē ex ignorātia vel ex infirmitate. dr̄ autem peccatū in ſpiritūſanctū alio mō ẜm ꝙ illa tria diſtin guūtur ꝑ appropriatōes. vt illud qd̓ ex impotētia dicat̉ in patrē. qd̓ ex ignorātia dicat̉ ī filiū. quod ex certa ma licia in ſpiritūſanctū: et tūc reuera iſtud ē grauiſſimū il loꝝ triū. ¶ Sed obijtiet aliꝗs ꝯͣ illud qd̓ diximꝰ. ꝙ men tiens ex ignorātia mētit̉ circa fidē de his ad que ſciēdū tenet̉. mētitur mēdacio reducibili ad primū genus. hoc em̄ videbat̉ falſum. qꝛ talis qui ſic dicit ex ignorātia. et ſi dicat falſam vocis ſignificatōem: nō tn̄ habet intentō nē fallēdi.i. decipiēdi. neqꝫ fallēdi.i. dicēdi falſum quō ergo dicendum eſt mentiri. ¶ Ad quod dicendum ꝙ et ſi nō ſit ibi totalis completio mendacij ẜm primā ſpēm dicimus tamē ꝙ reducitur ad illud genus. dicimus em̄ ꝙ dupliciter dicitur intentio. aut videlicet ꝓpoſitum ꝑ diſcretōem. et hoc modo non habet iſte intentiōem fal lendi. aut pōt dici intentio ip̄a voluntas. et hoc mō cuꝫ ip̄e teneretur iſta d̓ quibus mentitur ſcire. ſciuiſſet ſi vo luiſſet ſicut predictum eſt. patet ꝙ voluit ignorare. et ſi voluit ignorare circa ea de quibus oportebat eum credē vel loqui. cum ignorantem loqui frequenter contingat falſum dicere. patet ꝙ ex conſequenti habuit voluntatē manendi in tali ſtatu in quo diceret falſum. ⁊ ita quod ammodo habuit intentionē fallendi et dicendi illud qd̓ de ſe aptum erat alium fallere. et etiam fallendi.i. dicē di falſum ſiue quod neſcit eſſe verum cum deberet ſcire ¶ Queritur poſtea aliquis intendit dicere contra fidē ſed tamen non dicit. queritur ergo ſi huius reducendū ē ad primū mēdaciū vel ad illud pct̄m. ¶ Ad qd̓ dicimꝰ

ꝙ ſic. Unde ſicut velle mechari reducitur ad tranſgreſ ſionē illius peccati nō mechaberis. et hoc quia ordina batur ad illū actum. ita ex parte iſta mala intentio que erat ordinata ad mendaciū primi generis. reducenda ē ad illud genus. et ſi nō complete mentitus ſit ẜm illud ¶Queritur poſtea. aliquis bene credens ꝓponit cōtra rium alicuius articuli corā ſimplici qui neſcit vtrum il lud ſit verū vel falſum. ex alia ꝑte aliquis arrianus cre dens verū dicere ꝓponit idē falſum coram ſimplici. ꝗs iſtoꝝ plus peccat. ⁊ videtur ꝙ arrianꝰ. iſte em̄ xp̄ianu etſi peccat in dicto: radix tn̄ nō ē corrupta. quia ip̄e bn̄ ſentit. arrianus aūt et in dicto peccare videt̉ et in radi ce. maior aūt eſt corruptio vbi eſt vtriuſqꝫ ꝙͣ vbi alteriꝰ tm̄. ¶ Sed cōtra. iſte catholicus cōtra ꝯſcīam dicit qd̓ di cit. ⁊ ſcit ꝙ ille ſimplex pōt falli ex dictis eius. arrianꝰ aūt neſcit. vn̄ nec dicit cōtra cōſcientiā. nec putat illum fallere. ſi ergo plus peccat qui ex certa ſcīa ꝙ ꝗ ex iḡrā tia. plꝰ videt̉ peccare catholicꝰ ꝙͣ arrianꝰ. ¶ Qd̓ ꝯcedīꝰ. Qd̓ gͦ obijcit̉ ꝙ in arriano eſt corruptio radicis maior ꝙͣ in catholico. Rn̄demus. ꝙ maior corruptio radicis poteſt dici dupliciter. vl̓ in intellectum. ⁊ ſic reuera ma ior ē corruptio in arriano vel in affectu. et ſic eſt maior corruptio ī catholico qui vult dicere cōtra cōſcīam ſuā. et dare ſimplici occaſionē ruendi. maioritas ergo corru ptōnis pͥme nō fuit ita cauſa faciendi peccatū. ſicut ma ioritas corruptōis radicis modo ſecūdo. et iō plus pec cat in hoc caſu catholicus ꝙͣ arrianus. ¶ Queritur er go poſtea de numero iſtorū mendacioꝝ. et queritur cum mēdaciū benignitatis et malignitatis oppoſite ſint. ſal tem ꝙͣtum ad ſuas cauſas. ⁊ mendacium malignitatis diuidatur in quoſdā ſui ſpecies penes iſtas differētias omnibꝰ obeſſe ⁊ nulli ꝓdeſſe. obeſſe alicui ⁊ nulli ꝓdeſſe obeſſe alicui ⁊ ꝓdeſſe alicui. quare ſimiliter mendaciū benignitatis nō diuiditur ẜm eaſdem differentias. vt ſi diuideretur ẜm ꝙ eſt ꝓdeſſe alicui et nō ꝓdeſſe alteri. vl̓ alicui ꝓdeſſe alicui obeſſe et hmōi. nō em̄ ita diuiditur. immo diuiditur ꝙͣtum ad illud ꝙ eſt ꝓdeſſe in ſeruanda re alicuius vl̓ vitā ſiue bono ſpūali. ¶ Ad quod dicimꝰ ꝙ diuiſio mendacij malignitatis fit ẜm maiorē ⁊ mino rē rōem nocumenti. Ad hͦ em̄.ſ. ad nocēdum erat hmōi mēdaciū. ⁊ ẜm hec fuer̄t tres eius ſpēs. Primū qd̓ ma xime nociuū ē vt quod eſt in doctrina religionis. ⁊ hoc dicitur maxime nociuū duplici de cauſa. tu quia oībus nocet. tū quia nocet in maximo ſiue in nobiliſſimo.ſ. in fide. que erat prīcipiū totius vite ſpūalis. Secūda ſpe cies eſt minor illa in nocendo. videlicet cū nulli ꝓdeſt ⁊ alicui obeſt. hoc ē minus ꝙͣ omnibꝰ obeſſe. Terciuꝫ v̓o minimū eſt in genere illo. vtpote qd̓ nec omnibus obeſt nec nulli ꝓdeſt. ſic ergo patet ꝙ ẜm magis et minꝰ ⁊ mi nimū nocumētū recte ſumūtur differētie mēdacij mali gnitatis. ẜm id quod eſt obeſſe omni vel alicui obeſſe. ⁊ nulli ꝓdeſſe vel alicui ꝓdeſſe ⁊ alicui obeſſe. ſed ita ecō trario nō potuerūt accipi differētie mēdacij benignita tis. cōtra em̄ illā differētiam que fuit oībꝰ ꝓdeſſe. nō po tuit inueniri in officioſo que ē oībꝰ ꝓdeſſe. nō eī ē aliqd̓ mēdacium reꝑire quod omnibꝰ poſſit ꝓdeſſe ſicut ē reꝑi re aliquod quod oībꝰ pōt obeſſe. ¶ Preterea. hͦ alid̓ mē brum. ꝙ alicui ꝓdeſt ſꝫ alicui obeſt. nō potuit ſtare ſub mendacio benignitatis. ꝙͣcito em̄ alicui obeſt: iam trā ſit in ſpeciē oppoſitā ⁊ fit malignitatis. ſolum ergo hoc modo poteſt eē mendaciū benignitatis vt nulli obſit et alicui ꝓſit. patet ergo ꝙ nō pōt diuidi ẜm iſtas differē tias oībꝰ ꝓdeſſe: ⁊ ceteras cōtrarias differētias menda cij malignitatis. quare oportuit vt diuideretur ẜm ea in quibus potuit eē maius iuuamētum ſiue maior ꝓfe ctus ⁊ minor et minus. iuuamētū eī ſiue ꝓficiendū erat mēdacium. potuit aūt iuuari aliquis ꝑ mendaciū in ma ximo. et tunc ē illa ſpecies que fit ꝓ ſaluanda vita vl̓ bo nō ſpūali. vtpote caſtitate illius vel aliquo alio vel pro minori. et tunc ē illa ſpeciēs que eſt ꝓ cōſeruāda corpo rali vita. hec em̄ minor eſt ſpirituali vita. vel ī minimo
ſicut eſt ꝓ pecunia vel aliqua re alicuius ſeruanda. ad huc em̄ minora ſunt iſta adiumenta in hmōi rebus ꝙͣ fiunt in vita corporali. ¶ Queritur poſtea de ordīe iſt rū mēdacioꝝ. Aug. em̄ ordinat iſta ẜm primū ſecundū ⁊ terciū ⁊ ſic deinceps. Queritur ergo aut is ordo ē ſo lius nominatōnis et a voluntate ordinātis ſolum. qd̓ ī̄ videtur veriſimile. aut erit ordo iſtoꝝ ẜm maiorē ⁊ mi norem elongatōeꝫ a veritate. quod ſi dicatur: cōtra hͦ ē ponatur em̄ ꝙ ego ſciam petrū cū pecunia ſua eē in do mo iſta diuerſis de cauſis. poſſum ego dicere mendaci um petrus nō eſt in domo iſta. poſſum em̄ hoc dicere ex malignitate: quia forte ſciebā eū queri ad hoc vt ei dare tur aliꝗd ſibi vtile. poſſum etiā hoc ẜm quartā vel quin tā ſpeciē. poſſum etiaꝫ ſic mentiri ex benignitate ⁊ hoc ẜm quālibet ſpeciē. forte quia ſciebā eū queri vel ad au ferendū pecuniā ſuā. vel ad occidendū vel ad tollendaꝫ eius integritatē corꝑis. ſi ergo hec falſitas vel hoc mē daciū petrus nō eſt in domo iſta eque ſemper elongatur a veritate ſibi oppoſita. quacūqꝫ ex cauſa dicat̉ et ex di uerſis cauſis. dictuꝫ pōt eē aliquādo in ſecunda ſpecie. aliquādo in tercia. et ſic de omnibꝰ alijs ſequentibꝰ. pa tet ꝙ n̄ erit ordo ī ſpeciebꝰ mēdacij ẜm maiorē vel mino rē receſſum a veritate. ꝓpter quod reſtat queſtio qualit̓ ordinabūtur ſpecies ille. ¶ Ad quod dicimus ꝙ reuera eſt ibi ordo naturalis. et ordinatur ẜm maiorē et mino rem elongatōem a veritate. ſꝫ cū ſit quedā veritas ip̄ius enūciabilis ſiue orōis ꝑ cōformatōem ad veritatē rei. et alia veritas voluntatis ad veritatē increatā. intelligen dū ē ꝙ ordo in his ſpeciebus nō eſt ẜm elōgatōem men dacij a veritate intellectus vel orōis in cōformatōne ac veritatē rei create. ſed ordinātur he ſpecies mēdacij ẜm maiorē et minorē elōgatōem veritatis volūtatis ī cōfor matōe ad veritatem increatā. ita vt quod maxime elon gatur ab hmōi veritate vel rectitudine voluntatis. pri mū ſit et maximū in genere mādatoꝝ. et quod minꝰ iſto ſed maius alijs ſecūdū ex quo apparere poteſt. ꝙ debite ordinatur. maxime em̄ elōgatus eſt a rectitudine volun tatis p̄dicte qui mētit̉ circa religionē. et iō illud menda cium recte primū et maximū dr̄. minus v̓o iſto ſed ma gis alijs metitur qui etſi nō circa religionē ſiue in doctri na religionis. ita tn̄ vt nulli ꝓſit ⁊ obſit alicui. et iō illd̓ ē ſecūdum minus v̓o in genere malignitatis. qui ſic mē titur vt ꝙͣuis alicui ꝓſit alicui tn̄ obeſt. et ideo recte or dinantur ille tres ſpecies inter ſe. recte etiaꝫ mēdacium malignitatis p̄cedit et iocoſum et officioſum. quia plus deuiat a rectitudine vel veritate voluntatis p̄dicta ꝙͣ il la. et hac eadē cauſa recte ordinatur iocoſum aut offici oſum. quia minus elongatur a veritate aliquis. quāto ꝓpter rōnabiliorem cām mētitur. ⁊ qui magis quoquo mō mēdaciuꝫ ſuū poterat excuſare. Un̄ qꝛ minus habꝫ excuſatōis iocoſum ꝙͣ officioſum: et ideo plus elongat̉ a ſupradicta veritate. iō p̄ordinatur ſpecies iocoſi ſpeci ebus officioſi. precedit etiā quartā quintā in genere io cōſi. quia minus habet cauſe ſiue placētie quā deberet mentiri vt placeret: ꝙͣ reſpectu alterius. ⁊ ideo in gene re mendacij hoc eſt maius et plus elongans ſe ꝙͣ illud. vt eſt dicere in genere. et dico vt eſt dicere in genere ꝓpt̓ hoc quia tantus poſſet eē adulator aliquis. et mentiri de ſuaui loquio tanto appetitu. et circa talē materi excederet illud mendaciū quo ad rōem peccati menda cium quod ē ī quarta ſpecie. ſed hoc eēt ꝓpter ſpeciales circūſtantias. et iō dico vt eſt dicere in genere. Ordinā tur etiam recte ſpecies officioſi. quia cū maximū bonū alicuius eēt vita ſpiritualis in iſto. minus vita corꝑal̓. minimū eius poſſeſſio. patet ꝙ minime ē excuſabilis in hoc genere ⁊ plus deficiens a rectitudine voluntatis dicta. qui mentitur ꝓpter pecuniam ſaluādā: ꝙͣ qui ꝓ aliā bona. et ideo ſextum mendacium p̄cedit alia vtpo te maius et ſimiliter ſeptimum recte octauum vtpote maius ſeptimum. ſicut et vitā corporalis minus bonū e qui pro vita alterius ſpirituali eſt vita ſpiritu

.cxl. Queſtio
ſaluāda ſolum mētitur. minime oīm igatur a ſupra dicta veritate: iō hoc mēdaciū recte vltimū ordinat̉ in ter oīa tāꝙͣ minimuꝫ. ¶ Obiectio gͦ q̄ fiebat opponebat acſi eēt ordo iſtoꝝ ẜm elōgatōnem a veritate rei creata vn̄ nō dicimꝰ ꝙ ẜm illā viā narētur. ſꝫ ſic̄ dictū ē. Nembrū octauū Ctauo queritur vtꝝ mēdaciū facilius ſit ad dicēdū ꝙͣ verū. ⁊ hoc ē d̓ comꝑatōe mē dacij ad ſuū oppoſitū. Et videt̉ ꝙ difficili us ſit mēdaciū. ꝑ hoc qd̓ dicit greg. Pla na ē veritatis via. et graue eſt mēdacij iter. vn̄ ꝑ ꝓphetā dr̄. docuerūt linguā ſuam loqui mēdaciū. vt inique age rent laborauerūt. ¶ Item greg. nihil ad defendendū ve ritatē tutius. nihil ad dicēdum veritatē faciliꝰ. ¶ Pre terea ſeneca. veritatis ſimplex ē orō. nec quicꝙͣ minꝰ cō uenit ꝙͣ ſubdola calliditas animis magna conātibus. ¶ Item vltra veritatē qui querit in planis querit offen diculū. ¶ Cōtra. viij. ioh̓. cū loquit̉ mendaciū ex ꝓprijs loquitur. cū ergo hō habeat mendaciū ex ſe. veritatē at̄ nō habeat a ſe. facilius aūt eſt quod eſt ex ſe ꝙͣ quod eſt aliunde. ergo facilius eſt mēdaciū ꝙͣ ſit veritas. ¶ Pre terea. veritas cōſiſtit in medio virtutis. mēdacium v̓o ī extremo vicij. Uirtus aūt eſt circa difficilimū quēadmo dū et ars. ergo difficilior eſt veritas ꝙͣ mēdacium. ¶ Itē facile eſt auertere a ſigno. difficile aūt ē attingere ſignū ui aūt loquitur veritatē attingit ſignum. qui aūt loꝗt̉ endaciū diuertit a ſigno. ergo facilius eſt mēdacium yͣ ſit veritas. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ ē loqui ẜm ſta um nature primitus inſtitute. ⁊ eſt loqui ẜm ſtatū na ture rōnalis lapſe. ſi fiat ſermo ẜm ſtatum nature pͥmi tus inſtitute: ẜm hoc facilis eſt veritas. Si v̓o fiat ẜmo ẜm ſtatum nature lapſe. difficilis ē veritas et facile me daciuꝫ. Preterea. difficilior eſt falſitas ad defendendū ꝙͣ veritas. ¶ Per hoc poteſt ſolui quod queſitū eſt. Nā prima rō que on̄dit mēdaciū eē difficilius. attendit̉ ꝙͣ tum ad defenſionē: laborant em̄ mendaces vt mendaci um ſuum cooperiāt ⁊ defendant. qui labor nō eſt tantꝰ in ſuſtinendo veritatē. et hoc eſt quod dicit greg. quātꝰ labor ē ſolicite cuſtodire ne ip̄a fallacia deprehedi que at. hinc inde arcum tegit. et cōtra hoc vbi de prehēdi po tuit veritati ſimilem rn̄ſionem querit. Un̄ talibus dici hiero. yronice. voluntatē habes mentiendi artem fingē di nō habes. vetus ꝓuer. ē. mēdaces memores eē opor tet. hoc idem faciunt alia prima obiecta. ¶ Quod auteꝫ obijcitur in parte cōtraria per illud ioh̓. dicendum ē ꝙ illud intelligitur de facilitate quo ad lapſum nature. et ad idem faciunt ea que ſequūtur. difficultas em̄ attēdi tur ad verum et ad bonuꝫ ẜm ſtatum nature corrupte: Si v̓o fiat cōſideratio ẜm naturā primitus inſtitutam vtrobiqꝫ erat facilitas li. ar. ¶ Ꝙ aūt virtus dicitur cē circa difficilimū. vicium v̓o circa facile: nō attenditur ẜm genns ip̄ius rei circa quā eſt virtus. circa eī eandē rem fuit virtus an̄qͣ homo fuiſſet lapſus et poſtꝙͣ eſt la pſus. mutata aūt eſt cōditio ex parte ip̄ius hominis. vt quod tunc fuit facile li. ar. modo fit difficile. adiuuabat em̄ tunc rectitudo. ꝑ hoc poſſunt patere que ex illa ꝑto ſunt obiecta. ¶ Queſtio. cxl. de pecca Icto de mēdacio uod eſt cōtra veritatem ſermonis: d tendum eſſet de ꝑiurio quod ſimiliter ē cōtra veritatē. ſed de hoc determinabit̉ in ꝑte de preceptis. Dicēduꝫ eſt ergo d̓ tercio qd̓ eſt contra veritatem.ſ. de contentōne qua veri tas impugnatur. Primo ergo queritur quid ſit conten tio. Secundo ſi contentio ſemper eſt peccatum: et ſi eſt peccatum. vtrum ſit mortale ſemꝑ aut veniale aliquando vel econuerſo. Tercō vtrum ſit cōtendendum cū he reticis in diſputatōne. Quarto vtrum cōtentio debeat eſſe in repetitōne ſuorum. ¶ Nembrum primum Ic autem diffinitur cōtentio. ſuꝑ illd̓ ad ro. cōtentione et dolo. Contentō eſt impu gnatio veritatis ꝑ confidentiaꝫ clamoris Circa hanc diffinitōeꝫ dubitatur. Poteſt em̄ eſſe impugnatio veritatis. ſine cōfidentia clamoris etiam per ſermonē et eſt peccatum. ergo ſub aliquo gene re peccati continetur. nō niſi ſub cōtentōne. ergo non ē vniuerſalis ratō ad omnē cōtentōnem. ¶ Preterea vbi aſſignatur differētia inter zelum et cōtentōem: dicitur zelus in corde. cōtentio in ſermone. ad eſſe ergo conten tionis nō requiritur niſi impugnatio veritatis ī ẜmone ¶ Ad quod dicēdum. ꝙ diffinitio ſupradicta datur cū circūſtantia augmentate. quidam em̄ clamore vincere volunt. vt non tm̄ ſit ibi impugnatio ſed clamor indebi tus. nihilominus tamen impugnatio veritatis maliuo lentia arguitōnis eſt contentio. Un̄ dicitur. ij. ad thi. ij. in glo. ſolent in cōtentione talia opponi elimatio mali uolentie argumentatio. vt moueant animos inſipienti um fratrum. Unde generaliter contentio poteſt dici im pugnatio veritatis perſiſtens in ſermone cauſa vincen di. hec em̄ conditio videtur apponi in glo. cum dicitur. Nemo patitur in ſe vinci. licet ſciat vera eſſe que audi at. ¶ Membrum ſecundū Ecundo queritur ſi contentio vniuerſali ter ſit peccatū. quod nō videtur. cōtende em̄ eſt in cōtrarium tendere. poteſt auteꝫ aliquis in contrarium tendere ⁊ nō pecca re. vt ſi aliquis ſuſtineat cōtradictoriam veritatis: vt p̄ ualentiam videat rationis. talis em̄ in contrariū tēdit poteſt etiā hoc fieri exercitatōis cauſa vt in diſputatō bus nec tamen peccatur. ergo cōtentio nō eſt vniuerſali r peccatum. ¶ Item.j. ad phil̓. quidā ex cōtentōe xp̄m nūciant ⁊cͣ. et ſequitur. quid em̄ dum omni modo ſi ue per occaſionē ſiue per veritatem xp̄c ānuncietur. ſed xp̄m annūciari ꝑ occaſionē bonū eſt. ergo ex cōtentione annūciare xp̄m bonū ē. hoc em̄ eſt per occaſionem. ergo intentio hmōi ē bonū. occaſio em̄ ſub ratōe vtilis ponit̉ nō ergo vniuerſaliter ē peccatum. ¶ Similiter dicitur .j. ad coꝝ. xj. oportet hereſes eſſe vt qui ꝓbati ſunt ma nifeſti fiant. ſed hereſes eſſe ē contentōes eſſe. ergo optꝰ mū eſt contentōnes eſſe. ergo bonū. nō ergo vniuerſalit̓ eſt peccatum. ¶ Cōtra. iacobi. iij. vbi zelꝰ et ꝯtentio ibi eſt incōſtantia et omne opus prauū. ergo cōtentio ē ẜm ſe malū peccatū. Et dicit ibidē. ꝙ ꝓhibuerat zelū ⁊ con tentionem ⁊ alia vicia q̄ ſequuntur ex contentōe. Similiter queriturᵐ.§. j. ſi ē mortale peccatū. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ apl̓s ꝓhibet cōtē tōꝫ. vn̄ dicit. Noli ꝯtendere v̓bis. ad nihil eī ē vtile niſi ad ſubuerſionē audiētiū. vbi exprimit̉ ꝓhibitio cōtētio nis. ¶ Sil̓r ꝯtentio enumerat̉ ab apl̓o int̓ mortalia pec cata..jͣ. ad ro. cū dr̄ plenos īuidia. homicidijs. ꝯtētōe. do lo ⁊cͣ. ⁊ ita vidr̄ ꝙ ꝯtentō ē mortale pct̄m. ¶ It̄. xvij. ꝓ uer. Semꝑ iurgīa q̄rit malꝰ. angelꝰ aūt crudel̓ mittet̉ ꝯͣ eū. Angelꝰ at̄ crudelis dr̄ dyabolꝰ. ꝗ dr̄ mitti ꝯͣ eū. vt j mortē ad interitū eternū rapiat. ſed nō rapiet ad inte tū eternū niſi ꝑ mortale. gͦ ꝯtētio ē pct̄m mortale. ¶ Cō tra. in iob. xxxix. habet̉. ꝙ iob ꝯtendit cū deo. cōtendere at̄ ibi n̄ videt̉ ſonare ī mortale peccatū. gͦ ꝯtentō nō ſꝑ ē mortale pct̄m. dn̄s eī infra loquēs de iob. dicit. ꝙ nō lo cuti eſtis corā me rectū ſic̄ ẜuꝰ meꝰ iob. ſi gͦ rep̄hēſibilis erat qͦ ad alia erat reprehēſibil̓: ⁊ qͦ ad alia rectꝰ. ¶ Pre te̓a. aliꝗs pt̄ ꝯtēde̓ cū alio ī diſputatōe n̄ aīo malignita cdicet̉ mortale pc̄m. Ad qd̓ dd̓m ꝙ ꝯtētō tis. nūc

diſfinitur ſicut ſupra dictū ē. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtra riū dicēdū ē. ꝙ nomē ꝯtentōis pōt large ſumi vt dicatur motus ī cōtraria tendētiū. ⁊ hoc pōt fieri ⁊ bono fine ⁊ malo: ſꝫ bono fine nō dicet̉ peccatū. ⁊ hoc mō ꝯtendunt qui diſputāt ad obuiatōem vel exercitatōis cā. Si v̓o fi at malo fine peccatū ē ī his que ſunt ad fidē vel mores. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dic̄ apl̓s ꝙ gaudet in hoc ꝙ ꝑ cōtentō nē annūciat̉ xp̄c. dicēdū ē. ꝙ aliud eſt deū ex ꝑte paſſiue annūciatōis et ex ꝑte actiue annūciatōis. Ex ꝑte em̄ an nunciatōis paſſiue bonū ē. ex ꝑte at̄ annūciatōis actiue licet ſit bonū in genere: tn̄ pōt eē malū ex circūſtātia vt fiat ex cōtentōe. et ex illa circūſtātia nō gaudebat apl̓s cōtentō aūt ibi ſumitur ꝓ ſermone clamoſo ꝓcedēte ex odio priuato. vn̄ ſonat in mortale peccatū. de qͦ nō gau debat apl̓s. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ dr̄. j. ad corinth̓. xj. ꝙ opor tet hereſes eē ⁊cͣ. Intelligēdum ē illo mō quo malū ē oc caſio boni. n̄ ꝙ hereſis ⁊ ſciſſura ſit bonū. Un̄ dic̄ hay mo. Magnā vtilitatē p̄ſtiterūt hereſes eccl̓ie dei. nō ꝑ ſe ſꝫ dū doctores eccl̓ie exercitauerūt qui qͣi dormierant. ¶ Ad illud v̓o quod queritur vtrū ſit mortale peccatū dicēdum eſt. ꝙ aut fit aīo malignitatis. aut ſit ca neceſ ſitatis. aut fit cā exercitatōis. aut ex quadā titillatōne gl̓ie et honoris. Si fit cā malignitatis vt qui volūt intu ſte dincere vel animos ſimpliciū ſubuerte̓. ẜm hūc mo dum eſt mortale peccatum. et ẜm hunc modum prohi betur ab apoſtolo cum dicit. Noli contendere verbis. et dicit glo. cōtentio nihil poteſt niſi ſubuertere audien tes dū verboſus par vel ſuperior videtur eſſe catholico cōtentio minus ſtabilitatis ſepe generat ſcrupulum. et dicitur iob. vj. in glo. inquiſit ꝯībꝰ nō vidētur veritatem aſſequi ſed victores videri. hoc aūt poſſet eē ex quadam leuitate in his vbi nō ē ꝑicl̓m: et tūc nō dr̄ mortale pec catū. Si v̓o cā neceſſitatis tūc nō ē peccatū ẜm ꝙ dicū iij. ꝓuerb̓. ſuꝑ illud. Nō cōtendas aduerſus hoīem fru ſtra. nō vetat cōtendere aduerſus eū ꝗ male fecit vt cor rigat̉. qꝛ hec fruſtra nō ſit qd̓ certa neceſſitas cogit. Si fiat cā exercitatōis nō ē peccatuꝫ mortale: etſi aliqn̄ ꝓpt̓ modū cōtingat eē veniale. Si v̓o cā eruditōis. nec ſic ē peccatū ẜm ꝙ dr̄. xxix. ꝓuerb̓. Uir ſapiēs ſi cū ſtulto cō tenderit ⁊cͣ. glo. doctor fidelis ⁊ ſapiēs ſi cū infideli ⁊ cō tumace cnotenderit. ſiue tormenta reproborum vl̓ gau dia narret bonorū. fruſtra erga inſenſatum laborat. Si v̓o fit ex quadā titillatōne honoris vel gl̓ie. veniale videtur peccatū. et ẜm hoc videtur accipi illud luc̄. xxij. facta ē cōtentio inter diſcipulos. quis eoꝝ videret̉ eſſe maior. ⁊ dicit glo. nō ē incredibile ꝙ honore inuicē ſe p̄ ueniēdo certaret. ſed qualibet ex cauſa cōtenderint non quid adhuc carnales geſſerint. ſꝫ quid ſpūalis magiſter iuſſerit audiamus. ex quo accipitur ꝙ carnales erat cō tendendo d̓ p̄uentione honoris. Sic ergo patet ꝙ aliqn̄ dicitur mortale peccatum aliquādo. veniale. aliquando neutrū. Cū em̄ dicitur luc̄. xiij. Cōtendite intrare ꝑ an guſtam portam. neutrū deſignatur. ſed quod poteſt eſſe meritorium vite eterne. ¶ Membrū terciuꝫ Ercio queritur vtrū cōtendendum ſit cū hereticis in diſputatōibꝰ. Ꝙ nō. videtur. dicitur eī. viij. eccͣi. ſuꝑ illud. nō litiges cū homine linguato. glo. heretico. d̓ quo ſub lingua eius labor et dolor. et poſtea ſubiūgit rōnem. ne aliena et vila de ꝓgenie tua loquat̉ xp̄iana.ſ. ⁊ catholi ca dic̄ interlinearis. ¶ Preterea. ip̄i heretici ſignātur: canes qui lacerant verbū dei. ꝓhibetur aūt. vij. math ne detur ſct̄m canibus. ergo nō eſt cōtendendū cū here ticis. ¶ Preterea deriſores ſunt. qui aūt arguit deriſorē ſibi generat maculā. ix. ꝓuer. ergo nō ē contendendū cū illis. Similiter dr̄. xiij. ecc̄i. Qui tangit picē coinquina bitur ab ea. tangere aūt picem ē cōtendero cū heretico. ergo nō eſt cōtendendū cū hereticis. ¶ Itē gelaſius pa ꝑa. Nō eſt eccͣi moris cū his qui polentam habent communionē ꝑmixtamqꝫ cū ꝑfidis: miſcere cōciliū. et iteruꝫ nullum fas ē canonū magiſtris atqꝫ cuſtodibꝰ certamē habere cū hoſtibus cōmunionis aliene. ¶ Contra. ſuꝑ illud j. reg. xiiij. accidit quadā die. Catholici aduerſus hereticos cōtentōem nō cōmoueant. niſi prius ad certa men ꝓuocātur. ¶ Preterea. exemplo aug. et alioꝝ docto rū eccleſiaſticoꝝ habetur. ꝙ licitū ē cōtendere cū hereti cis. ſic̄ pꝫ. jͣ. ad corī. xj. ſuꝑ illd̓. oꝫ hēſes eē ⁊cͣ. glo. ml̓ta ad fidē catholicā ꝑtinētia dū heticoꝝ callida inquietu dine exagitantur vt aduerſus eos defendi poſſint. ⁊ cō ſiderātur diligētius et intelligūtur clarius. ⁊ p̄dicātur inſtantius. ¶ Item ꝑ bella in li. Ioſue ſignātur certami na fideliū cōtra hereticos. Un̄ dicit adamātius. ſciens apl̓s carnalia bella nō ampliꝰ nobis agenda: ſꝫ ꝯtra ſpi rituales nequicias. velut prīceps militie xp̄i p̄cepit mi litibꝰ xp̄i. Induite vos armatura dei. vt poſſitis ſtare s inſidias dyaboli. Inſidie aūt dyaboli ſunt in hereticis. licitū ergo ē cōtendere cum hereticis. ¶ A lod dicēdum ꝙ ſumpto large cōtendere ꝓ cer tare in d utatōne. licitū eſt aliquo caſu cōtendere cuꝫ hereticis. Si v̓o accipiatur cōtendere ꝓut ſupra diſtin ctum eſt. ꝓ impugnatōne veritatis intentōe vincendi. nō eſt licitum cōtendere cum hereticis nec cuꝫ alijs. Di ſlinguēdum aūt eſt. ꝙ hereticus aut ē p̄ciſus ab eccleſia cuius ꝑtiuax ſnīa dinoſcit̉. ⁊ cū talibꝰ nō ē habēdū cor cilium. ẜm illud. nō ſedi cū ꝯcilio vanitatis ⁊cͣ. ⁊ dr̄ ad thi. hereticū hoīem poſt primā et ſecūdam correptōem deuita. Unde heretici poſt damnatōem ī cōcilio nō vo cātur ad cō ium. ſicut habetur. can. xxiiij. q. j. maior nr̄i. nō eī n dubiū. quod iā diligenti diſcuſ ſione īnatū. Si v̓o heretici adhuc ſunt corrigi biles. ndere in diſputatōe cū eis. vt ad fideꝫ reuo ur vel vt eoꝝ falſitas in alijs manifeſtatur. hoc aūt intell endū ē de ꝓbatis in doctrina catholica. peri culoſum: mplicibus cū hereſi archis diſputare. ¶ Nembrum quartū Uius igitur gr̄a queritur vtrū liceat ī di ſputatōe ſacre ſcripture cōtendere. ꝙ non videt̉. dicit̉ em̄ in glo. ſuꝑ illud ad thi. no li cōtendere. collatio inter ſeruos dei nō debet eē altricatio: ſed ſerui dei debēt eē tractantes ſa crā ſcripturam. ergo inter illos nō debet eē contentio. ¶ Itē. viij. yſa. aque ſiloe vadunt cū ſilentio. glo. doctrīa xp̄i ſe ſine more et ſtrepitu leniter fluit. ergo debet eē ſine c ntōe. ¶ Item diſcipulus xp̄i debet eſſe imi nus auditor ſacre ſcripture ſiue doci tator debet eē diſcipulus xp̄i. ergo debet eſſe imitator xp̄i. Sꝫ de xp̄o legitur ẜm trāſlationem. lxx. non contendet ne qꝫ clamabit neqꝫ audiet aliquis eius vocem in plates. et hoc in. xij. math̓. quod exponit auguſtinus in libro de xij. abuſionibꝰ. xp̄ianus nemo recte dicitur: niſi xp̄i moribus coequetur. tu ergo ſi morum xp̄i ſimilitudineꝫ tenere cupis: ne contēdas. ne abuſiue in eccleſia xp̄ian exiſtas. tractantes ergo ſacram ſcripturam in diſputa tōibus nō debent contendere. ¶ Similiter dr̄ ad thi. ſer uū dn̄i nō oportet litigare. glo. ſeruus dei nō obſtrepat ſtudio altricādi vel cōtendendi. ¶ Cōtra. licet diſputa re ad vtrāqꝫ partem cōtradictōis cōſtruendam. ergo li citum eſt diſputare ad obuiatōnem. obuiatio aūt quid aliud eſt ꝙͣ contentio ſimiliter ꝙͣ cōtradictio. ergo licitū eſt diſputare cōtendendo. ¶ Preterea. aliquis poteſt ſu ſtinere partem in qua eſt falſitas. vt videatur quid inde accidit: vel qualiter poſſit informari. ſicut ergo licitum eſt contēdere aduerſus eum q̄ malefecerit. ita licitum ē cōtendere aduerſus eū qui falſum ſuſtinet. ergo licitū ē contendere in diſputatōne ſacre ſcripture. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ contendere poteſt accipi dupliciter. Uno modo in cōtrarium eius quod ſuſtinetur tendere. ad hͦ ꝙ falſitas manifeſtetur et veritas aſtruatur: ⁊ hoc mo do licitum eſt contendere in diſputatōne ſacre ſcripture

.cxlj. Queſtio
Alio v̓o mō dicitur cōtendere in cōtrariū finē tendere. cū vnus intendit aſtruere veritatē alter intendit aſtruē̓ falſitatē vt credat̉. vel cū aliquis intendit omnino vin cere vel extorquere aliquid quod cōtra cōſciētiā dicat̉. ⁊ ſic nō eſt licitū cōtendere ī diuina ſcriptura. Un̄ dicit hay. in diuinis ſcripturis potius collatio eſt habenda cum ratione. ꝙͣ contentio cum furore. et eſt ſenſus. col latio cum ratione habenda eſt nō cū furore contētio. ¶ Mēbrum quintū Einde queritur vtruꝫ poſſit aliquis ſine peccato cōtendere cū alio in iudicio. Q n̄ videt̉ ꝑ hoc ꝙ dr̄. v. math̓. ei qui vult ī iu dicio cōtendere tecū et tunica tuā tollere. dimitte ei et palliū. glo. an̄qͣ cōtendas. licet eī infirmis ſua repetere: ſꝫ nō cōtende̓. ſed ſi nō licet imꝑfectis. mul tomagis nec ꝑfectis. ergo nulli licet cōtendere ī iudicio ¶ Item. j. coꝝ. vj. frater cū fratre ī iudicio contendit ⁊ hoc apud infideles. glo. cōtendere qd̓ malū ē apud infi deles qd̓ peius ē. ¶ Item ſuꝑ illud. Iaꝫ quideꝫ omnino lo. infirmis licet repete̓ ſua mouēdo cām an̄ delictū iudicē ſꝫ nō cōtentioſe vel fraudulenter. ergo nō licet cō tendere in iudicio. ¶ Item. xxj. ꝓuer. honor ē homī ꝗ ſe ſeꝑat a cōtentōibꝰ oēs ſtulti miſcūtur cōtumelijs. ¶ Cō tra. mouere cauſam an̄ iudicē ē mouere cōtrouerſiam d̓ certo dicto vel de certo facto. mouere aūt cōtrouerſiam ē mouere cōtentōem. ſed licitū ē imꝑfectis mouere cau ſam ante iudicē ſeu coram iudice. ergo licitū eſt eis con tendere corā eo. ¶ Pretera. ſuꝑ illud. iij. ꝓuer. ne cōten das aduerſus hoīem fruſtra cū ille nihil mali tibi fecit. dicit glo. Nō vetat cōtendere aduerſus eū qui male fe cit vt cōtendatur. quia hoc fruſtra nō ſit quod certa ne ceſſitas cogit. cū ergo neceſſitas infirmoꝝ exigat repete̓ ſua in iudicio. ſi eſt ibi cōtentio non ē peccatum. ¶ Hoc etiā ex ip̄a lr̄a ōt trahi vt fiat argumētū a cōtrario ſen ſu. ſi em̄ nō ē licitū cōtendere aduerſus hominē cum ip̄e nihil i cerit. ergo a cōtrario ſenſu licitū erit cōten ſus hoīem cū aliquid mali fecerit. ergo cum dere ar quis ab alicui ſua. licitū eſt cōtendere in iudicō cōtra ini etentorē. ¶ Ad quod dicēdum ꝙ verbuꝫ cōtentōis quādo importat in ſe peccatū ſicut in illo verbo greg. ſuꝑ illud ꝓuer. Qui dimittit aquā caput ē moralibꝰ. aqua dimittitur: cuꝫ lin ntōeꝫ effrenatur. dimiſſor aque iurgi arū q citur. quia ꝑ lingue incōtinētiam origo di ſcordie ꝓpinat̉. ẜm hunc modū nō eſt licitū cōtendere ī iudicio nec ſua repetere cōtentōe. Aliquādo v̓o verbuꝫ cōtentōnis nō aliud dicit niſi cōtrouerſiam motā. q̄ eti am aliqn̄ fit ex debita cā. ⁊ ẜm hoc exiſtēte hmōi cā: lici tū ē cōtendere. Un̄ dicit greg. Nō ſolū cura eē debet ne nr̄a ſubtrahāt. ſed ne rapiētes nō ſua ſemetip̄os perdāt Scd̓m aūt ꝙ cōtēdere importat diſcordiā que generati ua eſt odij et ſcandali. nō ē licituꝫ in iudicio cōtendere. Unde dicit hay. qui accuſat auctor eſt cōtrouerſie. diſ cordia odiū generat. odiū nō eſt cū caritate. caritas ma ter ē vnitatis. Et dicit greg. dū ꝓ terrena re pax a cor de cū ꝓximo ſcīditur. apparet ꝙ plus res ꝙͣ ꝓximꝰ ama tur. hoc ergo modo non eſt licitum repetere ſua cum cō tentione. ¶ Queſtio. cxlj. de ſcurri litate et turp Onſequēter dicen dum ē de peccatis oris q̄ ſunt ꝯtra ho neſtatē et vtilitatē q̄ ſunt ꝑtes bonita tis. Cōtra honeſtatē v̓o ē ſcurrilitas ſi ue turpiloquiū. cōtra vtilitatē d̓o ē va niloquiū cū multiloquio. Dicendū ē ergo primo de ſcu rilitate ſiue turpiloquio. Secūdo de multiloquio ⁊ vaniloquio. ¶ Primo ergo querit̉ vtruꝫ ſcurrilitas ſemꝑ ſit peccatū. Secūdo vtruꝫ veniale an tm̄ mortale. Ter cio vtrū in p̄lato ſit ſemꝑ mortale peccatuꝫ. Quarto de cōꝑatōne turpitudinis in ſermone ad turpitudineꝫ in oꝑe. Quinto vtrū ſit idē ſcurrilitas ⁊ ſtultiloquium an aliquo modo differant. ¶ Alēbrum primū Irca primū ſic hiero. nihil ſapiētie habet ſcurrilitas. ſꝫ qd̓ om̄ino caret ſapiētia ma lū ē. gͦ ſcurrilitas malū ē. ¶ It. v. ad eph̓. dr̄. nō nominet̉ ī vobis ſic̄ decet ſct̄os aut turpitudo aut ſtultiloquiū q̄ ad rem nō ꝑtinet.i. nulliꝰ ē lo. ꝓhibet̉ gͦ vl̓ diſuādet̉ ibi. ſꝫ qd̓ ꝓhi vtilitatis bet̉ vel ī det̉ ē pctm̄. gͦ ſcurrilitas ē pct̄m. ¶ Cōtra. hiero. p̄ za ſapiēte ꝓfert̉ cū qͣdam vrbaītate: ſꝫ qd̓ ſanitate a ſapiēte nō eſt peccatū. gͦ ſcurri ferturē litas nō ̓ dicēdum ꝙ ſcurrilitas ꝓ prie d im. ſed aliqn̄ accipitur ꝓ vrbanitate iis. ⁊ hoc ē improprie. ⁊ ẜm hoc ſꝫ vel affabilitate aſſit debitus finis. vt ad cōſeruatōem amicicie bone vel ad remouēdā triſticiā ſeculi vel acidiaꝫ: hoc aūt cū non ē ꝑ v̓ba tͣpia ī ct̄m. ſi eī fiat ꝑ v̓ba tͣpia vel ꝑ v̓ba nul lius vtilitatis ſꝫ tm̄ riſum ꝓuocātia inordīatū: pct̄mmē. ¶ Membrū ſecundum Ecundo querit̉ vtrū ſcurrilitas ſit venia le peccatū tm̄ an mortale. Et vidr̄ ꝙ mor tale. Dicit̉ ad ephe. iiij. oīs ſermo malus ex ore vr̄o nō ꝓcedat. videt̉ eē ꝓhibitio ꝑ antecedentia ⁊ ſubſequentia. loquit̉ em̄ priꝰ de furto qd̓ ꝓhibitū ē: loquit̉ cōſequēter de ꝯtriſtatōe ſpūſ ſct̄i ī qͦ ſigͣ ti eſtis. q̄ ſunt ꝓhibita. vn̄ ꝑ ꝯſequēs videt̉ ꝙ ẜmo mal q̄ ī medio ponit̉ inter ꝓhibita cōputet̉. ſꝫ ſcurrilitas ē ſer mo malus. gͦ ſcurrilitas ē de ꝓhibitis. gͦ ē peccatū mor tale. ¶ Itē criſo. Tantū p̄bes eis honorē quos leges dem q̄ a grecis ſcripte ſūt infames eē volūt. ſi famulꝰ ali quid hmōi loquēs audiēte te decē milia accipiet flagel la. etſi filiꝰ ⁊ ſi vxor hec fecerit vocas iniuriā. ſi at̄ homi nes ⁊ caupones vocauerint te ad audiēdū ſil̓ia. nō ſo lū nō offenderis ſꝫ letaris et laudas. ſi gͦ aſſueti in ſcur rilibꝰ verbis infames ſūt apud legē humanā quātoma gis apud legē diuinā. ſi et̄ tatū flagellat̉ ẜuus vel filius ī iudicio hūano. ꝙͣtomagis ī iudicio diuīo dignꝰ ē flag lo. ſꝫ infamia ē ꝓ peccato mortali ⁊ flagellum ī pl̓ibꝰ. ſcurrilitas d̓boꝝ ē peccatū mortale. ¶ Itē ſic ſe hn̄t v̓ba ſcurrilia ſicut ſe hn̄t ſordes ⁊ lutū ſic̄ dicit criſ. ſꝫ ex ſor dibꝰ ⁊ luto ꝯtrahit̉ immūdicia ſi ꝓijciat̉ ī aures carnis gͦ ſcurrilia verba generāt immūdiciā ſi ꝑueniāt ad audi tū mētis. Un̄ criſ. ſicut ſordes ⁊ lutū aures carnis. ita meretricalia cātica auditū mētis immūdū faciūt. ſꝫ ma ior immūdicia dꝫ eē ī gignēte ꝙͣ ī eo ī qͦ gignit̉. gͦ ī ꝓferē te ſcurrilia verba ē mētis immudicia ⁊ ita peccatū mor tale. ¶ QQd̓ et̄ patet per hoc qd̓ dicit in aucͣte criẜ. Dic̄ em̄ ꝙ abhominabilia ſunt hec cantica. abhominatio aī eſt ꝓpter peccatū mortale. ¶ Item criſ. Sordes oris ſūt maledictio. plaſphemia. turpiloquiū. ſcurrilitas. Si qͦ conſcientiam habes tuip̄ius. nihil eorum loqueris. ne qꝫ illarum ſordium que ſunt in operibus circa te confi dens. ſi aūt aſſumpſiſti ſordes has: ſcias qꝛ inaniter la boras. cum ergo oratōnem inanē non reddat ex parte lo quentis niſi indignitas mortalis peccati. erit ſcurrili tas et turpiloquium mortale peccatum. ¶ Cōtra. men dacium iocoſum eſt veniale peccatum. et tamē eſt ibi re ceſſus a veritate. deterior autē eſt receſſus a veritate v̓ bi ꝙͣ ab honeſtate. communicant autem in eo quod eſt iocoſum. ergo minus malū eſt ſermo ſcurrilitatis ꝙͣ mē dacium iocoſum. ſed mendaciū iocoſum eſt veniale pe gͦ ſcurrilitas ẜmōis ē veīale pct̄m. ¶ It̄ iocularitas ē ad ꝓuocatōeꝫ riſꝰ vl̓ gaudij. ſꝫ riſꝰ vl̓ gaudiū hmōi ex qͣdā

mentis leuitate ꝓcedūt et vidētur venialia. ergo iocula ritas ſermonis erit veniale. ſed illa dicitur ſcurrilitas in ſcriptura: ergo ſcurrilitas ē veniale peccatū. ¶ Item dicitur in glo. ſuper illud ad col̓. ij. Nūc aūt ⁊ deponite et vos omnia. ira et indignatōem. blaſphemiā et turpē ſermonē ⁊cͣ. poſt maiora ꝓhibet minora. ⁊ vocat maiora fornicatōem. immundiciā. libidinē que prius enumera ta ſunt. minora v̓o irā ⁊ indignatōem. et turpē ſermonē hec aūt minora videntur eſſe peccata venialia: nā ira ⁊ indignatio ſicut ibi accipiuntur videntur eſſe venialia. dicit em̄ iram ſubitū animi motū. indignatōeꝫ v̓o motū ſubitū de alio ſublimato. pari ergo ratōne videtur tur pis ſermo ad venialia peccata ꝑtinere. ¶ Itē aug. in.§. Que ſunt minuta..xxv. diſ. enumerat peccata minuta q̄ dicūtur venialia. enumerat maledictōem temeritatis et facilitatis. ſed ſub maledictōe temeritatis cōtinet̉ ſcur rilitas ſiue turpiloquiū. ergo ſcurrilitas eſt veniale pec catum. ¶ Ad quod dicēduꝫ ꝙ ſcurrilitas ẜmonis ſiue turpis ſermo. pōt ꝓcedere ex quadā lubricitate lingue ⁊ impetu iraſcibilis vel cōcupiſcibilis. ⁊ ſurreptōe rō nis. vel poteſt ꝓcedere ex deliberatōe rōnis et mala con ſuetudine lingue ⁊ ꝑuerſa affectōe ſiue malignā cōcupi ſcibilis vel iraſcibilis. ⁊ ẜm hec retorqueritur vel ad li bidinē mortalē vel ad libidinē venialē tāꝙͣ ad radicē. ⁊ ẜm hoc erit vel mortale peccatū vel veniale. ¶ Ad obie cta aūt rn̄dendum. ꝙ cū dr̄. vj. ad eph̓. Scurrilitas non nominet̉ ī vobis aut ſtultiloquiū. dicēdum ē. Aliud eſt eſſe ſtultiloquiū vel ſcurrilē ī ẜmōe. ⁊ aliud ē eē nomina tū hmōi. cū em̄ nominatꝰ ē hmōi notatur infamia q̄ ſur git ex praua aſſuetudine. ⁊ hoc mō pōt reduci ad morta le peccatū cū eſt ex precedēti deliberatōe. Un̄ in canone dr̄. clericū ſcurrilē ⁊ verbis turpibꝰ ioculatorē ab offi cio eē retrahendū. vbi intelligit̉ pena ꝑ ſuſpenſionē ab officio que eſt ꝓ mortali peccato. ¶ Ad illd̓ quod dr̄ ad eph̓. omnis ſermo malus ex ore veſtro nō ꝓcedet. dicen dū ē ꝙ aut ſumitur ſermo malus generaliter et tunc eſt exhortatio nō ꝓhibitio. ⁊ hͦ videtur ex glo. que dic̄. ml̓ tas ꝑtes veteres hoīes enumerat a ꝗbꝰ dehortat̉ ⁊ ẜm hoc nō oportet. ſi extrema ſint mortalia. ꝙ mediū oībꝰ modis ſit mortale. Si v̓o coarcetur ad ſermonē malū ꝙ ex malignitate animi ꝓcedit ad deſtructōem fidei vl̓ bo noꝝ morū. ẜm hoc pōt eē mortale peccatū. ¶ Ad terciū v̓o dicēdū. ꝙ infamia nō tm̄ ſurgit ex genere mortal̓ pec cati ſꝫ ex aſſuetudine venialiū peccatoꝝ. cū qua tn̄ aſſue tudine pōt eē cōtentus ex quo ē peccatū mortale. ſic̄ pa tet in ebrietate vel ebrioſitate. ¶ Ad quartū dd̓m. ꝙ im mūdicia pōt ſurgere nō tm̄ ex mortali peccate īmo ex ve niali. Un̄ illa rō nō ē ſufficiēs ad aſtruendū ꝙ ſit morta le peccatū. niſi intelligat̉ d̓ immūdicia ẜm quā deforma tur imago diuina. ¶ Ad ꝗntū ꝙ cū dicūtur hmōi canti ca abhominabilia. hoc intelligit̉ rōe illoꝝ q̄ ſpectāt ad mortale peccatū vel rōe damni qd̓ elicitur ex illis. ¶ Ad ſextū d̓o dicēdū. ꝙ intelligit ex peccatis oris q̄ ſunt mor talia rōne quoꝝ opponitur nubes ne tranſeat oratō per efficaciā ad deum. ¶ Nembrum tercium Ercio queritur vtrū ſcurrilitas in p̄lato ſemper ſit mortale peccatū. quod videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit bern̄. Cōſecraſti os tuū euan lio. talibꝰ aūt aperire os illicitū ē aſſue ſcere ſacrilegiū. labia em̄ ſacerdotū cuſtodiunt ſcīam et legē ex ore eius requirūt. ſic ergo peccatū mortale ē tur piloquiū vel ẜmo ſcurrilitatis ī ore ſacerdotis vel p̄la ti. ¶ Itē fugienda ē ocioſitas mr̄ nugaꝝ nouerca virtu tū. nuge in ore ſacerdotis ſunt blaſphemie. ¶ Itē criſo. equus regalis eſt lingua ſi impoſueris frenū ⁊ docueris ambulare cū bona cōpoſitōe. quieſcit ſuꝑ eā et deſuꝑ ſe debit rex. ſi aūt infrenatā dimiſeris ferri ⁊ ſaltari: dya boli fit aſcenſus. cū ergo hoc fit in turpiloquio p̄lati vl̓ ſacerdotis. erit mortale pct̄m ¶ Contra. ad nihil obligatur p̄latus ad quod nō obligetur alius p̄ter illud qd̓ ꝑfectio p̄latōnis exigit. ꝑfectio aūt prelatōnis eſt curā habere debitā ip̄oꝝ ſubditoꝝ. de ſubſtātia aūt huius n̄ videtur eē abdicatio turpiloquiū. ergo ratōne perfectō nis officij non tenetur ad abdicatōnem ſcurrilitatis vel turpiloquij. ¶ Ad quod dicēdū. ꝙ p̄latus ſiue ſacerdo. cū teneatur docere plebē verbo et exemplo: peccat mor taliter reddendo verbū ſcurrilitatis aut turpiloquij. verbo doctrine. et quia tenetur docere exemplo. ſi ſcan dalizat vel prauū exemplū dat turpiloquio. iteꝝ pecca mortaliter. ſi tn̄ ex ſurreptōe ſiue ex imp̄meditatōe ver ba hmōi ꝓferret: nō creditur ex hoc peccare mortalite Et qd̓ dicitur in illa auctoritate talibꝰ aꝑire os illicitū eſt. intelligitur de apertōne per p̄meditatōem ⁊ delibe ratōnem in his in quibus tenetur docere et apud quos tenetur docere. Gratia precedentiū.§. j. querit̉ vtrū peccant p̄bentes aurem turpiloquio. quod videtur per hoc quod dicitur ad Ro. j. Non ſolum qui agunt ſed qui cōſentiunt digni ſunt morte. ſed p̄bentes aurem turpiloquio fouent peccatorem ī peccato ſuo. er lo ꝓ cōſentiētibus reputantur. ergo digni ſunt morte. Queritur ergo ſi equale ſit peccatuꝫ. quod videtur ꝑ ſimile. dicit em̄ bern̄. ad eugenium. detrahere aut detra hentem audire quod horum damnabilius ſit non facile dixerim. ex quo accipitur ꝙ quaſi par damnatio eſt de tractoris ⁊ auditoris. pari ratione dicentis turpilo quium et libenter audientis. ¶ Ꝙ etiam magnū ſit pec catum patet per hoc quod dicit criſo. quādo poteris eſ fici ſtudioſus in talibus conuerſans auditionibus quā do ſudores qui ſunt pro ſobrietate ferre ſuſtinebis pau latim ſubfuſus a riſu et canticis et hmōi turpibus ver bis. ex quo accipitur ꝙ cōſuetudo audiendi turpiloqui um libenter non ſtat cum virtute. ergo peccat mortali ter diligens auditor et frequens. videtur ergo peccatuꝫ peccato parificari. ¶ Ad quod dicēdum. ꝙ duplex eſt auditio. Una illorum qui ſuſtentant turpiloquium ⁊ ꝓ curant vt fiant turpiloquia. et taliū ē maius peccatum ꝙͣ turpiloquiū. autores em̄ ſceleris magis ſunt ī culpa ꝙ miniſtri. ex maiori em̄ libidine peccant. Eſt autē alia auditio caſualis cum tamen offertur placet. ⁊ hi minꝰ peccare credūtur ꝙͣ turpiloquiū ⁊ ſcurrilitatem perpe trantes. talibus dicit criẜ. Si vis on̄dere nobis mani feſte quoniā nō letaris in turpia loquendo. neqꝫ audire ſuſtine. amabile em̄ eſt ab omnibus habens purgatam animā poſſe fieri honeſtam et ſobriā. quātominus tali bus auditōibꝰ nutritam. ¶ Nlembrū quartum Uarto queritur de ꝯꝑatōne turpitudinis in ſermone ad turpitudinē in opere. ⁊ vi pi tudinē oꝑis. Un̄ ſeneca. Libentia turpiū verboꝝ impu dicitiā nutrit. ⁊ iterū turpia ne dixeris tranſibis poſt ī effectum ſi inhoneſta loquaris. cū ergo vlterior ſit gra dus turpitudo oꝑis turpitudine ſermonis. erit maius peccatum in opere ꝙͣ in ſermone. ¶ Hoc etiā videtur ex verbis ſocratis dicentis. quod facere turpe eſt hoc nec differētie honeſtū puta. q. d. ex turpitudine operis qua ſi ex fonte redundatur turpitudo ſermonis. ¶ Contra dicit criſo. multi horrent dicere vel audire que nō hor rent facere. ſi ergo horror maior atteſtatur maiori cri mini. vel vbi eſt horror ex vna parte eſt aggrauatio cri minis: erit maius crimen turpitudo ſermonis ꝙͣ turp tudo operis. ¶ Preterea. actus ẜmonis immediatius elicitur a ratōne. eſt em̄ proprius eius actus. actus au tem operis mediante alia potentia. gͦ cum crimina vel peccata ad ratōnem tanꝙͣ ad originem referantur. ma gis peccabit ratio in actu ſermonis ꝙͣ in actu operis

Queſtio .cxlij.
ceteris paribꝰ. gͦ maius peccatū eſt turpitudo ẜmonis ꝙͣ turpitudo oꝑis. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ maius eſt peccatum turpitudo oꝑis: ꝙͣ ſermonis relati ad illuc opus. ¶ Ad obiectum aūt in ꝯtrariū dd̓m eſt. ꝙ iō di cit̉ horror in dicendo vel audiendo ſuā turpitudinē ma ior ꝙͣ in faciendo vel ſimpl̓r: quia que fiunt aliqn̄ ī oc culto fiūt. que aūt dicūt̉ vel audiūt̉: alio ꝯſtituēte vel a s ꝑpetrant̉. Preterea nō eſt hoc ex cōditione actus nꝑatōne ad actum: ſed ex mala ꝯditione ꝑſone q̄ vult latere delictū. ¶ Ad aliud v̓o dd̓m eſt. ꝙ lꝫ princi palior ſit actus rōnis loqui: tn̄ nō in om̄i actu locutio nis magis culpanda eſt ꝙͣ in actu oꝑis mortalis. ſꝫ tūc tm̄ cum eſt in peſſimo actu locutōis. peſſimꝰ aūt actꝰ ē legare deū corde ⁊ ore. vn̄ ī illo plus vituꝑat̉ maxime um ex ꝑuerſitate cordis hoc facit. ad drn̄tiam illoꝝ ꝗ ex timore ⁊ puſillanimitate. ¶ Nlebꝝ. v. Uinto querit̉. vtꝝ ideꝫ ſint ſcurrilitas ⁊ ſtultiloquiū: an aliqͦ mō differāt. ſi enim vtrūqꝫ eſt ꝯtra honeſtatē: oꝑtet ꝙ addat̉ aliqua differentia ꝑ quā diſtinguat̉ vnū ſab alio. cum gͦ ſcurrilitas fit ꝑ verba turpia: vn̄ ⁊ turpi loquiū dictum eſt. oꝑtet ꝙ ſtultiloquiū addat̉ ẜm diffe rentiā verbi q̄ opponit̉ turpitudini. qd̓ nō videt̉. verbū enī turpe eſt verbū ſtulticie. Glo. etiā dicit. v. ad ephe. ꝙ ſtultiloquiū dicit̉ quod fit ꝑ verba blanda: ſꝫ verba ſcurrilitatis verba blanda ſunt. gͦ ſcurrilitas ſub ſtul tiloquio ꝯtinet̉. ¶ Ad quod dd̓m eſt. ꝙ ſtultiloquiū ⁊ ſcurrilitas cum appropriant̉ ſic diſtinguūt̉. vt ſtultilo quiū referat̉ ad indiſcretōꝫ rōnis. ſcurrilitas v̓o ad la ſciuiā affectōis. nihilominꝰ tn̄ pn̄t ꝯcidere in ideꝫ: vel vnū ſub altero ꝯtineri. ¶ Qd̓ aūt dicit̉ in glo. ꝙ ſtulti oquiū eſt ꝑ blanda verba: hͦ reſpicit ad finē vt fiāt pla endi cauſa. ¶ Ꝙ aūt dicit̉ ſcurrilitas n̄ ꝑtine̓ ad vtili tatē. ⁊ ita diuidere ꝯtra illā ꝑtem bonitatis que ē vtili tas: nō ꝯtra illā que eſt honeſtas. Dicēduꝫ eſt ꝙ ꝑ ſe eſt ꝯtra honeſtatē. ꝯtingit aūt aliqn̄ eſſe ꝯtra vtilitatē. ¶ Queſtio. cxlij. de mnulti Onſequēter dice dū eſt de multiloquio ⁊ vaniloquio dicūt̉ eſſe ꝯͣ vtilitateꝫ ẜmonis. ¶ Pri mo querit̉. vtꝝ ſemꝑ ī multiloquio ſit peccatū. ¶ Secūdo. vtꝝ ſit tm̄ veīale an etiaꝫ mortale. ¶ Tercio de comꝑatione hꝰ peccati ad alia peccata locutōis. ¶ Quarto de effectu hꝰ pecca ti. ¶ Quīto de difficultate cauēdi hͦ pct̄m. ¶ Nlēbruꝫ primū Irca primū ſic. decimo ꝓuer. In multi loquio nō deerit pct̄m. Iteꝫ. xiiij. ꝓuerb̓ vbi verba plurima ibi frequēter egeſtas. catū. gͦ in multiloquio eſt pct̄m. ¶ Iteꝫ ſuper ⁊ dicit glo. boni oꝑis. ſꝫ vbi ē defectus bo ni eſt illud. xv it̉. vir qui patit̉ fluxum ſanguīs. dicit glo. immudus eſt qui hūc fluxū patit̉: qꝛ in multiloꝗo inꝗ nabit̉. ſꝫ inꝗnatio de qua loquit̉ hic nō eſt niſi ꝑ pct̄m. gͦ multiloquiū eſt peccatū. ſicut illd̓ pͣs. vir linguoſus ⁊cͣ. Glo. ſi quis vera dicat ſed p̄ter nccītatē: vir linguo ſus eſt. ¶ Contra. multiloquiū nō dicit niſi multitudi ne locutōis. multitudo locutiōis n̄ opponit̉ veritati. in difficilibꝰ enī multis ẜmoībꝰ vti oꝑtet ad euidētiā rei obſcure. gͦ multiloquiū de ſe n̄ dic̄ pct̄m. ¶ Ad qd̓ dicē dū e. ꝙ multiloquiū notat̉ h̓ vbi ē multitudo locutiōis cū ſuꝑfluitate vel p̄ter vtilitatē. ⁊ ẜm hͦ in multiloꝗo eſt pct̄m̄. nō aūt accipit̉ h̓ in ſua generalitate: in qua pōt ⁊ bene fieri ⁊ male.
¶ Nlembrū ſecūdū Ecūdo querit̉. vtꝝ multilo uiū ſit tm̄ ve niale: an etiā mortale. Et videt̉ ꝙ ſit ve niale. cū. n. loquit̉ aug. de minutis pct̄is inter cetera ponit illud: qͦtiens loquit̉ ꝗs plus ꝙͣ oꝑtet. ſꝫ hͦ eſt in multiloquio. gͦ multiloquiū eſt veniale pct̄m. ¶ Iteꝫ dicit Iſido. ꝗ ocioſa v̓ba nō repri mit cito ad noxia trāſit. ⁊ dū nō cauemꝰ parua: in ma gnis ꝓlabimur. ſꝫ ī multiloquio ocioſa v̓ba n̄ repͥmūt̉. ocioſa v̓o verba nō reprime̓ eſt ꝑua n̄ caue̓. hͦ aūt ē ve niale pct̄m. gͦ multiloquiū ē veniale pct̄m. ¶ Iteꝫ eccͣi. xix. Qui ſpernit modica paulatim decidet. interlinea ris. verbū ocioſuꝫ ⁊ riſum ⁊ hmōi. gͦ multiloquiuꝫ ad modica ꝑtinet. gͦ eſt veniale pct̄m. ¶ Ꝙ aūt ſit mor tale peccatū videt̉ ꝑ illud qd̓ dr̄ ſuꝑ illd̓ pͣs. vir linguo ſus ⁊cͣ. vbi dicit glo. quē delectat exire foras timidus ē ⁊ ꝗa foris ē qd̓ amat: mittet̉ ī tenebras exteriores. ſꝫ pe na exterior tenebraꝝ debet̉ pct̄o mortali: gͦ līguoſitas eſt pct̄m mortale. gͦ multiloquiū ē pct̄m mortale. ¶ Itē xj. Iob. Nunꝗd vir verboſus iuſtificabit̉. q. d. n̄. gͦ iu ſtificatio ⁊ v̓boſitas opponūt̉. ſꝫ nō opponit̉ niſi morta li peccato. gͦ verboſitas ē mortale pctm̄. ¶ Iteꝫ. iij. Ia co. ſuꝑ illd̓: lingua nr̄a ignis ē. Glo. lingua incōtinēs magnā materiā bonoꝝ opeꝝ ꝑire facit. ſꝫ nō facit ꝑire materiā bonoꝝ opeꝝ niſi mortale pct̄m. gͦ incōtinētia lingue eſt mortale pct̄m. ſꝫ hͦ eſt multiloquiū principa liter. gͦ multiloquiū ſiue v̓boſitas ē mortale. ¶ Itē gͦ Qui linguā nō refrenat ꝯcordiaꝫ diſſipat. ſꝫ diſſipa ꝯcordie nō fit niſi ꝑ actū mortalis pct̄i. gͦ v̓boſitas in qͣ nō ſit refrenatio lingue ē mortale peccatū. ¶ Ad qd̓ di cendū. ꝙ aliud eſt ꝓprie multiloquiū ⁊ v̓boſitas ſiue lī guoſitas. Nā linguoſitas ſiue d̓boſitas ſonat in ꝯtem ptū ꝓueniēteꝫ ex ꝯſuetudine ſuꝑflue lingue ⁊ inordīa te locutōis. multiloquiū d̓o n̄ determīat tantū quantū linguoſitas: ſꝫ ſtat in genere. ⁊ ideo lꝫ multiloquiuꝫ ſit aliqn̄ veniale peccatū: nihilominꝰ verboſitas vel lin uoſitas pōt eſſe mortale peccatū. ¶ Et ꝑ hec poſſunt ſolui ea que obiecta ſunt. Nam pͥme rōnes loquūt̉ ꝓ prie ꝓ multiloquio ꝓut eſt citra linguoſitatē ſiue ver boſitatē. Rōnes alie v̓o que dicte ſunt in ꝯtrariū: lo quūt̉ oſitate vel linguoſitate in termīo vel circū ſtantia Nembrū tercium Ercio querit̉ de ꝯꝑatione hꝰ pct̄i ad alia peccata locutōis. ⁊ fit primo ꝯꝑatio ver boſitatis ad ſtulticiā. Querit̉ gͦ qd̓ illoꝝ ſit maiꝰ. videt̉.n. maius eſſe pctm̄ verbo ſitatis ꝑ hoc quod dicit̉. xxix. ꝓuerb̓. ſuꝑ illud: vidiſti hoīeꝫ ſapientē ſibi videri ⁊cͣ. Glo. graue ē iudiciū ſtul ticie: verboſitatis. ⁊ minꝰ dicit ⁊ plus ſignat ſcꝫ grauiꝰ pct̄m verboſitatis eſt gͣuiꝰ ſtulticie. ¶ Cō tra. pct̄m verboſitatis offendit ī multitudine ẜmoīs: ⁊ ita peccat in quātitate. peccatū d̓o ſtulticie peccat ī qͣli tate. deterior aūt defectus eſt qualitatis debite ꝙͣ qͣnti tatis. gͦ grauius ē peccatū ſtulticie ꝙͣ v̓boſitatis. ¶ Ao quod dd̓m. ꝙ peccato verboſitatis n̄ intelligit̉ qͦdcū multiloquiū: ſꝫ illud quo aliꝗs iactat ſe cū ſibi videat̉ ſapiēs. nec vult reciꝑe āmonitōꝫ alteriꝰ. ſtulticia v̓o di cit̉ peccatū: cū aliquis verba fatua dicit: ⁊ tn̄ v̓ba corre ctionis accipit. vn̄ glo. Sepe cōtingit vt ydeota aliꝗs citius verba correctōnis accipiat: ꝙͣ qui ſua que nouit vel noſſe putat: magis iactat ꝙͣ alioꝝ monita audiat. Si v̓o multiloquiū tm̄ peccaret in quātitate ⁊ n̄ ī quali tate: minus poſſet dici peccatū peccato ſtulticie querit̉ de comꝑatōne multiloquij ad vaniloquiū: qd̓ loꝝ dicat̉ maius peccatū. Et videt̉ ꝙ vaniloquiuꝫ priuat fineꝫ debitū locutōnis. vn̄ dicit Iſido. Sermi vanus vane ꝯſcientie ē index. ¶ Preterea. dicit greg.

Dū ocioſa verba cauere negligimꝰ: ad noxia ꝑuenimꝰ. vt poſtmodū detractionibꝰ inhiemꝰ. Sꝫ hec ſeq̄la vani loquij eſt gͣuiſſima ⁊ alie circūſtantie predicte. gͦ pct̄m vaniloquij maius eſt peccato multiloquij. In multilo quio.n. peccatū eſt ex defectu modi. defectus aūt modi minor eſt ꝙͣ defectus finis. ¶ Contra. multiloq̄ ſiue lo quacis poſite ſunt ꝯditōnes ſupͣ gͣuiores vt ꝙ nō diri get̉ ⁊ ꝙ nō iuſtificat̉ vir verboſus. ¶ Preterea. grego. dicit: valde difficile eſt vt qui multa loquit̉ nō mētiat̉. he aūt ꝯditōnes ſunt grauiores p̄dictis de vaniloquio. gͦ ml̓tiloquiū eſt grauius peccatū vaniloꝗo. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſi in ſe conſiderent̉ ſine ꝯditionibꝰ aggͣuan tibꝰ: maius malū eſt vaniloquiū ꝙͣ mutiloquiuꝫ. ponit enim defectū maioris boni. Si v̓o attendat̉ ẜm ꝯditio nes adiūctas aggrauātes: pn̄t eſſe excedētia ⁊ exceſſa. Nam circūſtantia aliqua pōt eē aggrauās ex ꝑte mul tiloquij. vtpote ꝙ admiſceat falſitate vl̓ ꝙ ꝑueīat ad cō temptū ex ꝯſuetudine. ⁊ ẜm hoc multiloquiū poſſꝫ eſſe grauius aliqn̄ vaniloquio. he tn̄ ꝯditōnes pn̄t ⁊ ineſſe vaniloquio. ⁊ tunc quo ad hoc nō diceret̉ vnuꝫ maius altero. ¶ Nembrū. iiij. Uarto de effectu hꝰ peccati qui ē quadru plex. dicitur.n. vnus effectus immūdicia xix. numeri. Uas quod nō habuit oꝑicu lum deſuꝑ immūdū erit. Greg. Tegimē oꝑiculi vel ligatura intelligēda eſt cenſura diſcipline: qua quiſqꝫ n̄ premit̉. qͣi vas pollutū immūdūqꝫ repro bat̉. hoc aūt eſt in multiloquio. multiloquiū gͦ polluit. ¶ Item alius effectus eſt amiſſio intime ꝯſideratōnis. vnde grego. ꝗa ꝑ multiloquiū exterius ſe ſparſit vim ī time ꝯſideratōis amittit. ¶ Tercius effectus eſt ad de teriora deſcenſus ſiue crementū ī pct̄o. vnde greg. Iſti ſunt caſus culpe creſcētis vt lingua cū nō reſtringitur: nequaꝙͣ vbi ceciderit iaceat: ſꝫ ſemꝑ ad deteriora deſcē dit. ¶ Cum gͦ hi ſunt effectus cuꝫ illo qui dicit̉. xiiij. ꝓ uerb̓. Ubi verba plurima ibi frequēter egeſtas. vn̄ dic̄ grego. cum multiplicitas in ſermone deprehendit̉: ꝓ culdubio intelligentie grauitas in ſenſu denegat̉. Po teſt queri qualiter differant hi qͣtuor effectus. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ hi effectus ſunt ordinati ⁊ ſic diſtincti. vt pollutio reſpiciat voluntatē. ꝓgreſſus aūt ad deterio ra ſimiliter reſpiciat volūtatē. ſed pollutio attenditur ꝙͣtum ad actum in ſeipſo. ꝙͣtum aut ad actum peccati ultiplicatū attendit̉ ad deteriora deſcenſus. Alij v̓o duo effectus reſpiciūt rōneꝫ ex ꝑte rei ꝯſiderate amiſ ſio grauitatis in ſenſu. ex ꝑte v̓o virtutis ꝯſiderantis amiſſio intime ꝯſideratōis. Sic gͦ quatuor p̄dicti effe ctus pn̄t diſtingui. ordinari aūt ꝯtingit vt duo q̄ ſpe ctant ad rōneꝫ p̄ponāt̉: duo v̓o que ſpectāt ad volunta teꝫ ꝯſequēter ordinent̉. ¶ Memby. v. Uinto querit̉ de difficultate cauendi hoc peccatū. videt̉.n. ꝙ de difficili poſſit ꝑfe ctus vitare. iij. Iac. Lingua nr̄a ignis ē. Glo. cū fere ſit impoſſibile vitare pct̄m etiā a ꝑfectis: nō quis debꝫ appetere magiſteriū. ¶ Itē ibideꝫ habet̉: ſi quis nō offendit verbo hic ꝑfectꝰ ē vir. ¶ Sil̓r. xiiij. eccͣi. Beatus eſt qui nō lapſus ē verbo ex ore ſuo. Perfectoꝝ gͦ eſt cauere p̄dictū peccatū cuꝫ dif ficultate tn̄. ⁊ ita videt̉ ꝙ nō ſit imꝑfectoꝝ: cum hͦ tm̄ ꝑ fectis tribuat̉. ¶ Sed ꝯtrariū videt̉ ꝑ hͦ quod dicit̉ in glo. ibideꝫ. dicit̉.n. ſuꝑ. iij. Iac̄. Si quis nō offenderit in verbo ⁊cͣ. cuiꝰ offenſiōꝫ hūana pōt vitare fragilitas vt eſt verb li. detractōis. iactātie: ſꝫ ⁊ ocioſe ⁊ ſuper ōis. ſed quod pōt vitare hūana fragilitas ab tis pōt vitari. gͦ multiloquiū ſiue vaniloquium ab imꝑfectis vitari pōt. ¶ Ad quod dd̓m eſt. ꝙ cū loquit̉ de hūana fragilitate que pōt vitare hmōi pct̄a. h̓ dicit̉ ad drn̄tiaꝫ prioꝝ motuū: quos humana non pō vitare fragilitas. Sed humana fragilitas duos habꝫ ſtatus: in imꝑfectis ⁊ ꝑfectis. In imꝑfectis eſt poſſibi litas vitandi. ſed iſta poſſibilitas non eſt diſpoſita ad vitandū: ſꝫ magis prona eſt ad nō vitandū. In ꝑfectis v̓o eſt poſſibilitas diſpoſita: ſꝫ quia nō eſt vſqꝫquaqꝫ cō pleta. ideo dicit̉ difficile eſt vitare ꝑfectis. cum autē po tentia eſt completa ex ſpēali gratia: tūc dicit̉ beatꝰ ve ꝑfectus ꝑfectōne ſufficienti. ſicut in. iij. Iaco. Si ꝗs n̄ offenderit verbo hic ꝑfectus eſt. ¶ Queſtio. cxliij. de iactā tia in ſermor Icto de peccatis que ſunt ꝯtra honeſtatē ẜmonis ⁊ vti litatis: ⁊ ita ꝯtra bonitatē. dicenduꝫ de his que ſunt ꝯtra rectitudinē. Con tra rectitudinē aut peccat̉ in laude vel vituꝑio. In laude ſic̄ ē in adulatōne aut in iactātia. In vituꝑio ſicut eſt in blaſphemia aut detractōe ⁊ ī ꝗbꝰdā alijs. In laude v̓o peccat̉ dupl̓r. vel ꝓpria. vel aliena. In ꝓpria dicit̉ peccatū iactātia. In aliena v̓o dr̄ adu latio. dicendū eſt primo de iactātia. Eſt aūt iactātia ꝓ prie laudis oſtētatio: cū nō ſubſit veritas. ⁊ hͦ alio nō mine dicit̉ arrogātia: cū ſibi attribuit qd̓ n̄ hꝫ aliquis Aliqn̄ tn̄ iactantia extendit̉ vt dicat̉ oſtētatio vana ꝓ prie laudis etiā cū ſubeſt veritas. ſic̄ dicit greg. Si ac cepiſti ꝗd gl̓iaris qͣi n̄ acceꝑis: cū ⁊ hͦ poſſet dici iactā tia ſiue gloriatio de eo qd̓ nō eſt. lꝫ.n. bonū hēat: tamē a ſe nō hꝫ. Sil̓r accipit̉. jͣ. ꝓuer. ſuꝑ illud: audiens ſa piens ſapiētior erit. Glo. nemo iactet ſe de ſua ſciētia. ¶ Pōt gͦ queri. vtꝝ iactātia ſit veniale pct̄m: an mor tale. Scd̓o. ſub quo capitali pct̄o ꝯtineat̉. Tercō. vtꝝ ꝑfectoꝝ tm̄ ſit vitare iactantiā ſiue oſtentatōꝫ. Quar to de comꝑatōne hꝰ pct̄i ad pct̄m cupiditatis. ¶ Nembruꝫ primū D primū ſic videt̉ ꝙ ſit pct̄m veniale. dr̄ § enī. xv. ſuꝑ illud Iob. oſtendā tibi. Glo ꝓpriū ē arrogātis vt cū rectū paꝝ et̄ ſen lerit inde eleuet̉. ſꝫ eleuari de ſcīa vl̓ d̓ ſen ſu aliquātulū n̄ ſꝑ ē mortale pct̄m. gͦ iactātia n̄ ē aliqn̄ mortale pct̄m. ¶ Pret̓ea. pōt aliꝗs on̄dere laudē ſuaꝫ ⁊ nec peccare. ſic̄ faciebat apl̓s. ij. ad corint̉. x. Nos nō immēſuꝫ gloriabimur: ⁊ exiſtimo me nihil minꝰ feciſ ſe a magnis apl̓is. cū gͦ veniale peccatū elonget minus a recto ꝙͣ mortale: pōt aliꝗs laudē ſuā oſtentare venia lit̓. Hoc etiā videt̉ ex ꝯꝑatōne ad vanā gloriā cuiꝰ gr̄a agit̉ iactātia. vana.n. gloria aliqn̄ eſt mortal̓. aliqn̄ ve nialis. gͦ iactantia que ad illā ordinat̉ aliqn̄ erit venia lis. ¶ Ꝙ autē ſit pct̄m mortale videt̉ ꝑ hͦ quod dr̄. vj. eccͣi. ſuꝑ illud: nō te extollas in cogitatōe. Interlinea ris. iactantiam ⁊ ſuperbiam prohibet. ergo iactant a eſt mortale peccatum. ¶ Item ſuper illud prima ad cō rint̉. tercio: Quid habes quod non accepiſti? Gloſa. Sciendum eſt neminē poſſe diſcerni ab illa perditio nis maſſa: niſi qui hoc bonum habet vt credat ꝙ quic quid boni habet: gratia ſaluatoris accepit. ⁊ poſt ſeꝗ tur. Aliud genus arrogantie hic amouere conatur. gͦ non diſcernitur a maſſa perditionis qui habet hoc ge nus arrogantie. ergo arrogantia eſt peccatum morta le. Item ſuper illud. xxxv. Iob. Dixiſti enim non cui placet. Glo. arrogantes cum non poſſunt reprehende re iuſte dicendo que ſunt: reprehendunt mētiendo qu non ſunt. ſed hoc eſt peccatum mortale. ergo arrogan tia eſt peccatum mortale. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ iactantia ſub generali nomīe poteſt eſſe veniale ⁊ mo tale peccatum. cum oſtendat ſe de eo quod habet le

Queſtio .cxliij.
uiter ſine alterius depreſſione. cum aūt oſtentatio illa ꝑuenit ad hoc vt ſua laus preponat̉ laudi dīne ē mor tale peccatū. Si d̓o oſtentat ſe de bono quod nō habet ſi hoc fuerit ex ſurreptōe mentis adhuc eſt veniale. Si v̓o ex deliberatōne rōnis ſufficienti prehabita: videt̉ eē mortale. vel ſi hoc eſt cum intentōne deprimēdi aliū in iuſte. ¶ Ex his pꝫ qualiter rn̄dendū ad p̄dicta obiecta quedaꝫ.n. rōnes concludūt iactantiā eſſe mortale pec catum: cum eſt ſub quibuſdā determīatis circūſtātijs. quedam v̓o eſt veniale peccatū cū eſt preter illas circū ſtantias ¶ Nembrū ſecūdum Ecundo querit̉ ſub quo capitali peccato tineat̉ iactātia. Et videt̉ ꝙ ſub ſuꝑbia. ꝑ hoc qd̓ dicit greg. xxxij. Iob. in princi pio glo. vbi enūerāt̉ ſpecies ſuꝑbie ſiue tumoris. ponit.n. vnam ſpeciē cum ſe iactant arrogan tes habere quod nō hn̄t. ꝑ quod accipit̉ ꝙ ad ſuꝑbiam reducit̉. ¶ Hoc etiaꝫ ex verbis greg. accipit̉ cuꝫ dicit: ꝓprium eſt arrogantis vt cuꝫ rectū paꝝ etiā ſenſerit inde eleuet̉. vt ſimilit̓ dr̄. vj. eccͣi. Nō te extollas ī cogi tationibꝰ tuis velut thaurus. vbi dicit̉ ꝓhiberi iactā tia. Ex quo pꝫ ꝙ iactantia ad elationē ⁊ ita ad ſuꝑbi am immediate reducit̉. ¶ Similit̓ habet̉ ꝑ hoc verbuꝫ amb̓. ſuꝑ illud. iiij. luc̄. Statuit eum ſuꝑ pinnaculū te pli. Ita eſt iactantia vt dum putat vnuſquiſqꝫ ad alti ora conſcendere ſublimus vſurpatōe ad inferiora tru datur ¶ Sed videt̉ ꝙ ad inaneꝫ gloriā ꝑtineat ꝑ hoc ꝙ dicit greg. arrogans qui mala defendit in bonis hu milit̓ ambigit: quia fauoreꝫ querit. ſꝫ querere fauorem eſt inanis glorie. gͦ iactantia ꝑtinet ad inaneꝫ gloriaꝫ. arrogans.n. eſt qui ſibi attribuit quod nō hꝫ. ¶ Itē ſuꝑ illud: xxxiij. Iob. loquet̉ linguā mea ⁊cͣ. Glo. arrogan tes ſepe ſe fugere arrogantia ſimulāt: ⁊ priuate ſingu lis quaſi latent̓ loquūt̉. vt ſicut de ſenſu ita de ꝯtēptu arrogantie glorient̉. gloriari aūt vane ſic ē inanis glo rie. gͦ ꝑtinet ad vanam gloriā. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ ia ctantia poteſt eſſe de potentia: ſicut legit̉.j. heſter cum dicit̉: vt oſtenderet diuitias glorie regni ſui. ⁊ magnitu dinē atqꝫ iactantiam potentie ſue. Et. xlviij. hiere. E ſcio ait dn̄s iactantiaꝫ eius. ⁊ ꝙ nō ſit iuxta eam vi eius. Cum gͦ ſic eſt rōne materie ⁊ rōne forme: ꝑtīet ad ſuꝑbiam immediate. ⁊ ẜm hoc dicit greg. ꝙ iactātia eſt ſpecies tumoris.i. ſuꝑbie. Alio v̓o modo eſt iactātia de ſcientia ⁊ de alijs hmōi bonis. ẜm ꝙ dic̄ bern̄. d̓ gradi bus humilitatis. querit licētiaꝫ vt ad fabulas ꝯuertat̉ p̄ter horaꝫ. nō vt quippiā edificet: ſed vt ſcīaꝫ iactet. ⁊ ẜm hoc pōt eſſe intentio vt ſciat̉ ſe ſcire ⁊ vt laudetur. ⁊ ſic erit inanis glorie. vel vt ꝑ hoc preemineat alijs: ⁊ tūc reducet̉ ad ſuꝑbiam. beatus v̓o grego. cū loquit̉ de iactantia ꝙ eſt filia inanis glorie: inanis v̓o gloria naͣ ſcit̉ de ſuꝑbia. vult eam reducere ad vtrūqꝫ: ad ſuꝑbiā ſcꝫ mediante inani gloria. Nēbrum terciuꝫ Ercio querit̉. vtꝝ ꝑfectorū tm̄ ſit vitare iactantiā ſiue oſtentationē. Qd̓ videt̉. di cit enī Grego. valde ꝑfectoꝝ ē ſic oſtenſo auctoris gloriam quere̓. nec de illata laude priuata neſciat exultatōne gaudere. ex quo acci pit̉ ꝙ tm̄ ꝑfectoꝝ eſt vitare oſtentatiōeꝫ ſiue boni oꝑis iactantiā. ¶ Item infirmi quiqꝫ ꝑ deſpectum mētis lau deꝫ non ſuꝑant: ⁊ ideo neceſſe eſt vt bonū quod oꝑant̉ abſcondant. ex quo pꝫ ꝙ non eſt infirmoꝝ motū iactā tie oīno declinare. ¶ Contra. omībꝰ ꝓhibet̉ motus ia ctantie. nullus aūt tenet̉ vitare quod nullatenꝰ pōt vi tare: ſic̄.n. teneret̉ ad impoſſibile. gͦ omēs poſſunt vita re motu iactantie. ¶ Iteꝫ iactantia fit mediante ẜmo ne ampuloſo. ſꝫ on̄ itare ſerme oſuꝫ
omēs pn̄t vitare iactantiam. AAd quod dd̓m. ꝙ il la aucͣtas greg. intelligitur de motu inanis glorie que defacili ſequit̉ ex oꝑis oſtentatōe. lꝫ gͦ omēs pn̄t decli nare oꝑis oſtentatōeꝫ ꝑ ſermonē: cum tn̄ eſt oſtentato oꝑis ꝑ ſermoneꝫ: nō eſt quorūlibet ſed ꝑfectoꝝ motuꝫ inanis glorie declinare. vnde ſuꝑ illud. j. ad theſſal. ij. Non quaſi placentes homībꝰ ſꝫ deo. Glo. etſi cuiꝙͣ fa cile laudeꝫ nō caꝑe dum negat̉: difficile eſt tn̄ nō dele ctari cum offert̉. ⁊ ideo dicit grego. occultent̉ oꝑa ſtu dio neceſſitate publicent̉ vt eoꝝ occultatio ſit cuſtodia ꝓpria: eoꝝ publicatio ſit vtilitas aliena. ſic gͦ patet. ꝙ omēs pn̄t ⁊ tenent̉ vitare motū iactantie cum eſt mor talis. nec neceſſitateꝫ hn̄t ad motū iactantie venialis: lꝫ aliqua ꝓnitas ſit ꝯcupīe ad ẜmonis oſtentatōꝫ. ¶ Nlēbruꝫ quartū Uarto querit̉ de comꝑatōne huiꝰ pecca ti ad peccatū cupiditatis. videt̉.n. ꝙ pro nior ſit natura corrupta ad peccatū cupi ditatis ꝙͣ ad peccatū iactantie. cum eniꝫ homo peccator portet imagineꝫ terreni: terreni auteꝫ homīs eſt maxime terrena querere. cupiditatis autem eſt terrena ꝓprie querere. vt argentuꝫ ⁊ aurum ⁊ lapi des precioſos. gͦ peccator maxime inclinat̉ ad peccatū cupiditatis. gͦ magis ꝙͣ ad peccatum iactantie vel arro gantie. ¶ Contra. dicit Criẜ. ſuꝑ illud. xvj. ꝓuer. In dignatio regis nuncij mortis ⁊cͣ. difficilius arrogātia ꝙͣ auro caremus ⁊ gemmis.i. cupiditate auri ⁊ gema rum. ¶ Preterea. magis adheret aīe ratōnali appeti tus glorie ꝙͣ appetitus pecunie. gͦ difficilius vitat̉ pec catum iactantie quod ordinat̉ ad gloriam apparenteꝫ: ꝙͣ peccatum cupiditatis ꝑ quod ordinat̉ homo ad di uitias ſeu ad pecuniam. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ ho mno compoſitus eſt ex ꝑte anime quo ad naturam ſpiri talem ⁊ animaleꝫ. quatum eſt ex ꝑte aīalis nature ẜm quam ordinatur ad corpus: plus inclinatur ad pecca tum cupiditatis. ꝙͣtum autem ex ꝑte nature ſpiritalis que in ſe eſt defectibilis: plus inclinatur ad arrogan tiam ⁊ vanam gloriam. Unde in hac parte temptauit etiam dn̄m poſt temptationeꝫ gule ⁊ auaricie. vnde in glo. habetur. iiij. luc̄. Quem nec gula nec auaricia vi cit temptat vana gloria. ſi forte illū ipſe victorie ſue ia ctantia vincere valeat. huius etiaꝫ ſignum eſt in viris religioſis: qui per paupertateꝫ ſpiritus abdicarūt bo na terrena adhuc temptantur de vana gloria ⁊ ſciētie iactantia. ¶ Poſſet tamen illud hiero. intelligi de ip̄a carentia auri ⁊ gemmaruꝫ: non de carentia cupidita tis. multi enim carent auro ⁊ gemmis qui non carent cupiditate. ſicut illi de quibus dicit apoſtolus prima ad Thim̄. vltimo. ¶ Queritur ergo de comꝑatōne ia ctantie ad peccatum mendacij. vtrum ſcilꝫ iactantia ſit mendacium. Quod videtur. Iactantia enim eſt oſten tatio per ſermoneꝫ boni quod nō eſt vt eſſe videatur. ſꝫ oſtentatio boni quod non eſt ſermone eſt mendacium. ergo iactantia eſt mendacium. ¶ Contra. mendaciuꝫ eſt cōtra veritatem ſermonis. iactantia contra rectitu dinem que eſt in ordinatione ad alterum. ergo iactan tia non eſt mendacium. ¶ Preterea. mendaciuꝫ eſt fal ſa vocis ſignificatio cum intentione fallendi. Iactan tia v̓o vt videatur ſapiens vel bonus vel vt laudetur. ergo diuerſa eſt intentō huius peccati ⁊ illius. ergo di uerſum eſt peccatum. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ ſꝫ vnū peccatum poſſet eſſe cum altero: cum vtrobiqꝫ eſt fal ſa vocis ſignificatio. differunt tamen intentōnes. In tentio enim mendacij eſt vt credatur id quod non eſt ⁊ terminatur in cognitiua ſpeculatiua. Intentio v̓o ia ctantie eſt potentia aliquid ī affectiua licꝫ aliquid ibi credatur quod non eſt.

¶ Queſtio. cxliiij. de pec¶ Queſtio. cxliiij. de pec cato adulat. Onſequēter dice dū ē de adulatōe. ſic̄.n. ī iactātia q̄rit̉ laus ꝓpria. ita in adulatiōe queritur laus aliena ſiue on̄ditur. ¶ Primo gͦ ꝯſiderandū eſt quid eſt adulatio ⁊ que eius differentio Scd̓o vtꝝ ſit peccatū veniale vel ſem per mortale. Tercio de grauitate huiꝰ pct̄i. Quarto de comꝑatōne huiꝰ peccati ad alia. Quinto vtꝝ adu lator teneat̉ reſignare bn̄ficiū quod adulatōe impetra uit. Sexto ſi plus noceat ſibi adulator ꝙͣ alij. vel econ uerſo. Septimo de ſequela huiꝰ peccati. Octauo de re medio huiꝰ peccati. ¶ Mēbruꝫ primum D primū ſic. deſcribit̉ adulatio ſic. Adu latio eſt peccatuꝫ ex ẜmone vane laudis alicui exhibitio intentōe placēdi. ¶ Sed videt̉ ꝙ hec diffinitio ꝙͣtū ad hͦ genꝰ peccati nō ſit ſufficiēs. pōt.n. ꝯtinge̓ ꝙ aliꝗs laudat aliquē in eo ī qͦ laudādꝰ ē ⁊ qūo laudandꝰ eſt: ſꝫ n̄ ꝓpter deū pͥn cipalit̓: ſꝫ cauſa placendi ſibi. tūc n̄ eſt ſermo vane lau dis. vanū.n. eſt qd̓ nō hꝫ rem quā inducat. gͦ nō ē adu latio ẜm p̄dictā rōneꝫ: ⁊ eſt tn̄ peccatū huiꝰ generis. gͦ nō ſufficit. diffinit̉ aūt mō p̄dicto. ¶ Pret̓ea. ſic̄ extol lit̓ bonū alicuiꝰ ita tegit̉ alicuiꝰ malū. ⁊ vtrūqꝫ fit cau ſa placendi. vn̄ videt̉ eſſe adulatio: nō aūt ꝯuenit ei p̄ dicta diffinitio. gͦ n̄ eſt ſufficiēs. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ il lud peccatū de quo pͥmo obiectū eſt: eſt adulatio. diſtin guendū aūt eſt ꝙ ſermo vane laudis dicit̉ dupl̓r. Ua na enim laus eſt cū laudat̉ quod nō eſt laudanduꝫ: aut pluſꝙͣ laudandū eſt. ⁊ hec vanitas eſt ex ꝑte materie. ⁊ iteꝝ vana laus cū nō fit eo fine quo debet fieri: hͦ eſt p̄ ter deum. ⁊ hoc mō pōt fieri cauſa placendi homī qui laudat̉. ⁊ ſic iteꝝ dicit̉ vana laus. hoc vltimo mō dicit̉ ꝯuenire diffinitio peccato illi. ¶ Ad ſecūdū dd̓m. ꝙ te gere peccatū alterius lꝫ non ſit directe ſermo vane lau dis eſt tn̄ indirecte. dico aūt tegere cū dicit̉ ꝙ nō fecit illud malū. ſicut.n. ſunt duę ꝑtes iuſticie facere bonuꝫ ⁊ nō facere malū: ſiue declinare a malo. ſic due partes ſunt vane laudis: dicēdo qd̓ fecit bonū qd̓ nō ē ab ipſo factū vel pluſꝙͣ fecit. ⁊ dicendo ꝙ nō fecit malū ⁊ nō ita malū ſicut dicit̉. ⁊ hͦ modo reducet̉ ad adulatōꝫ. ſi tam̄ excuſatio ſit peccati ꝑ ſe ſub illo poſſet ꝯtineri. eſt eniꝫ excuſatio ꝓprij peccati vel alieni. ¶ Preterea. pōt ad huc obijci de diffinitōne illa. pōt.n. aliquis laudare ali quē nō cauſa placendi ſibi ſꝫ cauſa lucri tꝑalis. ꝯſtat ꝙ eſt adulatō: nec tn̄ ei ꝯuenit p̄dicta diffinitō. ¶ Ad qd̓ dd̓m eſt. ꝙ intentio placendi eſt ꝓximus finis quicꝗd aliud intendat̉. ſi.n. intendat̉ lucrū tꝑale hͦ eſt mediā te placentia. ſi.n. nō placeret ꝑſone laudate: nō ꝑ ip̄am ꝯſequeret̉ lucrū. ¶ Deinde querit̉ de drn̄tijs adulatō nis que ſic diſtinguūt̉. Eſt adulatio que bonū nō habi tū attribuit. ⁊ ē adulatio que habitū extollit pluſꝙͣ ſit. Eſt ⁊ adulatio que maluꝫ nutrit laudando: ⁊ dicendo malum bonū. de quibꝰ dicit̉ in pͣs. Qm̄ laudat̉ pecca tor in deſiderijs aīe ſue. ⁊ iniquus bn̄dicit̉. Greg. Sūt nōnulli qui dum malefacta hoīm laudibꝰ efferunt: au gent que increpare debuerūt. ¶ Sed poteſt queri. qͣre ex ꝑte mali nō ſunt due drn̄tie ſicut ex ꝑte boni. ¶ Ad quod dd̓m eſt. ꝙ ex ꝑte mali nō competit niſi vna diffe rentia. ſicut.n. attribuendo bonū quod non hꝫ laudat quis aliquē: ita attribuēdo malū qd̓ n̄ hꝫ vituꝑat. ap probare aūt malū qd̓ n̄ fecit ⁊ ip̄m qd̓ fecit ꝓpt̓ illud: nullū hꝫ rōnē adulatōis. gͦ n̄ ꝓpt̓ hͦ videt̉ laudādꝰ. nec iſto mō ſumit̉ ſpēs adulatōis. Sꝫ malū qd̓ ē: p̄t ex aliꝗbꝰ rōnibꝰ videri bonū. ⁊ ita p̄t aliꝗs ī hͦ approbari mō adulatorio. Uel alit̓ eſt rn̄dēdū.ſ. ꝑ interemptōeꝫ. quia illa drn̄tia q̄ malū nutrit ꝯtinet ſub ſe duas. nutrire eī malū ꝯtingit dupl̓r. vel approbādo ip̄m tanꝙͣ bonū. vl̓ minuēdo eius maliciā. Un̄ ecōtrario ē adulatōni boni qꝛ ī bono dupl̓r.ſ. ponēdo qd̓ nō ē: ⁊ addēdo ī malo. ecō trario remouēdo malū quod eſt ⁊ minuendo. ¶ Membrū ſecūdum Ecūdo querit̉. vtꝝ adulatio ſit pct̄m ve niale vel ſꝑ mortale. Ꝙ ſit veniale vide tur ꝑ hͦ quod dic̄ aug. ī omel̓. de igne pur gatorio. vbi diſtinguit venialia a morta libꝰ. vbi dr̄: Si nūqͣ maiori ꝑſone vl̓ mīori aūt ex volū tate aut ex nccītate adulari voluit: ad minuta pertinet pct̄a. ¶ Pret̓ea. adulatio fit cā placēdi qn̄ extollit̉ bo nū in aliqͦ pluſꝙͣ oꝑtet. ſꝫ extolli pōt bonū ī aliqͦ plu oꝑtet citra deū. gͦ adulatio pōt eē veniale pct̄m. ¶ Cō tra. ſuꝑ illud pͣs. oleū aūt pct̄oris nō impinguet capu meū. Glo. flatꝰ adulatoris ē ſimulata dilecto. q̄ mētes a rigore veritatis emollit ad noxia. ſꝫ hͦ ē mortale pct̄m gͦ ac ō ē mortale pct̄m. Itē. xiij. ezech̓. Ue ꝗ ꝯſumit puluillos ſub om̄i cubito manꝰ. intellige ſuaue adula tionē. Et dicit gͦgͦ. ī moral̓. Quiſꝗs male agētibꝰ adu lat̉: puluillū ſub cubito ⁊ ceruical ſub capite ponit. vt ꝗ corripi ex culpa debuerat: ī ea fultꝰ laudibꝰ mollit̓ eſcat. cū gͦ ve ſignificet penā eternā. pena eterna debet mortali pct̄o. erit adulatio mortale pct̄m. ¶ Iteꝫ ī ꝯci carthagi. Clericꝰ ꝗ adulatōibꝰ vacare dep̄hēdit̉ ab o ficio degradet̉. ſꝫ degradatio ē pena que nō debet̉ niſi ꝓ crimīe. crimē aūt ē mortale pct̄m. gͦ adulatō eſt morta le pct̄m. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ adulatio aliqn̄ eſt venia le: aliqn̄ mortale. diſtinguit̉.n. cū ſit multiplex genu adulatōis. Unū eſt qd̓ dicit malū bonū: fouēdo pct̄ori in pct̄is. hͦ eſt mortale. In alijs v̓o diſtinguit̉. aut ſit ī tentōne vt alicui ꝓſit ⁊ nulli obſit. ⁊ tūc dr̄ veīale. Si aūt intentōne nocēdi alteri: lꝫ alteri ꝓſit: mortale dr̄. videt̉.n. fieri ex libidine mortali. Si aūt nec ꝓdeſt nec obeſt ſꝫ ꝯtemptū generat ꝓpter aſſiduitatē: mortale dr̄ ¶ Ad obiecta gͦ rn̄dēdū. ꝙ illd̓ qd̓ dicit̉ ab aug. ī om̄l̓. intelligit̉ de illa adulatōne que dr̄ ex libidine veniali cū.ſ. ex ſurreptōne laudat aliquē in bono alit̓ ꝙͣ debet non intentione placendi propter ſe. dicitur enim pͥma ad gal̓. Si hominibus placerem chriſti ſeruus nō eſ ſem. non autem medium eſt inter eſſe ſeruum chriſti ⁊ eſſe ſeruum dyaboli. ſicut dicitur ſuper illud. vj. math̓. Nemo poteſt duobus dominis ſeruire ⁊cͣ. Contingi autem venialiter peccare ⁊ eſſe ſeruum chriſti. ſed non in illo tempore inqͣtum huiuſmodi. ſimiliter intelligi tur ratio que adiungitur. Autoritates v̓o ex alia par te intelliguntur de adulatione mortali aliquo modorū dictorum. ¶ Mēbrum terciuꝫ Ercio de grauitate huius peccati. videt̉ enim eſſe grauiſſimum. dicit enim Gre gorius: Nihil eſt quod tam facile corrū pat mentes hominum: nihilqꝫ tamdul citer animum ferit ſicut adulatio. Unde. xvj. prouerb̓. verba adulatoris(vbi nos habemus ſuſurrationis ſimplicia: ⁊ ipſa perueniunt ad interiora ventris. Si ergo nihil eſt tam corruptiuum. ergo eſt grauiſſimum peccatum. ¶ Ad idem Gregorius. quid per ſignifica tionem locuſte que plus ꝙͣ cetera minuta animantia humanis frugibus nocet. niſi lingua adulantis: que terrenorum hominum mentes ſiquando bona aliqua aſpicit ꝓferre immoderatiꝰ laudādo corrūpit. ſic gͦ lo cuſta ī corrodēdo plꝰ nocet ꝙͣ cetera aīalia: ita adulato plus ꝙͣ alia genera hmōi peccatoꝝ. gͦ eſt grauiſſimum

.cxliiij. Queſtio
peccatū. ¶ Item ſuꝑ illud. linguis ſuis doloſe agebāt. Glo. comes eſt voracibꝰ adulatio ⁊ onībꝰ malis. ſꝫ qd̓ cōmūicat̉ oīa mala gͣuiſſimū eſt peccatū. gͦ ⁊cͣ. ¶ Cō tra. on̄dit̉ ꝙ detractio eſt maius malum. detractō enī quantū eſt de ſe: aufert bonū alteriꝰ vel auferre nitit̉. adulatio d̓o magnificat quantū in ſe eſt bonū alterius nō gͦ maximū eſt malum adulatio. ¶ Item de inuidia dicit Amb̓. Cum ꝑ om̄e virus antiqui hoſtis nr̄o hūa nō cordi infundat̉: in zelo inuidie tota viſcera ſua ſer pens cōcutit: ⁊ hanc quaſi peſtem vomit. gͦ grauiꝰ ē pec catum inuidia. nō gͦ adulatio eſt grauiſſimū peccatū. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ grauiſſimū dicit̉ duobꝰ mōis vel ſuꝑlatiue: ⁊ ſic non dicit̉ adulatio peccatū grauiſſi mū. dicit̉ etiā grauiſſimū intentiue.i. valde gͣue: ⁊ hoc modo pōt dici adulatio aliqua grauiſſima rōne nocu menti: quia hoīeꝫ vouet in malicia maxime ⁊ detinet. vnde dicit̉ ſuꝑ illud pͣs. Qm̄ laudat̉ pct̄or ⁊cͣ. adulan tiū lingue alligant aīas in peccatis. delectat.n. hoīem ea facere in quibꝰ nonſolū nō mentit̉ reprehēſor: ſꝫetiā auditor laudat̉. Et ibideꝫ dicit̉: magna ira dei vt deſit correctio ⁊ aſſit adulatio. nihilominꝰ tn̄ detractio ē ma ius malū in ſe. ſurgit.n. ex deteriori radice̓ ⁊ ꝑ ſe inten dit nocere. ⁊ ideo maius malū eſt ꝙͣ adulatio. ¶ Ad il lud v̓o quod obijcit̉ de inuidia ſil̓r dicendū eſt. ꝙ ē ma ius peccatū adulatōne: eo ꝙ ex deteriori radice ꝯſurgit in illo.n. ſil̓itudineꝫ dyaboli tenet. ¶ Nembrū. iiij. Uarto querit̉ de comꝑatōe hꝰ peccati ad alia. querit̉.n. vtꝝ adulatio ſit maiꝰ pec catū ꝙ homicidiū. Quod videtur ꝑ hͦ qd̓ dicit̉ ſuꝑ illud pͣs. Cōuertant̉ ſtatī ⁊ eru beſcant. Glo. plus nocet lingua adulatoris ꝙͣ gladius ꝑſecutoris. gͦ maius peccatū eſt adulatio ꝙͣ homicidiū ¶ Contra. in homicidio fit nocumentuꝫ irreꝑabile. in adulatōne fit nocumentū reꝑabile. gͦ homicidiū ē ma ius malum adulatōne. ¶ Preterea. damnificatō mor tis eſt maxima: illa aūt inducit̉ ex homicidio. damna tio v̓o deceptōnis que eſt minor inducit̉ ex adulatione. gͦ adulatio ē minꝰ peccatū. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ homi cidiū ſimpl̓r eſt maius. qd̓ aūt dicit̉: ꝙ plus nocet lin gua adulatoris. hoc eſt: qꝛ pluribꝰ nocet ⁊ occultiꝰ no cet. magis.n. caueri poteſt a manu ꝑſecutoris ꝙͣ a lin gua adulatoris vel detractoris ¶ Nembꝝ. v. Uinto querit̉. vtꝝ adulator teneat̉ reſi gnare bn̄ficiū quod impetrauit ꝑ adula tionē. Qd̓ videt̉ ꝑ hoc quod expoīt g̓gͦ. i. lud eſa. xxxiij. beatus qui excutit manus ab om̄i munere. Eſt aūt munꝰ a manu. ⁊ munus a lin gua. ⁊ munꝰ ab obſequio. Munus ab obſequio eſt ſer uitus indebite impenſa. Munꝰ a manu ē pecuīa. Mu nus a lingua eſt fauor. Qui gͦ prelatus eſt tūc ab om̄i munere manus excutit: qn̄ in diuinis rebus nōſolū pe cuniā vllam ſꝫ nec humanā gratiā requirit. gͦ qui impē dit fauoreꝫ indebite qd̓ fit adulatōne ſymoniacus eſt. ſꝫ adulator eſt hmōi. gͦ eſt ſymoniacus. gͦ tenet̉ ad bn̄fi cij reſignatōꝫ. ¶ Contra. videt̉ ꝑ ſimile de ypocrita ꝙ nō teneat̉ reſignare: ſꝫ intentōꝫ mutare ⁊ pnīaꝫ agere. ſicut.n. ypocrita qui acquirit bn̄ficiū ſuū ypocriſi nō tenet̉ reſignare. ponat̉ ꝙ bona intentōe receꝑit: ſic nec videt̉ iſte adulator dūmodo bona intentōne receꝑit ſed pn̄īaꝫ debet agere ſuꝑ peccato. ¶ Ad quod dicūt ꝗdā. ꝙ nō eſt ſimile de ypocriſi ⁊ de adulatōne. adulatio.n. corruptā facit intentioneꝫ ipſius dantis. ypocriſis v̓o nō intendit niſi bono ꝯferre ⁊ credit. Ex alia v̓o parte lꝫ ꝯferat bono tūc tꝑis: tn̄ ex carnali intentōne hͦ facit eo.ſ. qd̓ ſibi placuit adu ndo. Alij d̓o dicūt munus a ua eē munus precibꝰ inhoneſtis ſiue carnalibꝰ me
diantibꝰ. ⁊ quia hoc nō ꝯtingit ī adulatōe: nō dicit̉ ſy monia eſſe mediāte munere a lingua. vel nō p̄ſumit̉ ꝙ ille ꝯtulerit hac de cauſa. ſꝫ ſicut videt̉ ille crede de ī ꝙ ſit bonus: ita ꝯferēs credit de eo cui ꝯfert ꝙ ſit bon ⁊ ita nō ſit corrupta intentio. Uidet̉ tn̄ ꝙ magis de be at reduci ad munꝰ ab obſequio. vn̄ ſi nō ſeruiret ei ī a liquo niſi in hͦ ꝙ ſibi adularet̉: credo ꝙ indigne recipe ret ⁊ teneret̉ ad reſignatōꝫ. ſicut ille ꝗ ſeruit ī turpi of ficio. turpe aūt officiū dicit̉ ꝓprie cui annexū ē peccatū ꝓprie. ⁊ ad hoc videt̉ facere quod dicit Iſidorꝰ. Tres ſunt acceptōnes muneꝝ quibꝰ ꝯtra iuſticiā hūana va nitas militat. fauor amicitiaꝝ. adulatio laudis. ⁊ cor ꝑalis acceptio muneris. facilius aūt ꝑuertit̉ animus rei corpore munere: ꝙͣ gr̄e ⁊ laudis fauore. ¶ Nle̓mbrū. vj. Exto querit̉. ſi plus noceat ſibi adulator ceſſario: ſꝫ pōt ei cedere in meritū ſi tem ptatōni reſiſtat. vn̄. xxxix. ꝓuer. Qui blandis fictiſqꝫ ſermonibꝰ ⁊cͣ. Glo. qui fictis ſermoībꝰ ꝓximū laudat ei inſidias parat quibꝰ in ꝑiculū verbi aut oꝑis ſecuri us incidat. Sꝫ videamꝰ qui capiat̉ cui fit aut ꝗs fecit ſequit̉ peccantē viciū ⁊cͣ. Nō gͦ iuſto laqueꝰ peccantiū etiā ſi corꝑaliter ꝑimat nocet: ſꝫ ipſos imꝑpetuū dam nat. gaudentibꝰ iuſtis ac dei iudiciū laudantibꝰ de ſua ereptōne vel maloꝝ ꝑditōne. ¶ Et videt̉ ꝯtrariū ꝙ ma gis ſit peccatū ꝯſentientis adulatōni ꝙͣ ipſius adulato ris. adulator enī ſua adulatōne nō excecat̉ ſꝫ ſeip̄m nō ſcit vulneratum. acquieſcēs aūt adulatōni excecatur. magis enim credit alteri ꝙͣ ſibi. Seneca. Nō cogita mus quid ipſi ſumꝰ ſꝫ quid alteris eſſe videamur. pl̓ alijs credimꝰ de nobiſipſis ꝙͣ nobis. pꝫ gͦ ꝙ acquieſcē: adulatōni excecat̉. ¶ Item hoc ideꝫ videt̉ rōne negli tie: quia de illo dicit grego. Curari vulnꝰ negligit̉ qd̓ dignū laudis p̄mio inuenit̉. Et ideo dicit̉ pͥmo ꝓuer. Fili mi ſi te lactauerint pct̄ores nō acquieſce: ſꝫ curam vulneris negligere eſt ꝑiculoſuꝫ. gͦ ⁊cͣ. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ adulator plus nocet ſibi ꝙͣ alteri. ſibi.n. nocet vl̓r: alij v̓o ꝑticulariter ⁊ caſualiter. Diſtinguendū autem eſt inter adquieſcentē ⁊ acꝗeſcenteꝫ. Eſt.n. quidā adꝗ eſcens qui vouet adulatoreꝫ ⁊ ꝓcurat vt fiat adulatio ⁊ talis plus peccat ꝙͣ adulator. Eſt alius qui tm̄ deci pit̉ credendo adulatori plus de ſe ꝙͣ ſibi: ⁊ talis minꝰ peccat. maius tn̄ damnū ex parte cognitiue conſequit̉ eo ꝙ adulatōne excecat̉ in iudicio ſui. ex ꝑte v̓o affecti onis plus eſt damni in adulatore ꝙͣ in acquieſcēte eēn tialiter: etſi nō accidentalit̓. ¶ Similit̓ rn̄dendū ē ad verbum grego. ꝙ peccatū ꝯſentiētis quo ad quendam effectum grauius eſt adquieſcenti ꝓpter damnuꝫ: ꝙͣ ſit peccatum adulatoris. Sicut enim dicit amb̓. grauiſſi me peccet qui ignorat: quia nō ſentit ſuū defectū. ita: egligit. ex hoc enim ꝙ negligit nō querit remedium quo ad hoc gͦ dicit̉ grauius ipſi acquieſcenti ꝙͣ ip̄i adu lanti. ſimpl̓r tn̄ grauius ē peccatum adulantis ꝙͣ adꝗ eſcentis cum ſit illius cauſa quantū in ſe eſt. ¶ Nembruꝫ. vij. ¶ Eptimo querit̉ de ſequela adulatōis. di cit̉.n. a greg. ſit vt inceſſanter creſcat cu pa fauoribꝰ nutrita. Dicit̉ etiā ſuꝑ illud psͣ. Qm̄ laudat̉ peccator. magna dei ira eſt vt deſit correctio ⁊ aſſit adulatio. Cum gͦ cremētum continuū peccati ſit grauiſſima ſequela: erit hoc pec catum grauiſſimuꝫ ratione huiꝰ ſequele. ¶ Preterea. maiori peccato reſpondet maior ira dei. cum gͦ ſimpl̓r dicatur magna ira dei in peccato adulatiōis: maximū videt̉ fieri peccatum ratione huius ſequele. ¶ Sed vi detur ꝯtrariū. iſta.n. non ſunt ex ꝑte adulantis: ſed ex

ꝑte eius cui fit adulatio. gͦ nō videt̉ quo ad hͦ: hͦ pecca tum eſſe grauiſſimū: cum ſit circumſtantia peccati ī cō ſentiente non in ipſo adulante. ¶ Ad quod dicendū ē. ꝙ he conditōnes lꝫ circūſtēt peccatū acquieſcētis adu lationē. ſunt tn̄ effectus conſequētes ipſam adulatiōeꝫ tanꝙͣ cauſaꝫ. ⁊ ideo aggrauat̉ peccatum adulationis. ⁊ ideo vtrobiqꝫ ratōne haꝝ conditionū fit aggrauatio peccati. in adulatōne.ſ. ⁊ ꝯſentiente. in adulante quia cauſat tam prauam conditōneꝫ. in cōſentiente qꝛ tam male diſponit̉: in ſuo enim peccato fouet̉. Nec ē intelli gendum ꝙ continue creſcat peccatū in ꝯſentiēte: ſꝫ tunc cum magis de ſeipſo credit bonitateꝫ ꝙͣ ſit. vel n̄ credit maliciā que eſt vel quāta eſt. Dicit̉ aūt magna ira dei ꝑ quandā excellentiā ꝓpter effectum: nō tam in pn̄ti ſꝫ tia in futuro. Effectus aūt in pn̄ti eſt qꝛ ꝑmittit ip̄m ꝯſentienteꝫ cadere de peccato in maius peccatū ⁊ ī pec catis eſſe ſecurum. In futuro aūt quia per hͦ ꝙ impeni tens eſt in preſenti ratōne ſecuritatis vel falſe creduli tatis: in penam incidit eternaꝫ ex improuiſo. vn̄ de ta libus pōt dici illud. jͣ. ad theſ. v. cum dixerint pax ⁊ ſe curitas: repētinꝰ ſuꝑueniet interitus. ¶ Nembrū. viij. Ctauo querit̉ de remedio adulatōis. po nit.n. greg. remediū ꝯtra adulatōꝫ detra ctionū cum dicit. Sciēdū eſt ꝙ ne immo deratis laudibꝰ eleuemur: plerūqꝫ miro noſtri rectoris moderamīe detractōnibꝰ lacerari ꝑmit timur. vt cum nos vox laudātis eleuat: lingua detra hentis humiliet. remediū gͦ ꝯtra adulatōeꝫ eſt ipſa de tractio. ¶ Sed videt̉ aliud poni remediū ſuper illud. Oleū aūt peccatoris nō impinguet caput meū. dicit̉ eī amet fidelis argui a viro iuſto in miſcd̓ia. ⁊ nō lauda ri a peccatore cum irriſione. habeat ſecū oleū cōſciētie qd̓ prudētes virgīes ſecū portabāt. nō querāt oleū pec catoris. ponit̉ gͦ hic duplex remediū.ſ. arguitio viri iu ſti. ⁊ puritas ꝯſciētie. pōt gͦ queri ī quo differūt hec re media. ¶ Ad quod dd̓m eſt. ꝙ diuerſa opponūt̉ reme dia ad tollendū nocumentū adulatōis que grauit no cet. ponit̉.n. remediū intra.ſ. teſtimoniū bone ꝯſciētie: quod mitigat ad modū olei vulnera: ſi que infligunt̉ ꝑ adulatōꝫ. bona.n. ꝯſcīa ſemꝑ minꝰ eſtimat de ſe. ⁊ ī age dis ſuis metuit ne quid rep̄henſibile inueniat̉. Ponit̉ etiā remediū extra: et hͦ duplex. ex ꝑte iuſti ⁊ peccato ris. ex ꝑte peccatoris detractio: ne de hoīs extollamur ſed magis humiliemur. Ex ꝑte v̓o iuſti: ne ī bonis ꝗd rep̄henſibile admixtū inueniat̉. arguitio gͦ viri iuſti fa cit ad circūſpectōꝫ opeꝝ que eſt ex ꝑte rōnis. detractō v̓o ad debita affectōꝫ habendā in bonis oꝑbꝰ. ſic gͦ pꝫ qualiter vnūquodqꝫ remediū eſt ꝯtra nocumentū ad latōnis in eo cuiꝰ ſit adulatio. ¶ Queſtio. cxlv. de cōtu melia ſiue conuici Abitū eſt ſupra de dulatōne ⁊ iactantia que ſunt contra rectitudinē in laude. Conſequēt̉ dicē dū eſt de peccato quod ē ꝯtra rectitudi nē in vituꝑio. Eſt aūt pct̄m ꝯtra ꝓxi mū: ⁊ eſt peccatū ꝯtra deū. Peccatū v̓o ꝯtra ꝓximū aut eſt interp̄tans penā: ⁊ illud eſt maledictū. aut eſt p̄pa rans culpā: ⁊ hoc ꝯtingit dupl̓r. vel occulte ⁊ dicit̉ de tractio. vel maīfeſte ⁊ dr̄ ꝯtumelia. Pct̄m v̓o ꝯtra deū dicit̉ blaſphemia nec eſt tercia drn̄tia pct̄i in vituꝑio.ˡ nullus.n. ꝯtra ſeip̄m intendit ꝑ vituperiū. Ex corrupti on.n. hūane nature intendit hō in laudē ſui nō ī vitu periū ſui. ſicut homo ex natura inclinat̉ ad dilectioneꝫ ſui nō in odiū ſui. Dicendū eſt gͦ primo de bis que ſūt in ꝓximū ꝑ improperiū culpe. deinde ꝓ interp̄tatō
pene. vltimo de peccato quod eſt in deuꝫ: qd̓ ē blaſphe mia: vt qͣi gradatim aſcēdamꝰ. Prīo at̄ dicamꝰ de ꝯtu melia in qua manifeſte improperat̉ alicui. hͦ eniꝫ eſt a cuiꝰ nocumēto magis caueri pōt. Scd̓o de detractōne in quo occulte fit vituperiū. ¶ Primo gͦ querendū eſt quid ſit ꝯtumelia. ⁊ vtꝝ ꝯtumelia ſit idē quod ꝯuiciuꝫ vel nō. Scd̓o. ſi ꝯtumelia ē peccatū mortale: an aliqn̄ veniale. Tercō. ſi ſuſtinēda ē ꝯtumelia. Quarto. ſi ma ior eſt victoria ſiue vindicta ī ſuſtinēdo ꝙͣ ī rn̄dēdo ẜm ſtulticiam. Quinto ad quod capitale pctm̄ reducitur. Sexto de magnitudine hꝰ peccati ⁊ ꝯꝑatōne. ¶ Nembruꝫ primū Onit̉ auteꝫ talis diffinitio ꝯtumelie. Cō tumelia eſt peccatū ex improperio ſerme nis manifeſto: tendens in nocumētū ꝓxi mi. Sed videt̉ ꝙ ꝯtumelia etiā fiat ꝑ fa cta. jͣ. ad Ro. Cōtumelioſos ſuꝑbos. Glo. ſunt qui di ctis vel factis ꝯtumelias ⁊ turpia inferūt. ex quo habe tur ꝙ ꝯtumelia eſt in factis. ¶ Item ſuꝑ illud ꝓuerb̓ xj. vbi ſuꝑbia ibi ꝯtumelia. Glo. ſuꝑbi ꝯtūelioſe ſe ge rūt ad ꝯtemptū ſuꝑ ignorantiā diſcipline. ſiue gͦ ꝯten ptus dicat̉ reſpectu ꝓximi erit ꝯtemptus in facto. ſiue ꝯtemptus dei in mandato. gͦ ꝯtumelia nō tm̄ eſt in ver bis ſꝫ etiā in factis. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ ꝯtumelia pro prie eſt in verbis: extenſo tn̄ vocabulo extendit̉ per fa cta. ⁊ hoc modo accipit̉ in p̄dictis aucͣtibꝰ. Sic̄.n. dic̄ Criẜ. Cum quis iniuriatus te fuerit: memēto tui cre atoris: quē cum ꝯtumelia adorabant ⁊ ꝑ verba ⁊ res et detrahebant. ¶ Deinde querit̉ que ſit drn̄tia inter cō tumeliam ⁊ conuiciū: ſi aliqua eſt. Et videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit Criẜ. a contumelia exiſtens ⁊ conuicio qd̓ ⁊ ge hennam preꝑat anteꝙͣ mūdes teipſum tendis ſurſum manus. Ex quo accipitur. ꝙ non ſunt idem cōtumelia ⁊ conuiciū. Similit̓. xxij. ecci. eſt recordatio excepto cō uicio ⁊ improperio. Improperiū auteꝫ videtur idem ꝙ contumelia. gͦ contumelia ⁊ conuiciū differūt. ¶ Ꝙ uteꝫ idem ſint videtur per hoc quod dicit greg. ſuper illud. ij. Reḡ. xvj. dimitte eam. ꝯtumelioſa verba n̄ taꝫ conuicij ꝙͣ adiutoria eſſe credidit. ſed ꝯtumelioſa verba non ſunt aliud ꝙͣ ꝯtumelie. gͦ contumelia nō eſt alid̓ ꝙͣ conuiciū. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ ꝯtumelia cum ꝓprie di citur differt a conuicio. ꝯuiciū enim dicit̉ qn̄ imprope ratur quaſi culpa. vt ſi dicatur alicui ꝙ ſit de illegitti mo matrimonio natus. non eniꝫ hoc eſt vicium illiꝰ lꝫ ſit vicium parentum. Contumelia v̓o cum culpa impo nitur. accipitur tamen in ſcriptura vnum ꝓ altero. hic auteꝫ intenditur cōmuniter de contumelia vbi eſt im properium culpe vel quaſi culpe. ⁊ dicit̉ etiaꝫ obpro brium vel improperiū. ſed in hoc eſt differentia. ꝙ ob probriū poteſt eſſe ī occulto vel manifeſto. ſil̓r ⁊ impro periū. ꝯuiciū aūt ⁊ ꝯtumelia in manifeſto. ⁊ differūt ſi cut dictū ē. Uel ꝯuiciū dicit̉ a materia eo ꝙ viciuꝫ im ponit̉ vel qͣi viciū. ꝯtumelia v̓o a motiuo: eo ꝙ cū tumo re quodaꝫ aggredit̉. ¶ Membꝝ. ij. Ecūdo q̄rit̉ ſi cōtumelia ē pct̄m mortale ꝑ: aut aliqn̄ veniale? Et videt̉ ꝙ morta le. dic̄ Criẜ. lectulus dyabolicꝰ ē ī conui cijs ml̓tiplicari ⁊ ꝯtūelijs. ſꝫ n̄ ē lectulus oyabolicꝰ niſi vbi ē mortalę pct̄m. gͦ ꝯtūelia ſiue cōui ciū eſt mortale peccatū. ¶ Iteꝫ dr̄. v. math̓. Qui dixēit fratri ſuo racha reus erit ꝯcilio: qui aūt dixerit fatue reus erit gehenne ignis. Criẜ. cum dicit: qui vocat fra trem ſuum ſtultum debitor erit gehenne. non de verbo dicit ſolum: ſed de contumelia vniuerſa. ergo cōtumē lie debetur gehenna. ¶ Item Criſoſtomus: Conuici ator pacis vel amoris bono nocet: ⁊ decem milibus circummittit proximum malum. ⁊ contumelia inimi

Queſtio cxlv.
citias operat̉ ⁊ xp̄i euellit mēbra. ſed qd̓ tale eſt. nō ē ni ſi mortale peccatū. ergo cōtumelia ē mortale peccatuꝫ. ¶ Item Criẜ. plaſmat̉ os dyaboli ꝑ maledictiones per emulationē ꝑ degerationē. mortale autē peccatuꝫ efficit ſolū os dyaboli. ergo cōtumelia eſt mortale peccatum. ¶ Sed videt̉. ꝙ ſit veniale peccatū. dicit enī Criẜ. non tato indigēt ſtudio magna peccata quāto ⁊ ꝑua. illa enī ipſa natura peccati auerti p̄parat. ꝑua v̓o hoc ipſo ī de ſidiā immittut ⁊ nō ꝑmittūt viriliter īſurgere ad eorū ī teremptionē. iōqꝫ velocit̉ fiūt magna nobis dormiētibꝰ. ⁊ poſtea ponit exemplū. detrahit ꝗs ꝓximo. ⁊ conuicia tor cōtempſit exinde dicēs. Nihil e maledicere. ab hoc autē odiū innatū ē maximū inde inimicitie. ab his pla ge. a plagis occiſio. Ex quo accipit̉. ꝙ cōuiciū ⁊ accuſa tio īter ꝑua peccata cōputant̉. ſed ꝑua dicunt̉ venialia. ergo cōtumelia ē veniale peccatū. ¶ Itē Aug. cū enume rat peccata venialia que minuta dicit. dicit ſi plꝰ aut ꝓ ximū aut vxorē. aut filiū. aut ſeruū exaſꝑauit ꝙͣ oportet ſed exaſꝑatio fit ꝑ cōtumeliā. ergo cōtumelia inter veni alia peccata cōicat̉. ¶ Itē Criẜ. xp̄s eū qui iraſcit̉ īma niter condēnauit iudicio. eū qui dicit racha cōcilio. ſed nōdum hec magna. hic enī ſunt he pene. ergo nō eſt ma gnum dicere verba cōtumelie. ergo nō ē mortale pecca um ⁊ ē mortale vel veniale. ergo eſt veniale. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ cōtumelia pōt ꝓcedere ex impetu ai. ⁊ ꝓuo catione ire. pōt etiā eſſe verbū nō cōtumelie tāte. vn̄ na ſcat̉ mortale peccatū. ⁊ ẜm hec cōtumelia ē veniale pec catū. Si v̓o ꝓcedit ex ira repoſita cū deliberatiōe. ⁊ eſt tāte cōtumelie v̓bū. vn̄ naſcat̉ vel ſequat̉ mortale pecca tum. vel in ipſo vel in altero. ꝑſe dicet̉ eſſe mortale pecca tum. Un̄ dicit Criẜ. Inimicitie tēpore ira accēſa ⁊ ani ma ardēte. quod minimū ē magnū peccatū apparꝫ. ⁊ qd̓ non valde iniurioſum eſt oneroſuꝫ eſſe videt̉. occiſione enī peperit ⁊ ciuitates ītegras euertit. ſicut enim amici tia exiſtēte que oneroſa ſunt fiūt leuia. ita inimicitia ſub iacēte q̄ ꝑua ſunt fiunt importabilia. ¶ Itē ne quoniam verbū nudū ē inſpitias. ſed ſi multū habet periculū. Itē nō eſt aliquid contumelia moleſtiꝰ. ⁊ quod maxime po teſt mordere hominis animā. ¶ Itē Paulus. nō adulte ros ſolū ⁊ molles. ſed cōuiciatores a regno expulit. cuꝫ dicitur maledici regnū dei nō poſſidebunt. Ex his ergo patere poteſt. ꝙ aliquando eſt peccatū mortale. aliquan do veniale. Et per hec poſſunt ſolui ea que obiecta ſunt. ẜm enim diuerſas circūſtantias aut conditiōes. pōt eſſe veniale aut mortale. ¶ Nlembrum tercium Ercio querit̉. ſi ſuſtinēda ē cōtumelia. Qd̓ videt̉ ꝑ hoc quod dicit Greg. Cōtumelioſa verba nō tam cōuicia ꝙͣ adiutoria eſſe cre didit eſſe dauid quibꝰ purgari ſibiqꝫ miſere ri poſſe iudicauit. tūc enī illata cōuicia toleramus. cum in ſecreto mētis ad mala ꝑpetrata recurrimus. ergo exᶜ dauid ſuſtinēde ſunt cōtumelie. ¶ Itē Criẜ. cū cōuiciatꝰ fuerit aliquis. intellige quo ſupplicio torquet̉. ⁊ nōſolū nō habebis irā. ſed etiā lacrimas emittes. aduerſus aūt febricitantē nullꝰ exacuit̉ neqꝫ aduerſus inflāmatū. ſed miſeret̉ omniū taliū. Similit̓ etiā de illo ꝗ īfert cōtumē lia eiꝰ ē cōpatiendū tanꝙͣ febricitātis. gͦ ſuſtinēde ſūt cō tumelie. ¶ Itē Criẜ. miſere̓ cōuiciātis. nequiſſima eī de tinet̉ fera.i. furore ⁊ difficili demone id ē ira. gͦ oportet pati cōtumelias. ¶ Cōtra ꝗ patit̉ cōtumelias audatiā dat couiciāti. ſꝫ ꝗdat audaciā cōuiciāti mittit eū in ma ius p̄cipitiū. gͦ nō oportet pati cōtumelias. ¶ Itē cū au diut patres filios delinquētes cōuiciant̉. formidātes ne aliqua ſuſcipiāt iacturā. magiſtri etiā ad diſcipulos vtū tur formato. cū gͦ ex ſuꝑna caritate debeat ꝓximū corri pere delinquētē. cōuicias autē eſt delinquēs. nō gͦ debet pati cōuiciantē ſed arguere. ¶ Ad quod dicēdū. ꝙ opo tet attēdere cōditiones cōuiciantis ⁊ eiꝰ cui infert̉ cōuicium. ⁊ ẜm hec oportet ſuſtinē conuiciū vel nō ſuſtinere. Si enim dicit̉ cōuiciū a ꝓuocato pari ꝑſone vel inferio ri. vel etiā ſuperiori. vbi nō ē iniuria officij. ⁊ preſumitur de medicīa morbi ſiue de temꝑantia per ſuſtinentiā. ſu ſtinendū ē. ⁊ eſt meritoriū. Si v̓o cōuicium dicat̉ ſuperi ori in iniuriā officij. vel alij etiā corā ipſo. dummodo ni hil preſumat̉ de remedio intemꝑantie. nō eſt ſuſtinēdū. hoc autē difficile ē cognoſcere cū conuicium infert̉ pari cū autē cōuicium infert̉ alij inferiori ſiue ſit delinquens inferior ſiue nō. oportunū eſt ſuſtinere. Preterea. aliud eſt arguere vel corriꝑe tēpore quo cōuicians ē in furore ⁊ aliud ē iam ſedato aliquantulū furore. regnāte enī fu rore nō cōpetit correptio ſiue arguitio. nō eniꝫ tūc aptꝰ eſt ad recipiendū. ſed iā recedēte furore. ⁊ ẜm hec dicit̉. xx. eccͣi. ꝙͣ bonū eſt arguere ꝙͣ iraſci. ⁊ dicit̉. viij. Nō ac cendas carbones peccatorū arguēs eos quod eſt tempo re quo dominatur in eis ira. ¶ Nlembrū quartum Uarto queritur. vtrū meliꝰ fiat vīdicta vel ſatiſfactio ſilēdo ꝙͣ cōuiciādo. Rn̄deo. ⁊ vi det̉ ꝙ ſilēdo. ꝑ hͦ qd̓ dicit Criẜ. Si vīdicare vis ſile. ⁊ funeſtā dediſti ei plagā. ſi v̓o cōui cio culpas. igne accediſti. ergo magis fit vindicta ſilēdo ꝙͣ reſpōdendo. ¶ Itē Criẜ. Qui iraſcit̉. putat̉ qui mul ta cōuiciatꝰ eſt viciſſe. hic autē maxīe ē victꝰ a difficili ma paſſiōe. qui autē fert virilit̓ hic ſuꝑauit ⁊ vicit. ergo magis vicit ſuſtinēdo ꝙͣ reſpōdendo. Ad idē dicit Criẜ. alibi. Optime victorie modꝰ ē in multis vinci. ſiue eniꝫ ſuꝑhabudauerit aliquis ſiue inſanuerit. ſiue emulatus fuerit. qui vincit̉ ⁊ nō libēter ꝓcedit. hic ē qui vīcit. er go magis vīcit ſuſtinēdo ꝙͣ reſpōdendo. ¶ Cōtra.xxvj. ꝓuerb. qui imponit ſtulto ſilentium iram mitigat. ⁊ in eodem. reſponde ſtulto ẜm ſtultitiam ſuam ne ſibi ſapi ens videatur. ¶ Preterea. ſi non fiat reſponſio credit ſe iuſte moueri ad conuiciandum. ergo propter preſumpti onem videtur eſſe reſpondenduꝫ. ¶ Ad quod dicendū. diſtinguendo. vel hic fit comparatio in genere. vel ẜm determinatas conditiones perſone. ſi fiat comparatio ī genere. melius eſt ſilere ꝙͣ reſpondere ad victoriam ob tinendam. plus enim eſt vincere vicium ꝙͣ perſonam. ẜm illud. xvj. prouerbiorū Melior eſt ſapiens viro for ti. ⁊ qui dominatur animo ſuo expugnatore vrbiuꝫ. Sꝫ v̓o fiat comparatio ẜm conditionem perſone. melius poteſt eſſe in caſu reſpondere ꝙͣ ſilere. In iudice enim eſt ꝙ imponat ſtulto ſilentium. Tollitur etiam aliquan do preſumptio ſapientie per reſponſionem. vt ſic homo ſuam ſtultitiam cognoſcat. ¶ Huius etiam gratia que ritur. ſi aliquis vinci poſſit ab alio in conuicijs niſi a ſe ipſo vincatur. ⁊ videtur ꝙ ſic. De quo enim creditur ve rum eſſe conuicium nec repellit ſicut oportet. victus eſti matur. ſed talis conditio poteſt eſſe in alio. ergo poteſt vinci ab alio in conuicijs. ⁊ ſi non a ſeipſo vincat̉. ¶ Pre terea. nullus ſibi ipſi conuiciatur ſed alteri. ergo nullꝰ ſeipſum vincit in conuicio. accideret enim ſeipſum eſſe potentem ⁊ in poteſtate reſpectu ſuipſius. quod falſum eſt. ergo in conuicio vinci poteſt ⁊ ſi a ſeipſo non conuin catur. ¶Contra. Criſoſtomꝰ. Sicut niſi noſmetipſos male diſpoſuerimus nullus nos alter diſponet. ita niſi noſmetipſos conuiciati fuerimus nullus nos aliter cō fundet. ergo nullus poteſt alterum conuincere in conui cio niſi a ſeipſo vincatur. ¶ Item Criſoſtomus. Nō qui conuiciatur. ſed qui puſillanimis eſt ⁊ dolet conuicijs. ille eſt qui conſtituit conuicia ⁊ qui mordere facit. ſi.n. non dolueris conuicium non pateris. in ipſo autem eſt dolere vel nō dole̓. ergo ī ipſo ē vinci vel nō vinci ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ſimplicit̓ nullꝰ vincit̉ ab alio in conuicijs niſi a ſe ipſo vincatur. vincit̉ autem ꝗs a ſe multipliciter prīo cum delinquit. ⁊ per hec ē cā conuicij. ſcd̓o āt ſi non delinquit cū dolet ꝓpter ſe nō ꝓpt̓ cōuiciātē de conuicio

tercio v̓o vincit̉ cū impotētem ſe eſtimat ad vindicādū. Si v̓o nullo iſtorū modorū a ſe cōuincit̉. ab alio vinci nō pōt. licet victꝰ eſtimet̉. ¶ Per hoc pōt eſſe manifeſtū qd̓ obijtiebat̉. qui enī delīquit iā primo a ſeipſo vincit̉ ⁊ ꝑ cōſequēs ab alio vinci pōt. ſiue eque dicat cōuicia ſiue nō. nō enim in dicēdo couicia ē victoria. ſed in ſeruādo innocentiā. qui excellit ī cōuicijs nō ē vere victor. Unde Criẜ. Sit aliquis vir mirabilis ⁊ magnꝰ. ⁊ omēs vocēt eū mechū. fure. homicidā. ille v̓o nō moleſtet̉ nec conſciꝰ ſit ſibi alicuiꝰ talis. licet multi de eo talē habuerint opi nionē. nō eſt cōuitium paſſus. ſed illi ſeipſos cōfuderunt ille autem non eſt confuſus. ¶ Nembrum quintum Uinto querit̉. ad quod capitale peccatū re ducitur ꝯtumelia. ⁊ videt̉ ꝙ ad peccatū ire. dicit enī Greg. de ira. rixe. tumor mētis. cō tumelie naſcunt̉. Similit̓ dicit Criẜ. de ira ſeni naſcit̉ odiū. de odio cōtumelia. ergo peccatū cōtume lie reducit̉ ad peccatū ire. ¶ Contra videt̉. ꝙ reducit̉ ad peccatū ſuꝑbie. cōtumelia enī ex tumore ꝓcedit. tumor autē ex ſuꝑbia. Dicit̉ etiā in xj. ꝓuer. vbi ſuꝑbia ibi cō tumelia. vbi dicit glo. ſuꝑbi proximis contumeliā inge runt. ¶ Ad quod dicendū ē. ꝙ cōtumelia ꝑ ſe naſcit̉ ex ira tanꝙͣ ex ꝓpinquo principio. nihilominꝰ tamē pōt na ſci ex ſuꝑbia ẜm diſpoſitionē cōcomitantē. qui enim ſuꝑ bi ſunt. eſtimāt alios īferiores ſe. vnde ex indignatione inferūt cōtumeliā. ergo motiuū cōtumelie pōt eſſe appe titus vindicte. cū eſtimat ſe ꝑ hoc vīdicari. ⁊ ſic reducit̉ ad irā. vel cōtemptꝰ rei īferioris vel quaſi īferioris. ⁊ ſic ē ſuꝑbia. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ tumor mētis ē prin cipiū cōtumelie. dicendū ē ꝙ dupliciter dicit̉ tumor mē tis. vel ex inflatiōe ſuꝑbie. vel ex ebulitiōe ire. ⁊ ẜm hec aliquādo tumor ad ſuperbiā ꝑtinet aliquādo ad iram. vtroqꝫ autē mō poteſt eſſe principiū ꝯtumelie. Indigna tio v̓o ē paſſio quedā. mixta ex ſuꝑbia ⁊ ira. ¶ Membrū ſextum Exto querit̉ de magnitudīe huiꝰ peccati et in comꝑatiōe. videt̉ enī maximū eſſe. cōꝑa tur enī iracūdus energumīo. ẜꝫ ꝙ dic̄ criẜ. ſolue energuminū a demōe difficili ⁊ ī bre ui corrūpendū. ſed cōſtat ꝙ energia ē paſſio difficilima ex ꝑte corꝑis. impeditā reddēs mentem. ergo cōtumelie difficilima paſſio ex ꝑte mētis ꝓrumpēs ī verba. ¶ Iteꝫ dicit Criẜ. ſicut quidā adulterij ē ꝑnitioſus furor. cum multa nobis cōiungit̉ voluptate ꝑnitioſa admittēs per nos v̓ba. ⁊ dyabolicā faciēs parere inimicitiā. Cū ergo comꝑetur adulterio. ꝑ hoc ꝙ dicit adulteriū. facit duos effici carnē vnā. furor autē multas ⁊ multas ſeꝑat ꝑtes. ⁊ ipſam ſcīdit animā. erit cōtumelia maximū peccatuꝫ. ¶ Hoc etiā videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ in glo. x. ad heb. ſuꝑ il lud. in obprobrijs graue ē obprobriū. ſed grauiꝰ ē cū ſp ctaculū oībꝰ fit ⁊ nō ſecreto exprobrat̉? ¶ Scd̓m hoc gͦ querit̉. vtrū deteriꝰ ſit peccatū peccato adulatōis vl̓ pec cato detractiōis qd̓ videt̉. adulatio enī attendit̉ ī bonis cōtumelia v̓o in malis. peiꝰ autē ē īponere malum bono ꝙͣ bonū malo. ergo peior ē cōtumelia adulatiōe. In adu latiōe enī malū dicit̉ bonū vel minꝰ bonū maiꝰ ꝙͣ ſit. qd̓ videtur declinare ad bonuꝫ hūanitatis.ſ. benedicere de alio. dicere autē malū de bono videt̉ declīare ad maluꝫ inhumanitatis. ergo deterior videt̉ cōtumelia adulatio ne. ¶ Similiter videt̉ eſſe deterior detractiōe. Detractō enim ē cū occulte dicit̉ malū de bono. cōtumelia v̓o ma nifeſte. grauiꝰ autē ē manifeſte dicere malū ſicut habet̉ ad heb. x. ſuꝑ illud in obprobrijs. ergo cōtumelia ē gra uius peccatu detractione ⁊ ita maiꝰ. ¶ Cōtra dicit Cri ſoſto. deſides honorati magis iniuſtitiam patiunt̉ con uicia paſſis. ⁊ ipſi ſi vigilauerimꝰ cauſa erunt in nobis profectus conuicia. qui v̓o laudant tumorē noſtrum. extollunt ⁊ molliorē operantur animū. ergo peccatū adu lationis eſt deterius peccato cōtumelie. In peccato eī adulationis deſides iniuſte honorant̉. in peccato v̓o cō tumelie boni iniuſte culpant̉. ¶ Item.x. eccleſiaſtici. ſic̄ ſerpens mordet in ſilētio. ita nihil minꝰ qui occulte de trahit. cū ergo grauius ſit venenū ex improuiſo ꝙͣ in ma nifeſto. grauius erit peccatū detractiōis peccato adula tionis. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ cōtumelia ꝙͣtum ad ali quid grauior eſt adulatiōe. ꝙͣtum ad aliud v̓o minꝰ gra uis. quo ad hoc enī ꝙ bonū dicit malū grauior eſt. que ad hoc autē ꝙ magis ordinat ad cognitionē ī bonū vl̓ a malo declinādo. minꝰ malū ē adulatione. adulatio eniꝫ claudit oculos intelligētie ne videat̉ malum. cōtumelia v̓o occaſionaliter aperit vt videat̉ ⁊ caueat̉. ¶ Ad illud d̓o quod obijcit̉ de comꝑatione cōtumelie ad detractio nem. dicendū eſt. ꝙ quo ad aliquid eſt cōtumelia graui or culpa. ꝙͣ detractio quo ad aliquid minus grauis. qͦ ad hoc enim grauior eſt ꝙ pluribus publicatur maluꝫ. quo ad hoc autem minus graue eſt malū. quia plus po teſt caueri maluꝫ quod accidit ex contumelia ꝙͣ qd̓ acci dit ex detractione. quod enim accidit ex contumelia ſta tim cognoſcitur ab eo cui infertur contumelia ⁊ a quo infertur cognoſcitur. nō ſic autem ē in detractione. ¶ Queſtio. cxlvj. de detra Ictum eſt de cōtu nelia ⁊ de cōuicio in quo manifeſte i perat̉ malū. Cōſequēter dicendū ē de detractiōe in qͣ occl̓te improperat̉ ma lū. Circa quā prīo querendū ē ꝗd ſit de tractio ⁊ quot ſūt eiꝰ differētie. Scd̓o. an poſſit aliquis reuelare malū alteriꝰ occulte ſine peccato. Tercio cum detractio ſit peccatuꝫ. vtrū ſit mortale tm̄. Qr̄to. an ſit generale peccatū. lꝫ maxīe peccēt ſubditi hoc gene̓ pecca ti. Quīto de peccato cōſentiētis ſiue audiētis detractio neꝫ. Sexto. vtrū tenet̉ detractor ad reſtitutionē. Ser mo de comꝑatione huiꝰ peccati. Octauo de effectu hu peccati. Nono de remedio huiꝰ peccati. Decīo. ꝙ tollē da ē occaſio hꝰ peccati. Undecīo d̓ pena hꝰ peccati. ¶ Nembrū primū Iffinitur ſic detractio. eſt aliene fame ꝑ oc culta verba denigratio. Uel ſic. Detractio ē mali ſeminatio occulte in iniuriā ꝓximi. Alij v̓o diffiniūt ſic. detrahere ē obloqui al ſenti ⁊ doloſe mordere. ¶ Obijcitur autē cōtra primam diffinitionē per hoc ꝙ contingit detrahere ei etiam qui non eſt bene famoſus. dicendo de ipſo maluꝫ occulte. be ne enim famoſus dicitur qui bonus eſt. contingit autē malo detrahere ratiōe alicuiꝰ boni quod habet. vel im ponendo ei malum quod non habet occulte. ¶ Ad ſcd̓aꝫ v̓o diffinitionem obijcitur per hoc. ꝙ nō ſemper a detra hente aſſerit̉ malum de alio. ſed aliquando occultat̉ bo num vel diminuitur. ⁊ ita nō ſemper detractio eſt mali ſeminatio ⁊cͣ. ¶ Contra terciam obijcitur. ꝙ ẜm hoc ſu ſurratio idem eſſet qd̓ detractio. qui enim ſuſurrat ab ſenti vel quaſi abſenti. obloquitur ⁊ doloſe mordet. ¶ Preterea. contingit abſenti maledicere. ⁊ ita maledi ctio ſub detractione continetur. qui enim maledicit ab ſenti obloquitur. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ prima diffi nitio conuenit. nec eſt contrarium quod obijcitur. licet enim peccator proprie bonam famam nō habeat. nihil omnus aliquod bonū habet. vnde ſurgit boni opinio. ⁊ quo ad hoc pōt eſſe denigratio fame ipſius. Ubi enī bo num eſt omnino. ibi cōſequi debet omnimō bona fama. vbi v̓o eſt in parte ibi dꝫ ſequi bona fama in parte cōtin git tamen boni exiſtimationē eſſe vbi non ſubſternitur bonū omnino. ⁊ illiꝰ etiā poteſt eſſe denigratio. ſic gͦ lar

Queſtio .cxlvj.
ge ſumendo fa ā. dicit̉ detractio aliene fame denigra tio. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ ſeminatio mali dicitur eſ ſe nō tm̄ vbi malū imponit̉. ſed vbi bonū ex intētione oc cultat̉ vel minuit̉. vtroqꝫ enī modo cōtingit detractionē fieri. vel reſpectu boni occultādo vel deprauādo. vel re ſpectu mali imponēdo vel augmētando. ¶ Ad terciū di cendū. ꝙ detractio ſumit̉ aliquādo in quadā generali rō ne ꝓut cōtinet ſuſurrationē. vtrobiqꝫ enim eſt ſeminatio mali occulte. Aliquādo v̓o ſumit̉ in ratiōe appropriata quo differt a ſuſurratione. primo mō ponit̉ hic. ſcd̓o odo cū dicit Greg. ꝙ de inuidia naſcunt̉ odium detra ctio. ſuſurratio. differt enim detractio in hoc a ſuſurrati one. quia detractio eſt occulte per verba plene expreſſa. ſed ſuſurratio fit occulte per verba nō plene expreſſa. ſꝫ quadā verborū inmutatione. hic v̓o detractio ſumitur ibgenerali ratione. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur de ma dictionē dicendū ē. ꝙ licet maledicere aliquādo ſit ob loqui abſenti. aliquādo tamen prout proprie accipitur maledictio. eſt impͥcatio pene. detractio improperiū cul pe. vtrūqꝫ autē contingit fieri reſpectu abſentis ⁊ reſpe ctu preſentis. ſed detrahere differt ab exprobrare vel cō tumeliam dicere ī hoc. ꝙ vnū fit reſpectu preſentis alte rum reſpectu abſentis. ſicut habętur ſuꝑ illud pͣs. A vo ce exprobrātis ⁊ obloquētis. ¶ Sed querit̉. que ſit dif ferentia iſtarū rationū. Ad quod dicendū. ꝙ prima re ſpicit bonū in altero qd̓ intendit tollere de opinione ho minū. ſcd̓a d̓o reſpicit illud ꝑ quod intendit tollere. ter cia a quo intēdit tollere. Prima reſpicit finem indebi tum. ſcd̓a reſpicit materiā indebitā. tercia v̓o reſpicit: ſonam cui infertur vel intenditur inferri. ¶ Ad euide tiam auteꝫ dictorū attendēda ē rō nominis. detrahere eī dicitur de aliquā ſumma partem trahere ſeu tollere. et per ſimilitudinem facit detractor. Nititur enī de ſum ma boni in opinione hominū que habet̉ de aliquo. ali uam partē tollere. cū omnino totū bonū tollere nō poſ ſet. nihil enī quod manet in eſſe rationali dū ē. eſt a quo omnino bonū tolli poſſit. licet poſſit credi ꝙ nō habeat bonitatē neqꝫ partem moralē. vt iuſtitiā vel prudētiam ⁊ ita de alijs. ¶ Deīde notādum ē. qͦt ſunt differentie de tractionis ⁊ ponunt̉ ſex. prima eſt. cū negatur bonū qd̓ ſcimus ab aliquo factū ſicut illi qui dicebāt. ix. Ioh̓. de miraculo cecinati. qd̓ negauerūt fieri a xp̄o. Scd̓a v̓o ē cū tēpore quo laudādus ē aliquis tacemꝰ. ſicut habetur vlti. math̓. de militibꝰ qui nouerūt reſurrectionē ⁊ acce pta pecunia tacuerūt. Tercia v̓o eſt cū bonū qd̓ nō pōi negari ꝑuertitur. dicēdo mala intētione eſſe factū. ſicut habet̉. x. eccͣi. bona in mala cōuertētes inſidiat̉ ⁊ in ele ctis ponit maculā. Quartū ē cum occultū reuelat̉ mō nō debet. ecc̄i.xxvij. ꝗ denudat archana amici perdit fi dem. Quinta ē mali augmētatio. xj. ecc̄i. ab vna ſcintil la augetur ignis ⁊ a doloſo auget̉ ſanguis. Sexta ē ad inuentio mali. xj. eccͣi attēde tibi a peſtifero fabricat eī malū ⁊cͣ. ¶ Membruꝫ ſecundum Ecūdo queritur. an poſſit aliquis reuelare malū alterius occulte ſine peccato. Ꝙ non videtur. qui reuelat malū alicuiꝰ alteri quā tum in ipſo ē deſtruit famā illiꝰ. ſed deſtrue re famā alteriꝰ nō poteſt fieri ſine peccato. ergo non pōt reuelari malū alteriꝰ ſine peccato. ¶ Itē.xxvij. eccͣi. dili ē ꝓximū tuū ⁊ cōiungere fide cū illo. ꝙ ſi denudaueris bſcōſa illiꝰ nō ꝑſequeris poſt eū. Et dicit glo. īterli. ꝗa ir reuocabilis eſt. Cū ergo ꝑdere amicitiā amici ſit ma lum. denudare abſconſa illius eſt malū. ſed reuelare ma la alterius ē denudare abſconſa. ergo ⁊ cetera. ¶ Simili ter dicitur ibidem denudare amici miſteria eſt deſpera tio anime infelicis. ⁊.xxij. ecc̄i. Recordatio excepto con uitio ⁊ improperio ſuperbia eſt ⁊ miſterij reuelatione ⁊
plaga doloſa in omnibus his effugies amicus. cum er zo diſſoluitur amicitia per reuelationem miſterij. ergo reuelare malū alterius eſt malum. ¶ Contra dicitur. xviij. Math̓. Si peccauerit in te frater tuus corripe in ter te ⁊ ipſum. ſin autem adhibe vnum vel duos teſtes. ſin autem dic eccleſie. ergo reuelare malum alterius eſt bonū. ¶ Iteꝫ. v. leui. Si peccauerit anima ⁊ audierit vo cem iurantis teſtiſqꝫ fuerit. ꝙ aut ipſe viderit aut ꝯſcius eſt. niſi indicauerit portabit iniquitatem ſuam. ergo bo num eſt indicare malū alteriꝰ. ¶ Preterea. ponat̉ ꝙ ali quis proponat aliquem ſubuertere in fide. vel machina ri in mortē alterius. vel deflorare virginem. ⁊ de hoc ſit certus. nōne eſt bonum reuelare alicui qui poteſt ꝓdeſ ſe et vult ad cauendum nocumētum. dicitur enim ꝗ po teſt obuiare ⁊ perturbare peruerſos ⁊ non facit. nihil a liud eſt ꝙͣ fauere impietati eorum. nec caret ſcrupulo ſo cietatis occulte qui manifeſto facinori deſinat obuiare. ⁊ dicit Aug. qui deſinit obuiare cum poteſt conſentit. non eſt malum reuelare malum alicuius. ¶ Ad qd̓ dicē dum. ꝙ reuelare malum proximi ex fine ⁊ circūſtantijs eſt diſtinguendum. ſi enim dicatur ei qui poteſt. ⁊ vult prodeſſe. ⁊ eo modo quo debet ſiue oportet cum alijs cir cumſtantijs ad alterius correctionem vel cautelam no cumenti. tunc bonum eſt. Si v̓o deſint cōditiones debi te per quod cōtrahitur ad bonum. tunc reuelare maluꝫ proximi malū eſt. maxime intentione detrahēdi. vel cuꝫ tenetur celare. ſicut eſt de eo quod eſt tectum per confeſ ſionem ſacramentalem. vel quod eſt tectum per ſecreti obligationem. niſi fortius vinculum ſuperueniat. In oī bus autem his cautela maxima eſt adhibenda. ne reue latur malum ei cui non eſt reuelandum. vel quomodo n̄ eſt reuelandum. vel quo ordine non eſt reuelandum. et ita de alijs. poteſt enim ī his error vel libido defacili ad miſceri. ¶ Per hoc poteſt patere quod ex vtraqꝫ parte e obiectum. reuelare enim malum alterius intentione de trahendi.ſ. ex leuitate ſiue impetu cum eſt occultanduꝫ malum eſt. ⁊ ẜm hoc intelliguntur ea q̄ primo ſunt obie cta. nihilominus tamen reuelare malum in caſu eſt bo num. ſicut cum ſeruatur ordo correctionis caritatiue. cum interuenit preceptum ſuperioris in his que perti nent ad ſuum officium. cum etiam fit de inimicis eo mo do quo debet fieri ad cautelam nocumenti quod poteſt accidere. ¶ Item ad hoc dicitur tercio prouerb. Qui am bulat fraudulenter reuelat archana. qui autem fidelis eſt celat amici commiſſum. Ad quod reſpondetur. ꝙ a liud eſt ex taciturnitate aliorum crimīa referre. vt quos ſecreta ammonitione corrigere non poſſumus. cōuictos iudicis ſētētia corripiat. Aliud inſidiando falſa obijcere vel inſultando vera exprobrare. Non enim reputatur maliuolus qui ſic indicat ſcilicet primo modo. Unde di cit Auguſtinus. Non vos iudicetis maliuolos qui cri men alterius iudicatis magis inonocentes non eſtis nō iudicando crimen. ꝙͣ ſi fratres veſtros quos iudicando corrigere poteritis. tacendo perire permittitis. Membrum tercium Ercio queritur cum detractio ſit peccatum vtrum ſit mortale? Quod videtur. Eſt e nim prohibitum. xxiij. prouerb. Noli eſſe in conuiuijs peccatorum. nec cum his qui carnem ad veſcendum conferunt. gloſa carnes ad veſcē dum conferre eſt in collocutione derogationis viciſſim vicia proximo dicere. ſed hoc eſt detrahere. ergo prohi bita eſt detractio. ¶ Item quarto Iacobi. Nolite detra here in alterutrum fratres mei. gloſa. Non ſoluꝫ debes vitare detractionem ne vt tranſgreſſor a deo iudiceris. ſed ideo fortaſſe quia in nullo ellitis eos quos vitu peratis. ¶ Item ſuꝑ illd̓. Qui detrahit fratri detrahit

egi. glo. que detractōnē ꝓhibuit. ¶ Itē. xxiij. Oīs detra tor eradicabit̉. ſꝫ eradicatio nō debet̉ niſi mortali pec cato. ergo detractio ē mortale peccatuꝫ. ¶ Item. v. Iſa ve ꝗ dicitis malū bonū ⁊ bonū malū ponētes tenebras luce ⁊ lucē tenebras. ſed ve dicit cōminationē pene eter ne. pena autē eterna debet̉ ꝓ mortali. ergo detractio eſt mortale. ¶ Similit̓. xvij. ꝓuer. Qui cōtemnit iuſtū ⁊ iu ſtificat impiū vterqꝫ ab homīabilis ē deo. ſed condēnare iuſtū ad detractionē ꝑtinet. ergo detractō ē mortale pec catū ¶ Cōtra dicit Aug. ⁊ ſub minutis peccatis conti netur maledicere cū facilitate vel temeritate. ſed detra here ē maledice̓ ex temeritate. ergo ē veniale. ¶ Item de tractio ⁊ adulatio opponunt̉. ſed adulationē cōtingit eſ ſe tū veniale tū mortale. ergo ꝑ oppoſitū cōtingit eſſe de tractionē tū veniale tū mortale. ¶ Itē ꝓna eſt natura ho minis poſt corruptionē ad dicendū maluꝫ de alio. ⁊ ita ad detrahendū. ī lubrico etiā līgua poſita ē. Und̓ ꝓpter huiuſmōi cōditiōes videt̉ detractio aliquādo eſſe veniā le peccatū. graue ē omnes vel quaſi omēs peccato mor tali īuoluere. dicit enī hiero. Raro īuenies qui irrep̄hē ſibilē vitā ſuā exhibere velīt vt nō libēter reprehēdant alienā. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ detractio aliquādo ē mor tale peccatū aliquādo veniale. nomē v̓o detractiōis plꝰ ſonat ī mortale ſicut ī ſcriptura ſacra reꝑitur. eſt autē ve niale peccatū cū ex leuitate dicit̉ malū de alio. nec ē ibi volūtas nocēdi. nec aggrauat̉ ex circūſtantijs. Si v̓o ex deliberatiōe diuturna rōnis fiat ī nocumentū ꝓximi gͣ ue dicet̉ eſſe mortale peccatū. ¶ Et ẜm hoc poſſunt ſolui obiecta. nā ea q̄ obiecta ſūt ad hec tendūt vt detractō ſit mortale peccatū. ea v̓o que poſtea obiecta ſūt vident̉ di cere ꝙ aliquādo ſit veniale. Nec ē ſimile de adulatione oīno ⁊ detractiōe. adulatio enim minꝰ recedit a bono ꝙͣ detractio. eo ꝙ ex inclinatiōe nature ē bonū dice̓ d̓ alio. ex corruptiōe v̓o nature ē libēter malū de alio dicere ſe ipſum accuſare. etiā corā domino cuiuſdam ē ꝑfectiōis ẜm ꝙ dicit̉. xxviij. ꝓuer. Iuſtꝰ ī prīcipio accuſator ē ſui aliū v̓o accuſare niſi addat̉ circūſtantia trahēs ad bonū eſt infecte radicis. ¶ Nembruꝫ quartuꝫ tū licet Uarto oſtēditur. ꝙ ē generale po maxīe peccāt ſubditi hoc genere peccati. Ꝙ autē ſit generale oſtēditur ꝑ hoc ꝙ dicitur. xxiiij. ꝓuer. cū detractoribꝰ nō cōmiſcearis glo. hoc ſpecialit̓ vicio ꝑiclitat̉ totū genꝰ pene humanū ex quo accipit̉ ꝙ generale peccatū ē. ¶ Itē hiero. hͦ malū iō celebre ē. iō ī multis regnat. qꝛ pene libēter ab omni bus audit̉. ¶ Itē tāta ē huiꝰ libido ꝙ mētes hominū īua ſit. vt ꝑcul ab alijs vicijs receſſerūt. ī iſtud quaſi in vltimū l ueū dyaboli incidāt. ergo detractio ē qͣſi gene rale peccatū. nūquid ergo ꝓpter hoc cēſendū ē inter veni alia? Reſpōdendū ē ꝙ nō. ſed ex hoc argui pōt. ꝙ ex ma gna diligētia adhibendū ē. ne hō īcidat ī hūc laqueū dy aboli. licet eī ī aliquibꝰ ſit veniale. defacili tn̄ ꝑ contem ptū īcidit hō ī mortale. ¶ Ꝙ autē ſit grauiſſimū pecca tum ī ſubditis patet ꝑ hͦ ꝙ ſcriptura huius detrahētes contēnat. dicit̉ enī Exo. xxiij. dijs nō detrahes ⁊ prīcipi populi nō maledices. glo. ſacerdotibꝰ ⁊ doctoribꝰ ꝗ ec cleſie prīcipant̉. cū enī omīs detractio ꝑnitioſa ſit. in il lis ē ꝑnitioſior. ¶ Itē. x. eccͣs. In cogitatione tua regi nō detrahes ⁊ in ſecreto cubilis tui ne maledixeris diuiti glo. ſimplicit̓ monet ne ira vel leuitate maioribꝰ maledi camꝰ. ¶ Itē. xij. Nume. habet̉ de maria ſorore moyſi ꝙ punita fuit. qꝛ moyſi detraxerat. Similit̓ ī. xiiij. Sul̓ t̉. ꝙ dominꝰ reputat iniuriā prelatorū ſuam in hac ꝑte dices. Uſqꝫquo detrahat mihi populꝰ iſte. fe riam ergo eos peſtilētiaqꝫ ꝯſumā. Similit̓ dicit̉ ī Exo Nō ē cōtra nos murmur ſed cōtra dominū. ex his colli grauiſſimū ē peccatū ī ſubditis reſpectu p̄latorū. ¶ Uidet̉ tn̄ ex autoritate q̄ eſt ī. x. eccͣs. dicit̉ nō ita graue peccatū ꝓpter hoc ꝙ ammonitionē vocat nō ꝓhibiti onē. ¶ Sed ad hoc reſpondendū ē. ꝙ aliud ē cū reſpicit̉ dignitas ꝑſone cui detrahit̉. ſic enī aggrauat̉ peccatu cū detrahit̉ ſuperiori. Un̄ dicit Greg. manifeſtū ē dya bolū cordibꝰ plebiū ꝑſuadere. vt doctoribꝰ atqꝫ paſtori bus detractiōes irrogēt vel accuſent. vt plebes langue ſcentes paſtoribꝰ nō tenētibus frena eorū laſciuiēt. alid̓ v̓o eſt attēdere cōditionem peccati ex ꝑte motiui ⁊ ẜm hͦ cū ſit ex leuitate vel impetu poteſt eſſe mortale peccatū. ¶ Nembrum quintum Uinto querit̉. vtrū peccet audiēs detractio nem nō reprehendēs. vel ad minꝰ triſtē faci em nō exhibens. Ꝙ videtur. ꝑ hoc qd̓ dici Bern̄. detrahere aut detrahentē audire qd̓ horū dānabilius ſit nō facile dixerim. ¶ Itē Hiero. nul li detrahas nec in eo ſanctū deputas ſi ceteros laceres. ſi dicis ipſe non detraho. alijs loquentibus. quid face re poſſum. ad excuſandas excuſatiōes ī peccatis iſta p̄ tenditis. Ex hoc videt̉. ꝙ quaſi par peccatū ſit in detra hente ⁊ audiēte vel ad minus ī vtroqꝫ ſit mortale. ¶ Cō tra pōt aliquis audire ⁊ nō acquieſce. poteſt etiaꝫ ali audire ⁊ credere ⁊ nolle ei malū cui detrahit̉. ¶ Pre rea. ⁊ ſi nolit malū. nō reprimēdo malū alterius non vi detur ſemꝑ dānabile. ¶ Itē maius ē peccatū ī fonte ma li ꝙͣ in eo quod oritur ex fonte. ſed detractor ē fons ma li. maius ergo eſt peccatū in detrahēte ꝙͣ in acquieſcēte. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ multipliciter dicit̉ auditus. Eſt enim exterior ⁊ interior intelligentie. vtroqꝫ autē moc cōtingit audire ⁊ nō peccare. Eſt autē auditus placēti ⁊ iſte pōt eſſe multipliciter. vel vt ſit cauſa incitans ali um ad detrahendū. ⁊ ẜm hunc modū videt̉ verbū bern̄. intelligi cū dicit. detrahere aut detrahenteꝫ audire ⁊cͣ. Alio v̓o modo ē cū placet ipſa detractio audita. ⁊ ex hͦ exſtimat malū ⁊ vult malū ꝓximo. ⁊ ẜm hoc graue eſt peccatū. ⁊ ſi nō ita graue ſicut in detrahente. ꝓpter hoc dicit Hieronimꝰ. Si eſſet in nobis diligentia ne paſſim obtrectantibus crederemꝰ. iam omnes detrahere time rent. Tercio modo dicit̉ auditus placentie cū libenter accōmodat̉ auris ad audiendum malū de alio verbo de tractionis. ſiue credat̉ ſiue non credatur. ⁊ hoc etiā pec catum eſt. ſed leuius predictis. propter hoc dicit̉. iiij. ꝓ uerb̓. ſuper illud remoue a te os prauū ⁊ detrahētia la bia ꝓcul ſint a te. glo. duobꝰ modis ſciendū ne os tuuꝫ prauū loquat̉. ⁊ vt labia tua detractionibꝰ nō aſſueſcāt cuſtodias. alios qͦqꝫ quos huic vicio ſubiacere noſti ne corruāt fugias. ⁊ dicit Hiero. Nō minꝰ auribꝰ ꝙͣ līgua fuge detractionē. Et iterū caue ne linguā ⁊ aures habe as pruriētes. ne aūt ipſe alijs detrahas aut alios audi as detrahentes. ¶ Nem bruꝫ ſextuꝫ Exto querit̉. vtrū detractor teneat̉ ad reſti tutione. qd̓ videt̉. xxij. ꝓuer. Melius eſt no men bonū ꝙͣ diuitie multe ⁊ ſuꝑ aurū ⁊ ar gentū gr̄a bona. cū ergo ꝑ detractionē auferatur nomē bonū. ꝑ furtū aut rapinā auferunt̉ bona tē poralia. auferens autē bona tēporalia vtpote fur aut ra ptor tenet̉ ad reſtitutionē. nō enī dimittit̉ peccatum niſi reſtituat̉ ablatuꝫ. ergo multo fortius detractor tenet̉ ad reſtitutionē. ¶ Itē ad hoc facit qd̓ dicit Greg. multū di ſtant dana morū ad damnū rerū corporaliuꝫ. cū iſta ex tra nos ſunt. iſta v̓o in nobis. maiꝰ bonū ē ī nobis ꝙͣ qd̓ extra nos. ergo qui aufert illd̓ magis tenet̉ ad reſtituti on. ſed ille ē detractor. ergo detractor tenet̉ ad reſtitu tione. Qd̓ ex verbis anatheci patet dicentis. deteriores ſunt detractores qui vitam moreſqꝫ corrumpunt. ꝙ qui ſubſtantias aliorum prediaqꝫ diripiūt ipſi eniꝫ q̄ extra nos ſunt. licet noſtra ſint auferunt. ſed ipſi detractore. aduerſus noſipſos armantur. ergo ꝙͣtū eſt in ipſis pl̓ꝰ

auferūt detractores ꝙͣ raptores. ¶ Cōtra nullꝰ tenet̉ ad īpoſſibile. ſed pōt cōtingere. ꝙ ille qui leſit famā alte rius nō pōt eā reparare. ergo nō tenet̉ in illo caſu ad re parationē. ſed nihil aliud ē ibi reſtitutio ꝙͣ reparatio. gͦ nō tenet̉ ad reſtitutionē. Preterea. nō eſt ī ipſo ꝙ homi nes habeāt aliquā bonā opinioneꝫ de aliquo. ſed nullꝰ tenet̉ niſi ad qd̓ in ipſo ē. ergo nullus tenet̉ ad reſtituti oneꝫ famē. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ detractor tenet̉ ad re ſtitutionē fame ꝙͣtum in ipſo ē. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉. apud ipſum ē īpoſſibile. Dicendum ē. ꝙ aliquid eſt ei ſſibile aliquid forte ē ei impoſſibile apud ipſum poſſi bile ē bonū dicere de eo illis quibꝰ dixit malū. forte au tem īpoſſibile eſt ei mutare opinionē quā illi cōceperūt. ¶ Ad illud v̓o tenet̉ vt bonū dicat ſicut ⁊ dixit maluꝫ. ⁊ oſtēdat ſe delinquiſſe. ex quo forte mutabit̉ opinio. ſicut enim exhibuit mēbra ſeruire iniquitati ad iniquitatem ita tenet̉ exhibere mēbra ſua ſeruire iuſticie in ſanctifi cationē. ¶ Ad illd̓ v̓o obiectū dicendū ē. ꝙ ſi infinitū ſit in multiplicādo ex ꝑte eius qui audit detractionē. nihi lominꝰ certū pōt eſſe apud eū qui debet ſatiſfacere d̓ de tractione erga quod detraxit ⁊ alteriꝰ opinioneꝫ leſit. ⁊ erga illos ꝙͣtum in ipſo eſt tenetur famam reſtituere. ¶ Nembrū ſeptimū Eptimo querit̉ de comꝑatione huiꝰ pecca ti ad alia peccata. videt̉ enim. ꝙ hoc pecca tum ſit par homicidio. qui enī detrahit ho micida cōprobat̉. ꝑ hoc qd̓ dicit̉. j. Ioh̓. iij. Qui odit fratrē ſuū homicida ē. ſꝫ qui detrahit odit fra trē. ergo ꝗ detrahit fratri ſuo homicida ē. ¶ Ad idem fa cit qd̓ ē in epl̓a clemētis. Sicut homicidas īterfactoruꝫ fratrū ita detractores. eoſqꝫ homicidas eſſe manifeſtuꝫ eſt. ⁊ penā ꝑilem eorū. b. Petrꝰ eſſe dicebat. ¶ Itē aug. Si ꝑſuades fratri tuo mala occidis. ⁊ vt ſcias qꝛ occi dis. audi. pͣs. filij hominū dētes eorū arma ⁊ ſagitte lin gue eorū gladiꝰ acutꝰ. ex hoc ergo videt̉. ꝙ peccatuꝫ de tractiōis ſit ⁊ homicidij. ¶ Uidet̉ etiā. ꝙ manus ſit pec catū ꝑ hoc ꝙ dicit̉ in pͣs. ſuꝑ illud. ꝓ eo vt me diligerēt detrahebāt. glo. plus nocēt in mēbro detrahentes xp̄o ꝙ animas creditorū interficiūt. ꝙͣ qui eiꝰ carnē mox reſur recturā ꝑemerūt. ſꝫ ꝗ ꝑemerūt eiꝰ carnē homicide erāt. alij v̓o ſūt detractores. ergo maius ē peccatū detractio nis ꝙͣ homicidij. ¶ Cōtra homicidiū facit damnū irre ꝑabile. detractio non. ergo maius eſt peccatum homici dij ꝙͣ detractionis. ¶ Preterea. homicidium in lege ad decalogum pertinebat. detractio v̓o exprimitur ex ipſis iudicialibus cōſequentibus. vel ſi datur intelligi per il lud. nō loqueris cōtra proximum tuum falſum teſtimo nium. minus eſt homicidio. illud enim eſt primum īter tranſgreſſiones oppoſitas prohibitionibus tabule ſcd̓e. primo enī prohibet̉ homīcidiū. ſcd̓o mechia. tercio fur tum. quarto falſū teſtimoniū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ licet ſit graue peccatū detractio. tamē nō eſt oīno homicidio par. ¶ Ad obiecta autē reſpōdendū. ꝙ homicidiū aliqn̄ dicit̉ ꝓprie. aliquādo cū extēſione vocabuli. Rō autē eſ ſe pōt quare detractio dicat̉ homicidiū. qꝛ quantū ī ipſa ē. aufert̉ quedā vita qͣ hō viuit ī bona opinione alteriꝰ. ¶ Ꝙ autē dicit̉ eſſe par pena attēdit̉ ī gene̓. vtriqꝫ enī tā ꝓ mortali debet̉ pena eterna ī futuro. ī p̄ſenti non. ſic̄ icit̉ ī canonica Ioh̓. priuatio vite p̄ſentis manētis ī ſe ipſo. Si v̓o accipiat̉ pena determīata in ſpē vel ī quāti tate. nō ē equalis pena homicidij ⁊ detractionis. ¶ Ad terciū d̓o dicendū. ꝙ dicit̉ peccatū detractionis quo de trahit̉ xp̄o ī mēbris. maius peccato homīcidij xp̄i ꝓpter comꝑationē vite ſpūalis ad vitā carnalē. vitā eniꝫ fidei ē vita ſpūalis. vita v̓o nature ē vita carnalis. In hac gͦ comꝑatione quia nobilior dicit̉ vita gratie ꝙͣ vita natu re. dicitur maius peccatū detractionis quo detrahit̉ fi dei xp̄i homicidio xp̄i. Ex alia v̓o parte eſt minus pecca tum īproport ibiliter quo fit iniuria mēbris xp̄i ẜm
ſe. peccato quo fit iniuria xp̄i. xp̄o in ſe. humana em̄ na tura vnita diuine in xp̄o excellit omnē aliā creaturā. ⁊ ideo peccatum maius peccato. ¶ Nlembrum octauum Ctauo querit̉ de effectu huiꝰ peccati. Poni tur antē effectus huiꝰ peccati excecatio. ẜm ꝙ dicit Greg. quid aliud detrahentes faci unt. niſi ꝙ in puluerē ſufflant ⁊ in oculos ſu os terram excitāt. vt vnde plus detractionē ꝑflant. īde nihil magis veritatis videant. ex quo habetur ꝙ detra ctio excecat ipſum detrahentē. ¶ Sed videt̉ hoc falſuꝫ. aut enī detrahēs īponit malitiā alteri quā cognoſcit in eſſe. aut quā cognoſcit nō ineſſe. aut quā neſcit ineſſe vel nō ineſſe. Si quā cognoſcit ineſſe vel nō ineſſe. facta de tractione nō amittit hāc cognitionē. ergo ꝙͣtum ad hoc per detractionē nō excecatur. Si v̓o qua neſcit. ergo nō fuit in eo cognitio bonitatis vel malitie in altero. gͦ per detractionē nō amittit. nō enim pōt ꝑ detractionē amit ti niſi qd̓ habebat̉ nec videtur per detractionē priuari a cognitione alterius veritatis. cū alia veritas ſit imper tinens. ergo videtur ꝙ detractio nō excecet. ¶ Ad qd̓ di cendum. ꝙ ē duplex lumen. lumē cognitiōis ſpeculatiue ⁊ lumen cognitiōis practice qua homo vult bonū alteri ⁊ placet ſibi bonū in altero ⁊ diſplicet malū ꝑ detractio nem. ergo nō oportet ꝙ priuet̉ lumīe cognitiōis ſpeculā tiue etiā in ipſo detrahēte. ſed priuat̉ lumīe cognitiōis practice. nō enim minꝰ cognoſcitur veritas cognitione ſpeculatiua. ſed magis diſplicet veritas bonitatis. ⁊ ma is placet veritas malitie. vn̄ oculꝰ cognitiōis practice xcecatur. qui ſapit qd̓ nō eſt ſapiendū. ⁊ nō ſapit quod eſt ſapiendū. idem enī ī re eſt viſus qd̓ guſtus licet diffe rēs ratione. Iſte eſt oculus nequā de qͦ dicit̉. vij. math̓. Si oculꝰ tuus fuerit nequā. totum corpus tenebroſum erit. ille eſt etiā guſtus hominis egri cui amarū videtur dulce ⁊ dulce amarū. Un̄ Iſa. v. dicitur talibꝰ. ve illis ponūt tenebras lucē ⁊ lucē tenebras. ⁊ amarum dulce. dulce amarū. ¶ Itē ponit̉ effectus huiꝰ peccati lepra ſpi ritualis cuiꝰ iudiciū erat lepra marie ſororis moyſi. ſi cut habet̉ Nu xij. dicitur enī ibi. erat maria cādens ap paruit lepra. quaſi nix. de hoc effectu habet̉ in gloſa. ſu per illd̓ Nu. xij. lepra cōſequitur detrahentes. ſed vide tur. ꝙ debeat potius eſſe effectus peccati carnalis. lepra enī eſt vniuerſalis corruptio ī carne. lepra ergo ſpūali ter vniuerſalis eſt corruptio carnalis cōcupiſcentie. illa autē fit in peccato carnali. ergo effectus cōſequens pec catū carnale eſt ꝓprie lepra. ¶ Preterea. dictū eſt gyeſi. lepra adherebit tibi ⁊ ſemini tuo. hoc aūt fuit ꝓpter pec catū cupiditatis. ergo corruptio ſpiritualis que dicit̉ le pra ꝓprie cōſequitur peccatū cupiditatis. ¶ Ad qd̓ dicē dum. ꝙ lepre attendunt̉ plures ꝓprietates. vna eſt vni uerſalis corruptio. alia ē ꝙ ē morbus contagioſus. ter cia ē. ꝙ magis ⁊ magis inualeſcit ẜm ꝙ homo eſt maio ris etatis. ⁊ propter hoc poteſt deſignari effectus pecca ti differentis ẜm has differentes proprietates. vt detra ctioni conueniat propter morbi contaginem. detractor enim defacili inficit auditorem. peccato v̓o carnis cōue niat propter concupiſcentie corruptionē vniuerſalem ſi e peccati fetorem. peccato eniꝫ cupiditatis propter au mentum. ꝙͣto enim homo magis tendit ad ſenectuteꝫ. tāto ex nat̉a corrupta magis dominat̉ cupiditas ī illo ¶ Nlembrū nonum Ono queritur de remedio huius peccati. dicitur autē hoc peccatū eſſe remediū cōtra p̄ſūptionē vl̓ adulationē. vn̄ dic̄ greg. ꝓpt̓e a nōnūꝙͣ detractō aduerſꝰ bonos excitat̉. vt qͦs vl̓ dōeſtica p̄ſūptio vl̓ alioꝝ fauor ī altū extulerat. de videt̉ cōtrariū. detractio eniꝫ ē tractiol ſicut venenum. vn̄. x. eccͣs. ſuper illud. Si mordeat ſer

pens ī ſilētio. glo. ſicut ſerpēs occulte mordēs venenuꝫ īfundit. ſic ⁊ ꝗ detrahit. venenū autē veneno nō expellit̉ ergo detractio nō ē ī remediū peccati ſiue medicīa mor bi. Ad qd̓ dicendū. ꝙ nō fit ẜmo de adulatiōe ⁊ detra ctione ẜm ꝙ referunt̉ ad ſubiectū ī quo ſunt. ſꝫ ẜm ꝙ re ferunt̉ ad ſubiectū ī qd̓ intendūt age. adulator enī inten dit agere ī illū cui adulat̉. ⁊ detractor ī illū cui detrahit cū ergo dicit̉. ꝙ detractio ē ī remediū adulatiōis. hoc ē ī reſpectu illiꝰ peccati. cū enī aduertit ſibi detrahi. cōuer tit ſe ad cōſiderationē ſue īfirmitatis. ſi forte aliqd̓ ē re prehēſibile ī eo. ⁊ ſic humiliat̉. Un̄ iā nō ē venenū ei ſed medicia. Illi v̓o ꝗ audit detractionē ſi acquieſcat eſt ve nenū īfuſum a detrahēte. Illi v̓o cui detrahit̉ nō dicit̉ eſſe venenū niſi ex ipſo cōtrahat nocumentū. ¶ Sꝫ poſſꝫ queri ſi adulatio opponit̉ detractiōi ſicut detractio adu latiōi. ꝓpter quid nō dicit̉ adulatio eſſe ī remediū detra ctiōis. ſicut detractio ī remediū adulatiōis. Ad qd̓ di cendū ē. ꝙ adulatio nō ꝑmittit videre hominē ſuū imꝑ fectū. detractio v̓o fac̄. ⁊ iō adu̓ latio nō dicit̉ eſſe ī reme diū quēadmodū detractio. ¶ Nembrū decimū Ecimo oſtēdit̉. ꝙ tollēda ē occaſio huiꝰ pec cati. dicūt enī quidā ꝙ ſufficit ſibi cōſciētia corā deo. nec curandū ē de exiſtimatiōe ho minis. ¶ Cōtra qd̓ ſic obijcit̉. dr̄. j. ad theſ. vlt. Ab oī ſpecie mala abſtinete vos. abſtinētia autem a ſpecie totali ē vt auferat̉ occaſio peccati ī alijs. cuꝫ ergo vtrūqꝫ ſit neceſſariū ẜm ꝙ dicit apl̓s. non ſufficit tenere qd̓ bonū ē. ſꝫ oportꝫ abſtinere a ſpecie mali ꝓpter alios. ergo tollēda ē occaſio detractiōis. Si enī nullo mō vide tur aliꝗs malus nō crederetur detrahēti alicui de illo. ¶ Preterea ꝗ contēnunt famā crudeles dicunt̉ ẜm ꝙ di cit aug. Siquis a criminibꝰ flagitiorū vitā ſuā cuſtodit ſibi bn̄facit quiſꝗs autē famā ī alios ē miſericors. gͦ per ppoſitū ꝗ contēnit famā ē crudelis ẜm ꝙ dicit Seneca udelis ē ꝗ famā negligit. ergo peccat q̄ detractiōis oc caſionē nō ſubtrahit. ¶ Preterea. ꝙͣtum ī ipſis eſt occi dūt aīas aliorū.ſ. qui preſtāt occaſionē detrahēdi. ſꝫ oēs tales peccāt. gͦ nō ſubtrahētes occaſionē detractiōis pec cāt. ¶ Sꝫ cōtra. videt̉ cōtrariū. Nullꝰ enī ad īpoſſibi le tenet̉. ſꝫ nullꝰ pōt ita cauere qn aliꝗs offendat ī ip̄m. o nullꝰ pōt. cauere a vicio detractiōis ⁊ ita ab eiꝰ oc caſione. ¶ Preterea. apl̓s teſtat̉ ſe currere ī p̄dicatione ī ter īfamiā ⁊ bonā fama. gͦ īfamia faciebat ad meritum ipſiꝰ occaſionalit̓. nō ergo ſubtrahēda ē occaſio detracti onis. cū ꝑ ip̄am det̉ occaſio meriti. ¶ Ad qd̓ dicendū. ſubtrahēda eſt occaſio detractiōis ẜm ꝙ poſſibile eſt ¶ Ad obiectū autē incōtrariū dicendū ē. ꝙ occaſio detra ctionis aliquādo ē ex ꝑte eiꝰ cui detrahit̉. aliquādo ex ꝑ te detrahētis vel eiꝰ apd̓ quē detrahit. ſubtrahere gͦ po teſt vt ī pluribꝰ occaſiōes que ſunt ex ꝑte ſui. ⁊ ad hͦ te net̉ ẜm illd̓ apl̓i. ab omni ſpecie mala abſtinete vos. oc caſiōes v̓o q̄ ſunt ex ꝑte detrahētis vel eiꝰ apud quē de trahit. nō tenet̉ ipſe ſubtrahere. ¶ Ad alid̓ v̓o dicēdū ē. ꝙ licet detractio occaſio ſit meriti aliquādo apud ſuſti nentē patiēter. nō tamē dāda ē occaſio detractiōis. ꝙ eī detractio ē occaſio meriti. hoc ē ex ꝑte dei ꝗ ex malis eli cit bonū. ꝗ v̓o dat occaſionē detractiōis ē prīcipiū mali nō ſunt autē faciēda mala vt veniāt bona. ¶ Querit̉ ad huc etiā. vtrū ſatiſfaciendū ē detractiōibꝰ. ꝗbus modis fieri pōt. ¶ Ꝙ nō videt̉ ſatiſfactio enī cōpetit ei qui ē de bitor ex peccato. ſatiſfacere enī eſt cauſas peccatorū ex cidere ⁊ eis additū nō p̄bere. cū ergo ille cui detrahitur poſſit eſſe iuſtꝰ. ⁊ ita nō debitor ex peccato. non oportet ip̄m ſatiſface̓ detractori ꝗbꝰ modis pōt. ſꝫ magis opor tet detractorē ſatiſface̓ illi. ¶ Cōtra dicit Greg. vocādi ſunt detractores ⁊ trāquille āmouēdi eiſqꝫ ſatiſface mo dis oībus debemꝰ. ſciētes ꝙ de iudeis veritas dicit. Ne forte ſcādalizemꝰ eos. ⁊ dicit apoſtolꝰ. xij. ad Ro. Si fi
eri pōt ꝙ ex vobis ē cū hominibꝰ oībus pacē habentes. ¶ Ad quod dicēdū. ꝙ ſatiſfactio accipit̉ duobꝰ modis. vno mō ē in remediū peccati ꝓprij. alio mō ē in cautelaꝫ peccati alieni. ꝓut eſt in remediū ꝓprij peccati hoc mo do nō oportet iuſto ſatiſfacere peccatori qui detrahit. ꝓ ut v̓o eſt in cautelā peccati alieni oportet ſatiſface̓.i. exci dere cauſam ſcādali. ẜm ꝙ ſcandalū eſt dictū vel factum minꝰ rectū occaſionē p̄bens ruine. Si v̓o oīno nō poteſt ſubtrahi occaſio in ipſis detrahētibus. faciendū eſt ẜm cōſiliū euāgelij. dicit enī dominꝰ dicēti ſibi ſcis qd̓ audi to hoc verbo ſcādalizati ſunt iudei. ſinite illos. ceci ſūt ⁊ duces cecoruꝫ. ¶ Nlembrum vndecimuꝫ Ndecimo querit̉ de pena huiꝰ peccati. pōt enī queri. vtrū huic peccato ſit ꝑ ſe pena an nexa quēadmodū īuidie. Qd̓ videt̉. Inuidꝰ enū cruciat̉ ex bonis aduerſariorū aprehē ſis. Et ideo dicit Seneca. vtinā inuidus ī omnibꝰ ocu los ⁊ aures haberet vt ꝓfectibus quibꝰ inuidet omni bus torqueret̉. ¶ Itē Aug. Amaſti bene agenteꝫ vixiſti bono odore inuidiſti bene agenti. mortuꝰ es bono odo re. ſꝫ detractio ꝑ ſe naſcit̉ ex inuidia. ergo detractio ha bet ſecū penā annexā. ¶ Cōtra inuidia īter omnes paſ ſiones a ph̓o ⁊ a ſanctis cōputatur. detractio v̓o inter occaſiones. ergo detractio nō habet penā ſibi annexaꝫ. Illa enī peccata ꝓprie dicunt̉ pene que paſſionē ſecū im portant. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ detractio habet penaꝫ in radice ſua. ẜm illū modū ẜm quē ex inuidia naſcit̉. ⁊ dicit̉ etiā habere penā in ſe ẜm illū moduꝫ ẜm quē dicit ab Aug. ꝙ modꝰ inordinatꝰ ē pena ipſi habenti. ſed nō eſt detractio ī ꝓprio actu īportans paſſionē. ratiōe cuiꝰ dicet̉ habere penā ſicut timor vel inuidia penam dicun tur habere ¶ Queſtio. cxlvij. de male dicti Onſequenter dice dum ē de peccato maledictiōis. ī quo fit imp̄catio pene. ⁊ recte fit poſt contu meliā ⁊ detractionē. licet enim conueni unt in genere. qꝛ vtrobiqꝫ peccat̉ in ꝓ ximū. in hoc tamē p̄ponunt̉ cōtumelia ⁊ detractio ipſi maledictioni. quia in illis duobꝰ fit vituperatio. per im properiū culpę. in hoc autē fit vituperatio ꝑ imprecati onem pene. ¶ Circa hoc peccatū hec ſunt cōſideranda Primū eſt. vtrū maledicere ſit ſemꝑ malū. Scd̓m ē ſi ē tm̄ mortale peccatū. Terciū. vtrū ſit maledicēduꝫ crea ture nō habeti rationē vel intellectū. Quartū eſt. vtrum ſit maledicenduꝫ creature rationali vtpote angelice vel hūane. Quintū. vtrū tm̄ dei ſit maledicẻ. Sextu. ſi male dictio fert̉ ſuꝑ humanā creaturā. ex qua cā ferēda ē. Se ptimū de comꝑatiōe huiꝰ peccati ad alia peccata. Octa uuꝫ. vtrū eque cōueniāt maledictiōes in nouo teſtamēto ſicut in veteri. ¶ Nlembrū primum D primum ſic obijcitur. ꝙ maledicere ē ma lum. benedictio eniꝫ ⁊ maledictio ſunt oppo ſita. ſed benedictio bonum eſt. ergo maledi ctio malū eſt. quod apparet ex hoc qd̓ dicit̉. iij. Iacobi. ex ipſo ore procedit maledictio ⁊ benedictio. ⁊ ponit exemplum de dulci ⁊ amara aqua que de eodeꝫ fonte procedunt. ex ſimilitudine ergo accipitur ꝙ bene dictio bonū eſt ⁊ maledictio malum eſt. quod patet quod ibidem dicit̉. in ipſa benedicimus deum ⁊ pa ⁊ ī ipſa maledicimꝰ hoīes ꝗ ad ſil̓itudinē dei facti ſunt. ¶ Item.xxvij. prouer. maledictum fruſtra prolatum in quempiam ſuperueniet. ⁊ exponitur ibi de illo qui

Queſtio .cxlvij.
maledicit ergo malum eſt maledicere. ¶ Preterea. dicit apl̓s. Benedicite ⁊ nolite maledicere: gͦ maledicere ma lnm eſt. ¶ Contra. qd̓ fit ẜm diuinā iuſticiā bonum eſt ſꝫ maledictū fit ẜm diuinam iuſticiā. gͦ maledictū bonuꝫ eſt. Ꝙ autem fiat ẜm diuinam iuſticiā ptꝫ ꝑ hoc qd̓ di cit petrus ſymoni mago. viij. act. pecunia tua tecum ſit p̄ditōne. et ſicut hr̄. iiij. reg. ij. de heliſeo qui maledixit eribꝰ illudentibꝰ ſibi. dicit̉ em̄ ibi. cū aſcenderet ꝑ vi am pueri egreſſi ſunt de ciuitate et illudebāt ei dicentes aſcende calue. ꝗ cuꝫ reſpexiſſet eos: vidit et maledixit eis in noīe dn̄i. ¶ Preterea. ex inſtitutōe eccl̓ie fiūt anathe mata. anathemata v̓o ſunt maledictōnes. qd̓ aūt ex inſti tutōne eccl̓ie fit bonū eſt: gͦ maledictio bonū eſt. ¶ Prete rea. qd̓ factū eſt diuina inſpiratōne. eſt bonum: ſꝫ quod ꝓph̓e fecerūt diuina inſpiratōne fecerūt. faciebāt autem imp̄catōnes: gͦ imp̄catio bonū fuit. ¶ Ad qd̓ dicendum naledictio pōt fieri vel reſpectu eiꝰ qui dignus eſt ma ledictōne. vel reſpectu eꝰ qui dignꝰ eſt benedictōe. vel cui ꝯpetit benedictio. Item pōt fieri zelo iuſticie aut vindi cte. Ab illo etiā pōt fieri cui ꝯuenit ex officio vel cui non ꝯuenit ex officio. Si ergo fuerit maledictio reſpectu illi us q̄ meret̉ maledictōnem cum alijs debitis circumſtan tijs: erit maledictio bonū: et ſi ſit malū ei qui maledicit̉ Si v̓o fiat illi qui nō meret̉ maledictōem. vel deſint alie debite circūſlantie: erit maledictio malū. ¶ Ad obiecta v̓o rn̄dendū eſt. dicēdo ꝙ maledictio et bn̄dictio cuꝫ ſūt oppoſita. ſi vnū ē bonū reliquū eſt malū: ſꝫ ꝯtingit bonū eē vtrobiqꝫ ⁊ malū vtrobiqꝫ. ē eī bn̄dicere cui nō ē bn̄di cēdū. et hoc eſt malū: ſicut faciūt adulatores de quo dr̄. xxvij. ꝓuerb̓. ꝗ benedicit ꝓximo ſuo voce grandi de no cte ꝯſurgēs maledicēti ꝯſimilis erit. Et. ix. yſa. erunt q beatificant ppl̓m meū ſeducentes et qui beatificant̉ p̄ci pitati. Eſt aut benedicere cui benedicendū eſt. et ſic bo num eſt: ẜm hoc dicit̉ illud apl̓i. benedicite et nolite ma ledicere. Sil̓r eſt duplex maledictio. cū ergo dr̄. iij. iaco. in ipſa benedicimus ⁊cͣ. benedictio pōt ibi ſumi ꝓ bono. maledictio ꝓ malo. vt ad diuerſa referant̉: ſicut exprimi tur in ipſa littera. Eodem mō rn̄dendum eſt ad illa que ex alia ꝑte obijciunt̉. maledictū em̄ fruſtra ꝓlatū: ē illuc quod ſine debita cauſa profertur. et illud malum eſt. Sꝫ militer eſt maledicere qd̓ ꝓhibet̉ ab apl̓o. ¶ Nembrū ſecundum Ecundo querit̉. vtrū ſit tm̄ mortale pct̄m. quod videtur. Maledictio ꝓhibita eſt ab tum eſt: gͦ maledictio ē mortale peccatum. apl̓o. qd̓ aūt ꝓhibitum eſt mortale pecca ¶ Item orare ꝓ inimicis et ꝓ ꝑſequētibꝰ eſt in p̄cepto ſic̄ habet̉. v. math̓. ſꝫ imp̄cari mimicis eſt oppoſitum illi. er go eſt mortale peccatū. ¶ Contra dicit aug. ꝙ ad venia le pct̄m ꝑtinet maledicere cum facilitate. ¶ Preterea. ex corruptōne nature accidit defacili ꝙ homo p̄catur alte ri penā tꝑalem ſic̄ improperat culpa: ſed illud eſt venia le pct̄m. gͦ et iſtud maledictio. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ maledictio cū fit voto optātis. aut eſt reſpectu pene eter ne. aut reſpectu pene tꝑalis. Item pōt fieri vel ex peruer ſitate animi vel ex leuitate puerili. Si fiat ex ꝑuerſitate animi maxime reſpectu pene eterne eſt mortale peccatū Si v̓o ex leuitate puerili reſpectu pene tēꝑalis fiat. pōt eſſe beniale. primo gͦ modo pōt illud dici. jͣ. ad Corin. vj. maledicti regnū dei nō poſſidebūt. nō em̄ intelligit̉ niſi de illis ꝗ ex ꝑuerſitate animi imp̄cant̉. Si v̓o fiat ex qͣ dam animi p̄cipitatōne ſiue ſurreptōne. magis cadit in diſſuaſionē. jͣ. pe. iij. Non reddentes malū pro maledicto ſed econtrario benedicentes. ¶ Adhuc nota ꝙ quadru plex eſt maledictum. eſt maledictum ſurreptionis cū ali cui ſubito maledicimus. de hoc loquitur aug. in canone xxv. di. Eſt maledictuꝫ inanis laſciuie. vt cū alicui nō ex animo maledicimꝰ. de quo dicit hiero. qui negligit oris maledici reſecare conſuetudinem. et ſi non corde maledi
cat: immundiciam tamen et labiorum oris inquinamen tum incurrit. et hec duo poſſunt eſſe venialia. ſi tamē do cant̉ in conſuetudinem pn̄t eſſe mortalia ꝓpter ꝯtemptū Eſt etiam tercium maledictum quod ex odio procedit cō cepto: et illud eſt mortale. Et eſt maledictum iuſticie qd̓ ex caritate ꝓcedit et illud eſt bonum. ¶ Nembrum terciū Ercio queritur. vtrum ſit maledicendum creature non habenti ratōnem vel intelle ctum. Ꝙ nō: videtur. ei enim imprecanda ¶ eſt pena cuius eſt culpa: ſed creature n̄ ha bentis ratōnem vel intellectum non eſt culpa: ergo ei nō eſt imprecanda pena. ¶ Item huiuſmodi creatura nihil habet niſi bonum quod a deo accepit: ſed nō eſt maledi cendum creature dei. ergo nulli creature carenti ratōne et intellectu eſt maledicendū. ¶ Contra. xxj. math̓. Ma ledixit dominus ficulnee dicens. Nunꝙͣ naſcatur ex te fructus in ſempiternum. et arefacta eſt ficulnea cōtinuo ergo exemplo eius pōt ferri maledictio ſuꝑ rem non ha bentem rōnem et intellectum. ¶ Item iob. iij. maledixit diei ſuo. d. pereat dies in qua natus ſum ⁊.jͣ. maledicāt ei qui maledicunt diei. Et hiere. xx. maledicta dies in qͣ ſuꝫ natus ⁊cͣ. Similiter. ij. reg. j. dicitur montes gelbōe nec ros nec pluuia veniāt ſuper vos neqꝫ ſicut agri pͥmi tiarum. ergo ꝯtingit maledicere creature non habeti ra tionem vel intellectum ſine peccato. cum hoc ꝓph̓e fecer̄t et reges iuſti. ¶ Ad hoc dicendum. ꝙ ipſi creature non habenti rōnem non eſt maledicendum ꝓpter ſe: ſed ratō ne rationalis creature peccantis. Maledicitur autem ei aliqn̄ in figura ſicut maledixit dn̄s ficulnee in quo ſi gnatur reprobatio iudeoꝝ. aliqn̄ ratione pct̄i in ea per petrati ſicut maledixit iob et hieremias diei ꝓpter pecca tum originale vel ꝯcupīam originalem in qua fuit cōce ptus vel natus. Aliquando v̓o fit vel maledictio creatu re irrationalis in penam creature rationalis peccantis vnde grego. montes gelboe ideo maledicuntur vt de are ſcente terra fructus non oriatur et poſſeſſores terre ſteri litatis damno feriantur qͣtenus ipſi maledictionis ſen tentiaꝫ acciꝑent: qui apud ſe mortem regis accipere ini quitate ſua exigente meruiſſent. Aliquando v̓o fert̉ ma ledictō rōne creature ratōnalis mouentis irratōnale ad aliquod malum. ſicut lata fuit maledictio ſerpentis. iij. gen̄. Maledictio autem terre fuit in penam ipſius hoīs peccatoris vniuerſaliter. ergo in ratione ad creaturā ra tionalem fertur debita maledictio. Nlembrum quartum Uarto querit̉. vtrum ſit maledicendū cre ature ratōnali. vtpote āgelice creature vl̓ humane. Ꝙ non. videt̉. dicitur eniꝫ. xxj. eccͣi. Dum maledicit impius dyabolum maledicit animam ſuam. non enim cōuenit optare ani me ſue penaꝫ eternam: gͦ non eſt maledicendum dyabo lo. multomagis forte nec alie creature rōnali: cū minus hn̄t de malicia. ¶ Iteꝫ ſuꝑ illud Iude. j. Non eſt auſus ferre iudiciū blaſphemie. gl. michael archangelꝰ dyabo lo ſibi aduerſante blaſphemiā dice̓ noluit. ⁊ h̓ loꝗtur de blaſphemia ꝓ maledictōne. nō gͦ auſus fuit archangel maledice̓ dyabolo. exemplo gͦ eiꝰ nō eſt maledicendū ab hoīe dyabolo vel alteri creature rōnali. et eſt rō: tal̓ ma ledictio q̄ fert̉ ſuꝑ creaturā: blaſphemia ē in creatorem. nullatenꝰ aūt blaſphemia ē ꝑpetrāda. reſtat gͦ ꝙ nō ē ma ledicendum creature rōnali. ¶ Contra. iij. iob. Maledi cant ei ꝗ maledicūt diei. glo. q̄ fictā eiꝰ caritateꝫ qͣ p̄ſum pſit eqͣlis deo fieri deſpiciendā monſtrāt. noīe gͦ diei in telligit̉ dyabolꝰ. et loꝗt̉ ibi de bonis: gͦ boni maledicūt dyabolo. non gͦ pct̄m eſt maledicere pari rōne nec alteri creat̉e ītellectuali peccāte. ¶ Itē. xx. hiere. maledictꝰ vir ꝗ annūciauit pr̄i meo ⁊cͣ. hiere. maledixit annunciati. gͦ

maledixit creature rōnali et fuit ꝓph̓a: exemplo gͦ eiꝰ po teſt fieri maledictio ſuꝑ creaturā rōnalem. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ maledictio pōt fieri ſuꝑ creaturāa rōnaleꝫ in ꝙͣtum eſt rōnalis. et ẜm hoc nō eſt maledicendū. licꝫ em̄ inꝙͣtum pct̄or fit malꝰ et debeat̉ ei pena: tn̄ inꝙͣtuꝫ eſt na tura quidā eſt bonū. et dicere malū de creatura redūdat in ip̄m creatorē. et ideo hͦ modo maledicere pct̄m eſt. Si v̓o p̄dicatur malū pene euenturū peccanti. vt ſic reuocet eum a pct̄o: vel vt on̄dat̉ diuīa iuſticia. nō eſt malum. ⁊ ẜm hoc intelligit̉ illud ꝙ ꝓph̓e maledicebāt pct̄oribus. et qd̓ dicit in pͣs. fiant filij eiꝰ orphani et vxor eius vidua. ¶ Illud aūt qd̓ dicit in. iij. iob. de maledictione diei. nor accipit̉ ꝓ imp̄catione: ſed ꝓ magnitudinis pct̄i manife ſtatōne. ¶ Si d̓o querit̉ cū non ſint niſi duo.ſ. natura et pct̄m. vtrū ferenda eſt maledictio ſuꝑ naturā vel ſuꝑ pec catū; ſuꝑ naturam aūt nō eſt ferenda ex rōne iam dicta. nec ſuꝑ ꝑſonā ꝓut eſt creatura: ſuꝑ pct̄m aūt ferri nō pi illud em̄ maledicit̉ cuiꝰ pena p̄dicit̉. pct̄m aūt nō eſt illd̓ qd̓ punit̉ ſed ꝓ qͦ punit̉: ſuꝑ neutrū gͦ videt̉ ferri maledi ctio. ¶ Dicendū eſt ꝙ ꝑſona ꝓut eſt cā pct̄i digna eſt ma ledictōne. et hͦ modo ſuꝑ totū trāſit maledicto: nō tm̄ ſu per ꝑſonā nec tm̄ ſuꝑ pct̄m: ſꝫ ſuꝑ perſonā deformatam pctō. ſuꝑ rem eniꝫ nō exn̄tem nō eſt ferenda maledictio. nec ſuꝑ rem exn̄tem qͦ ad hoc ꝙ exiſtat a deo: ſꝫ ſuꝑ rem exn̄tem que ꝓprio motu pͥuauit ſe bn̄ eē. Greg. ocioſuꝫ ē maledice nō exn̄ti. ꝑnicioſuꝫ v̓o ſi exiſtent: ſꝫ tūc rectu cu ſe bn̄ eē pͥuauit et a iuſticia dei n̄ diſcordat ſp̄s p̄dicētis. ¶ Nembrum quintum Uinto querit̉ vtrum tm̄ dei ſit maledicere Ꝙ nō: videt̉ ꝑ hoc ꝙ tot ſunt imp̄catōnes ꝓph̓aꝝ. Ipſe etiā apl̓s imp̄catur ſicut hr̄ mala on̄dit: reddet illi dn̄s ẜm oꝑa eius quē et tu deui ij. ad thi. vlt. alexander erariꝰ multa mihi ta. ¶ Contra. illiꝰ ſoliꝰ eſt maledicere ꝗ nouit peccantis affectū ⁊ pct̄i qualitatē. qd̓ ꝓbat̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄. xxiij. nūe. quō maledicaꝫ cui nō maledicit dn̄s? glo. nō pōt eē iuſta maledicendi cā: vbi peccātis ignorat̉ affectus: ſꝫ hō nō pt̄ iſta ſcire ſed ſolus deꝰ: gͦ ſoliꝰ dei eſt maledicere. ¶ Item nō iuſte maledicit̉ ab hoīe qui nō prius maledicit̉ a deo ſꝫ hō de ſe ignorat ꝗs a deo maledicit̉: gͦ nō eſt hoīs male dicere ſed ſolius dei. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ dei eſt maledi cere et ipſiꝰ hoīs. ſed aliter et aliter. deus em̄ cuꝫ maledi cit deſignat meritū eiꝰ cui maledicit̉. et ſententiaꝫ ꝓmit: ꝗa nō latet ip̄m affectus peccantis nec qͣlitas pcti. homo v̓o maledicit vt cui data eſt aucͣtas iudicandi. ⁊ ꝗ nouit veritatē iudicij ẜm ea q̄ exterius ꝓponunt̉. et ita aliter a deo et aliter ab hoīe maledicit̉. Illud tn̄ qd̓ fit ab aucͣte hoīs habente claue nō errante fit a deo. ¶ Ad obiectum aūt rn̄dendū. ꝙ iuſta cauſa maledicendi pōt eſſe duplici ter. vel cū ꝯgnoſcit̉ affectꝰ eiꝰ cui maledicit̉. vel cuꝫ ꝯgno ſcit̉ actus ꝑ ſe affectū indicans: vel ex qͦ p̄ſumit̉ vehemē ter affectꝰ. pͥmo mō ſolus deus maledicit: vel hō cui deꝰ reuelauit. ſcd̓o v̓o mō hō maledicit. et aliqn̄ maledicit: deo nō maledicēte. hō em̄ iudicat ẜm allegata: deus aūt ẜm reiueritateꝫ. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū eſt. ꝙ hō pōt iu ſte maledice̓ etiā ſi ignorat deū maledixiſſe prius. ex alio em̄ pͥncipio ſumit rōneꝫ iudicij hō ꝙͣ deus aliqn̄. hoc tn̄ qd̓ hō hꝫ rectitudīs ī iudicior a deo hꝫ. ¶ Sed adhuc q̄ri tur. ſi ſacerdos ſcit aliquē innocentē cui mādat̉ a ſuꝑio ri ꝙ excoīcet eū. vtrū teneat̉ ei maledice̓? videt̉ aūt ꝙ nō quo eī maledicit et cui dn̄s nō maledixit: ſꝫ ſcit eū īnocē tem. gͦ ſcit ꝙ ei nō maledixit dn̄s: nō eſt gͦ ei maledicēdū ¶ Contra. demandatū eſt ei a ſuꝑiori penes queꝫ reſidet aucͣtas. nec exprimit̉ error in mādato. gͦ tenet̉ obedire: gͦ tenet̉ iſti maledice̓. ¶ Ad qd̓ dicendū ẜm quoſdā. ꝙ te net̉ intimare ſuo ſuꝑiori innocentiā ipſiꝰ. et ſupplicare ꝙ alteri demādet ꝗ ſuꝑ hoc nō habeat ꝯſcīe leſione. ſi tamē inſtet ſuꝑior: ſnīam recitat ſuꝑioris ſed nō excoīcet. cum magis ſit deo credendum ꝙͣ homini. deus enim innocen
tem hꝫ ꝓ abſoluto. homo v̓o hꝫ illū ꝓ ligato. Alij v̓o di cunt ꝙ ſi inſtet ſuꝑior tenet̉ excoīcare. aliter em̄ periret vnitas obediētie eccleſiaſtice. poſſet eniꝫ ẜm hoc quilibet inferior ſe excuſare. nec eſt ſuū factū ſed factuꝫ ſuꝑiori a quo demandat̉. nec dicit̉ agere ꝯtra ꝯſcīam. ꝯſcientia em̄ dictat ꝙ iuſte a ſuꝑiori liget̉. ¶ Nembrum. vj. Exto querit̉ ſi maledictio fert̉ ſuꝑ huma nam creaturaꝫ ex qͣ cauſa ferenda ē. an ſcꝫ voto optantis aut nō? et hoc eſt vtrū aliꝗs poſſit alij optare penaꝫ in futuro. qd̓ vide tur ꝑ hoc ꝙ hō ꝯformans voluntate ſuā volūtati diuine nō in hoc dicit̉ peccare: ſꝫ deus vult penā in futuro alicu pct̄oꝝ: gͦ homo nō peccat maledicendo lꝫ maledicat vo to optantis. ¶ Item ſuꝑ. viij. act̄. pecunia tua tecū in ꝑ ditōneꝫ ſit. iudiciū dei intus aſpicientes quo maledicto mala debeāt foris ferri cognoſcut. et in maledicto nō pec cant in qͦ a iudicio dei nō diſcordāt. ſi gͦ illi penā optent ipſis pctōribꝰ nō peccant ſic maledicendo. ¶ Cont̓. dīc aug. de ſer. dn̄i in monte. exponens illd̓ ꝓph̓e. fiat mēſa eoꝝ in laqueū ⁊cͣ. et iterū fiāt filij eoꝝ orphan ⁊cͣ. ꝓph̓a ꝑ imp̄catōeꝫ ꝗd eſſet futurū cecinit non optantis voto ſꝫ ſpū ꝓuidentis. in qͦ innuit̉ ꝙ ꝓph̓e nō optauerūt penas illas ſed p̄dixerunt inſpirati diuino ſpiritu. exemplo ꝓph̓aꝝ nō eſt maledicendū voto optantis. ¶ Item ter mur orare ꝓ ꝓximis maxime ad vitā eternam. cū de ne mine deſperandū ſit dum eſt ī via: gͦ tenemur optare eis vitā eternam. gͦ nō tenemur optare mortem eternā. cum non ꝯſtet de ſua reprobatōne. gͦ tenemur nō maledicere voto optantis. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ nō eſt maledicēduꝫ voto optantis ſꝫ ex amore iuſticie vel ex veritatis p̄uiſio ne nō deſiderio vindicte nec deſiderio pene eterne. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dicendū eſt. ꝙ ſi aliꝗs cognoſcerꝫ voluntatē diuinā reſpectu pene eterne alicuiꝰ. ſicut dn̄s nō vult ei penā eternā niſi ex demeritis finalibꝰ: nec iſte teneret̉ velle. nō tn̄ ſimpl̓r velle ꝓprio motu. hoc eī ē opta re: ſꝫ vult ꝙ agat pnīam et ita nō vult ei penā eternam. Eſt gͦ in eo duplex volūtas. vna qͣ vult ei mortē eternaꝫ: ſi finaliter morit̉ in pct̄o mortali. alia ē q̄ eiꝰ ẜm ſe abſo luta: qͣ nō vult ei penā eternā. et ideo voto optātis non ē maledicendū. vna aūt volūtas ꝯformat̉ volūtati dei an̄ cedenti altera volūtati dei ꝯſequēti de ꝗbꝰ dicit damaſ. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ licꝫ petrꝰ ꝯgnoſce̓t voluntateꝫ dei ꝯſeq̄ntē penā ſiue de maledictōne ipſiꝰ ſymoīs. et ita volūtas ſua qͦ ad hͦ ꝯfirmaret̉ volūtati diuine: vellet tn̄ ip̄m ſymonē age̓ pnīaꝫ ex ꝯpaſſione naturali. ⁊ ita decli nare penā eterna. et qͦ ad hec voto optātis nō maledice̓t ei ſꝫ iudicio diuīe iuſticie. Un̄ grego. cū ſct̄i viri maledi ctis ſnīaꝫ ꝓferāt. nō ad hāc voto vltōis ſꝫ ex iuſtīe exami ne erūpūt. intus em̄ ſubtile iudicium dei ꝯſpiciūt. ¶ Nembrum. vij. Eptimo querit̉ de ꝯparatione huiꝰ pct̄i ad alia pct̄a. videt̉ eniꝫ ꝙ ſit blaſphemia. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ſuꝑ illud. j. Iude. non auſus eſt ⁊cͣ. Dyabolꝰ in ſub̓a ſua bonꝰ ē: ſꝫ in voluntate malꝰ. ⁊ iō ab angelis nō blaſphemat̉. qꝛ aliꝗd ꝓferre ad uerſus bonā nat̉aꝫ blaſphemiā reputat archāgelꝰ. ergo maledictō dyaboli ē blaſphemia: ſꝫ blaſphemia ē gͣuiſſi mum peccatum. ergo maledictio dyaboli eſt grauiſſimū peccatuꝫ. Ꝙ at̄ blaſpheīa ſit gͣuiſſimū pct̄m. ptꝫ ex hͦ qd̓ in lege puīebat̉ pena lapidatōis blaſphemꝰ. ¶ Contͣ. ſu ꝑ illd̓. iiij. ad col̓. nunc deponite ⁊ vos oīa ⁊cͣ. vbi ꝯputat̉ blaſpheīa in pr̄eꝫ ꝓ mīori pct̄o: ⁊ ita maledicto. ¶ Prete rea. maledictō et blaſpheīa ſūt dr̄ſa pct̄a ī ſpē. gͦ neutruꝫ ꝯtinet̉ ſb̓ alte̓o. ¶ Itē vr̄ ꝙ maledicto n̄ differat ab hoīci dio. ꝑ hͦ ꝙ dīc criẜ. cū dixeris maledic ei ⁊ domū euerte ⁊ oīa ꝑire fac̄. nl̓ ab hoīcidio differs: gͦ maledictō n̄ differ ab hoīcidio. ¶ Contͣ. vr̄ ꝯtrariū ꝙ ſit maiꝰ hoīcidio. dīc

Queſtio .cxlviij.
em̄ Criſo. tales lingue deteriores ſunt ore ſanguine ple nō a carnibꝰ hūanis. et loꝗtur de maledictōne ibi qd̓ pꝫ ex p̄cedenti: dr̄ em̄ ibidem. ſunt quidā ꝗ intātū irrationa litatis deuenerūt. ꝙ nō ſolū aduerſus inimicos orāt ſed ⁊ filios maledicūt illoꝝ. ¶ Ꝙ aūt ſit minꝰ pct̄m homici dio pꝫ ex hͦ. ꝙ minor ei pena debet̉ ⁊ minoris eſt damni ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ maledictio creature dr̄ blaſpheīa ꝑ ꝯcomitantiā. ꝗ em̄ imp̄cat̉ penā creature ꝗa ē creatura vel ꝗ malū dicit de ea: ꝑ ꝯn̄s malū dicit de creatore. vicꝫ y ſit pͥncipiū mali: hͦ nō eſt maledictio blaſphemia ꝑ eſ ntia. ⁊ diſtinguendū eſt. ꝙ duplex eſt maledictio dya boli. vel ꝓut eſt cauſa male voluntatis qͣ nocet generi hu mano: et hoc mō maledictio dyaboli nō importat ſecuꝫ blaſphemiā. alio modo dr̄ maledictio eiꝰ inꝙͣtum creatu ra: et ꝑ ꝯn̄s maledicit̉ creator. et hoc importat blaſphe miaꝫ ſecū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ maledictio ſit gra uiſſimū pct̄m eo ꝙ ꝯtincat̉ ſub blaſphemia. dicenduꝫ. ꝙ ſi fuerit ex deliberatiōe animi. maledictō illa q̄ ē creatu re inꝙͣtum creatura: eſt valde graue pct̄m. redundat em̄ in creatorē. Si v̓o fuerit ex calore iracūdie cū imp̄medi tatōne: minꝰ graue pct̄m ē. Si v̓o fuerit maledictō dya boli inꝙͣtum eſt cauſa male volūtatis ꝑ quā nocet generi hūano: eſt minꝰ graue pct̄m. ſic em̄ nō redūdat in creato rem: et fit ex quodā d̓ſiderio vindicte. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de maledictōne et blaſphemia ꝙ differūt ſpē. Di cendū eſt ꝙ hoc verū eſt. nihilominꝰ pōt tn̄ vnū aliqn̄ cō comitari alteruꝫ rōne alicuiꝰ ꝯtenti ſub ip̄o. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de ꝯꝑatione maledictōnis ad homicidium ꝙ eſt par illi vel maiꝰ. dicendū eſt. ꝙ hoc dr̄ in detractōꝫ illius pct̄i quo ad iudicē. qm̄ ſub illo p̄cepto decalogi nō occides quadā generali rōne ꝯtinet̉. minus tn̄ eſt homi cidio ꝓprie dicto qͦ ad actū vel qͦ ad damnū ꝯſequēs. quo ad libidinē v̓o peccandi poſſit eſſe par. et multotiēs ꝯtin git ꝙ in maledictōne non deeſt voluntas ꝑpetrandi: et ſi adeſſet oportunitas. ¶ Nembrū octauum Ctauo querit̉. vtrū eque ꝯueniant maledi ctōnes in nouo teſta. et in veteri. Ꝙ nō: vi detur. Nouū teſtamētū ē lex gr̄e ⁊ miſcd̓ie gͦ ei nō ꝯpetit imp̄catio pene: gͦ nō ꝯpetunt maledictōnes in no. teſta. ¶ Contra. in vtroqꝫ teſtō ē iu diciū ſpūale. iudiciū v̓o ſpūale vtit̉ maledictōne in delin quētes incorrigibiles. gͦ cū eque ſit iudiciū in nouo ſic̄ ī veteri vel magis. erit eque vel magis imp̄catio ī nouo q̄ in veteri. ¶ Ꝙ etiaꝫ magis ſit in nouo ꝙͣ in veteri on̄dit̉ ꝑ hoc. ꝙ in veteri aucͣtas iudicandi data eſt ꝑ ſeruū. In nouo d̓o data eſt ꝑ filiū: pt̄as aūt dn̄i plus ꝯuenit filio ꝙͣ ſeruo. In nouo v̓o teſtō legit̉. pr̄ om̄e iudiciū dedit filio: nuſꝙͣ in veteri legit̉ ꝙ dederit om̄e iudiciū ſeruo. cū ergo maledictio ſit cohercio ꝯſequēs iudicium: magis ꝯpeti maledictio in no. teſta. ꝙͣ in veteri. ¶ Preterea. querit̉ ꝓ pter quid ꝓhibet̉ hō maledicere cū dn̄i ſit maledictō ml̓ totiens in ve. te. cū aūt exemplū vite hominibꝰ ponat nō facit in hmōi qd̓ nō vult ab hoībꝰ fieri. ſic̄ hr̄. xxiij. Nu. ſuꝑ illud. quō maledicā. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ maledi ctōnes cōes ſunt veteri teſta. ⁊ nouo. magis tn̄ ꝯpetebāt veteri. ppl̓s em̄ ſb̓ lege moyſi ꝯſtitꝰ plꝰ ſeruiebat timoe̓ pe ne: qͥm̄ ppl̓s dure ceruicis erat. ſicut hr̄. viij. act̄. et. xlviij. yſa. Scio qꝛ durꝰ es tu. et neruꝰ ferreus ceruix tua. iō po ſite ſunt maledictōes plures q̄ dent̉ nō obſeruātibꝰ mā datū ſic̄ hr̄. xxviij. deū. ppl̓s autē ſub lege gr̄e ꝯſtitutꝰ: plꝰ ẜuiebat amore patrie et iō plus ē ibi de bn̄dictōne minꝰ de maledictōne. vn̄. v. math̓. ꝓponunt̉ bt̄itudines ſine ve tn̄ luc. vj. ponunt̉ cū ve.i. maledictōnibꝰ: ad oſtendendū ꝙ filij iſrahel ſeruire debent ex caritate ſimpliciter. vel habere duplicem reſpectum: vnum ad premium ⁊ h̓ ma ius: et alterum ad penam et hic minus. ¶ Ad obiectum autem reſpondendum eſt ꝙ licet iudiciuꝫ nobilius ⁊ po tentius ſit in nouo ꝙͣ in veteri: tamen non ita competit ei maledictio. regis enim cuius eſt iudicium eſt cum miſericordia iudicare dum eſt tempus miſericordie. ſerui v̓o qui iuratus eſt legibus ē cuꝫ ſeueritate iudicare. Ideo chriſtus qui conſtitutus eſt rex et iudex in nouo teſta mento cuꝫ miſericordia iudicat in preſenti. in futuro v̓o cum ſeueritate iudicabit vbi nullum relinquit̉ iudiciuꝫ ſeruo. Seruus v̓o qui iuratus eſt legibus in preſenti cū ſeueritate iudicat: ideo in veteri teſtamento tamgraues pene erant conſtitute. ¶ Ad illud d̓o quod obijcit̉. ꝓpter quid homini ꝓhibet̉ maledicere: cum ip̄e dominus male dicat. qui exemplū agendi hominibꝰ dat. Dicendum eſt dupliciter maledicere: vnum qd̓ eſt ex malicia vino cte. ⁊ aliud qd̓ eſt ex amore iuſticie cū ad eum ꝑtinet ius aucͣtis diuine. et hoc modo accipit exemplum a deo qu non maledicit niſi virtute iuſticie. ¶ Queſtio. cxlviij. de blaſ phemia in deum. Oſt peccata oris que vergūt in iniuriā ꝓximi: ſeꝗtur pec catū oris qd̓ vergit in iniuriā dei pͥnci paliter qd̓ dicit̉ blaſphemia. Circa qd̓ querenduꝫ ē. Primo qd̓ ſit blaſphema re. Scd̓o que ſint differētie eius. Tercio vtruꝫ ſit ſemꝑ mortale pct̄m. Quarto vtrum ſit hominis tm̄ in pn̄ti an etiā in futuro. Quinto de ꝯꝑatōne huiꝰ peccati ad q̄daꝫ alia genera pct̄oꝝ vel ſpecierū inter ſe. Sexto vtrum ſit peccatum irremiſſibile. Septimo vtrum ſit tm̄ in dictis vel etiam in facti ¶ Nlembrum primuꝫ Irca primū ſic dicit haymo. Blaſphema re eſt ꝯtumeliaꝫ vel aliqd̓ ꝯuicium inferr in iniuriā creatoris. Sꝫ videt̉ ꝙ diffinitō nō ꝯueniat om̄i blaſphemie. ꝑ hoc qd̓ dicit̉ iiij. ad eph̓. ſuꝑ illud. Blaſphemia tollat̉ a vobis. glo. q̄ fit in deum vel in ſct̄os: gͦ nō oīs blaſphemia ē in deum ¶ Item ſuꝑ illud. j. Iude. maieſtatē aūt et blaſphemant glo. oīs blaſphemia ē cauēda ſꝫ maxime in creatorē. gͦ n̄ oīs blaſphemia eſt in deum. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ blaſ phemia ꝓprie dicta ē in deū. ꝙ aūt dr̄ eſſe in ſct̄os vel in creaturā: hoc ē ꝗa in illis blaſphemat̉ deus qui ē ꝯditor creature ⁊ rector et dator ſct̄itatis. directe gͦ et indirecte oīs blaſphemia ē in deuꝫ. ¶ Ponit̉ iterū diffinitio blaſ phemie talis. Blaſphemia ē ꝑ quā de deo ip̄e falſe dicū tur. ¶ Sꝫ videt̉ ꝙ hec diffinito nō ꝯueniat. eſt em̄ qͦddaꝫ blaſphemare. cū attribuit̉ creature qd̓ eſt ꝓpriū dei. vt ſi dicat̉ ꝙ angelꝰ vel hō creat. et ibi nō falſuꝫ dr̄ de deo ſed de creatura: gͦ p̄dicta diffinitō eſt nō ꝯueniens. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ p̄dicta diffinitio intelligit̉ de blaſphemia ſim plicit̓. vbi remouet̉ a deo qd̓ ei vere ꝯuenit: vl̓ ei attribu itur qd̓ nō ꝯuenit. nō ꝗa nō ſit blaſphemia attribuere al teri qd̓ ei ſoli cōuenit. ¶ Nembrum ſecundum Ecūdo querit̉ q̄ ſint dr̄ie eiꝰ. et ponuntur tres. quaꝝ vna ē cū attribuit̉ deo qd̓ ei nō ꝯuenit. Scd̓o ē cū ab eo remouet̉ qd̓ ei cō uenit. Tercia cuꝫ attribuit̉ creat̉e qd̓ deo appropriat̉. ¶ Itē in pͥmo li. de tri. ponūt̉ alie tres dr̄ie. qͣ rū vna ē eoꝝ q̄ ſapiūt de deo ẜm corpꝰ. vt ꝗ̄ opināt̉ deū eē candidū vel rubeū ⁊ talia ei attribuūtur. Et alia ē eorū ꝗ ſapiunt de deo ẜm ſpm̄ creatū ⁊ talia ei attribuunt̉. vt y deus ē obliuiſcēs aut recordās ſiue penitēs. ⁊ hꝰ mōi. Tercia ē eoꝝ ꝗ attribuūt deo aliqd̓ excellēs corpꝰ ⁊ ſpm̄ qd̓ nulli rei ꝯueīt. vt ꝗ dicūt deū talis eē potētie vt ſeip̄m genuerit. nulla eī ē res q̄ ſeip̄aꝫ gignat vt ſit. et hec blaſ phemia maior ē p̄dictis. vn̄ dīc h̓ morbꝰ oīm triū geneꝝ ē peſſimꝰ. ¶ Fōt gͦ q̄ri qͣliter he tres dr̄ie ſe hēant ad ali as tres. ¶ Prete̓a. vtrū poſſint eſſe pl̓es ꝙͣ tres. vt due.ſ. ſint reſpectu creat̉e ſic̄ due ſūt reſpectu creatoris. ¶ Pre

terea cum ſint tres differentie poteſt queri. vtrum blaſ phemia eque dicat̉ de eis. an magis de vna ꝙͣ de altera. Uidet̉ em̄ ꝙ maxima blaſphemia ſit cum attribuit̉ deo qd̓ ei nō ꝯuenit. vn̄ horrendū eſt de deo aliquid falſi dicē et ſi ad laudē eius videat̉ ꝑtinere. nō em̄ minori ſꝫ maio ri ſcelere fortaſſis in deo laudat̉ falſitas ꝙͣ vituꝑat̉ veri tas: gͦ maior blaſphemia videt̉ eſſe cuꝫ attribuit̉ deo qd̓ ei nō ꝯuenit: ꝙͣ cū remouet̉ ab eo qd̓ ei ꝯuenit. ¶ Cont̄. plus ē mali deū aſſerere deū nō eſſe. ꝙͣ ſupponendo ipſuꝫ eſſe aliꝗd et ei attribuere qd̓ nō ꝯuenit. Sꝫ cū quicꝗd in deo ē idem ſit qd̓ deus: remouere aliꝗd ab eo qd̓ ei cōue nit eſt remouere ab eo eſſe: gͦ maior blaſphemia eſt cū re mouet̉ ab eo qd̓ ei ꝯuenit: ꝙ cū attribuit̉ ei qd̓ ei nō con uenit. gͦ maior blaſphemia ē cū vituꝑatur veritas ꝙͣ cuꝫ laudat̉ falſitas. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ tres dr̄ie q̄ dātur intelligi in pͥma diuiſione: ꝯtinētur ſub vna dr̄ia alteriꝰ diuiſionis. ſub illa.ſ. qͦ attribuitur aliquid deo qd̓ ei nō ꝯuenit. vn̄ nō eſt pͥma diuiſio blaſphemie ſed ſcd̓a. ¶ Ad icd̓m v̓o dicendū. ꝙ nō ſunt due dre blaſphemie reſpct̄u creat̉e: ſic̄ ſunt due r̄ſpectu creatoris. oīs eī dr̄ia blaſphe mie aliqͦ modo ad creatorē ſicut ad deū refertur. cuꝫ em̄ attribuit̉ creature aliquid qd̓ ſoli deo ꝯuenit: iniuria eſt creatoris. ſi v̓o remouet̉ a creatura qd̓ deo ꝯuenit vel nō ꝯuenit: nulla ex hoc fit deo iniuria. ⁊ ita reſpectu creatu re eſt tm̄ vna dr̄ia blaſphemie: in attribuendo.ſ. nō ī re mouendo: reſpectu v̓o creatoris vtroqꝫ mō. ¶ Ad terciū v̓o dicendum. ꝙ differūt he tres dr̄ie ẜm gradꝰ. vt prima ſit cū laudat̉ falſitas. ſcd̓a cū vituꝑat̉ veritas. tercia cuꝫ falſo attribuit̉ creature qd̓ eſt ſolius creatoris. ¶ Ad ob iectū aūt in cōtrariū dicendū. ꝙ licet ꝗcquid in deo ē ſit ipſe deus: tn̄ ꝯtingit aliquid negare de deo qd̓ ei ꝯuenit. nec tn̄ negat̉ ip̄m eſſe. vn̄ nō ex hoc ſeꝗtur ꝙ maiꝰ malum. ſit vituperare in deo veritatem: ꝙͣ laudare falſitatem. ¶ Membrum terciuꝫ Ercio querit̉ vtrū blaſphemia ſit ſꝑ mor tale pct̄m. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄ ſuꝑ illud. yſa. xviij. ad ppl̓m terribilē ⁊cͣ. glo. oē pec catū ꝯꝑatuꝫ blaſphemie leuiꝰ ē: gͦ nō eſt ve niale pct̄m̄. et eſt pctm̄ beniale vel mortale: gͦ eſt mortale ¶ Item ſic̄ hr̄. xxiiij. leui. pct̄o blaſphemie debebat̉ lapi datio. ſꝫ om̄e pct̄m cui in veteri lege mors debebat̉ ꝓ pe na mortale pct̄m reputat̉ in genere: gͦ blaſphemia eſt vl̓r mortale pct̄m. ¶ Contͣ. iij. ad col̓. ſuꝑ illud. Nūc aūt de ponite ⁊cͣ. glo. pꝰ maiora ꝓhibet mīora: inter q̄ ꝯputatur blaſphemia. ⁊ enumerātur ibi pct̄a venialia. gͦ aliqua eſt blaſphemia q̄ eſt veniale pct̄m. ¶ Preterea. ea pct̄a q̄ re mittunt̉: inter venialia ꝯputant̉. et ſi non ex genere tn̄ ex euentū: ſꝫ blaſphemia ē de pct̄is q̄ remittunt̉ hominibus ſicut hr̄. xij. math̓. om̄ pct̄m et blaſphemia remittet̉ hoī bus. et. iij. marci. dimittētur filijs hoīm pct̄a ⁊ blaſphe mie quibꝰ blaſphemauerunt. gͦ blaſphemia ꝯputat̉ inter pct̄a venialia genere vel euentū. ¶ Ad qd̓ dicendum. blaſphemia eſt mortale pct̄m: cū ꝗs cū deliberatōne ī in iuriaꝫ dei peccat. Si v̓o fiat ex ſurreptōne pōt eſſe veni ale ẜm ꝯditōeꝫ ꝑſone. licet ꝙͣtum ē de genere actꝰ dicatur mortale pct̄m. ¶ Ad obiectu aūt pͥmo dicendū eſt. ꝙ licꝫ blaſphemia ꝯputet̉ inter minora pct̄a. nō tn̄ ex hoc ſeꝗ tur ꝙ blaſphemia ẜm om̄eꝫ modū ſit mortale. In pct̄is em̄ mortalibꝰ quedā ſunt maiora: q̄dam ſunt minora. aūt eſſe veniale cum adeſt ignorātia qͣ nō credit hō bla phemare deuꝫ. ⁊ ſi dicat huiuſcemodi verba ⁊ cū hͦ fue rit affectōnis impetu vt ex ꝑte rōnis et voluntatis pct̄m alleuiat̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdū. ꝙ lꝫ blaſphemia aliqͣ ſit remiſſibilis: nō tn̄ eſt ꝓpter hoc veniale pct̄m ī gene̓ ſuo. ſꝫ ex hoc ſeꝗtur ꝙ hꝫ infirmitatē vel ignorantiā adiūctā in ꝑſona: ꝓpter quā moueat̉ deus ad remittendū vel mo ueri poſſit. ¶ Ad ea v̓o q̄ obiecta ſunt ex alia ꝑte. dicen dum eſt ꝙ cum dr̄ om̄e pct̄m ꝯꝑatuꝫ blaſphemie leuius eſt. hoc nō intelligit̉ de blaſphemia ꝓut ꝯtinet in ſe om̄eꝫ modum bl phemie: ſed prout determinat blaſphemiaꝫ
in ſummo. vel fit comparatio aliorum peccatorum qui bus peccat̉ in ꝓximū. quo ad hoc ꝙ peccatur in ꝓximuꝫ reſpectu blaſphemie inꝙͣtum peccatur in deum. ẜm illd̓ quod dicitur.j. reg. ij. Si peccauerit vir in virum placa ri poterit deus. ſi aūt in deum peccauerit vir: quis ora bit ꝓ eo? Si v̓o accipiatur blaſphemia in termino. hoc eſt pro ſpiritu blaſphemie. ꝓut dicitur. xij. math̓. ſpiritꝰ blaſphemie non remittetur ẜm hoc fit comꝑatio ad pec cata que fiūt ex infirmitate et ex ignorantia: que ꝙͣtuꝫ ē de hoc leuiora reputantur. ¶ Membrum quartum Uarto querit̉ vtrum hoīs ſit tm̄ in p̄ſenti blaſphemare aut in futuro. Ꝙ tm̄ in pn̄ti videt̉. blaſphemare em̄ eſt pct̄m peccare in deū: ſꝫ in preſenti eſt tp̄us demerendi. gͦ in pn̄ti eſt tp̄s peccādi. gͦ in pn̄ti tm̄ eſt tp̄s blaſphemandi ¶ Contra.xvj. apo. ſuꝑ illud blaſphemauerūt in mēoria apud deuꝫ. glo. in inferno poſiti ꝙͣuis ſciant ſe ꝓ merito puniri: dolebūt tn̄ ꝙ deus tantā potentiaꝫ habeat ꝙ pl gas eis inferat. et hͦ eſt blaſphemia: gͦ nō tm̄ eſt blaſphe mia in pn̄ti ſꝫ etiā in futuro. ¶ Forte dicet̉ ꝙ blaſphem re in futuro nō dicet̉ ꝑ modū actꝰ culpabilis lꝫ ſit ꝑ mo dum habitꝰ: ſed erit ꝑ modū actus penalis. Contͣ. velle potentiā diuinā minia ſi eſſet in aliqͦ pn̄ti. deſignaret co dis blaſphemiā. etſi ꝓrumꝑet in actu ſermonis eēt bla phemia oris. ſi gͦ ꝯſil̓is actꝰ in ſpē ſit in ip̄is damnatis vt eſt hic actus culpabilis: ita ⁊ ibi erit actꝰ culpabilis ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ licet ꝯſil̓is actꝰ inordinatꝰ exeat. damnatis qͣlis exit a pct̄oribꝰ in pn̄ti: tn̄ diuerſuꝫ ē p̄nci piuꝫ exeūdi. hic em̄ trahit aliqͣ delectatio libidinoſa que exit a li. ar. ibi v̓o ſuſtinentia pene excellentis induratōe vel acerbitate inducit ad hoc. vn̄ hic in actū culpabilem ibi totaliter cedit in actū penalē. ſimilitudo em̄ actus ī ſpē naturali eſt vtrobiqꝫ: ſed ſil̓itudo in ſpē morali non vtrobiqꝫ. dolor em̄ aliqn̄ nominat actuꝫ culpabilem. a qn̄ nominat actum penalem. et tunc eſt diſſimilitudo in ſpecie morali. ¶ Nembrum quintum Ainto querit̉ de ꝯꝑatione huiꝰ peccati ad alia quedā genera peccatorum vel ſpecies inter ſe. Et primo oſtenditur ꝙ maius eſt peccatū alijs peccatis yſa. xviij. ad ppl̓um terribilem. glo. nihil horribilius blaſphemia que ponit os ſuum in celum. gͦ eſt maius peccatum alijs. ¶ Item Rich̓. de ſancto vinc. Sceleratiſſimum genus pct̄i quā do quis in dei vituperijs delectatur. quid aliud eſt ſpūs blaſphemie niſi affectatio ⁊ deſiderium vituꝑatōnis. cū gͦ hoc genus peccati ſit blaſphemia erit maius alijs pec catis. ¶ Contra. ſuper illud pͣs. Nolite exaltare cornu glo. maximū eſt viciū excuſatōnis. nam quaſi cornu eri git: qui peccata ſua per alios nititur excuſare. vt per dy abolum vel per alios ſuaſores vel per neceſſitatem intel lectorum. ergo peccatū excuſatōnis eſt maximū. non er go blaſphemia. ¶ Item ſuꝑ illud. non miſerearis omni bus qui oꝑantur iniquitatem. glo. eſt defenſio peccato rum quādo defendit hō quod deus odit. de quo dicitur. eſt peccatum ad mortem: non pro eo dico vt oret ꝗs: ſec pct̄o ad mortem nullū eſt maius. gͦ nec blaſpheīa. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ blaſphemia ꝓui accipit̉ ꝓ ſpū blaſphe mie: eſt maximū pct̄m ex duplici rōne. ꝗa iniuria fit deo ꝗa ex malignitate peccat̉. maiꝰ ē gͦ r̄ſpectu illoꝝ pct̄oꝝ q̄ nō fiūt in deū: et reſpectu eoꝝ q̄ fiunt ſed nō ex maligni tate. et ſic accipiunt̉ predicte aucͣtes: cū auteꝫ dic̄ ꝙ p̄ catū excuſatiōis eſt maximum: intelligendum ē ꝙ mō mum dicitur quia aufert remedium peccati er ꝑte eius qui penitere debet. remediū aūt pct̄i eſt accuſatio ipſius pct̄oris et oīmoda ꝯfeſſio pct̄i. in hoc gͦ dicit̉ pct̄m excuſa tionis maximum. Ex altera ꝑte blaſphemia dicit̉ maxi mum. ꝗa ꝓuocat oculos diuīe maieſtatis ad nō milere

Queſtio .cxlix.
dum ſiue a dn̄o remittenduꝫ. ¶ Deinde queritur vtrum blaſphemia ſit maiꝰ pct̄m homicidio vel par. ꝙ autē ſit: videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit aug. Nō minꝰ peccant qui blaſphe mant xp̄m regnantē in celis: ꝙͣ qui crucifixerūt ambulā tem in terris. ſꝫ qui crucifixerūt ꝑpetrauerunt graue ho micidiū. gͦ blaſphemia in xp̄m regnantē in celo ē par pec catū vel maiꝰ homicidio. ¶ Ad idem. pct̄m blaſphemie ē ꝯtra p̄ceptū tabule pͥme. pct̄m v̓o homicidij ꝯtra p̄ceptū ſcd̓e tabule: ſꝫ maiꝰ eſt p̄ceptū prime tabule ꝙͣ ſcd̓e: gͦ ma ius eſt pct̄m blaſphemie ꝙ homicidij. ¶ Contra. homi cidiū om̄i genere ē mortale pct̄m cū eſt pct̄m. primū locū etiā tenet in penis: blaſphemia nō om̄i genere eſt morta le: nec ſemꝑ debet̉ ei primꝰ locꝰ in penis: gͦ homicidiū eſt maius pctm̄ blaſphemie. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ maiꝰ pōt dici pct̄m pct̄o ẜm plures rōnes. tū ẜm rōnem maioris libidinis: tū ẜm rōnem maioris iniurie: tū ẜm ratōnem maioris damni: tum ẜm rōneꝫ maioris reatus.i. obliga tionis ad maiorē penam. ẜm primū modū pōt peccatum blaſphemie eſſe par pct̄o homicidij. qꝛ ex equali libidine et excedentia p̄nt eſſe et exceſſa. ꝙͣtum ad ſcd̓am ratōem maiꝰ eſt pct̄m blaſphemie ꝙͣ homicidij: ꝗa fit maior iniu ria rōne maioris ſtatus. ſtatus em̄ regnantis in celis eſt maior ipſiꝰ regnātis in terris. Preterea. plus eſt auferre vitam gr̄e ꝙͣ vitā nature. ꝙͣtum aūt ad terciā rōneꝫ ma ius damnū ꝯſequit̉ eſſential̓r ip̄m pct̄m homicidij ꝙͣ ip̄m pct̄m blaſphemie. maior etiā pena tꝑalis debet̉ in crimi nis maioris deteſtatōne. ¶ Ad huc etiā querit̉ vtrū blaſ phemare ſit maiꝰ pct̄m ꝙ ꝑiurare? et videt̉ ꝙ ꝑiurare ſit maiꝰ pct̄m. ꝗa ꝗ ꝑiurat: nomē d̓i ſumit īuanū et deū aſſu mit teſtē falſitatis: ſꝫ teſtis falſitatis non pōt eſſe niſi fal ſus. et ita imponit deo falſitatē. ſꝫ nō oīs blaſphemās di cit deū eſſe mendacē: ſꝫ aliꝗd aliud attribuit eī qd̓ ei non ꝯuenit. gͦ minor pōt eſſe blaſphemia ꝑiurio. que em̄ ma ior iniuria ꝙͣ deū dicere mendacē cū ſit ſumma veritas. ¶ Contra ſuꝑ illud. iiij. ad eph̓. blaſphemia tollat̉ a vob̓ glo. maius ē blaſphemare ꝙ ꝑiurare. quia ꝑiurādo fal ſe rei adhibet̉ teſtis deus. blaſphemando de ſeipſo falſa dicunt̉. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ blaſphemia eſt maiꝰ pct̄m in genere ꝑiurio. licet vtrūqꝫ referat̉ ad p̄ceptum prime tabule. ẜm quendā moduꝫ. plus em̄ eſt falſum dicere de deo ꝙͣ dicere falſum de creatura cū aſſertione. et licet in ꝑiurio inuocet̉ deus teſtis: hoc non eſt quia deꝰ ſit teſtis falſitatis: ſꝫ vt firmet̉ credulitas in eo cui iurat̉. nihilo minus tn̄ aliqua blaſphemia pōt eſſe minor aliqͦ ꝑiurio. ⁊ quia ex minori libidine procedat: et quia minoris ſit damni. ¶ Nembrum. vj. Exto querit̉. vtrū blaſphemia ſit tm̄ in di ctis: an etiaꝫ in factis. Ꝙ aūt ſit in dictis pꝫ ꝑ hoc qd̓ dr̄. iiij. ad eph̓. Blaſphemia ē ꝑ quā de deo ip̄o falſa dicunt̉. Sil̓r. xxiiij. Leui. Qui blaſphemauerit nomen dn̄i ⁊cͣ. glo. Maledi cit deū qui neſciēter blaſphemat et pct̄m recipit.i. penaꝫ pct̄i. ¶ Contͣ ſuꝑ illud. ij. pe. ij. ꝑ quos via veritatis blaſ phemat̉ ⁊cͣ. via veritatis blaſphemat̉ ꝑ hereticos. nō ſo lum in eis qͦs ſue hereſi ſeductos aſſociant: ſꝫ in eis qͦꝫ qͦs ꝑ impuriſſima facta ſua ⁊ ſacrificia vel etiā miſteria exē crāda q̄ faciūt ī odiū xp̄iani noīs ꝯcitāt exiſtimātibꝰ in ꝑitis om̄s xp̄ianos hmōi flagicijs mācipatos. ex qͦ hr̄ ꝙ blaſphemia nō tm̄ ē in dictis ſꝫ etiaꝫ in factis. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ blaſphemia ꝓprie dr̄ eſſe in v̓bis. extendit̉ tn̄ aliqn̄ ad illā q̄ eſt in oꝑibꝰ. ſic̄ ꝯfeſſio ⁊ negatio licꝫ ꝓprit dicat̉ in v̓bis: tn̄ nihilominꝰ aliqn̄ accipiunt̉ in factis. ſi cut dr̄. j. ad thitū. ꝯfitent̉ ꝗdā v̓bis factis aūt negant. Membrum. vij. ptimo querit̉ vtrū blaſphemia ſit pct̄m remiſſibile. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dīc hugo. de ſanc. victo. loquens de hoc pct̄o. ꝙ hͦ ma lum nihil hꝫ in ſe excuſatōnis. ſꝫ ꝗa hͦ nō vi
detur habere car in remiſſionis. gͦ hoc peccatum eſt ir remiſſibile. Dicit̉ etiā. xij. math̓. ſpūs blaſphemie nec re mittet̉ hic nec in futuro. ¶ Item heficiꝰ loquēs de hͦ pct iuſte ſine miſcd̓ia punit̉ ſiue a pr̄ibꝰ tanꝙͣ ciuis erudit ſiue nouit̉ didicerit tanꝙͣ ꝑegrinus. gͦ pctm̄ hꝰ ē irremiſſi bile. ¶ Contra hiero. blaſphemia licet tanꝙͣ culpa non careat erroris: tn̄ veniā hꝫ ꝓpter corꝑis vnitatem. ¶ Pre terea. xij. math̓. blaſphemie et pct̄m remittunt̉ hominibꝰ gͦ blaſphemia ē remiſſibilis. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ blaſ phemiā aliqn̄ fit ex coactōne ſicut dicit richardꝰ. aliqn̄ ex deceptōne. cum aūt fit ex coactōne tūc peccat̉ in pr̄em cum aut ex deceptōne tunc peccat̉ in filiū. vtroqꝫ aut mō habet in ſe cām excuſatōnis et dr̄ remiſſibile ꝗa hꝫ ſecuꝫ annexā cauſam motiuā miſcd̓ie diuine ad remiſſionem. Cū aūt peccat̉ ex malignitate vel ex certa ſcientia pecca to blaſphemie qd̓ dicit̉ ſpūs blaſphemie dicit̉ peccatum irremiſſibile. nō quia poſſit remitti: vel ꝗa non aliqn̄ re mittitur: ſed quia non gerit ſecū cauſam mouentē ad re miſſionē. et hͦ mō intelligunt̉ rationes ſupradicte. ¶ Queſtio. cxlix. de hone ſtate in riſu. ludo. ioculatione. Icto de peccato ordis ⁊ oris ꝯſequenter dicendū eſt de pct̄o oꝑis: ſꝫ ꝗa pct̄m oꝑis magnaꝫ lati tudineꝫ habet. in tractatu diuiſionū ſe quentiū aget̉ de illis. in pn̄ti aūt ſuffici at de pctis oꝑis q̄ ꝑtinent ad geſtū vel ad nutū corporis ⁊ que ꝑtinent ad ornatū. pct̄m aūt qd̓ eſt in geſtu vel nu tu corꝑis quoddā attendit̉ in ſe. quoddā reſpectu ꝓximi Peccatū in ſe dicit̉ pct̄m ioculatōnis vt riſus attendat̉ ꝙͣtum ad motū oris. ioculatio aūt ꝙͣtum ad motū corpo ris ſiue geſticulatō: ſubſannatō aūt et deriſio ꝙͣtuꝫ ad ꝓ ximū. ¶ Primo gͦ dicendū eſt de riſu et ioculatōne. que rendū eſt gͦ vtrum ridere et ludere ſiue ioculari ſit pctm̄. Scd̓o gͦ ſi aliqn̄ eſt mortale. Tercio ſi inſpectores ludo rum aūt ioculationū peccent aliqn̄ venialiter aliqn̄ mor taliter. Quarto vtrum miniſtrantes neceſſaria talibus peccent. ¶ Aembrum primum D primū ſic. videtur ꝙ iſta non ſint pecca ta. ridere enim a natura ineſt homini. ⁊ ſi cut flere ē reſpectu triſtabilis: ita ridere ē reſpectu delectabilis. ſic̄ gͦ flere pōt eē ſine pct̄o ita ⁊ ridere ſine pct̄o. ¶ Item inter om̄s v̓tutes mo rales ſiue ꝯſuetudinales ꝯputat̉ entrapelia. entrapelia aūt ē medietas in ludis: gͦ ꝯtingit iſta fieri ſine peccato. ¶ Item dicit̉. iij. eccͣs. Eſt tp̄s flendi et tp̄s ridendi. tp̄s plangēdi et tp̄s ſaltādi. tp̄s at̄ ſumit̉ ꝓ oꝑtunitate. opor tunitas aūt non eſt in pct̄o gͦ riſus ⁊ ſaltatō pn̄t eſſe ſine pct̄o. ¶ Item greg. dauid plus ſtupeo ſaltantē ꝙͣ pugnā tem. pugnādo hoſtē ſubdidit: ſaltando coram dn̄o hōſe ip̄m huiliādo meruit: ſꝫ pugͣndo cū hoſte meruit: gͦ mul to fortiꝰ ſaltando meruit. ¶ Iteꝫ ſeuerū eſſe tp̄s ⁊ locꝰ ex igit ſic letari ſapiēter. vt nullꝰ hēat te tanꝙͣ aſperū nec cō temnat te vt vileꝫ. ex quibꝰ omībꝰ colligit̉ ꝙ ludus ⁊ io culatio pn̄t eē ſine pct̄o. ¶ Contͣ Exo. xxxij. ſurrexerunt lude̓. glo. eſus ⁊ potꝰ ad ludū impulit. ludꝰ ad idolatriā: qꝛ ſi vanitatis culpa nō caute ꝯpeſcit̉. ab iniꝗtate mens incauta deuorat̉: gͦ in ludo eſt pct̄m. ¶ Item criſo. Non dat deꝰ lude̓ ſꝫ dyabolꝰ. audi ꝗd ludentes paſſi ſunt. ſedit ppl̓s comede̓ et bibere ⁊ ſurrexer̄t lude̓. gͦ lude̓ nō eſt ſine pct̄o. ¶ Item. xv. hiere. Nō ſedi in ꝯcilio ludentiū. ⁊ ſil̓r iij. Tho. malū eſt gͦ lude̓. cū in oppoſito ꝑſone ille reddā tur ꝯmēdabiles. ¶ Itē criſo. Nō ē nr̄m ride̓ ꝯtinue ⁊ frā gi ⁊ laſciuire. et loꝗtur ī ꝑſona xp̄ianoꝝ. gͦ xp̄iani peccāt ludēdo. ¶ Sil̓r dr̄ de riſu ꝑ hͦ qd̓ dr̄. vj. luc̄. ve vob̓ ꝗ nūc ridetis. et. vij. eccͣs. Cor ſtultoꝝ vbi leticia. et dīc glo. vj. luc̄. docet ſtulticiā ridētibꝰ prudētiā flentibꝰ aſcribendā.

¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ multiplex eſt riſus. Eſt em̄ quidā qui ꝓuenit ex ſerenitate ꝯſcīe et iſtatōne gaudij ſuꝑn ⁊ iſte riſus nō tm̄ eſt ſine pct̄o: ſꝫ inet ad fructū ſpū eſt gauo Eſt iterū riſus qui cedit in p̄miū. de quo dr̄ vlt. ꝓue debit in die iſſimo. vn̄ glo. gaudebit in retribi ne regni celeſtis q̄ dolebat in certamīe vite pre ſentis. Eſt iteꝝ riſus qui ꝓcedit in demerituꝫ. qui fit ex īmoderata leticia. de quo dr̄. vij. eccͣs. melior eſt ira riſu. glo. interli. ꝗ diſſoluit etiā ſapientē. et in eodē ſicut ſoni tus ſpinaꝝ ardentiū ſub olla fit riſus ſtulti. et ẜm hunc modū ride̓ ē ſine pct̄o. Eſt iteꝝ riſus ex ip̄a natura mā ſuetudine. et ſic atteſtat̉ bonitati nature: et bonū nature determinat. Eodem mō pōt diſtingui de ſaltatione et lu do. Eſt em̄ ſaltatio vel ludus q̄ ꝑueniunt ex mentis laſci uia. et ẜm hoc ſunt pct̄a vel cū pct̄o. Et eſt iterū ſaltatio vel ludus ex ſpūali mētis iocunditate. et hoc mō ſaltauit dd̓ corā archa ⁊ riſit in ſignū huīlitatis ⁊ ſpūalis iocun ditatis. et ẜm hoc ſaltatio ceſſit in meritū. Aliqn̄ d̓o fit ad nature recreatōeꝫ et ẜm hͦ bonuꝫ nature determinat. Aliqn̄ fit cauſa exercitij et ſic bonū artis determinat. et ẜm hūc modū pōt eē īdifferens ad meritū vel demeritū. ¶ Per iam dicta pn̄t ſolui q̄ obiecta ſunt qd̓ eī prīo dc̄m eſt ad actū naturalē refert̉. ſecūdū ad actū virtutis ꝯſue tudinalis. terciū v̓o indifferēter accipit̉. quartum v̓o ad actū v̓tutis gratuite. ꝗntū v̓o ad actum v̓tutis moralis. Econtra v̓o qd̓ dr̄ in Exod̓. ad ludū culpabilem ꝑtinet. Similiter et ea que conſequuntur de ludo. riſu. et iocu latione. ¶ Mēbruꝫ ſecunduꝫ Ecūdo querit̉ ſi aliqn̄ ſint pct̄a mortalia. vicꝫ riſus ludus ⁊ ioculatio. Qd̓ vidr̄. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ luc̄. vj. ve vob̓ qui nūc ridetis. ve em̄ ꝯminatōnē pene eterne ſignat. q̄ ꝓ peccato mortali debet̉. ¶ Item beda. Riſui vacantes male obſe quentiū clientela maiorē fouent̉ ad penā. ¶ Item. iiij. ia cobi. Riſus vr̄ in luctum ꝯuertet̉. glo. interli. ꝗ fuit de le uitate ſcl̓i. et iteꝝ. xiiij. ꝓuer. Riſus dolore miſcebit̉ ⁊ ex trema gaudij luctus occupat. et dic interli. luctꝰ ꝑpetuꝰ: ſꝫ talis nō dr̄ niſi ꝓ mortali pct̄o. gͦ etiā. et. xxvij. ecc̄i. Ri ſus illoꝝ in delictis pct̄i: ſꝫ delictuꝫ ſonat in mortale pec catū: gͦ riſus eſt mortale pct̄m. ¶ Ꝙ aūt ſit veniale patꝫ ex quibuſdā aucͣtibꝰ ſupͣdictis. fiūt em̄ ex quadā cā leui tatis ſicut dr̄. iij. tho ea nō eſt exp̄ſſa ꝓhibitio diuina in ꝯtemptū cuiꝰ videant̉ ꝑpetrari. ¶ Ad qd̓ dicen dum. ꝙ aliqn̄ in his eſt veniale pct̄m. aliqn̄ mortale. pōt em̄ immoderata leticia ex qͣ originē ducūt nō p̄ferri incō mutabili bono ſꝫ pōt fieri ꝯuerſio ad immutabile bonuꝫ citra deū et ſic erat veniale. ſi v̓o fiat in ꝯtemptuꝫ dei vel p̄ferat̉ incōmutabili bono: ẜm hoc erit mortale peccatū Ille gͦ ludꝰ qͦ ludebat ppl̓s iſraheliticꝰ vitulū aureū faci endo: vel erat mortale peccatū: vel diſpoſitio ad mortale pct̄m. videt̉ aūt ex glo. ꝙ eſſet diſpoſitio ad mortale pec catuꝫ. Introducit̉ em̄ illa aucͣtas eccͣ̄i. ꝗ ſpernit modica paulatim decidet. ¶ Illud etiā qd̓ dr̄. iiij. iacobi. Riſus vr̄ ꝯuertet̉ in luctū. de veniali pctō videtur intelligi. poſ ſet tn̄ ad vtrūqꝫ referri. arguit̉ em̄ ibi de pnīe luctu qui ē de venialibꝰ et mortalibꝰ pct̄is. ¶ Ad illud aūt qd̓ dicit̉ vj. luc. ve vobis ꝗ nūc ridetis. de mortali pct̄o intelligit̉ Sil̓r illud Criẜ. Nō eſt xp̄iani ridere ꝯtinue ⁊ frangi laſciuire. ſed eoꝝ qui in cena ſunt fornicantiū mulieruꝫ et eoꝝ qui dyaboli al ſi ¶ Nembrū terciuꝫ Ercio querit̉ ſi inſpectores ludoꝝ aut io culationū peccent aliqn̄ venialiter: aliqͣn do mortaliter. ꝙ autem peccent mortalit̓ videtur ꝑ hoc quod dīc Criẜ. adulteros ⁊ verecūdos conſtituūt talium inſpectores. nihil eniꝫ ſtu proſius neqꝫ oculo turpius talia videre concedente. cum. ergo cauſa ſit mortalis peccati: erit mortale peccatum.
dicitur enim. v. math̓. Qui viderit mulierem ad concu piſcendū eam iam mechatꝰ ē in corde ſuo. et dicit Criſo Meliꝰ ē luto ⁊ gurgite oēm viſuꝫ reuerge̓: ꝙͣ talē inſpice re iniꝗtatē. neqꝫ em̄ ita oculis iactura ē gurges vt incon tinens viſus ⁊ denudate mulieris inſpectō. ¶ Itē criſo Salta tricē et ſi nullum aliū. barboros ſaltem zelamin etem̄ ab om̄i tali ſunt puri inſpectatione. q̄ gͦ erit nob̓ ex cuſatō ꝗ deberemꝰ eſſe ciues regni celoruꝫ: barbaris in hͦ deteriores ſumꝰ. ex qͦ accipit̉ ꝙ hmōi volūtaria inſpecta tio mortale pct̄m ē. ¶ Item criſ. pct̄m hͦ intantū imponit ſordeꝫ. vt neqꝫ decē milibꝰ fontibꝰ expurgare poſſis: ſꝫ ſo lum lacrimis ⁊ ꝯfeſſionibꝰ. cū gͦ hoc ꝯpetat mortali pct̄o erit mortale pct̄m. ¶ Iteꝫ leges q̄ a grecis ſcripte ſūt. ta les ꝑſonas voluerūt eē infames ſꝫ ꝑticipare infamibꝰ in actu ꝑ quā trahit̉ infamatio ē mortale pct̄m. ē eī crimē. inſpectatō volūtaria ioculationū ē mortale peccatum ¶ Contͣ. minꝰ pct̄m eſt inſpicere ꝙͣ ip̄m age̓. ſi gͦ ip̄m age re nō ſemꝑ ē mortale: multo fortiꝰ nec ip̄m inſpice. ¶ Pre terea. inſpice̓ aliqn̄ fit caſu et nō p̄cedente ꝓpoſito: ſꝫ pec catū mortale non videt̉ fieri ſine ꝓpoſito: gͦ inſpectio vo lūtaria ioculationū nō ſꝑ ē mortale pct̄m. ¶ Ad qd̓ dicē dum. ꝙ duplex ē inſpectio q̄daꝫ ē in tranſitu. nec vlteriꝰ intendit ad delectatōeꝫ mortalis pct̄i. vt fornicatiōis vel adulterij: ⁊ talis ē veīale pct̄m. Eſt alia inſpectio ſtudio ſa in qͣ ē fomentū mortal̓ pct̄i: ⁊ talis pōt eſſe mortalis. Preterea q̄daꝫ ē ioculatō hyſtrionica. q̄daꝫ ē etiā iocu latō corealis mulieꝝ laſciuarū. q̄daꝫ v̓o ē exercitij cā vl̓ tollēdi faſtidiū ſiue tollēde accidie. ſtudioſa gͦ inſpectō ꝑ quā p̄ſtat̉ fomētū ioculatōis hyſtrionice vel ioculatōnis corealis. pōt agere in peccatū mortale: et ẜm hoc poteſt reſponderi ad ea que obiecta ſunt. ¶ Alembrum quartum Uarto q̄rit̉ vtꝝ peccēt mīſtrātes nccͣia ta tibꝰ. qd̓ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ab augu. ſuꝑ ioh̓. donare res ſuas hyſtrionibꝰ viciū ē īmane ¶ Pretea infames ꝑſone ſūt hmōi iocula tores. ſic̄ hr̄. iiij. q. j. vbi dr̄ ꝙ infamie maculis ſūt aſꝑſa ſcꝫ hyſtriones. foue at̄ eos ꝗ infames ſūt in rōne īfamie pct̄m ē gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē criſ. nō ita ille ꝗ hͦ fingit ē delinquens vt tu ꝗͥ hec iubes face̓. magis aūt neqꝫ iubes ſolum ſꝫ ſtu des ⁊ letaris ⁊ laudas q̄ fiūt ⁊ oīno applaudis tl̓i ergaſti rio demonioꝝ: gͦ ꝗ fouet eos ī pct̄o magis d̓linꝗt. ¶ Itē criẜ. pͥncipiuꝫ et radix talis iniꝗtatis vos eſtis: maxīe ꝙ tribuitis. ꝗ diē vniuerſaꝫ in his ꝯſumitis ⁊ honeſtas nu ptiaꝝ res d̓turpatis. ſꝫ ꝗ ē radix iniꝗtatis magis peccat ꝙͣ ille ꝗ ē ad modū rami. gͦ mīſtrātes nccͣia ⁊ fouētes hꝰ mōi ioculatores mortal̓r peccāt. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ il li ꝗ mīſtrāt eis nccͣia ī fouēdo viciū. ſi hͦ faciūt hͦ intuitu mortal̓r peccāt: talibꝰ eī dare ꝓ exercitio ſui vicij īmane pct̄m ē. Si v̓o hͦ fiat ex aliqͣ cā veniali nō intuitu fouēdi ī pct̄o. veīale pct̄m pt̄ eē. Si v̓o cā ncc̄itatis nat̉e n̄ ē pec catū niſi fecerit rōne circūſtātie. vn̄ amb̓. in li. de officijs Paſce fame morientē ꝗſꝗs in paſcēdo hoīm ẜuare pote ris. ſi nō paueris occidiſti. ⁊ dic̄ iteꝝ. q̄ clemētiā indutꝰ ē viſcera miſcd̓ie ꝙͣuis ſpūalis ſit: n̄ adimpleuit legē xp̄i. ¶ Queſtio. cl. de irriſione. Onſequenter dice dū ē de pct̄o deriſiōis. Prīo gͦ q̄redū eſt ꝗd ſit deriſio ⁊ vtꝝ idē ſit ꝙ ſb̓ſannatō. Scd̓o vtꝝ ſit pct̄m mortale vel nō. Ter ſcio qd̓ ē ī illo gene̓ maiꝰ pct̄m. Quarto vtrum ſullinens deriſionem mereat̉. Quinto de damno quod accidit ex deriſione. ¶ Alembrum primū Irca pͥmuꝫ q̄rit̉ vtꝝ ſb̓ſannatō ſit deriſio. qd̓ videt̉. dr̄. iij. ꝓuer. Abomīatio eſt dn̄o oīs illuſor. vbi illuſor accipit̉ ꝓ irriſore: ſꝫ

Queſtio .clj.
ſubſannatio eſt illuſio. gͦ eſt irriſio. ¶ Contra ſuꝑ illud psͣ. Subſannatōem et deriſū his ⁊cͣ. vbi ſubſannatō cō tra deriſionē diuidit̉. Et alubi in psͣ. Qui habitat in ce lis irridebit eos. et do. ſubſ. e. et ita nō eſt idem ſubſāna tio qd̓ deriſio. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ aliqn̄ deriſio accip tur cōiter ꝓ quacūqꝫ inſultatōe deſpectiua ꝓut dīc be da. ꝙ deriſor eſt ꝗ ꝓximoꝝ ſimplicitati improbus inſul tat. et ẜm hͦ cōe poteſt eſſe ad ſubſannatōꝫ. Alio v̓o mō deriſio eſt vox cōfuſa leticie inſultatōeꝫ immoderata hy laritate denūcians. ſubſannatio v̓o eſt que fit naͣſo cōtra cto vel rugato. ſic̄ habet̉ ſuꝑ illd̓. et dn̄s ſubſānabit eos et ẜm hoc diuidit̉ deriſio contra ſubſannatōem. ¶ Membrum ſecunduꝫ Ecundo querit̉ vtrū deriſio ſit pct̄m mor tale vel noͣ. Ꝙ ſic. videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉. v. C ſap̄. hi ſunt quos aliqn̄ habuimꝰ inderi ſum et in ſimilitudīem improprij. et loqui tur ibi de dānatis tangēdo ibi cauſam dānatōis. cum gͦ deriſio ponit̉ ꝓ cā. erit deriſio mortale pct̄m. Et ſil̓r dr ſuꝑ illud psͣ. erubeſcant valde velociter. glo. hoc non eſt hic vbi potius iniqui irrident eos qui omīa relinquūt et ſuis irriſionibꝰ infirmos de xp̄i noīe erubeſcere faci unt. ſꝫ in iudicō erubeſcētes dicēt de bonis hi ſunt quos aliqn̄ habuimꝰ inderiſum. ergo puniētur eternalit̓ der ſores bonoꝝ. gͦ deriſio eſt mortale pct̄m. ¶ Cōtra. videt̉ ꝙ ſit veīale pctꝫ. ex īpetu eī et ſine delib̓atōe aliqn̄ fit mo tio ad hmōi deriſū. gͦn̄ ē mortale pct̄ꝫ ſꝫ veīale. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ poteſt eē mortale et pt̄ eē veīale. mortale ꝓut dr̄ ꝙ abhoīatio ē dn̄i oīs illuſor. et illuſor ibi accipit̉ ꝓ deri ſore. Et dic glo. illuſor ē ꝗ ꝓmiſſa dei qͣſi ꝑua deſpicit et irā diſtricte rōis qͣſi nullā ſpernit. necnō ⁊ ille ꝗ ꝓxīoꝝ ſimplicitati vl̓ pauꝑtati īprobꝰ īſultat. Aliqn̄ at̄ ex leui tate fit deriſio. nec tn̄ vellet malū ꝓxīo aut nocumētū. ⁊ ẜm hͦ pt̄ eē veniale pct̄m. et ẜm hͦ pt̄ intelligi illd̓ ꝗ annu it ocl̓is dabit dolorē.i. cām doloris admīꝰ pnīalis. vl̓ il liꝰ ꝗ rn̄det pct̄o veniali vel mortali coīter. ¶ Nembruꝫ terciū Ercio querit̉ quid ſit maius peccatū ī il lo genere. eſt em̄ quedam irriſio patris ⁊ matris. et iterū irriſio qͣ pct̄or irridet deū cū patitur recidiuū et cū diuīa iudicia cō temnat. pt̄ ergo qͣri que iſtaꝝ deriſionū ſit maius pct̄m in genere? Et videt̉ ꝙ illa que eſt in deū. maior em̄ ē in iuria dei ꝙͣ hoīs. gͦ deriſio que fit in īiuriā dei maius eſt pct̄m ꝙͣ deriſio que fit in īiuriā hoīs ſeu pr̄is et matris. o ꝙ ſub iniuria ꝓximi intelligitur. ¶ Preterea. ꝗ deſpi iūt dīna iudicia nō credūt ei et ita cadunt a fide. ſꝫ infi delitas ē maiꝰ pct̄m pct̄o qd̓ eſt cōtra p̄ceptū ſcd̓e tabu le. deriſio v̓o ꝓximi ē pct̄m ꝯtra p̄ceptū ſcd̓e tabule. er go deriſio diuīoꝝ iudicioꝝ eſt maiꝰ pct̄m ꝙͣ deriſio pa tris et mr̄is. ¶ Cōtra deriſio pr̄is et mr̄is puniebat̉ in veteri lege. deriſio at̄ illa q̄ deridet̉ ꝑ ingͣtitudīeꝫ in reci diuo pct̄i cū ꝑtineat vl̓r ad pct̄m qd̓cūqꝫ. nō fuit digna tali pena. gͦ pct̄m deriſionis ī patre et mr̄em maiꝰ pct̄m eſt ꝙͣ aliquod qͦ deridet̉ deus. ¶ Item de ypocrita dicit̉. xxxix. iob. ꝗ ꝑ ſtrutōem deſignat̉. ꝙ deridet equū et aſſeſ ſorem eiꝰ. aſcenſor aūt dr̄ ip̄e deus. equus aūt dr̄ ꝗlibet bonꝰ. hec at̄ deriſio ē ꝑſiml̓atōꝫ. ſiml̓atio aūt mīꝰ pct̄m eſt ꝙͣ maledictio patris et mr̄is. deriſio gͦ qͣ deridet ypo crita deū: mīꝰ eſt pct̄m ꝙͣ deriſio ⁊cͣ. ¶ Itē de deriſione pr̄is et mr̄is dicit̉ ꝓuerb̓. xxx. oculū ꝗ ſubſannat pr̄em et ꝗ deſpicit ꝑtū mr̄is ſue: ſuffocāt eū cornu de torrētibꝰ et comedāt illū filij aꝗle. tal̓ at̄ pena ad lr̄aꝫ nō dicit̉ de ſiml̓atoe̓ ꝗ deū deridet. gͦ videt̉ maiꝰ pct̄m deriſio pr̄is et mr̄is ī gene̓ deriſiōe. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ ē q̄dā deriſio qͣ deridet̉ deꝰ in ſe. et ē alia qͣ deridet̉ ꝑ ꝯſeq̄ns ī aliqͦ effe ctu. effectꝰ aūt pt̄ eſſe duplex. vel ꝗ reſpicit generalit̓ om ne pct̄m. vel ꝗ reſpicit grauiora pct̄a. Scd̓m hoc ergo dicendū. ꝙ deriſio qͣ deridetur deus in ſe. maiꝰ eſt pctm̄
in genere deriſionis. ẜm etiā ꝙ deridetur in effectuꝫ ꝑtinet ad grauiora peccata. Scd̓m aūt ꝙ deriſio d̓ generaliter cuiuſlibet pct̄oris ſicut dicit̉ aucͣte yſid̓. Ir riſor ē n̄ penitēs qꝛ adhuc agit qd̓ penitet. vl̓ ẜm ꝙ deri ſio dicitur eſſe dei in mīoribꝰ pctis. minus em̄ eſt pecca tum deriſionis dei ꝙͣ pct̄m deriſionis pr̄is et mr̄is. cuꝫ aūt adhuc ꝑuenit peccatū vt ex īfidelitate deſpiciat diui na iudicia vel irrideat. ad maiꝰ pct̄m in genere ꝑuenit. ¶ Nlembrū quartuꝫ Uarto querit̉ vtrū ſuſtinēs deriſionē me reatur. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉. xij. iob. ꝙ deridet̉ ab amico ⁊cͣ. glo. illū facit hūana deriſio deo ꝓxīm que ab hūanis prauita tibꝰ vite īnocētia ẜuat alienū. Et iterū dīc greg. afflicti aīmꝰ tāto fit deo ꝓximꝰ. ꝙͣto a gr̄a fauoris hūani alie nus. et loquit̉ de illis ꝗ irrident̉ ab homībꝰ. gͦ ſuſtinen tia deriſionis hūane eſt ſuſtinēda. ¶ Cōtra. greg. Sunt nōnulli qͦs hūane deriſiones deprimūt: et tn̄ dīnis auri bꝰ exaudibiles nō ſūt. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ q̄dā deriſio red dit̉ ꝓ hoīs oꝑbꝰ: ⁊ talis ſi patiēter ſuſtīeat̉ meritoria ē de talibꝰ em̄ dīc greg. eo ſe intꝰ robuſtiꝰ ī deo ſolidāt: qͦ foris n̄ īueniūt ī qͦ reꝗeſcant. Eſt at̄ alia irriſio q̄ naſcit̉ ex culpa. ⁊ talis et̄ ſi patiēter ſuſtīcat̉ n̄ ē meritoria vite et de iſta dīc greg. cū deriſio ex culpa naſcit̉: ꝓfecto nul lū virtutis meritū in deriſione generatur. ¶ Nembrū quintū Uinto q̄rit̉ de dāno qd̓ accidit ex deriſiōe dānū at̄ on̄dit̉ ī retractōe bonoꝝ a pnīa. Un̄ greg. Si qͣ forte ī alioꝝ actibꝰ exoriri boͣ ꝯſpiciūt. mox ea maū peſtifere exproba tōis euellūt. ¶ On̄dit̉ et̄ dānū ex retractōe a vite ꝑfectio ne. Un̄ ſuꝑ illd̓ psͣ. tota die exprobrabāt mihi iniꝗ. ⁊cͣ. glo. Quos dyabolꝰ alit̓ neꝗt ꝑde̓: arte qͣdā vult caꝑe. fa cit eī irrideri penitētes. q. iurēt ī eorūdē deteſtatōꝫ irriſo res ꝗ laudabat eos: dū cū eis errāt ſcl̓ares. Retrahit et̄ a fide. vn̄ ſuꝑ illd̓ psͣ. Repleti ſumꝰ deſpectōe. glo. irride tur a tenēte qd̓ amat ꝗ ſperat n̄ viſa. ⁊ eidē dr̄. qd̓ credis inſane vides qd̓ credis. Ex his gͦ elicit̉ dānū triplex qd̓ ex irriſiōe accidit. rōe cꝰ deriſio malū dꝫ dici. ⁊ licꝫ occa ſio ſit boī: n̄ ꝓpt̓ hͦ tn̄ dꝫ dici bonū. nullū eī malū ē ſic̄ dīc aug. ex qͦ dn̄s n̄ eliceat bonū. n̄ iō rectū ip̄ꝫ ꝓpt̓ occaſio nē benedicitur. ¶ Queſtio. clj. de ornatu veſtiun Onſequenter vidē dū ē de pct̄o qd̓ accidit ī ornatu corꝑis. prīo q̄rit̉ vtꝝ pct̄ꝫ ſit ī p̄cōſitate veſtiū Scd̓o vtꝝ ſit pct̄m viris hr̄e īdumēta ml̓iebria. Tercō vtꝝ ornatꝰ ꝗ licitꝰ ē ſi ue ꝑmiſſꝰ ml̓ieribꝰ ꝯiugatis: ſit illicitꝰ d̓gībꝰ. Qꝛ̄to q̄rit̉ de viris religioſis vtruꝫ peccēt habēdo veſtes delicatas Quīto querit̉ de ip̄is artificibꝰ vtrū peccent. ¶ Mlēbrū primū Irca primū ſic dic Criẜ. nō eſt ſil̓ corpꝰ et aīaꝫ ornare. ſic̄ nec ē māmone ẜuire ⁊ xp̄o obedire. ſꝫ ẜuire māmōe pct̄m ē. gͦ a ſil̓i or nare corpꝰ cū ſit īpoſſibile cū ornatu aīe: ē pct̄m. ¶ Itē greg. Nemo exiſtimet ī fluxū aūt ī ſtudio cioſaꝝ veſtiū pctm̄ deeſſe. qꝛ ſi hec culpa nō eēt: nll̓om ioh̓eꝫ bap. d̓ veſtim̄ti ſui aſꝑitate laudaſſꝫ. Si hec cl̓pa n̄ eēt: nequaꝙͣ paulꝰ ꝑ epl̓aꝫ femīas a p̄cōſaꝝ veſtiū appe titu ꝯpeſce̓t. nī veſte p̄cioſa j. thi. ij. ¶ Itē g̓gͦ. Nemo ve ſtimēta p̄cipua niſi ad īanē gl̓iaꝫ q̄rit. vicꝫ vt honorabi lior cet̓is eē vid̓at̉. nā qꝛ ꝓ ſola īani gl̓ia veſtim̄tū p̄cōſiꝰ q̄rit̉. res ip̄a teſtat̉ ꝙ neo vult ibi p̄cioſis veſtibꝰ vti vbi n poſſit ab alijs videri. Quā culpā meliꝰ etiā ex diuerſo

colligere poſſumus. qꝛ ſi abiectio vilis indumēti virtus nō eſſet: euāgeliſta vigilāter de ioh̓e baptiſta ꝙ induius erat vilis cameloꝝ nō diceret. ¶ Sed videt̉ cōtra ꝙ or natus veſtiū ꝓpter hūani neceſſitatē ⁊ honeſtatē eſt ītro ductus. Dicit̉ em̄. ij. gen̄. in fine. erat vterqꝫ nudus. ſcilꝫ adam ⁊ vxor eiꝰ nō erubeſcāt. et poſtea introducto pct̄o cognouerūt ſe nudos et fecit eis dn̄s tunicas ad ornatū ¶ Itē dr̄. xj. math̓. qui mollibꝰ veſtiūtur in domibꝰ regū ſunt. ex quo accipitur ꝙ ornatꝰ veſtiū p̄cioſaꝝ competit principibꝰ et alijs ꝗ ſunt a latere principū. ¶ Item oīa corporalia ſunt facta ꝓpter homīem: ergo ⁊ ip̄a indumē ta et indumentoꝝ circūſtātie. Sed circūſtātie ſunt pre cioſitas materie et decor forme. gͦ hec facta ſunt ꝓpt̓ ho minem. ſi ergo hō vtatur eis eo mō quo debet nō peccat ¶ Preterea. p̄cioſitas veſtiū ſic cōcedit̉ ſicut p̄cioſitas ci boꝝ. ſed p̄cioſitas ciboꝝ quibuſdā ꝑſonis cōceditur. gͦ ſimilit̓ p̄cioſitas veſtiū. ¶ Preterea in ip̄is veſtibꝰ non videtur eſſe rō p̄cioſitatis ſed in ip̄a raritate et hominū eſtimatōne. qd̓ em̄ alicubi vile eſt alubi eſt p̄cioſū. nō gͦ negatur homī ꝓpter decentiā veſtiū p̄cioſitas. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ licꝫ ẜm nobilitatē ꝑſone: ẜm cōſuetudīeꝫ ter re: ẜm dignitatē officij. ornare ſe veſtibꝰ p̄cioſis: ita tn̄ ꝙ abſit libido in volūtate ⁊ ſcādalū in exteriori oꝑe. ¶ Ad obiectū aūt in cōtrariū primū dicendū eſt ꝙ tūc nō ſiml̓ corpus et aīma ornātur. qn̄ ꝓpter libidinē circa ornatū corꝑis qd̓ eſt deterius ſiue minꝰ bonum: nō curatur de ornatu aīe: Un̄ dicit Criẜ. Corpus multo deteriori cir cuendum eſt ſtola. intellectus aut purpura. nūc aūt con trariū facis. ciuitatem ornās varie regem. ſcꝫ intellectū dimittēs trahi ligatū poſt irrōnales paſſiones. ¶ Ad ſe cundū v̓o dicēdum eſt. ꝙ faciēda eſt vis in hoc ꝙ dīc ſtu dio p̄cioſarū veſtiū. ſtudiū em̄ dicitur vehemēs applica tio aīmi. hoc aūt ſumit̉ ꝓ vehemēti applicatōne animi: ꝑ quā meliora poſtponūtur deterioribꝰ. cum at̄ hoc fue it peccatū eſt. ¶ Ad terciū eſt dicendū ꝙ n̄ dicit h̓ gre quin aliquis poſſit vti p̄cioſis veſtibꝰ nō ad inanē gl riā: ſꝫ qꝛ de difficili et raro ſine veniali peccato. vnde fa cienda eſt vis in hoc ꝙ nemo.i. nullus homo. et accipit̉ hō ſic̄ dicit̉. j. ad Coꝝ. iij. Nōne homīes eſtis: nōne car nales eſtis ¶ Nembrū ſecundum Onſeq̄nter q̄rit̉ vtrū pct̄m ſit viris hr̄e ve ſtim̄ta muliebria. qd̓ videt̉ ẜm ꝙ dr̄ ī.xxij. deūt̉. Nō induet̉ mulier veſte virili nec vir ptet̉ feminea. abhoīabilis em̄ ē apd̓ dn̄m ꝗ facit hec. ſꝫ abhoīatio ī ſcript̉a n̄ ē niſi ꝓpt̓ mortale pec catū. ¶ Preterea criẜ. cū viros ī mulieꝝ formas educat et molleſcere faciat ꝑ calciamēta. et laſciuire cū ſuper fluis ⁊ nociuis eā ſtatuimꝰ. et loꝗt̉ ibi de arte textoꝝē fiūt veſtimēta muliebria viris. et arte ſutoꝝ qua fiūt cal ciamēta ſil̓r. reſtat gͦ qd̓ pct̄m ē viris muliebria hr̄e ve ſtimēta. ¶ Itē rabanꝰ. cōtra naturā eē videt̉ muliebriaꝫ facere comā criſpare et torq̄re capillos. vn̄ vir ſi comaꝫ nutrierit ignominia ē illi. ¶ Cōtra. Nōne legit̉ de del bora ꝙ iuit ad p̄liū. et p̄ſumit̉ ꝙ ī armis militaribꝰ que ad viros ꝑtinent. pari rōne ex cauſa aliqͣ poſſet vir ve ſte muliebri indui. vt ſi q̄ret̉ ad mortē et ꝑ hoc occulta retur. vel ſi faceret officiū qd̓ muliebri cōpeteret ¶. Ad qd̓ dicendū. ꝙ nō ꝑtinet ad honeſtatē viri veſte mulie bri indui. vtriqꝫ em̄ ſexui diuerſa indum̄ta natura dedit Un̄ ſi hō vteretur ex cōſuetudīe veſte muliebri. niſi ī ali quo caſu nccītatis peccaret. ꝙ at̄ intelligitur pct̄m mor tale ī veteri teſtamēto: ītelligēdū eſt ꝓpt̓ hoc ꝙ ſolent in ꝗbuſdā ſolēnitatibꝰ ydoloꝝ viri vti veſtibꝰ muliebribus et ml̓ieres veſte virili. ſic̄ faciebāt ſacerdotes veſte ⁊ ci beles q̄ mater dicebatur deoꝝ. inqͣtū gͦ ad ydolatriā or dīabatur pct̄m erat mortale. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ dic Criẜ. de iuuenibꝰ ītelligitur ad vitādū laſciuiā ad quā poſiti ſunt in iuuenili etate. et vt magis aſuefiāt ad virilitatē. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ dīc Rabanꝰ. dicēdum eſt ꝙ cōtra natu
ram eſſe dicitur multipliciter. aut em̄ dicitur ꝯtra natu ram qd̓ ē ꝯtra veritatē nature. ſic̄ pct̄m ignominioſum dicitur eſſe cōtra naturā.j. ad ro. aut dicitur ꝯtra decen tiā nature: et hoc mō dicitur hoc qd̓ ꝯtra naturā eſt vi rū muliebria facere. decet em̄ virū virilia facere. et ideo dicitur. j. ad coꝝ. xj. vir ſi comam nutriat ignominia eſt illi. ¶ Membrū terciuꝫ Ercio queritur vtrū ornatꝰ ꝗ licitus ē ſiue ꝑmiſſus mulieribꝰ cōiugatis: ſit illicitus virginibꝰ. et ſi aliꝗs ſit illicitꝰ illis ſcꝫ con iugatis. Ꝙ aūt illicitus ſit coniugatis.j. ad thi. ij. mulieres in habitu ornato cū verecundia ⁊ ſo brietate. ornātes ſe in tortis crinibꝰ aut auro aūt marg ritis in veſte p̄cioſa. ex quo accipitur ꝙ nō cōuenit mu lieribꝰ hmōi ornatus et margaritaꝝ et ꝯſimiliū. ¶ Si militer.j. pe. iij. quarū nō ſit exteriꝰ capillatura aut cir cūdatio auri et indumēti. vbi inſtruit. b. pe. qualiter ſe debent hr̄e ī indumētis mulieres cōiugate et qualit̓ nō ¶ Et dic beda. ſerico et purpura indute: xp̄m ſinceriter induere nō pn̄t. auro et margaritis et monilibꝰ ornate ornamenta cordis et pectoris ꝑdiderūt. ex quo accipitur ꝙ peccatū eſt mulieribꝰ cōiugatis hmōi p̄cioſis ornamē tis vti. ¶ Item dīc hiero. in cōtumeliā artificis conatur mulier pulcrior eſſe ꝙͣ natura eſt. ¶ Sil̓r queritur de il lis ꝗ ſe ornāt coloribꝰ accidētalibꝰ ſiue ſint ꝯiugate ſiue ſolute. Un̄ hiero. ꝗd facit ī facie xp̄iane purpuriſſꝰ ⁊ ce ruſa qͣꝝ alterū ruborē genarū labioꝝqꝫ mētitur: alterū cādore oris et colli. ignis iuuenū fomēta libidinū. impu dice mētis indicia. Et iterū qͣ fiducia erigit mulier fuca ta ad celū vultus: quos cōditor nō agnouit. gͦ pct̄ꝫ ē mu lieribꝰ cōiugatis vel alijs hmōi ornari coloribꝰ acciden talibꝰ. ¶ Sil̓r q̄rit̉ de veſtiū varietate et multiplici mu tatōe. Un̄ hiero. cū ad imagīeꝫ et ſil̓itudīem dei facti ſu mus. ex vicio nr̄o ꝑſonas pl̓imas ſuꝑinducimꝰ. qūo in theatralibꝰ cenis vnus atꝫ idem hiſtrio. nūc herculē ro buſtus oſtētat. nūc mollis in venerē frāgitur. nūc tremu lus in cybilem. ita nos ꝗ ſi de mūdo nō eſſemus odire mur a mūdo. tot habemꝰ pct̄oꝝ ſil̓itudīes: qͦt pct̄a. Ex qͦ accipitur ꝙ peccatū eſt hr̄e tantā varietatē veſtiū quam habet iſte mulieres q̄ in die ſe multipliciꝰ ornāt. ¶ Itē q̄ritur de virginibꝰ vtrū poſſint ſe ornare ſic̄ et cōiugate et videtur ꝙ nō. ꝑ hoc qd̓ dicit beda. ſi petrus mulieres āmonet cohercēdas. ⁊ ẜm eccl̓iaſticā doctrinā ſeu diſci plinā religioſa obſeruatōe moderādas. q̄ excuſare pn̄t cultus ſuos ꝑ maritos: ꝙͣtomagis id obſeruare virgin bus fas eſt. cui nulla ſui ornatꝰ cōpetit venia. gͦ virgin bus nō eſt licitum ſic ornare ſe quēadmodū ornāt ſe mu lieres cōiugate. ¶ Cōtra dīc apl̓us. Si nō poteſt cōtine̓ nubat. et alubi. Si nupſerit virgo nō peccabit. ſi ergo li citum eſt nubere: licitum eſt ſe p̄parare ꝙ placeat ei quē ſibi intēdit copulare. ſic̄ ergo mulier coiugata ornat ſe vt placeat iam habito. ita licitū eſt virgini ornare ſe vt placeat ſponſo habendo. ¶ Ad primū dicendū. ꝙ muli eribus cōiugatis licitum ē ſe ornare. nō vt ꝓuocet adul teros vel aliquos ad luxuriā. et cōtra tales ſic̄ dicit gl. loq̄batur petrus in epl̓a ſua. vn̄ dicitur ꝙ mulieres eo rum qui in tribulatōe erāt cōtemnebāt viros: et vt alijs placerēt ſe pulcre ornabant. qd̓ fieri ꝓhibet. ſꝫ conuenit ſe ornare vt placeāt viris ſuis ne detur occaſio viris pec candi cū alijs. Illud gͦ qd̓ dīc beda. ꝙ ſerico et purpura indute ⁊cͣ. intelligit de illis mulieribꝰ que hac intētōe ſe ornabat: vt adulteris placerēt vel ꝓuocarēt alteros ad luxuriā. Sil̓r qd̓ dicit apl̓us ad thi. ij. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur de coloribꝰ accidētalibꝰ dicendū eſt. ꝙ pecca tum eſt vbi eſt color accidentalis. vbi v̓o color natura lis melioratur in ip̄is cōiugatis et ſit intentione placen di debito modo viris: poteſt nō eſſe peccatū. dicit enim hiero. xp̄ianos oculos ſcandalizant que purpuriſſo et quibuſdam fucis ora oculoſqꝫ depingunt. quarū faciēs

Queſtio .clij.
gipſee nimio cādore deformes ydola mentiunt̉. ¶ Ad il ſud p̓o qd̓ obijcitur de virginibꝰ. dicēdū ꝙ alius debꝫ eē ornatus virginū. alius cōiugatoꝝ. in virginibꝰ debet eē ornatus ſimplex ⁊ nō p̄cioſus ſic̄ dicit hiero. Ꝙ neſciat eſſe pulcra que negligat forme bonū. et ꝓcedens ad pu blicū non pectus ad colla denudet. nec pallio reuelato ceruicē aperiat: ſꝫ que celat faciē. Uirgo em̄ duꝫ virgo ē cogitet que ſunt dei. cū aūt cōiugata ē: cogitat qūo pla ceat viro ꝓpter deū. ſi v̓o ſit nubilis virgo aliquatenus plus debet hr̄e ornatus. qui tn̄ nō ꝓuocet ad libidinem ſed in ſe habeat decentiam muliebrem. ¶ Membruꝫ quartu Uarto querit̉ de viris etiā religioſis vtꝝ peccēt habēdo veſtes delicatas. et prīo q̄ri tur de clericis in ſacris ordinibꝰ cōſtitutis vtrū peccēt in ornatu veſtiū p̄cioſaꝝ. qd̓ vi cetur ꝑ hoc qd̓ habet̉ in cano. oīs. xxj. q. iiij. vbi dr̄. Oīs iactātia ⁊ ornatura corꝑalis aliena ſit a ſacro ordīe eos rgo ep̄os vel clericos ꝗ ſe fulgidis ⁊ claris veſtibꝰ ornāt nēdari oportet. ¶ Item baſiliꝰ. ex ſericis texturis veſtē variatā ꝗs nō induat neqꝫ apponat varioꝝ coloꝝ orna mēta. in ſumitate veſtimētoꝝ. audiet em̄ ꝗ mollibꝰ veſti mētis induunt̉ in domibꝰ regū ſunt. Sil̓r habet̉. xlj. di. Parſimoniā cū veſte humili nō reprobamꝰ. ſic̄ etiā or natum corꝑis p̄ter diligentiā infucatū laudamꝰ diſſolu tos aūt ⁊ fractos veſtibꝰ et inceſſu nō recipimꝰ ex quibꝰ colligit̉ ꝙ pct̄ꝫ eſt clericis hmōi vti veſtibꝰ p̄cioſis extra cultum dei. ¶ Idem hēt̉ in extra vag. de vi. et honeſ. cle. pannis rubeis aut viridibꝰ nō vtant̉. corrigias auri et argenti ornatus hn̄tes nō ferant necnō anulos. niſi ꝗbꝰ cōpetit ex officio dignitatis. ſi diues in euāgelio arguit̉ de purpura et byſſo. in ſugillatōem em̄ ip̄ius illa dicūt̉. quātomagis eſt de illis ꝗ ſe deo dedicarūt. ¶ Ad quod videt̉ dicendū. ꝙ illi qui viuūt de pr̄imonio xp̄i. moderā tius ſe debent hr̄e in indumētis veſtibꝰ xp̄iane religionū cōpetentibꝰ induti. ẜm ꝯſuetudīem tn̄ religionis et mo res eoꝝ inter quos viuunt: poſſunt veſtibꝰ vti ornatiori bus. exceptis tn̄ illis que expreſſe ꝓhibent̉ vel ab eccl̓ia vel ab inſtitutōne eccleſie reprobantur. Si v̓o exceſſꝰ fit in apꝑatu qd̓ nō decet ſeruos xp̄i: peccatum ſicut habet̉ in canone reputaretur ¶ Similiter querit̉ de viris re ligioſis qui delicatis veſtibꝰ induūtur. dicit em̄ beatus bern̄. pudet dicere vincūtur ī ſuo ſtudio muliercule qn̄ a monachis preciū affectatur in veſtibꝰ non neceſſitas. nec ſaltem forma religionis retenta in habitu eſt. orna ri nō armari appetant milites xp̄i. qui dum ſe p̄parare ad preliū et contra aereas pt̄ates pretendere pauꝑtatis inſigne debuerāt. qd̓ aduerſarij multū formidāt. in mol litie veſtimentoꝝ pacis p̄ferentes iudiciū vltro ſe hoſti bus tradunt. ergo peccatum eſt mortale in eis vti veſti bus delicatis. nō em̄ traditur aliꝗs hoſti niſi ꝑ mortale peccatū. ¶ Preterea. aſtringūtur voto pauꝑtatis. pau pertas aūt in vili habitu et aſpera veſte declaratur. hoc aūt facit ad carnis mortificatōem ad quā ex voto aſtrī guntur. ¶ Ad qd̓ dicendum ꝙ tenentur ad vilitatem ⁊ aſperitatem veſtiū quatenꝰ in regula vel in cōſtitutōibꝰ generalibꝰ ad hͦ eos obligātibꝰ cōtinetur. maxīe aūt ẜm ꝙ in regula cōtinetur. ẜm aūt differentiam religionum contingit diuerſam circa hoc fieri ordinatōem. in om̄i bus tn̄ hoc generale eſſe videtur. vt ſicut voto ſeꝑauerūt ſe a mundo: ita in exteriori geſtu et indumento et alijs que ſunt ad indicia affectus ſeꝑentur. hoc aūt regulari ter eſt intelligendum. ſi em̄ ex caſu hoc contingeret vel ex aliqua neceſſitatis cauſa ad tēpus. nō tn̄ aīmo dele ctandi in his ſed magis triſtandi de his. poſſet haberi exeuſatio. ¶ Alēbruꝫ quintū
Uinto queritur de artificibꝰ vtrū peccent qui talia ornamēta q̄ ad laſciuiā ꝑtinēt cō ponūt. Ꝙ aūt peccēt patet ꝑ Criẜ. ſuper math̓. dīc em̄ ſic. Neqꝫ pictoꝝ artem ego dicereꝫ. in cōſumptōem em̄ ſuꝑfluā ſolū immittunt. eas aūt ſolū oportet artes vocare: que neceſſarioꝝ et eoꝝ q̄ cōtinue vitā nr̄am ſūt tributiue et cōſtructiue. ꝓpt̓ hͦ em̄ et ſapīam dedit nobis deus. vt īueniamus methodes ꝑ quos poſſimꝰ cōtinere vitam nr̄am. curioſa aūt fieri in veſtimentis vbi vtile eſt. dic mihi? ꝓpter hoc et ab arte calce ſutorū et textoꝝ multa abſcindere oportet. eteī ad luxuriā plura eius deduxerūt. neceſſitatem eiꝰ corrūpē tes: artem male arti cōmiſcētes. qd̓ et textoꝝ ars paſſa ē Sed ſicut architectoria donec domos fabricauerit tenet̉ neceſſaria. et nō ſuꝑflua oꝑetur artē voco(ita textoꝝ ar tem donec veſtimēta et amictus: ſed non araneaꝝ telas imitetur et multū effundat riſum et luxuriam ineffabi lem) artem noīo. et oꝑa ſutoꝝ donec calciamēta fecerit n̄ priuabo noīe artis. cum aūt viros in mulierum formas educatur et molleſcere faciat ꝑ calciamenta ⁊ laſciuire cum ſuꝑfluis et nociuis eam cōſtituemus et neqꝫ arteꝫ eam dicemus. ¶ Queſtio. clij. Quare ſunt n vicia capitalia. tm̄ ſeꝑi Ompleta diuiſio ne peccati que eſt cordis et oris et oꝑis ꝓcedendū eſt ad diuiſionē peccati que eſt in ſepteꝫ capitalia peccata. Primo ergo inquirendū eſt de ip̄a rōne diuiſio nis. Secūdo de fingulis capitalibꝰ vicioꝝ. Circa v̓o ra tionē diuiſionis queritur. Primo vtrū plura debeāt di ci capitalia. an ſolum vnum. Secūdo ſi plura: vtrū par tiora ꝙͣ ſeptem. an plura ꝙͣ ſeptem: an ſepteꝫ p̄ciſe. Ter cio ẜm quam cauſam attendatur ſeptimembris diuiſio ¶ Nembruꝫ primū D primū ſic. Ꝙ vnū ſolū ſit pct̄m videt̉ ꝑ hoc qd̓ dīc greg. Regina eſt ſuꝑbia q̄ qu capit ſeptē vicijs tradit. cū gͦ regina dicat̉ ꝓpter prīcipalitatē erit vnum ſoluꝫ caput actualiū peccatoꝝ mortaliū. ¶ Cōtra in trimēbri diuiſi on de qua habet̉. jͣ. ioh̓. ij. Concupīa carnis et cōcupīa oculoꝝ diuidūtur contra ſuꝑbiā vite. et ita ſuꝑbia nō ē caput reſpectu illorum. et ita in ſeptimēbri diuiſione ſu perbia nō dicetur caput: cum ſit vnum membroꝝ. Ꝙ at̄ ſuꝑbia ſit vnum illoꝝ patet ꝑ hoc quod dīc yſid̓. vij. de bent vbi contra ſuꝑbiam ponit ip̄e caſtrimargiam et fi largiam et cetera peccata generalia. ex quo accipitur ꝙ ſuꝑbia non eſt caput omnium ſed vnum de ſeptem capi talibus malorum. vnde dicit yſid̓. Numeroſior eſt ꝙͣ iſ rahel populus carnalium paſſionum qui multiplicatur de ſeptēnario fomite viciorum. ¶ Preterea in ſacra ſcri ptura diuerſa vidētur poni capita. dicitur. iiij. thob̓. Su perbiam in aīmo tuo neqꝫ ī ſenſu vnꝙͣ dn̄ari permittas. ex ip̄a em̄ ſumpſit om̄is ꝑditio initiuꝫ. Ex alia v̓o parte dicitur. jͣ. ad thi. vlt̓. Radix omniū malorū cupiditas. erit igitur ſuꝑbia ex vna parte caput viciorum. cupidi tas ex alia parte caput vicioꝝ. ¶ Sed ꝙ non ſint duo. vr̄ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ eccī. x. iniciū ſuꝑbie hoīs apoſtatae̓ a deo. vbi dr̄ caueāꝰ cupiditatē et ſuꝑbiā nō duo mala ſꝫ vnū a qͦ oīa mala tͣhūt iniciū. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ ⁊ vnū dr̄ caput ſiue iniciū oīm vicioꝝ. ⁊ nihilomīꝰ dicūt̉ pl̓a capitalia pct̄a. Eſt eī dice̓ vnū caput ſiue vnū iniciū oīs pctī qꝛ ī oī pct̄o īuenit̉ ꝯtēptꝰ dei ꝗ ē q̄dā cā pct̄i. Alio mō v̓o pt̄ dici caput illd̓ qd̓ fuit pͥmū pctōꝝ. ⁊ ẜm hūc modū ſuꝑbia et̄ pt̄ dici caput. pͥmū eī fuit pctōꝝ. hoc em̄ gene̓ prīo pecca uit dyabolꝰ. ⁊ hͦ gene̓ et̄ prīo peccauit hō. ẜm hūc modū nihil ꝓihb biā eē caput vnū: ⁊ vnū de ſeptē capitali bꝰ. ⁊ ī hoc mē vno cōputant̉ ſuꝑbia et inanis gloīa. ad

vnum em̄ rem reducūtur: licet rōnibꝰ differūt. vtrobiqꝫ em̄ eſt appetitus excellētie. ſꝫ ſuꝑbus dicit̉ qui intra ap paret ſibi magnus. vane glorioſus: ꝓut appetit aparē extra in ore alioꝝ ꝑ laudē. Poteſt etiā ſuꝑbia tercō mō dici caput. ꝓut ex amore excellētie ꝓprie ẜm prius ⁊ po ſterius naſcūtur ſeptem peccata capitalia ī aīma rōna li. iſte em̄ amor ē qui adheret magis ip̄e aīe male diſpo ſite. et hoc mō dicit̉ ſuꝑbia regina cui filie ſunt ſeptē vi cia capitalia. ¶ Per hoc pt̄ reſponderi ad obiecta. Iſto em̄ vltimo mō nō eſt aliquod iſtoꝝ. vij. mō v̓o p̄cedenti ē vnum de ſeptē. primo em̄ mō ē cauſa pct̄oꝝ et nō dr̄ pct̄ꝫ et ꝑ hoc ſoluit̉ illud qd̓ fuit primo obiectu. greg. em̄ cuꝫ dicit eam eē reginā: eam in ſeptem diſtīguit. cū at̄ dicit̉ terciū mēbrū eoꝝ que ſunt ī mūdo. ſicut habet̉..j. ioh̓. i. nō accipit̉ ꝓ capitali pct̄o: ſꝫ ꝓ quadā radice pct̄oꝝ. ẜm ꝙ triplex ē radix ẜm triplicē amorē inordinatu. aut em̄ īmor eſt inordinatꝰ interioris hoīs pluſꝙͣ oportet: et di citur ſuꝑbia vite. aut dicit̉ amor inordinatꝰ exterioris boni pluſꝙͣ oportet: ⁊ dr̄ ꝯcupīa oculoꝝ. aut amor īordi natus inferioris boni pluſꝙͣ oportet: et dicit̉ ꝯcupīa car nis. Iſid̓. v̓o accipit ſuꝑbia ꝓ vno genere pct̄i et licꝫ ra tōne differat ab ip̄a cenodoxia que ē vana gloria nihil ominꝰ ꝓ vno fomite vicioꝝ ꝯputant̉ ꝓut dicit ꝙ om̄ia oriūtur de ſeptenario fomite vicioꝝ qd̓ infra magis ex primetur. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur ꝙ ſuꝑbia et cupi ditas ſunt duo capita eo ꝙ de vtroqꝫ legit̉ ꝙ ſit princi um pct̄i. Dicendū eſt ꝙ caput vbi ꝓprie ſumit̉ prīcipa membrū in corꝑe intelligit̉. et ita in corꝑe pct̄i illud dice tur caput qd̓ eſt prīcipale pct̄m. hoc aut mō nec ſuꝑbia nec cupiditas dicūt̉ caput: niſi ẜm quādam expoſitōeꝫ. que habet̉ verſus finē ſecūdi libri ſnīaꝝ. ꝓut aūt ſuper bia ad aduerſionē ab incōmutabili bono vel ad cōtem ptum dei refertur: cupiditas v̓o ad cōuerſionē mutabil̓ boni: duo capita pn̄t dici.i. prīcipia pct̄oꝝ. ſꝫ tūc nō ca put dicit̉ ꝓprie. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ dr̄ in eccͣo. ꝙ nō duo ma la ſed vnū ſunt ſuꝑbia et cupiditas. Reſpōdendū ē. ꝙ hͦ dicit̉ qꝛ cōuerſio mutabilis boni et auerſio ab incōmuta bili: vnū eſſe actualis pct̄i mortalis ꝯſtituūt. et ideo di cuntur eſſe vnum malū nō duo. ¶ Nembrum ſecundum Ecūdo querit̉ vtrū ſunt pautiora vicia ca pitalia ꝙͣ ſeptem vel plura. vel p̄ciſe ſeptē iſta. Ꝙ aūt ſint pautiora videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ .j. ioh̓. ij. om̄e qd̓ ē in mūdo aūt eſt ꝯcupīa carnis ⁊cͣ. glo. his tribꝰ oīa vicioꝝ genera ꝯp̄hendūt̉. et ita erūt tria capita vicioꝝ. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ psͣ. incēſa igni et ſuffoſſa. dicūt̉ duo origines pct̄oꝝ timor male huīli ans et amor male accēdēs. et ita vident̉ eē duo. ¶ Greg. etiā duo genera pct̄oꝝ diſtīguit ſpūalia ⁊ carnalia ⁊ ita duo vident̉ eē et nō pl̓a. ¶ Preterea. ſi pct̄a hic diuidūt̉ ẜm actus viriū motiuaꝝ. tres aūt ponūt̉ vires motiue. rōnalis. iraſcibilis ⁊ cōcupiſcibilis. ⁊ nō plures. ſic̄ dīc aug. ī li. de aīa et ſpū. erūt gͦ tria capitalia pct̄a ẜm actꝰ triū viriū. ¶ Ꝙ aūt ſint pl̓a ꝙͣ ſeptē videt̉ ꝑ hoc qd̓ hēt̉ math̓. xij. ſuꝑ illd̓. aſſūpſit. vij. ſpūs nequitiores ſe. vbi ponūt̉. xiiij. et extrahit̉ illa glo. ex dictis greg. et ſic enu merant̉. inſipiētia. ſtulticia. imprudētia. aꝑta ignauia. ignorātia. impietas. temeritas. et iterū ſiml̓atio ſapien tie. ſiml̓atio diſcipline. ſiml̓atio prudētie. infirmitas fal lens ab vmbratōe virtutis. vſurpatio ſcīe falſe pietatis. cōtemptus. dolus ficte religioſitatis. ſic gͦ. xiiij. dicūt̉ ge nera pct̄oꝝ. om̄ia em̄ opponūt̉ ſeptē donis ſpūſſct̄i. ¶ Itē yſid̓. ponit octo. Caſtrimargiā. fornicatōꝫ. filargiā. irā. triſticiā. accidiā. cenodoxiā. ſuꝑbiā. et ita ſunt plura vi cia capitalia ꝙͣ ſeptē. ¶ Preterea. vicio qd̓ eſt ex ſuꝑflui tate rn̄det viciū ex īdigētia. ſic̄ gͦ ſuꝑbia ē viciū ex ſuꝑha bundantia et ira. ſil̓r et gula et luxuria. et alia vidēt̉ ex indigētia. erūt ergo. vij. pct̄a ex habūdātia. et. vij. ex indi gentia cū ſuꝑhabundātie reſpōdet indigentia et ecōuer ſo. ¶ Item videt̉ ꝙ ſint alia ſeptē capitalia ꝓpt̓ illd̓ qd̓
dicitur. vj. ꝓuerb̓. ſex ſunt que odit dn̄s et ſeptimū deie ſtatur aīma eius. glo. enumerat. vj. capitalia crimīa q̄ tn̄ reſpectu diſcordiā ſemīantis. quaſi minora deponit. quia maius eſt facinꝰ illud quo vnitas et fraternitas q̄ ꝑ ſpirituſſancti gr̄aꝫ eſt cōnexa diſſipatur. ¶ Ad qd̓ di cendū ꝙ ſeptē ſunt capitalia pct̄a. ſic̄ dicit grego. ¶ Ad obiecta aūt ī cōtrariū reſpōdendū ē. et primo ad illd̓ qd̓ obijcit̉ de cōcupīa carnis et alijs duobꝰ. illa em̄ ꝓ cau ſis pct̄oꝝ accipiūt̉: nō ꝓ ip̄is peccatis. motiuum em̄ ad peccatū vel eſt ex cōcupiſcētia carnis vel ex cōcupīa ocu lorum vel ex ſuꝑbia vite. etſi dicantur eſſe peccata illa ſeptem reducerent̉ ad iſta tria. et tunc hec dicerent̉ capi talia peccata et illa nihilomīꝰ que reſpectu eoꝝ oriūtur ex ip̄is. ¶ Ad ſecūdū dicendū. ꝙ timor male huīlians ⁊ amor male accendēs inclinatōes eſſe dicunt̉ ad peccata nō ip̄a peccata. et ita licet cauſe generales dicātur: non tn̄ capitalia peccata. ¶ Ad tercium dicendū ꝙ ille due. differentie licet cōtineant capitalia peccata. non tamen dicunt rationē ẜm quā ſunt capitalia peccata. nō em̄ de termināt differētias amoris vel appetitus reſpectu ip̄iꝰ amari ex qua ꝑte ſumūtur capitalia peccata. ſicut em̄ a caritate eſt motꝰ totius corꝑis: ſic ab illis ē motꝰ totius ꝑuerſionis. om̄is em̄ motꝰ ꝑuerſe volūtatis eſt ẜm inor dinatōem amoris apparētis boni. ¶ Ad qͣrtū dicēdū. ꝙ licꝫ capitalia peccata diuidant̉ ẜm actꝰ viriū: tn̄ hͦ nō ē ex ꝑte viriū ſꝫ ẜm ꝙ actus ad motiua referūt̉. motiua at̄ cōtingit eē differētia ẜm actū vnius potētie. Un̄ ẜm nu merū motōꝝ ex illa ꝑte attēdūt̉ differētie pct̄oꝝ capita taliū q̄. viij. dicunt̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ pl̓a debe ant eē ꝙͣ ſepteꝫ. vtpote. xiiij. dicendū eſt. ꝙ numerus ille attēdit̉ ẜm oppoſitōem donoꝝ q̄ attendit̉ ẜm apparētiā ⁊ defectū. vt ẜm defectū attendatur. vij. ẜm apparētiā iterū vij. Ex iſta v̓o ꝑte nō dicit̉ differētia capitaliū vicioꝝ ſꝫ ẜm nūerū amatoꝝ aut fugibiliū ſic̄ infra on̄det̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit yſid̓. dicendū. ꝙ ponit differentiā inter cenodoxiaꝫ et ſuꝑbiam. ꝙͣtum ad hoc ꝙ ſuꝑbia reſpicit appetitū excellentie interius cenodoxia v̓o reſpicit appe titum excellentie exterius ẜm ꝙ aliquis vult videri ma gnus in laude hoīm. et ẜm hoc attēduntur diuerſa na ſcentia ex illis. Similit̓ ponit differētiā inter triſticiam et accidiam vt triſticia dicat̉ reſpectu mali apparētis de quo eſt dolor. vel cuius ē fuga. accidia v̓o dicat̉ reſpct̄u mali apparētis cuius eſt appetitus. et ẜm hec aſſignant̉ diuerſa naſcētia. vn̄ de triſticia dicit̉ naſci rancor. ⁊ pu ſillanimitas ⁊cͣ. de accidia v̓o ocioſitas ⁊cͣ. ſic̄ ibidē dr̄ ī glo. Inuidia v̓o ſub ſuꝑbia ꝯprehēdit̉ tanꝙͣ naſcēs ex ea ex appetitu em̄ excellētie illicito: ſequit̉ appetitus qui eſt odiū ne alius ſublimetur vel excellat. et hoc eſt inuidie. et ideo ibi īuidia tanꝙͣ naſcēs de ſuꝑbia computat̉. Sic ergo ſcd̓m aliā rōem accipitur ibi nūerus capitaliū et ẜm aliā rōem a greg. vn̄ nihil ꝓhibet eē aliū nūerū capi taliū ibi ⁊ hic. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ de ſuꝑfluitate ⁊ indigentia. dicendū eſt. ꝙ capitalia vicia diſtinguuntur ẜm ea ad q̄ hō magis ꝓnus ē. ꝯtingit aūt hoīeꝫ aliquar do magis ꝓnū eē ad ſuꝑhabūdātiā. aliqn̄ ad indigētiaꝫ Un̄ nec ẜm om̄em ſuꝑfluitatē: nec ẜm oēm indigētiā at tenditur viciū capitale. verbi gratia gula et luxuria at tendūtur ẜm ſuꝑhabundātiā. auaricia d̓o ẜm indigētiā ſic etiā cōtingit ꝙ quoddā in alijs accipitur ẜm ſupha bundātiam quoddam ẜm indigentiā. et ita nō erūt tot peccata capitalia quot ſuꝑfluitates et indigentie in vni uerſo. ¶ Ad vltimum dicendum ꝙ illa. vij. que enumerā tur. vj. ꝓuerb̓. nō dicuntur capitalia ẜm eandem rōem ẜm quam iſta. vij. Illa em̄ dicūtur capitalia: quia con tra caritatem que eſt vnitas cū preximo et eſt caput vir tutum ordinantur. Diſcordia em̄ ſeminata principalit̓ eſt contra caritatem. alia v̓o ordinant ad diſcordia ſiue ſciſma quod contrarium eſt vnitati caritatis ad proxi mum. Unde attribuuntur homini apoſtate. ſcilicet ſciſ matico.

.clij. Queſtio
111 ¶ Nembrū terciuꝫ Ercio querit̉ ẜm quā cauſaꝫ attēdatur ſe ptimēbris diuiſio. dixerūt at̄ quidā ꝙ ẜm differētias viriū et amatoꝝ in viribꝰ. ſiue inordīatōem multiplicē attēdat̉ ſeptimem bris diuiſio capitaliū pct̄oꝝ. ſic em̄ ſumebāt diuiſioneꝫ. tres ſunt vires aīe vegetabilis. ſenſibilis. rōnalis. ⁊ tri plex eſt bonū inferiꝰ. ſcꝫ bonū carnis. ad qd̓ ſe hꝫ aīma ẜm duplicē actū vegetabil̓ nutritiue.ſ. ⁊ generatiue. ꝙͣtū ad actu generatiue attendit̉ luxuria. ꝙͣtū ad actū nutri tiue gula. Sil̓r eſt bonū exteriꝰ qd̓ ordinat̉ exteriꝰ aīma ẜm vim motiuā ſenſibilē. eſt em̄ bonū in ꝓſperis ad qd̓ ordinat̉ ẜm cōcupiſcibilē. eſt iterū bonū in aduerſis ad qd̓ ordinat̉ ẜm iraſcibilē. Sil̓r eſt bonuꝫ interiꝰ ẜm qd̓ debet rōnalis ordinari ad deū ad ꝓximū ad ſeip̄m pe nes inordinatōem amoris. ad id quod ē ſupra ſe accipi tur ſuꝑbia: qꝛ nō vult ſubeſſe ei cui debet eo mō qͦ debet. penes inordīatōem ad id qd̓ ē intra ſe accipit̉ accidia: cū hō mīꝰ diligit bonū internū ꝙͣ bonū externū. ¶ Alij v̓o voluerūt acciꝑe nūerū capitaliū vitioꝝ penes tres vi res aīme motiuas quo ad actus eaꝝ. quo ad actū ſcꝫ cō cupiſcibilis. iraſcibilis et rōnalis. Attribuūt aūt cōcu piſcibili duos actꝰ. ſcꝫ appetere bonū et ordīare motꝰ car nis ad bonū. primus aūt actꝰ impedit̉ ꝑ duo vicia ꝑ ac cidiā que eſt tediū boni interioris. ꝑ cupiditatē que ē ap petitus boni exterioris. Alius v̓o actus ſil̓r impeditur ꝑ duo vicia. ꝑ luxuriā reſpectu generatiue ꝑ gulā reſpe ctu nutritiue. cum cōcupiſcibilis ſcꝫ inordinate cōuerti tur ad bonū apparēs in nutritiua et ad bonū apparens ī generatiua. Iraſcibili ſil̓r attribuūt duos actus ſcilꝫ applaudere bonis et deteſtari mala. et a primo actu im peditur ꝑ inuidiā. ⁊ a ſecūdo impedit̉ ꝑ iram. Iraſcitur em̄ cui iraſci nō deberet ſiue deteſtat̉ qd̓ nō eſſet deteſtan dum. rationali v̓o recte eligere vel iudicare que impedi tur ꝑ vnum vicium qd̓ eſt ſuꝑbia. ¶ Contra primaꝫ di uiſionē ſic obijcitur. Omne peccatū attenditur ẜm illaꝫ ꝑtem ẜm quam differimus a brutis. in ꝑte aūt ratōuali tm̄ differimus a brutis. ergo ẜm actum ꝑtis rōnalis de bet attendi om̄e peccatū. nō ergo ẜm actum vegetabilis aut ſenſibilis in ytuꝫ hmōi. Si v̓o attendit̉ peccatū ẜm actū rōnalis comꝑatione ad has vires inferiores nō vi detur adhuc attendi peccatū ẜm actum vegetabilis par tis aut nutritiue et generatiue. nō em̄ om̄is vis ꝑtis ge neratiue vel ꝑtis nutritiue ſubeſt rōni. eſt em̄ appetitiua naturalis ex ꝑte vegetabilis et ex parte ſenſibilis. et neu tra eſt ſubiecta rōni vt ẜm eam moueatur in nobis. ſꝫ eſt appetitiua ſenſibilis quā contingit dirigi ẜm rōnem. pe nes ergo illā attēdetur peccatū. vt ſit peccatū in cōcupi ſcibili reſpectu boni carnis: et reſpectu boī mūdani. Re ſpectu v̓o boni carnis dupl̓r. ¶ Sil̓r pt̄ obijci de iraſci bili ꝙ tm̄ vnū accipiatur peccatū. ſcꝫ pct̄m ire. ⁊ ita ꝑ cō ſil̓em rōem vnū pct̄m capitale accipiat̉ penes cōcupiſcē tiā. aut ſi penes leticiā accipiūt̉ duo pct̄a. eſt em̄ duplex leticia(ſic̄ dīc ioh̓. damaſ.) quedā em̄ nat̉alis et ncc̄ia. ſine qͣ viue ē impoſſibile. et ē alia nat̉alis nō nccͣia vt q̄ ꝑtinet ad generatōꝫ. ꝯtra at̄ iſtas duas ſunt nec neceſſa rie nec nat̉ales. vt delectatio gule et luxurie. ſil̓r ex ꝑte triſticie accipiēt̉ accidia. ſcꝫ ⁊ iuidia. Si gͦ. iiij. capitalis pct̄a accipiūt̉ penes ꝯcupiſcibilē: ꝗbꝰ ſi addat̉ ꝯcupiſcē tia mūdi: erūt. v. pct̄a ẜm ꝯcupiſcibilē. ⁊ ita ẜm iraſcibi lē nō erit niſi vnicū pct̄m. ⁊ ẜm rōnalē vnicū. aut ambo erūt ẜm iraſcibilē: ita ꝙ ẜm harū duaꝝ viriū actꝰ ꝯꝑa tione ad rōnalē accipiāt̉. vij. pct̄a. Diuidit em̄ damaſ. ij rōnalem ꝑtē in obedientē et ꝑſuadibilē ī inobediētē ſiue ō ꝑſuadibilē. Inobediēs at̄ diuidit̉ ꝑ pulſatiuū. gene atiuū et nutritiuū: cui addit̉ augmētatiuū. hoc em̄ nō rōne gubernātur ſꝫ natura. obedīes v̓o ⁊ ꝑſuadibilis di uidit̉ in ꝯcupīam et iraſcibilē. ad concupiſcibilē ꝑtinet leticia et triſticia. ad iraſcibilē v̓o ꝑtinet ira: cui etiā ad iūgitur appetitus excellētie vel in comꝑatōe ip̄iꝰ ad ra tionalem vel ecōuerſo. Ex his gͦ pꝫ ꝙ nō attenditur diuiſio ſeptimēbris ẜm rōem viriū p̄miſſaꝫ. ¶ Sil̓r obijci tur ꝯtra ſcd̓aꝫ rōꝫ diuiſionis. cū eī ex ꝑte rōalis poſſint plures accipi actus in rectitudīe ꝙͣ ex ꝑte cōcupiſcibilis vel iraſcibilis: ſic̄ pꝫ in diuiſione virtutum aut donorū. nam penes rōnalis actū accipiūtur prudētia et iuſticia ex ꝑte virtutum. ex parte v̓o donoꝝ ſapiētia intellectus conſilium et ſcīa. nō tot aūt accipiūtur ex ꝑte cōcupiſci bilis vel iraſcibilis. vicia aūt ſunt oppoſita virtutibus. ergo magis debeant plura vicia capitalia accipi penes actum rōnalis: ꝙͣ penes actū cōcupiſcibilis ꝑ ſe: vel ira ſcibilis ꝑ ſe. ¶ Preterea. inuidia eſt triſticia ī alienis bo nis. triſticia aut cōuenit illi potētie cui cōuenit leticia. ergo cōuenit cōcupiſcibili. nō ergo ẜm actū iraſcibilis debuit accipi. ¶ Preterea. nō recte eligere vel non recte iudicare eſt cōmune in om̄i peccato. gͦ penes hunc actuꝫ rationalis nō debebit diſtingui ꝓpriū peccatū capitale ¶ Item cōcupiſcibilis eſt appetere bonū et fugere malaꝫ ſibi oppoſitum. Iraſcibilis v̓o eſt ordinare motꝰ ad bo num. nō ergo attribuenda ſunt peccata ꝯcupiſcibili quo fiunt ex inordinatōne motuū carnis ad bonum: ſed ma gis rōnali. ¶ Preterea appetē̓ bonū ſuꝑiꝰ qd̓ dr̄ ſimplici ter appete̓. nō tm̄ impedit̉ ꝑ accidiā et auariciā: ſꝫ etiā ꝑ alia vicia capitalia oīa. gͦ nō tm̄ accipiēt̉ q̄dā pct̄a ex im pedimēto hꝰ actꝰ ꝗ ē ꝯcupiſcibilis. ¶ Alij v̓o voluerūt diſtīguere. vij. viciā capitalia penes appetitū et fugā vt appetitꝰ diceret̉ reſpectu apparetis boī fuga reſpectu ap parētis mali. ẜm īordīatōꝫ aūt appetitꝰ ad apparēs bo num triplex. interius. exterius. ⁊ inferiꝰ. ſumatur ſuper bia. auaricia. gula. et luxuria. ẜm apparēs interiꝰ ſuper bia. ẜm appares bonū exteriꝰ auaricia. ẜm apparens bo nū inferiꝰ qd̓ ē duplex. qd̓ ſumitur ī voluptate guſtꝰ di catur gula. qd̓ ſumitur ī voluptate tactꝰ determīati ī me bris generatōis luxuria ſiue fornicatio nomīe generali. Ecōtra ẜm fugā ab apparēti malo ſumātur tria capita lia pct̄a. penes fugā eiꝰ qd̓ eſtīatur malū īteriꝰ.i. graue carni ſumatur accidia. ẜm fugā eiꝰ qd̓ eſtīatur malū ex teriꝰ ſumatur ira. ꝓpt̓ īiuriā extrīſecꝰ illatā. ẜm fugam eiꝰ qd̓ eſtīatur īferiꝰ malū hoc ē diminutiuū ꝓprie exce lētie ſumatur īuidia. et ẜm hec accipiātur. vij. vicia capi talia. ¶ Sꝫ contra hec obijcitur. appetitus delectabilis et fuga triſtabilis ſibi oppoſiti ad eandē ꝑtinēt potētiā et cuiꝰ pct̄i eſt appetere delectabile: ẜm idē pct̄m eſt fug triſtabile oppoſitū. ſi gͦ ē delectabile carnis et triſtabile carnis ẜm ideꝫ. pct̄m gule vel luxurie ē appetere delecta bile carnis ẜm idē erit fuge̓ triſtabile carniſ. ⁊ ita d̓ alijs appetitibꝰ: nō gͦ ẜm appetitū et fugam diſtinguūtur pec cata. ¶ Preterea. in quolibet peccato attēditur appetitꝰ alicuiꝰ apparētis boni: et ꝑ ꝯſeq̄ns fuga alicꝰ apparētis mali. vt ī ſuꝑbia ē appetitꝰ ꝓprie excellētie et ꝑ ꝯſeq̄ns fu ga ſue ꝯtēptibilitatis. In īuidia appetitꝰ boī n̄ diminui bilis. et ꝑ ꝯſeq̄ns fuga diminuētis. Un̄ ē odiū aliene fe licitatis. In ira v̓o appetitꝰ vīdicte fuga v̓o ī potētia vlci ſcēdi. In accidia v̓o appetitꝰ ꝗetis carnal̓. fuga v̓o labo ris ſibi oppoſiti. In auaricia v̓o appetitꝰ diuitiaꝝ. fuga d̓o pauꝑtatis. In gula appetitꝰ ſuꝑfluitatis ī cibo vl̓ po tu. fuga v̓o indigētie. In luxuria v̓o appetitꝰ voluptatis carnal̓ ī mēbris gene̓atōis fuga v̓o īſenſibilitatis. n̄ gͦ q̄ dā pct̄a capitalia diſtīguēt̉ ẜm appetitū q̄d ā ẜm fugā: cū ī oībꝰ īueniat̉ appetitꝰ ⁊ fuga. ¶ Preterea totiēs ē dice̓ fu gibile qͦtiēs ē dice̓ delct̄abile. ſi gͦ ē dice̓. iiij. drn̄tias dele ctabiliū ẜm qͣs accipiūt̉. iiij. pct̄a capitalia: erūt ex alia ꝑte qͣtuor capitalia ẜm qͣtuor dr̄as fugibiliū ⁊ ita eſſent octo. ¶ Pretea. ſi ꝯtīgit peccae̓ ſb̓diuidēdo bonū apparēſ exteriꝰ et bonū appares iteriꝰ quēadmodū bonū apparēs inferiꝰ. et ita queadmodū ſunt due drn̄tie capitaliū pec catoꝝ ẜm diuiſionem boni inferioris.i. boni carnalis ita eſſent duo capitalia pct̄a ẜm diuiſiōꝫ exterioris boī hͦ ē boni mūdam. ⁊ duo capitalia pct̄a ẜm diuiſionē bo ni interioris.i. excellētie. et ita ſeptē drn̄tie eſſent ex illa ꝑte capitaliū pct̄oꝝ. et ſil̓r ex oppoſito penes drn̄tias fu gibiliū. et ita eēnt. xij. drn̄tie. ¶ Preterea. delectatō ſiue appetitꝰ diuiduntur ꝑ apparēs bonum in preſenti vel in

futuro vn̄ dicūtur leticia et ꝯcupiſcētia ex oppoſito. ſil̓r dicitur fuga reſpectu mali in preſenti vel ꝙ īminet in fu turo. vn̄ dicūt̉ triſticia et timor. ſi gͦ capitalia pct̄a deter minarent̉ ẜm appetitū et fugam. aliqua deberēt eſſe ẜm timorem. cum ſint aliqua ẜm leticiam cōcupiſcentiam ⁊ triſticiā. nam ẜm leticiā videmus accipi gulam et luxu riam et inanē gl̓iam ſiue ſuꝑbiā. ẜm cōcupiſcētiā irā et cupiditatem ſiue auariciam. ẜm triſticiam. inuidiam et accidiā. ẜm timorem aūt licet plures ſpecies habeat ẜm ioh̓. damaſ. nullā inuenimus differentiaꝫ peccati ca pitalis. Si d̓o accipiant̉ ille paſſiones quas noīat ioh̓. damaſ. ſcꝫ leticia. triſticia. timor et ira. vt leticia et triſti cia ꝑtineant ad cōcupiſcibilem: timor et ira ad iraſcibi lem. ẜm hoc iterū cum ſicut aliqua capitalia peccata pe nes leticiam. triſticiā et iram: videbitur ꝙ aliqd̓ debuit eſſe capitale vicium penes timorem. non aūt inuenitur aliquod. cum tamē timor ſit fuga animi ne ꝑdatur ama tum. nō ergo capitalia peccata determinātur ẜm diffe rentias appetitus et fuge eſſentiales. ¶ Ad euidentiam ergo diuiſiones. vij. capitalium peccatoꝝ notandum ē. ꝙ ſicut tangitur.j. ad theẜ. vlt̓. integer ſpiritus veſter et aīma ſeruetur in die aduentus dn̄i. homo quaſi in tria diuidit̉. in ſpiritū. aīam et corpus. Un̄ om̄is actus ꝑ ſe et principaliter fit in ſpū aut ī aīma aut ī corꝑe. ſpiritꝰ aut accipitur in ip̄a eſſentia aīme p̄ter comꝑationeꝫ ad corpus. inꝙͣtum eſt ſubſtātia quedā habens cōueniētiā quandā cū ſpiritibꝰ ſeꝑatis. aīma v̓o dicat̉ ẜm comꝑati onem quā habet ad corpus. ſunt ergo actus quorūdam peccatoꝝ capitaliū in ſpiritu. quidam in aīma. quidaꝫ in corꝑe principaliter. In ſpiritu aūt duplex actꝰ fit ẜm appetitū boni et deteſtatōꝫ mali. dico aūt bonū et maluꝫ quod ſpiritibꝰ ineſſe poteſt. Unde cum peccatuꝫ fiat ex īordinatōne appetitus vel deteſtatōis: erit pct̄m capita le ex inordinatōe appetitus reſpectu apparētis boni ī ſpū vel ex inordinatōe deteſtatōis apparētis mali ꝑ qd̓ vide tur diminui illud bonū. bonū aūt qd̓ inordinate appetit̉ a ſpiritu in ſe: eſt excellētia vltra debitū qd̓ apparuit in angelis reprobis: ſiue placere ſibi in ſe inqͣtū eſt vaītas Unde pct̄m qd̓ fit directe ex appetitu eſt ſuꝑbia vel ina nis gloria. Ecōtra v̓o ſpūs inordinate deteſtat̉ cōtrariū huiꝰ excellētie: et hoc eſt ꝯn̄icātia boni in altero ẜm pa ritatem vel excellētiam qd̓ eſt inuidie. inuidus em̄ ī alio deteſtatur bonū ẜm excellētiaꝫ aut paritatē ſic̄ dīc aug. nō vult em̄ inuidꝰ vt aliꝰ equetur vel excellat. duo ergo ſunt peccata prima et prīcipalia in ſpū. In aīa v̓o cōtin git eē pct̄m capitale ẜm appetitū apparētis boni ꝗ eſt in ꝯcupiſcibili ẜm inſurrectōꝫ ī malū īiurioſū ſiue nociuū qd̓ eſt in iraſcibili ẜm tedium boni difficilis aut laborio ſi. qd̓ eſt in inordināte ad opus. tres em̄ differētie ſunt ī aīma vt reſpicit corpus. pt̄ em̄ aliꝗd eē expediens corꝑi. poteſt aliꝗd eē nociuū corꝑi infēredo paſſionē. pt̄ aliꝗd eē difficile vel laborioſum corꝑi: licet in ſe ſit bonū. vnde aīma que reſpicit corpus cōcupiſcit ordinate vel inordi nate bonū expediēs corꝑi. inſurgit in nociuū ſiue īiurio ſum: faſtidit difficile vel laborioſū. ordinat̉ eī aīma ẜm affectum ad corpus et ꝑ relationem ad opus. vnde tres habet differētias capitaliū pet̄oꝝ pct̄m ire penes iraſci bilē. cuiꝰ eſt inſurgere in iniurioſū. pct̄m accidie cuiꝰ eſt faſtidire laborioſum. pct̄m auaricie cuiꝰ eſt cōcupiſcere bonū curioſū. Un̄ etiā ab aug. dicit̉ curioſitas. In cor pore v̓o contingit eē duplicem actū. cum aūt nomīamus corpus: naturam concernimus ẜm quam in corpore fit conſeruatio ip̄ius indiuidui et ip̄ius ſpeciei in indiui duo. conſeruatio aūt indiuidui fit per alimentum. cōſer uatio autem ſpeciei fit in indiuiduo per generationem. appetitus ergo ordinatus vel inordinatus reſpectu prin cipalis actus in corpore. aut eſt commixtionis carnalis ẜm tactum. aut eſt ip̄ius alimenti ẜm guſtum. tactꝰ em̄ in illa parte qui ordinate fit ad conſeruationem ſpeciet in indiuiduo fit vel propter ea que ordinantur ad illud. reddere em̄ debitum vel reprimere cōcupiſcentiam illici
tam ad procreatōem ꝓlis ordinantur. cum aūt inordīa te fit queritur libidinoſa delectatō. ſimilit̓ appetitus re ſpectu alimēti ſi fit ordinate: eſt ad cōſeruatōem indiui dui ẜm debitū modū. ſi v̓o inordinate ẜm exceſſum. erūt ergo duo pct̄a capitalia et non plura ẜm appetitū actus fundati in corꝑe. ſcꝫ gula penes appetitiuā alimēti: et lu xuria penes appetitiuā coitus carnalis. ſic ergo ſeptem erunt differentie capitalium peccatoꝝ. ẜm actum in ſpi ritu due differentie ſuperbia et inuidia. ẜm actum ī ani ma tres differētie. ira. accidia et auaricia ſiue filargia. ẜm actum in corpore gula et luxuria. hec em̄ duo ſicu dicit grego. ſunt carnalia peccata. reliqua v̓o ſunt ſpiri tualia peccata large accipiendo ſpiritum: ẜm ꝙ ſpiritꝰ diuiditur contra corpus vel carnem. non autem ẜm ꝙ diuiditur contra animam et corpus. ¶ Sed poſſet obij ci quare non accipitur in ſpiritu peccatum ire: cū de dya bolo dicatur. deſcendit habens magnam iram ſciens ꝙ modicum tempus habet. ¶ Preterea. ꝓpter quid in aīa accipiūt̉ tres differētie peccatoꝝ. quaꝝ vna eſt ẜm tedi um boni. in ſpiritu v̓o nō accipitur hmōi differentia ſi militer nec in corpore. ¶ Preterea. ex parte corporis nō videtur accipi differētia peccati. cum penes aīam deter minetur appetitus et ſuum oppoſitum. ¶ Preterea. ex te corꝑis. ſi determinat̉ peccatū ẜm appetituꝫ quare determīat̉ peccatū ẜm ſuū oppoſitū. ſcꝫ deteſtatōem ſed ẜm differentiā duplicis appetitus in aīma v̓o vel in ſpū nō ſic fit ſꝫ ẜm appetitū et deteſtatōem. ¶ Preterea. dete ſtatio mali oppoſiti bono ſequela videtur eē appetitꝰ: et ꝙ nō ſint duo capitalia peccata. ¶ Ad qd̓ dicendū ē. ꝙ licet ira ꝑ quandā ſil̓itudīem dicatur eſſe in ſpiritibus ſe ꝑatis vt in dyabolo. nō tn̄ illo mō qͦ dicit̉ capitale pec catū ꝓprie. cuꝫ em̄ paſſio de genere paſſionis que magis facta abijcit a ſubſtātia: nō poteſt ineſſe hmōi ſpiritibꝰ. nō pt̄ fieri hmōi iniuria ꝑ hunc modū ſicut nec aīme vt eſt ſpūs. ſed pt̄ fieri ip̄i aīme iniuria inqͣtum eſt aīa. per ſil̓itudīeꝫ tn̄ quādā dicit̉ ī eſſe ip̄i dyaboli. videt̉ eī dya bolo ꝙ iniuria illata ſit ſibi ab homīe qui locū eius oc cupauit vel ꝗ eius euaſit ſeruitutē. et ideo dicit̉ habere magnam iram erga hoīem. ira em̄ dicit̉ libido vlciſcēdi ¶ Ad ſecūdū v̓o dicendū eſt. ꝙ in aīma accipit̉ differen tia ẜm tedium boni. in ſpū v̓o nō. ꝙ bonū em̄ dicit̉ labo rioſum hͦ reſpicit ordīatōeꝫ ad corpꝰ. fatigatio em̄ ē aīe in corꝑe. ſpūs v̓o p̄ter ordinatōem ad corpus accipit̉. nō ergo in ſpū debuit attēdi capitale viciū ẜm tediuꝫ boni laborioſi. nec ẜm ꝯcupīam boni expediētis corꝑi: qm̄ eſt bonū ſenſibile: ſpūs v̓o reſpicit affectōem boni ītelligibi lis. ſic gͦ alie debuerūt eē drn̄tie qͦ ad actū aīe et quo ad actum ſpūs. ¶ Ad terciū v̓o dicēdū. ꝙ licꝫ pct̄m nont in corꝑe ẜm ſeip̄ꝫ ſꝫ ī aīa: nihilomīꝰ tn̄ actꝰ ī qͦ dinoſcit̉ pct̄ prīcipalit̓ p̄t eē ī corꝑe. vn̄ appetitꝰ ē in ip̄a aīa. receptio v̓o cibi ẜm plꝰ et mīꝰ ē ī corꝑe. eodē mō appetitꝰ ip̄iꝰ coitꝰ carnalis ē ī aīa actꝰ ꝑpetrat̉ ī carne ⁊ hͦ mō dicunt̉ duo pct̄a capitalia ẜm actꝰ ī corꝑe determīari. ¶ Ad quartū v̓o dicēdū ꝙ ẜm dr̄n̄tias appetitꝰ determīant̉ pct̄a carne lia. nat̉a em̄ determīante declīat ī vnū. vn̄ nō hꝫ fugam et appetitū quēadmodū et aīa. et ꝓpt̓ hoc ẜm dr̄n̄tias ap petibiliū ſumūt̉ drn̄tie virium nutritiua. ſcꝫ et generati ua. et iuxta naturā accipit̉ pct̄m qd̓ ē ex exceſſu nat̉e. gu la eī et luxuria fiūt ex exceſſu nat̉e ꝗ exceſſus fit ẜm appe titū aīalē ī carne. ¶ Ad ꝗntū dicēdū ē: ꝙ drn̄tie capitali um pct̄oꝝ iā dicte nō ſumūt̉ ẜm appetitū boni apparētis et deteſtatōem apparētis mali directe ei oppoſiti. Uerbi gr̄a. de teſtatō ꝑitatis n̄ directe oppoīt̉ magͥtudini ī appa rēti bono ſiue excellētie. pt̄ eī eē ꝙ iſte hēat excellētiē ī bo no aliqͦ: et nihilomīꝰ ꝙ aliꝰ ſit par illi. ſꝫ ꝙ hēat excellēti am reſpectu cuiuſcūqꝫ hec oppoīt̉ ꝑitati ⁊ ꝑitas illi. ſuꝑ bia at̄ dr̄ amor excellētie. inuidia vo odiū felicitatis ali ne. hec at̄ n̄ ſūt directe oppoſita: ſꝫ ꝯtīgit ẜm dictū modū. et iō dr̄ ꝙ ex ſuꝑbia gignit̉ īuidia. Si v̓o ſuꝑbia diceret̉ ī appetitu excellētie. īuidia v̓o ī deteſtatōꝫ vilitatis: tunc vnū acciꝑet̉ ex ꝯſeq̄nti ī alterū ⁊ nō dicerēt̉ duo capita

Queſtio .cliij.
lia peccata ſed vnuꝫ. ¶ Similiter dicendum eſt quo ad actus in aīa. auaricie em̄ eſt appetere apparēs bonuꝫ. ire p̓o eſt inſurgere ꝯtra nociuū: ſꝫ hoc nociuū nō eſt directe oppoſitum illi bono: et ideo erit vnū capitale pct̄m per ſe Si v̓o acciꝑet̉ ẜm deteſtatōnem pauꝑtatis: tūc ad idem capitale pctm̄ ꝑtine̓t. auaricie enim eſt appete̓ diuitias ⁊ pauptate deteſtari. Ire v̓o ſicut ē deteſtari nociuuꝫ ita ē appetere vindictā. et ſil̓r intelligendū eſt in alijs. Ex his gͦ rōnibꝰ patet qͣre dicunt̉ diuerſa capitalia pct̄a. et alit̓ accipit̉ ratō diuiſionis in ſpū al̓r in anima: aliter in cor pore. In corꝑe em̄ ẜm dr̄ias appetibiliuꝫ pͥncipaliū. In ſpū v̓o ꝗa quandā hꝫ in ſe ſimplicitatē ẜm dr̄iam vnius appetibilis et odiū alteriꝰ. in aīa v̓o ꝗa quodāmodo ma gis ꝯpoſita eſt in intentōne: accipiunt̉ dr̄ie ẜm ratōnem appetibilis et fugibilis duplicis: iniurioſi qd̓ ē ex ꝑte al terius et laborioſi qd̓ eſt ex ꝑte ipſius. Nam ira accipit̉ in deteſtatōeꝫ iniurioſi: accidia in deteſtatōeꝫ laborioſi. ¶ Aliter d̓o pōt accipi diuiſio capitaliuꝫ pctōꝝ vt tres drie ad iraſcibilem referant̉ qͣtuor v̓o ad ꝯcupiſcibilem ẜm dr̄iam duplicis ꝯcupiſcibilis. ratō v̓o in oībꝰ peccat nō regendo ſicut dꝫ: iraſcibilis d̓o hꝫ ſuū appetibile: ap petit em̄ p̄eminentiā in bono. excellentiā reſpectu coīcan tis qd̓ videt̉ poſſe aſcendere. vindictā v̓o ſiue dominatōꝫ ad puniendū reſpectu eiꝰ qd̓ aduerſat̉ ſiue iniuriat̉ ſue potentie. vel ſicut quidā dicūt: eiꝰ eſt appete̓ p̄eminentiaꝫ odio hr̄e equiꝑantiā. inſurgere ad vindictam: et ẜm hec accipiunt̉ tria capitalia vicia ſuꝑbia inuidia ⁊ ira. Ex ꝑte v̓o ꝯcupiſcibilis ē appetibile ẜm immediatōeꝫ ad cor pus. et eſt appetibile ẜm diſtantiā a corꝑe. ẜm immedia tionē v̓o aūt eſt ꝓpter ꝯſeruatōem ipſiꝰ ſpēi in indiuiduo aut ꝓpter ꝯſeruatōeꝫ indiuidui et ẜm hoc cum fit exceſ ſus in actibꝰ ordinatis ad hoc: ſunt capitalia pct̄a. gula ⁊ luxuria. Appetibile v̓o ẜm diſtantiā ſil̓r diuidit̉ ī duo in ſufficientiam et quietem. vt ſufficientia ſit ꝯtra indi gentiam. quies v̓o ꝯtra laborē ſiue ꝯtra difficultatē. cuꝫ aūt eſt inordinatio circa ſufficientiā dr̄ cupiditas. cum v̓o inordinatio eſt circa laborē nccͣium dr̄ quies immo derata. Uel aliter pōt diſtingui vt ſit duplex inordinatō circa bonū exterius ē em̄ bonuꝫ exterius ſpūale. et ē bo nuꝫ exteriꝰ corꝑale. pōt gͦ inordinatio eſſe reſpectu boni ſpūalis in nō appetendo: ꝓpter laborē aut difficultatem vel reſpectu corꝑalis boni in appetendo: ꝓpter curioſita tem. et ẜm hec ſunt due dr̄ie pctōꝝ: pct̄m ſcꝫ accidie ī nō ppetendo ꝓpter difficultatē bonū ſpūale: pct̄m v̓o cupi itatis in appetendo bonū corporale ꝓpter curioſitatem. Dicit̉ aūt curioſitas cū requirit̉ in ꝯcupiſcibili ẜm viſū pulcritudo ꝓpter ſe. ſicut ē in auro et argento ⁊ lapidibꝰ p̄cioſis. ad pulcritudinē d̓o ordināt̉ color. forma. ⁊ figu ra et hmōi diſpoſitōes. ex quibꝰ reſultat pulcritudo. ¶ Queſtio. cliij. de ſuꝑbia Onſequēter dicen dum ē de ſingulis pct̄is capitalibꝰ ẜm ſe: et de naſcētibꝰ ſūmarie. Et prīo dice dum ē d̓ ſuꝑbia q̄ nō tm̄ dr̄ capitale pec catū: ſꝫ regina reſpectu alioꝝ pct̄orum Circa quā hec ſunt inꝗrēda. Prīo ꝗd ſit ſuꝑbia. Scd̓m vtrū omē pct̄m ſit ſuꝑbia. Terciū ꝗd ſit motiuū in pct̄o ſuꝑbie. Quarto ẜm quā vim attēdit̉ hͦ pct̄m. Quintū de ntitate hꝰ pct̄i. Sextuꝫ de īſeꝑabilitate eiꝰ ad alia pct̄a. Septimū de difficultate cauēdi illd̓ pct̄m. Octauū de ef fectū hꝰ pct̄i. Nonū d̓ pͥoritate hꝰ pct̄i ad alia pct̄a. Deci mū d̓ ſpēbꝰ hꝰ pct̄i. Undecimū d̓ oppoſitōe. Duodecimū de gͣdibꝰ ſuꝑbie. Tredecimum de dr̄ia appetitꝰ pͥmatꝰ in temporalibus et ſpiritualibus. ¶ Mlēbruꝫ primū Irca primū ſic dīc bern̄. Suꝑbia eſt ꝓprie excellētie appetitꝰ. Augꝰ. in. xiiij. de ci. dei. Suꝑbia ē ꝑuerſe celſitudīs appetitꝰ. Ideꝫ
in li. de innocētia. Superbia eſt amo pprie excellentie. ¶ His diffinitōibꝰ ſuppoſitis q̄ ſatis cōueniūt: q̄rit̉ vtrū ſuꝑbia ſit pct̄m ẜm has rōes. Ꝙ nō ſit pct̄m vidr̄. amor em̄ ꝓprie excellētie ē affectio nat̉alis: affectio at̄ nat̉alis nō eſt pct̄m. gͦ amor ꝓprie excellētie nō ē pct̄m. ꝙ at̄ amor ꝓprie excellētie ſit affectio nat̉alis videt̉ ꝑ hͦ ꝙ quelibet vis nat̉alis pt̄ naturalit̓ appetere augmentū ſui boni. gͦ vis iraſcibilis nat̉aliter p̄t appetere excellētiaꝫ ꝓprij bo ni. gͦ amor ꝓprie excellētie nō eſt pct̄m. ¶ Itē excellere nō eſt malū de ſe. gͦ nec velle excellere. appetitꝰ em̄ excellētie nō ē pct̄m: et ita ſuꝑbia ſi nō āpliꝰ dic̄ nō erit pct̄ꝫ. ¶ Itē oīs ꝗ aſſil̓at̉ deo ī eo ꝙ aſſil̓at̉ nō eſt pct̄m. ſꝫ dei eſt hr̄e ꝓpria volūtatē. gͦ hōꝗ in hoc aſſil̓at̉ ip̄o nō peccat. ſꝫ oīs ſuꝑbꝰ ī eo ꝙ hmōi hꝫ ꝓpriā voluntatē. dicit em̄ Anſel. ꝙ ꝓpria voluntas eſt ſuꝑbia. gͦ nullus ſuꝑbꝰ peccat. ¶ Cō tra dīc Anſel. dei eſt hr̄e ꝓpriā volūtatē. gͦ cū hō vult ha bere ꝓpriā volūtatē iniuriatur deo. ſꝫ deo īiuriari ē pct̄ꝫ ſuꝑbia gͦ cū vult hr̄e ꝓpriā volūtatē eſt peccatū. ¶ Item in psͣ. Suꝑbi inique agebāt. glo. ſuꝑbia a d̓i incepit in iuria. ſed om̄e qd̓ incepit a dei īiuria peccatū ē. gͦ ſuper bia eſt peccatū. ¶ Itē ſuꝑbie ē delectari ī ſua pt̄ate ſꝫ de lectari in ꝓpria ptate ꝓpter ſe eſt pct̄m. gͦ ſuꝑbia ē pct̄m videt̉ gͦ amplius ponēdū in diffinitōe ſuꝑbie. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ cū dicit̉. Suꝑbia ē appetitꝰ ꝓprie excellentie ppriū ſonat ibi in viciū. Eſt em̄ excellentia quā hō hꝫ a eo et ei attribuit: et eſt excellētia quā ſibi hō appropria aliquo mō. ſic̄ cū dictat hō ī corde ſuo ꝙ habeat aliꝗda ſe. vel cū dicit meritū eē a ſe eius qd̓ hꝫ. et ſic de alijs di ferētijs. et hoc mō amor ꝓprie excellētie ſiue appetitꝰ illi citus ē: et eſt pct̄m qd̓ eſt ſuꝑbia. dic eī apl̓us. jͣ. ad coꝝ. iiij. Quid habes qd̓ nō accepiſti. quid gl̓iaris quaſi nō acceꝑis? Et dicit Anſel. de caſu dyaboli. Sic̄ a ſe ang. li et hoīes nō niſi nihil hn̄t: ita a deo n̄ niſi aliꝗd. Si d̓o accipiat̉ alio mō et appetitꝰ dicat̉ affectō nat̉alis. ẜm l̓ nō ē pct̄m nec dr̄ ſuꝑbia hmōi appetitꝰ. Cū aūt dr̄ ꝙ ſuꝑ bia ē ꝑuerſe celſitudīs appetitꝰ: reliqͦ mō ē ītelligēdum ¶ Ad hͦ gͦ qd̓ prīo obijcit̉. dicēdū ꝙ amor ꝓprie excellētie vno mō dr̄ affectō nat̉al̓. cū hō ſcꝫ q̄rit augmētū boni eo mō qͦ debet et a qͦ debꝫ ⁊ ad deū referēdo. reliqͦ v̓o mō ſi ſit appetitꝰ ꝓprie excellētie ad ſe referēdo tāꝙͣ prīcipiū vl̓ ad dep̄ſſionē alioꝝ: nō ē appetitꝰ nat̉alis niſi ītelligam naturā corruptā. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdū ꝙ excellere pt̄ in telligi. vel ī gͣtuitis vel ī virtutibꝰ q̄ gͣtū faciūt. vl̓ ī alijs q̄ gͣtis dant̉ a deo. ſi dicat̉ ingratꝰ gͣtūfaciētibꝰ ⁊ appeti tꝰ ille ꝓcedat ex gr̄a: nō vult excelle niſi quātū datū ē ei a deo. vel nō ī dep̄ſſionē alioꝝ. Si at̄ ītelligat̉ excellere ſpūalibꝰ vel in gͣtijs gͣtiſdatis q̄ magis inflāt ꝙͣ huiliāt ẜm hͦ velle excellē̓ niſi addātur debite circūſtātie nō ē bo nū. qꝛ ſb̓ iſto ꝯtinet̉ velle excelle̓ ꝓpt̓ ſe. hͦ aūt mō malū Un̄ aug. ſuꝑbia nō ē viciū dātis pt̄atē vel ip̄iꝰ pt̄atis: ſꝫ aīe ꝑuerſe amātis pt̄atem ſuā potētioris ptāte ꝯtempta Preterea nō ē deſiderādū p̄eſſe ꝓpt̓ ſe ſꝫ ꝓpt̓ ꝓdeſſe. et io dīc apl̓s. ꝗ ep̄atū deſiderat bonū opꝰ deſiderat vt nō ſit honor ī intētōe ſꝫ fructꝰ. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ ſuꝑbꝰ nō dr̄ aſſil̓ari deo ſil̓itudīe ꝯformitatis cū vult hr̄e ꝓ pt̄atem. ſimilitudīe em̄ cōformitatis nō vult niſi qd̓ deꝰ vult ip̄m velle. deus aūt nō vult ꝙ hō habeat ꝓpriā volū tatē.i. nō deo ſubiectā. et iō nō vult hō hr̄e ꝓpriā volūta tē ſꝫ ſub deo ordinatā ſil̓itudīe cōformitatis et ẜm hͦ n̄ dr̄ pct̄m. Eſt aūt alia ſil̓itudo qͣ vult hō vſurpare qd̓ dei ē ꝓpriū. ſic̄ dicebat̉ de lucifero. Aſcēdā in celū et ero ſil̓is altiſſimo. Un̄ aug. xix. de ei. dei. Sic ſuꝑbia ꝑuerſe imi tatur deū. odit naqꝫ cū ſocijs equalitatē ſub illo. ſed īpo nere vult ſocijs dn̄ationē ſuā ꝓ illo. et hoc mō quicunqꝫ vult aſſil̓ari peccat. ẜm hoc ſuꝑbꝰ peccat. Suꝑbia em̄ ē ꝑuerſe celſitudīs appetitus. ꝑuerſa aūt celſitudo eſt de ẜto eo cui dꝫ aīmꝰ inhere̓ prīcipio ſibi qͦdāmō fieri pͥnci piū. qd̓ fit cū iniquꝰ ſibi placꝫ ſibi d̓o ita placꝫ cū ab illo hō incōmutabili bono d̓ficit. cū ei magis place̓ d̓buit. ⁊ dīc Anſel. ob hoc recte dicit̉ ſuꝑbia qꝛ volūtatē dei quā ſequi debet nō vult hr̄e ſuꝑ ſe: ſed ip̄i deo aufert quātuꝫ

in ſe ē quod ꝓprie et ſingulariter debet habere. ¶ Mēbruꝫ ſecundū Ecūdo querit̉ vtrum omne pct̄m ſit ſuper bia. obijcitur aūt ꝙ ſic: qm̄ dicit aug. in li. de naͣ. ⁊ gr̄a. omne pct̄m dei ꝯtemptus eſt: ſed omnis ꝯtemptus eſt ſuꝑbia: ergo om̄e pct̄um eſt ſuꝑbia. Item iob.xxxiij. vt ꝯuertat hominē ab iniquitate. glo. greg. ꝯͣ ꝯditorem ſuꝑbire ē p̄cepta tran ſcendere: ſꝫ in omī pct̄o tranſcēdit hō p̄ceptuꝫ dn̄i: gͦ om̄e pct̄m eſt ſuꝑbia. ¶ Item dicit aug. in li. de na. ⁊ gr̄a. taꝫ peccare ſuꝑbie eſt: ſuꝑbire peccare. ſicut gͦ vere poſſum dicere ꝙ oīs ſuꝑbia eſt pct̄m: ita vere pōt dici ꝙ om̄e pec catū eſt ſuꝑbia ¶ Contra. Augꝰ. in li. de naͣ. et gr̄a. dīc Sed neqꝫ oīa ſuꝑbe fiūt que ꝑpetrata fuerīt. fiūt certa a neſciētibꝰ certa ab infirmis certa plerūqꝫ ab gementibꝰ ¶ Item greg. in moral̓. diſtinguit qͣtuor genera viciorū capitaliū quoꝝ nullū eſt alterū. et ſil̓r aug. in li. de cōfli tu vicioꝝ et virtutū: ſed ſuꝑbia ē vnū ex illis gͦ nō om̄e pct̄m eſt ſuꝑbia. ¶ Sol̓o. dicendū ꝙ duobꝰ modis ē loꝗ de ſuꝑbia. vno modo ꝓut eſt ſpāle pct̄m vnū ex..vij. capi talibꝰ vicijs. alio mō ꝓut eſt generale pct̄m ꝓut dicit̉. iiij. Thob̓. ꝙ ex ip̄a ſumpſit initiū om̄is ꝑditio. et hoc ē loꝗ de ip̄a ꝓut eſt initium om̄is pct̄i. ꝗa ſic eſt pct̄m generale ẜm primū modū loquit̉ greg. de ſuꝑbia: qn̄ ponit ipſam eſſe quoddā viciū capitale. et hoc mō nō om̄e pct̄m eſt ſu perbia. et ſic loquit̉ aug. cū dicit. ꝙ nō oīa ſuꝑbe ſunt ⁊cͣ ẜm aūt ꝙ eſt generale pct̄m et generale initiū oīs pct̄i: hͦ mō vt magis ꝓprie loquamur dicendū eſt. ꝙ in omī pec cato eſt ſuꝑbia. nō ꝙ om̄e pct̄m formaliter loq̄ndo ſit ſu perbia: ſꝫ in om̄i pctō eſt ẜm ꝙ in om̄i pct̄o inuenit̉ ꝯtem ptus p̄ceptoꝝ dei. quia vt dicit amb̓. pct̄m eſt p̄uaricatō legis diuine ⁊ celeſtiū inobedientia mandatoꝝ. vn̄ dicit ꝙ in om̄i pct̄o ē ꝯtemptus. Sil̓r aug. in li. de li. ar. dicit ꝙ peccatū eſt ſpreto incōmutabili bono bonis mutabili bus adherere. ꝑ hoc aūt ꝙ dr̄ ſpreto ponit̉ ꝯtemptus. et ſic in om̄i pct̄o ē ſuꝑbia: ſꝫ hec eſt ſuꝑbia generalis queī ꝯtemptꝰ generalis ꝗ eſt in om̄i pct̄o. ex hoc ꝙ aīa ꝑ pct̄m auertit̉ ab incōmutabili et ſup̄mo bono. Sꝫ nō ſic ītelli gendū ꝙ om̄e pct̄m ſit pct̄m ſuꝑbie: ſꝫ nullū eſt pct̄m in nō ſit illud generale viciū. Et ꝙ ita ſit intelligendū patꝫ ꝑ aug. in li. de naͣ. et gra. vbi dicit. q̄re quid ſit quotlibet pct̄m et vide ſi inuenies aliqd̓ ſine ſuꝑbie appellatōe pec catum. Hāc aūt ſnīam ſic exeꝗmur. om̄e inꝗt pct̄m(niſi fallor) dr̄ ꝯtemptus. eſt et omīs dei ꝯtemptus ſuꝑbia. ꝗd em̄ tam ſuꝑbū eſt ꝙͣ deū ꝯtemnē. om̄e gͦ pct̄m eſt ſuꝑbia. et ſcriptura dicente initiū omnis peccati ſuperbia eſt. et ſic patet reſponſio. ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ quid ſit inclinatiuū natura liter vel motiuū in hͦ genere peccati. ꝙ eniꝫ aliquod ſit: videt̉ per ſimile in alijs. In lu xuria em̄ naturaliter motiuū eſt ꝯſeruatio peciei. In gula ꝯſeruatio ſui. et ita de alijs: erit ergo ali uid in ſuꝑbia naturaliter motiuum. illud non videtur eſſe niſi appetitus potentie ſiue eius ꝙ eſt p̄eſſe. hoc eniꝫ videt̉ eſſe qd̓ naturaliter homo appetat. anima enim cū aſſimiletur ſumme trinitati. cui fit appropriatio potētie ſapientie et bonitatis: ſicut homo habet naturalem appe titum ſcientie et bonitatis: ſic et potentie. ⁊ hoc per priꝰ cum potentia ſit priꝰ in intellectu et bonitate. ¶ Itē duo actus ſunt p̄eſſe et deprimi ſiue humiliari: ſꝫ naturaliter fugit homo dep̄ſſioneꝫ: gͦ natural̓r appetit p̄eſſe. ¶ Con tra dicit bern̄. quotiēs peſſe deſidero totiens deū meum p̄ire ꝯtendo: ſꝫ ꝯtra naturaꝫ eſt velle p̄ire deū: gͦ nō eſt na turale homī velle p̄eſſe. ¶ Sil̓r dicit greg. quotiēs p̄eſſe conamur: totiēs ad apoſtaſie crimē relabimur. cū gͦ ꝯtra naturā ſit apoſtatare: ꝯtra naturā erit velle p̄eſſe. ¶ It greg. ſuper illud. ix. gen̄. terror et tremor vr̄ ſit ſuꝑ cūcta aīalia terre. hō nō ratōnalibꝰ ſꝫ irratōnalibꝰ prelatus eſt
natura. et iterū in eadem glo. contra naturā ſuꝑbie ē ab equali velle teneri. Unde antiꝗ patres. non reges homi num ſꝫ paſtores gregū fuiſſe dicūtur. ſic et in eadem glo. ſi mens apud ſeip̄am deſcendit de vertice culminis. īue niet planiciē naturalis equitatis. vt nō p̄eſſe gaudeat ſꝫ ꝓdeſſe. Ex his om̄ibꝰ colligit̉. ꝙ appetitus p̄latōis nō ē homī naturalis. ¶ Preterea ſi eēt homī naturalis. qd̓ aūt eſt a natura ꝑmanebit ī patria: remaneret p̄latō in patria. ſꝫ ſicut habet̉..j. ad coꝝ. xv. Ceſſabit om̄is prela tō qua homo preeſt homībꝰ. gͦ nō eſt naturalis. gͦ nec ap petitus eius eſt naturalis. ¶ Ad qd̓ dicēdū. Aliter eſt loqui de potētia in ſe. et aliter eſt loqui de potētia reſpe ctu ſubiectōis alioꝝ hoīm. Si fiat ſermo de potētia ī ſe. erit appetitus potentie naturalis ſicut ſapientie aut bo nitatis. Si v̓o fiat ſermo de potentia ad aliquos hoīes ſubiectos. ẜm hoc aut eſt appetitus illius ꝓpter gloriaꝫ dei et ꝓximoꝝ vtilitatem. et ẜm hoc poteſt eſſe appetitꝰ rectus ad quā inclinat ratio et natura aliquo mo. aut poteſt eſſe ip̄ius ꝓpter ſe: et ſic eſt appetitus culpabilis et non habet inclinatōem niſi nature corrupte. ¶ Secū dum hec ergo reſpōdendū eſt ad obiecta. prime em̄ rati ones concludunt de appetitu qui quidem naturalis eſt alie v̓o rationes que vident̉ poni in cōtrarium: loquūt̉ de potentia in comꝑatōne ad ſubiectionem hoīm. ſed l poteſt eſſe propter ſe: et hoc modo intelligūtur auctori tates quas ponit greg. et bern̄. ¶ Illa v̓o ratio que ſumi tur ex autoritate greg. ix. gen̄. ad hoc tendit. ꝙ appetitꝰ prelatōnis nō ſit ẜm naturam primitus inſtitutam. ⁊ ſi militer vltimā ratio ad idem tendit. ſed nō ex hoc exclu ditur quin ex naturali rōne ſit appetitus glorie diui vel vtilitatis ꝓximoꝝ mediante prelatōe. ¶ Si v̓o obij ciatur ꝙ naturale ſit homī velle peſſe: eo ꝙ naturaliter fugit depreſſionem ip̄e homo. dicendū eſt ꝙ eſt quedam de preſſio ex merito culpe. et hanc naturaliter debet hō ugere cui exaltatio eſt oppoſitum ex merito gratie. et anc exaltatōem ſiue hmōi p̄eſſe naturaliter appetit hō ſed hoc differt a dn̄atione qua hō homī dn̄atur. hmōi em̄ exaltatio erit in patria vbi nō erit exaltatio qua ho mo preerit homī. ¶ Sed adhuc obijcitur magis ſpāliter de motiuo in peccato ſuꝑbie. et querit̉ quid eſt ꝑ ſe mo tiuū in ſuꝑbia. Aug. ſuꝑ gen̄. Angeli mali ſua poteſta te delectati velut eſſet eis bonum: a cōi bono deifico ad ꝓpria defluxerūt. et habentes elatōis faſtum ꝓ excellen tiſſima eternitate ſuꝑbi effecti ſunt. ex hac aucte videtur ꝙ eternitas ſit motiuū in peccato ſuꝑbie. qm̄ angelus ī ſeip̄o videbat ſubſtātiam immortalem et eternam. ⁊ ip̄e bonū hoc eternitatis cōſiderās in ſeip̄o elatus eſt et cō ꝑauit ſe deo. hec vult deſigͣre p̄dicta aucͣtas. vn̄ vr̄ ꝙ ſpe cialiter eternitas ſit motiuū. ¶ Sed ꝙ vnitas ſit motiuū Uidet̉ aug. in li. de gͣ. no. te. ideo in vnicornibꝰ ſuperbi ītelligūt̉ qꝛ ſuꝑbia odit cōſortiū. et ꝙͣtū ī ip̄o ē ſolus cu pit eminere ſuꝑbꝰ. ꝑ hoc qd̓ dicit aug. de vera reli. quid em̄ aliud in ea homo appetit niſi ſolus eſſe ſi fieri poſſit. cum cuncta ſubiecta ſint ꝑuerſa. ſcilicet imitatōne om nipotentis dei. quem ſi ſubditus imitaretur ẜm eiꝰ pre pta viuendo. ꝑ eam hr̄et ſubdita et cetera. nec ad tan tam deformitatem veniret. vt beſtiolam timeat qui vult hominibꝰ imꝑare. hinc ergo et ſuꝑbia quēdam vnitatis appetitū et omīpotētie. ſed in rerū tꝑaliū prīcipatu qꝛ omia trāſeunt tanꝙͣ vmbra. ¶ Preterea videt̉ aliud eſ motiuū ab his duobꝰ. ꝑ hͦ qd̓ dic̄ aug. ī li. de li. ar. ꝗ ac cipit illud. j. ioh̓. ij. om̄e qd̓ ē in mūdo aūt ē ꝯcupīa ocu loꝝ aūt ē ꝯcupīa carnis. aut ſuꝑbia vite. et vult oſtende re quaſi cauſam in his tribꝰ dicens. ꝙ homo aut cōuer titur ad ꝓprium bonū: et ſic ſuꝑbus dicitur. aut ad exte riꝰ bonuꝫ. et ſic curioſus efficit̉. aut ad inferius bonū et ſic voluptatis amator efficit̉. conuerſio ergo ad bonum ꝓpriū cauſa ē ſuꝑbie. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ in aucͣte ſupͣ dicta aug. ſuꝑ gen̄. nō ītelligit̉ ꝙ eternitas ſit motiuum ſed ꝙ ꝑ pct̄m ſuū angl̓i receſſerūt ab et̓nitate. eternitas em̄ accipit̉ ibi ꝓ deo. ꝙ ſi acciꝑetur et̓nitas ꝓ motiuo:

Queſtio .cliij.
nō diceret motiuū ꝓprie: ſed poteſtas excellentie fuit ibi motiuū ſicut in eadē aucͣte ꝯtinet̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ ſecū do obijcit̉ ꝙ vnitas eſſet motiuū. dicēdū eſt ꝙ vnitas in ſua generali rōne nō eſt motiuū: ſed vnitas in pͥncipatu rerū tꝑalium ſicut ibidem determinat̉. vnitas aūt prin cipatus generaliter eſt motiuū in pct̄o ſuꝑbie ſiue ſit in angelis ſiue in homībꝰ. ¶ Ad terciū v̓o dicendū eſt. ꝙ in li. de li. ar. nō loꝗtur de ſuꝑbia ꝓut eſt ſpāle pct̄m: ſꝫ ꝓut tercium eſt in illa diuiſione. j. ioh̓. ij. om̄e qd̓ eſt in mūdo ⁊cͣ. Accipit̉ aūt ibi ꝓpriū boni. ad dr̄iam exterioris boni cuiꝰ eſt ꝯcupīa oculoꝝ: et inferioris boni cuiꝰ eſt ꝯcupīa carnis. ꝓpriū aūt bonū dicit̉ interius bonū cuius eſt pri mo a titus ipſius ſpūs: cum ſcilꝫ auertitur a ſupremo bono et delecta r̄ inſ ¶ Nembrum quartum Uarto querit̉ ẜm quā vim attendit̉ hͦ pec catū. et videt̉ ꝙ ẜm rōnalem. ſuꝑbia eniꝫ eſt initiū om̄is pct̄i. gͦ debet eſſe ꝓprie in il la potentia q̄ prīcipatū gerit inter om̄s po tentias: ſꝫ rōnalis eſt illa. gͦ ſuꝑbia eſt in rōnali. ¶ Item in ſtatu īnocentie om̄s vires erat ſub dominio rōnis. nec aliqͣ receſſit a ſuo ordine niſi priꝰ recedente rōnali. gͦ priꝰ receſſit rōnalis: ſꝫ primꝰ receſſus fuit ꝑ ſuꝑbiā. gͦ ſuꝑbia eſt in rōnali. ¶ Ꝙ autē ſit in iraſcibili on̄dit̉. tu ꝗa ſu bia eſt elatio inordinata. elatio aūt ē in iraſcibili: gͦ ſu bia ē in iraſcibili. ¶ Item ſuꝑbia et huīlitas opponunt̉ ſꝫ huīlitas eſt in iraſcibili. oppoſita autem nata ſunt fieri circa idē: gͦ ſuꝑbia eſt in iraſcibili. ¶ Item ſicut hr̄ circa pͥncipiū iob. dicit grego. ꝙ timor dei opponit̉ ſuꝑbie. ſed timor eſt in iraſcibili gͦ et ſuꝑbia. ¶ Ꝙ aūt ſit i concupi ſcibili videtur. ſuꝑbia em̄ eſt amor ꝓprie excellētie. amor autem eſt in ꝯcupiſcibili ergo et ſuperbia. ¶ Item ſuper bie eſt delectari in ꝓprio bono: ſꝫ delectari in ꝓprio bono ꝑtinet ad ꝯcupiſcibilē: gͦ et ſuꝑbia. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſuꝑbia eſt ī iraſcibili. appetitꝰ em̄ ꝑuerſe celſitudinis ad iraſcibileꝫ ꝑtinet. ¶ Ꝙ aūt dicit̉ eſſe in rōnali hoc ē. ꝗa cauſa pͥncipalis pct̄i penes rōnem reſidet. ¶ Cum auteꝫ dicit̉ ꝙ eſt in cōcupiſcibili ꝓpter rōneꝫ amoris vel appe titus. dicendū eſt. ꝙ eſt amor ꝓprie: et eſt amor coīter di ctus. ẜm ꝙ ꝓprie dr̄ ſic eſt ipſiꝰ ꝯcupiſcibilis. cū aūt addi tur amatū qd̓ eſt alteriꝰ potentie. vt cū dr̄ amor excellen tie. vel amor veritatis: amor coīter dr̄: et trahit̉ ad vim iraſcibilē vel rōnalem: ⁊ ẜm hūc modū accipitur hic. ¶ Alembrum quintum Iinto querit̉ de quātitate huiꝰ pct̄i. vtruꝫ ſuperbia ſit maximum peccatum. Ad qd̓ ſic pͣs. ęmundabor a delicto maximo. glo hoc eſt a delicto ſuperbie: quod eſt vltimū redeuntibꝰ ad deum: et primum in recedentibus. hoc v̓o eſt maximū. non enim eſt peccatū maius ꝙͣ apoſtatare a deo quod ē ſuperbie initiuꝫ. ſuperbia ergo maximum eſt peccatum. Aug. in ſcd̓o li. ꝯtra epiſtolam ꝑmeniaꝫ. ea ipſa eſt impia et veſana ſuperbia quod eſt certe immane peccatum. ¶ Item pͣs. ſuꝑbi iniq̄ agebāt vſqꝫquaqꝫ. dicit glo. maximū pct̄m in hoīe ſuꝑbia ē. qꝛ inde mnanauit nr̄i delicti origo. ¶ Itē dn̄e deꝰ meꝰ ſi feci illud ⁊cͣ. i. vl̓ pct̄m qd̓ eſt ſuꝑbia q̄ eſt radix oīm maloꝝ: ſꝫ radix oīm malo rū eſt maximū pct̄m: gͦ ſuꝑbia ē pct̄m maximū. ¶ Itē dīc yſi. Sic ſuꝑbia ē origo oīm criminū ita ruina oīm virtu tu. om̄e at̄ tale maximū pct̄m ē: gͦ ſuꝑbia maximū pct̄m ē ¶ Iteꝫ greg. Cū ſingl̓a vicia ſingulas depaſcant v̓tutes ſola ſuꝑbia totū corpꝰ v̓tutū depaſcit. om̄e aūt tale maxi mū pctm̄ eſt. ¶ Item om̄e pct̄m qd̓ maxīe ſe deo opponit maximū eſt. ſꝫ ſuperbia ē hmōi gͦ ⁊cͣ. minor pꝫ qm̄ dīc bo etius. Cū oīa vicia fugiāt a deo: ſola ſuꝑbia ſe deo oppo nit. ¶ Item maior virtꝰ ē q̄ magis nos aſſil̓at deo vt cari tas maiꝰ viciū qd̓ magis aſſil̓at dyabolo: ſꝫ ſuꝑbia eſ viciū qd̓ magis aſſil̓at nos dyabolo. qm̄ ſicut hr̄ iob. xlj.
Ip̄e eſt rex ſuꝑ om̄s filios ſuꝑbie: gͦ ſuꝑbia eſt maximū viciū. ¶ Cōtra tre. j. Peccatū peccauit hierl̓m. glo. in fidelitas ē peccatū quo retēto retinētur oīa: et quo abla to auferūtur. ſꝫ om̄e tale eſt maximū pct̄m. ergo infideli tas eſt maximū peccatū. ¶ Itē om̄e peccatū qd̓ deſtituit fundamētū totius xp̄iane r̄ligiōis ē maximū. īfidelitas eſt hmōi. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item..jͣ. coꝝ. xj. audio int̓ vos ſciſſuras eſſe. dic glo. Primū malū diſſenſio eſt vnde cetera oriūt̉ vbi ē diſſenſio nihil rectū ē. ſꝫ om̄e tale ē maximū. gͦ diſſē ſio eſt maximū peccatū. ¶ Item maiori virtuti maiꝰ op ponitur viciū directe. ſꝫ caritas maior eſt virtꝰ: qꝛ ē ꝑfe ctio et forma aliaꝝ ſine qua alie nihil ſūt ſic̄ dīc apl̓us. ergo odiū qd̓ ē viciū directe ei oppoſitū ē maximū viciū. ¶ Preterea. in ſuꝑbia tria ſūt cōſiderāda. ſcꝫ motiuum ip̄iꝰ: et terminꝰ a quo. et terminꝰ ad quē. ſi ergo ſuꝑbia ē maximū pct̄m. aut hoc ē rōne ſui motiui. aut rōe termī a quo. aut rōne termī ad quē. Si dicat̉ ꝙ rōe ſui motiui tūc obijcit̉ ſic. motiuū in pct̄o ē libido: ſꝫ pt̄ eē maior libi do in pct̄o luxurie ꝙͣ ī aliqͦ pct̄o ſuꝑbie. Itē ſil̓r ad irā pt̄ maior libido mouere ꝙͣ ī aliqua ſpecie ſuꝑbie. ergo ſuꝑ bia in genere ratione ſui motiui nō dr̄ eē maiꝰ peccatū Si dicat̉ ꝙ rōe termī a qͦ. obijcit̉ ſic. qm̄ terminꝰ a quo ī ſuꝑbia ē bonū incōmutabile a qͦ elongat ſuꝑbia. ſꝫ ſuper bia nō magis elongat ab illo termīo ꝙ alia pct̄a. Na ſu ꝑbia cōuertit hoīeꝫ ad ſe ſiue ad bonū ꝓpriū qd̓ ē ſui cu piditas cōuertit ad bona exteriꝰ ſic̄ ad res mundanas. ip̄a v̓o luxuria ad bonū inferiꝰ: ſꝫ minꝰ elongat̉ bonum ꝓpriū ſpūs ab incōmutabili bono ꝙͣ bonū inferiꝰ vel ex teriꝰ. gͦ minꝰ elōgat ab illo bono ſuꝑbia ꝙͣ cupiditas vl̓ auaricia. Ꝙ at̄ ſuꝑbia cōuertat̉ ad ſe hoc ē ſpm̄ ad bo nū ꝓpriū. hoc pꝫ ꝑ aug. in li. de vera innocētia. ꝗ dīc. bo nū ē ſurſum hr̄e cor. nō ad inferius vel exteriꝰ. nō tn̄ ad ſeip̄m qd̓ eſt ſuꝑbie: ſꝫ ad deū qd̓ eſt obediētie. ergo ip̄i ſuꝑbie ē cōuerti ad ſe ſiue ad ꝓpriū bonū. ſꝫ minꝰ elōgat a ſūmo bono hr̄e cor ad bonū ꝓpriū ꝙͣ hr̄e cor ad inferi us vel exteriꝰ bonū. Nā ꝗ hꝫ cor ad ſūmuꝫ bonū hꝫ cor ſurſum. ſil̓r ꝗ habet cor ad bonū ꝓpriū qd̓ eſt excellētia ſic̄ hꝫ ſuꝑbia hꝫ cor ſurſum. ſꝫ hr̄e cor ad bonū exteriꝰ vl̓ inferiꝰ ē hr̄e cor deorſum. ergo maior ē cōueniētia in ſuꝑ bia ad ſūmū bonū ꝙͣ ī alijs pct̄is. ergo mīꝰ elōgat a ter mino a qͦ ergo ex ꝑte illa nō ē pct̄m maximū. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ ſuꝑbia dr̄ eē maximū pct̄m et infidelitas ⁊ hꝰ modi q̄ dicta ſūt. ſꝫ ꝓpt̓ diuerſas cās dr̄ quodlibet illor maximū. et ꝙ dicit̉ qd̓ ꝑ ſuꝑhabūdantiā dicit̉. vni ſoli cōuenit: verū eſt ẜm vna rōem vel cām. ẜm tn̄ diuerſas intētōes pt̄ aliꝗd dici ꝑ ſuꝑhabūdantiā de pl̓ibꝰ ſed nō ẜm eandē rōem. Dicit̉ em̄ pct̄m maximū ꝓpt̓ ablatōem fundamēti oīs boni qd̓ fundamētū ē fides. ⁊ hoc mō in fidelitas dicit̉ maximū pct̄m qꝛ fidem deſtruit q̄ eſt to tius boni et totius xp̄iane religioīs fundamētū. ¶ Alio mō pt̄ dici pct̄m maximū. qꝛ mīme int̓ oīa pct̄a hꝫ ī ſe de motiuo ad pnīam q̄ eſt remediū ꝯtra pct̄m. et hͦ mō pec catū in ſpm̄ ſct̄m dicit̉ maximū eē. in ip̄o em̄ plus tollit̉ remediū pct̄i hoc ē pnīa. et minꝰ habet de motiuo ad il lam ex hoc ē qd̓ dicit̉ irremediabile. ¶ Tercio mō dicit̉ maximū peccatū. qꝛ magis ꝓprie et directe ſoluit vincu lum et vnitateꝫ in eccl̓ia. in qua vnitate dat̉ ſpūs ad re miſſionē peccatoꝝ. et reuocādū ad bonū. dicit em̄ aug ꝙ in vnitate eccleſie rōne clauiū datur ſpūs ad remiſſi nem peccatoꝝ. et hoc mō diſcordia ſciſmatis dicit̉ eſſe maximū peccatū. tollit em̄ vnitatē eccl̓ie. et ꝓpter hͦ ſa piens. vj. ꝓuerb̓. de teſtat̉ illū ꝗ ſemīat int̓ frēs diſcordi as. ¶ Quarto mō dr̄ maximū pct̄m qꝛ magis deordīat a deo inqͣtū eſt finis creat̉e rōnalis ad quē tēdit ⁊ ī qͦ bea tificat̉. et hͦ mō odiū pt̄ dici maximū pct̄m. magis em̄ di recte ordīat a fine ſic̄ caritas ei oppoſita int̓ oēs v̓tutes maxīe ordīat ⁊ ꝯiungit fini. vn̄ ip̄a ducit alias virtutes ad ſuū finem debitū. vnde ſine ip̄a nō ſunt meritorie ſed eſt forma ip̄aꝝ. ¶ Quīto mō dicit̉ maximū pct̄m. qꝛ eſt maxīe nocumēti in hͦ ꝙ ip̄ꝫ ē prīcipiū ⁊ origo alioꝝ pec

catoꝝ. et hoc modo ſuꝑbia primoꝝ ꝑentum dicitur eſſe maximū pct̄m. vnde aug. ſuꝑ pͣs. ſuꝑbi iniq̄ agebāt. dicit ꝙ maximū pct̄m ē ſuꝑbia inde manauit noſtri origo de licti hoc ē pct̄m originale. vn̄ in hͦ maximū nocumentuꝫ eſt. qꝛ toti nocet hūano generi: ſic gͦ dr̄ ſuꝑbia maximuꝫ pct̄m rōne ſui nocumēti: ſꝫ hoc nō intelligit̉ adhuc niſi d̓ ſuꝑbia pͥmoꝝ ꝑentū. ¶ Sexto mō dr̄ maximuꝫ rōne ſui motiui vel allicitiui. qꝛ magis ē inſeꝑabile a ſpū et etiaꝫ ꝗa magis derogat deo et auertit a deo. et hoc mō ſuꝑbia ex rōne generis pct̄i dr̄ eſſe maximū pct̄m. ita em̄ ē in ſu ꝑbia rōne generis pct̄i. ꝙ ip̄a maxīe auertit a deo ⁊ dero gat ipſi. Item ſuū motiuū ē maxīe allicitiuū quia maxīe inſeꝑabile: qd̓ ptꝫ. ꝗa motiuū vel appetibile ī ſuꝑbia ma gis adheret ſpūi ꝙͣ motiua alioꝝ peccatoꝝ. ſicut ꝯcupīe carnis vel hmōi: ꝗa tollamꝰ carnē nunꝗd erit motiuū vel appetibile carnis in ſpū? ꝯſtat ꝙ nō. ꝗa nō eſt in ip̄o ſpū. niſi ꝙ eſt vnitꝰ carnis et hoc trahente fomite: gͦ appetibile ꝯcupīe carnis nō ita adheret ſpūi qn ſit ab illo ſeꝑabile ꝑ ſeꝑatōeꝫ carnis. ¶ Iteꝫ loqͣmur de appetibilibꝰ ꝯcupīe culoꝝ ſeꝑemꝰ aīaꝫ ſenſibilē. nunꝗd erit illud appetibile in ſpū ⁊ nunꝗd erit ꝯcupīa oculoꝝ. ꝯſtat ꝙ nō. ſic gͦ illud appetibile nō ita adheret ſpūi qn̄ ab ip̄o ſit ſeꝑabile ꝑ ſe paratōeꝫ adminꝰ alteriꝰ. ¶ Ite loqͣmur de appetibilibus motiuis in pct̄is ſpūalibꝰ. vindicta em̄ eſt vnū appetibi le vel motiuū et hͦ in peccato ire tollamꝰ ꝙ nō fiat īiuria nunꝗd erit illud appetibile qd̓ eſt vindicta? ꝯſtat ꝙ nō. et ita ꝑ amotōeꝫ iniurie remouet̉. Item odiū felicitatis a liene ē appetibile vl̓ motiuū in pctō inuidie. intelligamꝰ gͦ ꝙ vnꝰ ſolus hō ſit. erit ne odiū felicitatis aliene? ꝯſtat nō. gͦ iam tollit̉ a ſpū motiuū inuidie et ſic de alijs. et ita oīa appetibilia vel motiua aliorū pn̄t tolli a ſpū ma nente ip̄o: ſꝫ appetibile ſuꝑbie nō pōt tolli manente natu ra in ſua corruptōne. ¶ Item dr̄ maximū ꝗa maxīe deo derogat et iniuriat̉: et maxime auertit ab ip̄o. et qd̓ ma gis auertat ab incōmutabili bono: illud apparet. ꝗa per blaſphemiā iniuriat̉ hō diuine bonitati ꝗa ē peccatū in ſpm̄ſanctū. ꝑ mendaciū aūt diuine veritati: ſꝫ per ſuꝑbi am ip̄e diuine et excellentiſſime maieſtati. nam ſuꝑbire eſt ſuꝑ ſtatū hoīs ire. hoc aūt eſt quaſi quandam equali tatem cum deo appetere. hoc autē eſt iniuriari diuine ma ieſtati. ¶ Membrum ſextum Exto querit̉ de inſeꝑabilitate huiꝰ peccati ad alia pct̄a. querit̉ gͦ vtrū ſit ſeꝑabile vel inſeꝑabile ab mani gl̓ia et ab inuidia. Ꝙ ſit inſeꝑabile ptꝫ. qꝛ dicit greg. ſuꝑ ezech̓. Suꝑbia ſine inuidia atqꝫ inani gl̓ia nullatenus eſſe pō ¶ Item augu. de vera innocentia dic. cū ſuꝑbia ſit amo ꝓprie excellentie. inuidia v̓o ſit odiuꝫ felicitatis aliene. ꝗd de qͦ iraſcat̉ inpromptū eſt. amādo em̄ quiſqꝫ excellē iam ſuā vel paribꝰ inuidet ꝙ ei adequant̉. vel inferiori bus ne ſibi coequant̉: vel ſuꝑioribꝰ ꝙ eis nō equat̉. ſuꝑ biendo gͦ quiſqꝫ inuidꝰ nō inuidendo ſuꝑbus ē. gͦ ſuꝑbia eſt pct̄m inſeparabile ab inuidia. ¶ Iteꝫ ſuꝑ illud pͣs. ca put circuitꝰ eoꝝ ⁊cͣ. gl. om̄is ſuꝑbus fictus eſt. ⁊ omnis fictꝰ mendax: gͦ om̄is ſuꝑbꝰ mendax. pct̄m gͦ ſuꝑbie inſe ꝑabile ē a mēdacio. ¶ Ad oppoſitū videt̉ ꝙ ſit ſeꝑabile ab inani gl̓a. dic aug. in li. de ci. dei. Inter cupiditatem hūane glorie: et cupiditatem hūane dn̄ationis intereſt. vnū em̄ querit ſine alio eſſe: ſꝫ cupiditas hūane glorie ꝑ tinet ad inanē gloriā. cupiditas v̓o hūane dn̄ationis ad ſuperbiā que appetit dominari et preeſſe. ergo ſuperbia ē ſeparabilis ab inani gloria. ¶ Similiter videtur ꝙ ſit ſe parabilis a mendacio. quoniā ſuperbia eſt in corde: ſed mendacium eſt in ore non ſolum in corde. quoniaꝫ men dacium eſt falſa vocis ſignificatio cum intentione fallen di: ſed poteſt eſſe peccatuꝫ cordis ſine peccato oris: ergo ſuperbia poteſt eſſe ſine mendacio. ¶ Similiter ſuperbia et inuidia ſunt diuerſa vicia capitalia et diſtīcta ab auguſ. et greg. exgo vnū pt̄ eſſe ſine altero: nec vnū depēdet ex altero. ¶ Solutio ſecus eſt de ſuꝑbia que eſt iniciu pct̄oꝝ. et de ſuꝑbia vite que eſt tercia radix: et de ſupe bia que eſt vnū de vicijs capitalibꝰ ab alijs diſtinctū. qm̄ prima ē in om̄i pct̄o. qꝛ dicit illā generalē ꝯtemptū ī auer ſione a deo. ꝗ ꝑficit omē pct̄m in rōe malicie. ſuꝑbia aūt que eſt radix tercia nō eſt ſeꝑabilis ab illis pctīs ī ꝗbꝰ eſt motiuū pct̄m ꝓpriū bonū: cuiuſmōi ē vindicta gloria et hmōi que ſunt bona ꝓpria ſpūs. ſꝫ de his duabꝰ nō lo quimur: ſꝫ loquimur de ſuꝑbia q̄ eſt viciū capitale. q̄ cō ſiſtit in hoc ꝙ hō appetit excellētiā ꝓpriam. ẜm hoc dici mus ꝙ inſeꝑabile dicit̉ duplicit̓. Uno mō dr̄ inſeꝑabi le qd̓ vix ſeꝑatur. et hoc mō ſuꝑbia dicit̉ inſeꝑabilis ab inani gloria ⁊ inuidia. qꝛ cū difficultate ab ip̄is ſeꝑatur vix em̄ pt̄ eſſe ſine illis. Alio mō dicit̉ inſeꝑabile qd̓ nul lo mō pt̄ ſeꝑari. ⁊ hoc mō peccatū ſuꝑbie ſeꝑabile eſt ab illis qꝛ cōtingit eē motū ſuꝑbie ſine motu inuidie. ſicut ī angelo fuiſſet ſuꝑbia ſine motū inuidie: ſi nō fuiſſet hō creatus. vnde ſi intelligamus ꝙ priꝰ fuit creatꝰ ꝙͣ homo ẜm ſucceſſionē temꝑis: nō eēt motus īuidia. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de mēdatio. dicēdū ꝙ mēdaciū duobꝰ modis dicit̉. vno mō ſpāle pct̄m. et hoc mō dicit̉ falſa vocis ſ ficatio cū intentōe fallēdi. et hoc mō ē ſeꝑabile a ſuꝑbia nec de hoc mēdatio loquit̉ glo. p̄dicta. Alio mō accipit̉ generaliter et ita om̄e pct̄m dicit̉ mendaciū. Unde ioh̓. viij. dicit dn̄s de dyabolo. Ueritas nō eſt in eo. cū loꝗt̉ mendaciū ex ꝓprijs loquitur. qꝛ mendax eſt et pater eiꝰ. id ē. mendacij.i. pater eſt pct̄i. Un̄ mendaciuꝫ ſumit̉ ibi generaliter. et hͦ mō qd̓libet peccatū dr̄ mēdaciū: et hͦ il la rōe: qꝛ ī mēdatio p̄tenditur veritas et nō eſt ibi. ſic ē ī om̄i peccato ꝙ ibi p̄tendit̉ bonū apparēs et verū. et deeſt ibi vtrūqꝫ ſcꝫ bonū ⁊ verū. et hoc mō eſt ſuꝑbia mēdaciū et hac rōe dr̄ eſſe mēdaciū. et dr̄ om̄is ſuꝑbꝰ mendax ge neraliter. ¶ Membruꝫ ſeptimū Eptimo querit̉ de difficultate cauēdi hoc pct̄m. et q̄rit̉ vtrū hͦ peccatū ſit eiuſdē faci litatis ad tollēdū cuiuſmōi ſūt alia. qd̓ vi detur. ſic̄ em̄ oēs v̓tutes inſimul dant̉: ita et om̄ia vicia ſimul tollūtur. aliter em̄ nō poſſent om̄es v̓tutes ſil̓ ineſſe. gͦ ſuꝑbia ē eiuſdē facilitatis ad tollēdū cꝰ ſūt ⁊ alia vicia. ¶ Pretēa hō factꝰ ē ex vili materia. cō ſideratō gͦ ip̄iꝰ īducit ꝯtēptū ſuip̄iꝰ. ꝯtēptꝰ at̄ ſuip̄iꝰ expel lit̓ ſuꝑbiā. n̄ ſic at̄ ē de alijs pct̄is. hō eī ī ſe hꝫ īcētiuū gu le ⁊ luxurie ⁊ alioꝝ pct̄oꝝ. gͦ facilioris expulſioīs ē pct̄ꝫ ſuꝑbie ꝙͣ alia pct̄a. ¶ Cōtra. ſi illd̓. dn̄e deꝰ meꝰ ſi feci iſtd̓ glo. ſuꝑbia ē pͥmū pct̄ꝫ recedētibꝰ a deo ⁊ vltimū re deūtibꝰ ad ip̄ꝫ. gͦ ꝑmanet pꝰ alia pct̄a. gͦ difficilioris ē a motōis. ¶ Itē ſuꝑbia de ip̄is hoīs ſpūalibꝰ naſcit̉ occaſi onalit̓. bona at̄ ſpūalia vt v̓tutes expellūt vicia. gͦ diffi cilioris amotōis ē hͦ pct̄ꝫ. ¶ Rn̄dēdū ē. ꝙ pct̄ꝫ ſuꝑbie ſic̄ ⁊ alia pct̄a duo īportāt. pͥuatōꝫ v̓tutis gͣtuite: ⁊ qͣndā di ſpoſitōꝫ ad malū opꝰ. ꝙͣtū ē de p̓uatōe v̓tutis gͣtuite: cū expellit̉ pͥuatō ānexa ſuꝑbie expellunt̉ alie pͥuatōnes ꝑ gr̄aꝫ gͣtūfaciētē. vn̄ ſic ſuꝑbia ē eq̄facil̓ expulſioīs reſpe ctu alioꝝ pct̄oꝝ. Scd̓ꝫ at̄ ꝙ ſuꝑbia ē diſpoſitō ad q̄ndā ſppetitū īordīatū ꝗ ē excellētie: n̄ eq̄facil̓ expulſioīs ē ſu bie pct̄ꝫ ſic̄ ⁊ alia pctā. appetibile em̄ illd̓ magis īherēs ē ip̄i ſpūi rōali ſic̄ on̄ſū ē. et iō difficilioris ē expulſioīs Per hͦ pt̄ pate̓ qͣlit̓ rn̄dēdū ē ad pͥmū obiectū. fit eī ſer o ibi de ſuꝑbia ꝓut ē pͥuatō v̓tutis gͣtuite īqͣtū ē gͣtui ta: ⁊ ẜm hͦ ꝓcedit obiectō. ¶ Ad ẜm v̓o dd̓m. ꝙ lꝫ hō ex ꝑte carnis corruptibil̓ hēat īcētiuū huīlitatis. ꝓut dr̄ ī Mich̓. Huīaliato tua ī meº tui. tn̄ ex ꝑte ip̄iꝰ ſpūs ꝗ hꝫ nobilitatē eēntie v̓tibil̓ ẜm electōꝫ ad malū ē īcētiuū ſu ꝑbie. ⁊ rōe illiꝰ dr̄ pct̄ꝫ ſuꝑbie difficiliꝰ ad expellēdui Prete̓a ſuꝑbia occōnalit̓ orit̉ ex v̓tutibꝰ ſic̄ hr̄ ſuꝑ illud Uox dn̄i ꝯfrīgētis cedros libani. ⁊ alubi dr̄. ex adip̄e ꝓ dijt iniꝗtas eoꝝ. ꝓpt̓ hͦ dr̄ eē difficilioris expulſioīs.

Queſtio .cliij.
¶ Nembrū octauum Ctauo querit̉ de effectu huiꝰ pct̄i. dicit̉ aūt j. ad Ro. ſuꝑ illud. ſtulti facti ſunt qꝛ ſuꝑ bia erat ī eis ⁊ obumbrauit eos. gͦ cecitas eſt effectꝰ ſuꝑbie. ¶ Item greg. in moral̓. lu men veritatis elatis mētibꝰ abſcondit̉: afflictis ⁊ huīlia tis reuelat̉. gͦ cecitas eſt effectus ſuperbie ſiue excecatō ¶ Contͣ. cecitas ē effectus infidelitatis. ſicut yſa. vj. hr̄ exceca cor ppl̓i huiꝰ. excecatio aūt illa eſt ꝑ errorē. ¶ Pre terea. excecatio videt̉ eſſe excecatio cuiuſlibꝫ pct̄i. ꝓpter illud qd̓ dr̄. ij. ſap̄. excecauit eos malicia eoꝝ: gͦ nō appre priat̉ vni pct̄o. ¶ Item querit̉ vtrū ſuꝑbia in infinitū va leat diminuere. Aug. in li. de li. ar. tantū ſuperbꝰ fit mi nor quantū maiorē ſe eſſe cupit: ſꝫ nō eſt terminꝰ ſuperbo in cupiendo maioritatē: gͦ nō eſt terminꝰ poſitꝰ in dimi nuendo: gͦ in infinitū diminuit. ¶ Contͣ. iſta diminutio ē in malo. ſꝫ quodlibꝫ malū ē tantū ꝙ nō maiꝰ gͦ diminutō eſt finita in pct̄o ſuꝑbie ſicut in alijs. ¶ Ad primū dicē dū. ꝙ excecatio attribuit̉ om̄i pct̄o ꝑ appropriatōeꝫ cū ꝗ buſdā. cū em̄ pct̄m ſit in voluntate excecatio ꝯcomitat̉ in rōne vt nō ſemꝑ videat ꝗd agendū ſit. appropriat̉ tn̄ infi delitati qꝛ nō videt hō qd̓ credendū eſt. ſuꝑbie v̓o ex alia ꝑte attribuit̉. ſic̄ em̄ infidelitas male diſponit intellectū ita ſuꝑbia male diſponit affectū ad recipiendū lumē gr̄ Iac. iiij. deꝰ ſuꝑbis reſiſtit huīlibꝰ aūt dat gr̄am. Et ſuꝑ illud pͣs. inclinate aures vr̄as ad v̓ba oris mei. glo. tīor infuſa repellit. ſic̄ gͦ ꝯuerū inqͣtū hmōi nō ē receptiuuꝫ ſꝫ ꝯcauū. ita huīlitas ē receptiua luīs gr̄e ⁊ non ſuꝑbia. ex illa gͦ ꝑte dr̄ ſuꝑbie effectꝰ excecatio ꝑ qͣndā appropriatō ē. vn̄ de illis p̄t dici illud iob. xxiiij. Ip̄i fuerūt rebelles mī neſcierūt vias eiꝰ: coīter tn̄ ꝯuenit alijs pct̄oribus. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ lꝫ terminꝰ nō ſit poſitꝰ ī ſuper bia qͦ ad hͦ ꝗn̄ poſſit eē ſuꝑbior: ē tn̄ poſitꝰ terminꝰ in hͦ: ꝙ oīs ſuꝑbia ē aliquāta. et ſic̄ eſt in cā ita in effectu. vn̄ oīs diminutō q̄ ꝓuenit ex ſuꝑbia finita eſt. et eſt aliqͣ qͣ nō ē maior: ſꝫ nō eſt aliqͣ qͣ nō poſſit alia eſſe maior. quēadmo dū in malicia nihil ē ita malū qd̓ nō poſſit eē deteriꝰ: et ita nō eſt ſumme malum: aliqua tamen malicia eſt qͣ nō eſt aliqua maior. ¶ Nlēbruꝫ nōnū Ono querit̉ de prioritate hꝰ pct̄i. ⁊ videt̉ ꝙ ſit priꝰ alijs pct̄is yſi. in li. de virtutibꝰ. ſi cut ſuꝑbia ē origo oīm criminū: ita eſt oīm v̓tutū ruinā. Et ſuꝑ illd̓ pͣs. emundabor a delicto maxīo. Aug. delicto.ſ. ſuꝑbie qd̓ ē pͥmū recedēti bus a deo: gͦ ſuꝑbia ē pͥmū int̓ pct̄a. ¶ Cont̄. fides ē prīa delitas dꝫ eſſe primum viciorum. v̓tutū. gͦ ꝑ oppoſitū in ¶ Pretea. caritas dr̄ eē caput v̓tutū. qd̓ gͦ directe opponi tur caritati dꝫ eē caput ip̄oꝝ pct̄oꝝ ſꝫ hͦ eſt inuidia. gͦ eſt caput ip̄oꝝ pct̄oꝝ. ¶ Pretēa pct̄m hꝫ originē ex volūtate ita ē reſpct̄u cuiuſlibꝫ appetibilis: gͦ in ſꝫ voli iꝰ altero nat̉al̓r. ſi eī volūtas pͥma ſe cō pct̄is uertat ad bonū carnis: dicet̉ illd̓ eē p̄mū pct̄m. eodē mō eſt ī alijs. petitibꝰ pct̄oꝝ. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ ſuꝑbia eſt pͥmū nat̉al̓r inter pct̄a. Eſt eī appetitꝰ excellētie ſiue potē adherēs ſpūi ⁊ iō citiꝰ inclinat̉ ad illd̓ appetibi tie ꝓ icēdū. ꝙ lꝫ fides ſit funda mēt vicioꝝ. nō ē eī ſil̓is ordo ꝑte vicioꝝ q̄ dicūt ꝑ ſe op poſit tes. v. s ſit pͥma v̓tutuꝫ ecōtrario infi ſic̄ innuit̉. ij. hiere. mem rūt te vſqꝫ ad v̓tutē. ¶ Ad illd̓ v̓o duꝫ ē ꝙ caritas duos hꝫ motꝰ r pximi. Ille v̓o ꝗ ē reſpct̄ū d̓i nat̉a ia oppoīt̉ caritati. rōne v̓o alter ad hͦ ſuꝑbia pͥorē inuidia. ¶ Ad tercium b̓o qd̓qꝫ poſſit eē priꝰ altero tē ꝑe. al̓r tn̄ ſe hꝫ volūta petibile ꝙͣ ad aliuo itus appetitus circa illud: di
cetur naturaliter pct̄m prius peccato. Nembrum decimū Ecimo dicit̉ de ſpēbꝰ huiꝰ pct̄i. Sūt aūt iiij. ſpēs eiꝰ qͣs aſſigͣt greg. xxxij. iob circa prīcipiū. qͣtuor ſūt ſpēs tumoriſ. Prīa ē cū hō a ſe eſtimat hr̄e bonū qd̓ hꝫ. ſcd̓a ſi deſuꝑ datū credit: tn̄ ꝓ ſuis meritis accepiſſe putat. tercia ē cū iactat ſe hr̄e qd̓ nō hꝫ. Quarta ē cū ceteris deſpectis ſingl̓ariter vult videri. ¶ Pōt gͦ q̄ri vtrū pautōres ſpēs ſufficiāt. Scd̓o vtrū pl̓es debeat dici. Tercia de ꝯꝑatōe illaꝝ ī quātitate pct̄i. Qꝛ̄to de ꝯꝑatōe haꝝ ſpēꝝ ad il las qͣs poīt Anſel. ⁊ qͣs ponit bern̄. duas ſcꝫ ponēs ſpe cies ſuperbiā cecam et vanā. ¶ Ayticulus primus Irca primū ſic ꝓcedit̉. videt̉ ꝙ primuꝫ nō ſit ſpēs ſuꝑbie ſꝫ īfidelitatis. diuerſoꝝ eī geneꝫ et nō ſubalternatim poſitoꝝ dr̄ſe ſūt ſpēs. ſꝫ īfidelitas et ſuꝑbia ſūt diuerſa qͦꝝ vnū nō eſt ſub alio ſpēs vniꝰ nō ē ſpēs alteriꝰ. ſꝫ eſtīare bonū qd̓ hꝫ a deo ſo lū a ſeip̄o hr̄e ē pct̄m infidelitatis. quilibet em̄ hō tenet̉ credere ꝙ om̄e bonū eſt a deo. ergo nō eſt ſpēs ſuperbie. ¶ Item.xxxj. iob. Si letatū eſt cor meū ⁊cͣ. glo. auctoris ſui gr̄am negare cōuincit̉. ꝗſqꝫ ſibi tribuit bonū qd̓ oꝑa tur. ſꝫ ꝗ negat gr̄am ſui auctoris ē infidelis: ergo ſpēs il la quā prima aſſignat nō eſt ſpēs ſuꝑbie ſꝫ infidelitatis. ¶ Si dicat̉ ꝙ ibi eſt vtrūqꝫ pct̄m. ſcꝫ ſuꝑbia et īfidelitas Cōtra. pct̄m ē actꝰ incidēs ex defectu boni. ſi gͦ duo ſunt pct̄a. erūt duo actꝰ incidētes ex defectu boī. gͦ ad deſtru ctōem ꝯſeq̄ntis ſi nō ſunt duo actꝰ: nō erūt duo peccata. ¶ Deinde querit̉ de eo qd̓ ponit̉ ī ſpē ſcd̓a que ē. qn̄ ali ꝗs bonū qd̓ habꝫ a deo. eſtimat ſe hr̄e ꝓ ſuis meritis. vi detur em̄ hͦ bn̄ poſſe fieri ſine pct̄o. dat̉ em̄ aliqd̓ bonum a deo ꝓ merito hūano. gͦ hoc eſtīare nō eſt pct̄m. gͦ nō eſt ſpēs ſuꝑbie. Si v̓o nō p̄t fieri ſine pct̄o: videt̉ nō differre a prima ſpē. ſi em̄ eſtimat ſe eē cām ſui meriti: et ſuū me ritū eē cām ſui boni qd̓ hꝫ: gͦ credit illd̓ bonū hr̄e a ſe. q ꝗd em̄ ē cauſa cauſe. ē cauſa cauſati. nō gͦ vidr̄ hec ſpēs diſtingui a prima. ¶ Deinde q̄rit̉ de tercia ſpē cū hoſi bi attribuit qd̓ nō hꝫ: dr̄ arrogātia. in om̄i en to ali ꝗd ē motiuū qd̓ ē apparēs bonū. ſꝫ ille ſcit ſe nō hr̄e illd̓ bonū: gͦ nō videt̉ de illo extolli. cū motiuū nō dicat̉ niſi qd̓ ē. nō gͦ ſūt tot ſpēs ſuꝑbie. ¶ Ad qd̓ dd̓ ꝙ qͣtuor ſūt ſpēs ſuꝑbie. ſic̄ dīc greg. Et rō diuiſiōis ſic pt̄ ſumi. Su ꝑbia ē qͣ hō iniuriat̉ deo. Aut hͦ gͦ eſt ꝙͣtū ad bonū qd̓ hꝫ aūt qd̓ videt̉ hr̄e. Si ꝙͣtū ad illd̓ qd̓ videt̉ hr̄e et nō ha bet extollit̉: vna ē ſpēs ſuꝑbie. Si v̓o ꝙͣtū ad bonum qd̓ hꝫ. hoc pt̄ eē duplicit̓. qꝛ aūt īiuria eo ī ſe. aut deo ī ꝓ ximo. ſi d̓o ī ꝓxīo qͣrta ſpēs ītelligit̉. cū aliꝗs vult ſingu larit̓ videri. ſi v̓o deo ī ſe ꝗ ē prīcipiū oīs boī: hͦ pt̄ eē du plicit̓. aut ꝓut hō poīt ſeip̄ꝫ totā cāꝫ boī. aut ꝓut ponit ſe eē prīcipalē. Prīo mō determīa pͥma ſpēs ſuꝑbie. ſe cūdo mō determīat̉ ſecūda ſpēs. ¶ Ad obiectū at̄ prīo di cēdū ē ꝙ ꝓut ſpēs ſuꝑbie determīat̉ ī affectu inqͣtū hō. intātū extollit ſe vt ponat ſe totā cām illiꝰ boī cuiꝰ deꝰ ē tota cā. vt ſi ꝗs dicat v̓tutes gͣtuitas eē a ſe: q̄ ſolū ſūt a deo. Si v̓o credat deū nō eē cām oīs boī hmōi crede̓ ẜm ꝙ ſiſtit ī ītellectu ē īfidelitatis. credit eī qd̓ nō ē credēdū ¶ Ad ſcd̓aꝫ v̓o rōeꝫ dicēdū ē. ꝙ negare gr̄aꝫ ſui actoris pt̄ dupl̓r eē. vel v̓bo vel fct̄o. v̓bo vt ſi dicat̉. ꝙ gr̄a dei n̄ ē et ẜm hͦ ē īfidelitas. eodē mō ſi aīmo crede̓t gr̄aꝫ dei n̄ eē ſi v̓o neget fct̄o: hͦ ē ī affectu vel effectu gerat ſe tāꝙͣ prin cipiū boī. ẜm hͦ erit pct̄ꝫ ſuꝑbie. ⁊ ita diſtīguūt̉ adinuicē pct̄ꝫ īfidelitatis ⁊ ſuꝑbie ī hͦ gene̓. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obij cit̉ de ſcd̓a ſpē. dicēdū. ꝙ talis n̄ peccat ponēdo ſe bonuꝫ hr̄e a deo. ſꝫ ī hͦ ꝙ facit ſe eē prīcipalē cām eiꝰ cuiꝰ prīci palis cā ē deꝰ. ¶ Ad id v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ hec ſpēs ē eadē cī prīa. dicēdū ē ꝙ nō qꝛ ī hac ſcd̓a ē facit hō ſe prīcipa cāꝫ ⁊ deū ſcd̓am eiꝰ cuiꝰ ē deꝰ cā pal̓ ⁊ hō ſecūdar qꝛ talis poīt ꝙ ip̄e ſit prīcipalis cā blicꝫ a deo

hēat. ¶ Ad illd̓ quod obijcit̉ de tercia ſpē dd̓m. ꝙ ibi eſt pct̄m ſuꝑbie cū hō extollit̉ attribuēdo ſibi qd̓ nō hꝫ. et lꝫ talis nō hēat bonū nec apparēs bonū alijs qd̓ ip̄m moue at. hꝫ tn̄ apparēs bonuꝫ ſibi qd̓ ip̄m moueat ſibi ad hͦ vt extollat̉. vn̄ hꝫ bonū apparēs ī ſua opiniōe lꝫ nō apd̓ ali os. ¶ Sꝫ ꝯnat̉ ꝙ nō appareat alij nec et̄ heat ī opinioē ſua appares ſibi bonū. hꝫ tn̄ adhuc motiuū ad pct̄m̄. vn̄ ad hͦ talis oſtētat ſe ẜmōe ⁊ dīc adhuc ſe hr̄e illd̓ qd̓ n̄ hꝫ nec et̄ credit hr̄e. ⁊ ſic̄ dic anſel. h̓ adhuc ē motiuū.ſ. illd̓ qd̓ ip̄e intēdit alijs impͥme̓. vn̄ lꝫ n̄ ſe talē exiſtīet qͣlē ſe eē ult tn̄ a parere talis et hͦ mouet ip̄m. ¶ Articulus ſecundus Ecūdo querit̉ vtrū debeant poni plures ſpēs ſuꝑbie ꝙ iſte qͣtuor. Nos videmꝰ ꝙ vna ſpēs ſuꝑbie determīat̉ penes bonū qd̓ hō nō hꝫ.ſ. tercia ſpēs ſuꝑbie alie aūt tres determīant̉ penes bonū. ſic̄ ſunt. gͦ plures ſpēs ẜm poſitionē boni ita debent eſſe plures ẜm defectū boni vel quare non. ¶ Iteꝫ ꝯtingit eē ſpēm ſuꝑbie in ꝯꝑatione ad malū qd̓ hō defendit. ſic cuꝫ hō excuſat ſe de pct̄o ſuo hoc eſt pctm̄ ſuꝑbie: et malum diuidit̉ ꝯtra bonū. gͦ hec ſpēs ſuꝑbie diuidet̉ ꝯtra illas q̄ ſunt ex ꝑte boni. et ip̄a nō eſt aliqͣ illaꝝ qͣtuor. gͦ ſunt ꝗn ſꝫ ſpēs. Ꝙ aūt hmōi excuſatio pct̄i ſit ſuꝑbia pꝫ ꝑ aug. n. xiij. de ci. dei. c. xiiij. vbi dīc. eſt peior damnatiorqꝫ ſu perbia qͣ etiā in pct̄is manifeſtis ſuffugiū excuſatōis ex quirit̉. ſicut illi pͥmi hoīes quoꝝ et illa dixit. ſerpens ſe duxit me ⁊ māducaui. et ille dixit mulier quā dediſti mi hi hec mihi dedit de ligno et comedi: vult gͦ dicere. ꝙ ex cuſando ſe de pct̄o et referendo in deū: peccabāt pctō ſu perbie. dicere aūt ꝙ deus ſit cā mali: nihil aliud eſt dice re ꝙͣ ꝙ deꝰ nō ē cā boni vl̓ pͥncipalis cauſa boni. vn̄ videt̉ hec ſpēs differre ab alijs. ¶ Item. j. ioh̓. ij. Om̄e qd̓ eſt ī mūdo aut eſt ꝯcupīa carnis aut ꝯcupīa oculoꝝ aut ſuꝑ bia vite. poſſum gͦ dice̓ de vnoquoqꝫ pct̄o. ꝙ eſt vel concu piſcentia carnis vel ⁊cͣ. ſꝫ poſſuꝫ hͦ dicere de multis alijs pct̄is ab his qͣtuor q̄ aſſignat greg. gͦ nō tm̄ hꝫ ſuperbia has ſpēs. ¶ Item filia ꝯuenit in natura cū matre: gͦ filie ſuꝑbie ꝯueniūt in natura cū ſuꝑbia. gͦ plures ſunt eiꝰ ſpe cies ꝙͣ iſte qͣtuor. ¶ Item ſuꝑbia eſt qua hō deordinat̉ ꝙͣ tum ad deū et ꝙͣtum ad hoīem. homo aūt ſe hꝫ ad hoīem in triplici gradu. vel ſicut ſuperior vel ſicut par vel ſic̄ in ferior. tres prime ſpēs ſuꝑbie deordināt hominē ad deū quarta deordinat hoīem ad hoīem parē et inferiorē. cuꝫ gͦ inobedientia ſit ſuꝑbia reſpectu ſuꝑioris. qꝛ deordīat hoīem reſpectu hoīs ſuperioris. et nō ſit aliqua illarum qͣtuor: gͦ eſt vna ſpecies quā deordinat̉ hō reſpectu ſupe rioris hoīs. ¶ Iteꝫ ingratitudo eſt ſpēs ſuꝑbie ⁊ differt ab illis qͣtuor. gͦ plures ſunt ſpēs ꝙͣ ille qͣtuor. Ꝙ autem ingratitudo ſit ſpēs ſuꝑbie ſic on̄dit hiero. ꝗd tam ſuper bum ꝙͣ ingratuꝫ videri: aduerſus eiꝰ voluntatē viue̓ de qͦ viuere accepiſti. illiꝰ p̄cepta deſpicere ꝗ ideo ꝗd imꝑat vt cauſas hēat remunerādi. ex hac aucͣte videt̉ ꝙ ingratitu do ſit ſuꝑbie ſpēs. minor pꝫ.ſ. ꝙ nō ſit aliqua illaꝝ qua tuor. qm̄ ingratitudo dr̄: qn̄ aliquis nō refert gr̄as d̓ be neficio: ſꝫ talis bn̄ ſcit ꝙ habet bn̄ficiū a deo et nō a ſe. er go nō eſt ſuꝑbus ꝙͣtum ad modū primū ſuꝑbie. Iteꝫ ta lis bn̄ ſcit ꝙ nō habet ꝓ ſuis meritis. Preterea talis nō iactat ſe de eo qd̓ nō habet. Item talis nō vult ſingulari ter videri p̄ alijs. vn̄ neutrū illoꝝ qͣtuor ponit de ſeip̄a ī gratitudo. gͦ ſi eſt ſpēs ſuꝑbie: relinꝗtur ꝙ eſt differēs ab illis quatuor. et ſic ſunt plures ſpēs ſuperbie ꝙͣ quātu or. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ ſufficiens eſt diuiſio ſicut di ctum eſt. ¶ Ad primo obiectū dicendū. ꝙ penes defectuꝫ boni cum apparentia nō debent accipi plures ſpēs. ſicut penes potentiam boni. defectus eniꝫ ille boni notat̉ vni uerſaliter. vnde vnicam dicit remotōnem. poſitio v̓o bo ni ẜm plures modos dici poteſt ſicut ſupradictum ē. ꝓ pter qd̓ pl̓es ex illa ꝑte ſumunt̉ dr̄ie. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicē ū. ꝙ excuſatō de pctō non ē ſpēs ſuꝑbie: ſꝫ diſpoſitō ꝯn̄s ſuꝑbiā. ſic̄ accuſatō de pct̄o n ē ſpēs pct̄i ſꝫ comes ē huīli tatis. excuſatio d̓o naſcit̉ ex ſpē ſuꝑbie qͣ aliꝗs attribuit
ſibi qd̓ nō hꝫ. vult eī ſe on̄dē innocētē cū nō ſit. Ꝙ at̄ dr̄ excuſatō pct̄i peior dānabiliorqꝫ ſuꝑbia: hoc non ē qꝛ ſū eēntial̓r ſuꝑbia: ſꝫ qꝛ ꝯſeꝗtur ſuꝑbia. ⁊ dr̄ dānabilior tollit ip̄aꝫ pnīaꝫ ꝑ quā ē r̄mediū pct̄i. ¶ Ad terciū dd̓ ꝙ licꝫ ſuꝑbia vite ſit radix ml̓toꝝ pctōꝝ. n̄ tn̄ qd̓libꝫ il loꝝ facit vnā ſpeciē ſuꝑbie: ſed dicūt̉ naſci ex ſuꝑbia ſ eſt de inuidia et hmōi. ¶ Ad quartū dicēdū. ꝙ licet filia in rebꝰ naturalibꝰ ſit eiuſdē ſpēi cū mr̄e ꝑ ſimilitudīem aūt accipiūtur ī peccatis: nō tn̄ dicūtur hmōi peccata eſſe eiuſdē ſpēi cū ſuꝑbia matre vt vnūqd̓qꝫ illoꝝ dicat̉ ſuꝑbia. ſed dicitur filia ꝑ quandam conformitatem cau ſalitatis a qua immediate naſcitur. ¶ Ad quintum dicē dum eſt ꝙ inobedientia non eſt ſpecies ſuperbie forma lis. immo naſcitur ex ea. inobediētia em̄ ſumitur penes nolle ſubeſſe voluntati alterius vel precepto. ſuperbia v̓o ſumitur penes velle preeſſe. ſic ergo inobedientia con ſequitur ad ſuꝑbiam et non eſt ſpecies ſuperbie. ¶ Ad illud aūt quod obijcitur ꝙ reſpectu paris vel inferioris ſumitur ſpecies ſuperbie: reſpectu v̓o ſuꝑioris hominis nō. dicendū eſt ꝙ homo conſtitutus eſt in medio int̓ de um et alias creaturas. homo v̓o homini par eſt natura. iniuria ergo qua homo iniuriatur ꝑ ſuperbiam: vel eſt reſpectu dei vel reſpectu hominis paris. reſpectu auteꝫ dei. cum vendicat ſibi quod dei eſt ſcꝫ ſuꝑioritatē vel do minationem. vnde dicit aug. in li. de doc. xp̄iana. Ineſt vicioſo aīmo id magnū appete̓ et tanꝙͣ debitū vendicare qd̓ vni ꝓprie debetur deo. ſil̓r iniuriatur homī cum affe ctat ei libidinoſe dn̄ari qui eſt par natura. vn̄ dicit aug. cum hō eis ꝗ pares ſunt ſibi naturalit̓ hoc eſt homībus dn̄ari affectat ītolerabilis oīno ſuꝑbia ē. ſic gͦ ſpēs ſuꝑ bie altero duoꝝ modoꝝ accipit̉. ¶ Ad ſextū dicēdum ꝙ ingratitudo nō ē eēntialit̓ ſuꝑbia ſꝫ ꝯſeꝗtur ad eā. ingͣ aūt dr̄ ꝗ nō reddit gr̄as de beneficio accepto. vn̄ qͣſi prī cipiū boni ſe reputat. et ita ad primā ſpēm ſuꝑbie redu citur eo ꝙ nō retorquet beneficiū ad illū a qͦ recipit. ¶ Articulus tercius Ercio queritur de comꝑatōe illaꝝ ſpēꝝ ẜm quātitatē peccati. Obijcitur aūt ꝙ qͣrta ſpēs ſuꝑbie ſit maiꝰ peccatū inter alias. qm̄. xxxij. moralium ſuper illud iob ſperabam ꝙ etas prolixior lo queretur. dicit greg. de quarta ſpecie ſuperbie. hec ſpeci es quarta proximat vicinius peccato dyaboli qui pre angelis eſſe voluit. hec ergo ſpecies eſt proxima magis peccato dyaboli. ſed maximo peccato viciatur dyabo lus: ergo hec ſpecies peccati eſt maximum peccatum in ter alias. ¶ Cōtra vidr̄. prīa ſpecies eſſe magis peccatū ꝙͣ iſta. qꝛ illa ſpecies maius peccatum eſt que magis in iuriatur deo. ſed prima ſpeciēs magis iniuriatur deo ꝙͣ quarta: ergo eſt maius peccatum. minor patet qm̄ iniu ria que fit deo immediate maior eſt ꝙͣ illa que fit deo me diate. ſed prima ſpecies deo iniuriatur immediate: quia cum aliquis dicit ſe eſſe principium boni qd̓ habet: hec iniuria immediate redundat in deo. ſed quarta ſpecies deo iniuriatur mediate. ſcꝫ deo in homine. cum em̄ ali quis deſpectis ſingulis ſingulariter vult videri: ip̄e pri mo iniuriatur homini. et ꝑ hominem deo. ſed cum ali quis negat bonum eſſe a deo et ponit ſe illud habere a ſi talis immediate iniuriatur deo. et ſic maius peccatum eſt prima ſpecies ꝙͣ quarta. ¶ Ꝙ auteꝫ tercia ſpecies ſit maius peccatum videtur. quia quāto ad peccatuꝫ plus habet de motiuo plus habet de pronitate. et ꝙͣto plꝰ hꝫ de pronitate tanto plus habꝫ de excuſatōne. et ꝙͣto plus habet de excuſatione tanto minus peccatuꝫ eſt. ergo to plus habet de motiuo tanto minus eſt. et econtrari ꝙͣto minus de motiuo tanto maiꝰ pct̄m eſt. ſed iactatīa q̄ ē tercia ſpēs ſuꝑbie mīꝰ hꝫ d̓ motiuo int̓ alias: gͦ mai eſt pct̄ꝫ. mīor pꝫ qm̄ alie ſpēs oriūtur ex bono qd̓ homo hꝫ. hoc at̄ nō orit̉ de bono qd̓ hō hēat ſꝫ qd̓ n̄ hꝫ. plꝰ at ex cuſatōis ē ⁊ plꝰ hꝫ d̓ motīo ille ꝗ extollit̉ d̓ bono qd̓ hꝫ ꝙ ille ꝗ extollit̉ d̓ bono qd̓ n̄ hꝫ ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ pctꝫ dya

Queſtio .cliiij.
boli duplicē habuit ꝯꝑatōeꝫ. vnā ẜm quā iniuriabatur deo. ⁊ ex illa ꝑte dicebat̉ maximū pct̄m. ex alia ꝑte qͣ vo luit p̄eſſe angelis ī debito mō: ⁊ ex illa ꝑte aſſil̓at̉ quarta ſpēs in hoīe que eſt p̄ſumptio ſingularis pct̄o dyaboli. vnde nō ex hoc ſequit̉ ꝙ quarta ſpēs ſuꝑbie ſit maiꝰ pec catum alijs ſpeciebꝰ. nō em̄ appropinquat ex illa ꝑte pec cato dyaboli ex qua ꝑte dicit̉ maximuꝫ. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de iactātia que ē in tercia ſpecie. dicēduꝫ ē ꝙ duo ſunt ī illo pct̄o.ſ. motiuū ad pct̄m ⁊ iniuria dei. licꝫ ergo plus habeat de motiuo ⁊ ita plus excuſatōis qui extolli tur de bono qd̓ habet: ꝙͣ qui extollit̉ de bono qd̓ nō hꝫ. ⁊ ita ꝙ hoc ſit minꝰ pct̄m: tn̄ ex ꝑte iniurie priꝰ iniuriatur deo qui ſe negat bonuꝫ habe̓ a deo qd̓ hꝫ ab ip̄o ꝙͣ ille ꝙ iactat ſe habe̓ aliqd̓ bonū qd̓ nō hꝫ ⁊ ideo in prima ſpe cie ſuꝑbie maius eſt peccatum ꝙͣ in tercia. ¶ Articulus quartus Uarto querit̉ de ꝯꝑatōe diuiſionū aliaꝝ ẜm Anſel̓. ⁊ Bern̄. reſpectu illiꝰ diuiſionis quā onit greg. Et primo de illa quā ponit anſel̓. Diuidit aūt Anſel̓. exaltatōeꝫ quā ponit loco ſuꝑbie ſic Exaltatō quedā eſt ī opinionē. quedā ī volūtate. quedā in ſermōe. quedā in oꝑatōe querat̉ gͦ de his primo in ſe deinde in ꝯꝑatōe pōt gͦ queri penes quā illaꝝ exaltatio num maiꝰ pct̄m attēdit̉. Ad qd̓ ſic dicit Anſel̓. ꝙ exalta tio que ē in oꝑe eſt mala. exaltatō que ē in opinione peſ ſima. gͦ ẜm ip̄m maiꝰ peccatū eſt ꝙͣtum ad exaltationē in opinione ꝙͣ ꝙͣtuꝫ ad exaltatōeꝫ in oꝑe. ¶ Centra ſuꝑ il lud Iob. iij. quare nō ī vulua mortuꝰ ſuꝫ. greg. quatuor modis fit pct̄m in corde. ⁊ quatuor modis ꝯſummat̉ in oꝑe. In corde fit ſuggeſtio. inde delectatio: poſt ꝯſenſus inde defenſio. In oꝑe v̓o priꝰ latēs culpa agit̉. poſt ante hoīem ſine pudore appetit. deinde in ꝯſuetudine ducitur poſt falſa ſpe vel deſperatōe nutrit̉. Cuꝫ gͦ ꝯſūmatō pct̄i ſit in oꝑe: maiꝰ eſt pct̄m ꝑpetratuꝫ in oꝑe ꝙͣ in opinione ſiue cogitatōne. exaltatio gͦ maiꝰ in oꝑe ꝙͣ in opinione: gͦ peccatū maiꝰ pct̄o. ¶ Item pct̄m in oꝑe ponit pct̄m ī vo luntate ⁊ opinione ante ſe. gͦ maius eſt pct̄m exaltatō in e ꝙͣ exaltatō in opinione. ¶ Itē ex illa ꝑte determina ir virtꝰ ⁊ viciū tm̄. ex qua ꝑte determīat̉ tm̄ bonum vel malū. ſed hoc ē ex ꝑte affectꝰ nō ex ꝑte intellectꝰ. opinio aūt eſt ex ꝑte intellectꝰ. gͦ ex ꝑte ipſius nō determinabit̉ maiꝰ peccatū ꝙͣ ex ꝑte oꝑis. nō ergo maiꝰ peccatū eſt ex altatio in opinione ꝙͣ exaltatō in oꝑe: ¶ Deinde queri tur de comꝑatōe diuiſionis ẜm Anſel̓. ad illā que ē ẜm reg. penes quid vtraqꝫ diuiſio accipiat̉. ⁊ qualiter vna le habeat ad aliā: cum vtraqꝫ ſufficiēs videat̉. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ exaltatō in opinione ē maiꝰ pct̄m ẜm acceptō nem Anſel̓. ꝙͣ exaltatō in oꝑe. Exaltato em̄ in opinione eſt qn̄ aliquis opinat̉ vl̓ eſtimat ſe eſſe dignū aliquo ma gno honore. ⁊ in hac eſtimatōe ſic delectat̉. Exaltatō v̓o in volūtate ē. qn̄ aliꝗs nō eſtimat ſe eē dignū aliquo ho nore: vult tn̄ illū habe̓. tn̄ nō ꝓcurat oꝑe vel ẜmōe: ⁊ ita delectat̉ in volūtate. Ex altato v̓o in ẜmōe ē qn̄ aliꝗs nō eſtimat ſe eſſe dignū aliqͦ honore nec vult ip̄m habe. nec laborat oꝑe ad obtinēdū: nihilominꝰ magnificat ſe ī ſer mone. Exaltatō v̓o in oꝑe qn̄ nō eſtimat ſe eē dignū. nec vult ip̄m nec magͥficat ſe ẜmōe tn̄ facit aliqͣ oꝑa ex ꝗbus magnꝰ habeat̉. hec gͦ vltima exaltatō ẜm anſel̓. minima eſt ī gene̓ huiꝰ pct̄i. Exaltatō v̓o que ē in opīone peſſima Ratō aūt ē: qꝛ plꝰ hꝫ de vano ī qͦ delectat̉. ¶ Ad obiecta aūt rn̄dendū. ꝙ illd̓ qd̓ dicit greg. Peccatū in oꝑe ē ma ius ꝙͣ pct̄m̄ in cogitatōe ſiue in corde. hoc ē qꝛ ponit an̄ ſe pct̄a illa que dicūt̉ pct̄a cordis. ẜm gradꝰ em̄ aſſignāt̉ pcta enumerata a greg. ſicut ſupra pōt videri. ¶ Ad illd̓ vo qd̓ obijcit̉ ꝙ penes opinionē nō debeat attēdi pecca tum. qꝛ neqꝫ bonū neqꝫ malū attendit̉ ẜm illā. dicenduꝫ eſt ꝙ penes opinionē nō attendit̉ peccatū niſi materiali
ter: formaliter v̓o in volūtate. qn̄ eī aliquis eſtimat ſe di num honore. ex hac eſtimatōe ꝯſequit̉ ſuꝑbia in affectu nde materia ſiue occaſio ſuꝑbiendi ſumit̉ ex intellectu. complementū v̓o ex ꝑte volūtatis. ¶ Ad alid̓ dd̓m. ꝙ dr̄e iſte ꝗbꝰ diuidit Anẜ. ſuꝑbiam ſunt materiales dr̄e. Alia em̄ eſt materia ſuꝑbiendi ex ꝑte opinionis. alia ex ꝑte vo lūtatis. alia ex ꝑte ẜmonis. Dr̄e at ſupͣdicte qͣs ponit g ſunt formales dr̄e ipſiꝰ ſuꝑbie non materiales. ⁊ hͦ qꝛ terminant̉ ẜm dr̄ntes appetitꝰ excellētie. Et licꝫ vtͣqꝫ di uiſio ſit ſufficiens: nulla tn̄ ſpēs in vna diuiſionē coeqͣt̉ ſpēi in alia: ſꝫ ſunt excedētes ⁊ exceſſe. Diuiſio at̄ grego plus attēdit̉ ẜm dr̄as reꝝ. diuiſio at̄ Anẜ. ẜm dr̄as nr̄o rum actuum ꝯꝑatione ad res. actꝰ em̄ nr̄ aut eſt interior aut eſt exterior. Interior aūt ē ex ꝑte cognitiue aut ex ꝑ te affectiue. Exterior v̓o aut ex ꝑte ẜmonis aut oꝑis: ſiue ex ꝑte oſtēſiue ſiue oꝑatiue: ꝓpter qd̓ qͣtuor erūt dr̄e ſim plices ip̄iꝰ exaltatōis. plures v̓o p̄n̄t eſſe compoſite. Dic̄ em̄ ꝙ ſex ſunt duplicia: qͣtuor v̓o triplicia. vnum v̓o qͣdru plex ⁊ ita in vniuerſo erunt ꝗndecim genera exaltatōis. ¶ Deinde dd̓m eſt de ſpēbꝰ ſuꝑbie qͣs ponit Bern̄. in ſe. ⁊ in comꝑatione ad illas qͣs ponit greg. Ponunt̉ at due .ſ. ſuꝑbia ceca ⁊ ſuꝑbia vana. ⁊ dic̄ ꝙ ſuꝑbia ceca pt̄ dici ꝯtumatia. ſuꝑbia v̓o vana vanitas. ꝯp̓o cecam ſuꝑbiam dic̄ eſſe ſpēm humanitatis: qͣ ꝗs pt̄ ſentire humil̓r de ſe. ꝯͣ vanam v̓o ſpēs humilitatis: qͣ non ꝯſentit homo alit̓ ſen tientibꝰ. Poteſt gͦ queri penes ꝗd accipiant̉ he due ſpēs ⁊ videt̉ ꝙ penes hͦ accipiant̉ ꝙ vna ſit in rōne: altera ī vo luntate. Dic̄ em̄ Bern̄. ex vna fallit̉ oculus rōnis. ex al tera male afficit̉ appetitus voluntatis. vident̉ gͦ ẜm has vires accipi iſte dre. hoc etiam ex ip̄is nomībꝰ videt̉ colli gi. cecitas em̄ ad rōem videt̉ ꝑtinere. vanitas v̓o ad de lectationem q̄ eſt vanitas. ¶ Sed obijcit̉ in ꝯͣrium: ẜm hͦ nō eſſet vtͣqꝫ ſuꝑbia in affectu: ⁊ ita non eſſet peccatū. cū omne pct̄m ſit in voluntate. ¶ Preterea nō eſſent ſpēs ſu perbie. ſpēs em̄ ponit eſſentiam generis. ſuperbiā autem eſt appetitus ꝓprie excellentie ſic̄ ab eodem diffinit̉: gͦ appe titus vtriqꝫ ꝯuenit. ⁊ appetitus eſt in voluntate. gͦ vtraqꝫ eſt in voluntate. non gͦ vna tm̄ in rōne. ¶ Ad quod dice dum ꝙ licet vna dicat̉ rōnis altera voluntatis ꝑ quan dam appropriationem: nihilominus tn̄ vtraqꝫ ẜm ꝙ eſt pct̄m: eſt in voluntate. ſicut em̄ dic̄ vna eſt qua in ſe non in domino gloriat̉. altera eſt quā ſuis magis ꝙͣ dei laudi bus delectat̉: ⁊ ita vtraqꝫ reſpicit voluntatem: ſed vna il larum dicitur ceca. ⁊ dicitur eſſe rōnis ꝓpter hoc ꝙ non recta eſtimatio antecedit prauam delectationem. eſtimat enim vel eſſe bonum quod nō eſt. vel eſſe a ſe qd̓ eſt. in qͦ rum vtrunqꝫ eſt peruerſe rationis iudicium. per hoc er go patere poteſt ꝙ ꝓut ſunt plures ſuperbie: non diſtin guuntur in hoc ꝙ vna eſt rōnis altera voluntatis. ſed in hoc ꝙ vna ſic praue delectat̉: altera v̓o alio modo. ¶ De inde queritur qualiter ſe habeat hec diuiſio Bern̄. ad il lam que eſt Greg. cum em̄ he ſunt due ſpecies ⁊ ibi qͣtu or. videt̉ ꝙ reduci debeant ille quatuor ad iſtas duas. ¶ Preterea omnis ſpēs ſuperbie aſſignata a Grego. vel eſt in qua quis delectatur magis in ſe ꝙͣ in deo de eo qd̓ ē vel de eo qd̓ non eſt. ergo quatuor ſpēs aſſignate a Greg. ſub vna ſpē huius diuiſionis continentur. Similiter poteſt dici de illa ſpecie. qua quis exiſtimat bonum eſſe quod nō eſt: vel a ſe eſſe quod eſt. in ſe non in domino glo riatur. hoc em̄ ſimiliter continet ſpēs aſſignatas a greg. Sed hoc quomodo poteſt eſſe. cum ſint diuerſe ſpēs qua rum neutra eſt ſub altera. ¶ Ad quod dicēdum. ꝙ penes aliud ⁊ aliud ſumuntur ſpecies in hac diuiſione ⁊ in il la. In hac diuiſione attenditur differentia ſpecierum pe nes hoc. ꝙ vna eſt in qua homo delectatur in ſeipſo non in deo. altera v̓o in hoc ꝙ magis delectat̉ in ſe ꝙͣ in deo. diuiſio v̓o Gregorij attenditur ẜm differentias cauſaꝝ delectationum. cauſa enim delectationis vel eſt in eo qd̓ eſt: vel in eo quod non eſt. In eo v̓o qd̓ eſt: aut abſolute

aut ī comꝑatōe ad aliū hoīeꝫ. ſi v̓o abſolute: hoc pōt eē ẜm duas differētias. vel ꝙ totalit̓ bonū ſit a ſe vel quo ad ratōeꝫ merendi. ⁊ ſic ẜm differentias iſtarum cauſa rum attenduntur ille quatuor ſpecies. ¶ Mlēbrū vndecimū Ndecimo q̄rit̉ de oppoſitōe huiꝰ pct̄i. vide tur em̄ ꝙ opponat̉ caritati. ꝑ hoc qd̓ dicit̉ ſuꝑ illud pͣs. nō det ī cōmotionē pedeꝫ tuū glo. ſicut ad ꝓficiēdū non mouet pedē niſi caritas: ita ad cadendū nō niſi ſuꝑbia. caritas eī ad cel ſitudinē ꝓuehit: ſuꝑbia v̓o elatas mētes in ruinā vergit cū gͦ effectus ſunt oppoſiti: erūt cauſe oppoſite. gͦ caritas ⁊ ſuꝑbia inter ſe opponūtur. ¶ Ꝙ aūt hūilitas opponat̉ ptꝫ ex diffinitōe quā ponit Bern̄. hūilitas em̄ eſt cōtem ptus ꝓprie excellētie. ꝯtemptꝰ aūt ⁊ appetitꝰ opponunt̉. gͦ ſuꝑbia ⁊ hūilitas. ¶ Criẜ. nihil ita euertit ſuꝑbiā ſicut huilitas. ergo nihil opponit̉ ſuꝑbie ꝙͣ hūilitas. ¶ Item agū. in li. de li. ar. Cui ſe dyabolꝰ ad imitatōeꝫ ſuꝑbie buerat: ei ſe dn̄s ad imitatōneꝫ hūilitatis p̄buit. ⁊ hoc fuit remediū ꝯtra ſuꝑbiaꝫ. ergo hūilitas ē oppoſita ſuꝑ bie. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ duplicit̓ dicit̉ aliquid opponi ſuꝑbie. vel ꝑ ſe ⁊ formalit̓: ⁊ ẜm hoc hūilitas opponitur ſuꝑbie. nō em̄ ſunt ſimul nata eē in vi iraſcibili. Uel pt̄ ſumi oppoſitō ratōe finis: ⁊ ẜm hoc cū caritas ponat ſū mū bonū ꝓ fine ad deū hoīeꝫ ordinet: ſuꝑbia v̓o primo deordinet ponēdo ſe ꝓ fine. ex illa ꝑte caritas ſuꝑbie op ponet̉. maxīe ẜm illū motū qui ē ī deū. ⁊ hoc nō videt̉ in telligi illa aucͣtas. ꝙ caritas mouet ad ꝓficiēdū ſuꝑbia v̓o ad cadendū. ¶ Deinde querit̉ vtꝝ ſuꝑbia naſcat̉ ex ſuo oppoſito. qd̓ nō videt̉: oppoſitū em̄ natū eſt deſtruere ſuū oppoſitū nō induce̓. gͦ cū illd̓ qd̓ naſcit̉ ex alio ꝑ ip̄m inducat̉. nō naſcit̉ ſuꝑbia ex ſuo oppoſito. ¶ Item ꝑ ſil̓e oſtendit̉ ī alijs vicijs ⁊ v̓tutibꝰ ſibi oppoſitis. gula eī nō naſcit̉ ex ſobrietate nec luxuria ex caſtitate ⁊ ita de alijs gͦ nō naſcit̉ ſuꝑbia ex ſuo oppoſito. ¶ Cōtra aug. in li. de natura ⁊ gr̄a. Sol a ſuꝑbia ī recte factis cauēda ē. Ratō aūt eſt. qꝛ ex illis aliqn̄ originē ducit. cū ergo hō de hūili tate aliqn̄ extollat̉: ſuꝑbia aliqn̄ de ſuo oppoſito naſcit̉. ¶ Itē aug. in eodē li. vbi letat̉ hō in aliquo bono oꝑe ſe ſuꝑaſſe ſuꝑbiā. ex ip̄a leticia caput erigit ⁊ dicit. ecce vi uo ego qd̓ triūphas? ⁊ ideo viuo qꝛ triūphas. gͦ ſuꝑbia ex ſua victoria aliqn̄ originē ducit. ⁊ ita ex ſuo oppoſito. ¶ Itē..j. machab̓. vj. occidit eū ⁊ cecidit ī terra ſuꝑ euꝫ ⁊ mortuꝰ ē. quid ꝑ Eleazaꝝ ꝗ elephāteꝫ interficiēs occu buit: niſi ꝑſona arrogātiū deſignat̉. qui dū volūt aliqd̓ fortiter gerere ⁊ nō ſimplici aīo ſed erecto ī ſuis conati bus deuicti ꝓſternūt̉. ex quo accipi pōt. ꝙ ſuꝑbia aliqn̄ ꝯuincit̉ ꝯn̄ter ⁊ ip̄a vincit: ⁊ ita ex ſuo oppoſito naſcitur victoria em̄ vicij opponit̉ ip̄i vicio. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ſuꝑbia originē ducit aliqn̄ occaſionalit̓ ex ſuo oppoſi vel ex oppoſito alteriꝰ pcti. ſꝫ nō eſſentialit̓. eſſentialit̓ at̄ dicit̉ originē duce̓ ex ip̄a delectatōe inordinata: quā hō ī ſeip̄o nō in dn̄o letat̉ de victoria vicioꝝ. hoc em̄ ꝑiculo ſum ē letari niſi in dn̄o. tūc aūt erit ſecurū letari d̓ victo ria vicioꝝ: cū extrema vmbra ex ip̄o tāꝙͣ ex meridie ab ſorbebit̉. de qua dicit̉ in pͣs. educet qͣſi lumē iudiciū tuū ⁊ iuſticiā tua tanꝙͣ meridiē. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdum. ꝙ nō eſt ſil̓e de hoc pct̄o ⁊ de alijs. cetera em̄ vicia tm̄ ī ma lefactis valēt ſicut dīc aug. ſola aūt ſuꝑbia etiā in recte factis eſt cauēda. ⁊ cū ſit ẜmo ibi de ſuꝑbia: includit̉ ibi inanis gl̓ia. ⁊ ideo dīc aug. admouemur ne dona dei no ſtre poteſtati tribuēdo ⁊ nos extollēdo grauiꝰ ꝑeamꝰ: ꝙͣ ſi nihil boni oꝑemꝰ. ¶ Deinde q̄rit̉ vtꝝ ſuꝑbia magis opponat ſe deo ꝙͣ aliud pct̄m. dicit em̄ hiero. cū cetera vi cia fugiāt a deo: ſola ſuꝑbia ſe deo opponit. ⁊ ita videtur ꝙ maior ſit oppoſitō ad deū ip̄iꝰ ſuꝑbie ꝙͣ alteriꝰ peccati ¶ Itē ſuꝑbia vendicat ſibi qd̓ dei ē. alia v̓o pct̄a nō ven dicant: ergo magis opponit̉ deo ꝙͣ aliud pctm̄. Ꝙ autē ſuꝑbia vendicet ſibi qd̓ dei eſt: habet̉ ab aug. in li. de do.
xp̄iana. ¶ Contra in omni pct̄o mortali preponit̉ ꝯmuta bile bonū incōmutabili. gͦ cum vnūqd̓qꝫ genus pct̄i appe tat ꝓpriū bonum ꝯmutabile: alia pct̄a eq̄ opponūt̉ deo ſic̄ ſuꝑbia ¶ Itē dic̄ Anẜ. ꝙ ꝓpria volūtas eſt cā omnis pct̄ ſꝫ hr̄e ꝓpriam volūtatē eſt vſurpare qd̓ ꝓpriū eſt dei: ſi gͦ in alio pct̄o eſt eq̄ ꝓpria voluntas ſic̄ in ſuꝑbia: omne pct̄m mortale eq̄ deo opponet̉. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ opponi deo dr̄ dupl̓r. ꝯn̄iter ⁊ ꝓprie. Coīter omne pct̄m deo opponit̉: bonū ꝯmutabile bono incōmutabili p̄ponit̉. ꝓprie at̄ dr̄ opponi ſuꝑbia ꝑ qͣndam ſil̓itudinē. ſic̄ ſi rex aliꝗs deuici ſet exercitu ſui aduerſarij: ⁊ adhuc ip̄e aduerſariꝰ ſtaret ī bello: ſic eſt de ſuꝑbia: cū vincunt̉ temptatōes alioꝝ pct̄o rum ⁊ ita fugiunt a deo pct̄a: ſuꝑbia adhuc reſiſtit. qꝛ ex ip̄a ablatōe vicioꝝ hꝫ rōꝫ temptatōis. ⁊ hͦ mō dr̄ ſola ſu ꝑbia deo ſe oppone vt nō excludat̉ qn alia vicia ſe deo op ponāt. ſꝫ qꝛ iſta ſe opponit et̄ alijs victis ſic̄ dictū eſt. Ad ſcd̓m dd̓m eſt. ꝙ licꝫ ſuꝑbia vēdicet ſibi qd̓ dei eſt pͥmum ẜm intelligētiaꝫ.ſ. potetiam: nihilominꝰ tn̄ alia pct̄a ven dicat. In autoritate em̄ hr̄ ꝙ ineſt vicioſo aīo ſibi tanꝙͣ debitū vēdicare: qd̓ vni ꝓprio deo debet̉. vn̄ ꝑ hoc dat̉ in telligi ꝙ nō tm̄ hoc ē ꝓpriū ſuꝑbie. Et dic̄ Aug. in li. ꝯfeſ. Sic̄ ſuꝑbia vēdicat ſibi excellētiam qd̓ dei ē: ita ira vēdi cat vindictam q̄ deo ꝯuenit. ⁊ ita de alijs. ꝑ qd̓ hr̄ ꝙ nō ſo lum ſuꝑbie eſt hoc. licꝫ hoc ei magis attribuat̉ qꝛ regina eſt vicio ¶ Membrum. xij. Uodecimo querit̉ d̓ gͣdibꝰ ſuꝑbie. ponit at̄ be. Bern̄. xij. gͣdus ꝗ ſunt. curioſitas. men tis leuitas. inepta leticia. iactantia. ſingu laritas. arrogātia. p̄ſumptio. defenſio pct̄o rū. ſimulata ꝯfeſſio. rebellio. libertas peccādi. ꝯſuetudo Soteſt gͦ q̄ri vtꝝ ſint ſpēs ſuꝑbie an tm̄ gͣdꝰ. Ꝙ ſint tm̄ ſpēs vid̓r ꝑ hoc qd̓ dr̄. ꝗ peccat aliqͦ illoꝝ: peccat pct̄o ſu ꝑbie. vt ꝗ peccat pct̄o iactantie vel arrogantie vel ſingu laritatis: ⁊ ita de alijs. ¶ Item ſic̄ ſe hn̄t q̄daꝫ eoꝝ ad ſu ꝑbiam: ita ⁊ alia. ſꝫ q̄dam illoꝝ ꝯnūerant̉ inter ſpēs ſupͣ dictas: pari gͦ rōe alie dn̄t ꝯnumerari. ¶ Contra Aug in li. de vera religione dic̄. ꝙ ꝯcupīa oculoꝝ ad curioſos ꝑtinet. ambitio ad ſuꝑbos. gͦ curioſitas ē diſtincta ex op poſito ꝯͣ ſuꝑbiam. non gͦ eſt ſpēs ſuꝑbie. Simil̓r pt̄ oppo ni de ꝗbuſdam alijs. non gͦ ꝓ ſpēbꝰ dn̄t ꝯputari. ¶ Dein de q̄ritur q̄ ſit rō illiꝰ numeri. vid̓r em̄ ꝙ ꝯſuetudo nō de beat poni ꝓ gͣdu iſtius pct̄i pluſꝙͣ alteriꝰ. Simil̓r pt̄ di ci de defenſione pct̄oꝝ: ⁊ de liberalitate peccandi. hec eī duo ſimil̓r reſpiciunt omne pct̄m. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ nō ſunt ſpēs ſuꝑbie ꝙͣtum ad hoc ꝙ ibi ponunt̉ ſꝫ gͣdus. licꝫ aliq̄ illaꝝ ſpēs dici poſſint ex alia rōne. ſꝫ ſic̄ huilitas. xij. hꝫ gͣdus qͦs aſſignat be. benedictꝰ: ita ſuꝑbia ſuo mō. xij. hꝫ gͣdus oppoſitos. ſꝫ in hoc eſt dr̄a inter gͣdus humilita tis ⁊ gͣdus ſuꝑbie: ꝙ ad ꝑfectam hamilitatē omnes illi gͣdus reꝗͥrunt̉. ad ſuꝑbiaꝫ v̓o non reꝗrunt̉ omnes illi gͣ dus ſuꝑbie. pt̄ em̄ eſſe ſuꝑbꝰ ſine aliqͦ illoꝝ. ¶ Ad obiectū at̄ dd̓m eſt. ꝙ licet ſuꝑbia ꝯſequat̉ ad quodlibꝫ illoꝝ. nō tn̄ ſequit̉ ſic̄ genus ſpēm: ſꝫ ꝑ qͣndam ꝯcomitantiam ſiue annexionem. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendum. ꝙ non eſt ſimile oīno de ꝗbuſdam illoꝝ gͣduum ⁊ de al s. ꝗdam em̄ gͣdꝰ non tm̄ ſunt gͣdus ſꝫ etiam ſpēs: vt arrogantia. p̄ſumpt. ⁊ iactantia. ꝗdam v̓o ita ſunt gͣdus ꝙ non ſpēs qͦ ad rō nem. gͦ gͣdus aſſimilant̉. qͦ ad rōnem v̓o ſpēi non aſſil̓an tur. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur de numero. Dd̓m ſic̄ dic̄ Bern̄. ꝙ homo ꝑ ſuꝑbiaꝫ iniuriat̉ deo. Item iniuriatur ꝓximo cui dꝫ eſſe par. Item iniuriat̉ ſuꝑiori cui dꝫ eſſe inferior. ⁊ licet omnes iſte iniurie ex ꝯſeq̄nti in deum re dundent: illa tn̄ iniuria ꝓpria dr̄ fieri deo q̄ immediate re dundat in deum. ẜm has gͦ iniurias attendunt̉ illi gͣdus ſiue circunſtantie. pͥme ſex determinant̉ penes iniuriam eius ꝗdꝫ eſſe par. qͣtuor alij in iniuriam q̄ fit ſuꝑiori ho mini. due vltime determinant̉ ꝓprie ꝙͣtum ad iniuriam q̄ deo immediate fit. ⁊ dicunt̉ gͣdus. qꝛ de minori ꝓceditur

Queſtio .cliiij.
ad maius. vnde primus gͣdus malus eſt. ſecūdus peior: ⁊ ſic ſꝑ aſcendēdo inueniet̉. ꝙ vltimꝰ inter omnes eſt peſſi mus. ⁊ iō ordinant̉ ẜm magis ⁊ minꝰ malū. Un̄ iniuria reſpectu paris ex hͦ ꝙ eſt reſpectu paris eſt minor ex hoc ꝙ reſpectu ſuꝑioris eſt maior. ex hͦ ꝙ reſpectu dei ē maxi na. vn̄ ordinat̉ iſti gͣdus vt pͥmo ſint illi gͣdus in iniuriā paris. Deinde illi ꝗ ſunt in iniuriam ſuꝑioris. vltimo il q̄ ſunt in iniuriam dei. Diſtinguunt̉ gͦ ſex pͥme dr̄e ꝑ op oſitum ad dr̄as humilitatis reſpectu paris. ſex em̄ ſunt dr̄e humilitatis ꝑ qͣs hō humilis bn̄ ſe hꝫ erga parem. pri ma eſt ꝙ dꝫ eſſe hūilitas in aſpectu interiori vel exterio ri. ſcd̓a eſt humilitas in v̓bo. tercia ē humilitas in ſigno. vt nō eat hō ſuꝑcilio eleuato: vt ſit hō de illa pͣua ac ꝑuer ſa generatōe ſuꝑboꝝ de qͣ hr̄ ꝓuerb̓. xxx. generatō cꝰ excel ſi ſunt oculi ⁊ palpebre eiꝰ in alta ſub recte. qͣrta eſt hūili tas in ſilentio: vt ſi aliꝰ loꝗt̉ ꝙ ip̄e taceat. ꝗnta eſt humili tas in ꝯuerſatōe. ſexta ē humilitas in eſtimatōe. vt.ſ. om nibꝰ alijs inferiorē eſtimet ſe. ⁊ hec ē humilitas quam hꝫ hō in ſuo aſpectu ⁊ in ſeipſo. Contra at̄ has ſex dr̄as hūi litatis ſunt ſex dr̄e ſuꝑbie. ꝗbꝰ male ſe hꝫ hō reſpectu pa ris: ꝑ qͣs deordinat̉ reſpectu ipſiꝰ ꝯͣ pͥmam humilitatem ē vna dr̄a ſuꝑbie q̄ eſt curioſitas. ꝯͣ ſcd̓am eſt leuitas mē tis clamoſa: ꝑ quaꝫ hō ſuꝑbe ſe hꝫ in v̓bo ꝯͣ humilitatē. terciam q̄ eſt in ſigno: eſt dr̄a ſuꝑbie ſil̓r in ſigno q̄ eſt in epta leticia in riſu ⁊ cātico. ꝯͣ qͣrtam humilitatē ē iactan tia: q̄ ꝗdem ē in v̓bo. ꝯͣ ꝗntam ē ſingularitas ꝑ quā alijs ſanctior vult appare̓: vult em̄ ieiunare cū alij comedunt. ꝯͣ v̓o ſextam humilitatē q̄ eſt in extimatōne ē arrogantia. ſunt gͦ ſex dr̄e ſuꝑbie q̄ deordināt ad parē: ſic̄ ſex ſunt dr̄e humilitatis q̄ bn̄ ordinant ad parē. ¶ Item ex ꝑte humi litatis ſunt qͣtuor ꝑ q̄ bene ordinat̉ hō ad ſuū ſuꝑiorem. pͥma ē inſufficientia bonoꝝ: vt.ſ. reputꝫ ſe hō inſufficien tem. Iuxͣ illud qd̓ hr̄ lu. xvij. Cum feceritis omnia q̄ p̄ce pta ſunt dicite ẜui inutiles ſumꝰ. ſcd̓a dr̄a eſt ꝯfeſſio pct̄ōꝝ. tercia ē patīa aduerſoꝝ. vt.ſ. paratꝰ ſit ad v̓bera. qͣrta eſt obedientia mandatoꝝ. Per oppoſitum ſunt qͣtu bie ꝑ qͣs deordinat̉ homo ad ſuꝑiorem ſuum. ꝯͣ or dr̄e pͥmam ē p̄ſumptio bonoꝝ. ꝯͣ ſcd̓am excuſatō maloꝝ. ꝯͣ ter patia aduerſoꝝ: eſt ficta ſubiectio. contra v̓o iam q obed ā mandatoꝝ eſt rebellio. ¶ Item duo ſunt ex ꝑ te h ilitatis ꝑ que ordinat̉ homo ad deum: primum eſt abnegatio ꝓprie voluntatis. ſcd̓m eſt adimpletio diuine voluntatis ex timore filiali. hoc ē ex timore ⁊ amore. Ecō tra ex parte ſuperbie ſunt duo q̄ deordinant ad deum. p̄ mum ē libertas voluntatis ſiue libertas peccādi vel pec cati. ⁊ hec eſt ꝯͣ abnegationem ꝓprie voluntatis. ſcd̓m eſt ꝯtemptus dei ⁊ eſt contra adimpletionem diuine volun tatis ex timore ⁊ amore. ſic ergo habent̉. xij. gͣdus humi litatis. ¶ Ad illud quod vltimo obijcit̉ de diuiſione ſuꝑ bie per cecam ⁊ vanam. Dicendum ꝙ hec diuiſio gene ralis eſt. ⁊ datur per differentias generales que compre hendunt omnes alias. ⁊ dantur hogīfferentie per diſtin ctionem ad ipſas vires anime vt dicat̉. ꝙ ceca pͥncipali us reſpicit intellectum. vana at̄ pͥncipalius reſpicit affe ctum. vn̄ hoc mō omnes alias dr̄as ſuꝑbie generaliter cō p̄hendunt. Nembrum. xiij. Erciodecimo queritur de dr̄a appetitꝰ pri matus in ſpūalibꝰ ⁊ temporalibꝰ. ex quoꝝ vtroqꝫ contingit ſuperbire. ⁊ q̄ritur quod illoꝝ pͥmatuꝫ habeat magis de motiuo ad appetendum. ⁊ ꝯueniētius appeti poſſit. Ad qd̓ ſic Criẜ. dicit. primatum ſecularem appetere. etſi rō non eſt: ſalteꝫ ca eſt. primatum v̓o eccleſie concupiſcere: neqꝫ rō neqꝫ cā eſt. ergo magis ē appetendus pͥmatus temporalis ꝙͣ ſpūa lis. ¶ Contra primatus ſpūalis magis aſſimilat̉ deo ꝙͣ temporalis. ergo magis dꝫ appeti. ꝗd eſt ergo quod dicit Criẜ; ¶ Ad quod dicendum. ꝙ in vtroqꝫ primatu hoc eſt ꝯmune ꝙ ipſe pͥmatus nō eſt ratio qͣ appeti debeat. ſic̄
poſtenſuꝫ ē a pͥncipio quiꝰ q̄ſtionis. ꝙ p̄ferri vel p̄latō ꝓ pter ſe nō habꝫ ratōeꝫ appetēdi. in vtroqꝫ tn̄ appetitu tā tꝑali ꝙͣ ſpūali nō ē dominiū appetēduꝫ ſꝫ mīſteriū. Unde Criẜ. Honores nō ſūt honores ſꝫ mīſteria. ſic̄ videt̉ ho nor oculi qd̓ illumīat totū corpꝰ. ⁊ nō ē honor ſꝫ mīſteriū Sil̓r ⁊ pedes ꝗ baiulāt totū corpꝰ ⁊ nō ſunt honores ſed mīſteria: ita gͦ oīs pͥmatꝰ ē mīſleriū. De pͥmatū ſeculari dicit̉ Ro. xiij. mīſtri dei ſūt in hocip̄m ſeruiētes. De ſpi ritualibꝰ. j. Corin. iiij. ſic vos exiſtimet homo vt miſtros xp̄i ⁊ diſpenſatores miſterioꝝ dei. Et luc̄. xxij. Qui ma ior ē in vobis fiat ſicut mīor ⁊ qui p̄ceſſor ſicut miniſtra tor. In neutro gͦ pͥmatū ip̄e pͥmatꝰ ē ratō qͣre debeat ap peti: ſꝫ in pͥmatū ſeculari ē cauſa appetēdi. vt.ſ. incutiat timor ip̄is malis ⁊ ꝑ ip̄m arceat̉ malitia. Nā ẜm ꝙ dici tur Ro. xiij. Ip̄i pͥncipes nō ſūt timori boni oꝑis ſꝫ mali pͥncipes mūdi ſūt vt dominent̉ mīoribꝰ: pͥncipes eccl̓ie vt ſeruiat ei. In p̄latōne aūt ſpūali nō habet locū illa cau ſa. nam tales p̄lati ſolū debent velle amari ⁊ nō timeri. niſi ī caſu vel ex aliqua neceſſaria cauſa: ſicut quādo ha bent aliquē ꝯtumacem ſubdituꝫ vel hmōi. ⁊ ideo in hoc primatu nec cauſa nec ratio eſt appetendi ipſum. in alio v̓o cauſa eſt appetendi.ſ. ipſe timor. ¶ Queſtio. cliiij. de inani Abito tractatu de pct̄o ſuꝑbie. ꝯſequēt̉ dicēdum ē de pct̄o inanis gl̓ie. q̄ ſic̄ dīc greg. deſcēdit a ſu perbia. Primo at̄ q̄rendū ē vtꝝ appeti tus gl̓ie ſit pct̄m. Scd̓o vtꝝ inanis gl̓a ſit tm̄ mortale pct̄m. Tercō qd̓ ſit motiuū in hͦ peccato. Quarto de ꝯueniētia ⁊ drn̄tia ad pct̄m ſuꝑbie. Quinto de ꝯꝑatōe ad pct̄m ſuꝑbie vtꝝ ſit generale ad illd̓. Sex to vtꝝ inanis gl̓a ſit tm̄ ī hoīe aut etiā ī dyabolo. Septi mo vtꝝ maiꝰ ſit pct̄m ī ꝗbuſdā ꝑſonis ꝙͣ ī alijs vt ī religi oſis. Ectauo de ꝯꝑatōe inanis gl̓ie ad inanē gl̓iaꝫ ẜm drn̄tias materiaꝝ. Nono de magnitudīe hꝰ pcti. Decīo de ſpēbꝰ hꝰ pct̄i ſi q̄ ſūt. Undecīo de oppoſitōe huiꝰ pct̄i. ¶ Membrū primū ¶ D p̄mū ſic ꝓcedit̉ oſtēdit̉ ꝙ appetitꝰ gl̓e n̄ ſit pct̄m. Appetitꝰ eī gl̓ie qd̓ aliud ē niſi ap petitꝰ fame vel laudis hūane. ſꝫ ille appetitus nō ē pct̄m. ꝯſciētia eī bona ꝓpt̓ nos eſt neceſſaria: bona aūt fama ꝓpt̓ alios. gͦ appetitꝰ fame nō ē pct̄m. gͦ appetitꝰ laudis hūane n̄ ē pct̄m. ¶ Itē. viij. ad ro. ꝓuidētes bona nō tm̄ corā deo ſꝫ corā oībꝰ hoībꝰ. ꝗ ꝯſcīe fidēs famā negligit crudel̓ ē. gͦ n̄ ē bonū neglige̓ famā bonū ē appete̓. gͦ nō ē pct̄m. ¶ Iteꝫ vlt. ad phil̓. Quecū amabilia q̄cūqꝫ bone fame ſi qͣ v̓tꝰ ſi qͣ laus diſciplīe hec cogitate ⁊ hͦ agite. glo. ꝗſꝗs famā cuſtodit ī alios miſeri cors ē. ſi bonū ē miſericordē eē ī alios. gͦ bonū eſt appet cuſtodire famā. ¶ Itē. j. ad Corin. x. placete oībꝰ ⁊ ꝑ oīa ſic̄ ⁊ ego ꝑ oīa oībꝰ placeo. gͦ velle place̓ oībꝰ nō ē pct̄m: ⁊ ita ꝑ ꝯſequēs laudari velle ab illis n̄ erit pct̄m. cū ad hͦ moueat apl̓s. ¶ Cōtra math̓. v. ſuꝑ illd̓. Sic luceat lux vr̄a. glo. finē boni oꝑis nō ī laudibꝰ hoīm ꝯſtituatis. Et vj. mat̉. ſuꝑ illd̓. Attēdite ne iuſticiā. glo. Nō ꝓhibꝫ vi deri vt deꝰ laudet̉ ſꝫ videri vt ip̄i laudēt̉. Et ibidē in glo. laus hoīm appeti nō debꝫ. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ recipiūt merce dem ſuā. glo. vera merces praua intētione euacuat̉. ⁊ lo quit̉ de intētione male laudis. Et iteꝝ dīc Beda ſuper heſdrā. ꝗ ieiunat. orat. elemoſinā dat illa intētione vt vi deat̉ ⁊ laudet̉ ab hoībꝰ: ꝓles bone actōnis qͣſi de īmūda genitrice nata ē ſordide intentōis. gͦ pct̄m eſt. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ ē ẜm diſtinctōeꝫ greg. qui ſoluit ꝯtrarietatē int̓ illud qd̓. v. math̓. Sic luceāt oꝑa vr̄a coram hoībꝰ ⁊cͣ. ⁊ vj. math̓. Attēdite ne iuſticiā vr̄aꝫ faciatis coraꝫ hoībꝰ. Si dantis gl̓iaꝫ querimꝰ: etiā publicata nr̄a oꝑa in cō

ſpectu illius occulta ſeruamus. ſi v̓o ꝑ hec noſtram lau dem ꝯcupiſcimꝰ. foras ab eius ꝯſpectu fuſa ſunt: etiamſi a multis ignorent̉. Aliud eſt gͦ q̄rere laudem ꝓpriam ali ud laudem diuinam. Preterea aliud ē velle laudari ꝓpi̓ ſe. aliud ē velle laudari ꝓpter deū ⁊ ꝓpter bonum ꝓximi. hmōi em̄ laudari non ē aliud niſi deum laudari in nob̓. vno gͦ mō pt̄ appeti laus ab hoīe nō vt ibi finis ꝯſtituat̉: ſꝫ in deum vel in eo qd̓ ꝑ ſe ordinat ad deū. ¶ Iſtis gͦ mo dis ꝯſideratis pn̄t ſolui q̄ obiecta ſunt. illa em̄ q̄ pͥmo ob iecta ſunt reſpiciunt velle laudari ꝓpter gl̓iam dei. vt deꝰ in bono opere nr̄o laudet̉. vel in bonis q̄ habemus: vel vt inde ꝓximꝰ edificet̉. ẜm qd̓ dic̄ Aug. vt illi ꝓficiāt ꝗ imi tari pꝰ laudant. ⁊ alubi ſubſeꝗ dꝫ vt alios exemplo ī uitet. Rōes v̓o q̄ ſunt in cōtrariū ſumunt̉ penes hͦ ꝙ fi nis in humana laude ꝯſtituat̉ ꝓpter ſe ſiue in hūano fa uore. ⁊ hͦ mō dr̄ inanis gl̓ia. vn̄ licet velle laudari poſſit n̄ eſſe pct̄m: nihilominꝰ tn̄ inanis gl̓ia ſꝑ eſt pct̄m. cū eī vel le laudari non eſt pct̄m. non conſtituit̉ finis in vano ſꝫ in vero. cum autem eſt inanis gloria. in vano finis conſti tuitur. ¶ Membrum ſecundum Ecundo q̄rit̉ ſuppoſito ꝙ inanis gloria ſit pct̄m. vtꝝ ſit ſꝑ pct̄m morle vel ſꝑ veniale: vel aliqn̄ moͣre aliqn̄ veniale. Ꝙ at̄ ſꝑ ſit mortale ſic on̄dit̉. vana gloria ⁊ vera glo ria q̄ eſt gloria in vero teſtiº ꝯſcientie ẜm ꝙ dic̄ apl̓us. ij. cor̄. jͣ. gloria nr̄a hec ē ꝯſcīe nr̄e teſtimoniū: opponunt̉. non ſe ꝯpatiunt̉ inuicē. ſꝫ veniale pct̄m ⁊ gr̄a ſeſe ꝯpatiūt̉ ſi gͦ gr̄a in adulto bn̄ oꝑante ponit iſtam gl̓iam. qꝛ vbi ē gr̄a ē iſta gloria ⁊ ecōuerſo. gͦ veniale pct̄m ⁊ vera gloria q̄ eſt in teſtimonio ꝯſcīe ſeſe compatiūt̉. ſi gͦ vana gloria non ꝯpatit̉ ſecū illam gl̓iam vera: gͦ ip̄a eſt pct̄m moͣre. ¶ Item Yſa. xlij. dic̄ dn̄s gloriam meam alteri nō dabo. prium ē dei gloria. gͦ non ꝯcedit̉ alicui rōnali creatuē ſi rōnalis creatura vſurpat illam: rapit qd̓ dei ē ⁊ dic̄ Greg. in moral̓. ꝙ inanit̉ gloriantis ē raꝑe gloriam dei: ſꝫ raptꝰ ſiue vſurpatio eiꝰ ꝙ dei ē non ē niſi ꝑ moͣre pct̄m gͦ inanis gloria ē ſimplicit̓ moͣre pct̄m ⁊ vl̓r. ¶ Item dic̄ apl̓s galla..j. Si hoībꝰ placerē xp̄i ẜuus non eēm. gͦ oīs ꝗ appetit hoībꝰ place̓: de ẜuo xp̄i fit non ẜuus: ſꝫ omnis ī anit glorians de ẜuo xp̄i fit non ẜuus. ſꝫ de ẜuo xp̄i non fit nō ẜuus niſi ꝑ moͣre pct̄m. qꝛ non ꝑ veniale cū nō op ponat̉ gr̄e. gͦ oīs inanit̉ gloriās peccat moͣrliter. gͦ inanis gloria vl̓r eſt moͣre pct̄m. ¶ Itm̄ pct̄m moͣrtale eſt ſpreto incōmutabili bono bonis mutabilibꝰ adhere̓. ſꝫ hͦ facit ī anis gloria. qꝛ adheret laudi hoīm q̄ eſt mutabilis. gͦ ip̄a ē ſꝑ morle pctm̄. ¶ Contra inanis gloria ſignat̉ ꝑ pulue rē qͦ dr̄ Mat̉. x. apl̓is. excutite puluerē d̓ pedibꝰ vr̄is. vn̄ dic̄ Greg. p̄dicato vix ſine aliqͣ pulueris mixtōne trāſit. Nam p̄dicās aut indignatōꝫ tͣhit cū ꝯtemnit̉. aut ad qͣ tulācūqꝫ gloriā ſi ab hoībꝰ honorat̉ ſꝫ apl̓i n̄ cad̓bāt a ꝑf ctione ꝓpt̓ hmōi inanē gloriā. gͦ n̄ erat moͣre pct̄m. aliqͣ gͦ inanis gloria ē veniale pct̄m ⁊ non moͣrle ſꝑ. ¶ Item ſuꝑ illd̓. j. ad theſ. ij. deo ꝗ ꝓbat corda nr̄a. glo. vt ſibi n̄ hoībꝰ placeamꝰ qd̓(niſi ip̄e in nob̓ oꝑet̉) vitare n̄ poſſumꝰ. Si gͦ veniale pct̄m vitari n̄ pt̄. morle at̄ pct̄m vitari pt̄. non em̄ intantum eſt corrupta natura vt ſit ncc̄itas ad actua le moͣre. erit inanis gloria qͣ hō intēdit place̓ hoībꝰ aliqn̄ veniale pct̄m. ¶ Hoc idē arguit̉ ex alio ibidem dicto. ⁊ ſi cuiꝙͣ facile ē laudē n̄ cuꝑe dū negat̉: difficile ē tn̄ ea n̄ de lectari cū offert̉. gͦ aliqn̄ ē veniale pct̄m. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ inanis gloria aliqn̄ ē moͣre pct̄m. aliqnē veniale. Nā aliqn̄ inanis gloria ꝓcedit ex ſurreptōe. aliqn̄ ex delibe̓a tōe. ⁊ iteꝝ aliqn̄ ē circa res q̄ inducūt maxīaꝫ ꝓnitatē. ⁊ aliqn̄ n̄ eſt circa hmōi res. venialis gͦ dicet̉ tū ꝓpt̓ ſurre ptōꝫ. tū ꝓpter maxīaꝫ ꝯcupīe ꝓnitatē. ¶ Ad obiectū at̄ ꝑ mo rn̄dendū ē. ꝙ inanis gloria ꝓut ē venialis n̄ opponit vere glorie q̄ eſt in ꝯſcīa: qn̄ poſſit ſil̓ eſſe in eodē ſubiecto licet opponat̉ ꝙͣtū ad genꝰ: qꝛ hec inanis gloria ē in genē
mali. illa aūt ē in genē boni. circa actū v̓o ē oppoſitō: cir ca ꝑſonā v̓o nō. pōt em̄ eadē ꝑſona vere gl̓iari interiꝰ. et nihilominꝰ habe quēdā motu inanis gl̓ie ī fauore vl̓ lau de hoīm. ꝗ motꝰ nō ē in ꝯſcīa. ¶ Ad ſcd̓m dicēdum. ꝙ ra pere gl̓iaꝫ dei nō ē cuiuſlibꝫ inanit̉ gloriātis: ſꝫ illiꝰ q in aniter gloriat̉ ⁊ mortalit̓. Inanis eī gloria q̄ venialis ē licꝫ nō referat ad deū ip̄m actū: nihilominꝰ tn̄ a ſubiecto nō tollit̉ ip̄e habitꝰ vere glorie. qꝛ ꝗ venialit̓ gloriat̉ ali quid amat ſub deo. ⁊ talis nō rapit gloriā dei: qꝛ deꝰ ſi eſt ꝗ amat̉. raꝑe em̄ ē ad ſeip̄m qd̓ ē alienū referre. qd̓ fa cit qui gloriā dei quātū in ip̄o ē aufert: qd̓ fit ꝑ mortale peccatū. ¶ Ad terciū v̓o dicēdum. ꝙ appete place̓ hoībꝰ hoc pōt fieri duplicit̓. vel ita ꝙ tm̄ fiat ꝓpter ſe: ⁊ hͦ mo do nō ē ẜuus xp̄i q̄ ſic appetit place̓. vel ita ꝙ nō totaliter referat ad ſe: ſꝫ ad ſe ſub deo: ⁊ hͦ mō pt̄ place̓ hoībꝰ ⁊ eē ſeruꝰ xp̄i. licet ip̄e actu veniali nō ſeruiat. vnde hͦ mō de ſeruo xp̄i nō ſit ſeruꝰ dyaboli. ¶ Ad quartū dicēdum inanis gl̓ia aliqn̄ adheret cōmutabili bono ſpreto incō mutabili bono. ⁊ tūc ē mortale. aliqn̄ nō ſpreto ſꝫ tūc nō ꝓ fine poſito actualiter. ⁊ ẜm hoc erit veniale. ¶ Mēbruꝫ terciū Ercio q̄rit̉ de motiuo pct̄i. dicit̉ em̄ ꝙ vel le laudari ē motiuū ſiue appetibile in iſto peccato. ſed videt̉ ꝙ velle laudari ſit bonū ⁊ ita nō erit motiuū hoc. nā ex eadē cauſa eſt laudare laudabilē ⁊ velle laudari laudabilē. ſi gͦ lau dare laudabilē illud bonū eſt. gͦ ⁊ illud bonū ē velle lau dari laudabilē: qꝛ eadē eſt cā in actiua ⁊ paſſiua. gͦ velle laudari nō ē motiuū inanis glorie: qꝛ ſuū motiuū debet eſſe eqͣle cum ip̄a. Un̄ debet habe̓ in ſe bonitatē apparen tem ⁊ deficiētē ſicut ſuū pct̄m. tale aūt nō eſt velle lauda ri laudabilē cū ſit bonū. ¶ Itē velle laudari pōt fieri bo no fine ⁊ malo. bono fine fit qn̄ facit ꝓpt̓ bonoꝝ edifica tionē ⁊ maloꝝ dep̄ſſionē. ⁊ ꝓpt̓ dei glorificatōeꝫ. ſic habe tur math̓. v. ſic luceāt oꝑa vr̄a cora hoībꝰ: vt glorificent patrē vr̄m ꝗ in celis ē. Malū aūt ē qn̄ vult hō laudari pter ꝓpriā gloriā. ⁊ ſil̓r qn̄ vult laudari vt fiat diues. iſti eſt malꝰ finis. gͦ pōt fieri bono fine ⁊ malo. ſꝫ qd̓ pōt fieri bono fine ⁊ malo: eſt indifferēs. Nullū autē indifferēs ē motiuū pct̄i niſi addat̉ circūſtantia qͣ determīet̉ ad ma lum. gͦ velle laudari ſimpl̓r ſine circūſtantia addita: nō eſt motiuū inanis gl̓ie. ¶ Itē dīc Tulliꝰ. Nō eſt idē bo nū ⁊ laudabile. ſꝫ ſi finis ſubſequat̉: duplicat̉ boni appe titꝰ. gͦ laudari ē bonū. gͦ ⁊ velle laudari ē bonū. non eſt motiuū huiꝰ pct̄i. ¶ Ite nos videmꝰ illa tria diſtincta.ſ. ꝙ aliꝗs vult laudari ab aliqͦ. itē aliꝗs vult place̓ alij. itē aliꝗs vult place̓ ſibi. tn̄ dico aliꝗs vult place ſibi: hoc to tum termīat̉ in ſe. cū dico ꝙ vult laudari ab alio: hͦ inci pit ab alio ⁊ termīat̉ ī ſe. cū dico vult place̓ alij: hoc inci pit a ſeip̄o ⁊ termīat̉ in alio. non ē gͦ vnū motiuū ad iſta tria. ſꝫ hec ſūt inanis gl̓ie: gͦ inanis gl̓ia nō hꝫ motiuum vnū. ⁊ ſic velle laudari ab alio nō ē motiuū in ip̄a. aut ſi ſit: cuiuſmodi gͦ pct̄m ē velle place̓ alij: qꝛ ſi dicat̉ adula tionis: ſed adulatō ꝑtinet ad inanē gl̓iaꝫ: qꝛ nō ad iraꝫ nō ad inuidiā nec ad aliqd̓ aliud pctm̄. gͦ velle place̓ alij ꝑtinet ad inanē gloriā. ¶ Itē ſil̓r velle place̓ deo eſt velle delectari in deo. ita velle placere ſibi eſt velle delectari ī ſeip̄o. ergo eſt ſub inani gloria: ⁊ ita continet illa tria. ⁊ vnū nō eſt motiuū ad alia duo. non eſt gͦ vnū motiuū in ipſa. ⁊ ita nō eſt peccatū vnū. aut habebit aliud motiuū ꝙͣ velle laudari. ¶ Ad oppoſituꝫ omnes actꝰ qui ꝑtinēt ad creaturā ratōnalē: ſemꝑ debēt fieri aliqua neceſſitate ſiue aliquo fine ⁊ hoc fine tali: qꝛ debēt fieri in gl̓iaꝫ dei. vnde apl̓s. j. Corin. x. ſiue manducatis ſiue bibitis ſiue quecūqꝫ alia facitis: oīa in gloriam dei facite. gͦ debet ho mō appetere gloriā vel laudē: nō ꝓpter ſe ſed ſemꝑ ad glo riam dei. ergo cum hoc eſt velle laudari: non determinet vlteriorem finem a ſe. ergo eſt malū. ⁊ ita pōt eſſe moti uum ad pct̄m qd̓ eſt inanis gl̓ie. maxime cū inanit glo

Queſtio .cliiij.
rians nō ponat oriā dei finē ſue laudis. ¶ Item dicit ph̓us ꝙ vanū ē qd̓ natū ē ad aliquē finē ⁊ nō ꝯſequit̉ il lum. ſꝫ laus ē hmōi. ꝙ debꝫ ordīari ad gloriā ⁊ vtilitatē primi. gͦ ſi nō ordinet̉ vana ē. ſꝫ cū dicit̉ velle laudari n̄ xt̓mīat̉ ad hͦ velle laudari. gͦ de ſe dicit qd̓ ē vanū. gͦ ex hoc ſequit̉ ꝙ gl̓ia qua hō male gl̓iat̉ pōt eſſe motiuū ad inanē gl̓iaꝫ. ¶Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ ſi habeat̉ reſpectꝰ ad bonū ex circūſtantia ⁊ malū ex circūſtātia: velle lauda ri indifferēs eſt. cū poſſit determīari bona circūſtantia. ⁊ ſic fit bonū. ⁊ mala circūſtantia ⁊ ſic fit maluꝫ. Si v̓o velle laudari eo ꝙ nō ordinat̉ vlteriꝰ tanꝙͣ ad finē coin telligat in ſe finē: velle laudari malū eſt. Un̄ ſuꝑ illd̓.j. ad gal̓. Si hoībꝰ placerē ⁊cͣ. exponēs illud Math̓. vj. vt videamī ab eis nolite hec facere finē: vltra porrigite in tentōeꝫ. Similit̓ dicēduꝫ eſt de eo ꝙ eſt velle laudari ſic̄ de eo ꝙ ē velle videri. Pret̓ea velle laudari qꝛ nō ordīa tur ad vlteriꝰ. qͣſi occaſio ē neceſſaria ad inanit̉ glorian dum: ⁊ ideo dicit̉.j. ad theſ. ij. ſuꝑ illud. Nō qͣſi homībꝰ placētes ⁊cͣ. glo. quas vires nocēdi habꝫ humane glorie amor. nō ſentit niſi ꝗ bellū ei indixerit. ꝑ hoc pōt patere qͣliter rn̄dendū eſt ad obiecta. ¶ Ad pͥmū ſic. ꝙ nō ē ſil̓e in eo ꝙ ē velle laudare ⁊ velle laudari. velle em̄ laudare in aliu tranſit. velle aūt laudari ſuꝑ ſe redit. Unde vel le laudare recte indifferēs eſt. velle em̄ laudare laudabi lem bonū eſt: velle em̄ laudare vituꝑabilē malū eſt. vel le aūt laudari cū nō apponit̉ circūſtantia finis alterius ponit qͣſi frui vtendo: ⁊ ita plꝰ inclinat̉ ad maluꝫ. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdum. ꝙ velle laudare licet poſſit fieri bono fine vel malo: tn̄ plus ſe hꝫ ad malū. ¶ Ad terciū v̓o di cendū eſt. ꝙ illud qd̓ dicit Tulliꝰ in illo caſu intelligen dum ē quo aliqd̓ appetit̉ ꝓut eſt bonū appetēti. ⁊ ꝓut eſt bonū alteri ẜm ꝙ cognoſcit̉ ab ip̄is eſſe bonū. hoc eī eſt duplicari appetitū boni. ¶ Ad illud d̓o ꝙ quarto q̄rit̉. dicēduꝫ eſt ꝙ nō ſūt diuerſa motiua in gene inanis gl̓ie ſed vnum motiuū. velle em̄ placere alij: ordinat̉ ad velle laudari ab alio. velle at̄ laudari ab alio: ordinat̉ ad ve le ꝓpriā excellētiaꝫ. ⁊ ſic motiuū adulatōnis ordinat̉ ad motiuū inanis glorie. motiuū aūt inanis glorie ad mo tiuū ſuꝑbie. velle aūt place̓ ſibi vel delectari in ſe: ꝯmūe eſt tanꝙͣ motiuū pͥmū in oībꝰ iſtis pct̄is. ea v̓o q̄ obijcie bant̉ ex altera ꝑte reſpiciūt velle laudari ꝓut concernit in ſe finē ſimplicit̓ vel ex ꝯſequēti. ¶ Sed pōt queri. cuꝫ contingit vane delectari nōſoluꝫ in laude vel fauore ho minū: ſed in diuitijs ⁊ ī alijs bonis mutabilibꝰ. ⁊ ita va ne gloriari: qͣre appetitꝰ hūane laudis vel fauoris magi ponit̉ ꝓ motiuo in pct̄o iſto ꝙͣ appetitꝰ alioꝝ? ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ eſt vanitas quedā in creatura: in eo ꝙ eſt ex nihilo. ⁊ eſt vanitas quedā in actu volūtario: cū non re fertur ad debitū finē. his duobꝰ modis vanitas eſt ꝯmu nis in appetitu laudis ⁊ in appetitu diuitiaꝝ ⁊ alioruꝫ bonoꝝ mutabiliū. Preter has aūt vanitates ī ip̄o actu laudatōis eſt triplex vanitatis cauſa. vna ex ꝑte eiꝰ qui laudat: ⁊ hec eſt opinio que valde mutabilis ⁊ vana eſt qꝛ homo modo opinat̉ vnū modo eiꝰ oppoſitū. ex hͦ ꝯtra hit laus quādā vanitatē ſcꝫ ex opinione laudātiuꝫ. Un̄ hiero. Si vitam tuā in ore hominū poſueris. modo par uus modo magnꝰ modo malus hic eris. Et ideo dicit̉..j. eccͣi. Sapiens vt ſol ꝑmanet ꝗ.ſ. querit gloriam in teſti monio bone ꝯſcientie: ſed ſtultꝰ vt luna mutat̉. qꝛ inane glorioſus nūc creſcit nūc decreſcit in opinione laudātiū Alia cauſa vanitatis in laude eſt ex ꝑte materie ex qua quia laus ẜm hoc nihil aliud eſt ꝙͣ aer percuſſus flatu. aer aūt eſt de ſe vanus ⁊ flatus. etiam quo aer ꝑcutitur vanior quia ſtatim tranſit. ⁊ ideo ex hoc contrahit laus quādaꝫ vanitatē. Tercia ratō eſt ex ꝑte eius de quo eſt ip̄a laus. homo em̄ laudat alium ẜm ꝙ de ip̄o opinatur ⁊ ideo quia aliquādo opinat̉ de malo ꝙ ſit bonū ⁊ econ uerſo: laudat aliquādo de quo nō eſt laudādus ⁊ econ uerſo. ⁊ hec eſt vanitas. ⁊ ex hoc iteꝝ trahit ip̄a laus va nitatem. Ex his igit̉ videt̉ ꝙ laus nōſolū ē vanū ſꝫ etiaꝫ
vaniſſimū. Unde ꝗ laudem appetit delectat in vaniſſimo ⁊ iō inanis gloria plus determinat̉ reſpectu hꝰ appetitꝰ .ſ. laudis: ꝙ reſpectu appetitꝰ alioꝝ actuum. vnde a qͦdaꝫ ſapiente ſic diffinit̉ inanis gloria eſt motꝰ indeterminat ad laudem humanam. ¶ Nembrū quartum Uarto q̄rit̉ de ꝯueniētia ⁊ dr̄a inanis gl̓ie ad ſuꝑbiā maxīe qͦ ad motiua h̓ ⁊ ibi greg. Inanis gl̓ia ſuggerit p̄eſſe vt pluribꝰ ꝓſit. Io. Ambitō hūane laudis appetit de ſe eſtīare qd̓ in ſe n̄ hͦ at̄ idem ſuggerit ſuꝑbia. ¶ Itē Aug. ſuꝑ hꝫ: ⁊ ſuꝑ alios ſe efferre. ⁊ hͦ idē appetit ſuꝑbia. ē gͦ idem motiuū in vtroqꝫ. gͦ idē pct̄m. ¶ Contͣ Aug. v. de ci. dei. ꝗſꝗs ſine cupiditate glorie qͣ veret̉ hō bn̄ iudicātibꝰ diſpli ce̓. dn̄ari atꝫ imꝑare deſiderat. et̄ ꝑ aꝑtiſſima ſcelera ꝗ̄rit plerūqꝫ optine̓ qd̓ diligit. ꝓinde qͣ gl̓iaꝫ ꝯcupiſcit aut ve ra via nitit̉. aut certe dol̓ aut fallacijs ꝯtēdit. volēs bonꝰ videri. eē qd̓ non ē. ex qͦ vid̓r ꝙ ſuꝑbia pt̄ eē ſine inani glo ria ⁊ inanis gl̓ia ſine ſuꝑbia. ⁊ ita neutꝝ ē idē cū altero. ¶ Itē idem ī eodē. Duo eī ſt̄ libertas ⁊ cupiditas hūane laudis. q̄ ad fct̄a ꝯpulit mirāda roͣnos. ⁊ loꝗt̉ de liberta te dn̄atōis. gͦ ſuꝑbia ⁊ inanis gl̓ia q̄ reſpiciūt iſta n̄ ſunt idem. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ nō ſunt idē formal̓r inanis gl̓ia ⁊ ſuꝑbia ꝯtingat vnū in alio eē vt ī pluribꝰ. Un̄ aug. v. d̓ ci. dei. int̓eſt ſane int̓ cupiditatē hūane glorie ⁊ cupi ditatē dn̄atōis. naꝫ licꝫ ꝓcliue ſit vt ꝗ hūana gloria dele ctat̉ nimiū. et̄ dn̄ari ardēter affectēt. Ad pͥmū gͦ dd̓m. ꝙ inanis gloria non hꝫ hͦ ex ſe ſꝫ inꝙͣtum ē ꝯiuncta ſuꝑbie. ip̄a eī eſt pͥma filia ſuꝑbie ex hͦ ꝙ ē ei ꝯiuncta: hͦ eſt ꝙ ap petit vel ſuggerit p̄eſſe. vn̄ hͦ eſt ꝓprie dictū ꝙ inanis gl̓ia ſuggerit p̄eſſe in laude hūana.i. extolle̓ ī laude. vn̄ ſꝑ intē dit laudē ī excellētia: ſꝫ ſuꝑbia ſiſtit ī ip̄a excellētia. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m. ꝙ in illa ambitōe ꝯponūt̉ hec duo pct̄a.ſ. ſuꝑ bia ⁊ inanis gloria. vn̄ eſt ibi qd̓ eſt ſuꝑbie: ⁊ qd̓ ē inanis lorie. Ambitō em̄ laudis importat appetitu laudis vt honoret̉ ⁊ laudet̉ ab alijs v̓bo: et̄ ꝙͣtum ad hͦ eſt ipſiꝰ in anis lorie. Item talis appetit p̄eſſe ⁊ efferri ſuꝑ alios ⁊ hͦ eſt ſuꝑbie. Unde duo ſunt in illa aucͣte. pͥmum ꝑtinet ad inanem gloriam. qm̄ ſiquis appetit. eſtimat ⁊ dicitur magna vt laudet̉. ſec uperbiam. qn̄.ſ. appetit ſe ſuꝑ alios effe ¶ Nembrum quintum Uinto querit̉ de ꝯꝑatōe huiꝰ pct̄i ad pct̄m ſuꝑbie. vtꝝ ſit generale ad illud. ad qd̓ ſic Sic̄ ꝯtingit hore appete excellētiā in hͦ bo no ⁊ in illo. ita ꝯtingit ip̄m appete̓ gl̓iam ī h̓ bono ⁊ ī illo. vn̄ in oībꝰ pt̄ hō extolle̓: pt̄ gloriari ⁊ ecō uerſo. gͦ neutꝝ naſcit̉ ex alio. īmo ex eqͦ ſe hn̄t. ¶ Itē duo ſt̓ appetibilia dr̄ſa. qͦꝝ vnū non ē ſub alio.ſ. hūana laus ⁊ excellētia noꝝ. ⁊ for̄ant hec duo pct̄a q̄ ſt̄ inanis gl̓ia ⁊ ſuꝑbia. gͦ neutꝝ ſb̓ alio ſꝫ ex eqͦ ſe hn̄t. ¶ Itē velle ſcie vt excellat ⁊ velle ſciē vt ſciat̉ ⁊ laudet̉ ab hoībꝰ. hec ſt̄ duo appetibili a: ⁊ neutꝝ ſub alio. ⁊ vnū ē ſuꝑbie alid̓ ē ina nis gl̓ie ¶ Itē Crrẜ. ſi auaritiā paulꝰ vocat ydolatriā. hꝰ mr̄eꝫ ⁊ radicē ⁊ fontē oīm maloꝝ vanā gloriaꝫ dicat. gͦ bia. n̄ gͦ naſcit̉ ex illa. gͦ ex eqͦ ſe hꝫ cū i mr̄ maloꝝ la. ¶ Ad oſitu dic̄ g̓g. ī mora. ꝙ inanis gl̓ia naſcit̉ ex ſuꝑbia tā pͥma eꝰ filia. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ vana gl̓ia duo bꝰ mōis accipit̉. vnoº ꝓut dr̄ vana. ẜm quā d̓lectat̉ ⁊ glo riat̉ hō in hͦ bono mutabili vano ⁊ ī illo pluſꝙͣ in deo ꝗ ē ſūmū bonū ⁊ īcōmutabile. ⁊ ſic dr̄ vana gl̓ia ꝓut ip̄a dic̄ delectatōꝫ ī re vana q̄cūqꝫ ſit illa. ⁊ hͦ mō ip̄a ē pctm̄ ge nerale. ⁊ dr̄ mr̄ oīm pct̄oꝝ. ⁊ circuit oīa mala ſic ſuꝑbia qꝛ ſic̄ ſuꝑbia dr̄ ꝯtēptꝰ īcōmutabilis boni. ⁊ rōne illiꝰ ꝯtē ptꝰ ꝗ eſt ī omni pct̄o. ⁊ opponit̉ vere glorie q̄ ē in bono īcō mutabili. ⁊ ē mr̄ maloꝝ ⁊ ꝯcomitāt̉ ſeinuicē. qꝛ delecta ptū incōmutabil̓ boni. ⁊ ali tio ī re vana ꝯcomitat̉ qn̄ ex illa delectatōne ſequit ille ꝯtemptꝰ. aliqn̄ ex illo

contemptu ſequit̉ illa delectatō: ita ꝙ aliqn̄ redit hō ad iſtam delectatōeꝫ ex ꝯtemptu tanꝙͣ ad ſibi placēs. vt al quādo a contemptu boni incōmutabilis dei ꝓpter ali nociuū vel punitiuū vel aliud hmōi reſilit ad placendū ⁊ delectandū immutabili bono. ⁊ relinquit bonū incō mutabile. vnde hoc modo nō venit magis vnū ex alio ꝙͣ ecōuerſo. ⁊ hoc mō vana gloria nō eſt filia ſuꝑbie. ¶ Ite alio mō accipit̉ vana gloria ꝓut dicit delectationē in re vaniſſima que eſt laus hūana. ⁊ hoc mō naſcit̉ ex ſuper bia: ⁊ eſt filia ſuꝑbie. quia ſuꝑbia eſt amor excellētie. ille aūt qui appetit laudē hoīm. nō ꝓpter aliud niſi vt excel lat appetit: quia ſignū excellētie eſt ⁊ ꝙ debeat hō excellē uādo ip̄e laudat̉ reſpectu eiꝰ qui non laudat̉. ⁊ hoc mō ſe habet ꝑ poſteriꝰ ad ſuꝑbiā que naſcit̉ ex illa. nec ſe ha bent equaliter ẜm ambituꝫ. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ di uerſa ſunt appetibilia laus hūana ⁊ excellentia in diui tijs vel honoribꝰ. Dicendū ꝙ verū eſt formalit̓ ſūt diuer ſa. qꝛ vnū nō eſt alterū: tn̄ vnū eſt ꝓpter aliud. vnde vnū naſcit̉ ab alio.ſ. laus hūana ab excellētia. qꝛ nō appetit laudē niſi vt ꝑ hoc excellit. vnde excellētia mouet ad ip̄ꝫ laudis appetitū ⁊ ad hoc ꝙ velit hō laudari. ⁊ ſic licꝫ di uerſa ſint vt vnū nō ſit alterū: vnū tamē naſcit̉ ex alio. ⁊ ſic inanis gloria de ſuꝑbia. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. Iſte vult ſcire vt laudet̉ iſte vult ſcire vt ſciat̉ duo ſunt moue tia ⁊ diuerſa: gͦ nō vtrūqꝫ eſt vana gloria. Dicendū ꝙ li cet ſint diuerſa diuiſa in ſe: vnū tn̄ eſt ꝓpter alterū. qꝛ il le qui vult ſcire vt ſciat̉: appetit hͦ vt excellat in laude. vn̄ excellētia in laude hoīm mouet ip̄m ⁊ ex hͦ naſcit̉. ¶ Ad terciā ratōeꝫ ptꝫ ſolutō. qm̄ loquit̉ Criẜ. de vana gl̓ia ꝓ ut dicit quacūqꝫ delectatōneꝫ in quacūqꝫ re vana. ⁊ iſto mō bene ꝯcedendū eſt ꝙ nō eſt filia ſuꝑbie ſꝫ equalis eſt ambitꝰ cū illa. ¶ Deinde querit̉ vtꝝ oīs inaniter glori ans ſit infidelis. ⁊ ita vana gl̓ia ſit ſub infidelitate. oſtē dit̉ aūt ꝙ ſic Ioh̓. v. quō poteſtis crede̓ qui gl̓iaꝫ ab in uicē accipitis ⁊ gl̓iaꝫ q̄ a ſolo deo ē nō queritis. q. d. nul lo mō. ſꝫ oīs vane glorioſus ē hmōi qui querit gl̓iam ab gl̓iaꝫ dei nō q̄rit. gͦ oīs talis ē infidelis. ¶ Itē alio hoīe Iob.xxxj. Si oſculatꝰ ſum manū meā ori meo q̄ eſt iniꝗ tas maxima ⁊ negatō ꝯtra deū altiſſimū. gͦ ille ꝗ oſcula tur manū ſuā negat deū ſꝫ oſculari manū ſuā ē vane glo riari de oꝑbꝰ ſuis. vn̄ dic glo. manū ſuā oſculat̉ ore ſuo qui laudat qd̓ facit. ⁊ talis ē ꝗ inaniter gl̓iat̉. gͦ talis ne gat deū. gͦ eſt infidelis. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ infidelis di cit̉ duobꝰ modis. vel qꝛ cadit a fide informi. vel qꝛ cadit a fide formata ſi gͦ appellet̉ īfidelis qꝛ cadit a fide forma ta. hoc mō dico generalit̓ ꝙ oīs qui inanit̉ gl̓iat̉ ꝓut di co ē mortale pct̄m: ē infidelis. qꝛ expellit gr̄aꝫ ſiue carita tem que ē forma fidei. ſꝫ ſi dicat̉ infidelis ꝑ caſum a fide informi: hoc mō dicit̉ infidelis ſimplicit̓. hoc mō nō oīs qui inaniter gl̓iat̉ ē infidelis. ⁊ ꝙ dicebat dn̄s iſtos eſſe infideles hͦ erat qꝛ nō credebāt ip̄m eſſe dei filiū. qd̓ tn̄ te nebant̉ crede̓. nec ꝙ ab ip̄o aliqd̓ boni haberēt. hͦ aūt eſt gl̓ia dei. ⁊ ꝓpter hͦ dicit gl̓iaꝫ dei nō q̄ritis ſꝫ gl̓iaꝫ vr̄am qꝛ creditis habe̓ a vobis q̄ habetis a xp̄o dei filio incar nato. Un̄ ceciderūt etiā a fide informi nōſolū formata. ¶ Ad ſcd̓m ſatis ptꝫ rn̄ſio. qm̄ aliꝗs pōt oſculari manū hoc ē delectari in ſuis oꝑbꝰ duplicit̓. vel ponēdo bonuꝫ a ſe nō a deo: vel nō p̄cludēdo quin bonū illud ſit a deo: tn̄ inordinate ibi delectat̉. ſꝫ hoc ſcd̓o mō dico ꝙ nō ē ne gatio apud altiſſimū. ſi at̄ pͥmo mō vt ponat oꝑa ſua bo na a ſe ⁊ delectet̉ ī illis qͣſi ſint a ſe ⁊ nō a deo. dicimꝰ ꝙ talis negat gr̄am dei ſic̄ dīc ibi glo. auctoris ſui negare gr̄am ꝯuincit̉: quiſꝗs ſibi tribuit bonū qd̓ oꝑat̉. ⁊ hͦ mō eſt negatio apud altiſſimum ⁊ infidelitas ſicut delecta ri in ſuis operibus. talis enim tenetur credere ꝙ om̄ia habet a deo ẜm ꝙ dicit apl̓us. jͣ. Corin. iiij. quid habes quod non accepiſti quid gloriaris quaſi non acceperis vnde talis ſimpliciter eſt infidelis. ¶ Alembrū ſextū
Exto querit̉ vtrum inanis gloria ſit tm̄ in homine an etiam in dyabolo. ⁊ videt̉ ꝙ ſit in dyabolo. inanis em̄ gl̓ia pͥmo naſcit̉ de ſuꝑbia ſic̄ dic̄ Greg. cum gͦ non tm̄ ſuꝑbia ſit in dyabolo ſꝫ etiam aliqͣ de filiabꝰ eius: illa maxime erit q̄ pͥmo naſcit̉ de ſuꝑbia. ⁊ ita inanis gl̓ia erit ī dya bolo. ¶ Item eſt q̄dam gl̓ia in malicia. ſic̄ dr̄ in psͣ. ꝗd gl riaris in malicia. ſꝫ ꝗs eſt ꝗ magis gloriat̉ in malicia qͣ dyabolus. ⁊ illa eſt vana gl̓ia: gͦ vana gl̓ia eſt in dyabo lo. ¶ Item. iiij. Lu. hr̄ ꝙ dyabolus temptauit pͥmum ho minem de vana gloria. Et hͦ idem hr̄. iiij. Math̓. vbi dr̄ ⁊ gloriaꝫ eoꝝ. Glo. de gloria vana temptauit cum dixit eritis ſic̄ dij. ſꝫ illa p̄ma temptatio fuit in qͣ ſuggeſſit pri mo homini ſimile pct̄m ꝑ qd̓ ceciderat. gͦ dyabolus ceci derat ꝑ vanam gl̓iam. gͦ inanis gl̓ia eſt pctm̄ in dyabo lo. ¶ Contra ſuꝑ illud psͣ. vt cantem gl̓iam tuam. Gle gloria eſt ore multoꝝ celebrata laudatio. ſꝫ dyabolus no appetit laudatōnem hmōi. non em̄ q̄rit fauorem ſiue lau dem tanꝙͣ ſibi vtilem. gͦ in ipſo n̄ eſt inanis gloria. ¶ Itē ſuꝑ illud. xxxj. ꝓuerb̓. fallax gloria. Glo. fallax eſt gloria laudis quam ab hoīe accipit ſꝫ talis non eſt in dyabolo gͦ inanis gloria non eſt in dyabolo. ¶ Item Greg. qͣſi la trunculus ꝗdam eſt appetitus laudis humane. ꝗ rect itinere gͣdientibꝰ ē latere iungit̉. gͦ inanis gloria non eſt ī dyabulo. ¶ Item Greg. ꝗſꝗs ꝓ v̓tute quam agit huma num fauorem deſiderat. rem magni meriti vili p̄cio vena lem portat. ſꝫ hͦ nō ꝯuenit dyabolo: gͦ motus inanis glo rie non eſt in ipſo. gͦ nec inanis gloria. ¶ Ad qd̓ dicen ꝙ inanis gloria d̓r multis modis. vno modo ẜm ꝙ ſpūs intendit placere ſibi ꝯtempta voluntate dei. Un̄ ſuꝑ il lud. j. ad coꝝ. x. cum homo ꝓpter ſe placet.i. ꝓpter pua tam ⁊ ꝓpriam gloriam ſuꝑbia eſt. hec eſt ſeq̄la ſuꝑbie. ⁊ hͦ mō pt̄ dici de dyabolo. v. Ioh̓. ꝗ gloriam adinuicem q̄re tis. E . cui oꝑa ſua placent ⁊ aliꝗd boni putat ex ſe ille q̄rit gloriam ſuam. cum gͦ hoc ꝯueniat dyabolo ẜm hunc modum erit inanis gloria in dyabolo. vn̄ Yſa. x. Nunꝗt gloriabit̉ ſecuris ⁊cͣ. ꝑ ſecurim ⁊ ſerram ſignat̉ dyabo ꝗ gloriat̉ ꝯͣ deum. Alio v̓o mō dr̄ ẜm ph̓m. gloria q̄ nul lo ꝯſciente non feſtinaret ineſſe. ⁊ iteꝝ gloria eſt multoꝝ ore celebrata laudatio. ⁊ hͦ modo non ꝯuenit. vn̄ ſic̄ inui dia dr̄ ꝯuenie dyabº ita inanis gloria ꝓut inuidia gignit inuidiā ⁊ eſt ꝯcomitans ſuꝑbiam. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m ꝙ gl̓iari in malicia eſt inaniter gloriari. ẜm illum modum ẜm quem inaniter gloriat̉ cui oꝑa ſua placent non ꝓpter deum. ſic̄ ille vere gloriat̉ cui oꝑa dei placent ⁊ non ſua ꝓpter ſe. in ip̄a em̄ malicia ꝓut eſt deformitas oeꝑm: non eſt ꝑ ſe gloriatio. ⁊ ſic pt̄ ꝯuenire dyabolo. ¶ Ad tercium d̓o dd̓m ꝙ vana gloria accipit̉ ibi ꝓ ſuꝑbia ꝙͣtum ad reꝫ vn̄ ſic̄ dyabolus temptauit pͥmum hoīem de ſuꝑbia. im p̄mendo ei ſuam ſimilitudinem ⁊ diſſimilitudinē dei. ita ſuggeſſit inanem gloriam. hec delectatio eſt in pͥma va nitate. ¶ Membrum ſeptimum Eptimo querit̉ vtꝝ maius ſit pct̄m inanis gloria in ꝗbuſdam ꝑſonis vt in religioſis ꝙͣ in alijs. ⁊ videt̉ ꝙ ſit maius pct̄m in reli gioſis ꝙͣ in alijs ſecularibꝰ ꝑ ſil̓e d̓ ſuꝑbia. dic̄ em̄ Bern̄. ꝗd facit ſuꝑbia ſub pannis hūilitatis ih̓u q. d. ibi n̄ debe̓t eē. minꝰ gͦ hn̄t incentiuū. tantomaius eſt alijs ꝑibꝰ pct̄m. gͦ maior ē ſuꝑbia in viris religioſis pari rōe ⁊ vana gl̓ia q̄ pͥmo ſeꝗt̉ ſuꝑbiam. Itē bern̄. non ma gnū ē hūilem eē in abiectōe mag. ꝓrſus ⁊ rara v̓tꝰ hūili tas honorata. minor gͦ eſt hūilitas in religioſis ꝑſonis q̄ ꝯtemptibiles ſunt md̓o: ꝙͣ ſit in his ꝑſonis q̄ honorant̉ a md̓o. ⁊ hͦ eſt qꝛ abiectio inclinat ad hūilitate: honor v̓o ad ſuꝑbiā. pari rōe videt̉ de vana gl̓ia materiā em̄ vane gloriandi hn̄t multiplicē q̄ ſunt in md̓o. n̄ tantā v̓o mate riā hn̄t ꝗ renūciauer̄t md̓o. videt̉ em̄ minꝰ eē pctm̄ vane gl̓ie in ſecularibꝰ ꝙͣ in clauſtralibꝰ. ¶ Itē maiꝰ erat pct̄m̄

Queſtio .cliiij.
ī hoīe ſuꝑbie ⁊ vane gl̓ie ꝯſequētis. cum in dyabolo dyabolꝰ ſolū eſſet pūs: homo v̓o ſpūs ⁊ caro ſiue ex car quātitatē peccati. vnio ſpūs cū car ne ⁊ ſpū. ne alijs exiſtentibꝰ paribꝰ. cū ergo vir qui debet eſſe ſpi ritualis voto extractatꝰ a carne. ſi peccat peccato ſuꝑbie vel vane glorie: magis peccabit ꝙͣꝙͣ ſibi diuiſus eſt cuiꝰ eſt cogitare de his que ſunt carnis. ¶ Cōtra inanis glo ria eſt appetitꝰ hūane laudis vel fauoris. ſed huiꝰ incen tiuū multiplex eſt in ſecularibꝰ. ergo pluribꝰ modis pec cant motu inanis gl̓e. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ motꝰ inanis glorie aliquādo ſurgit ex rebꝰ ſpūalibꝰ vt ſciētia vel vir tutibꝰ. ⁊ ẜm hunc moduꝫ qui minꝰ habent de delectabili exteriori intenſius peccāt peccato inanis gl̓ie qui d̓ his bonis gloriant̉. Alij v̓o qui habent nō tm̄ motiuū interi us qd̓ eſt ſpūale bonū: ſed motiuū exterius ſicut ſunt di uitie vel potentie tꝑales ꝓpter quas honorat̉ hō. etſi be ne vtit̉ laudat̉. aliquādo etiā nō bene vtendo ẜm hͦ plu ribus modis peccant motu inanis gl̓ie. ⁊ plus habēt de incentiuo exteriori: minꝰ v̓o aliquādo de incentiuo inte riori. vnde magis habent de motu inanis glorie quo ad bonū exterius. minꝰ v̓o quo ad bonū interius. ¶ Ex his pōt patere qualiter rn̄dendū eſt ad obiecta ẜm diſtincti onem eiꝰ ꝙ eſt pluribꝰ modis peccare ⁊ magis peccare. magis v̓o peccare duobꝰ modis vel ex maiori cauſa: vel quia minꝰ habeat excuſatōnis. magis ergo peccat clau ſtralis quia minꝰ habet excuſatōnis ⁊ plus de retrahen te. plus v̓o peccat ſecularis quia pluribꝰ modis. Itē ma gis peccat clauſtralis quo ad hͦ qꝛ habet bonū ꝑfectōris ſtatꝰ ſi de illo vane gl̓iat̉. magis v̓o peccat ſecl̓aris qꝛ bo num exteriꝰ habet maiꝰ d̓ quo magis pōt vane gloriari. ¶ Alembruꝫ octauū Ctauo querit̉ de comꝑatōne inanis glorie ad inane gl̓iaꝫ ẜm differētias materiarū Et videt̉ ꝙ maxīe malū ſit in oꝑe miſcd̓i ſcꝫ elemoſina. dic eī Criẜ. ſuꝑ math̓. vbi qꝫ vana gloria ē malū. maxime aūt in philātrophia. phi latrophia aūt dicit miſcd̓iaꝫ vel opꝰ miſcd̓ie. ⁊ iterum ſi vis miſericors vocari apud hoīes que eſt vtilitas? vtili tas quidē nulla ē. iactura aūt eſt infinita. ex his videt̉ ꝙ in oꝑe miſcd̓ie maximū malū ſit inanit̉ gl̓iari. ¶ Sꝫ vi detur ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ dicit Criẜ. In alijs vane gloria ri mirabile nihil eſt in ieiunio aūt ⁊ or̄one hoc eſt extra neum ⁊ lacrimis plenū. ſi gͦ magis extraneū ē ⁊ defluen dum: maiꝰ pct̄m eſt vane gl̓iari in illis. ¶ Hoc etiā appa ret ꝑ hoc qd̓ alubi dīc. a vana gl̓ia vbiqꝫ erui bonū eſt. maxīe aūt ī or̄one. in hͦ peccauit etiā ip̄e phariſeꝰ cū aſcē deret in tēplū. in ip̄a em̄ or̄one ſua vanā gl̓iam habuit. ¶ Pret̓ea cū ſint tria bona. miſcd̓ia. or̄o ⁊ ieiuniū. ī om nibꝰ aūt dn̄s ꝓhibebat vanā gl̓iaꝫ. pōt queri qͣre ī euā gelio ſpāliter ꝓhibuit vanā gl̓iaꝫ circa elemoſinā dicēs Attēdite ne iuſticiā vr̄aꝫ faciatis corā hoībꝰ vt videamī ab eis. ⁊ ptꝰ ſubiūgit. cū facis elemoſinā noli tuba cane̓ an̄ te. cū aūt locutꝰ ē de or̄one ⁊ ieiunio nō hec exp̄ſſit. vn̄ dic Criẜ. cū de elemoſina mētōnē fecit appoſuit vt videa mini ab eis. ī ieiunio ⁊ or̄one nihil tale det̓mīauit: ſed hͦ quō veꝝ ē. nōne dictū ē vbi agebat̉ d̓ ieiunio. cū ieiunas vnge caput tuū oleo ⁊ faciē tuaꝫ laua ne videaris hoībꝰ ieiunās. ⁊ ita fit ibi ẜmo de ꝓhibitōe vane gl̓ie. Sil̓r cū fit ẜmo de or̄one. dicit̉ em̄ vt videāt̉ ab hoībꝰ. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ ꝙ ī elemoſina dīc eſſe maximū malū vanā gl̓iaꝫ qn̄.ſ. gloriamur nō releuādo indigētiā ꝓximi qm̄ iſtd̓ ē crudelitatis. eo ꝙ videri ſubueīre ꝓxīo indigēti cū non ſubueniat maxīa ē crudelitas. hͦ em̄ ē vane delectari cuꝫ alteriꝰ triſticia. ſꝫ vbi fiat ẜmo de vana gl̓ia in exhibitōe elemoſine cū exhibet̉ indigēti corā hoībꝰ: nō ē tūc maxi mum malū. ſꝫ maiꝰ eſt ī or̄one ⁊ ieiunio. ꝓnitas em̄ q̄dā eſt in elemoſina ad motum inanis gl̓ie. eo ꝙ corā hoībꝰ ſit. in ieiunio v̓o ⁊ or̄one nō ſic. nata em̄ fieri ſunt ꝓpter hoīm ꝯſciētiā. ¶ Ad aliud v̓o dicēduꝫ eſt. ꝙ licꝫ in oībꝰ
his ꝓhibeat̉ vana gl̓ia: ſpālius tn̄ ī elemoſina fit exp̄ſſio ꝓpt̓ iſtā ꝓnitatē. vn̄ dīc Criẜ. Impoſſibile ē elemoſinaꝫ oīno late: or̄onē v̓o ⁊ ieiuniū poſſibile ē. ⁊ ideo diſtingue da ē intētio vt nō hac intētione fiat. in alijs em̄ eo ꝙ pͥn fieri nō corā hoībꝰ defacili pōt eſſe directio intētionis. ¶ Membrum nonū Eno querit̉ de magnitudīe huiꝰ pct̄i. oſtē dit̉ aūt ꝙ ſit maximū qꝛ dicit. oſculari ma nū ſuā.i. vane gl̓iari de oꝑbꝰ ſuis ē iniqui A tas maxīa. gͦ eſt maximū pct̄m. Itē maxi mū eſt pct̄m qd̓ maxīe ē ꝑiculoſuꝫ. ſꝫ inanis gl̓ia ē pct̄m maxīe ꝑiculoſuꝫ. gͦ eſt maximū pct̄m. mīor ptꝫ. qm̄ dicit hiero. Nihil tā ꝑiculoſuꝫ ē ꝙͣ gl̓ie cupiditas ⁊ iactātia. ⁊ animꝰ de ꝯſciētia v̓tutū tumēs. ¶ Itē ꝑiculoſuꝫ ē pct̄m qd̓ de ſuo gignit̉ oppoſito. ſꝫ inanis gl̓ia ē hmōi. ſicut ali quis ꝯtēpnit gloriā ex illo ꝯtemptu gignit̉ vana gloria Un̄ hiero. dīc de vane glorioſis. In hoc ip̄o cupiunt pla cere qd̓ place̓ ꝯtēpnūt. ⁊ mirūimmodū laus dū vitat̉ ap petit̉. ⁊ ita maxīe defacili pōt hō incide̓ in illud. ⁊ ita ē ꝑiculoſius. ⁊ ita vt priꝰ. ¶ Ad oppoſitū videt̉ eſſe ꝙ infi delitas ſit maiꝰ pct̄m. de illo eī dicit̉. ij. hiere. filij mephe os ⁊ caphnes obſtupͣuerūt te vſqꝫ ad verticē. cū gͦ corru ptio ꝑ facta q̄ deſignat̉ ꝑ corruptōꝫ veritatis. ſignīficet̉ ꝑ infidelitatē: maiꝰ ē peccatū īfidelitatis. ¶ Ad qd̓ dicē dū ꝙ aliter dicit̉ magnū pct̄m inanis gloria ⁊ aliter infi delitas. dicit̉ em̄ inanis gl̓ia maximū pct̄m ꝓpt̓ facilita tem ꝑiculi. qꝛ defacili hocadit in ip̄aꝫ ⁊ multiplicit̓ gi gnit̉. nō tm̄ etiā ex malo ſꝫ ex bono. ⁊ ideo dicit̉ nihil taꝫ ꝑiculoſuꝫ. Alio v̓o modo dicit̉ infidelitas maxīa. qꝛ vl̓r corruptiuū. deſtruit em̄ fundamētū oīs meriti. ⁊ ẜm hoc ex alia cā dicit̉ maximū. ¶ Per hͦ pōt ſolui illd̓ qd̓ obie ctum ē. Nā pͥma rō ꝯcludit dinani gl̓ia ꝙ ē maximū pec catū ꝓpt̓ hͦ: ꝙ hō videt̉ ſibi attribue bonū qd̓ a deo ē. vn̄ derogat dīne bonitati. ſcd̓a v̓o rō ē ꝓpter facilitatē ꝑicu li. tercia v̓o etiā qꝛ inanis gl̓ia ex ſuo oppoſito occaſiona liter aliqn̄ gignit̉ ſic̄ ē de ſuꝑbia. in hͦ hn̄t ꝯueniētiā. ¶ Nembrū decimū Ecimo q̄rit̉ de ſpēbꝰ inanis gl̓ie ſi q̄ ſunt. vidēt̉ eī eē qͣtuor.ſ. affectatō libertatis. di gnitatis. ptatis. autoritatis. oīa eī hec ap petūt̉ ab inanit̉ gloriāte. Appetit eī eſſe li ber hͦ ē libere volūtatis. ⁊ ꝙ reputet̉ magne aucͣtis. ⁊ ita de alijs. In oībꝰ eī his ē magna gl̓iatō. ex qͦ videt̉ ꝙ plu res ſūt ſpēs. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯͣriū ꝑ hͦ ꝙ appetitꝰ laudis hūa q̄rit̉. he aūt differētie n̄ ſub illo ge ne ſiue fauoris ī nerali accipiūt̉. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ p̄dicte differētie n̄ ſūt ſpēs inanis gl̓ie niſi dicāt̉ eē matīales. pt̄ eī querē ali quis hūanā laudē rōe libertatis vel aucͣtis. ⁊ ita d̓ alijs ⁊ his modis forte ſpēs dici poſſent. magis tn̄ ad ſuꝑbiā retorquētur eo ꝙ quādaꝫ deſignant excellentiam. Mlēbruꝫ vndecimū Ndecimo q̄rit̉ de ꝯꝑatōe huiꝰ pct̄i. ⁊ videt̉ ꝙ vera gl̓ia ſit ei directe oppoſitū. dicit̉ eī ſuꝑ illd̓. j. ad gal̓. Sic ī ſemetip̄o gl̓aꝫ ha bebit. glo. q̄ ꝯſcīaꝫ boni oꝑis hꝫ. n̄dꝫ de hͦ apd̓ aliū gl̓iari ⁊ laudē ſuā foris funde: ſꝫ ī ſemetip̄o hūi liter gl̓iari. gl̓ia ī ſemetip̄o de qͣ dr̄ in pͣs. oīs gl̓ie eiꝰ fi lie regis abintꝰ: opponit̉ inani gl̓ie. Idē habet̉ ſuꝑ illud xvij. luc̄. ꝗs vr̄m ⁊cͣ. glo. quāto fides foris ē v̓tutibꝰ excel lētior: tāto intꝰ fit ꝯſcīa hūilior. ¶ Sꝫ ꝯͣriū videt̉ aug. di cere ī li. de ꝯflictū vicioꝝ ⁊ v̓tutū. vbi dr̄. ꝙ inani gl̓ie op ponit̉ tīor ⁊ ſuꝑbie hūilitas. Si gͦ tm̄ vnū vni opponit̉. ſic̄ dīc ph̓s: videt̉ ꝙ vera gl̓ia n̄ opponat̉ inani gl̓ie. aut ꝙ tīor n̄ opponat̉. ¶ Ꝙ at̄ fides opponat̉ ei. videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dic aug. ī li. d̓ ci. d̓i. vbi dr̄. ꝙ hͦ viciū tā ē īimicū pie fidei ſi maior ſit ī corde cupidita l̓ie ꝙͣ dei tīor vel amor: vt dn̄s dīc ī euāgelio. quō oteſtis credere gl̓aꝫ adinuiceꝫ

ſpectātes gl̓iaꝫ v̓o q̄ a ſolo deo ē nō q̄ritis. ¶ Ad qd̓ di cendū. ꝙ iſta tria oppouūt̉ vane gl̓ie ſꝫ differēter. qm̄ ve ra gl̓ia q̄ ē ī teſtīonio cōſciētie: opponit̉ ip̄i inani gl̓ie for malit̓. ẜm ꝙ dicit̉ vana gl̓ia. qn̄ ponit hō ſuū bonū ī lau dem hoīm. vn̄ dīc Bern̄. ꝗ de omni alia re plꝰ ſibi credit ꝙͣ alijs: d̓ ſe ſolo plꝰ alijs credit ꝙͣ ip̄e ſibi vt iā nō verbo tenꝰ aut ſolo opeꝝ oſtētatōe ſuā p̄ferat religionē. ſed cor dis ītimo ſe credat oībꝰ ſanctiorē. ſꝫ cū plꝰ ſe cognoſcat: plꝰ de ſe ſibi ꝙͣ alijs debēt credē̓. vn̄ Gal̓. vlt. Ip̄e ſe ſedu cit. glo. nō eī ſeducūt laudatores eiꝰ. ſꝫ ip̄e ſe potiꝰ. qꝛ cū ip̄e ſit ſibi p̄ſentior ꝙͣ illi. mauult ſe ī illis q̄re ꝙͣ in ſeip̄o Nec ē huic ꝯtrariū qd̓ dr̄ Iſa. iij. Popule meꝰ ꝗ beatuꝫ te dicūt ip̄i te decipiūt. qm̄ illd̓ occaſionalit̓ dictū eſt ſed ip̄e hō vane gl̓ioſus ꝓprie ſe ſeducit. maxīe in hͦ ꝙ querit ſe in alijs ⁊ nō in ſe. ꝗ ſi tn̄ in ſe querēt ſe: ſuuꝫ inueniret defectū. ⁊ ita opponit̉ ip̄i vere gl̓ie. qua hō querit ſe in ſe ⁊ nō in alio. nihilominꝰ aūt timor dei ei opponit̉ non for maliter ſꝫ ſicut diſpoſitō p̄ambulet ad formā. ip̄a em̄ va na gl̓ia dilatat hoīeꝫ ⁊ eleuat cor eiꝰ. timor aūt dei ip̄m cōprimit faciēdo reſilire in ſuā ꝓpriā ꝑuitatē ⁊ ſic hūilia ri. vn̄ dicit̉ ſuꝑ illud ꝓuerb̓. fallax gr̄a ⁊cͣ. glo. illa ꝯſciē tia vere laude digna eſt: que timorē dei in omnibꝰ ſeruat ⁊ ſic opponitur eī timor. fides aūt ei opponitur ſed nō ge neraliter ſed in caſu.ſ. quādo homo vane glorioſus dele ctatur in bono qd̓ habet. quaſi ipſum a ſe ⁊ non a deo: ⁊ tribuit ſibi illud bonum ⁊ non deo. ¶ Queſto. ch. de Inuidia Onſequēter dicen dum ē de pct̄o inuidie. circa qd̓ plura ī cidunt dubitabilia. Et pͥmo q̄i it̉ qd̓ ſit inuidia. Scd̓o vtꝝ ſit pct̄m vel nō. Ter cio vtꝝ ſit peccatuꝫ mortale vel veīale. Quarto vtꝝ ſit capitale pctm̄. Quīto vtꝝ ſit ſpūale pec catū vel carnale Sexto de grauitate illiꝰ pct̄i. Septīo d̓ ſubiecto inuidie. Octauo reſpectu cuiꝰ ſit inuide̓. Nono cui opponit̉ inuidia. Decīo de drn̄tia inuidie ad emula tionē. Undecīo vtꝝ inuidia ſit mr̄ omniū peccatoꝝ. ¶ Mēbruꝫ primuꝫ Irca pͥmū ſic ꝓcedit̉. Inuidia ſic diffinit̉ a Ioh̓. damaſ. Inuidia ē triſticia de alie nis bonis. Aug. ca. iiij. pͣs. ſuꝑ illud. ꝯuer tit cor eoꝝ vt odirēt ppl̓m. diffinit ſic. In uidia ē odiū felicitatis aliene. ⁊ ſuꝑ gen̄. iij. ca. dīc hͦ idē. Itē Remig. diffinit eā ſic. Inuidia ē dolor de alieno bo no. ita exponūt eā expoſitores ſacre ſcripture. ¶ Pbijci tur gͦ ſic. dolor ⁊ odiū ſunt diuerſa ſicut ſua oppoſita: ſua em̄ oppoſita ex ꝑte boni ſcꝫ amor ⁊ gaudiū diuerſa ſun gͦ ⁊ iſta duo q̄ ſunt eoꝝ oppoſita ex ꝑte mali diuerſa ſūt. ſi gͦ inuidia ē vnū eoꝝ: gͦ nō alteꝝ eēntialit̓. nō gͦ pt̄ diffi niri ꝑ vtrūqꝫ. īmo ſi diffinit̉ ꝑ vnū: oꝑtꝫ ꝙ nō diffiniat̉ ꝑ alteꝝ. ¶ Iteꝫ videt̉ ꝙ ꝑ neutꝝ poſſit diffiniri. qꝛ inuidia ſuo noīe dīc pͥuatōeꝫ eiꝰ qd̓ ē vide̓. p̄poſitōnes em̄ addite alijs ꝑ ꝯpoſitōeꝫ: aut addūt aut mutāt aut minuūt ſꝫ hec p̄poſitō in nō auget h̓. nec addit. gͦ mutat vel minuit. ſꝫ ſi ue ſic ſiue ſic: eiꝰ vis ē inuide̓ cuiꝰ ē vide̓. gͦ ſi vide ē actus ip̄iꝰ vis rōnalis: manifeſtū ē ꝙ priꝰ ⁊ pͥncipalis actꝰ inui die eſt ī vi rōnali. gͦ inuidia eſſentialit̓ debꝫ diffiniri per actū ip̄iꝰ vis rōnalis. ſꝫ odio habe̓ vel dolere nō ſunt ip̄iꝰ vis rōnalis: gͦ ſunt ꝯn̄a ad inuidiā ⁊ nō pͥncipales eius actus. gͦ nō pōt diffiniri ꝑ illos: cū nō ꝑtineāt ad rōnalē raue ſunt p̄dicte diffinitōes. ¶ Itē ꝯtingit ꝙ aliquis dolet de bono alteriꝰ. Itē ꝯtingit aliquē gaudere de ma lo alteriꝰ. ⁊ vtrūqꝫ eſt inuidie: ſꝫ bonū ⁊ malū nō hn̄t ali qd̓ ꝯn̄. gaudiū autē ⁊ dolor ſunt diuerſe affectōes. gͦ nō eſt aliqd̓ ꝯmū ſuꝑ iſtas affectōnes ẜm ꝙ reſpiciūt iſta motiua que ſunt bonū ⁊ malū. Inuidia gͦ non habet ali qd̓ ꝯmune ẜm ꝙ poſſit diffiniri. vt ꝯueniat illa diffinitō
huic inuidie ⁊ illi. gͦ nulla p̄dictaꝝ diffinitionū eſt ſuffi ciens. qꝛ om̄es dicūt ratōneꝫ inuidie ẜm ꝙ dolet de alie nis bonis. nō ẜm ꝙ gaudet de alienis malis. ꝑ hoc etiaꝫ ptꝫ ꝙ nō pōt diffiniri cū nihil ſit ꝯmū ad hac inuidiaꝫ ⁊ illam. ¶ Item videt̉ ꝙ debet diffiniri ꝑ gaudiū alieni mali: ⁊ nō ẜm odium ⁊ dolorē alieni boni. quoniā cari tas ⁊ inuidia ſunt oppoſita ſicut videbit̉ inferius. ⁊ hoc etiam vult aug. in li. de vera relig. vbi loquit̉ de caritate ⁊ inuidia qui amat id ſolū quod amanti eripi nō poteſt hoc eſt ſummū bonū: ille indubitāter inuictꝰ eſt. ⁊ hic ha bet caritatem. ille aūt vincitur ab inuidia qui amat qd̓ eripit̉ vnde dicit. Non em̄ vincit̉ ſupple ab inuidia niſi is cui eripit̉ ab aduerſario qd̓ amat. vult dicere: ꝙ cari tas amat bonū quod nō poteſt eripi. Inuidus aūt dicit̉ ille qui amat qd̓ eripit̉. inuidia gͦ ⁊ caritas opponunt̉ vt ſicut caritas amat bonū ita inuidia amat malū. qꝛ non amat bonū niſi qd̓ eripit̉. ſi ergo caritas determinat̉ et diffinit̉ ꝑ amorē boni. gͦ inuidia debet diffiniri ꝑ gaudi um mali. vt ſicut caritas dicit̉ amare bonum ⁊ deteſtari malū: ita ꝑ oppoſituꝫ inuidia dicat̉ gaudere principalit̓ de malo alteriꝰ ⁊ deteſtari bonū ip̄ius. ⁊ iterū cum cari tas primo ⁊ principalit̓ reſpiciat bonū alterius aman do ip̄m ⁊ delectando in ip̄o. ⁊ poſtea triſtat̉ de malo al terius: ⁊ ideo diffinit̉ ꝑ amare bonū alterius tanꝙͣ per actum principalē. ergo inuidia ex oppoſito primo ⁊ pͥn cipaliter debet reſpicere malū alterius gaudēdo de ipſo ⁊ delectādo: ⁊ poſtea triſtari de bono. ¶ Item bonū in ꝙͣtum bonū delectat. quia apprehēſum ⁊ imaginatū mo uet appetitum motu deſiderij. deſiderium aūt boni cōſe quitur delectatio. bonū ergo inqͣtum bonū delectat. er go bonū inꝙͣtum bonū nō poteſt eſſe cauſa triſticie. ſi er go inuidia eſt triſticia: nō eſt de bono inꝙͣtum bonū. er go male diffinitur dicendo ꝙ inuidia eſt triſticia boni ¶ Sed obijcit̉ in contrariū qꝛ qd̓ eſt malū pōt eſſe dele ctabile alicui licet ip̄m ſit malū ⁊ ẜm ratōeꝫ mali triſta bile: tamē pt̄ habere aliquā ſpeciē boni ẜm quā delecta bile eſt. gͦ ſimilit̓ bonū ex alia ratōe vel ſpecie pt̄ eſſe tri ſtabile. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ in inuidia ſunt duo. p̄muꝫ eſt diſplicētia viſionis q̄ ē vl̓ ꝑ viſuꝫ interiorē vel ꝑ viſuꝫ exteriorē. ſicut vult Sene. dicēs. quicqd̓ mēte fugimꝰ in geſtū oculis vix videmꝰ. Nā ſicut aliqd̓ placet amāti ita aliqd̓ diſplicꝫ inuidēti. ꝙͣtū ad hoc inuidia reſpicit ip̄aꝫ vim rōnalē. ⁊ hec diſplicentia viſionis ꝓpinquiꝰ ſe tenet cū ip̄o peccato inꝙͣtuꝫ ſic nomīat̉. Itē ī inuidia ē alid̓.ſ. dolere de alieno bono ſiue odire ip̄m. ⁊ hoc eſt actꝰ ip̄iꝰ ꝯcupiſcibilis. vn̄ ꝙͣtuꝫ ad hoc reſpicit ip̄am vim ꝯcupi ſcibilē. licet gͦ illa diſplicentia ẜm viſuꝫ ꝓpinquiꝰ ſe tenet cū īuidia. ẜm ꝙ ſic noīat̉ ⁊ ꝑ priꝰ: tn̄ illa diſplicētia ma nifeſtat̉ ꝑ odiū vel dolorē. q̄ expͥmūt̉ vel ꝑ diſpoſitōeꝫ in oyrꝑe vel ꝑ effectū ī oꝑe. ⁊ qꝛ maīfeſtat̉ illa diſplicētia ⁊ tia inuidia ꝑ iſtā. id̓o ſct̄i expoſitores ꝑ odiū ⁊ ꝑ dolorē det̓mīauer̄t ⁊ diffinierūt ip̄aꝫ inuidiā. qꝛ volebāt manu duce̓ ip̄os oꝑantes vt cauerēt ab ip̄o pct̄o. ⁊ ideo ad ma nuducēdū ip̄os oportebat ꝙ det̓mīaret̉ ꝑ illa ꝑ que ma gis manifeſtat̉. hec aūt ſunt odiū vel amor. ⁊ ideo nō va let illa ratio que oſtendit ꝙ nō debet diffiniri ꝑ iſta. im mo ꝑ diſplicentiā que ꝑtinet ad vim ratōnalē. qm̄ neceſ ſitas fuit vt ſic diffiniret̉: cuꝫ ꝑ ip̄am manifeſtetur ipſa diſplicentia viſionis. ¶ Sed quod obijcit̉ ꝙ odium non eſt dolor nec ecōuerſo. ⁊ ita ſi eſt vnū eſſentialiter nō eſt alterū: dicendū eſt. ꝙ licet vnū non ſit alterū poſſunt ta men ſequi ad vnū ⁊ vtrūqꝫ manere in concupiſcibili. ita ꝙ inuidia ẜm ratōeꝫ odij ⁊ doloris eſt in concupiſcibili tamen differunt: qꝛ potentia cōcupiſcibilis in nobis eſt paſſiua ⁊ eſt actiua ẜm ꝙ habet ratōeꝫ paſſiue potentie ꝓut.ſ. dicunt̉ paſſiones in ea fieri determinat̉ in ea do lor. ẜm aūt ꝙ eſt potētia actiua ⁊ principium motus: ſic odium determinat̉ in illa. ſic̄ gaudiū ⁊ amor alia ⁊ alia ratōne ſunt ī ip̄a vi cōcupiſcibili. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ licet bonū ⁊ malum non habeant ꝯmune reſpectu cuius

Queſtio .clv.
dicunt̉ dolor ⁊ gaudium: nihilominꝰ tn̄ vna ē rō inuidie qꝛ vnū illoꝝ ꝯſequit̉ ad alteꝝ. primo em̄ dolet de alieno bono. ⁊ ex hoc ꝯſequēter gaudet de alieno malo. ex hoc aūt dolet de alieno bono qꝛ eſtimat illud ſibi nociuū. ſic ergo ꝑ priꝰ ⁊ poſteriꝰ illi duo motꝰ ad vnā radicē reducū tur. ¶ Ad quartū dicendū. ꝙ cū caritas opponat̉ inui die ⁊ ecōuerſo. attendit̉ oppoſito ratōe oppoſitoꝝ motu um: nō ratōe oppoſitaꝝ materiaꝝ. caritas em̄ ē amor bo ni ꝓximi. inuidia v̓o eſt odiū boni in eodē. ¶ Ad quin tum dicenduꝫ ꝙ cū inuidia dicat̉ triſticia de bonis alie nis. nō eſt bonū motiuū in triſticia: niſi inꝙͣtuꝫ bonū il lud eſt malū alteri vere vel apparent̉. ⁊ ẜm hec dicit̉ cau ſa triſticie. ¶ Ad ſextū dicendū ꝙ aliter ē de bono ⁊ ma lo. quia malū ꝓpter aliqd de bono qd̓ habet. pōt eſſe de lectabile. bonū v̓o nihil habet de malo. vnde ſi eſt triſta bile hoc ē occaſionalit̓ vel ẜm alteriꝰ eſtimatōeꝫ. hoc aūt intelligendū ē nō de quocūqꝫ bono. Eſt eī quoddā bonū qd̓ pōt coīcari a pluribꝰ ſine diminutōe. ⁊ tale bonū in ꝙͣtuꝫ hmōi nō ē ꝓprie materia inuidie ſic̄ ē de bono bt̄i tudinis. eſt ⁊ aliud bonuꝫ qd̓ nō ſimul pōt ꝑticipari. vel ſi ꝑticipat̉: videt̉ cū diminutōe ꝑticipari. ⁊ circa tale di citur inuidia eſſe. Unde greg. ſuꝑ illud. v. iob. ꝑuulū oc cidit inuidia. glo. nullus hac peſte morit̉. niſi qui terre na appetit que tota nō ꝓueniūt pluribꝰ. Unde ſi qua de ſideramus: illi inuidemus qui ea penitus accipit vel ꝑ tem habendo nobis quātitatem reſtringit. ¶ Mlēbruꝫ ſecunduꝫ Ecūdo q̄rit̉ vtꝝ inuidia ſit pct̄m vel nō. ꝙ aūt ſit videt̉: qm̄ quilibꝫ tenet̉ dilige̓ ꝓxi mū ſuū ſicut ſeip̄m ſꝫ bonū eſt obiectū ip̄iꝰ moris: gͦ tenet̉ quilibꝫ ex p̄cepto diligere bonū ꝓximi ſui ſic̄ bonū ſuū. ſi gͦ inuidia facit ꝯtrariuꝫ qm̄ odit bonū ꝓximi ſui. gͦ ꝯtra p̄ceptū euāgelicū. er eſt pct̄m. ¶ Itē caritas ē forma v̓tutū. vnde nulla vir eſt formata ſine caritate. gͦ illud qd̓ directe caritati oppo nitur maxime debꝫ dici viciū. ſꝫ inuidia directe caritati opponit̉ ſic̄ inferiꝰ videbit̉. ⁊ ſic̄ etiā habet̉.j. Corin. xiij. Laritas nō emulat̉. glo. i. nō inuidet. qꝛ nō eā aliena cō triſtet felicitas. ſi gͦ inuidū aliena ꝯtriſtat felicitas: relī quit̉ ꝙ directe ē oppoſita caritati q̄ ē forma ⁊ ꝑfectō vir tutū. gͦ ip̄a eſt pct̄m. ¶ Ad oppoſitū dīc aug. ꝙ inuidia ē odiū felicitatis aliene. Ioh̓. damaſ. dīc. ꝙ inuidia eſt tri ſticia de alienis bonis. ſꝫ oīs dolor vel triſticia ē pena in ꝙͣtuꝫ hmōi. nulla aūt pena inqͣtuꝫ hmōi ē pct̄m. gͦ inui dia nō ē pct̄m. ꝓbatō mīoris. dīc aug. in li. de li. ar. pena eſt affecto inuolūtaria. pct̄m aūt ē affectio voluntaria. qͦ inuidia nō ē pct̄m. ¶ Pret̓ea Sene. loquens de inuidia dīc. Neqtia ip̄a ſui pena ē. quāta em̄ ſūt gaudia feliciū. tāti ſūt gemitꝰ inuidoꝝ. ſꝫ pena inꝙͣtuꝫ hmōi inuolūtar um qd̓ eſt: ſic̄ dictū eſt. ſic̄ aūt dic aug. in li. de vera reli. Peccatū ita ē volūtariū. ꝙ ſi nō ſit volūtariū: nō eſt pec catū. ptꝫ gͦ ꝙ inuidia nō eſt pct̄m. ¶ Itē ſic̄ vult ph̓us in morali ph̓ia. Paſſionibꝰ nō laudamur neqꝫ vituꝑamur paſſiones gͦ nō ſunt laudabiles neqꝫ vituꝑabiles. ſꝫ qd̓ n̄ eſt laudabile neqꝫ vituꝑabile nō facit viciū nec virtutem ergo paſſiones nō ſūt vicia neqꝫ v̓tutes. ſi gͦ dolor ⁊ triſti cia ſūt paſſiōes ⁊ inuidia ē triſticia. gͦ inuidia nō ē pct̄m qm̄ ē paſſio. qm̄ volumꝰ nolumꝰ triſtamur: ſꝫ nullū tale ē pct̄m. ¶ Itē om̄e pct̄m ponit ꝯuerſionē ad aliqd̓ bonuꝫ mutabile in qͦ delectat̉: tn̄ differēter ī mortali ⁊ ī venia li. ſꝫ inuidia nō ponit ꝯuerſionē ad bonū ꝯmutabile. im mo potiꝰ dīc auerſionē ab ip̄o ⁊ dolorē. qꝛ ꝗ dolet de alie no bono auertit̉ ab ip̄o ⁊ nō ꝯuertit̉. gͦ inuidia nō hꝫ ra tionē pct̄i. ¶ Itē poſito ꝙ ꝯuertēt̉ ad illud: nō tn̄ delecta tur in illo īmo triſtat̉ inuidia. gͦ nullo mō ē pct̄m. ¶ Pre terea ad hͦ ꝯfirmādū facit aucͣtas aug. q̄ dīc. ꝙ om̄e pec catū ē ex libidīe. libido aūt ē amor improbꝰ. amor autē improbꝰ dic delectatōeꝫ inordinatā ī bono aliquo muta bili. ergo ī om̄i pct̄o eſt aliqͣ delectatō in bono mutabili
hoc aūt nō ē īmo triſtici go nō ē pct̄m. Ad qd̓ dicē dū. ꝙ inuidia ē pct̄m. otādū ad euidētiā pͥme rō nis in ꝯtrariū. ꝙ duo ſū d̓ vn̄ ē pct̄m. ⁊ il lud vn̄ ē pena. habꝫ eī ī culpabꝰ erri. hͦ em̄ ē malū ⁊ ſcꝫ velle bonū alteriꝰ diminui culpabile. ⁊ iſte actꝰ ē volūtariꝰ. vn̄ nes iſtū det̓minat̉ eſſe pct̄m. Itē p̄ter hūc actū habe ādā nalitatē ve paſſionē coherēteꝫ in cupiſcibili. ꝗbuſdā pct̄is cū actu pct̄i eſt pena pct̄i. vel paſſio maīfeſta. ⁊ ī ꝗbuſdā nō. ſic̄ in ſuꝑbia cū actu pct̄i culpabili nō ē paſſio vel pe na pct̄i manifeſta. Un̄ ſuꝑbia cū diffinit̉ nō diffinit̉ per paſſionē. a aūt cū ip̄o actu ē paſſio vel pena per quā diffinit̉. ⁊ hͦ qꝛ ꝑ ip̄m magis maīfeſtat̉ ab alijs ge neribꝰ pct̄oꝝ in ꝗbꝰ nō ſūt paſſiōes. vn̄ Sene. dīc de in uidia. ꝙ nequitia ſuip̄iꝰ pena ē. ad notandū penā ⁊ paſ ſionē inuidie. hec paſſio determīat̉ ꝑ dolorē vel triſticiā in cōcupiſcibili. cuꝫ in illa triſticia adhuc inuenit̉ vtrū qꝫ. inuenit̉ em̄ ibi actꝰ culpabilis ⁊ pena. aliter em̄ triſta ri de bono alteriꝰ nō eſſet pct̄m. ſic̄ patiētia habꝫ vn̄ pa titur ⁊ habꝫ vn̄ agit ⁊ ſuſtinet paſſionē. in ratōe iſtiꝰ de terminat̉ eē virtꝰ ⁊ volūtaria. ratōe pͥmi paſſio vel pena inuolūtaria. ¶ Ad ſcd̓aꝫ ratōeꝫ ptꝫ rn̄ſio ex dictis. qꝛ n̄ eſt inꝙͣtuꝫ pena ē vel paſſio: ſꝫ ratōe actꝰ culpabilis queꝫ cōcomitat̉ illa paſſio vel pena. ¶ Ad terciū dicēduꝫ. inuidia habet auerſionē ab incōmutabili bono ⁊ cōue ſionē ad cōmutabile bonū. que ꝯuerſio libidinoſa ē: ⁊ ex improba volūtate. ⁊ ꝙ dicit̉ pct̄m hoc ē pͥmo ⁊ ꝑ ſe ratōe ꝯuerſionis ad mutabile bonū in qͦ delectat̉ vel qd̓ appe tit inordinate. Et qd̓ obijcit̉ ꝙ inuidꝰ auertit̉ a bono cō mutabili: dicēduꝫ eſt. ꝙ verū eſt ꝙ inuidꝰ auertit̉ a ꝯmu tabili bono qd̓ eſt alienū bonū. ⁊ hoc ꝑ odiū vel doloreꝫ qꝛ odit bonū ꝓximi ⁊ dolet de ip̄o: ſꝫ ꝯuertit̉ ad bonū cō mutabile qd̓ ē ſuū bonū. bonū ꝓpriū excellēs ſingularit̓ vnde ſub his ꝯditionibꝰ ꝯuertit̉ ad cōmutabile bonum ꝓpriū. Inuidꝰ em̄ ſuū bonū amat ſingularit̓ ⁊ excellēter reſpectu alteriꝰ. Un̄ aug. in li. cōfeſſ. Inuidia de excellē tia litigat qd̓ te excellētiꝰ. Itē appetit ſingularitatē ⁊ hoc eſt ei pena. vellet em̄ habe̓ bonū ſingularit̓ vt ab alio nō coīcaret̉. ⁊ ideo dīc Seneca. vtinā haberēt inuidi ocu los ex om̄i ꝑte: vt ſic magis cruciarēt̉ ſiue torquerēt̉. vi dendo ſupple bona in alijs. ⁊ hoc dicit quia amat bonuꝫ ſingulariter nolens ip̄m coīcare alijs. ⁊ ideo circa talia bona que ꝑ coīcantiam ſui poſſunt diminui vel auferri. ẜm eſtimationē eiꝰ ē inuidia ſic gͦ patet ꝙ alteꝝ eſt ꝯmu tabile bonū a quo auertit̉: ⁊ alteꝝ ad qd̓ ꝯuertit̉ ꝑ appe titū ⁊ deſideriū. ⁊ hoc facit ip̄am eſſe peccatum. ¶ Mēbruꝫ terciuꝫ Ercio q̄rit̉ vtrū inuidia ſit pct̄m mortale vel veniale. ad qd̓ ſic. Peccatū inuidie ca dit in ꝓhibitione in ſcriptura. vlti. Gal̓. Non efficiamur inanis glorie cupidi inui cem ꝓuocātes inuicē inuidētes. ſed tale ē pct̄m mortale gͦ inuidia eſt pct̄m mortale. ¶ Itē aug. in li. de vera reli. quis dubitet immane viciū eſſe inuidiā. qua neceſſe ē vt torqueat̉ ⁊ ſubijciatur qui nō vult in rebꝰ tꝑalibꝰ vinci meliꝰ gͦ eſt vt hō nos vincat: ꝙͣ inuidia vel quodlibꝫ alid̓ viciū. ſi gͦ inuidia vincit hoīeꝫ: ⁊ veniale pctm̄ nō vincit. ergo vl̓r eſt mortale pct̄m. ¶ Item aug. amaſti bene agē tem. vix iſti bono odore. inuidiſti bene agēti mortuus es bono odore. peccatū ergo inuidie reddit hoīeꝫ mortuū: ⁊ hoc morte culpe. ergo eſt peccatū mortale. ¶ Itē bern̄. Quiſꝗs es qui inuides ſaluti aliene. ꝑcito vl̓ tue an ne ſcis ꝙ inuidia dyaboli mors intrauit in orbē terraꝝ. at tende itaqꝫ tibi ſi vbi inuidia ibi mors: ꝓfecto nō potes ſimul inuidere ⁊ viue̓. peccatū ergo inuidie inducit mor tem. ergo eſt peccatū mortale. ¶ Item Criẜ. verſutū li uor verſutum ⁊ ꝑiculoſum inuidentibꝰ nō inuidiam pa tientibꝰ pͥmos eī eos ledit ⁊ corrūpit. ſic̄ venenuꝫ aliqd̓ mortiferū infidens eoꝝ aīabꝰ. ſed om̄e qd̓ ſic agit in aīa

eſt pct̄m mortale: gͦ inuidia eſt pct̄m mortale. ¶ Cōtra ꝯtingit eē pͥmos motꝰ ad inuidiaꝫ ſic̄ ad alia pct̄a. qꝛ fo mes ē in nobis ex qͦ ꝯtingūt ī nobis p̄mi motꝰ ad pct̄a. ſꝫ primi motꝰ ſunt veniales: gͦ inuidia aliqn̄ eſt veīale pec catum. ¶ Pret̓ea dīc aug. in li. ꝯfeẜ. imbecillitas mem broꝝ infantiliū innocēs ē nō animꝰ infantiū. vidi ego et exꝑtus ſum zelantē puerū nōdū loquebat̉ ⁊ intuebatur pallidus ⁊ amaro aſpectu collactaneū ſuū. cū gͦ in tali bus pueris nōdū vigeat ratō. pct̄m aūt mortale nō ſit ſi ne ratōe: erit inuidia aliqn̄ nō pct̄m mortale. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ inuidia ē mortale pct̄m. aliqn̄ tn̄ accipit̉ pro veniali ſꝫ raro. ꝙ aūt ſit mortale ptꝫ ꝑ hoc ꝙ dicit̉. xiiij. ꝓuerb̓. putredo oſſiuꝫ inuidia. ꝑ oſſa aūt intelligūt̉ vir utes. inuidia aufert v̓tutes. qd̓ nō fit niſi ꝑ mortale pec catū. cū aūt loquit̉ ſcriptura de inuidia: maxīe loquit̉ d̓ ea ꝓut ē pct̄m mortale. ſūt tn̄ ꝗdaꝫ motꝰ veniales ſic̄ ob iectū eſt ī ꝑuulis ⁊ aliqn̄ etiā ī adultis. qn̄ aliꝗs mouet̉ ex quadā ſurreptōne ad dolendū de aliquo bono alteriꝰ ⁊ ita patet reſponſio ad obiecta. ¶ Mēbruꝫ quartū Uarto querit̉ vtꝝ inuidia ſit capitale pec catum. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hoc ꝙ dicit greg. in fi. Iob. vbi loquit̉ de exercitu dyaboli. di cit em̄ ꝙ. vij. ſunt capitalia a quibꝰ naſcūt̉ alia. inter que nūerat̉ inuidia: gͦ inuidia eſt capitale pec catum. ¶ Itē ſicut dicit aug. quatuor ſunt affectōes do lor. ⁊ gaudiuꝫ. ſpes ⁊ timor. ⁊ hͦ habet̉ ſuꝑ illd̓. iij. tren. ꝯcludit me lapidibꝰ quadris. vbi dicit Paſcaſiꝰ. quadri lapides ſunt gaudiū ⁊ dolor ⁊cͣ. cū gͦ dolor ſit de pͥmis af fectionibꝰ. dolor aūt inordinatꝰ fit duplicit̓. vel de alieno bono ſicut ē in inuidia: vel de ꝓprio malo ſicut ē in triſti cia ſeculi: erit gͦ inuidia capitale pct̄m. cū ẜm primā dif ferentiā doloris accipiat̉. ¶ Itē amor ⁊ odiū opponūtur cū ſint circa idē. ſꝫ amor boni in ꝓxīo ē capitalis virtꝰ.ſ. caritas. gͦ odiuꝫ alieni boni qd̓ apponit̉ illi erit capitale viciū. ſꝫ hoc ē inuidia: gͦ inuidia ē capitale viciū. dicit em̄ aug. ꝙ inuidia ē odiū felicitatis aliene. ¶ Cōtra nullū peccatū qd̓ naſcit̉ directe ex alio pct̄o quo ad hoc ē capi tale. ſꝫ inuidia ſicut dicit aug. ſuꝑ gen̄. ex ſuꝑbia naſcit̉. gͦ inuidia nō eſt capitale pctm̄. ¶ Item aliꝗs amat ꝓpri am excellētiaꝫ ⁊ ex hoc timet ne aliꝰ equipet̉ ei. deinde ſi equiꝑet̉ dolet. inuidia aūt ē hmōi dolor. gͦ inuidia naſcit̉ ex timore inordinato p̄cedēti. ni gͦ debꝫ dici capitale pec catum ſꝫ magis ille timor. ¶ Itē qui dolet de alieno bo no cauſaꝫ habet ī ſe aliquē amorē inordinatuꝫ. dolor em̄ vniꝰ nō naſcit̉ niſi ex amore alteriꝰ. gͦ ille amor inordina tus reſpectu ſui obiecti debꝫ dici capitale pct̄m. nō gͦ in uidia. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ inuidia ē capitale peccatū ¶ Ad ob̓iectuꝫ aūt in cōtrariū dicendū. ꝙ licet inuidia naſcat̉ ex ſuꝑbia: nihilominꝰ eſt capitale peccatuꝫ. quia ſicut dicit greg. ſuꝑbia ē ſicut quedā regīa cuiꝰ. vij. ſūt fi lie prime. ⁊ ille dicūt̉ capitalia peccata. ex illis aūt ſeptē naſcunt̉ alia peccata. ꝙ aūt dicunt̉ capitalia non eſt re ſpectu ſuꝑbie ſꝫ reſpectu peccatoꝝ ab ip̄is naſcētiū: ſic̄ ex inuidia naſcitur detractio. ſuſurratio. ⁊ ita de alijs. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēduꝫ. ꝙ cū due ſunt affectōes timor d̓ alieno bono ne equiꝑet̉ ei: ⁊ dolor de alieno ſi equiꝑet̉. vtrāqꝫ reducit̉ ad quoddā generale qd̓ eſt diſplicētia ali eni boni ne equiꝑet̉ vel excellat. ⁊ hec ē inuidia. quia v̓o maior eſt afflictio de p̄ſenti malo ꝙͣ de futuro: maior eſt diſplicentia de alieno bono etiā cū in p̄ſenti nocet vl̓ nō cere videt̉: ꝙͣ cū futuro timet̉ nocere. ⁊ ideo pͥncipalius ſe habet ad inuidiā dolor huiꝰ ꝙͣ timor. ⁊ ex hoc ē ꝙ ma gis diffinit̉ inuidia ꝑ dolorē ꝙͣ ꝑ timorē. ¶ Ad terciū v̓o dicendū ꝙ licet hmōi dolor illicitꝰ generet̉ ex inordina to amore ꝓprij boni: tn̄ hmōi dolor illicitꝰ ponit̉ capitale pct̄m. Amor em̄ inordinatꝰ ꝓprij boni cauſa ē ꝓpinqua il lius pct̄i. ⁊ nō tm̄ ē cā huiꝰ capitalis pct̄i ſꝫ etiā aliorum. ẜm ꝙ diuerſimode appropriat̉. ⁊ id̓o n̄ facit nūeꝝ cū ip̄o
ſꝫ totū dicit̉ eē vnū capitale pct̄m. Amor at̄ ſingularita tis ⁊ diſplicētia ꝯmūionis ꝓ vno capitali pct̄o ꝯputāt̉ vi hec ſit ip̄a ſpēs capitalis pct̄i. illd̓ vō ſic̄ cauſa ꝓpinqua. ¶ Nembrū quintū Uinto querit̉ vtꝝ inuidia ſit ſpūale pct̄m vel carnale. ꝙ autē ſit ſpūale videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dicit greg. Quinqꝫ ſūt pct̄a ſpūalia ⁊ duo carnalia. ⁊ loꝗt̉ de capitalibꝰ: ⁊ illa duo ſunt gula ⁊ luxuria. cū gͦ inuidia ſit capitale. relinqui ꝙ ſit ſpūale pct̄m. ¶ Itē pct̄m inuidie eſt ꝯn̄e nobis ⁊ an gelo malo. gͦ eſt ẜm illud qd̓ ē ꝯn̄ in nobis ⁊ in ip̄o. hͦ at̄ ꝯmū nō eſt caro ſꝫ ſpūs. gͦ eſt pct̄m ẜm ſpm̄ ⁊ nō ẜm car nem. ¶ Itē. j. Corin. vj. omne pct̄m qd̓cūqꝫ fecerit hō ex tra corpꝰ ē. qui aūt fornicat̉ ī corpꝰ ſuū peccat. pct̄m gͦ in uidie cū nō ſit fornicatō extra corpꝰ ē: gͦ eſt pct̄m ſpūale n̄ corꝑale vel carnale. ¶ Cōtra dicit̉ gal̓. v. manifeſta ſūt oꝑa carnis emulatōnes ⁊ inuidie. gͦ emulatō ⁊ inuidia ſunt oꝑa carnis. gͦ eſt pct̄m carnale. ¶ Itē gal̓. v. Nō ef ficiamī inanis gl̓ie cupidi. inuicē ꝓuocātes inuice inui dentes. glo. in iſto pct̄o eſt toruꝰ vultꝰ ſtridor dentiū. pal lida faciēs. ex hͦ obijcit̉. om̄e pct̄m qd̓ imp̄mit ſiue imp̄ſ ſionē facit ī carne ē carnale. inuidia ē hmōi. ſicut ptꝫ ex hac aucͣte: gͦ inuidia ē pct̄m carnale ſiue pct̄m in carne ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ ꝙ ẜm beatū greg. Inuidia ē pct̄m ſpi rituale. ¶ Ad pͥmā gͦ ratōeꝫ in cōtrariū ſoluit̉ ī glo. illa qꝛ nō intelligit̉ ꝙ oīa oꝑa illa ex carne ꝓcedāt: ſꝫ nomīe carnis intelligit̉ ibi hō.ſ. carnal̓ ſiue carnalit̓ viuēs. vn̄ ẜm ſeip̄m ī hoīe ē viue̓ carnalit̓. ⁊ id̓o dīc ꝙ hec pct̄a ſūt oꝑa carnis. qꝛ qn̄ hō illa ꝑpetrat: ẜm carnē ſiue carnali ter viuit. ⁊ hͦ ē qd̓ dīc aug. ī glo. illa dicēs. attēdite ꝙ nō hec oīa q̄ maīfeſta ſūt in oꝑbꝰ q̄ maīfeſta dixit eē ad vo luntatē carnis ꝑtinēt: ſꝫ vicia ſūt animi vt inimicitie ire crede̓ etiaꝫ mala oīa accide̓ aīe ex carne error eſt: nō em̄ oīa vite inique vicia tribuēda ſunt carni. ne ab his om nibus mūdemꝰ dyabolū ꝗ carnē nō habet: ſꝫ carnis no mine totū hoīeꝫ ſignauit qui viuēdo ẜm ſe in hoc cadit. nō em̄ habendo carnē ſꝫ viuendo ẜm ſe.i. ẜm hoīeꝫ factꝰ eſt hō ſil̓is dyabolo. qꝛ ille ẜm ſe viuere voluit: quādo ī veritate nō ſtetit. ¶ Ad ſcd̓aꝫ ratōeꝫ dicendū. ꝙ licet hͦ peccatū faciat imp̄ſſionē in corꝑe vel carne. nō tn̄ debet dici peccatū carnale: qꝛ ex hac imp̄ſſione non dicit̉ in dia eē pct̄m. īmo pena ē illa imp̄ſſio nō culpa. ſic̄ dicim ꝙ pena ſequit̉ ad culpā: ita gͦ eſt hic. ꝙ hec penalis imp̄ſ ſio que ſequit̉ ex hͦ ꝙ ſpūs ꝑpetrat hͦ pct̄m. ⁊ licet nō carnē tn̄ ex hoc eſt pena in carne ſequēs culpā in ſpiritu quis tus eſ tus carni ⁊ ¶ Nembrum ſe etum Exto querit̉ de grauitate iſtiꝰ pct̄i. an ſit grauiſſimū pct̄m ⁊ grauiꝰ oībꝰ alijs pct̄is. ⁊ in qͣ mat̓ia dr̄ grauiꝰ ⁊ ī ꝗbꝰ ꝑſonis. oſtēdit̉ gͦ ꝙ ſit grauiſſimū int̓ oīa alia pct̄a ꝙͣ tum ad genꝰ pct̄i: nō dico ꝙͣtū ad circūſlātias. Criſo. in omel̓. xl. Tale malū emulatō ē: qͣ vtiqꝫ malitia nō ē de terior. ⁊ hec emulatō ē inuidia. gͦ nullū malū ē deterius gͦ inuidia ē maximū pct̄m. ¶ Itē ad gal̓. v. ſuꝑ illud. non inuicē inuidētes. dicit glo. ambro. ſciendū cū ꝑ om̄e vici um antiqui hoſtis virꝰ humano cordi infundat̉: in zelo inuidie tota ſua viſcera ſerpens concutit ⁊ in hac impri menda malicia. quaſi peſtem mouit zelꝰ iſte modū nō ha bet ꝑmanēs iugit ſine fine. cuꝫ alia ſcelera finiāt̉. quāto ille cui inuidet̉ ſucceſſu meliore ꝓfecerit: tanto inuidus in maius incēdiū liuoris ignibꝰ inardeſcit. conſtat gͦ per hanc glo. hoc maius ⁊ grauiꝰ eē peccatū alijs. ¶ Ad op poſitum. peccatū inuidie eſt ſequela alteriꝰ peccati.ſ. ſu perbie ⁊ etiā inanis glorie. vn̄ Criẜ. vana gl̓ia verſutuꝫ quid eſt generans inuidiā ⁊ emulationem ⁊ multa al mala. ſed generans eſt deterius genito: ergo deterius ē peccatum vel malum quod eſt vana gl̓ia ꝙͣ inuidia. non

Queſtio .clv.
eſt gͦ grauiſſimū vel maximū pct̄m. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ duobꝰ modis ē loqui de inuidia. Uno mō ꝙͣtuꝫ ad ge pct̄i. alio mō ꝙͣtuꝫ ad nocumētuꝫ qd̓ ex ipſa ſequit̉ ī illo in qͦ eſt. Primo mō dicimꝰ ꝙ nō ē maximū pct̄m. ſꝫ dicit̉ maximū ſcd̓o mō.ſ. ꝙͣtū ad nocumētū. ⁊ hoc ē ꝙ illud ē pct̄m qd̓ maxīe inter alia pct̄a punit ſuū ſubiectū ⁊ affli git. emulator em̄ anteꝙͣ eū qui inuidet ſeip̄m punit ⁊ nū ꝙ quieſcit. vnde maxīe vexat ⁊ affligit hoīem inuidia: ⁊ ita maximū malū ac nociuū cū infert ip̄i non dimittens ip̄m quieſce. ac ꝙͣtuꝫ ad hͦ dicit̉ a ſct̄is eſſe maximū.ſ. ꝙͣ tum ad nocumētuꝫ. nō ꝙͣtuꝫ ad genꝰ pct̄i. ⁊ ꝙ ſic intelli gant ptꝫ ex dictis eoꝝ qm̄ Criẜ. poſt pͥmā aucͣteꝫ ordīa te dicit ⁊ exponit ſe qͣſi vocat maximū dicēs. emulator eī ante eū cui inuidet ſeip̄m punit ⁊ in ſupplicium mittit ⁊ nūꝙͣ quieſcit a pct̄o ſꝫ ꝯtinue ē in id qd̓ faciēdo. Itē Cri ſo. in omel̓. lv. Nihil liuore deteriꝰ vt aliū ꝑdat ⁊ ſeipſuꝫ ſimul ꝑdat inuidi oculis loquat̉ triſticia ⁊ morte viuit ꝯtinuā. Item in glo. ambro. gal̓. v. ſequit̉ huic vultus tu max. toruꝰ aſpectus. pallor in facie. in labijs tremor eſt. ſtridor in dentibꝰ. v̓ba rabida ⁊ effrenata ꝯuitia. manus ad violentiā ꝓmpta. etſi gladio interimi pacuo. odio tā men furiate mētis eſt armata. ſic gͦ ptꝫ ſentētia ſct̄oꝝ di centiū hoc pct̄m eſſe grauiſſimū. ¶ Ad aucͣteꝫ Ambro. dicendū ꝙ ꝑ hoc vult deſignare ꝙ eſt pct̄m qd̓ reſpōdet intimo ip̄ius dyaboli. q. d. infundit qn̄qꝫ dyabolꝰ vene num ꝑ exteriꝰ qn̄qꝫ ꝑ intimū. ⁊ ſicut aranea extrahit fila de intimis: ſic dyabolꝰ de ſuo intimo extrahit hͦ pct̄m qꝛ dyabolꝰ ſuꝑbus effectꝰ fuit: ⁊ ſuꝑbiēdo inuidꝰ factꝰ fuit. ꝓpterea inuidiā vult homī impͥmere ꝑ imitatōeꝫ. Queritur poſtea .§. j. circa hoc vtꝝ ſit pct̄m irremediabile. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. dicit em̄ Criſo. Plaſmat̉ os dyaboli ꝑ maledictōes ꝯtume lias ⁊ emulatōeꝫ. qualē gͦ habebimꝰ veniā? q. d. nullam ⁊ poſt ſequit̉. magis aūt.ſ. habebimꝰ qualē nō ſuſtinebi nus pena. cū linguā qua digni effecti ſumꝰ de carne gu ſtare dominica: hanc deſpicimꝰ que ſunt dyaboli loquen tes. ex hoc ptꝫ ꝙ hoc pct̄m nō eſt dignū venia: gͦ eſt irre mediabile ⁊ ſic eſt pctm̄ in ſpm̄ ſct̄m. ¶ Itē Criſo. dolere nos oꝑtet in his q̄ patimur malis. nō ī his in ꝗbꝰ alios approbari videmur. ſic̄ ſupple facit inuidia. ꝓpterea om̄i pͥuat̉ venia hͦ pct̄m. gͦ irremediabile ita maximū. ¶ Itē hiero. Nō facilis ē venia praua dixiſſe de rectis ꝗdā mi hi manū oſculabāt̉ ſed ore vippio detrahebāt. ⁊ loquit̉ de pct̄o inuidie. et ſi nō facilis venia: gͦ ip̄a eſt pct̄m ī ſpi rituſct̄m ⁊ ita maximū. ¶ Itē Criſo. in omel̓. lv. fera ve nenoſa ē inuidia neꝗtia excuſatōe pͥuata. gͦ ip̄a eſt pct̄m irremediabile. ¶ Itē Criſo. xxxvij. omel̓. ioh̓. Adulter. fur. homicida quaſdā habēt occaſiones dice̓: tu v̓o quā cauſaꝫ dicis nullā niſi a malitia fientē ſolā. Si gͦ nullā habꝫ occaſionē gͦ nullā excuſatōeꝫ ⁊ ita nullam veniaꝫ. ¶ Ad oppoſitū pct̄m illud aliqn̄ naſcit̉ ex ſuꝑbia. aliqn̄ ex cupiditate. ex ſuꝑbia em̄ naſcit̉ qꝛ iſte amat excellētiā ſuā ſingularit̓. ⁊ ex hͦ inuidet excellētie alteriꝰ. ecce ꝙ na ſcitur ex ſuꝑbia. Itē naſcit̉ ex cupiditate ſicut iſte inui det illi ꝓ diuitijs. vidēs ꝙ nō bn̄ pōt habe̓ eas cū ille ſic̄ ip̄e vult habe̓ eas.ſ. excellēter ⁊ ſingularit̓. ecce ꝙ naſcit̉ ex cupiditate ſi gͦ radices eiꝰ ſūt remiſſibilia: gͦ ⁊ multo magis ⁊ ip̄a ē pctm̄ remiſſibile. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ du plex ē inuidia vna ſuꝑne gr̄e. ⁊ hec ē pct̄m in ſpm̄ ſct̄m et irremiſſibile. nō ꝙ nō remittat̉ vel nō poſſit remitti: ſed qꝛ nō hꝫ in ſe motiuū ad remiſſionē ſic̄ dicūt aucͣtes p̄di cte q̄ de iſta lōquūt̉. in alijs em̄ pct̄is vbi aliꝗs peccat ex infirmitate vel ignorātia ē aliqd̓ motiuū ad ip̄oꝝ remiſ ſionē. ⁊ ē aliqua excuſatō qꝛ tales pn̄t ſe excuſare ꝑ infir mitatē vel ꝑ ignorātiā. ſꝫ nō vbi peccat hō ex malitia cer ta: hec aūt inuidia nō hꝫ excuſatōeꝫ īfirmitatē nec igno rātiā. Sꝫ ē alia inuidia q̄ nō ē ſuꝑne gr̄e ſꝫ ē ꝑſone reſpe ctu bonoꝝ tꝑaliū. ſic̄ qn̄ aliꝗs inuidet alij ꝓpt̓ bona tꝑa lia. ⁊ hͦ pt̄ ꝓcede̓ ex īfirmitate. qn̄ eī credit ꝙ bona ꝓpria
minuant̉ vl̓ auferāt̉ ꝓpt̓ bonoꝝ vicini ſui dilatōeꝫ: inui det illi hͦ eſtimās. ⁊ hec īuidia ī īfirmitate radicat̉. ⁊ ẜm hͦ hꝫ motiuū ad remiſſionē. ⁊ ẜm hͦ ſoluūt̉ obiecta. Adhuc etiaꝫ queri.§. ij. tur de ꝯꝑatōe inuidie hoīs ⁊ dyaboli ẜm quātitatē. q̄.ſ. illoꝝ ſit maior ſiue maiꝰ pcī̄m. dīc Criſo. ī omel̓. xxxvij. Inuidi feris ſūt deteriores demonibꝰ pares vel illis de teriores. gͦ inuidia hoīs deterior ꝙͣ inuidia dyaboli ⁊ ita maiꝰ pct̄m. ¶ Cōtra inuidia dyaboli fuit cā oīs pct̄i in hoīe. vn̄ etiā fuit cā inuidie hoīs ⁊ nō ecōuerſo: gͦ ē maiꝰ pctm̄ ꝙͣ inuidia hoīs. ¶ Iteꝫ inuidia dyaboli ē inexpia bilis ſiue irremiſſibilis. Un̄ aug. dīc ꝙ dyabolꝰ reus eſt illa inexpiabilit̓ ſꝫ inuidia hoīs ē expiabilis: gͦ deterior eſt inuidia dyaboli ꝙͣ inuidia hoīs. ⁊ ita maiꝰ peccatū. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ inuidia dyaboli ſimplicit̓ deterio eſt ⁊ maior. ⁊ hͦ ē qꝛ inuidia dyaboli ē inexpiabilis ⁊ cō tinua reſpectu hoīs. vn̄ ꝯtinue ip̄e inuidet. ſꝫ inuidia ho minis expiabilis ē nec eſt ꝯtinua ⁊ illa ſimplicit̓ maior eſt iſta. ¶ Qd̓ aūt obijcit̉ ꝙ inuidia hoīs ſit maior ex au ctoritate Criſo. Dicēdū ꝙ Criſo. dīc hͦ ratōe cuiuſdā cir cūſtantie q̄ ē circa inuidia hoīs ⁊ non circa inuidiā dya boli. hō eī inuidet homī vn̄ rei ſue nature inuidet. ſꝫ dya bolus nō inuidet rei ſue nature. vn̄ demon nō inuidet de moni: ⁊ ꝙͣtū ad hāc circūſtantiā loquit̉ Criſo. tn̄ ſimpli citer maior ē inuidia dyaboli ſic̄ dictū ē. Un̄ etiam ipſe Criſo. in illa aucͣte bn̄ tangit quō illoꝝ inuidia ſit ma ior ⁊ qͣre nr̄a maior dicēs. illi.ſ. demones ad nos inex abilem inuidiā hn̄t ⁊ ideo dr̄ maior. his aūt q̄ ſūt eiuſ generis n̄ inſidiāt̉.ſ. demones.i. nō inuidēt rei ſue natu re. ⁊ id̓o dr̄ mīor. hi at̄.ſ. hoīes neqꝫ coīone verecūdāt̉.i. nō verecūdāt̉ inuide̓ rei ſue. ⁊ ſic ſe hn̄t vt excedētia ⁊ ex ceſſa ī aliꝗbꝰ. illa tn̄ īuidia q̄ ē dyaboli ſimpl̓r ē maior. Adhuc etiā queriᵐᵐ.§. iij. tur de ꝯꝑatōe inuidie ad alia pct̄a ⁊ ſpālit̓ ad pct̄m ſuꝑ bie. an ſit idē pct̄m ꝙ ſuꝑbia. ⁊ on̄dit̉ ꝙ ſic. aug. in li. cō feſſ. Inuidia de excellētia litigat qd̓ te excellētiꝰ? gͦ moti uū inuidie ē excellētia. ſꝫ ad hͦ idē ē motiuū ſuꝑbie. gͦ idē motiuū hn̄t ſuꝑbia ⁊ inuidia. motiuū eī ſuꝑbie ē excellē tia. vn̄ dic ibi aug. ſuꝑbia celſitudinē imitat̉. inuidia de excellētia litigat. ira d̓ vīdicta: ſꝫ qd̓ te dn̄e celſiꝰ qd̓ excel lentiꝰ qd̓ te potētiꝰ? vn̄ ꝑ hͦ ꝯcludit ꝙ ꝑuerſe imitāt̉ te.ſ. deū oēs ꝗ lōge ſe a te faciūt ⁊cͣ. ſꝫ pct̄a q̄ hn̄t idē motiuuꝫ ſūt eadē. qm̄ pct̄a ꝑ motiua differūt. gͦ idē pct̄m ſūt ſuꝑ bia ⁊ īuidia. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ nō ſūt ideꝫ pct̄m. ¶ Ad obiectū at̄ dicēdū. ꝙ alit̓ accipit̉ excellētia ꝓut dr̄ moti uū ſuꝑbie ⁊ īuidie qꝛ excellētia q̄ ē ſuꝑbie nō ponit ꝙ di minuat̉ vl̓ auferat̉ bonū ī alio. ſꝫ excellētia inuidie hͦ po nit. ī ſuꝑbia eī ē amor excellētie.i. celſitudīs. ⁊ hͦ ē magͣ tudīs ī potētia vl̓ magnitudīs ī aliqͦ alio bono. ſꝫ n̄ ponit ꝙ auferat̉ vl̓ minuat̉ aliqd̓ in alio. vn̄ ſuꝑbꝰ vult excellē ſuꝑ alios: ſꝫ nō appetit rōne ſuꝑbie ꝙ aliꝗs amittat ali qd̓. nec auferat̉ vl̓ minuat̉ bonū ſuū: ſꝫ appetit excelle̓ ſe ip̄m. ſꝫ excellētia ī inuidia dr̄ ꝯꝑatiue. qꝛ inuidꝰ vult ſuꝑ alios excelle̓ ⁊ eoꝝ excellētiā minui vl̓ auferri. ⁊ hͦ ē qꝛ ſi cut dictū ē appetit excelle̓ ſingularit̓. vn̄ ſingularitas ad iuncta ē ſue excellētie. ⁊ rōne illiꝰ appetit bonū ī alio mi nui vel auferri. ⁊ ideo dr̄ litigare de excellētia. ⁊ ita nō ē idē ꝓpriū motiuū hic ⁊ ibi. ¶ Iuxta hͦ q̄rit̉ de hͦ qd̓ dicit aug. in li. ꝯfeẜ. ꝑuerſe te imitāt̉ oēs ꝗ lōge ſe a te faciunt gͦ inuidꝰ ꝑuerſe imitat̉ deū ⁊ ſil̓r ſuꝑbꝰ. quō gͦ hic differt ꝑuerſa imitatō? ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ſuꝑbꝰ imitat̉ ꝑuer ſe deū ī appetitu celſitudīs. appetit eī ſuꝑbꝰ celſitudinē ſi ue magnitudinē. ⁊ qd̓ te dn̄e celſiꝰ vt dīc aug. Inuidꝰ at̄ deū ꝑuerſe imitat̉ ī appetitu ſingularitatis ⁊ īmutabili tatis. qꝛ vult ⁊ appetit inuidꝰ ꝙ ſuū bonū nō eēt mutabi le.i. ꝙ nō poſſet minui. nec poſſet ip̄i noceri ſic̄ ſūmo bo nō nō pōt noceri. ⁊ ideo qꝛ nō eſt ita: inuidet illi a qͦ eſti mat ſibi ī ſuo bono poſſe nocere. ⁊ ſic ptꝫ differētia.

¶ Nembrum ſeptimum Eptimo querit̉ de pctō inuidie. ⁊ p̄mo tur in qͣ vi aīe ſit. vtꝝ in rōnali vel in cō piſcibi vel iraſcibili? Ꝙ aūt ſit ī cōcupiſci bili on̄dit̉. qm̄ inuidia ē odiū ſiue dolor. ſꝫ odiū ⁊ dolor ſūt in vi aīe ꝯcupiſcibili: gͦ inuidia ē in ꝯcu piſcibili. Ꝙ aūt odiū ⁊ dolor ſūt in ꝯcupiſcibili ptꝫ. qm̄ ꝯtraria nata ſūt fieri in eadē vi. ſꝫ amor ⁊ odiū ſūt ꝯtra ria. gaudiū ⁊ dolor ſūt ꝯtraria. gͦ cū amor ⁊ gaudiū ſūt ī ꝯcupiſcibili: odiū ⁊ dolor ſūt ī cōcupiſcibili. ¶ Ad oppo ſitum inuidere ē ſibi diſplicēs nolle vide̓. ſꝫ nolle vide ad vim rōnalē ꝑtinet ſic̄ ⁊ velle vide̓: gͦ inuidia ē ī vi rōnali ¶ Itē Seneca loquēs de inuidia dic̄. Quicqd̓ mente fu gimꝰ: ingeſtū oculis vix videmꝰ. ſi gͦ videre ad rōnalem vim ꝑtinet: gͦ ⁊ in uide̓. ¶ Ꝙ aūt ſit ī iraſcibili videt̉. qꝛ vt dic̄ aug. in li. ꝯfeſſi. Inuidia litigat de excellētia. ſꝫ liti gatio ē in iraſcibili: gͦ inuidia erit ī iraſcibili. ¶ Et dicē dum ꝙ ſic̄ ſupradictū ē ꝙ in inuidia ſūt tria. quoꝝ vnuꝫ eſt pͥncipale: reliquū ꝯſequēs ad illud ⁊ maīfeſtatiuū il lius. Primū ē diſplicētia viſionis ſiue q̄ eſt ẜm viſionē. ⁊ hec diſplicētia dr̄ nō acceptatō. Scd̓m ē dolor vel odium ⁊ ꝑ illū dolorē vel odiū manifeſtat̉ illa diſplicētia viſio nis ſiue illa nō acceptatō. Terciū v̓o ē ī qͦ radicat̉.ſ. ira ꝙͣtuꝫ gͦ ad primum eſt inuidia in vi rationali. ꝙͣtum ad dolore vel odiū ꝯn̄teꝫ dicimꝰ ꝙ eſt in cōcupiſcibili: tn̄ dif ferenter ſicut ſupradictū eſt. ꝙͣtum v̓o ad radicē eſt in vi iraſcibili ⁊ ẜm iſta ꝓcedunt ratōnes. Adhuc etiā queri .§. j. tur cuiꝰ ſit inuide̓. ⁊ pͥmo q̄rit̉ vtꝝ hoīs mīoris ſit inuide hoc ē quere̓. vtꝝ oīs ꝗ inuidet neceſſario mīor ſit illo cui inuidet ī eo ꝙ ſic vel ẜm veritatē vel ſaltē ẜm ſui eſtima tionē. vt.ſ. credat ſe eē mīorē illo. Et on̄dit̉ ꝙ ſic. qm̄. v. Iob hr̄. ꝙ ꝑuulū occidit īuidia. gͦ oꝑtꝫ nccͣio ꝙ ille ꝗ īui det alij ſit ꝑuulꝰ. hͦ ē mīor vel inferior ẜm veritatē. vl̓ ſal tem ſeip̄m reputet mīorē. ⁊ hͦ etiā dīc glo. ſuꝑ illū locum ꝑuulū occidit īuidia ei īuidet quē putat eē maiorē. ¶ Iti greg. niſi ip̄e alio inferior exiſtet: de bono illiꝰ nō dole̓t. gͦ ſemꝑ ꝗ inuidet mīor ē vel mīorē ſe reputat. ¶ Itē hiero. ſi inuideris mīor eris. nā ꝗ inuidet mīor ē. ¶ Ad oppoſi tum aug. ī li. de v̓ginitate. dīc ꝙ dyabolꝰ ſuꝑbiēdo inui dus factꝰ ē. ⁊ ꝑ hͦ vult ꝙ ex ſuꝑbia generat̉ inuidia. ſꝫ ſu perbꝰ ī eo ꝙ ſuꝑbꝰ eſtimat ſe eē ſuꝑ alios ⁊ maiorē illis ⁊ ex ſuꝑbia naſcit̉ īuidia ſil̓ cū illa: gͦ ī ſuꝑbo ē inuidia ſꝫ ſuꝑbꝰ eſtimat ſe maiorē gͦ ⁊ īuidꝰ. aut ſil̓ idē ſe eſtīat ma iorē ⁊ mīorē. ē gͦ aliqn̄ īuidia ip̄iꝰ ſuꝑioris ⁊ n̄ ſꝑ mīoris ¶ Itē dīc greg. ꝙ ſꝑ īuidia de ſuꝑbia naſci ſolet. ⁊ iterū aug. dīc. ꝙ ſuꝑbiā ſequit̉ īuidia tāꝙͣ pediſſeqͣ ꝗbꝰ duobꝰ malis dyabolꝰ: dyabolꝰ ē. Et iteꝝ augu. ſuꝑ gen̄. dic ꝙ inuidēdi cā ē ſuꝑbia q̄ ē amor ꝓprie excellētie. ſi gͦ ſuꝑbia ſꝑ ē excellētioris ſiue ſuꝑioris vel ſimpl̓r vel ẜm eſtima tionē: gͦ ⁊ īuidia q̄ ip̄aꝫ ſeꝗt̉ ⁊ ex ip̄a naſcit̉. qꝛ alit̓ ei nō ꝯformat̉. ⁊ ita īuidꝰ nō ſꝑ ē mīor. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ ē. ꝙ inuidia inꝙͣtuꝫ hmōi ſꝑe mīoris vel inferioris. ⁊ hͦ vel ꝙ mīor ē ẜm veritatē vel q̄ mīorē ſe reputat vn̄ inuidꝰ vt ſic ſꝑ mīor ē vel mīorē ſe reputat. ¶ Ad rōnes in cōtrariuꝫ dicēduꝫ ē. ꝙ ſuꝑbꝰ nō eſtimat ſe ſuꝑioreꝫ reſpectu eiꝰ cui inuidet: ſꝫ reſpectu alteriꝰ. reſpectu aūt alteriꝰ cui īuidet eſtimat ſe eē inferiorē. ⁊ hͦ vel ī p̄ſenti vel in futuro. vel ſi reſpectu eiuſdē ꝑſone: hͦ tn̄ eſt ꝙͣtuꝫ ad diuerſa q̄ ſunt in illa ꝑſona. vn̄ dyabolꝰ reſpectu alteriꝰ in hoīe inuidebat ⁊ reſpectu alteriꝰ ſuꝑbiebat vt videbit̉. vn̄ licet ſint ſil̓: nō tn̄ reſpectu eiuſdē. ⁊ ideo nō ſequit̉ incōueniēs. aliꝗs em̄ bene pōt ſe eſtimare maioreꝫ ꝙͣ ſit reſpectu alicuiꝰ: ⁊ minorē reſpectu alteriꝰ. dicit̉ aūt dyabolꝰ ſuꝑbiēdo effe ctus inuidus. qꝛ ſuꝑbiendo cecidit. videns aut ſe cadere inuidet homī quē videbat poſſibilē ad bonū ad qd̓ ꝑ ſu am ſuꝑbiā factꝰ fuit impoſſibilis. ⁊ licet inuidia naſcả de ſuꝑbia: nō tamen oꝑtet ꝙ ſi hoc eſt ſuꝑioris inqꝙͣtum
hmōi: ꝙ ⁊ ſimiliter illa. In alia em̄ eſt cōformitas. quia bene dico ꝙ inuidꝰ appetit ſuā excellētiā ſicut ſuꝑbꝰ. ⁊ ex hoc ſequit̉ vltra ꝙ timet ſe eſſe mīorem alijs in p̄ſenti vel in futuro ⁊ ideo inuidet illis. ¶ Membruoctauū Ctauo querit̉ reſpectu cuiꝰ ē īuidia.ſ. vtrū ſit inuidia reſpectu paris vel reſpectu ſu perioris vel reſpectu inferioris. videt̉ qͦ inuide ſꝑ ſit reſpectu ſuꝑioris. qꝛ dic gre Inuidere nō poſſumꝰ niſi eis quos nobis in aliqͦ melio res putamꝰ. gͦ inuidꝰ illū cui inuidet ſꝑ reputat meliorē ⁊ ita ſuꝑiorē. ſꝑ gͦ inuidet illi quē eſtimat eē ſuꝑiorē ⁊ nō pari vel inferiori. ¶ Ad oppoſitū aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. di cit. Qui amāt excellētiā vel paribꝰ inuidēt ꝗbꝰ equāt̉ vl̓ ſuꝑioribꝰ ꝗbꝰ nō equāt̉. vel inferioribꝰ ne eis equāt̉. gͦ ī uidē eſt reſpectu paris ⁊ reſpectu inferioris nōſoluꝫ re ſpectu ſuꝑioris. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ ꝙ inuidia inqͣtum hmōi ſemꝑ ē reſpectu ſuꝑioris vel in p̄ſenti vel in futuro ſuꝑioris dico vel ſimpl̓r vel ẜm eſtimatōeꝫ inuidētis. vn̄ inuidēt paribꝰ. nō quia pares: ſed ne fiant illis ſuꝑiores ⁊ inuidēt inferioribꝰ. nō quia inferiores: ſed ne equātur ⁊ ꝑ hoc etiā aſcendāt intātuꝫ vt fiant ſuꝑiores. Inuidēt autē ſuꝑioribꝰ quia ſunt ſuꝑiores. vnde reſpicit inuidia ſemꝑ ſuꝑioreꝫ. vel in p̄ſenti vel in futuro. ⁊ hoc ſatis be ne determinat auctoritas augu. Conſequēter queri.§. j. tur vtꝝ quis poſſit inuide̓ ſibipi. ⁊ on̄dit̉ ꝙ ſic. qm̄. xiiij. Eccͣi. dicit̉. qui ſibi inuidet nihil ē eo nequiꝰ. ex quo vi detur ꝙ aliquis pōt inuidere ſibi. ¶ Item caritas ⁊ in uidia opponūt̉. ſed caritas reſpicit nō tm̄ bonū alienum īmo etiā ꝓprium bonū. gͦ ⁊ inuidia reſpicit vtrūqꝫ vt ſic nō tm̄ in odio boni alieni īmo etiā odio boni ſui. ẜm qd̓ dicit̉ in pͣs. Qui diligit iniꝗ. odit aīaꝫ ſuā. ¶ Ad oppoſ tum ꝗlibet naturalit̓ amat bonū ſuū. ſꝫ amare bonū ſuū eſt odire ſibi oppoſita ꝯtraria. gͦ nullꝰ odit bonū ſuū. ſed quicūqꝫ inuidet alicui odit bonuꝫ eiꝰ. ergo nullꝰ inuidet ſibi. ¶ Solutio dicendū ꝙ ꝓprie loquēdo nullꝰ ſibi inui det. tn̄ pōt ſe habe̓ ad modū inuidētis ſibi. ⁊ hoc haben do ſuū bonū odio. nō inꝙͣtuꝫ bonū: ſꝫ inqͣtū ei nociuū.ſ. ẜm ꝙ app̄hēdit bonū ſpūale qd̓ eſt ei graue ⁊ laborioſuꝫ ⁊ difficile. ſicut ē bonū penitētie. ⁊ ideo inqͣtuꝫ tale odit illud nō inꝙͣtuꝫ bonū ſibi. ⁊ ideo qꝛ inuidꝰ odit bonum qd̓ eſt alij bonū ſibi tn̄ nociuū: iſte aūt nō odit bonū ꝓpri um vt ſic ſed inꝙͣtuꝫ eſt ei graue ⁊ laborioſuꝫ: nō dicitur iſte inuidꝰ ꝓprie. ſed ad modū ſe habēs inuidētis ſibi. qꝛ ſcꝫ odit illud qd̓ eſſet ei bonuꝫ ſi faceret. nō tn̄ odit illud qꝛ bonū: ſed qꝛ malū vel nociuum ſiue penale. ⁊ ſic patet cuiꝰ ſit inuidia ⁊ reſpectu cuiꝰ fit. ¶ Nembrum nonum Eno querit̉ cui opponit̉ inuidia. ⁊ videt̉ ꝙ caritati. ꝑ hoc qd̓ dīc aug. Ubi eſt inui dia ibi amor frat̓nitatis eē nō pōt. ſꝫ amor frat̓nitatis ē caritas. gͦ inuidia opponit̉ ca ritati. ¶ Ꝙ aut opponat̉ miſericordie videt̉. quoniā mi ſericordie eſt cōꝑati alienis malis ⁊ cōgratulari alienis bonis. ſed ꝯtrariū facit inuidia: qꝛ gaudet de alieno ma lo ⁊ dolet de alieno bono. ergo opponitur miſericordie. ¶ Ꝙ aūt opponat̉ gaudio qd̓ eſt fructꝰ ſpūſ ſct̄i oſtendit̉ ſic. qꝛ gaudiū illud ē de bonis ꝓximi. ⁊ ſil̓r inuidia eſt de illis ꝑ oppoſitū qm̄ triſtat̉ de illis. gͦ opponūtur inuicem ¶ Et dicēduꝫ. ꝙ inuidia cū oībꝰ iſtis hꝫ oppoſitōeꝫ ſed drn̄ter. qm̄ in inuidia intelligit̉ odiū. ⁊ ratōne illiꝰ oppo nitur amori vel caritati: qꝛ odiū illud eſt de bonis proxi mi que caritas reſpicit ꝑ oppoſitum. Item in inuidia in telligit̉ dolor. ⁊ ratōne illiꝰ doloris opponit̉ miſcd̓ie: quia inuidia dolet de alienis bonis ⁊ gaudet de malis alie nis. miſericordia aūt ecōtrario ſe habet ẜm ꝙ habet̉. xij

Queſtio .clvj.
Ro. gaudere cum gaudentibꝰ flere cum flentibꝰ. hoc eſt em̄ opus miſcd̓ie. Item in inuidia intelligit̉ triſticia. rō ne gͦ eius ꝙ in inuidia eſt triſticia: opponit̉ gaudio qd̓ eſt fructus ſpūſſancti. ⁊ ſic diuerſis opponit̉ inuidia ⁊ ẜm di uerſas rōnes vt dictum eſt. Nembrum decimum Ecimo querit̉ de dr̄a inuidie ad emulatōꝫ: aꝫ vident̉ ⁊ē idem inuidia ⁊ emulatio. qm̄ Criẜ. indr̄nter accipit vnum ꝓ alio. hͦ at n̄ face̓t ſi hrēt dr̄am. ¶ Itē in psͣ. Noli emu lari in malignātibꝰ. ⁊ emulari ibi ē inuide̓. ſi em̄ vnū ſu mit̉ ꝓ alio in ſacro canone: gͦ idem ſunt. Ad oppoſituꝫ gal̓. v. manifeſta ſunt oꝑa carnis emulatōes. inuidie ⁊cͣ. ꝯſtat ꝙ ibi numerat emulatōꝫ ꝯͣ inuidiam. ⁊ vnū ab alio diſtinguit: nō ſunt gͦ idem. ¶ Et dd̓m ꝙ duobꝰ mōis ac cipit̉ inuidia. vno mō ꝓut pctm̄ capitale dr̄. ⁊ ꝯtinet in ſe omnes ramos ꝓcedētes ab ip̄a tanꝙͣ a ſtipite. ⁊ hͦ mō ꝯti net emulatōꝫ. nec er̄t emulatio ab inuidia: īmo vnū ē al teꝝ. ẜm aūt ꝙ ſumit̉ vtꝝ qꝫ ꝓprie ⁊ ẜm ꝙ ſumit̉ gal̓. v. vbi dic̄ emulatōes inuidie. Inuidia em̄ ibi dr̄ in corde emu latio in oꝑe. vn̄ dic̄ glo. ꝙ emulatōes ſunt qn̄ duo ad idē tendūt. ⁊ ſic dr̄ inuidia in actu interiori: emulatio at̄ in actu vel effectu exteriori. ⁊ hͦ mō diſtinguunt̉ ab inuicem emulatio ⁊ īuidia. ⁊ ſic ſumit̉ ibi. ſumēdo tn̄ general̓r in uidiā: ſic accipit̉ in ſcpͥtura ſacra vnū ꝓ alio ⁊ ecōuerſo ¶ Nembrum vndecimum Ndecimo querit̉ vtꝝ inuidia ſit mat̉ oīm pct̄oꝝ. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. dic̄ Criẜ. in omel̓. lv. Fera venenoſa ē inuidia neꝗtie excuſatōne Vuata. oīm cā ⁊ mr̄ maloꝝ. ¶ Ad oppoſitū Thob̓. iiij. Suꝑbiaꝫ in tuo aīo dn̄ari nō ꝑmittas. ex ip̄a cm̄ ſumpſit initiū omnis ꝑditio. omne gͦ pct̄m cauſat̉ ex ſuꝑbia. gͦ ⁊ inuidia cauſat̉ ex ſuꝑbia. gͦ non ē inuidia mr̄ oīm maloꝝ. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ cū inuidia dr̄ mr̄ oīm ma loꝝ hͦ non dr̄ ꝑ ſe ſꝫ occaſional̓r. qꝛ hͦ eſt dictu. inuidia eſt mr̄ oīm maloꝝ.i. nocumētoꝝ ꝗbꝰ nocet̉ ꝓximo. ſꝫ cuꝫ dr̄ ſuꝑbia initiū omnis mali hͦ intelligit̉ ſiue in ſeipſo ſiue ī olio. Un̄ ſuꝑbia dyaboli initiū eſt oīs mali ſiue ī dyabo lo ſiue in alio. vn̄ inuidia eſt mr̄ oīm maloꝝ.i. nocumen toꝝ in genere.ſ. reſpectu ꝓximi. ſuꝑbia vl̓r reſpectu ſui ⁊ alterius. ¶ Queſtio. clvj. De ira. Onſequenter dicē dum eſt de pct̄o ire. Et circa quaꝫ plura ſunt inꝗrēda. Et pͥmo q̄rit̉ ꝗd ſit ira ẜm rōnem. Scd̓o vtꝝ iraſci ſit malū ẜm ſe. Tercio vtꝝ ſit aliqͣ qͣtuor paſſionū vel ꝑ turbationū qͣs pouit Aug. ⁊ tulli. Quarto q̄rit̉ de moti uo hꝰ pct̄i. Quinto querit̉ an̄ ſit pct̄m. Sexto an ſit capi tale pct̄m. Septimo de ꝯꝑatōe eiꝰ ad inuidiam. Octauo an ſint ibi ille dr̄e mortale veniale. Nono de qͣntitate hꝰ pct̄i in ſe ⁊ in ꝯꝑatōe. Decimo an ſit cā oīm maloꝝ. Un decimo de eiꝰ oppoſito. Duodecimo de pena huiꝰ pct̄i. ¶ Nembrum primum E p̄mo ſic ponit̉ a Caſſiodoro ſuꝑ illd̓ psͣ. Dn̄e ne in furore tuo ⁊cͣ. Una ē diffinitō q̄ talis ē. Ira ē motꝰ animi ꝯcitatꝰ ad penam ꝓuocans ad inferēdam. Itē alia diffinitō eꝰ q̄ ponit̉ ſuꝑ illud. v. Mat̉. Ego at̄ dico ꝗ iraſcit̉ fratri ſuo q̄ talis ē. Ira ē oīs motꝰ malus ad nocendū. Tercia ponit̉ a dam̄. Ira ē feruor eiꝰ ꝗ circa cor ē ſangͥnis ex va poratōe fellis vel ꝑ returbatōnem fiens. Qr̄ta eiꝰ diffi nitō q̄ ponit̉ ab Aug. q̄ talis ē. Ira eſt triſticia ex impotē tia vlciſcēdi ſe ⁊ accipit eam ex ph̓o. ¶ Querit̉ gͦ viꝝ di
ſtinguant̉ iſte diffinitiones. qm̄ hec vltima n̄ videt̉ poſſe ſtare cum prima ⁊ ſecunda. qm̄ in p̄ma determinat̉ ira ꝑ motum. ⁊ ille motꝰ eſt inſurge ad penā inferēdaꝫ. ad hāc ſil̓r vid̓r redire ſcd̓a q̄ eſt mat̉. v. In pͥma gͦ ⁊ ſcd̓a dr̄ mo tus ordinatꝰ ad vindictā: ſꝫ in qͣrta q̄ eſt aug. dr̄ ꝯͣriuꝫ. qm̄ dr̄ ira triſticia ex impotētia vlciſcēdi ſe. gͦ n̄ vid̓r hec diffi nitio poſſe ſtare cū pͥma. ¶ Preterea ſi ira dr̄ motus. aut motꝰ ꝗ eſt oꝑatio. aut motꝰ ꝗ ē paſſio. ph̓s em̄ diſtinguit int̓ oꝑatōꝫ ⁊ paſſionē. Si paſſio. tunc gͦ debēt diffiniri ꝑ paſſionē. ¶ Pret̉. iraẜ i ꝙ ē paſſio ē pena. gͦ ira q̄ ē pct̄m nō ē paſſio īmo ad ip̄m ſeꝗt̉ paſſio. gͦ ē ira q̄ eſt pctm̄ oꝑa tio. ¶ Sꝫ ꝯͣ dam̄. oꝑatio ē motꝰ ꝗ ē ẜm naturā. paſſio d̓o eſt motꝰ ꝗ p̄ter naturā eſt. ſi gͦ motꝰ pct̄i dr̄ eſſe p̄ter nat̉aꝫ gͦ ira inqͣtū pct̄m dr̄ eſſe ī gene̓ paſſionis ⁊ n̄ in gene̓ oꝑa tōis. gͦ ira ē motꝰ ꝗ eſt paſſio nō ꝗ eſt oꝑatio. ¶ Preterea quō ſtat cū illa ip̄a diffinitō quā ponit ph̓s. ꝙ ira ē appeti tus pene. qm̄ hmōi appetitꝰ p̄cedit illam inſurrectōꝫ quaꝫ dic̄ pͥma diffinitō. Alio gͦ mō idē dn̄t vel ſunt rōnes eiuſ dem. ¶ Solō. dd̓m ꝙ ira duplex eſſe hꝫ.ſ. eē nature ⁊ eē moris. ẜm ꝙ hꝫ eē nature ſic diffinit̉ a dam̄. ꝙ ira eſt fer uor ſangnis ⁊cͣ. ab aug. cū dic̄. Ira ē triſticia ex impoten tia ⁊cͣ. Ira em̄ cū ſit paſſio ꝯiuncti. cām hꝫ ex ꝑte corꝑis ⁊ ex ꝑte aīe. cā ex ꝑte corꝑis tangit̉ in diffinitōe dam̄. cā eiꝰ ex ꝑte aīe dat̉ in hac diffinitōe aug. ⁊ ex his hꝫ ira ſu um eſſe. Itē ira hꝫ eē moris. ⁊ ſic inꝗrimꝰ de ip̄a h̓. ꝗ loc mur de ira q̄ eſt pct̄m. ⁊ ꝙͣtum ad hͦ eſſe diffinit̉ a Caſſio ⁊ a ph̓o ⁊ a Ra. Mat̉. v. qm̄ diffinit̉ ab eis ira ꝓut deor dinat ab optimo. ⁊ illud ē ẜm eſſe moͣre qͦ vicium eſt vel pct̄m. qꝛ nō rōne paſſionis pure dr̄ pct̄m īmo pena. ſꝫ cuꝫ hͦ dic̄ actionē qͣndam ꝑ quā deordinatiua ē ab optimo fi ne: eo ꝙ deordinat hoīem ꝙͣtū ad ꝓxīm ⁊ et̄ ꝙͣtum ad deū vult em̄ expete̓ a ſe vindictam quā nō dꝫ niſi deo nullo iu dice ꝯſtituto ſub deo expete. ¶ Et dd̓m ē ꝙ diffinitō au gu. r̄ſpicit iram ꝓut ē paſſio. pͥma v̓o diffinitō ⁊ ſcd̓a dāt̉ de ira īqͣtū ē actꝰ. Eſt eī iraſcibile ꝯſiderae̓ vt ē vis paſſi ua ex apprehēſione apparētis nociui cui nō credit reſiſte̓. Et ē iteꝝ vis actiua. pͥmo mō eſt in ea paſſio ex impoten tia vlciſcēdi. ſcd̓o mō eſt in ea actꝰ ꝓut inſurgit ad vindi ctam ⁊ ẜm has duas rōnes diſtingui pn̄t ſuꝑdicte rōes. ex ꝑte qͣ eſt paſſiua due diffinitōnes. ex ꝑte qͥ actiua alie due. ¶ Et nondum de diffinitōe Rab̓. Mat̉. v. Ira ē om nis motꝰ malus ad nocēdum. ꝙ dr̄ oīs ibi.i. ꝑfectꝰ. ad no tandū illū motū ire ꝗ eſt in ꝓhibitōe. pt̄ em̄ dici oīs mo vl̓r. ⁊ tunc ꝯp̄hendit motū ire cui ꝯſentit̉ ⁊ motū ire cui n̄ ꝯſentit̉. vn̄ tunc ꝯp̄hendit pͥmū motū cui non ꝯſentit̉ de dr̄ ibidē in glo. ſubitꝰ motꝰ cui nō ꝯſentit̉ paſſio ē. cū autē ꝯſentit̉ paſſio. ⁊ tūc eſt mors ī domo. ⁊ ſic intelligit̉ h̓ oīs vl̓r vt dicat̉ ſꝑ ira motꝰ ꝗ eſt in iraſcibili ex libidine ſiue ꝯſentiat̉ ip̄i ſiue nō. Si at̄ intelligit̉ oīs.i. ꝑfectꝰ tūc coar tat̉ ad illu motū ꝗ cadit in ꝯſenſum rōis. ¶ Ad ſcd̓m d̓o q̄ſitum dd̓m. ꝙ oꝑatio ⁊ paſſio dicunt̉ multiplicit̓. oꝑa tio em̄ pt̄ dici actus potentie naturalis. ⁊ ẜm hoc non di cet̉ pct̄m. vel pt̄ dici actus libidinoſus ip̄ius potentie. ẜm hoc eſt pctm̄. Simil̓r paſſio pt̄ dici dupliciter. vno ẜm ꝙ cadit in gene̓ qͣlitatis. alio mō ẜm ꝙ cadit in genē paſſionis. ſic eſt pena ⁊ ſeq̄la pct̄i. ẜm ꝙ cadit in gene qͣn titatis dic̄ qͣndam diſpoſitionem potentie: que relinqui ex apprehenſione motiui. ⁊ vno mō eſt ẜm aliam naturā pͥmitus inſtitutam. alio v̓o mō ẜm naturam corruptam. ⁊ de hoc exp̄ſſius loquit̉ dam̄. in tractatu de paſſione ⁊ operatione. ¶ Membrum ſecundum Ecundo querit̉ vtrum iraſci ẜm ſe ſit ma lum vl̓ pctm̄. Ad quod ſic Ioh̓. Criẜ. Ira Iſci non eſt pct̄m. ſed in temꝑanee cauſe. ⁊ ideo ipſe addit ad illud qd̓ dr̄ Mat̉. v. om nis qui ifaſcit̉ fratri ſuo reꝰ erit iudicio verum eſt ſine cauſa. hoc eſt ſi ſine cauſa iraſcitur. ergo iraſci ẜm ſe non eſt peccatum. ¶ Item dicit Criſoſtomus psͣ. Ira

ſcimini ⁊ nolite peccare. gͦ ꝯceſſit iraſci ⁊ ꝓhibuit peccare gͦ iraſci ẜm ſe non eſt pct̄m. Item iraſci ẜm ſe eſt cōe ad iram ꝑ zelum ⁊ iram ꝑ vicium ſꝫ malū pct̄i inqͣtū hmōi nunꝙͣ eſt cōe vicio ⁊ v̓tuti. iraſci aūt ẜm ſe cōe eſt vicio ⁊ v̓tuti: qm̄ ira ꝑ zelum v̓tus ⁊ ira ꝑ vicium. vicium eſt. gͦ iraſci ẜm ſe nō eſt pct̄m. ¶ Itē xp̄c aſſumpſit omnes nr̄as paſſiōes indetractabiles. illas at̄ q̄ detractabiles ſunt n̄ aſſumpſit. ſꝫ ip̄e aſſumpſit iraꝫ vtꝫ Ioh̓. ij. qm̄ eijecit emē s ⁊ vendentes de templo. vn̄ et̄ ſubdit̉ ibi illud. Zelus mꝰ tue cōmedit me. ⁊ dic̄ glo. ꝙ zelus eſt feruor animi qͦ mēs abiecto humano timore ꝓ defenſione veritatis at tendit̉. ira igr̄ ẜm ſe non ē malū. ¶ Item Dam̄. dic̄. ꝙ ira eſt deſiderium punitōis ſed illud ē indr̄ns: qꝛ pt̄ fieri ex cā bona ⁊ ex cā non bona. vn̄ bene ⁊ male pt̄ fieri.ſ. vl̓ ze lo iuſticie vel libidine vindicte. gͦ ira ẜm ſe nō eſt malum. ¶ Item nullus actꝰ dicens ex ſe deformitatem eſt in deo. ſi gͦ iraſci de deo dr̄ relinꝗt̉ ꝙ non ē actꝰ de ſe dicēs defor mitatem. non gͦ eſt actꝰ culpabilis de ſe. minor ptꝫ dr̄ in psͣ. iratꝰ eſt furore dn̄s. ⁊ in multis alijs locis ſcpͥture ſil̓e hr̄. ¶ Ad oppoſitū dr̄ ſuꝑ illud Mat̉. v. ego at dico vob̓ qꝛ oīs ꝗ iraſcit̉. glo. plus impono oīno nō iraſci: gͦ iraſci ẜm ſe oīno ꝓhibitum eſt a ſaluatore. ſꝫ omne tale ē malū ẜm ſe naͣm eo mō eſt malū qͦ mō eſt ꝓhibitum. ſi gͦ ẜm ſe eſt ꝓhibitū. ẜm ſe eſt malum. ¶ Itm ſuꝑ illud. Iraſcimī ⁊ noli. pec. glo. venialis eſt ira q̄ nō ducit̉ ad effectum. ⁊ ſi ducit̉ ad effectum malū eſt: ſi et̄ non malū eſt. ſꝫ omnis ira vel ducit̉ ad effectū vel nō ducit̉. gͦ omnis ira ē pct̄m. ſcꝫ ẜm oēm ſui dr̄am. ſꝫ omne tale ē ẜm ſe malum. gͦ ira ē ẜm ſe malum. ¶ Itē omne qd̓ ebetat mentem q̄ eſt ima go dei in nob̓ malū eſt. ſꝫ iraſci ẜm ſe ē hmoi: gͦ iraſci ẜm ſe eſt malū. minor ptꝫ. v. Iob. ꝑuulum occidit inuidia ⁊ viꝝ ſtultum int̓ficit iracudia. ex qͦ pꝫ ꝙ ira facit ſtultū.i. obſcuratam mentē. ⁊ ſil̓r illud pt̄ trahi ex glo. ¶ Sil̓r il lud ptꝫ ex greg. ꝗ dic̄ qͣnta iracūdie culpa ſit penſemus. ꝑ quam dū manſuetudo amittit̉: frat̓ne imaginis ſil̓itu viciat̉. ¶ Item greg. in mora. ꝑ iram ſplendor ſct̄iſpūs excludit̉ cum menti iracūdia ꝯfuſionis tenebras incutit ¶ Item ibidē dr̄. q̄.ſ. ira dum ꝗetem mētis tollit. ſpūſſan ctus ibi nō ꝗeſcit. igr̄ ira eſt malū ẜm ſe ſiue iraſci. ¶ Itē Dyo. Iraſcibilitas ẜm naturaꝫ ē in carne. in homīe v̓o p̄ter naturā: qꝛ hō eſt animal māſuetū natura. manſuetu do at̄ ⁊ iraſci opponunt̉. iraſci gͦ eſt p̄ter naturā in homīe ſiue ꝯͣ. gͦ iraſci malum ē: qꝛ non ꝓcedit ex natura neqꝫ ex gr̄a. gͦ ꝓcedit ex velle vicij. qꝛ nō eſt niſi triplex velle.ſ. na ture. gr̄e ⁊ vicij. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ iraſci ẜm ſe non ē ma lum ſiue pct̄m. vn̄ non ſꝑ eſt malū culpe. īmo alicui dic̄ ꝙ eſt bonum gr̄e. ſic̄ ptꝫ. v. ad eph̓. ſuꝑ illud. Iraſcimī ⁊ nō li. pec. glo. iraſcimini vobiſmetipſis de p̄teritis pct̄is qd̓ eſt penite̓. ꝗd eſt em̄ hō penitens niſi hō iraſcēs ſibi vt ac cipiat veniam.i. deſeipſo exigit penam. ⁊ ptꝰ ſeꝗt̉. Indi gnamini vobiſmetipſis tanta vehemētia vt peccare deſi ſtatis. qꝛ ſuꝑ hanc iram nō occidit ſol iuſticie: ſꝫ potiꝰ illi irradiat illd̓. gͦ iraſci determinat bonum gr̄e qꝛ v̓tuoſum eſt illud. Item aliqn̄ determinat bonū nature ſic loꝗt̉ de ip̄a Dam̄. cum dic̄. ꝙ ira eſt feruor ſangͥnis ⁊cͣ. Itm ali qn̄ determinat malū pene.ſ. ẜm ꝙ importat penam qͣndā qꝛ aliqn̄ dic̄ cum culpa aliqn̄ ſine culpa. ꝓut ſine culpa ⁊ ꝑturbatōe ſic fuit in xp̄o. xp̄c em̄ aſſumpſit penalitates nr̄as ⁊ anguſtias ad liberatōꝫ generis humani: ſꝫ ſine ꝑ turbatōe accepit illas. Itm̄ aliqn̄ dic̄ malū culpe ẜm ꝙ hr̄ Mat̉. v. ſuꝑ illud. omnis ꝗ iraſcit̉ fratri ſuo. glo. ſubi tus motꝰ cui nō ꝯſentit̉ ꝓpaſſio eſt. accidēte ꝯſenſu paſſio eſt mors in domo. ⁊ tangit ibi iram venialem ⁊ morlem. venialis dr̄ ꝓpaſſio. moͣrlis cui ꝯſentit̉. naꝫ ſic̄ dic̄ glo. eo dem ca. ſuꝑ illud. q̄ viderit mulierē. ꝓpaſſio eſt ſubitꝰ mo tus ſine deliberatōne boni vel mali oꝑis: paſſio ē affecta tio deliberati animi ſi ſit locꝰ ꝑficiendi. vn̄ ira ꝓpaſſio eſt venialis: qꝛ hec ē motꝰ ire pͥmꝰ ꝗ non ē in pt̄ate nr̄a cui nō p̄bet̉ ꝯſenſus. vn̄ glo. ſuꝑ illud. Iraſcimi. dic̄. ſi motꝰ ani mi ſurgit ꝗ non eſt in ptāte nr̄a: non ei ꝯſentiat rō: veni
alis em̄ ira eſt q̄ non ducit̉ ad effectum. Si gͦ querit̉ de iraſci ẜm ꝙ de ip̄o loꝗt̉ Math̓. v. tūc dicimꝰ ꝙ iraſci dic̄ malum culpe ẜm ꝙ malū culpe ꝯtinet veniale ⁊ moͣre. iraſci tn̄ ẜm ſe nō dic̄ malum culpe: ſꝫ dic̄ ⁊ malū ⁊ bonū ¶ Ad rōnes gͦ in cōtrariū ⁊ pͥmo ad pͥmam dd̓m. ꝙ mat̉. v. loꝗt̉ de ira q̄ eſt malū culpe. ⁊ et̄ de illa ꝓhibitōe q̄ fit in glo. dicimꝰ ꝙ ip̄e ꝯcernit iraſci ẜm ꝙ dr̄ ad ꝯſenſum. vn̄ il lud ꝓ pet ip̄e: qꝛ eſt moͣrle. ſꝫ non ꝓhibet ip̄m iraſcibile veniale iū em̄ iraſci ꝓhibet̉ ſcd̓m non. vn̄ ſuꝑ psͣ. Ira ſcimini dic̄ glo. pͥmꝰ animi motꝰ nō eſt in pt̄ate nr̄a. ſꝫ dei gr̄a ꝯtemꝑare poſſumꝰ. qd̓ gͦ ꝯſuetudinis ē ꝑmittit.i. nō ꝓhibet. qd̓ culpe eſt.ſ. morle ꝓhibet. ⁊ hͦ etiā hr̄ Eph̓. v. in glo. ꝑmittit ꝗdem apl̓s iraſci qd̓ eſt humana tempta tio: ſꝫ ꝓ bet iram ad effectū duce̓ hec eī eſt moͣris. Sil̓r ibidem dic̄ glo. inuitꝰ tollero qd̓ vitari nō pt̄.ſ. de ira: ne veniatis ad actum peccandi.ſ. moͣrliter. qꝛ tunc eſt moͣrle cum ducit̉ ad effectum. ſi gͦ ſurgit motꝰ animi ꝗ iam ꝓpt̓ penam pct̄i non ē in pt̄ate nr̄a: ſaltem non ei ꝯſentiat rō. vn̄ non imponit qn inſurgat motꝰ. qꝛ hͦ nō ē in pt̄ate nr̄a ⁊ ſic in ꝓhibitōne cadit illud qd̓ eſt in nr̄a pt̄ate.ſ. iram nō ad effectum duce̓. ⁊ ſic in. v. Mat̉. loꝗt̉ de ira q̄ eſt ma lum culpe. ⁊ ſpāliter ī illa ꝓhibitōe ꝓhibet ip̄m iraſci qd̓ ducit̉ ad effectū. ⁊ ita non ꝑ hͦ on̄dit̉ ꝙ iraſci ẜm ſe ſit ma lum culpe. ¶ Ad ſcd̓am rōem dd̓m ꝙ glo. ſil̓r loꝗt̉ ẜm ꝙ iraſci ꝯcernit malum culpe.ſ. ẜm ꝙ dic̄ motū illicitum. ⁊ hͦ vel pt̄ duci ad ꝯſenſum vel effectum vel non. ſi nō: tunc ppaſſio eſt ⁊ venialis. ⁊ hunc nō ꝓhibet. qꝛ nō eſt in nr̄a tate qn ſurgat. Si at̄ fit ꝯſenſus: tūc moͣrlis eſt ⁊ ip̄m ꝓ hibet: vn̄ dd̓m. ꝙ non ꝯp̄hendit ibi omnes dr̄as iraſci: ſꝫ ꝯp̄hendit ibi dr̄as eius ẜm ꝙ iraſci dic̄ malum culpe. qꝛ ſic eſt ꝓpaſſio vel paſſio ſic̄ dic̄ glo. Mat̉. v. ⁊ ſic non ꝓce dit rō. ſic et̄ cum dic̄ impono vob̓ oīno non iraſci ꝓhibet vl̓r iraſci qd̓ ducit̉ ad effectum. ¶ Ad terciam rōeꝫ dd̓m. ꝙ duplex eſt obſcuratio. q̄dam q̄ ꝓcedit exculpa. alia q̄ ſe quit̉ ex ꝑturbatōe q̄ eſt pena. Si loꝗmur de obſcuratōe pͥmo mo: dicimꝰ ꝙ talis non ſeꝗt̉ ad iraſci vl̓ r: ſꝫ ad iraſc ſolum qd̓ eſt malū culpe. ⁊ de illa ꝓcedit rō. Si loꝗmur de obſcuratione ſcd̓o mō. ſic dicimꝰ ꝙ nō omne qd̓ obſci rat mentem q̄ eſt dei imago ē culpa ſiue malū culpe. īmo dicimꝰ ꝙ ira ꝑ zelum q̄ v̓tus eſt hͦ mō obſcurat menteꝫ in nob̓. qꝛ ira ꝑ zelum hꝫ qͣndaꝫ ꝑturbatōꝫ ſecum ex qͣ ſeꝗt̉ obſcuratio in mēte. ſꝫ illa obſcuratio non ē ad excecandū ſꝫ ad meliꝰ poſtea videndum. vn̄ ſic̄ ꝯtingit de collirio ꝙ qn̄ ponit̉ ſuꝑ oculum pͥmo eſt q̄dam ꝑturbatio in oculo ſꝫ poſtea clariꝰ videt: ſic dicimꝰ ꝙ obſcuratio ⁊ ꝑturbatō q̄ ſeꝗt̉ ad irā ꝑ zelum. eſt in bonis pena ꝓmouens ad me lius: ſꝫ illa q̄ eſt in malis q̄ ſeꝗt̉ ad iram ꝑ viciū: eſt ꝓmo uēs ad deteriꝰ. Nā de ira ꝑ zelū dic̄ glo. eph̓. v. ſuꝑ hāc n̄ occidit ſol iuſticie ſꝫ illi irradiat. Un̄ ꝑ hac diſponit̉ bo nus hō ad videndum meliꝰ. ſꝫ de alia dic̄. ſol iuſticie ⁊ ve ritatis xp̄c eſt. cuiꝰ veritate aīa illuſtrat̉ cū in hͦ hītat ho mine. iō ait caue̓ ne xp̄c q̄ eſt ſol iuſticie ꝑ iracundiā men tem nr̄aꝫ deſerat. ꝗ cum ira nunꝙͣ habitat. vn̄ obſcurato q̄ iſtam iraꝫ ſeꝗt̉ non ē niſi in pctōribꝰ. ⁊ ẜm hanc ꝓcedit rō. non tn̄ iraſci ẜm ſe eſt malū: qꝛ non omnis obſcurato vel turbatio ſeq̄ns ad iram eſt talis: īmo q̄dam ꝑturbat ſapientes.ſ. ira ꝑ zelum. vn̄. v. Iob. glo. alia ira eſt qua impatia: alia quaꝫ zelus facit. illa ex vicio: hec ex v̓tute. hac ſcꝫ ira ꝑ zelum iraſci: ſic̄ ⁊ nr̄is ita erroribꝰ ꝓximoꝝ debemꝰ q̄ melior ē riſu. qꝛ ꝑ triſticiam vultꝰ corrigit̉ ꝓx ī mꝰ: ſꝫ non dꝫ ⁊ hec menti dn̄ari ſꝫ vt ancilla ſub eſſe rōni ne ſit immoderata. hec ſapientes ꝯturbat ſꝫ ira ꝑ viciuꝫ ſtultos trucidat: ¶ Ad qͣrtam rōeꝫ dd̓m eſt ꝙ iraſci acci pit̉ triplicit̓. Uno mō iraſci vicijs. ⁊ iſte motꝰ qͦ hō potuit iraſci vicio alteriꝰ. potuit eſſe in natura p̄mo homini in ſtituta: vt ſi adam motꝰ eſſet ex imꝑio rōnis ꝯͣ pct̄m̄ eue. tūc em̄ vis iraſcibilis ⁊ ꝯcupiſcibilis ordinate moueret ad imꝑium rōis. Eſt iteꝝ iraſci qd̓ egredit̉ ptꝰ corruptō nem nature. ⁊ hͦ eſt duplex: aut ꝓut eſt pena: aut ꝓut eſt culpa. ſiue aūt ſic aut ſic dicit̉ eſſe ẜm naturam ī carne.

Queſtio .clvj.
ſic p̄ter naturam primitus inſtitutam non dicit̉ eſſe ira ſci in hoīe. maxime at̄ illud iraſci qd̓ eſt culpabile. ſꝫ ex hͦ icit̉ ſit malum culpe ali nō ſequit̉ ꝙ omne iraſc qn̄ em̄ eſt maluꝫ pene. ueniat gratia ad meritum ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ vtꝝ ſit aliqͣ qͣtuor paſſionum vel ꝑturbationum qͣs ponit Aug. ⁊ Tulli us. ⁊ on̄dit̉ ꝙ ſic. qm̄ ẜm ph̓m. Nihil ē in gene̓ qd̓ non ſit in aliqͣ eiꝰ ſpē. ſi gͦ ira ē paſ ſio ſic̄ dic̄ dam. ꝯſtat ꝙ ad aliquaꝫ qͣtuor paſſionū qͣs po nit Aug. in. xiiij. de ci. dei reducit̉. dic̄ em̄ ꝙ hūanoꝝ mo rum vicioſitas iſtis qͣtuor ꝯtinet̉ ꝑturbatōibꝰ.ſ. gaudio. dolore. mētu. ⁊ ſpe. ſub qͣ gͦ eſt ira: on̄dit̉ ꝙ nō ſit ſub gau dio nec ſub dolore. qꝛ gaudiū ⁊ dolor nō ſunt in ꝯcupiſci bili: ſꝫ ira ē paſſio iraſcibilis ſiue q̄ eſt ī iraſcibili. gͦ n ꝯͣti net̉ ſub gaudio vel ſub dolore. ¶ Preterea nō videt ꝯtine ri ſub mētu vel ſpe. qm̄ ira dr̄ reſpectu iniurie iaꝫ facte vl̓ eſtimate. ſꝫ metꝰ ⁊ ſpes reſpiciūt malū vel bonū futuꝝ vl̓ qd̓ eſtimat̉ futuꝝ. Ira gͦ eſt r̄ſpectu pn̄tis vel p̄teriti. me tus at̄ ⁊ ſpes reſpectu futuri boni vel mali. gͦ nō reducit̉ ad aliqua illaꝝ. gͦ aut nō eſt paſſio aūt p̄ter illas paſſio nes ſunt alie paſſiones. ¶ Ꝙ at̄ ꝯtineat̉ ſub paſſione q̄ ē triſticia vel dolor ptꝫ. qm̄ aug. diffinit iram ꝑ triſticiā di. ꝙ ira eſt triſticia ex impotētia vlciſcēdi ſe. ¶ Cōtra. ira eſt paſſio ipſius iraſcibilis. ſꝫ triſticia ē in ꝯcupiſcibili: qͦ ira nō reducit̉ ad paſſionē triſticie vel doloris. ¶ Itē iuxͣ hͦ q̄rit̉ dic̄ dam̄. ꝙ hec paſſio ē mixta ex ira ⁊ ꝯcupīa. ⁊ lo quit̉ ibi de ira. ſi ſic: gͦ ira ē mixta ex ira ⁊ alio. ſꝫ ſeꝗt̉ ꝗd eſt hͦ dictu. cū nihil tale ex ſe ⁊ alio miſceat̉. ¶ Ad qd̓ di cendum. ꝙ in ꝑturbatōe ire ẜm ꝙ tangit dam. eſt ꝯcupīa alicꝰ rei. cꝰ rei ſi fiat ꝓhibitio ē motꝰ ꝯͣ ꝓhibentem. vn̄ dic̄ ꝙ ira eſt audax mentis vindex ꝯcupīe. ⁊ hͦ mō ꝯcupīa p̄ce dit q̄ ſub vna ſpē qͣtuor ꝑturbationū ꝯtinet̉. ipſa v̓o ira ē motꝰ ꝗdam nō in anima ꝓut eſt paſſiua ſꝫ ꝓut ē actiua. ī ſurgit em̄ ad vindictam ꝓpter iniurie paſſionē p̄cedentē. Alio v̓o mō ꝓut dr̄ triſticia ex eo ꝙ volēti accidit ſub tri ſticia ꝯtinebit̉ ſiue ſub dolore ꝓut dic̄ aug. cū diſſentim ab eo qd̓ volētibꝰ accidit talis volūtas triſticia eſt. Ter cio v̓o mō ꝓut dr̄ appetitꝰ pene cadit ſub ꝯcupīa ſiue cu piditate generali. dic̄ em̄ aug. in li. de ci. dei. cū ꝯſentimꝰ appetendo ea q̄ volumꝰ cupiditas dr̄. ⁊ hͦ mō dicet̉ ira cu piditas vindicte. ⁊ cadet ſub ꝯcupīa q̄ eſt appetitiue gene ralis. ¶ Per hͦ pt̄ patere qͣliter rn̄dendum eſt ad pͥmo ob iectum. Ira em̄ vnoº eſt actus iraſcibilis. ⁊ nō ꝯtinet̉ ſub triſticia q̄ eſt ī ꝯcupiſcibili. Alio v̓o mō vel eſt triſticia vl̓ hꝫ triſticiam annexā. tercio v̓o mō ſub cupiditate genera li ꝯtinet̉. ¶ Ad illud gͦ qd̓ ſcd̓o obijcit̉ ꝙ ira eſt triſticia. dd̓m ꝙ eſt diffinitio data ꝑ cām ꝗ em̄ iraſcit̉ triſtat̉ pͥmo ex hͦ ꝙ non pt̄ ſe vlciſci. ¶ Ad tercium v̓o dd̓m. ꝙ licꝫ illa paſſio mixta ſit ex ira ⁊ ꝯcupīa non tn̄ ira miſcet̉ ex ſe ⁊ alio. eſt em̄ paſſionem ire accipere pro toto motu qui ē ex concupiſcentia p̄cedente. ⁊ ira ꝓprie dicta ſub ſequente. ⁊ hoc modo illa paſſio dicitur eſſe mixta ex concupiſcen tia ⁊ ira. M Membrum quartum Uarto querit̉ de motiuo hꝰ pct̄i ꝗd ſit illd̓. dr̄ at̄ ꝙ vindicta ē illud qd̓ appetit ira ⁊ qd̓ mouet iram. q̄ritur at̄ vtꝝ hoc habeat veri tatem. ⁊ on̄dit̉ ꝙ nō. qm̄ volūtas cum ſit q̄ dam potentia det̓minat̉ ꝑ ſuum obiectū. ſꝫ vindicta bo num ꝗd eſt: gͦ velle vindictā eſt bonū. non gͦ ex hͦ incurri ꝗs pctm̄. gͦ vindicta nō ē motiuū ad pct̄m ire. minor hui ptꝫ. qm̄ illud qd̓ deo relinꝗt̉ ſiue attribuit̉ bonū eſt: ſꝫ d̓o relinꝗt̉ vindicta vtꝫ. xij. Ro. mihi vindictam ⁊ ego retri buam dic̄ dn̄s. glo. mihi vindictā reẜuaui mihi vos reẜ uate dic̄ dn̄s. ⁊ ita ptꝫ ꝙ vindicta bonum ē. ¶ Item omē illud in qͦ aliꝗs deum imitat̉ bonū ē. qꝛ nihil pt̄ deū imitari in malo cuꝫ nihil ſit mali in ipſo. ⁊ ita imitat̉ deum i hoc ꝙ eſt velle vindictaꝫ: gͦ velle vindictam eſt bonum nec facit iram eſſe pct̄m: gͦ non eſt motiuū ad ip̄aꝫ. minor ptꝫ qm̄ dic̄ Aug. in li. ꝯfeſ. ꝙ omnes licꝫ ꝑuerſe imitant̉ deum ⁊ dic̄ ꝙ ira imitat̉ deuꝫ qꝛ vult vindictā ⁊ q̄rit. ẜm illud in qͦ imitat̉ deum non pt̄ eſſe niſi bonū. ¶ Item ſan cti nō letant̉ niſi de bono. ſꝫ ſancti letant̉ de vindicta. vtꝫ in psͣ. Letabit̉ iuſtꝰ cū viderit vindictam. gͦ vindicta bo num eſt. gͦ non ē motiuum ad iram. ¶ Ad oppoſitū Ro. xij. dr̄ ſuꝑ illud. non voſmetipſos defendētes. glo. bonus magis cupit corrigi inimicū ꝙͣ puniri. ⁊ cum deus punit nō delectat̉ de pena inimici. qꝛ odit eum: ſꝫ de iudicio dei qꝛ deum diligit. hͦ ei placet qꝛ ⁊ deo placꝫ. boni gͦ non eſt velle penam. gͦ boni non ē velle vindictā. ſꝫ eiꝰ cꝰ eſt odire alium ẜm omne tale ē malum. gͦ velle vindictā eſt malū. gͦ p̄t eſſe motiuum ad iram. ¶ Item dic̄ ibidē glo. ꝓpt̓ ex ſaturandum odiū deſiderare vindictam ab eoꝝ ꝑfectōe longe ē. ſi gͦ deſiderium vindicte ꝓpt̓ odium exſaturāduꝫ longe eſt a ꝑfectōne ſanctoꝝ: gͦ eſt malū vindicta. gͦ velle ip̄am pt̄ eſſe motiuū ad pct̄m ire: cum ira dicat̉ reſpectu vindicte. Sed qꝛ dicunt ꝗdam ꝙ velle vindicari a ſeipſo illud malum ē. velle tn̄ vindicari a deo vel a iudice ad hͦ ꝯſtituto illud bonū eſt: ⁊ hͦ ꝯfirmat̉ ꝑ glo. p̄dictam ro. xij. q̄ dic̄ attēde ꝙ non p̄cepit ⁊ voluit vindicari a deo qd̓ cla mant ſancti cum dicūt. vindica ſangͥnem nr̄m deꝰ nr̄: ſed vt non ſemetipſos vindicātes dent locum ire dei ꝗ dixit. mihi vindictam. ad quē in Apoc̄. ſancti clamabant. vin dica ſangͥnem nr̄m. nō gͦ ꝓhibet apl̓s hic non vindicare ſeip̄m ⁊ non velle ab alio vindicari ſic̄ a deo vel a iudice ꝯſtituto. illud gͦ non eſt malū ſꝫ bonum. ¶ Preterea illud ꝯfirmat̉ ꝑ illud qd̓ dr̄ Leuic̄. xix. non q̄ras vltionem nec memor eris iniurie ciuiū tuoꝝ. vnde ptꝫ ꝙ ſi ſit velle vin dicare malum. hoc erit qn̄ aliꝗs vult vindicari a ſeipſo ¶ Propter hoc q̄rit̉. vtꝝ velle vindicari a ſeip̄o pct̄m ſit ſiue malum. natura licꝫ eſſet lapſa: nō tn̄ deꝑit vis natu re. ſꝫ de iure nature lapſe eſt velle vindicari a ſeipſo. ⁊ qd̓ eſt de iure nature bonum ē. gͦ velle vindicari a ſeipſo ē bo num. ꝙ at̄ iſtud ſit de iure nature lapſe illud patꝫ. qm̄ de iure nature lapſe ē. ꝙ ſi hō iniuriet̉ alij vult ꝙ ei ſatis fa ca. vnde de iure nature lapſe ē delinquentem malum pu niri. ſꝫ puniri non eſt aliud ꝙͣ vindicari. gͦ de iure nature lapſe eſt vindicare. pt̄ autem eſſe ꝙ ille ſit iudex cui fit in iuria. gͦ pt̄ velle ꝙ inꝙͣtum iudex iudicet ſuam iniuriam. ⁊ velit a ſeipſo illam fieri inꝙͣtum iudex. gͦ iſte pt̄ de iure velle ſei p̄m a ſeipſo vindicari. illud gͦ non eſt malum ſim pliciter. ¶ Item dic̄ Tulliꝰ ꝙ vna ꝑs naturalis iuſticie ē vindicatio. ſꝫ illud qd̓ ē ꝓs iuſticie naturalis pt̄ homo vel le fieri a ſe ſine pct̄o. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ motiuum in pct̄o ire eſt vindicta. vnde ſic̄ excellētia eſt motiuum ⁊ appeti bile in ſuꝑbia: ita vindicta in ira. ¶ Qd̓ gͦ obijcit̉ ꝙ velle ꝙ deus vindicet vel iudex ad hͦ ꝯſtitutus. illud eſt bonum ⁊ hoc rōne iuſticie. Iuſticia em̄ eſt qd̓ deus vel iudex pu niat delinq̄ntem ⁊ vindicet iniuriam alij illatam. vindi cta em̄ hꝫ duplicem reſpectum. reſpicit em̄ iuſticiam ẜm quam fit. reſpicit etiam illum cui iniuriatum ē. ẜm gͦ vindicta r̄ſpicit iuſticiam: ſic bene licꝫ velle ip̄am. qꝛ ho eſt de amore iuſticie velle ipſam. ⁊ hoc modo velle vindi ctam eſt velle vel qd̓ deus vindicet vel iudex hn̄s pt̄atem a deo ⁊ ſub deo: ⁊ hoc eſt bonum ⁊ hͦ eſt velle ip̄am retor quendo ad deum nec auertendo. vnde ꝗ vult ꝙ iudex vin dicet: ip̄e retorquet vindictam ad deum. qꝛ iudex hꝫ hanc pt̄atem a deo. ẜm ꝙ hr̄ Roma. xiij. ꝙ omnis pt̄as a domi nō deo eſt. hoc autem modo velle vindictam non eſt moti uum ire. immo potius ad iuſticiam ordinat. Si autem loquamur de vindicta ẜm illum reſpectum quem hꝫ ad illum cui fit iniuria: ſic velle vindictaꝫ habendo ſolum re ſpectum ad hoc: malum eſt ⁊ vicioſum. quia illud velle n retorquet̉ ad deū īmo ad odium faturandum. ⁊ auertit̉ a deo. n̄ em̄ appetit̉ hͦ mō amore iuſticie: ſꝫ ex īproba volūta te ⁊ vicioſa. vn̄ illud velle libidinoſum ē. vult em̄ qui hoc

modo pult vindictam: ꝙ ille ꝗ iniuriatus ē puniat̉ ⁊ hec volūtas eiꝰ improba ſaturet̉. nō vult at̄ ꝙ iuſtīa dei ẜuet̉ vel exaltet̉: īmo auertit ab ip̄a. ⁊ hͦ mō velle vindictā nō ē in ſct̄is. vn̄ Ro. xij. dr̄ in glo. ꝙ ſancti n̄ volūt vindictaꝫ ppter exſaturādum odiū. ſꝫ vult bonꝰ vt deꝰ inimicum pu liat ⁊ magis cupit corrigi inimicū ꝙͣ puniri. qꝛ cū deus punit nō delectat̉ in pena inimici. qꝛ nō odit eum ſꝫ de iu dicio dei qꝛ diligit eum. iracūdus at̄ vult vindictam non amore iuſtīe ſꝫ ſaturādi odiū ſuū in inflictōe pene. vn̄ gre go. plus ira in vindicta exigit ꝙͣ iniuria accipit ⁊ hͦ eſt ex libidine. ¶ Qd̓ at̄ obijcit̉ ꝙ vid̓r eē bonū qn̄ ira ī hͦ imita tur deum. dd̓m ꝙ nō imitat̉ deū niſi ꝑuerſe ⁊ inordinate aliter em̄ ira ꝑ zelū imitat̉ ⁊ al̓r ira ꝑ vicium. hec em̄ or dinate. illa v̓o inordinate. ¶ Ad illud qd̓ q̄rit̉ de iudice vtꝝ poſſit ſe vindicare. dd̓m ꝙ aliꝗs non dꝫ eſſe iudex in ſua cā. corruptō em̄ hūane nature ita aſſigͣt rōem ꝙ defa cili ꝑturbat̉: nō ſic at̄ eſt in deo in quē nulla cadit ꝑtur batio vel iniꝗtas. ſil̓r in xp̄o ꝗ eſt ꝯſtitutꝰ iudex viuoꝝ ⁊ mortuoꝝ. ¶ Nembruꝫ quintum Uinto q̄rit̉ vtꝝ ira ſit pct̄m. Et vid̓r ꝙ nō. qꝛ in omni pct̄o eſt cōuerſio ꝑ ꝯcupīam vel appetitū vel aliqd̓ mutabile bonū apparēs ſꝫ ira nō reſpicit bonū apparēs ſꝫ malū ap parens. vn̄ ira nō eſt hmoi ꝯuerſio. gͦ ira non ē pct̄m. mi nor ptꝫ qm̄ dic̄ Dam̄. ꝙ ira venit ex ſuſpitōe mali appa rentis. ꝯcupīa d̓o ex ſuſpitōne boni apparētis. ¶ Item ira appetit malū ꝓximo. vn̄ ira ē appetitꝰ mali pene ipſi ꝓxi mo. ſꝫ pct̄m dic̄ appetitū alicꝰ apparētis boni ſibi. Ira aūt nō de terminat ſibi bonū apparēs. īmo determinat̉ reſpe ctu mali in alio. gͦ non hꝫ ira rōem pct̄i. ¶ Contrariū hr̄ a greg. ꝗ numerat ip̄aꝫ ī exercitu dyaboli vlt̓. Iob. ¶ Et qd̓m ꝙ ira eſt pct̄m. ¶ Et ad rōnes dd̓m ꝙ veꝝ ē in omni pct̄o eſt aliqͣ ꝯcupīa alicꝰ boni apparētis. ſꝫ oꝑtꝫ ibi intel lige̓ ꝯcupīam general̓r ẜm ꝙ eſt ꝯcupīa in ip̄a iraſcibili vel appetitꝰ alicꝰ. Ipſa em̄ iraſcibilis bn̄ ordīata appetit bonum ſub rōe ardui vel excellētis. ẜm at̄ ꝙ inordinata eſt appetit malū: non tn̄ vt malū: ſꝫ qꝛ apparens ſibi bonū ſic gͦ ira hꝫ ꝯcupīam ⁊ appetit bonū ſibi apparēs. ⁊ illud ē malū alteriꝰ. malū em̄ alteriꝰ vel nocumentū eſt apparēs ſibi bonū. inꝙͣtum gͦ ira appetit malū alteriꝰ cū illud ſit ex apparēs bonū. qꝛ in illo delectat̉ ⁊ ꝗeſcit: lꝫ ſit alteri ma lum. relinꝗt̉ ꝙ in ip̄a eſt pct̄m. ⁊ ꝙ in ip̄a ē ꝯuerſio ad ali qd̓ mutabile bonū. ⁊ ẜm hͦ ꝑ interemptōꝫ ſoluende ſunt rōnes incontrarium. ¶ Membruꝫ ſextuꝫ Exto querit̉ vtꝝ ira ſit capitale pct̄m. Et vid̓r ꝙ ſic. qm̄. xxvij. ꝓuerb̓. hr̄. gͣue ſaxum ⁊ oneroſa arena. ſꝫ ira ſtulti vtroqꝫ gͣuior. ⁊ glo. notat ibi iram capitale crimen. vn̄ dic̄ glo. gͣue ē vl̓ in vno crimīe capitali qͣſi ponde̓ ſaxi depͥmi ¶ Ite ggͦ. Iob. vl. vbi ordīat exercitu dyaboli ⁊ ordīat ꝙ ſuꝑbia ē regina ⁊ mr̄. vij. capitaliū. numerat iraꝫ int̓. vij. capitalia. ¶ Ad oppoſitū. capitale pct̄m dr̄ ex qͦ naſcant̉ alia. ſꝫ ip̄m nō naſcit̉ ex alio: ſꝫ ira ſꝑ naſcit̉ ex alio. gͦ ira nō eſt capitale pct̄m. Ꝙ at̄ nō naſcat̉ ex alio patꝫ. qꝛ ira appetit malū ꝓximo. iſte at̄ appetitꝰ cauſat̉ ab amore vici oſo ꝓprij boni ſic̄ eſt de inuidia. inuido em̄ diſplicet bonū ꝓximi ꝓpt̓ amorē ſui ꝓprij boni.ſ. qꝛ amat ſuū augeri. Si mil̓r iracūdus ꝯſiderat aliqd̓ bonū apparēs ex ꝑte ſui ex qͦ vult malū ꝓximo. amor gͦ ꝓprij boni ē cā appetitꝰ mali in ꝓximo. gͦ motꝰ ire nō eſt pͥmꝰ motꝰ: īmo ip̄m an̄cedat mo tus aliꝰ ex qͦ naſcit̉.ſ. amor ſui boni qd̓ eſt radix: ex qͣ ve nit appetitꝰ mali in ꝓximo. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ira eſt vici um capitale. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ naſcit̉ ex inordina to amore ꝓprij boni. dd̓m ꝙ hͦ nō tollit pct̄m capitale. qꝛ illud velle ꝓpriū bonū ſiue amor ille ꝓprij boni nō ē pct̄m ſpāle. īmo eſt radix generalis pct̄i. vn̄ eſt ī omni pct̄o ille
amor ẜm ꝙ dicit Aug. ꝙ omne pct̄m erit ex amore vel ti more. ⁊ timorē et̄ roducit ad amorē: ⁊ ille amor dr̄ libido q̄ eſt radix cuiuſlibet pct̄i. vn̄ naſci ex illo amore nō tollit ꝙ aliqd̓ non ſit capitale: qꝛ vt ſic nullū eſſet capitale. cuꝫ oīa naſcunt̉ ꝯn̄iter ex illo. ſꝫ ſi eſſet ſpūale pct̄m ſatis ꝓce deret rō. Ira at̄ diſtinguit̉ penes actum generalē ip̄iꝰ vis iraſcibilis. ⁊ ꝑ hͦ diſtinguit̉ eſſe capitale pct̄m. ⁊ qꝛ idem poſſet opponi de inuidia. iō ꝑ hoc ptꝫ rn̄ſio. qꝛ non impe dit eſſe capitale pct̄m. ¶ Nembrum ſeptimuꝫ Eptimo querit̉ de ꝯꝑatōe ire ad inuidiā. ⁊ obijcit̉ ſic. Non ē pone̓ inuidiaꝫ ꝑ zelum ⁊ ꝑ viciū. īmo oīs inuidia eſt ꝑ viciū. gͦ ſil̓r non ē pone̓ iram ꝑ zelū ſꝫ ſolū iram ꝑ viciū ita ira ſolū eſt in gene̓ mali. hec at̄ rō ꝯfirmat̉ ſic. qm̄ ſic̄ ira reſpicit malū alteriꝰ ita ⁊ inuidia. gͦ ſic̄ nō eſt inuidia dupl̓r.ſ. ꝑ zelū ⁊ ꝑ viciū ſꝫ ſolū ꝑ viciū: ita nō erit ira du plicit̓ ſꝫ tm̄ ira ꝑ viciū. ¶ Ad oppoſitū hr̄. v. Iob. ꝑuulū occidit inuidia. glo. alia ira ē impatīa. alia quā zelus fa cit. illa ex vicio hec ex v̓tute. ira gͦ eſt duplex.ſ. ꝑ viciuꝫ ⁊ ꝑzelum. ¶ Et dicendum ꝙ ira eſt duplex.ſ. ꝑ vicium ⁊ ꝑ zelum. Inuidia at̄ vno mō.ſ. ꝑ viciū. Nec eſt ſil̓e. qꝛ ſe cus ē ex ꝑte motꝰ ire ⁊ inuidie. ⁊ rō hꝰ eſt. qꝛ iraſci ē appe tere malū alij. hoc at̄ pt̄ fieri ⁊ bn̄ ⁊ male. ⁊ hͦ eſt qꝛ male nō ſolū aduerſat̉ bonū. īmo et̄ malū aduerſat̉ malo ⁊ iō appete malū illi ꝗ eſt malus. hͦ pt̄ fieri iuſte ⁊ iniuſte. Iu ſte fit ſi ei appetit̉ malū vt ꝑ hoc ip̄e reducat̉ ad bonum ⁊ corrigat̉ de ſua malicia ⁊ tūc eſt ira ꝑ zelū. male at̄ appe titur qn̄ malū malo appetit̉ rōe vindicte ſolū ⁊ exſatura tionis odij. non rōne correctōis ſue. qꝛ illud nō refert̉ ad deū ſꝫ ad odium ſaturandū iō eſt malū. ⁊ hoc mō appetit ira ꝑ vicium. ſic gͦ qꝛ malū malo ꝯͣriat̉ iō ꝯtingit eſſe du plicem iram ẜm duplicē motū appetendi malū alij. vn̄ cō tingit ꝙ bonꝰ appetit malū malo: ⁊ tūc eſt ira ꝑ zelum. cū at̄ malus malū appetit malo: tūc eſt ira ꝑ viciū. ⁊ hoc qꝛ ex iſta ꝑte ſunt oppoſita. ſꝫ inuidie eſt inuidē bono. bonū at̄ bono nō q onit̉ ſꝫ bonū malo ⁊ ecōuerſo. ⁊ iō bonꝰ nō pt̄ inuide̓ bono ſꝫ malꝰ bono inuidet. iō nō eſt inuidia ni ſi in gene̓ mali. ſꝫ ſi bonꝰ poſſet inuidē bono. tūc poſſet bn̄ fieri. ⁊ ita patet rn̄ſio. ¶ Nembrum octauum Ommpitan ira ſupcinmaulepꝫ doba Ctauo querit̉ vtꝝ omnis ira ſit pct̄m mor tale. vel aliqn̄ veniale aliqn̄ mortale. ꝙ aī viꝝ ſtultū int̓ficit iracūdia. dic̄ glo. māſue tudo īmaginē dei in nob̓ ẜuat ⁊ ira diſſipat qꝛ multis v̓ tutibꝰ pͥuat q̄ dum ꝗetem mentis tollit: ſpūſſct̄us ibi nō ꝗeſcit. ex hoc pꝫ ꝙ ira repugͣt v̓tutibꝰ ⁊ ꝗeti mētis ex ſpū ſct̄o ſꝫ pct̄m veniale nō eſt hmōi. īmo tale ē mortale. gͦ ira ſimpl̓r ē pct̄m mortale. Item omne pct̄m cui debet̉ pena eterna ē mortale. ſꝫ ira ē hmōi. gͦ eſt pct̄m mortale. ꝓbatō minoris. qm̄. v. Math̓. hr̄ ꝙ ira facit reum pena eterna. qꝛ dr̄ ibi ꝙ omnis ꝗ iraſcit̉ fratri ſuo reꝰ erit iudicō. ⁊ dic̄ oīs vl̓r. ⁊ dic̄ ibi glo. his tribꝰ. iudicio. ꝯſilio. gehenna di uerſe māſiones ī et̓na damnatōe ꝓ merito pct̄i ſigͣnt̉ expͥ munt̉. ira gͦ eſt vl̓r pct̄m mortale. Uuxͣ hoc q̄rit̉ vtꝝ co ſuetudo iraſcendi ſit pct̄m mortale. ⁊ on̄dit̉ ꝙ ſic. ꝓuer. xxvij. gͣue ſaxum ⁊ oneroſa arena. ⁊ ꝑ ſaxū deſignatur ibi mortale pct̄m ⁊ ꝑ arenam deſignat̉ veniale pct̄m ibi mul tiplicatū. ⁊ hoc ꝓhibet̉. gͦ ꝯſuetudo iraſcēdi ꝓhibet̉ gͦ eſt pct̄m̄ mortale. ¶ Ad oppoſitū dr̄ ſuꝑ illud psͣ. Iraſcimī ⁊ nolite pec. ⁊cͣ. glo. qd̓ ꝯſuetudinis eſt ꝑmittit.i. nō ꝓhi bet. qd̓ culpe eſt.ſ. mortale ꝓhibet. gͦ ꝯſuetudo ire non eſt pctm̄ morle. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ira nō eſt ſꝑ mortale pct̄m īmo qn̄qꝫ eſt mortale qn̄qꝫ veniale. ſunt em̄ pͥmi motꝰ in ira ſic̄ in alijs pct̄is. ⁊ pͥmus motꝰ in ira nō eſt pctm̄ mor tale. qꝛ non eſt in pt̄ate nr̄a īmo eſt veniale. ſi at̄ ad ꝯſen ſum accedat ⁊ ad effectum iam fit mortale. ⁊ illud bn̄ de

Queſtio .clvj.
terminatur in glo. ſuꝑ illud psͣ. Iraſcimini ⁊cͣ. ⁊ Eph̓. v. ſuꝑ illud idem. vn̄ dic̄ glo. ſuꝑ psͣ. venialis ira eſt q̄ non ducit̉ ad effectuꝫ. ⁊ talis n̄ ꝓhibet̉ ſꝫ ꝑmittit̉. ſꝫ iraſci du cendo ad effectum ⁊ conſenſum ꝓhibet̉ ⁊ illud ē moͣrle vn̄ dic̄ Eph̓. v. glo. ꝙ ꝓhibet iram ad effectum duce̓ ⁊ illud ſimplicit̓. vn̄ t̓minat̉ Mat̉. v. in. glo. ſubitꝰ animi mo tus cui nō ꝯſentit̉ ꝓpaſſio eſt. ⁊ hec ē ira venialis. accedē te at̄ ꝯſenſu paſſio ē. ⁊ ē mors in domo ⁊ hec ē ira q̄ eſt mor tale pct̄m. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de ꝯſuetudine iraſcendi. pd̓m ꝙ pt̄ dupl̓r dici ꝯſuetudo. vnoº vt dicat̉ ꝯſuetudo ve niale multiplicatū ⁊ hͦ mō ꝑmittit̉ ipſa ꝯſuetudo iraſcēdi vnde ꝙͣtum ad hͦ dic̄ glo. qd̓ ꝯſuetudinis ē ꝑmittit. Alio mō pt̄ accipi ꝯſuetudo.ſ. ꝙ ex illa multiplicatōe deducit̉ ad pct̄m moͣre ꝑ ꝯſenſum in actū moͣrem vlteriꝰ. ſic̄ ꝯtī git ꝙ aliꝗs hō alij iraſcit̉ ꝙ ꝯſentit vltra ad ip̄m occiden dum. ille ꝯſenſus ꝗ naſcit̉ ex ipſa ꝯſuetudine ꝓhibetur ī moͣrem. vn̄ facit mortale pct̄m ſꝫ non niſi eſt nia us. qꝛ hmōi ꝯſenſus mortale inducit: non ¶ Alembrum nonum Ono querit̉ de qͣntitate hꝰ pct̄i in ſe ⁊ in cō paratōne. In ſe at̄ videt̉ eſſe valde magnū Ad qd̓ ſic dic̄ Criẜ. nihil turpiꝰ viſu furen tis. nihil deformiꝰ ſeuero viſu: ⁊ multoma gis anima. ⁊ loꝗͣt̉ de pct̄o ire. gͦ anima ꝯͣhit maxīam de formitatem ꝑ iram. ſꝫ aīa nunꝙͣ ꝯͣhit maximā deformita tē niſi ꝑ maxim pct̄m: gͦ ira in ſe ē maxīm pct̄m. ¶ Ꝙ aī ira ſit maiꝰ pct̄m ꝙͣ hr̄e demoniū pꝫ. qꝛ dic̄ Criẜ. ire ⁊ in ſanie mediū nl̓. ſꝫ tꝑaneꝰ ꝗdaꝫ ē demon: maiꝰ at̄ demoniū hn̄te difficiliꝰ. Si gͦ gͣuiſſimū eſt hr̄e d̓moniū. gͦ gͣuiſſimū pct̄m eſt ira ⁊ maxim. ¶ Ad oppoſitum dam̄. ponit tres ſpēs ire. vnam vocat fel. aliam vocat inaniam. ⁊ iſta eſt qn̄ eſt ꝑmanēs memoria mali. vn̄ amaritudo iſta ē qn̄ hꝫ aliꝗs ꝑmanētem mēoriam mali ſibi illati. tercia dr̄ thecꝰ .i. furor obẜuans tp̄s in vindictam. ſꝫ ꝙͣtū ad nullā iſta rum ſpēꝝ dr̄ maxīm pct̄m. minor ptꝫ. qm̄ ꝙͣtum ad pͥmā non dr̄ maxīm q̄ eſt fel. fel em̄ dr̄ qn̄ homo cito mouet̉ ex ebullitōe colere ⁊ in flammatōe. ſꝫ illud nō det̓minat ma ximum pct̄m. gͦ nunꝙͣ ad illud dr̄ maximū. Item nec ꝙͣ tum ad ſcd̓am q̄ dr̄ inania. qꝛ non ſtatim pt̄ tranſire me moria mali. vnde etiam illud non eſt in ptāte hominis ⁊ voluntate. Item nec ꝙͣtum ad terciam q̄ dr̄ thecus.i. ob ſeruās tempus in vindictam. gͦ ẜm nullam iſtaꝝ ſpēꝝ dr̄ maius pct̄m. non eſt gͦ maximum pct̄m in ſe. ¶ Et dd̓m ꝙ verum eſt ꝙ ira ẜm quamlibet ſui ſpēm ſingularit̓ nō eſt maximum pct̄m. vnde Criẜ. non loꝗtur dicendo ꝙ ira ẜm omnem ſui ſpēm ſingulariter ſit maximum. ſꝫ loꝗtur de iſta ira in qͣ ꝯiungunt̉ hec duo.ſ. memoria mali ⁊ obẜ uatio temꝑis in vindictam qͣſi ſemꝑ creſcendo in vindi ctam. ⁊ tal̓ ira hꝫ inſanie rōeꝫ. vn̄ iſtam ⁊ inſaniam ꝯꝑat Criẜ. cum dic̄. ire ⁊ inſanie medium nihil. non eſt ꝗd dif ficilius ꝙͣ memoria maloꝝ. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de com paratōne ire ad demonium in qͣntitate. dicendum ꝙ ip̄ Criẜ. bene determinat ꝙͣtum ad ꝗd dic̄ iram eſſe difficili us ꝙͣ demonium dicēs. q̄ demoniuꝫ hꝫ venia potiet̉. ꝗ v̓o iraſcit̉ ſimplicit̓ ducendo ad effectum ſiue ꝯſenſum. infi nitis erit ſupplicijs dignus. voluntarie ſeipſum in bara tro ꝑditionis ferens ⁊ ante futuram gehennam hic iam vindictam ſoluens: tumultum quendam ⁊ influctuatōeꝫ ⁊ intollerabilem ꝑ totam noctem ⁊ diem indicat oculis anime. qꝛ gͦ demonium hꝫ miſeratōneꝫ ⁊ potietur venia. ira at non. īmo facit hominem indignum veniā ⁊ dignū gehenna: iō dic̄ ꝙ difficiliꝰ eſt ira ꝙͣ demonium ſimplicit̓ ꝙͣtum ad penam vtrūqꝫ ſeq̄ntem in futuro. vn̄ hꝫ hic etiā ip̄e iracundus penam ſil̓em gehenne ſic̄ patꝫ ꝑ aucͣtem dictam. vnde eſt ꝙ pͥmo noīauit dn̄s gehennam cū noīa uit penam ire. Mat̉. v. ad qd̓ iam patꝫ ſolō. gehēna dr̄ a mōte qͦdam in qͦ eſt ſulfur ꝯtinue ardens. ẜm ꝙ dr̄ in psͣ. Pluet ſuꝑ pct̄ores laq̄us. ignis. ſulphur ſpūs ꝓcelle ⁊cͣ.
⁊ quia ille ꝗ in ira eſt ꝯfirmatus habet ardorem quia ar det in igne ꝯtinue ſic̄ anima miſera in igne gehenne: ideo in aggͣuatōꝫ iſtius pct̄i ⁊ on̄dendam ſil̓itudinē a dgehēnā nominat tunc pͥmo gehennaꝫ cum loꝗtur de iracundo. ⁊ dic̄ ꝙ ręus erit gehenna. ¶ Nembrum decimum Ecimo q̄ritur vtꝝ ira ſit cā omnium malo rum. ⁊ on̄dit̉ ꝙ ſic. qm̄ ſuꝑ illd̓. xxix. ꝓuer. clauſa v̓tutibꝰ intrinſecꝰ dabit̉ vita. cum v̓o eſt aꝑta: ad omne facinꝰ armabit̉ animꝰ. eſt gͦ ianua ſuꝑbie ⁊ inuidie ⁊ alioꝝ vicioꝝ qͣ aꝑta intrant. ⁊ ita eſt cā omniū vicioꝝ. ¶ Contra dic̄ greg. ꝙ ira generat̉ ex ſuꝑbia ⁊ inani gl̓ia ⁊ alijs pct̄is. gͦ nō eſt cā oīm vicioꝝ. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ cū dr̄. Ira eſt ianua oīm vicioꝝ. fit ẜmo de ira ꝓgreſſiua in actum. qꝛ tūc eſt ianua aꝑta. ⁊ non dr̄ ianua oīm vicioꝝ ꝓprie: ſꝫ illoꝝ q̄ ꝓcedunt in nocumentum ꝓximi. vn̄ cum dr̄ ira eē ianua oīm vicioꝝ. hͦ dr̄ eſſe d̓ illis vicijs q̄ ad no cumentum ꝓximi ꝑtinent. q̄ noīat apl̓s eph̓. v. ⁊ eoꝝ op poſita. cum dic̄. omnis amaritudo ⁊ ira ⁊ indignatio. ⁊ clamor. ⁊ blaſphemia tollant̉ a vobis cum om̄i malicia. eſtote at̄ inuicem benigni. miſericordes. donantes inuici ſic̄ xp̄c donauit nobis. Un̄ ⁊ accōmoda eſt ibi diſtributō ꝓ illis vicijs q̄ ſequunt̉ iram. nec ei repugnat ꝙ ſuꝑbia ſit initium omnium maloꝝ qm̄ eſt mr̄ omnium general̓r ira autem non. ¶ Nlembrum vndecimum Ndecimo queritur de oppoſito ire. ⁊ queri tur. vtꝝ ira ꝑ zelum ſit eius oppoſitum. ⁊ on̄dit̉ ꝙ ſic. qm̄ ſunt in eodeꝫ gene̓. nec pn̄t Cil̓ eſſe in eodem ſubiecto. ſꝫ maxime a ſe di ſtant. gͦ ſunt oppoſita. ¶ Contra videt̉ ꝙ māſuetudo ſit eꝰ oppoſitum. Mat̉. v. bt̄i mites ⁊cͣ. glo. mitis eſt quem nō rancor vel ira afficit: ſꝫ omnia eq̄nimiter ſuſtinet. gͦ miti tas ſiue manſuetudo eſt eius oppoſitum. ¶ Item ibidem. eſt mitis quem aſperitas ſeu amaritudo non afficit. ſꝫ ſim plicitas fidei ad oēm iniuriam ſuſtinendam inſtruit. hoc at̄ eſt ꝯͣrium ire. ¶ Item grego. ſuꝑ illud Iob. v. ꝑuulum occidit inuidia dic̄. manſuetudo imaginem dei in nob̓ ẜ uat ꝗ ſemꝑ tranꝗllus eſt: ſꝫ ira diſſipat. gͦ ꝑ ſe opponūtur ira ⁊ manſuetudo. ¶ Sed ꝙ patīa opponat̉ ei on̄dit̉ ſic. dic̄ ꝓuerb̓. xv. Uir iracundus ꝓuocat rixas: ꝗ patiens mitigat ſuſcitatas. gͦ patīa ꝑ ſe opponit̉ ip̄i ire. ⁊ hoc etiā dic̄ Aug. in li. de ꝯflictū vicioꝝ ⁊ v̓tutum. ¶ Ad qd̓ dicē dum ꝙ vnumqd̓qꝫ iſtoꝝ opponitur ire: diuerſis tn̄ rōni bus. patīa em̄ opponitur ire. qꝛ extinguit motum eius. ⁊ ideo dr̄ ꝗ patiens eſt mitigat iras ſuſcitatas.ſ. qꝛ qn̄ ho mo non rn̄det iracūdo refrenatur ⁊ extingui incipit mo tus ire. ⁊ ideo dic̄ Hiero. ꝙ iraſci hominis eſt. ſꝫ finem imponere ire xp̄iani eſt. ꝗ debet hr̄e patientiam. ſꝫ qn̄ ho mo non hꝫ patientiam ſꝫ rn̄det iracundo: tunc p̄bet ei ma teriam magis furendi ⁊ magis iraſcendi. ⁊ ſic rōne mo tus.ſ. qꝛ extinguit motum eius opponit̉ ei patientia. ira autem per zelum opponitur ei rōne materie hoc eſt rōne eius de quo eſt. qꝛ ꝯueniunt in genere actus. ¶ Sed oppo nitur ꝙͣtum ad illud de quo: qꝛ ꝗ iraſcit̉ per vicium ira ſcitur perſone. ꝗ autem iraſcitur per zelum iraſcitur pec cato. qꝛ ira per zelum vult deſtruere viciuꝫ in ſe ⁊ in alio Unde ira per zelum reſpicit vicium ⁊ ſic eſt reſpectu ma li. ſꝫ ira per vicium reſpicit perſonam. perſona at̄ inqͣtū hmōi bonum eſt. manſuetudo at̄ opponitur ip̄i ꝙͣtum ad initium. vt.ſ. motus ire non inſurgat. vnde ſic̄ patīa o ponitur ei ex parte finis ꝙͣtum ad motum.ſ. vt extingi tur motus. ita manſuetudo opponitur ei ꝙͣtum ad viciū motus.ſ. vt motus non inſurgat. ⁊ ſic omnia illa opponū tur ẜm rōnes p̄dictas.

Membrum duodecimum Uodecimo querit̉ de pena pct̄i ire. Mat̉ v. ordinat dn̄s penas tres huiꝰ pct̄i. ⁊ vult ibi deſignare triplicem gͣdum ire. q̄rit̉ gͦ ſi oībꝰ illis modis ē ira pct̄m morle: ⁊ on̄dit̉ ꝙ ſic. qm̄ dic̄ ibi Raba. ī glo. his tribꝰ iudicio. ꝯcilio. ge hēna. diuerſe māſiones in et̓na damnatōe ꝓ mō pct̄i ſi gnant̉ expͥmunt̉. gͦ pena eterna debet̉ ire ẜm quēlibꝫ ſuū modū. ex qͦ ptꝫ ꝙ iſte pene ſunt diuerſe māſiones in et̓na pena. ſꝫ omne pctm̄ cui debet̉ pena et̓na eſt moͣre. ſi gͦ ira ẜm illos tres modos reuꝫ facit pena et̓na: gͦ ira ẜm illos tres modos eſt pct̄m mortale. ¶ Ad oppoſitum dic̄ Criẜ. ꝗ iraſcit̉ inanit damnauit iudicio. eum at̄ ꝗ dixit racha ꝯcilio: ſꝫ nōdum hec magna ſunt: qꝛ h̓ ſunt pene. p̄terea eum ꝗ ſtultum vocat vel noīat gehenne apponit ignem. ira non ē pct̄m moͣre. niſi rōe vltimi modi ꝗ eſt qn̄ dr̄ fa tue. ¶ Preterea q̄rit̉ eſt ne hͦ totum vna pena vel plures .ſ. iudicium. ꝯcilium. gehenna. ⁊ hͦ totum nō videt̉ eſſe ni ſi vna pena. qꝛ qd̓ iudex pͥmo iudicat in ſe. poſtea aduo cat ꝯcilium ad deliberandum. poſtea ꝓfert ſnīam. Un̄ ꝯcilium ⁊ iudiciū non ſunt pene. īmo ordinant ad ſnīam pene ſiue ad penam. gͦ hͦ totum ē vna pena. qͣliter gͦ tres culpe. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ iſti tres gͣdus ire ſic diſtinguunt̉ qꝛ eſt ira in corde q̄ eſt ſine voce. ⁊ hec eſt pͥma. Item eſt ira in corde q̄ eſt cum voce tm̄ ſic̄ qn̄ dic̄ racha. Tercia eſt cū voce ⁊ ẜmone.ſ. qn̄ dic̄ fatue. h̓ eī eſt vox ⁊ ẜmo. q aliꝗd ſigͥficato ⁊ ita diſtinguit Greg. ⁊ tn̄ iſte ſe hn̄t ẜm gͣdus in culpa. ẜm has vult diſtingue gͣdus in pena. Sꝫ noͣndum ꝙ ira q̄ eſt ī corde ſine voce ⁊ ẜmone pt̄ eſſe du pliciter. p̄t em̄ eſſe ira in corde tm̄. ita ꝙ leuis ſit motus cui non ꝯſentit rō ſꝫ repugnat. ⁊ hec ē venialis. ⁊ de hac n̄ fit ẜmo. ſꝫ de illa qn̄ aliꝗs vult gͣuiter nocē ꝓximo ſuo vl̓ facto vel v̓bo. ⁊ talis ira licꝫ ſit clauſa ī corde: nihilomi nus moͣrlis ē: ſic̄ hn̄s adulterium in corde ſuo licꝫ nō ad actum ꝓgrediat̉ cum volūtate plena ē pct̄m morle ſic̄ dic̄ Aug. ⁊ ꝑ illa tria ſignant̉ gͣdus in pena et̓na. ẜm magis ⁊ minꝰ ſic̄ dicͣ glo. Mat̉. v. Un̄ non intelligat̉ ꝙ non pu niant̉ oēs pena et̓na: qꝛ q̄libet eſt morlis ⁊ cuilibet debet̉ eterna damnatō ẜm gͣdus maioris ⁊ minoris culpe. naꝫ ꝑ illa tria ſignant̉ gͣdus maioris ⁊ minoris culpe. ¶ Sꝫ qd̓ obijcit̉ ꝙ illa tria ſunt vna pena. quō gͦ plures pene ꝑ illa deſigͣnt? dd̓m ꝙ greg. loꝗt̉ ꝑ qͣndā ſil̓itudinē. qn̄ em̄ hō delinꝗt ⁊ ꝯuincit̉ ſuꝑ delicta: iudex iudicat ⁊ cogitat penam eiꝰ. illud iudiciū iudicis in ſe ē pena illi miſero. qꝛ ſcit ſe eſſe determinatū ad penam a iudice. ſꝫ vlteriꝰ qn̄ a iudice ⁊ aſſiſtentibꝰ determinat̉ ei pena tūc iſtud eſt il li gͣuior. tūc em̄ videt̉ ei ꝙ īmobil̓r ſit ad penam determi natꝰ. ſꝫ adhuc gͣuior ē eī pena qn̄ ꝓnūciat̉ ſnīa pene. pͥmū appellat̉ iudiciū.ſ. qn̄ iudex apud ſe diſcutit ⁊ diiudicat de pena. Scd̓m vocat ꝯcilium qn̄.ſ. alijs aſſiſtentibꝰ det̓ minat ⁊ tractat de ipſa ip̄is ad hͦ vocatis. Terciū dr̄ ge henna.ſ. ſnīe ꝓlatio: qꝛ tūc ē ꝯſūmato. tūc eī ē pena gͣuiſ ſima. ⁊ ſic̄ creſcit hec det̓minatio pene in ꝯcilio reſpectu iudicij ⁊ in gehēna: ita ꝑ ſimilitudinē vult ip̄e dice̓ ⁊ ad aptare ꝙ maior pena ⁊ minor debet̉ ire ẜm illas dr̄as. ⁊ illud totū hr̄ ex glo. Math̓. v. ſuꝑ illud idē q̄ dic̄. gͣdus ſunt in iſtis pct̄is pͥmo eſt iraſci ⁊ hunc motū aīo retine̓. plus eſt ſi vocem ꝯmotio ip̄a extorſit qͣ feriat̉ ille cui ira ſcit̉. plus et̄ ſi certa vituꝑatio. Similiter gͣdus ſt̓ in pe na: naꝫ minꝰ ē iudiciū qn̄ adhuc cū reo agit̉ ⁊ ē defenſiōi locꝰ. plus et̄ ꝯcilium qn̄ iudices int̓ ſe ꝯferāt qͦ ſupplitio dānant quē ꝯſtat eſſe damnandū. plus et̄ gehēna vbi nul la ſententie dilatio. ⁊ ita quod ꝓprijs ⁊ certis modis ex primi non potuit: ꝗbuſdam ſimilitudinibꝰ diffinitum ē his em̄ tribꝰ iudicio ꝯcilio. gehenna diuerſe manſiones in eterna damnatione ꝓ merito peccati ſignanter expri muntur. ¶ Queſtio. clvij. De acidia
Onſequenter dicē dum eſt de accidia. circa qd̓ plura inci dunt dubitabilia. Primū eſt de rōe ip̄iꝰ noīs vnde tͣhit̉. Scd̓m ē de rōne ipſius ꝗd ſit ẜm rem. Terciū in qͦ genere ſit. Quartū de cā illiꝰ pct̄i ⁊ radice: Quintum an ſit capita le viciū. Sextū de eius oppoſito qd̓ ſit illud. Septimum de ꝯꝑatione accidie ad inuidiā. Octauū de magͥtudine hꝰ pct̄i. Nonū qͣre accidia ponit̉ pct̄m penes ſuꝑfluitatē ⁊ non penes diminutōeꝫ. Decimū ꝯͣ qd̓ p̄ceptū decalogi ſit. Undecimum de eius effectu. Nembrum primum D primū ſic querit̉ vnde trahit originē h nomen accidia. ſi dicat̉ ꝙ ſumit̉ ab illo v̓ bo Eccͣi. vj. ſubijce humeꝝ tuū ⁊ porta illā ⁊ ne accideris in vinculis eꝰ.i. ne accidēis de p̄ceptis q̄ dicunt̉ vincula ſapīe. vincula at̄ ſapīe ſunt p̄cepta. ¶ Contra ꝙͣ ẜm hͦ videt̉ ꝙ accidia circueat om̄e pct̄m. qꝛ in omni pctō moͣrli ē tediū alicꝰ p̄cepti. qꝛ ꝗ pec cat pct̄o inuidie. tedet ip̄m de p̄cepto caritatis. ⁊ ſuꝑbuꝫ de hūilitate. ⁊ ſic de alijs. gͦ ſi qd̓libet pct̄m importat te diū alicꝰ p̄cepti. nō det̓minat̉ pct̄m accidie penes tediū ⁊ triſticiā circa p̄cepta. gͦ non tͣhit̉ hͦ nomē hꝰ pct̄i ex illo v̓ bo: qꝛ reſpicit indiffereter oīa capitalia pct̄a. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ hͦ nomē accidia dr̄ ab acredine. qꝛ. x. ꝓuerb̓. dr̄ ſic̄ acetum dentibꝰ ⁊ fumꝰ oculis. ſic piger his ꝗ miſerūt eū in via. h̓ em̄ ꝯꝑat̉ pigritia ſiue accidia aceto qd̓ ē res dentibꝰ inferēs nocumentū. ⁊ rōne nocumēti ꝯꝑat̉ ipſi. qꝛ ſic̄ hͦ eſt nocumentū corꝑale qd̓ facit dentibꝰ ip̄m acetū .ſ. qꝛ infert acredinē: ita hͦ pct̄m dr̄ accidia qꝛ infert nocu mentū ſpūale aīe.ſ. acredinē qͣndā ex qͣ tēdet aīam bonū ſpūale tanꝙͣ difficile. ⁊ iō dr̄ pct̄m illud accidia ab acre dine vn̄ dꝫ ſcribi ꝑ vnū c non ꝑ duplex c. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ accidia circuit oīa p̄cepta. qꝛ dincula dicūt̉ ip̄a p̄cepta. dd̓m eſt ꝙ aliꝗd ē difficile nec tn̄ laborioſum ē ad aliqd̓ ⁊ vltͣ illud qd̓ ē difficile eſt et̄ determīare ſpūale la borioſum vt dicat̉ difficiſe laborioſum. aliꝗd em̄ ē diffici le qd̓ non eſt tn̄ alicui laborioſum. ſꝫ cū eſt difficile ⁊ cuꝫ hͦ laborioſum: iuxͣ illud determinat̉ pct̄m accidie ſic̄ dic̄ Criẜ. Sic̄ ſpūale laborioſuꝫ bonū ē: ita corꝑale voluptu oſum malū ē. vn̄ dic̄ malicie comes ē voluptas: v̓tuti v̓o ꝯſors ē labor. circa gͦ bonū ſpūale laborioſum vult ip̄e ꝙ ſit accidia. ¶ Sꝫ ꝯͣ hͦ obijcit̉. qꝛ p̄cepta ſunt bona ſpūalia difficilia laborioſa. gͦ circa tediū p̄ceptoꝝ determiat̉ aci dia. ⁊ ita vt pͥus ē comes oīs pct̄i circuiens ea. Et dd̓m ꝙ ſpūale accipit̉ duobꝰ modis. vno mō ꝓut general̓r at tendit̉ ⁊ circuit oīa p̄cepta ⁊ ꝓhibitōnes d̓inas ⁊ ſic aci dia q̄ eſt circa ſpūale hͦ mō ē qd̓dam generale. ⁊ ẜm hͦ dr̄ a bt̄o Greg. ſeq̄la acidie torpor circa p̄cepta. vagatio mē tis circa illicita. aliter dr̄ ſpūale ꝓut ſolū r̄ſpicit illa oꝑa q̄ ordināt in deuꝫ ꝑ ſe. ſic̄ ſunt iſta oꝑa orare. pſalle̓. lege̓. ⁊ hmōi ⁊ hͦ mō circa ſpūale laborioſum determinat̉ aci dia ꝓut ē ſpāle pct̄m. vn̄ hͦ mō ſpūale laborioſum.ſ. in ta li genere determinat acidiam in ſpē pct̄i. ẜm ꝙ dic̄ bern̄. ꝙ accidie opponit̉ ſuauitas ⁊ iocuditas mētis q̄ eſt in cō templaō̄tue. ¶ Nlembrum ſecundum Ecūdo q̄rit̉ de accidia ꝗd ſit ẜm rem ⁊ dif finitōꝫ. ponit at̄ Aug. talē ſuꝑ illd̓ psͣ. oēm interni boni. ¶ It Rich. de ſanc. vict. acci eſcā abhomīata ē aīa eoꝝ. Accidia ē tediū dia eſt torpormētis bona negligētis inchoare. Itē Ga. accidia ē triſticia aggͣuās. Itē alia ponit̉ mgr̄alis. Aci dia ē diffidētia impledi mādata. Querit̉ gͦ in qͦ differ̄t il le diffinitōes. ⁊ obijcit̉ ꝯͣ iſtam diffinitōeꝫ q̄ eſt acidia eſt diffidētia implēdi mādata. qm̄ diffidētia opponit̉ ꝯfiden tie q̄ eſt ſpei. ſꝫ accidia nō opponit̉ directe ſpei: gͦ acidia ī

.clvij. Queſtio
eſt diffidentia eſſentialiter. Si ergo diffinitio datur per eſſentialia rei. gͦ male diffinit̉ accidia ꝑ diffidētiā. ¶ Ad ppoſitum ꝯf entia eſt diſpoſitio forti inis vt dīc tul us. Et dicit yſi. de inſtitu. eccleſiaſtica ꝙ accidie oppo nitur fortitudo. gͦ ꝑ ſe et eſſentialiter dr̄ accidia diffiden tia: qꝛ rōe illius dicit̉ opponi fortitudini. ¶ Sil̓r obijcit̉ de illa diffinitōne q̄ eſt. Accidia ē tediū interni boni. ꝗa accidia ē reſpectu p̄cepti vel ꝓhibiti. et hoc eſt exteriꝰ bo num: gͦ dr̄ accidia reſpectu exterioris boni. gͦ nō eſt tedi um interni boni: īmo boni exterioris. et ita nō dicit iſta diffinitio rōnem ipſiꝰ. ¶ Sil̓r obijcit̉ de illa diffinitione ꝙ accidia eſt torpor mentis bona negligentis. ꝯtra quā obijcit̉ ſic. torpor eſt idem qd̓ ſegnities: ſꝫ ſegnities eſt ti mor future oꝑatōnis: gͦ torpor eſt timor future oꝑatiōis ſꝫ triſticia ⁊ timor diſꝑata ſunt. gͦ accidia cuꝫ ſit triſticia nō eſt torpor. ¶ Sil̓r obijcitur ꝯtra iſtam diffinitōnem q̄ eſt. Accidia ē triſticia aggrauās. ꝗa dama. ponit qͣtuo ſpēs triſticie. et vnam vocat achos que vocē aufert. ⁊ il la eſt triſticia aggrauās. gͦ ẜm hoc achos ⁊ accidia ideꝫ eſſent qd̓ ē falſum. cū ſint diuerſe ſpēs triſticie. gͦ nō ē illa diffinitio accidie. ꝙ aūt achos ſit triſticia aggrauās pꝫ. qm̄ efficit hoīem ſine voce. ¶ Item torpor opponit̉ triſti cie ſꝫ accidia ē torpor ſicut dīc Rich. gͦ accidia non eſt tri ſticia. ¶ Item triſticia opponit̉ gaudio: accidie oppoītur fortitudo. ſꝫ quoꝝ oppoſita ſunt diuerſa: ipſa ſunt diuer ſa: ſꝫ gaudiū nō eſt fortitudo quia gaudiū eſt fructꝰ: gͦ a cidia nō eſt triſticia. ¶ Contra aug. de ꝯflictu viciorū et v̓tutū dicit. ꝙ triſticia et gaudiū ſpūale opponunt̉. vnde dicit. Nō eſt in his ꝯtriſtandū q̄ ſuades ſꝫ magis gaudē dum in his q̄ nondū intelligis: ⁊ iterum. Nullꝰ meroris debꝫ eſſe locus. vbi tanta leticia ſuccedit: gͦ triſticia ⁊ ac cidia ſunt idem cū hēant idē oppoſitū. ¶ Preterea obijci tur. ẜm iſtā diffinitōeꝫ dama. non videt̉ accidia differre ab inuidia: qm̄ inuidia eſt triſticia aggrauans. ¶ Ad hͦ dicendū ad primū. ꝙ tres ponunt̉ rōnes ſicut tactuꝫ eſt ſupͣ diſtincte ẜm cauſas in tꝑe p̄terito aut pn̄ti aut futu ro. Prima em̄ reſpicit malū in pn̄ti cū dicit̉ ꝙ accidia ē triſticia aggrauās. ſcd̓a reſpicit bonū in p̄terito ꝯprehē ſum vt malum ſibi qꝛ.ſ. eſt difficile et laborioſum.ſ. illa q̄ dicit. ꝙ accidia eſt tediū boni interni a deo collati. ter cia v̓o reſpicit malū in futuro cū.ſ. dr̄ ꝙ accidia ē torpor mētis bona negligentis inchoare. Si aūt querat̉ q̄ iſta rū diffinitionū eſſentiā determinet accidie. dicendum eſt ꝙ illa q̄ dicit ꝙ eſt accidia triſticia aggrauās. ſeq̄ns v̓o eterminat cauſam antecedentē. q̄ ſcꝫ dicit ꝙ accidia eſt tediū boni interni a deo collati. bonū em̄ internū appre henſum vt difficile ad ꝯſiderandū in oꝑe. eſt cum p̄exn̄s. illius triſticie ꝯſeq̄ntis naturaliter. tercia v̓o dicit inten tionē ꝯſequentē ꝓximo q̄ ſcꝫ dicit ꝙ accidia ē torpor mē tis bona negligentis inchoare. ꝗ em̄ triſtat̉ triſticia ag uante: torpet ab oꝑbꝰ fiendis. Et ꝑ hoc pōt patere qō ſi ꝗs q̄rat. ꝓpter ꝗd ponat̉ torpor de naſcentibꝰ ab accidia et nō triſticia aut tediū. hoc em̄ nō ꝯſequit̉: illud v̓o con ſequit̉. ¶ Ad illud gͦ qd̓ primo obijcit̉ de illa magiſtrali ſcꝫ ꝙ accidia ē diffidentia dicendū ip̄a dicit intentōneꝫ ꝯſequentē ſicut illa. accidia eſt torpor. ex hoc em̄ ꝙ videt bonū ſibi eſſe difficile et laborioſum ad ꝯſeruandū vl̓ fa ciendū. ex hoc eſt ꝙ diffidit et torꝑet circa illud faciendū. vn̄ ꝯcedo bn̄ ꝙ illa rō non determīat ipſiꝰ eſſentiaꝫ acci die. vn̄ nō dat̉ ꝑ aliꝗd qd̓ ſit eſſentiale ad ipſam. īmo per illud qd̓ ad ip̄am ꝯſequit̉ ſicut dictū eſt. et rōnē ꝯcedit q̄ on̄dit ꝙ nō detur illud eſſentiale accidie. ¶ Ad rōnem in ꝯtrariū dicendū eſt. ꝙ accidia nō eſt eſſentialiter diffidē tia. īmo diffidentia ip̄aꝫ ꝯcomitat̉ hoc eſt ſeꝗtur ad ip̄aꝫ et qd̓ dr̄ ꝙ fortitudo opponit̉ ipſi accidie. Dicenduꝫ ꝙ hͦ ē ex ꝯſeq̄nti rōne.ſ. diffidentie ānexe ip̄i accidie. vn̄ no ſe illi opponit̉ ſꝫ rōne ānexi vel ſequētis natural̓r ex ip̄ ¶ Ad illud qd̓ ſcd̓o obijcit̉ de illa diffinitōne dicendum. ꝙ ip̄a nō determīat eſſentiā accidie: ſꝫ dat̉ ꝑ illd̓ qd̓ ē an̄ cedens ad ip̄aꝫ. Et quod obijcit̉ ꝙ accidia dꝫ dici tediū externi boni. dicendū ſic̄ dictū eſt. qꝛ pct̄m accidie dr̄ eē
circa bonū ſpūale app̄henſū vt difficile ⁊ laborioſū. ⁊ x hͦ qd̓ app̄hēdit̉ laborioſū vel difficile ex hͦ venit triſticia. rōne gͦ qua illud bonuꝫ eſt ſpūale dr̄ eē internū ad dif ferētia boī corꝑalis. rōne aūt qua illd̓ bonū ē vt diffici le et laborioſū ī oꝑe bn̄ dr̄ eē ext̓nū. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ de tercia diffinitōe. ſcꝫ ꝙ accidia ē torpor dicēdū ꝙ tor por ꝯn̄s ip̄aꝫ accidiā n̄ ē accidia eēntialit̓ ſic̄ diffidentia īmo ad ip̄aꝫ accidiā vl̓ triſtitiā ſeꝗt̉ torpor ille et diffidē tia. Un̄ diffinitō illa n̄ dat̉ ꝑ aliꝗd eēntiale acidie hͦ ē ꝙ ſit de eēntia illiꝰ. īmo ꝑ ꝯſeq̄ns ad ip̄aꝫ nat̉alit̓. ⁊ ita ro n̄ ꝓcedit qn poſſit diffiniri ꝑ ip̄aꝫ tāꝙͣ ꝑ ꝯſeq̄ns ad ip̄aꝫ licꝫ nō tāꝙͣ ꝑ eēntiale vl̓ formale ī ip̄a. ex illa eī triſticia ſeꝗt̉ diffidētia ⁊ torpor. aīa eī q̄ triſtat̉ circa bonū diffici le ⁊ labo ſū: ex hͦ ꝙ videt ip̄m difficile et laborioſū tor pet. ex hͦ at̄ ꝙ videt ip̄ꝫ et eſtīat ſe n̄ poſſe ꝑfice̓ illd̓ ⁊ im plere ꝑſeuer o ī illo diffidit. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ ꝯtra terciā finitō damaſ. q̄ ē. ꝙ accidia ē triſticia agguās dicēdū illa diffinitio determīat eēntiā ip̄iꝰ accidie. Et qd̓ obijcit̉ ꝙ ꝯuenit alij. ſcꝫ athos q̄ ē alia ſpēs accidie. dicimꝰ ꝙ ꝯtingit loꝗ de athos q̄ ē triſticia vocē auferēs et de accidia duplicit̓. Uno mō ꝓut ſūt paſſiōes ſiue pe ne. et ſic differūt adinuicē ẜm gradꝰ. qꝛ accidia interior athos v̓o ē exterior. et ita ſi diffiniūt̉ vt paſſiōes vel pe ne: bn̄ cōcedo ꝙ nō ē ip̄aꝝ eadē d̓ tō. Alio mō ꝯtin git loꝗ de ip̄is vt ſūt. ⁊ ſic nō differūt īuicē īmo ad vnu genꝰ pct̄i reducūt̉. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ ꝙ oppoſita triſti cie et accidie nō ſūt eadē: gͦ nec accidia ē triſticia. dicen dū ꝙ ſic̄ dictū ē fortitudo ꝑ ſe et rōe eēntie nō oppoīt̉ ip̄i accidie. īmo rōne diffidētie ānexe ip̄i accidie. Un̄ ſic̄ diſ fidētia nō ē accidia īmo ſeq̄ns ad ip̄am ita dicimꝰ ꝙ fo titudo nō eſt gaudiū. ſi aūt fortitudo ꝑ ſe et eēntialit op poneret̉ accidie et n̄ rōne ānexi: bn̄ ꝓcede̓t rō. ¶ Ad ali ud qd̓ obijcit̉ de torpore. dicēdū ſic̄ dictū ē. ꝙ cū dr̄ acci dia ē torpor circa hoc nō ē p̄dicatō eēntialis ſiue forma lis. īmo notās ꝯcomitātiā tāꝙͣ eiꝰ qd̓ ad alterū ſeꝗt̉. vn̄ nō dr̄ accidia torpor niſi qꝛ accidia eſt triſticia formalit̓ loq̄ndo: ad quā triſticiā ſeꝗt̉ torpor mētis circa boni im pletōem ſiue circa īchoatōꝫ boī. ꝓpt̓ hͦ ꝙ eſtimat̉ n̄ poſſe impleri. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ ꝙ hec rō ꝯuenit īuidie. di cendū ꝙ nō ꝓut eſt rō accidie eſt rō inuidie: immo alia de cauſa et rōe. nā inuidia ꝓprie triſtat̉ de bono alteriꝰ. qd̓ tn̄ app̄hendit vt ſibi malū et nociuū. et hͦ ſcꝫ illd̓ eſſe diminutiuū ſui boī: accidia ꝓprie triſtat̉ de bono qd̓ ap p̄hēdit illud tāꝙͣ difficile et laborioſū ad faciendū. et ſic ſunt diuerſe rōes et motiua hmōi triſticie hic et ibi. ¶ Nembrū terciuꝫ Ercō querit̉ in quo genere ſit accidia vtꝝ ſcꝫ ī gene̓ paſſioīs. et on̄dit̉ ꝙ nō. qm̄ dicit damaſ. ꝙ paſſionē ꝯſeꝗt̉ triſticia et ſumit illd̓ ex v̓bo ph̓i dicētis. dico aūt paſſiones ex ꝗbꝰ vniuerſalit̓ ſeꝗt̉ delectatio vel triſticia. Sed ac cidia ē triſticia. gͦ n̄ ē paſſio īmo ſeq̄ns ad paſſiōꝫ. ¶ Cō tra damaſ. vbi loꝗt̉ de paſſioībꝰ vocat ip̄aꝫ accidiā paſ ſionē. qꝛ hmōi triſticias vocat paſſiōes de ꝗbꝰ ibi loꝗt̉. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ delectatō vno mō ē termīꝰ paſſioīs delectabilis. Alio mō ē paſſio. ſil̓r triſticia vno mō ē ter mīꝰ paſſioīs triſtabil̓. Alio mō ē paſſio. vn̄ de delct̄atōe q̄ ē termīꝰ delectabilis paſſioīs loꝗt̉ remigiꝰ cuꝫ dīc. ꝙ delectatio ē actꝰ ſine motu. paſſio em̄ cū motu ē. vn̄ dele ctatio illa nō ē paſſio. ſꝫ potiꝰ paſſioīs terminꝰ. ẜm gͦ delectatio ⁊ triſticia termī ſunt paſſionū. loꝗt̉ ph̓us ⁊ cēs. ꝙ delectatio et triſticia paſſiōes ſūt. aīmus em̄ ali qn̄ mouet̉ fugiēdo vl̓ appetēdo ⁊ cū ī fine ſuccūbit t̓mīꝰ iſte dr̄ triſticia. triſticia at̄ pt̄ dici ⁊ de paſſiōe ⁊ d̓ termīo paſſioīs. ⁊ ſic bn̄ ꝯcedēdū ē ꝙ t̓ſticia ē paſſio. tn̄ triſticia iſta n̄ dr̄ pct̄ꝫ īqͣtū hmōi: niſi ẜm ꝙ volētibꝰ nob̓ accidit vl̓ n̄ ſine volūtate nr̄a: n̄ eī de rōe illa pura qͣ ē paſſio eſt pct̄ꝫ. īmo pena. ſꝫ qꝛ vlteriꝰ ē volūtaria vt dictū eſt. ¶ Membruꝫ quartū

Uarto querit̉ de cauſa iſtius peccati et ra dice. vtꝝ.ſ. ex amore ſit vel libidine: ẜm o libido dr̄ eſſe pͥncipiū om̄is pct̄i. on̄dit̉ ar tem ꝙ nō. qm̄ amor ille inordinatꝰ ſiue li vido ꝙ idem ē ⁊ accidia ex oppoſito ſe hn̄t. libido em̄ dr̄ improba volūtas reſpectu eiꝰ qd̓ placꝫ. ſꝫ accidia ſiue tri ſticia dr̄ reſpectu eiꝰ qd̓ diſplicet. gͦ ꝑ oppoſitū ſe hꝫ ad il lum amorē inordinatuꝫ ſiue libidinē: gͦ nō reducit̉ ad il lum tanꝙͣ ad radicē vel pͥncipiū. ex qͦ ſeꝗtur ꝙ accidia n̄ ſit peccatū: cū om̄e peccatū ad illā reducat̉ tanꝙͣ ad ra dicem ſiue pͥncipiū ſicut dīc aug. in li. de li. ar. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ẜm aug. in li. ar. licꝫ timor male humiliās et amor male accendens opponant̉: nihilominꝰ timor male huīlians naſcit̉ ex amore male accendēte. ſic̄ cū aliꝗs ac cendit aliū hoīeꝫ quē timet. et hoc: qꝛ amat viue̓ ſine me tu. et iſte amor ſiue libido mouet ip̄m. vn̄ cū ſint due ra dices pct̄oꝝ.ſ. timor et amor: tamē timor ſemꝑ redit̉ ad amorē ⁊ cauſat̉ ab illo. ſicut hr̄ in glo. ſuꝑ pͣs. Incenſa igni ⁊ ſuffoſſa. et ideo dr̄ amor ſiue libido ſimpl̓r eſſe ra dix oīm pct̄oꝝ. qꝛ nunꝙͣ cauſat̉ pct̄m ex timore: qn̄ amor p̄cedat timore radicaliter. Sil̓r dicimꝰ hͦ ꝙ licꝫ hō triſte tur in hoc peccato: hec tn̄ triſtica radicatur in aliqͦ qd̓ ſi bi placet et ita patet radix ⁊ cauſa iſtius peccati. ¶ Nembrum quintum Uinto querit̉ vtrū accidia ſit capitale vici um. et on̄dit̉ ꝙ nō. ſpūale laborioſuꝫ ē tri ſtabile: ſꝫ triſtabile diſplicet ⁊ tale non ca dit in affectōne. et qd̓ n̄ cadit ī affectiōe nō ē peccatū: gͦ cū accidia vel triſticia reſpiciat hmōi ſpūale laborioſuꝫ: relinꝗtur ꝙ nō eſt vnū de ſeptem vicijs capi talibꝰ. ¶ Item capitale viciū dr̄ capitale. nō ꝗa naſcitur ex alio ſꝫ alia ex ip̄o. ſed accidia ſiue triſticia naſcitur ex alio gͦ non eſt capitale minor pꝫ qm̄ accidia fugit ſpūale laborioſuꝫ ſic̄ dictū eſt. et hoc ꝓpter aliqd̓ delectabile ꝙ ei adueīt ex fuga illiꝰ laborioſi ſiue triſtabilis. gͦ iſtd̓ pe catū naſcit̉ ex appetitu vel amore inordinato alicuiꝰ de ctabilis. gͦ ex alio pct̄o naſcit̉: et ita nō ē capitale. ¶ It dicit gr̄e. ꝙ ex ꝑturbatōe ire naſcit̉ triſticia ſꝫ ira ē viciū gͦtriſticia ſiue accidia naſcit̉ ex alio capitali capital ip̄a nō eſt viciū capitale. ſic̄ nō diceremꝰ ꝙ torpor eſſet ca pita qꝛ ſeꝗtur ex accidia. ¶ Contͣ. greg. ī enūeratione aboli ponit ip̄am eſſe viciū capitale: gͦ ē viciuꝫ qd̓ dicendū. ꝙ accidia ẜm gre. ē capita cimā ratōeꝫ in cōtrariū dicendum. ꝙ tri diſplicet niſi qꝛ eiꝰ oppoſitū placet.i. quies. lacet inordinate: ideo facit peccatū. cadit ergo ac cidia in affectōne rōne illiꝰ libidinis vel amoris inordīa ti an̄cedentis ad iſtā diſplicentiaꝫ ſiue triſticiā. ¶ Ad ſe cundā rōnem dicendū. ꝙ licet accidia vel triſticia naſcat̉ ex amore libidinoſo: nihilominꝰ eſt viciū capitale. amor em̄ ille libidinoſus radix eſt pct̄i cuiuſlibet generalis ſic̄ dicit aug. vn̄ iraſci ex illo nō impedit qn ſit viciū capita le. cū amor ille nō ſit pct̄m ſeꝑatu: īmo cā et radix eſſenti alis cuiuſlibet pct̄i ſine qͣ nō eſt peccatuꝫ. vn̄ qn̄ dicimus iſte amat voluptuoſuꝫ inꝗete ⁊ io fugit laborioſuꝫ. fuge re laborioſū iſtd̓ ē motꝰ illiꝰ peccati accidie. amare at̄ vo luptuoſuꝫ inꝗete iſtud ē radix eiꝰ. et hec duo vnū pecca tū ꝑficiūt ⁊ nō duo. et iō pꝫ ꝙ tūc nō naſcit̉ ex alio pecca to: qꝛ nō diſtinguit̉ ī peccato ſꝫ faciūt vnū peccatū. ¶ Ad terciā rōnem dicendū. ꝙ ſeꝗ ex peccato capitali ē dupl̓r Uno mō coordinatōne eſſentiali. ẜm hͦ dicimꝰ ꝙ filie ca pitaliū pctōꝝ ſequūt̉ ex ipſis. et hoc mō ſeꝗ vel genera ri ex capitali vicio ſicut ex ira: bn̄ impediret viciū eſſe ca pitale qd̓ ex ip̄o ſeq̄ret̉. Alio mō generat̉ aliꝗd ex capita li vicio ita ꝙ nō eſt coordinatio eſſentialis vniꝰ ad alteꝫ ſꝫ accidētalis. ſic ſeꝗ ex vno capitali nō impedit eſſe cap tale: ꝗa nō ſequit̉ tanꝙͣ filia. hoc modo ſequitur accidia vel triſticia ex ꝑturbatōne ire. non ꝙ ſit eius filia: ſꝫ qn̄ qꝫ ꝯtingit ꝙ ex ipſa ſequitur.
¶ Mombrum ſextum Exto querit̉ de oppoſito iſtiꝰ peccati. oſten dit̉ aūt ꝙ ꝑ ſe opponit̉ ip̄i caritati. qm̄ ca ritas facit om̄e difficile facile. ſic̄ dr̄ ſuꝑ il lud math̓. xj. Iugū meū ſuaue ē ⁊ onꝰ mei leue. qd̓ ē difficile ī ſe: amati ē facile. gͦ caritas facit d̓ diſ ficili facile. ſꝫ accidia facit cōtrariū: gͦ accidia ꝑ ſe oppoī tur caritati. ¶ Ꝙ at̄ opponit̉ fortitudini vidr̄. qꝛ dīc yſi ꝙ accidie fortitudo: triſticie gaudiū opponit̉. ¶ Preteres videt̉ ꝙ opponit̉ gaudio quod eſt fructus ſpirituſſancti qm̄ accidia ē triſticia. ſꝫ triſticia illa oppoīt̉ gaudio qd̓ī fructꝰ. gͦ accidia eidē oppoīt̉. ¶ Preterea vidr̄ ꝙ opponit̉ caritati ſpēi ⁊ patiētie. qm̄ ſuꝑ illd̓ psͣ. qͣre triſtis es aīa mea. glo. rō freq̄nter et vehemēter ꝑſuadet triſticiā ſcl̓i fugiēdā. q̄ patīam et caritatē et ſpem extīguit. iſta gͦ op ponit̉ iſtis. ¶ Et dicēdū ꝙ accidia cū oībꝰ iſtis opponit̉ et hͦ ꝓpter dr̄ſa q̄ ſūt ī ea. nā ip̄aꝫ accidiā ſic̄ dictū ē ꝯco mitat̉ diffidētia implēdi p̄cepta. et rōe hmōi diffidentie opponit̉ ſpei. Itē ibi ē tediū rei laborioſe. et rōe hmōi te dij opponit̉ fortitudini q̄ eſt ī aggreſſu difficiliū laborio ſoꝝ radicaliter. Aut opponitur ip̄i caritati ꝓpt̓ ꝯtrari etatē ſuoꝝ motuū. qꝛ accidia facit facile eſtīari difficile caritas difficile facit eſtīari facile. Itē rōe īpatiētie āne re ip̄i oppoīt̉ patīe. que ē ī ſuſtinēdo ea q̄ vidētur aduer ſa et laborioſa. eſt em̄ ip̄aꝫ accidiā ꝯcomitās ſꝑ impatīa ẜm ꝙ nos vocamꝰ impatīaꝫ nō ī ſuſtinēdo aliꝗd labori oſum et difficile ꝓpt̓ deū. et nō loꝗmur de impatīa que ē motꝰ ſurgēs ex iiuria illata. hoc em̄ eſt in ira. ꝑ ſe aut et eēntialit̓ opponit̉ gaudio: et hͦ rōe triſticie. hec em̄ rō de termīat eiꝰ eēntiā. ſcꝫ ꝙ accidia ē triſticia. et iō rōe triſti cie illiꝰ q̄ ē eēntial̓: ip̄i oppoīt̉ gaudio ⁊ ꝑ ſe ⁊ eēntialiter Uerū tn̄ diſtinguēdū ē gaudiū. qꝛ qd̓daꝫ ē cōcomitās ge neralit̓ oēs v̓tutes. ⁊ de qͦ hēt̉ Ro. xiiij. Nō ē regnuꝫ dei eſca et potꝰ: ſꝫ iuſtīa et pax ⁊ gaudiū ī ſpūſct̄o. et huic n̄ opponit̉ prīo et ꝑ ſe: ſꝫ ex ꝯſeq̄nti. qꝛ ſcꝫ oppoīt̉ v̓tuti. vir tutē aūt cōcomitat̉ hoc gaudiū. eſt aūt aliud gaudiū qꝛ eſt ī ſpūali laborioſo ⁊ hͦ ꝓpt̓ deū. et hoc ꝑ ſe opponit̉ ac cidie. ¶ Nembruꝫ ſeptimū timo q̄rit̉ de ꝯꝑatōne accidie ad īuidiā vtꝝ ſint vnū pct̄ꝫ vl̓ duo. ⁊ vidr̄ ꝙ vnū ꝑ qd̓ dr̄. xvj. ꝓuerb̓. ſpūs triſtis exiccat oſ glo. ꝗ triſticia ſcl̓i q̄ mortē oꝑat̉ agit̉. pin guedīeꝫ dīne caritatis ī robore v̓tutū qͣs exerce̓ vidr̄ hr̄e nullatenꝰ valꝫ. ex qͦ he̓t̉ ꝙ oppoīt̉ caritati. ſꝫ amor carita tis reſpicit bonū ī alt̓o ⁊ bonū ī ſeip̄o. et tn̄ vna v̓tꝰ ē. vn̄ nō ꝑ hͦ diſtinguūt̉ due v̓tutes. gͦ ſibi ī eiꝰ oppoſito idē ē viciū qd̓ reſpicit bonū ī ſe et bonū ī alio. ſꝫ accidia reſpi cit bonū in ſe qꝛ accidia ē tediū interni hoī a deo collati. īuidia aūt reſpicit bonū ī alio qꝛ īuidia ē odiū alieni boī gͦ accidia et īuidia ſunt vnū viciū. ¶ Itē dīc damaſ. ꝙ ac cidia ē triſticia aggrauās. Sꝫ īuidia ē triſticia aggra uās. gͦ īuidia ē accidia. gͦ vnū viciū. mīor pꝫ qꝛ triſticia ī alienis hoīs ē triſticia aggͣuās ⁊ hec ē īuidia. ¶ Ad op poſitū ē illd̓ qm̄ accidia ⁊ īuidia ſūt duo capitalia vicia adinuicē diſtīcta. ¶ Ad hͦ ddm̄. ꝙ caritas cū ſit oppoſitū īuidie et accidie. nō ē ꝓprie oppoſitū ill̓. Rō at̄ ꝓcedit ac ſi eēt ꝓprie oppoſitū. ꝓprie at̄ oppoſitū īuidie ſic̄ dic ph̓s ē nemeſis. q̄ ē mediū īuidie ⁊ epichetarie. v̓tus ſcꝫ qua fit gratulatio ī alienis hoīs et ꝯpaſſio ī alienis malis. Ac idie v̓o oppoīt̉ bona leticia quā deſcribit damaſ. dicēs. bona leticia ē q̄ nō penitudīeꝫ īfert. nec alteriꝰ nocum̄ti eſt generatiua. nec vltra mēſurā excedit. nec a ſtudioſis oꝑbꝰ nos abſtrahit. aut ī ẜuitutē redigit. ſic at̄ acceptis oppoſitis: ſic̄ vnū oppoſitoꝝ n̄ ē alteꝝ: ſic nec īuidia ē ac cidia vl̓ ecōuerſo nec ad vnū capitale pct̄ꝫ ꝯueniūt. Pre terea poſſꝫ alit̓ rn̄dēi qd̓ n̄ ē ſil̓e ex ꝑte vicōꝝ ⁊ ex ꝑte d̓ tutū. duo eī rami v̓tutis ī vno ramo v̓tutis pn̄t ꝯuenire.

Queſtio .clvij.
tur tanꝙͣ duo genera poſita eniꝫ vicia inter ſe diuidi Id ſcd̓m dicendū. ꝙ illa diffinitio nō determinat totū eſſe ipſiꝰ accidie: ſꝫ in ꝯꝑatione ad achos. eſt enim achos triſticia vocē auferens. h̓ aūt ſumit̉ accidia coīter ⁊ diſtī guit̉ ab inuidia. qꝛ inuidia ē triſticia aggrauans de alie nō bono. accidia v̓o eſt triſticia aggrauas de ꝓprio bono ſpūali. qd̓ tn̄ videt̉ malū eo ꝙ laborioſuꝫ. vn̄ dīc Criſo. dices laborioſum eſt ꝯtinua oratio: cui econtra dr̄. et ꝗd nō laborioſum eoꝝ que ſunt virtutis? Membrū octauum Ctauo querit̉ de magnitudine huiꝰ pecca ti. videt̉ em̄ maximū eſſe inter vicia. ocioſi tas em̄ mr̄ eſt oīm vicioꝝ et nouerca virtu tum. ſicut dīc bern̄. et hec ocioſitas ꝯiūcta eſt accidie. de ipſa dr̄. xxxiij. eccͣi. multaꝫ maliciaꝫ docui ocioſitas. cū aūt ſit mr̄ vicioꝝ et nouerca virtutū: ꝑ ꝯn̄s erit accidia maximū pct̄m. ¶ Item pena pct̄i ꝓportionat̉ culpe. ẜm illud pct̄m gͣuiſſimā hꝫ penā gͦ grauiſſimā cul pam. ꝓbatio minoris. dr̄ ſuꝑ illud. xxxviij. eccͣ. In abdi ctione ꝑmanet triſticia. glo. hic incipit et in futuro pena durabit ꝓpter diffidentia ſuꝑne ꝯſolatōnis. cum gͦ triſti cia habeat penā in pn̄ti ꝯtinuatā pene future. hec auteꝫ eſt pena grauiſſima. accidia v̓o ſit triſticia: pꝫ ꝙ accidia ſit pct̄m grauiſſimū. ¶ Preterea. dr̄ de hac triſticia ꝙ ſit triſticia ad mortem ẜm ꝙ habet̉. ij. corint̉..vij. ſcl̓i autem triſticia oꝑatur mortē: gͦ eſt pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. de quo dr̄ j. ioh̓. vit. eſt pct̄m ad mortē: non ꝓ eo oret quis: gͦ eſt ir remiſſibile gͦ maximuꝫ. ¶ Contra. infidelitas eſt maius pct̄m ꝙͣ accidia. gͦ accidia nō eſt maximuꝫ. ⁊ ſil̓r ſuꝑbia maiꝰ eſt qm̄ accidia ſicut dictū eſt. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ ꝯtingit loꝗ de accidia multipliciter. eſt eī vno mō accip accidiaꝫ ẜm ꝙ ip̄a termīat̉ ⁊ ꝯſūmat̉ in deſꝑatōe. ẜm ꝙ dicit aug. ꝙ vna eſt triſticia q̄ ad penīaꝫ trahit: altera q̄ ad deſꝑatiōeꝫ ꝓducit. ab illa auertat nos deus. loquēdo gͦ de accidia ẜm ꝙ terminat̉ in deſꝑationē: dicimꝰ ꝙ ip̄a eſt grauiſſimū pctm̄. et hoc rōne deſꝑationis.ſ. adiuncte in quā terminat̉. ⁊ ſic intelligit̉ illud ꝙ dr̄. xxxviij. eccͣi. ī lo. loꝗtur em̄ d̓ tali accidia. Un̄ dicit. ꝓpter diffidentiā ſuperne ꝯſolationis hic incipit et in futura pena durat. hec em̄ eſt valde gͣue et qͣſi irremediabile qn̄ adducit̉ dif fidentia ſuꝑne ꝯſolatōnis. hoc etiam modo loꝗtur de tri ſticia vel accidia ibidem cū dicit. a triſticia feſtīat mors glo. aīme rei. ecce ꝙ ibi loꝗtur de accidia illa q̄ habet de ſperationē adiunctā. Item loꝗ ꝯtingit de ip̄a rōne ocio ſitatis ſibi adiūcte. hec aūt ocioſitas occaſio ē multoruꝫ vicioꝝ. aīa eī nccͣio aut occupat̉ bonis cogitatōnibꝰ aut malis. ſi nō ē occupata bonis: tūc ē valde ꝓna ad malas et ideo dr̄ ocioſitas malū et rōne huiꝰ ocioſitatis dr̄ ma lum accidia. verūtamen rōne ſui generis in ſe nō dicitur eſſe maximum pct̄m īmo rōne generis pct̄i: maiora ſunt ſuꝑbia ⁊ infidelitas. ſicut obijcit̉: ſꝫ loqunt̉ ille auctorita tes eccͣi. ẜm ꝙ hꝫ deſperatiōeꝫ terminū. ⁊ tūc dicit̉ maxi mum: rōne adiūcti vel termini. nō ratione generis pct̄i. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ ꝙ eſt pct̄m ad mortem. dicendū ꝙ triſticia dr̄ eſſe pct̄m ad mortē dupl̓r. vno mō qn̄ termīa tur in deſperatōnem venie. et tūc ꝓprie dicit̉ eſſe pct̄m ad mortem. et hͦ modo ē pct̄m in ſpm̄ſanctū et irremiſſibile. Alio mō dicit̉ triſticiā eſſe ad mortē. quia ſcꝫ ordinat ad morteꝫ culpe. ꝗa ſic̄ bona triſticia q̄ eſt pnīa ordinat ad vitam: ita triſticia ſcl̓i ordinat ad morteꝫ culpe. quia ſic̄ bona triſticia q̄ eſt pnīa ordinat ad vitam ita triſticia ſe culi ordinat ad mortē. hoc eſt ad culpam. et hoc mō dici tur. ij. corin. vij. ꝙ triſticia ſcl̓i morteꝫ oꝑatur. ſꝫ hoc mo do nō eſt pct̄m maximū et irremiſſibile: ꝗa in multis ac cidit ꝗ ſunt ad hͦ diſpoſiti ſic̄ in melancolicis. Un̄ mul totiens ꝯtingit ex infirmitate melancolie vel etiam alia et ideo nō dr̄ maximū eſſe pct̄m nec irremediabile. Und̓ criſo. Caym triſtatus ē ſed triſticia mūdi. paulꝰ triſtatꝰ eſt ſꝫ ea q̄ eſt ẜm deū. que v̓o ſpūalis eſt triſticia: lucꝝ ha bet maximum. que d̓o ſecularis eſt damnum habet vlti
muꝫ. ¶ Sed iuxta hͦ obijcit̉ d̓ hoc qd̓ dr̄. j. ioh̓. vlt. ē pec catū ad mortē. nō dico vt ꝓ eo oret quis. nunꝗd aūt eſſet oranduꝫ ꝓ accidioſo deſperante qm̄ ſi eſt orandū ꝓ illor quid gͦ dicit̉ Ioh̓? Ad qd̓ dicendū. ꝙ pct̄m ad mortē di cit̉ dupl̓r. vno modo dr̄ pct̄m ad morte pct̄m mortale. et hoc mō orandū eſt ꝓ illo: ſꝫ aliter exponit̉ et dr̄ pct̄m ad mortē qn̄ aliquis ordinat ita ſeip̄m quod nō eſt talis ꝙ ꝓ ipſo habeat effectum oratio ſicut deſperans de venia. manens hmōi reddit ſe talem vt ꝓ eo nō habeat effectuꝫ oratio. et hoc eſt ꝗa ipſe nō coadiuuat ſe ſicut ꝯfidens de venia. ꝯfidens em̄ de veniā adiuuat orantē in hoc ꝙ con fidit de venia: ſꝫ iſte qui eſt deſperans nōſolum nō adiu uat orantē immo etiā ip̄m impedit. In alijs em̄ pct̄is ho mo bene confidit de veniā: vel ſaltem nō diffidit: ſꝫ illud peccatum quod eſt deſꝑatio diffidit de venia. vnde ponit obſtaculū et impedimentū vt in ipſo nō habeat effectum oratio: et ideo dīc nō dico vt ꝓ eo oret quis. Alēbruꝫ nonū Ono querit̉. Accidia ponit̉ pct̄um penes ſuꝑfluitatem et nō penes diminutōnem. et videt̉ ꝙ debeat eſſe pct̄m. ſimilit̓ penes di minutōeꝫ. ſicut ꝯtingit ꝯtriſtari vbi eſt tri ſtandū et ꝓut eſt triſtandum. et hoc videt̉ eſſe virtutis ⁊ ꝯtingit triſtari vbi non eſt triſtandū et ꝑ īmoderantiam et iterū nō triſtari vbi eſſet triſtanduꝫ: et ita duo vidētur eſſe extrema. vnū dictū ꝑ ſuꝑhabundantiaꝫ. ⁊ reliquum ꝑ diminutōeꝫ reſpectu eiꝰ qd̓ primo poſitū eſt ẜm medi etatem. gͦ ſicut determinat̉ vnū pct̄m penes primū extre mū: ita deberet determinari penes reliquū. ¶ Item criſ. magna ē triſticie tyrānis. et multa virilitate opus eſt vt inſtemus huic paſſioni nobiliter. qd̓ vtile ab ea fructifi cantes: qd̓ v̓o ſuꝑfluū eſt dimittentes: gͦ triſtari hꝫ extre mum dictū ẜm ſuꝑfluitatē. ſed eadē rōne et ẜm diminu tionē: ⁊ ita vt priꝰ. ¶ Ad quod dicimꝰ. ꝙ ſic̄ dicimꝰ iraꝫ pct̄m qn̄ ꝗs iraſcit̉ vbi nō eſſet iraſcendū: ſꝫ nō ponimus in aliud genꝰ pct̄i cum ꝗs nō iraſcit̉ vbi eſſet iraſcendū. Preterea cū ꝗs nō triſtat̉ hoc accidit ex aliqͣ leticia vana vn̄ potius cadit in aliud genꝰ pct̄i ꝙͣ triſticie. vel pōt dici ꝙ totum ꝯtinet̉ ſub accidia. ẜm ꝙ dicit greg. in fine iob. triſticia nō hn̄s in ſe vn̄ letet̉: foris querit. ¶ Nembrum decimū Ecimo querit̉ ꝯtra qd̓ p̄ceptū ſit pct̄m ac cidie. et̓ maxīe ꝯtra qd̓ p̄ceptū decalogi. ad illa em̄ p̄cepta alia quodāmodo reducunt̉ Et videt̉ ꝙ nō ſit ꝯtra aliqd̓ p̄ceptum pri me tabule. p̄cepta em̄ pͥme tabule referunt̉ vel ad diuīaꝫ maieſtatē vel veritatē vel bonitatē. ꝯtra quoꝝ nullū eſt ꝑ ſe accidia. ꝯtra em̄ primū eſt idolatria ꝑ ſe. ꝯtra ſcd̓m di uinatio ⁊ ſortilegiū ſed terciū eſt ſuꝑſtitio. nullū aūt ho rū ē accidia. nō gͦ eſt pct̄m ꝯͣ p̄ceptū pͥme tabule. ¶ Pre teres. ſi eēt ꝯͣ aliqd̓: videt̉ magis eē ꝯp̄ceptū ſct̄ificatōis ſabbati. qd̓ at̄ nō ſit pꝫ ꝑ hͦ ꝙ in illo p̄cepto p̄cipit̉ quies ab oꝑe ẜuili. Quies at̄ ab oꝑe ẜuili ⁊ labor opponit̉. In accidia v̓o reꝗrit̉ ꝗes. ⁊ ita nō opponit̉ p̄cepto d̓ ſabbato ¶ Sil̓r nō eſt ꝯͣ p̄ceptū ſcd̓e tabule. p̄ceptū eī ſcd̓e tabule ē in qͦ ſit ꝓhibitio iniurie in ꝓxīo. vel in qͦ fit p̄ceptuꝫ eiꝰ qd̓ debet̉ ꝓxīo. ſic̄ in honore ꝑentū. ⁊ ita om̄e p̄ceptuꝫ ſe cūde tabule reſpicit ꝓximū: ſꝫ accidia nō reſpicit ꝓximū in ſuo actu: gͦ nō ē ꝯͣ p̄ceptū ſcd̓e tabule: ē em̄ deordinatō hoīs ī ſeip̄o vel ad deū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ pct̄m acci die ſpāliter eſt ꝯͣ ꝓhibitōꝫ datā in eccl̓iaſtico. xxxviij. vbi dr̄ ne dederis in triſticiā cor tuū ſꝫ repelle eā a te. ⁊. xxx. eccͣi. triſticiā longe expelle a te. ml̓tos eī occidit triſticia et nō ē vtilitas ī illa. ¶ Si v̓o q̄rat̉ ꝯͣ qd̓ p̄ceptū decalogi ſit ꝓut alia p̄cepta īplicite intelligūt̉ in decalogo. dicen dū eſt ꝙ opponit̉ p̄cepto d̓ ſct̄ificatōe ſabbati. in pct̄o em̄ accidie triſticia ē de ſpūali laborioſo cū amore ꝗetis car nalis. ecōtra v̓o ī illo p̄cepto ē amor ſct̄e ꝗetis q̄ eſt cum gaudio ī bono ſpūali lꝫ ip̄m ſit laborioſuꝫ. Un̄ lꝫ p̄cipi

atur ibi abſtinere ab oꝑe ſeruili in quo eſt labor nō tam̄ ꝓhibetur bonuꝫ ſpūale vt orare pſallere et p̄dicare que ſunt oꝑa ſ cet la Nlembrum vndecimū Ndecimo querit̉ de effectu huiꝰ pct̄i. dicit Criẜ. triſticia tenebrat viſibile aīme: nihil mittēs videre eoꝝ que oꝑtet: gͦ effectꝰ acci die ē obſcuratō intellectus. ¶ Contͣ. iſte eſt effectꝰ ſuꝑbie ſicut hr̄. jͣ. ad Ro. Prīo em̄ tangit̉ ſuꝑbia eoꝝ cū dr̄ dicentes ſe eſſe ſapiētes ſtulti facti ſunt. et tan gitur pena. obſcuratū eſt inſipiēs cor eoꝝ. et in glo. dr̄. vt nihil intelligāt niſi qd̓ aꝓbitate remotū eſt. qͦs ſua ce citas a veritatis lumīe funditꝰ excludit. Ad qd̓ rn̄de tur ꝙ vterqꝫ ꝯuenit: ſꝫ differēter. qm̄ ſuꝑbia obtenebrat rōne ſuꝑhabūdantie doloris de bono ſpūali: eo ꝙ ē labo rioſum et difficile. amor aūt ⁊ dolor diuerſimode obtene brant vt nō cogͦſcat̉ bonū qd̓ oꝑtet. ¶ Sed obijcit̉ amor iſte ⁊ dolor ille ſunt ī affectu et ita nō videt̉ obtenebrare intellectū. Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ ꝯiuncta ſunt ita intellectꝰ practicus ⁊ ſpeculatiuus. eo ꝙ extendēte ſe intellectiua: ſpeculatiua fit practica. ita ꝙ ꝑturbatio in vno vt ī plu ribꝰ facit ꝑturbatōeꝫ in alio. Un̄ cū ꝑturbatur affectus ex pct̄o ſuꝑbie vel accidie: ꝑturbat̉ intellectꝰ: nō qn̄ vidē do illud qd̓ ē ſalutiferū: ſꝫ ex diuerſis cauſis ſic̄ dictū eſt. Preterea dīc Criſo. Om̄e pct̄m obtenebrat imaginē dei in nob̓. et licet oē pct̄m obtenebrat: tn̄ hͦ ſpāliter dr̄ de tri ſticia. q̄ non ſolū obtenebrat rōne qͣ eſt pct̄m: ſꝫ rōne quā eſt hoc pct̄m. accidia em̄ inꝙͣtum triſticia cū eſt immode rata ꝑturbat vſum debitum re ¶ Queſtio. clviij. de aua ricio Peſtio eſt de auari cia. Primo gͦ querit̉ quid ſit. Scd̓o an dilige tꝑalia ſit bonū ẜm ſe an malū vl̓ indifferes. Tercio ꝗd ſit inclinatiuū ex ꝑte noſtra ad illicitū amorem tꝑalium. ¶ Quarto qͣre dicat̉ ꝯcupīa oculoꝝ. cū nō tm̄ ꝯtingat pec care ẜm viſuꝫ ī illo gene̓ pct̄i. Quīto an ſit capitale pct̄ꝫ Sexto an ſit ſpūale vel carnale. Septimo de alijs pct̄is q̄ ſunt circa amorē tꝑaliū: vtrū ſub auaricia ꝯtineantur Octauo de oppoſito auaricie. Nono de magnitudine hꝰ peccati et atione. Decimo de caſibus circa hoc pecca im. Undecimo de effectu huius peccati. Nembrum primū D primū ſic dīc aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. Aua riciā nō dr̄ eſſe tm̄ appetitꝰ pecunie ſꝫ altitu dinis ⁊ ſcīe. vr̄ gͦ ꝙ auariciā ſit appetitꝰ ex cellētie ad minꝰ in ſcīa. ¶ Sꝫ ꝯͣ hͦ. ꝗa ẜm hͦ nō vr̄ differre a ſuꝑbia q̄ ꝓprie dr̄ appetitꝰ excellētie. Ad qd̓ dicendū. ꝙ ẜm illa rōeꝫ nō differūt. qm̄ illa diffinitio data ē auaricie general̓r ſumpte. Pōt etiā alit̓ dici ꝙ hͦ eſt differēter. qꝛ ſuꝑbia ⁊ auaricia ſum pta general̓r appetūt excellētiā. ſcīa eī tenet imaginē ſum mi boni lꝫ imꝑfecte. et apparētiā hꝰ appetit ſuꝑbꝰ ⁊ auarꝰ differēter tn̄: qm̄ in ſcīa duo ſūt. excellētia ⁊ ſufficientia. appetit gͦ ſuꝑbꝰ apparētiā excellētie in ſcīa. cupidꝰ v̓o ap parētiā ſufficiētie. lꝫ hͦ mō nō accipiat̉ auaricia vt pct̄m ſpāle īmo in qͣdā generalitate. ⁊ ſic diffinit eā aug. hͦ mō general̓r. vn̄ falſuꝫ ē qd̓ dr̄ ꝙ auaricia ē appetitꝰ excellen tie in ſcīa. Un̄ adā apparēteꝫ ſufficientiā appecijt in ſcīa. motꝰ ex hͦ ꝙ dictū ē eritis ſic̄ dij ſci. bo. ⁊ ma. ⁊ qͦ ad ho loꝗtur aug. ſuꝑ gen̄. ad lit. ¶ Tulliꝰ at̄ ponit alia diffini tionē auaricie talē. Auaricia ē īmoderatꝰ amor hn̄di. ſꝫ videt̉ ꝙ hec rō nō cōueniat auaricie ſpāliter ſumpte. qm̄ amor hn̄di pōt eē coīter reſpectu cuiuſlibet boni creati. vtpote pecunie ⁊ hmōi. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ bn̄ ꝯcedi mus qd̓ hec rō nō appropriet̉: ſꝫ coīter data ē de auaricia
ẜm ꝙ dr̄ generaliter appetitꝰ cuiuſlibet boni tꝑalis. ẜm ꝙ in ip̄o īuenit̉ ſuſtinētia. Un̄ et fortaſſe aug. xiiij. de ci. dei dīc. ꝙ auaricia ē libido hr̄ uīaꝫ. ſꝫ n̄ ibi ſuīt̉ ge neralit̓ auaricia: ſꝫ ſolū ono mutabi cēti for tune. et ſic ratio tullij pt̄ eē appropriata reſ ecuīe. Un̄ noīe pecuīe ſic̄ dic aug. in. j. de li. ar. ꝯtinēt̉ oīa qͦꝝ dn̄i ſumꝰ quoꝝ donādoꝝ aut vendēdoꝝ ptāteꝫ hr̄e vide mur. cū auaricia generalit̓ ſe habeat reſpectu etiā ſcien tie q̄rēdo in ea ſufficiētiā. eſt em̄ in ea oculꝰ interior ip̄iꝰ aīme ⁊ exterior. et ẜm interiorē oculū rōis ē īmoderatꝰ appetitꝰ hn̄di res exteriores ſubiacētes fortūe. auaricia generaliter q̄ dicitur concupīa oculoꝝ ſe habet reſpectu oīm q̄ inordinate pn̄t appeti ẜm oculū interiorē vel exte riorē q̄rēdo in illis ſufficiētiā. ꝓprie tn̄ vt dr̄ qd̓daꝫ ſpeci ale pct̄m: et reſpectu bonoꝝ fortū q̄ noīe pecuīe īte tur. Uel pt̄ ſumi diffinitō tullij cōiter nō trahēdo ipſam ad ſpālitatē: et ſic cōuenit auaricie generaliter ſumpte. ¶ Iuxta hͦ querit̉ de noīe auaricie. vtrū ſcꝫ nomē aua ricie aliqn̄ ſumat̉ ī bono ⁊ nō ſemꝑ ī malo. ſic̄ et in bono aliqn̄ accipit̉ nomē ire. ¶ Ad qd̓ dicimꝰ ꝙ ſic ſed rariſſi me. Un̄ ſ lld̓ abac̄. ij. Ie ꝗ multiplicat ſua. glo. ē bo na auarici ris eccl̓iaſtici. ꝗ ſtudioſo laboe plures ſibi facere cupit diſcipl̓os ſemꝑ. ſꝫ ve illi ꝗ aggregat do mui ſue. freq̄ntiꝰ em̄ ſumit̉ in malo diuerſimode tn̄ qm̄ triplicit̓. Uno mō dicit̉ radix cuiuſlibet pct̄i. et hͦ qn̄ꝫ ſi noīe cupidita s. j. thi. vlt̓. Radix oīm maloꝝ cupidita Et dīc Criẜ. ars oīm maloꝝ ē phylargia. qd̓ ideꝫ eſt ꝙ auaricia ſiue amor argēti. Qnꝫ etiā ſb̓ noīe auaricie dr̄ radix cuiuſlibet pct̄i. vn̄ ſuꝑ illd̓ thy. vlt̓. Radix oīm ⁊cͣ. l. aliꝗ libri habēt radix oīm maloꝝ auaricia. ⁊ ſic poſ fet cōiter intelligi dicta diffinitio quā ponit tulliꝰ. Alio mō ſumit̉ ꝓut eſt tercia radix pct̄oꝝ ex oppoſito diuiſa cōtra cōcupiſcētiā carnis ⁊ ſuꝑbiā vite. ẜm ꝙ dr̄. j. ioh̓. ij. om̄e qd̓ ē ī md̓o aut ē ꝯcupīa carnis aut ꝯcupīa ocl̓oꝝ ⁊cͣ. ⁊ iſtud ſic exponit̉ in pl̓ibꝰ locis. Un̄ aug. de vera re ligi. hoc diuidit tres radices pct̄oꝝ ẜm iſta tria appetiti ua honores. delitias. et diuitias. et ſic nō ſolū ē pecuīe ſꝫ etiā ſcīe. Tercō mō ſumit̉ ẜm ꝙ ē pct̄i capitalis ſpecies et ſic dicit̉ libido vel appetitꝰ inordīatꝰ bonoꝝ mutabi liū ſubiacētiū fortune. tn̄ p̄cipue pecuīe licꝫ alia appetat et iō ꝑ quādā qͣſi appropriatōꝫ retinuit ſibi nomē phylaꝫ gie. qm̄ vt freq̄ntiꝰ ⁊ vniuerſaliꝰ fert̉ appetitꝰ ſuꝑ argētū cū ſit p̄cioſum. et qꝛ vniuerſaliꝰ eſt in vſu qd̓ eſt p̄cioſius iō potius dicitur amor argēti ꝙͣ auri. Membrum ſecunduꝫ Ecūdo q̄rit̉ an dilige̓ tꝑalia ſit ẜm ſe bo rnū an malū. et videt̉ ꝙ ſit maluꝫ ẜm ſe. qꝛ dr̄. j. ioh̓. ij. Nolite diligē mūdū neqꝫ ea q̄ in mūdo ſūt: ſꝫ hͦ ē dilige tꝑalia. ꝓhibitū ē gͦ hͦ dilige̓. gͦ ē malū ẜm ſe hͦ dilige̓. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ dīc au in origīali. bonū nob̓ ē nō diligere ea q̄ ī mudo ſūt. ne re maneat ſarmēta ī nob̓ ad dānatōꝫ nr̄am. gͦ dilige̓ tꝑalia eſt dānabile. gͦ ē malū ẜm ſe. ¶ Itē idē. vis hr̄e dilectō pr̄is vt ſis coheres filij. ⁊ rn̄det poſtea. Noli dilige̓ m dū. q. d. dilectō pr̄is ⁊ mūdi n̄ p̄t ſiml̓ ſtae̓. gͦ dilecto tꝑa liū ſiue mūdanoꝝ ē malū ẜm ſe. ¶ Itē ſuꝑ illd̓. j. ioh̓. ij. Nolite dilige̓ mūdū gl. ſic̄ dilectio dei ē ſolū oīm v̓tutū ita dilectō mūdi oīm vicioꝝ. ſic̄ gͦ dilectō dei ē bonū ſim pliciter: ita dilectio mūdi ē malū ſimplicit̓. dilectō autē mūdi ē dilectō tꝑaliū vt dīc īterl̓. vt auꝝ ⁊ argētū. ¶ Cō tra dr̄ ſuꝑ illd̓ math̓. x. ꝙͣ difficile ē ⁊cͣ. glo. non ait īpoſſi bile. qd̓ em̄ īpoſſibile ē: oīno fieri nō pt̄. qd̓ at̄ difficile eſt cū laboe̓ fieri pt̄. cū magno at̄ laboe̓ iuuāte dei gr̄a pecu nias hn̄tes nihil ī eis ꝯfidētes exutis phylargie r̄tīacul̓ intͣre pn̄t ianuā r̄gni d̓i. ex qͦ accipit̉ ꝙ dilige̓ tꝑalia n̄ ē ẜm ſe malū. ſi eī ẜm ſe eēt malū. n̄ poſſēt īt̓re ianuā r̄gni dei. ¶ Itē. xix. math̓. diues difficile ītͣbit ī r̄gnū celoꝝ ī telligit̉ amator diuitiaꝝ: gͦ n̄ ē īpoſſibile. amatorē diuiti aꝝ itre r̄gnū dei. gͦ amae̓ tꝑalia n̄ ē ẜm ſe malū. ¶ It̓ tꝑa lia poſſunt ꝯſiderari vt ſūt creature. et ſic cōſtat ꝙ ſunt

Queſtio .clviij.
diligenda vel vt ſunt ad vſum. et ſimilit̓ adhuc apparet ꝙ ſunt diligenda qꝛ ſic eſt licitū ea hr̄e et hn̄t rōnem bo nitatis. gͦ dilige̓ nō ē malū ẜm ſe. ¶ Ad hͦ rn̄demꝰ ẜm be dam in o. ſuꝑ illud. j. ioh. ij. Utamī mūdo ad ncc̄itatē ⁊ nō ad voluptatē ⁊ noīe mūdi intelligit tꝑalia. qd̓ v̓o di cit̉ nolite dilige̓ md̓m ⁊cͣ. intelligit̉ vt.ſ. in md̓o ponat̉ fi nis. eſt et̄ dilige̓ ad voluptatē ⁊ ad ſuꝑfluitatē et hͦ cadit in ꝓhibitōne. ⁊ bn̄ ꝯcedimꝰ qd̓ nō negat̉ qn̄ poſſint tꝑa lia ordīate amari: ſꝫ ꝙ d̓ difficili ſūt ſine pctō mortali aut veīali qm̄ tꝑalia ſūt occaſio cadēdi ſic vl̓ ſic. qͣntū ē d̓ ill̓. quidā em̄ amātes ea edificāt ibi lignū. fenū ⁊ ſtipulam quidā es. plumbū ⁊ ſtagnū. ¶ Ad id v̓o qd̓ obiectū eſt. j. Ioh̓. ij. dicendū ē. ꝙ dil ige̓ mūdū pt̄ ꝯſiderari dupl̓r. vel dilige̓ mūdanā ꝯuerſatōeꝫ ⁊ ſic ꝓhibet̉: ſic em̄ de mundo ſunt ꝯcupīa carnis ⁊cͣ. Item dilige̓ mūdum pōt aliꝗs. v. ponat ibi finē: ⁊ ſic ibi ꝓhibet̉. Alio v̓o mō nō ꝓhibet̉ lꝫ ccaſio poſſit eē ad malū. ¶ Per hͦ etiā ſoluit̉ qd̓ dīc aug. in tribꝰ aucͣtibꝰ ſequētibꝰ. ¶ Rōne huiꝰ querit̉ vtrū ali ꝗs poſſit dilige̓ tꝑalia ꝓpter ſe. ſi eī hͦ nō eſt. nō dicet̉ dili gere mūdū malū ẜm ſe. ꝙ aūt nō poſſint ꝓpter ſe diligi vi detur ꝑ hͦ. ꝙ nihil ī eis eſt ꝙ ꝓpter ſe ſit diligendū: cū to tal̓r ſit ad vſuꝫ ẜm ꝙ vti ē referre ad aliud qͦ fruendū eſt frui at̄ amore inhere alicui rei ꝓpter ſe. ¶ Prete̓a ꝓdig peccat mortal̓r nec tn̄ diligit pecnīaꝫ ꝓpter ſe. nō gͦ hͦ eſt coīs ratio in oībꝰ cupidis. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ꝯtingi dilige̓ tꝑalia ꝓpter ſe. et lꝫ in eis nō ſit aliꝗd qd̓ ẜm veri tatem ſit ꝓpter ſe appetendū: nihilominꝰ tn̄ eſtimat̉ hmōi eſtimat̉ em̄ ī illis eē ſufficientia cū nō ſit. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijcit̉ de ꝓdigo dicendū eſt. ꝙ lꝫ nō amet pecuīaꝫ ꝓ pter ſe q̄ eſt res tꝑalis. amat tn̄ honorē vel laudē ꝓpter ſe q̄ ſil̓r eſt res tꝑalis: et ita vterqꝫ diligit rem tꝑaleꝫ ꝓpter ſe: licet aliam et aliam. ¶ Membrum tercium Ercio querit̉ ꝗd inclinat appetitū noſtruꝫ ad illicitū amorē tꝑaliū? cū dico naturam corruptā duo dico. naturā.ſ. ⁊ corruptōeꝫ. ſꝫ ꝯſtat ꝙ natura nō inclinat appetitum ad amore tꝑaliū. qm̄ ẜm naturā primā oīa erāt coīa: ſꝫ vbi ē talis amor non eſt amor ꝓprietatis. gͦ natura ꝗa natura: nō eſt inclinatiuū ad amorē illicitū tꝑaliū. ¶ Item nō ꝗa corrupta. qm̄ nō ſtatim pꝰ corruptōeꝫ facta ē appropria tio. Item criẜ. Non eſt hec ꝯcupīa naturalis. qͥ em̄ ſunt nature oīa ſunt coīa. hoc aūt cū hoīeꝫ occupauerit p̄ter naturā viue̓ facit. ¶ Item lꝫ natura qꝛ corrupta inclinet ad hn̄dum ꝓprium: tn̄ nec natura qꝛ natura nec qꝛ corru pta inclinet ad hn̄duꝫ hͦ. ꝙ hn̄s tꝑalia his non vtat̉: ſed uaritia ad hͦ inclinat: auaritia ꝓut determinat auari tiā ī retinēdo. Un̄ ſeneca. auaritia ꝗcquid oībꝰ aufert ſi bi negat. et cū oīa cupit in vſuꝫ ſuū ꝯuertere. oīa ſibi fa cit aliena: ſꝫ hoc videt̉ eſſe ꝯͣ naturā etiaꝫ in qͦlibet ſtatu. qm̄ natura etiā corrupta qꝛ corrupta ē: ꝓpter ſui indigen tiā ſupplendā appetit vti tꝑalibꝰ. ¶ Item ad hͦ ꝙ auari cō gregent nccͣe ē ꝙ eſt alienū caꝑe: ſꝫ illud videt̉ eē oīno ꝯtͣ naturā hoīs: vt criẜ. ait. raꝑe et auarum eſſe nō eſt hoīm manſuetoꝝ ſꝫ crudelitas feraꝝ. magis aūt his deterio res. his em̄ a natura. q. d. illud eſt ꝯͣ naturā hoīm. ⁊ p̄te rea rapit fera ad vſuꝫ ſuū et hͦ dictat ei natura ꝙ nō hoī. Rn̄ſio. eo mō qͦ om̄e pct̄m dr̄ ꝯtra naturā pͥmitꝰ inſti tutā bn̄ ꝯcedimꝰ ꝙ ſil̓r eſt de auaritia: ſꝫ loq̄ndo de nat̉a corrupta dicēdū ꝙ cū dico nat̉aꝫ corruptaꝫ duo dico. ẜm ꝙ dic aug.ſ. naturā ⁊ corruptōꝫ. pt̄ gͦ ita eē ꝙ nat̉a ⁊ cor rūptio vno motu ꝯpoſito currūt. et ſic vti ꝓprio bn̄ eſt naͣ ture corrupte. ip̄m em̄ vti ē nature: ſꝫ qd̓ eſt ꝓprie ē corru pte. vel pōt eſſe ꝙ in iſto motu p̄ualeat alterū ⁊ hͦ vl̓ ipſa natura. et ſic bn̄ dictat naturā vtr ꝓprio: ſꝫ n̄ ē ab vſu vel etiā corruptō. et ſic ſurgit appetitꝰ non vtendi vtibili(vt ita dicā) ſꝫ potiꝰ reſeruādi illud. et ſic ē pct̄m auaritie. et ſic intelligit̉ qd̓ dicit Senec. ꝙ ea que aufert ſibi negat. ſcꝫ ad vſuꝫ et ſibi facit aliena ſupple ab vſu. non eſt tamē intelligenda corruptio ſine natura ſed ſemꝑ eſt natura
corruptione ſubiecta. ¶ Ad illud qd̓ dicit Criẜ. bn̄ cōce dimus ꝙ aliquid pt̄ eſſe natura fere qd̓ tam̄ eſt in hoīe ex ſua corruptione. et nō ꝓprie ex natura ſua. ſic̄ tum fuit ẜm dyo. in. q. de ira. ꝙ natura carnis eſt iraſci. qm̄ ad hoc eſt natura eius ordīata. ſed hoc nō eſt de natura homīs: cum homo magis ẜm naturā ſuā ſit ordinatꝰ ad māſuetudīem. qm̄ eius natura īmediate ẜm naturā de terminatā cōſiſtit. Similiter dicimꝰ de raꝑe ꝙ nat̉a fe rarum ad hoc eſt determīata ſeu ordinata: non autē ita eſt de natura rationali. ¶ Membruꝫ quartuꝫ Uarto queritur quare a ſenſu viſu dicat̉ eſſe cōcupīa oculoꝝ. Non em̄ videt̉ hoc cō uenire auaricie cū cecus poſſit peccae̓ pec to auaricie. et ita auaricia ſiue cōcupīa oculoꝝ nō eſt ſemꝑ ẜm ſenſum viſum. ¶ Pretera auari cia pt̄ eſſe appetitus ſcīe. et cōſtat ꝙ ſcīa ꝓprie loquendo nō eſt de viſibilibꝰ aut alijs ſenſibilibꝰ ꝑ ſe aut per acci dens. gͦ auaricia ẜm ſuam generalitatē ẜm quā eſt pct̄ꝫ. nō videtur debere denoīarta concupīa alicuius ſenſus. ¶ Preterea. aliꝗs videns equū pt̄ delectari. nō ſolum in precioſitate eiꝰ ſed etiā in pulcritudīe eiꝰ. ponamus er go ꝙ pulcritudo moueat eum ad appetendū. cōſtat ꝙ re ducetur hoc pct̄m ad cōcupīam oculoꝝ. qd̓ videt̉ cū ibi ſit inordinatꝰ appetitus habēdi bonū mutabile ſubiacēſ fortune. ¶ Sed cōtra illa delectatio videt̉ eſſe delectatio carnalis. quēadmodū delectatō que ē in viſu pulcre mu lieris. et ita eſt ẜm cōcupiſcētiam carnis. ¶ Ad qd̓ di cendū ꝙ ẜm ꝙ dic aug. ī li. de li. ar. aīa debite cōuertit̉ cū ſcꝫ ad deū cōuertit̉: ⁊ ſic ē meritū. aut indebite cū ſcꝫ ad creaturā nō referendo ad increatū. ſed tūc aut cōuer titur ad bonū ꝓpriū interiꝰ: et ſic eſt ſuꝑbia. aut exterius et ſic fit curioſa. aut ad inferius et ſic fit carnalis. ſic gͦ iuxta primū ſumit̉ ſuꝑbia vite. iuxta ſcd̓m cōcupiſcētia ocl̓oꝝ. iuxta terciū ꝯcupīa carnis. qꝛ gͦ bona exteriora maxīe app̄hendūt̉ a ſenſu viſu ẜm ꝙ dic ph̓us. ꝙ certi or eſt et plures nobis dr̄as rerū on̄dit. et reſpectu illoꝝ dicit̉ ꝯcupīa illa. iō dr̄ ꝯcupīa ocl̓oꝝ. ¶ Sil̓r nō valꝫ qd̓ obijciebat̉ de ceco. licet eī color rei nō poſſit ꝑuenire ad viſum huiꝰ ceci: tn̄ cognitio huius viſus pt̄ deuenire ad ocl̓ꝫ aīe īteriorē. ¶ Ad illd̓ ꝙ q̄rit̉ ſi appetit̉ equꝰ ꝓpt̓ ſui pulcritudīeꝫ ad quā radicē reducat̉. dicimꝰ ẜm aug. ī li. ꝯfeẜ. dicētē ex hac euidentiꝰ diſcernit̉ ꝗd voluptatis ꝗd curioſitatis agat̉ ꝑ ꝯſēſꝰ. ꝙ voluptas pulcra. canora. ſu quia ſapida. leuia ſecura. curioſitas aūt his ꝯtraria tē ptādi ca. nō ad ſubeūdā moleſtiā. ſꝫ ad exꝑiēdi noſcēdiqꝫ libidīeꝫ. pꝫ gͦ ꝙ ille appetitꝰ īꝙͣtū mouet̉ a pulcritudīe re fert̉ ad ꝯcupīaꝫ carniſ: Si at appet̓ poſſeſſio rei ꝓpt̓ ip̄aꝫ rem: reduce̓t̉ tūc ad ꝯcupīaꝫ ocl̓oꝝ. ¶ Ad illd̓ et ē qd̓ dīc be. ī gl. ſuꝑ illd̓. j. ioh̓. ij. Om̄e qd̓ ē ī md̓o ⁊cͣ. dīc ei. ꝯcu piſcētia carnis ē ī oībꝰ q̄ ad voluptatē ⁊ delitias ꝑtinet ꝯcupīa ocl̓oꝝ ē oīs curioſitas q̄ fit ī magicis artibꝰ. ī cō tēpladis ſpectacul̓. ī ſuꝑfluis acꝗ̄rēdis rebꝰ tꝑalibꝰ ī di noſcēdis carpēdiſqꝫ vicijs ꝓxīoꝝ. ¶ Sꝫ obijciet aliquis qm̄ ſi ſuꝑbia ꝑtīeat ad bonū īteriꝰ et nͤ exteriꝰ. videt̉ auaricia n̄ ſit ip̄iꝰ ſcīe. Sil̓r pt̄ obijci ꝙ ſuꝑbia n̄ pt̄ eē ali cuiꝰ boī exterioris. Ad qd̓ dicīꝰ ꝙ bonū īteriꝰ qn̄ꝫ īducit rōꝫ boī exterioris ⁊ ecōuerſo. v̓bi gr̄a. ſcīa ē bonū īteriꝰ. qn̄ꝫ p̄cedit excellētiā qn̄ꝫ ſufficiētia apparētē. ⁊ tūc induit rōꝫ boī exterioris ſb̓iacētis fortūe qͦ ad hͦ. prīo gͦ mō ē ſu perbia appetitꝰ īordinatꝰ ſcīe. ſcd̓o mō auaricia ſil̓r ē in ceteris intelligēdum. ¶ Nembrum quintum Uinto q̄rit̉ an auaricia ſit capitale viciū et vidr̄ ꝙ nō. dīc ggͦ. ſuꝑ iob. Auaricia ali qn̄ orit̉ ꝑ elatōꝫ aliqn̄ ꝑ tīorē. dū eī ꝗdā ſū ptuū ncc̄ia timēt mētē ad auariciā relaxāt ſūt alij q dū potētōres videri appetūt: ad alienarū reruꝫ ambitū ſi dūt̉. ẜm oriri ex alio pct̄o. gͦ nō

eſt capitale. Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ auaricia ꝙ ſic vel ſic oriat̉ aliqn̄ hoc nō impedit qn ſit capitale viciū. qm̄ mō tus timoris aut elatōnis nō ſunt ī eadē vi cū motu auari cie. qm̄ motꝰ auaricie ē in vi ꝯcupiſcibili vt ptꝫ ⁊ in mo tu appetēdi et retinēdi et nō dādi: ſꝫ motꝰ elatōis ⁊ timo ris eſſe pn̄t in iraſcibili vel rōnali. ad hͦ v̓o ꝙ nō diceret̉ capitale viciū ꝓpter hͦ ꝙ oriret̉ ex illis. opteret ꝙ illi mo tus eēt priores motu auaricie et etiā in eadem vi. ¶ Nembrum ſextum Exto querit̉ vtrū auaricia ſit viciuꝫ ſpiri tuale an carnale. et videt̉ ꝙ ſpūale. ꝑ illud qd̓ dīc greg. in fine iob. qꝛ illud pct̄m noī nat inter ſpūalia gͦ eſt ſpūale. ¶ Contͣ ſpi ritualia pct̄a qꝛ ſpūalia ſunt. vidētur poſſe ineſſe dyabo lo: cū ipſo em̄ coīcamꝰ rōne nature ſpūalis: ſꝫ auaricia n̄ ineſt ei gͦ nō eſt ſpūale. ¶ Item alia qͣtuor ſpūalia inſunt ei gͦ et illud rōne eadē deberet ineſſe ei ſi eſſet ſpūale. gͦ ſi nō ineſt nō eſt ſpūale. ¶ Iuxta hͦ querit̉ cuꝫ motꝰ luxurie magis a natura elonget̉ ſpūali. et plus appropinq̄tur na ture carnis ꝙͣ motꝰ auaricie. et motꝰ laxurie videat̉ poſ ſe dyabolo ineſſe vt pꝫ in demonibꝰ incubis quare nō ſi militer motus auaricie? et videt̉ ꝙ multomagis per id. Et dicendū. ꝙ ſpūs hūanus ſi ſit ꝯiunctꝰ corꝑi: eſt tn̄ ſeꝑabilis a corꝑe ⁊ ideo dupl̓r pōt ꝯſiderari. ⁊ iuxta hoc pōt aliꝗd dici ſpūale dupl̓r. vel ꝙ ineſt ſpūi inꝙͣtum ē ſe ꝑabilis. et ſic ineſt ei inꝙͣtum ſpūs eſt. et ſic dr̄ quō ad hͦ coīcare cū natura angelica. et ſic eſt verū ꝙ pct̄m ſpūale qd̓ ineſt ſpūi: ineſt dyabolo. ſic̄ ſuꝑbia. ira. inuidia. acci dia. Sil̓r dr̄ ſpūale qd̓ ineſt ſpūi inꝙͣtum regit corpus ⁊ appetit ea quibꝰ indiget corpꝰ vel indigere videt̉. et iuxta inordinatōeꝫ hꝰ appetitꝰ ſpūale ſumit̉ qd̓ eſt in auaricia. qm̄ auro vl̓ argēto nō indiget aīa ꝓpter ſe: ſꝫ ꝓpter corpꝰ potiꝰ ſꝫ cetera q̄ dicūt̉ ſpūalia inſunt aīe inqͣtū ē nat̉a di ſtincta a corꝑe. d̓ accidia tn̄ dicimꝰ ꝙ vno mō cōpulatur cū cupiditate. alio mō cū ſuꝑbia: qm̄ aliqn̄ orit̉ ex hoc ꝙ appetit̉ quies corꝑis. aliqn̄ ex vagatōe ſpūs qm̄ tedet bn̄ age̓. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de demonibꝰ incubis. dicimꝰ ꝙ in ip̄is nō eſt motꝰ luxurie ẜm veritatē. vn̄ nō hn̄t cor pora vnita ꝑ modū vnionis ꝑfectōis cū ꝑfectibili: ſꝫ po tius motoris cū mobili: ſꝫ eſt ibi illuſio ⁊ deceptō. et de hͦ magis al̓s. ⁊ eodē mō dicimꝰ ꝙ ī auaricia decipit creatu ras mūdi. xiiij. ſapiē. creature dei in odium facte ſunt: et in muſcipulam pedibus inſipientium. ¶ Nembrum ſeptimū Eptimo querit̉ de alijs pct̄is q̄ ſunt circa amorē tꝑaliū vtrū ſub auaricia ꝯtineātur. Et primo de ambitōne. Scd̓o de prodiga litate. Tercio de alijs de quibus loquitur ph̓us. De prīo ſic videtur.§. j. ꝙ ambitō hēat reduci ad cupiditatē. qm̄ ip̄a ē cupiditas bonoꝝ ſubiacētiū fortūe. ¶ Contͣ. dic aug. ī li. d̓ vera re Ambitō ſcl̓i facit ſuꝑbos. ꝯcupīa v̓o curioſos. gͦ reducet̉ potiꝰ ad ſuꝑbiā ꝙͣ ad auariciā. ¶ Itē idem in li. ꝯfeſ. Iu bes dn̄e vt ꝯtinea a ꝯcupīa carnis ⁊ ꝯcupīa ocl̓oꝝ ⁊ am bitōne ſcl̓i. ꝑ ābitōeꝫ ſcl̓i ītelligit ſuꝑbiam. gͦ ambitō ad ſuꝑbiā reducit̉. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ ambitō ē appetitꝰ potētie. potētia at pt̄ appeti ꝓut ꝑ illā acꝗrit̉ apparens ho norificētia ⁊ ſic reducit̉ ad ſuꝑbiā. vel ꝓut apparens ha būdantia vel ſufficiētia: ⁊ ſic reducit̉ ad ꝯcupīaꝫ ocl̓oꝝ. vn̄ aug. in. j. ꝯfeſ. Auaricia poſſide̓ vult ml̓ta ⁊ dn̄e poſ ſides oīa. potētia v̓o intelligit̉ ī poſſeſſione oīm. vn̄ pſal. Ecce cogͦui qm̄ deꝰ meꝰ es. gl. ꝙͣtumlibꝫ auarꝰ ſis ſufficit tibi deꝰ. etem auaricia terra q̄rit poſſide̓ totā. adde et ce lum: adde qd̓ plus ē ꝗ fecit celum et terram. Deinde queriturᵐ.§. ij. de ꝓdigalitate an ſit viciū. ⁊ vr̄ ꝙ nō. ꝓdigalitas em̄ aut
eſt capitale viciū aut ad aliqd̓ reducibile. ſi ſit capitale ergo erūt adminꝰ octo capitalia. ſꝫ dicit greg. ꝙ tm̄. vij. ſunt. Si ad aliud reducibile: q̄ritur ad qd̓. nō ad auari ciam: cū videant̉ eē oppoſita. ſic̄ om̄ia dare et nihil dare nec ad aliud nultomagis vt videt̉. ¶ Itē que ē rō vt ꝓd galitas nō ē viciū capitale ſic̄ auaricia. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ nat̉a corrupta q̄ inclinat ad pct̄m qꝛ corrupta ē. nō in clinat ad dādū omīa qd̓ ꝓdigalitas facit vt ibi ponat fi nem. ſꝫ vlteriꝰ vt laudet̉ ip̄e ꝗ dat: vel vt honoret̉: vel fiat ditior. et iō ꝓdigalitas cū ſit ad aliud viciū reducibile: nō debet poni capitale. qn̄qꝫ em̄ reducit̉ ad ypocriſim. qn̄ꝫ ad inanē gl̓iaꝫ. et qn̄ꝫ ad auariciā ſiue cupiditateꝫ. licet em̄ ꝙͣtū ad ip̄os actꝰ opponant̉ auaricia ⁊ ꝓdigali tas: nō tn̄ aliqn̄ ꝙͣtū ad fine. vtrobiqꝫ em̄ ē ꝯcupīa rei tē ꝑalis. cōcupīa aūt eſt ex indigētia ſic̄ dīc criẜ. indigētia eſt cōcupīe principiū. Ratio aūt ꝓpt̓ quā auaricia poīt̉ capitale. nō ꝓdigalitas ē: qꝛ corruptō nature magis in clinat̉ ad cōplemētū ſui qͦ ad ſufficiētiam: ꝙͣ ad cōicatōꝫ uaricia em̄ ē ad retinēdū ſibi. ꝓdigalitas autē alteriꝰ ad dandū alteri qd̓ nō eſt dandū. Peinde queriturᵐ.§. iij. de tercio. Ponit aut moralis ph̓us. vnā medietatē q̄ dr̄ maḡficētia circa donatōꝫ magnaꝝ rerū. ⁊ extrema huic medietati reſpōdētia. Aliā medietatē poīt q̄ dr̄ liberali tas circa donatōꝫ ꝑuaꝝ rerū: et ſil̓r extrema huic reſpō dentia. Theologꝰ v̓o reſpectu huiꝰ ⁊ illiꝰ ſolū poīt vnā medietatē et extrema ſibi reſpōdentia reſpectu huius. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ finis moralis ph̓i ē felicitas ciuilis. nec vltra ꝓgredit̉. ꝗ vult ꝯſeruare pacē ciuitatis: ncc̄e ē vt in hͦ attedat dr̄am vt magnis det magna: ꝑuis ꝑua. et id̓o aliā medietatē ⁊ alia extrema determinat̉ circa hec et circa illa. vn̄ ſua extrema poīt ẜm ꝑuū et magnū. Sꝫ theologꝰ attēdit tanꝙͣ ꝓ fine felicitate eternā. ph̓us em̄ ad hunc finē nō potuit ꝑue nire nat̉a et rōne. ſic̄ potuit fidelis argumēto gr̄e ⁊ ex adiutorio fidei. ſcꝫ ꝙ ī felicita te illa attēdit̉ rōne fruitōis. ſꝫ licet cōparādo res poſſet dici hͦ ꝑuū illd̓ magnū: tn̄ comꝑatōe ad hmōi felicitateꝫ nihil dr̄ magnū. ij. coꝝ. iij. illd̓ qd̓ momētaneū ⁊ leue ⁊cͣ. ¶ Querit̉ etiā adhuc qꝛ ꝗ retinet oīa peccat ⁊ ſic auarꝰ ꝗ dat om̄ia nō videt̉ peccare ſꝫ magis aggredi ꝑfectionē euāgelij et adimplere cōſiliū. gͦ dare qd̓ dandū ē cū cete ris ccūſtātijs debitis: erit hn̄s tm̄ extremū vnū ¶ Et di cendū ꝙ licet dare om̄ia ꝓpter xp̄ꝫ nō dicit extremū ẜm ſuꝑfluitatē ſꝫ magis ꝑfectōꝫ. ẜm ꝙ dr̄ math̓. xix. ſꝫ ibi eſt extremū ẜm ſuꝑfluitatē. ſcꝫ dare oīa ꝓpter finē tꝑalem vel honorē vel ad hmōi. et ita dare oīa: et pt̄ eē ꝑfectōis actꝰ et actꝰ vicij. nō aūt ſic ē de hoc ꝙ ē retinere oīa. qm̄ illud nō pt̄ fine debito formari. nō em̄ poſſuꝫ ꝓpt̓ deum velle retinere om̄ia vt ſic eſſet altera differētia. ¶ Nembrū octauum Ctauo querit̉ de oppoſito auaricie. Et vr̄ ꝙ caritas ſit ei oppoſita. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ſuꝑ illd̓ psͣ. bonū mihi lex oris tui ⁊cͣ. glo. illa lex ē caritas. alterū refert̉ ad cupiditatē. Nam caritas tēdit et trahit ſurſū cupiditas deorſū. oppon caritas et auaricia. ¶ Itē vidr̄ ꝙ liberalitas ſit ei oꝑ ta. cū illa ſit in dando oīa. auaricia in retinēdo. ¶ Item vidr̄ ꝙ ꝓdigalitas q̄ ē ī male oīa dando. auaricia v̓o in male oīa retinēdo. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ cupiditas general̓ oppoīt̉ caritati. ẜm ꝙ cupiditas ē appetitꝰ īordīatꝰ rei mutabil̓ ꝓpt̓ ſe. ⁊ caritas ē appetitꝰ rei īmutabilis. qm̄ ſi rei mutabil̓ hͦ ē inqͣtū ē ordīata vel relata ad īcōmutabi le bonū. ſpālis at̄ auaricia q̄ determīat̉ circa bonū fortūe ſubiacētis directe opponit̉ liberalitati. Uel alit̓ diſtin guendū ē qͦ ad actū interiorē. ꝗ ē dilige̓ qd̓ nō ē diligēdū opponit̉ caritati. qͦ ad exteriore liberglitati vel ꝓdigali tati. exterior em̄ actꝰ cōſiſtit ī retinēdo. et pꝫ ꝙ dr̄nter op ponit̉ auaricia ꝓdigalitati et liberalitati. qm̄ liberali tas eſt ſicut medietas.

Queſtio .clviij.
¶ Nlembrum nonum Ono querit̉ de magnitudine huiꝰ pct̄i. ⁊ p̄ mo in ꝯꝑatione ad idolatriam. videt̉ em̄ ꝙ pct̄m auaricie ſit tantū qͣntum pct̄m ydola A trie. ꝑ hoc qd̓ dr̄ ſuꝑ illud Eph̓. v. auaricia qd̓ eſt ydoloꝝ ẜuitꝰ. glo. eqͣt auariciam ydolatrie. ⁊ infra Uel iō auaricia eqͣta eſt ydolatrie: qꝛ eſt illud. ⁊ ita pct̄m auaricie ē tantū qͣntū pct̄m ydolatrie. ¶ Itm̄ Col̓. iij. aua ricia ē ydoloꝝ ẜuitꝰ glo. tam fugienda ē ſic̄ ydolatria: cui ſil̓e ⁊ par vicium eſt. qꝛ rebꝰ ꝓ deo ẜuit. ⁊ infra recte ydo latrie ꝯꝑat auariciam. q̄ eſt non diſpar malicia. ¶ Item Yſa. ij. Repleta eſt terra argēto ⁊ auro glo. inter ydola auaricia ꝯputat̉. ſic gͦ vel ē ydolatria vl̓ ꝑs ydolatrie: ⁊ tā tum pct̄m qͣntū ydolatria. ¶ Contra auaricia ē ꝯͣ huma nam eꝗtatem: ſꝫ ydolatria ē ꝯd̓inaꝫ maieſtatē. qd̓ ptꝫ per illud qd̓ dr̄ ſuꝑ illud Eph̓. v. Ydolatria dei honorificēti am vſurpat ⁊ ſibi vendicat. gͦ hec non ē illa nec ꝑs illiꝰ. nec tantū pct̄m. ¶ Pret̉. qͣre dr̄ auaricia ydoloꝝ ẜuitus Rn̄det̉ ꝑ illud qd̓ dr̄ phil̓. iij. qͦꝝ deus vent̓ eſt ⁊cͣ. glo. au gu. hoc ab hoīe colit̉ qd̓ p̄ ceteris diligit. ſꝫ auaricia p̄ ce teris diligit pecuniā et ſuꝑ deū ⁊cͣ. ¶ Sꝫ obijcit̉ ꝙ ſil̓r de beret dici de gula ꝑ eādem glo. q̄ p̄cipue ad hͦ adducit̉. vn̄ ſubdit̉ in eadē glo. ꝙ deꝰ oībꝰ rebꝰ maior ē ⁊ melior. ⁊ pꝰ oībꝰ diligēdus ē vt colatur. illi at̄ deum faciūt ventrē ⁊cͣ. ¶ Item Oſee. xij. Inueni ydolum mihi. glo. int̓li. ſic̄ loſo deus venter ē. ita auaro auꝝ. ¶ Forte dicet̉ ꝙ aua ẜuit pecunie ſic̄ eſt deo ẜuiēdum: ⁊ ſic̄ ydolatria ẜuit ydo lo. ⁊ ideo rōne ẜuitutis hͦ dr̄. Sed obijcit̉ tunc. ꝙ ſil̓r eſſe tunc in gula. ꝑ illud ad Ro. vl. hmōi em̄ xp̄o dn̄o non ẜ uiunt ſꝫ ventri ſuo. ¶ Preterea illa ẜuitꝰ videt̉ eſſe in om ni pct̄o genē̓alis. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ Ioh̓. viij. ꝗ facit pct̄m ẜuus ē pcti. ⁊ ita poſſet tūc illud dici de omni pct̄o. ¶ Ad qd̓ di cendum ꝙ bene ꝯcedimꝰ ꝙ ydolatrie non equat̉ auaricia in quantitate pct̄i. vnde dicimꝰ ad illud ꝙ nō eſt eqͣlitas ⁊ comꝑatio in proportōne: ſꝫ in proporcionalitate vt vult Criẜ. qm̄ ſic̄ ydolatria ſe hꝫ ad ydolum: ſic in qͣdam ſimi litudine auaricia ad nūmum. Et q̄rit Criẜ. qͣre ydolatrie comꝑet̉ auaricia. ⁊ poſtmodum rn̄det ſic. hn̄t multi pecu nias ⁊ eis vti non audent. ſꝫ vt ſacra deponant ad nepo tes ⁊ ꝓnepotes intactas tranſmittūt. libentiꝰ oculos tra derent ꝙͣ hoc ſcūptile. Illi in multis non obediunt ydolo hi at̄ ſubijciunt̉ pecunie. Illi ſculptilibꝰ oues ⁊ boues im molant. auaricia dic̄ immola mihi tuamipſius animam Nota gͦ ſil̓itudinē. ꝙ ſic̄ ſancti viri venerant̉ reliꝗas ſan ctoꝝ. nec eas p̄ reuerētia tange̓ audent: ſic auarus ſe hꝫ reſpectu pecunie. Et iteꝝ qm̄ in immolatōne excedit aua rus ydolatras. Plus eī eſt immolare ſe ꝙͣ ſua. Aliter et̄ exponit̉ illa ꝓportionalitas Eph̓. v. ſic dicendo. Auaricia equata eſt ydolatrie. qꝛ ſic̄ ydolatria dei honorificentiam vſurpat ⁊ ſibi vendicat: ita auarꝰ res dei quas deus vult ẜuare in zentibꝰ: vſurpat ſibi ⁊ recondit. Aliter volūt alij exponere. vt ſolum eſſet ꝓportionalitas in genere. vt ſic̄ ydolatria magnum peccatum eſt. ita auaricia. Etiaꝫ aliter exponit glo. ad Col̓. iij. Sicut ydolatria nitit̉ deo auferre gloriam ne ſolus nomen diuinitatis habeat. ita auarus in res mundi ſe extendit. vt ſolus vſurpet que de us ꝓ omnibꝰ fecit. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ de ẜuitute rn̄de mus. concedo ꝙ etſi non ſimpliciter: tn̄ quo ad hoc eſt ef fectus ydolatrie in omni pct̄o. qm̄ ibi p̄ponit̉ in delecta tione bonum ꝯmutabile bono incōmutabili quo ad effe ctum. licet non qͦ ad intellectum ſiue eſtimationem. Sed econtra deo ſuꝑ omnia dehemꝰ dilectōnem. ⁊ ipſi ſoli ho norem latrie exhibere. ⁊ in ipſo ſolo ꝯfidere. de qͣ ꝯfiden tia ⁊ eius oppoſito dr̄ hiere. xviij. quo ad hoc gͦ ꝙ omnis pctor poſtponit deum principaliter in dilectione rei mu tabilis quā diligit: eſt rō ẜuitutis in omni pct̄o. ſꝫ adhuc plus eſt in gula. ꝓpter qd̓ dr̄ illud ad Ro. vl. ⁊ ad Phil̓. qm̄ ꝗ recte colit deum: omnia facit ad nutum eius. ſꝫ gu loſus omnia ad voluntatem ventris ſui facit. ẜm ꝙ dr̄ in
glo. ſuꝑ illd̓ ad Ro. vlt. alijs eī adolant̉ ⁊ alijs detrahūt vt vētre ſuū poſſint adimplē̓. tn̄ hͦ nō ē intelligēdū de om ni guloſo ſꝫ de eo ꝗ eſt ī hoc pct̄o ꝓfundatꝰ. Sic ē d̓ aua ro qꝛ quicqd̓ facit: facit vt ꝯ get pecuniā ⁊ vt ag tam cuſtodiat: cū tn̄ de ederit tꝑalia ad hͦ vt diſpergat nō vt cuſtodiāt̉. diſperge̓ em̄ dn̄i eſt ſꝫ famuli cuſtodire. vnde Criſo. loquēs de auaro dīc. cuſtodire famuli ⁊ con ſumere dn̄ationis eſt. cū gͦ cuſtodias ⁊ nō diſꝑgas famū lus es. ſed nō ideo accepiſti pecuniā vt eā cuſtodias ſꝫ vt eā diſtribuas. Si vellet eā cuſtodire: nequaꝙͣ eā omnibꝰ dediſſet. qꝛ cū adhuc illud ẜuire poſſet inueniri ī guloſo ⁊ ita ẜm hͦ gula debēt dici ydoloꝝ ẜuitꝰ. ideo vlteriꝰ nō tandum ē. ꝙ ſeruire auari ē in maxīa ꝓximitate ẜuituti ydolatrie. licet em̄ ydolū rōne forme artificialis ſit ali quid: tn̄ qͦ ad hͦ vt ydolatra credit ī eo eē potētiā ad ſub ueniēduꝫ nihil ē. vn̄. j. ad Corin. viij. Scimꝰ qm̄ ydolum nihil ē. tn̄ qn̄qꝫ ad deceptōeꝫ ydolatria p̄ſidet ibi dyabo lus ⁊ dat rn̄ſa Abac̄. ij. oīs ſpūs nō ē ī viſceribꝰ eiꝰ. glo. in ſerſi dolis hereticoꝝ ⁊ figmētis dyaboli nulla eſt gr̄a ſpūſſct̄i. ſi tn̄ ẜm imaginē diuinitatis ⁊ pulchri tudinē ⁊ natū p̄ferre videāt̉ nihil ē in eis ſpirans ⁊ vi tale. Iterū error humanꝰ aurū ⁊ argentuꝫ gemas ⁊ ſeri cur blata ſunt vel operta ydola ꝓ fulgore deos eſtit ibꝰ formā ſed vitā artifex dare nō pōt. ecce ꝙ ydolū il ē ꝙͣtum ad illud qd̓ credit ibi eſſe ydolatra. nec in ydolo eſt aliꝗs ſpūs vnitꝰ. eſt em̄ quoddā figmen tum purū ſine veritate exiſſēte. ⁊ ideo ip̄i ydolo qd̓ eſt. ſi nihil ⁊ eſt infimū valde inter oīa: appropinquat ſimili ter pecunie que eſt infimū inter oēs creaturas. hoc autē eſt bonū mutabile terrenū. ⁊ maxime metallū qd̓ appctū auarus ⁊ ita ptꝫ ꝙ auaritia in maxīa ſil̓itudine ſe habet ad ydolatriā. qꝛ ſicut iſta colit nihil ⁊ illa nihil. nobilio ra em̄ ſunt bona que appetūt alia peccata vt ptꝫ in gula que appetit cibū qui ordinat̉ ad ſuſtētatōeꝫ nature. ⁊ ſi militer luxuria appetit coitū qui ordinat̉ ad ſuſtētatōeꝫ ſeu ꝯſeruatōeꝫ nature. ſed cū in rebꝰ mutabilibꝰ ſūt q̄dā ſuꝑiora. quedā media. ⁊ quedā infima: corpꝰ terrenū eſt infimū. ⁊ adhuc in ordine terrenoꝝ corpoꝝ metallū eſt magis infimū: licet ī ordine metalloꝝ vnū ſit ſuperius quo ad nobilitatē ⁊ p̄cioſitatē altero. ⁊ ideo inter om̄ia corꝑa illud reſpectu cuiꝰ attendit̉ auaritia ꝓprie: ī maxi ma ꝓximitate ſe habet ad ydolū. nec ſic ē de rebꝰ eſibili bus: qm̄ ille de ſe ordināt̉ ad ſuſtētatōeꝫ hūane nature ⁊ ꝓximo ⁊ īmediate. nō ſic aurū ⁊ argentū ſꝫ ſolū ad p̄ciū ¶ Querit̉ etiā vtrū auarus peior ſit demoniaco; ⁊ vide tur ꝙ ſic. ꝑ hoc qd̓ dicit Criſo. loquēs de demoniaco illo de quo habet̉ math̓. viij. ⁊ comꝑat ei auarū ꝑ ſil̓e ei incō trario ita dicens. quēadmodū denudationē demoniaco facit inſania: ita hec inſania oꝑat̉ philargie. qm̄ ſicut il le ſe denudat ſic iſte cōgregat. denudatōne aūt illa hͦ co oꝑtoriū miſerabiliꝰ eſt. demoniacꝰ em̄ in hoc ꝙ ſe denu dat nō nocet niſi ſibi. ⁊ in hoc caſu tm̄ ſequitur: ſed aua rus nocet ſibi ⁊ alijs. ſic gͦ auarꝰ peior eſt demoniaco in quo eſt ratio ligata. ¶ Item difficiliꝰ adheret demonia cus demoni ſi bedit: ꝙͣ auaritie ꝯcupiſcētia. Nā illi nō obediūt in q iuſdā. hi aūt in oībꝰ ſubijciūt ſe. vnd eccͣi. x. pecunie obedi īa. ¶ Ad hͦ dicē ꝫ ꝙ qͦ ad hͦ ꝙ in demoniaco eſt ratō ligata. vn̄ liberā ratōeꝫ vt ī illo ſtatu poſſit exire in bonū penitētiā. ⁊ qͦ ad hoc ꝙ illa itio nō ē in demoniaco niſi ꝑ penā. de tali em̄ loquit̉ Criẜ. ⁊ in auaro eſt ꝑ culpaꝫ. ⁊ auarꝰ ⁊ ſibi ⁊ alijs nocet. talis demoniacꝰ ſolū ſibi. ꝯcedimꝰ ꝙ quo ad hoc peius eſt ꝙͣ in demoniaco ¶ Nlembrum decimuꝫ Ecimo queritur de quibuſdam caſibꝰ in cidentibꝰ circa auaritiam. Et primo de hͦ ſunt duo auari vnꝰ plus hn̄s alt̓ minꝰ. et vterqꝫ amittat qd̓ hꝫ. querit̉ ꝗs eoꝝ plus peccat ibi? ⁊ videt̉ ꝙ qui plus habet. qm̄ videt̉ plus do

lere. gͦ ⁊ amplius diligebat. qm̄ ẜm ꝙ dicit Aug. intentō dilectionis apparet ex intenſo dolore amiſſionis ⁊ ita plꝰ peccabat ⁊ in retinendo ⁊ in amittendo. ¶ Sꝫ ꝯͣ videt̉ ꝙ non ſit ncc̄e ꝑ ſimile in contrario. qm̄ tanta caritas pt̄ el ſe vel maior in vidua offerente duo minuta: ꝙͣta in diui te offerente. x. milia talenta. gͦ tantum vel maius meritū. ¶ Sil̓r ꝑ ꝯͣrium qm̄ tantum vel maiorem affectum pt̄ hr̄e ille pauꝑ circa pauca q̄ hꝫ: ꝙͣ diues circa multa. Itm̄. ij. coꝝ. viij. ⁊. xxj. Luc̄. vbi hr̄ de vidua dic̄ glo. Non ꝯſide rat dn̄s quantum ſꝫ ex qͣnto. gͦ non qꝛ plus amiſit plus vi det̉ dolere: ita nec etiam plus peccare. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ non eſt oīno ſimile ex ꝑte caritatis ⁊ cupiditatis. ſi enim qͣntitatem rei ſeꝗtur quātitas affectionis: bn̄ ſeꝗt̉ ꝙ ille I plus hꝫ plus dolet in amittendo. ⁊ plus peccauit cum mpliꝰ inordinate dilige̓t. ſꝫ caritas non reſpicit ẜm eqͣ lem qͣntitatem dati: ſꝫ potiꝰ affectum dantis reſpectu eiꝰ ꝓpter quem dat. qͣntitas at̄ cupiditatis multotiens ſeꝗt̉ qͣntitatem rei cupite. ſꝫ nō eſt ita de caritate q̄ reſpicit illū ꝓpter quem dat̉ ⁊ iō non ē ſil̓e. ¶ Querit̉ et̄ de iſto. Sint duo pauꝑes vterqꝫ ꝯgreget ſuꝑfluum. ſꝫ vnꝰ vſqꝫ ad mil le alter vſqꝫ ad centum tm̄. querit̉ ꝗs eoꝝ plus peccat? ⁊ videt̉ ꝙ ille ꝗ vſqꝫ ad mille. qm̄ plus recedit a medio. v̓tus v̓o in medio ꝯſiſtit. ¶ Sed ꝯͣ ſic arguit Criẜ. ꝯcupīe pͥncipium eſt indigentia. gͦ ꝙͣtomaior eſt indigentia tan tomaior eſt ꝯcupīa. ⁊ econuerſo ꝙͣtominor indigentia tā tominor ꝯcupīa. ſꝫ in eo ꝗ ꝓceſſit vſqꝫ ad mille eſt mino indigentia. gͦ minor ꝯcupīa. gͦ minꝰ pct̄m. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ indigentia nature corrupta eſt. ſꝫ iſta indigentia pt̄ attē di quo ad penam vel qͦ ad culpam. de pͥmo veꝝ eſt qd̓ diē Criẜ. de alio dicimꝰ ꝙ omnino eſt econtrario.ſ. vt ſi ſit minor indigentia culpabilis ꝙ ſit maior cōcupīa. Unde ꝓuerb̓. xxx. tria ſunt inſaturabilia. glo. creſcit amor nū mi quantum pecunia creſcit. ⁊ ſic iteꝝ dic̄ Criẜ. Si ma gis diligit magis ꝯcupiſcit. Si magis ꝯcupiſcit: magis eſt in infirmitate. Un̄ auarus qͣnto eſt ditior tanto eſt in maiori indigentia. Un̄ ꝓuerb̓. xiij. ē diues cum nihil ha beat: ⁊ eſt pauꝑ cum in multis diuitijs ſit. ¶ Querit̉ eī de alio. Sint duo clerici vnus eſt ꝯtentus vno bn̄ficio tn̄ qꝛ auarus pauca expendit. ⁊ qm̄ cupidus multa ꝯgre gat: alter vult hr̄e plura bn̄ficia. tn̄ omnia ſua expendit. Querit̉ ꝗs eoꝝ plus peccat? ꝙ vterqꝫ peccet patet ꝑ hoc qd̓ dr̄ vl. ad hebre. Sunt mores ſine auaricia ꝯtenti pn̄ tibꝰ: auarus eſt ꝗ tenax eſt ⁊ cupidus in accipiēdo. ſꝫ pri mꝰ peccat plus. qͣre gͦ magis p̄dicant p̄dicatores nr̄i ꝯ ſe cundum ꝙ ꝯͣ p̄mum? ¶ Item videt̉ ꝙ pͥmꝰ ſimpliciter p peccet qꝛ ſibi nocet ⁊ nulli ꝓdeſſe videt̉. ſꝫ ſcd̓us ꝙͣuis ſibi noceat: tn̄ multis ꝓdeſt vt videt̉. ⁊ ita p̄mus magis pec cat. ¶ Ad ꝯͣrium apparet. vnum em̄ beneficium eſſe vide tur deputatum vni ⁊ non plura. gͦ ſcd̓us magis peccat. ¶ Rnº. ſupponamꝰ ad pn̄s ꝙ pͥmus plus peccet. tn̄ plus dꝫ p̄dicari ꝯͣ ſcd̓m ꝙͣ ꝯͣ pͥmum. qm̄ de illo ꝗ hꝫ plura ma nifeſtum eſt ꝙ eſt cupidus. de alio v̓o non eſt ita manife ſtum. ſꝫ ſi pauca videatur expendere in aliꝗbꝰ. in alijs tn̄ que ignorant̉ pt̄ expendere ille. Item ꝗ plura habet. in ſcandalum potius congregat ꝙͣ alter. ¶ Querit̉ etiam de alio. eſt tempus famīs ⁊ ſunt multi pauꝑes non habē tes ſuſtentationem. eſt etiam theologus p̄dicator hn̄s li bros theologie in ꝗbꝰ ſtudet vt poſſit p̄dicare. dꝫ ne inſtā te hac ncc̄itate vendere libros ⁊ pauꝑibꝰ dare ad ſuſten tationem. hoc videt̉: qm̄ tenet̉ ſubuenire eis inꝙͣtum pt̄. ⁊ ꝓut indigentia exigit inſtanti tali ncc̄itati. ¶ Sed con tra. el̓ina ſpūalis maior eſt ꝙͣ corporalis el̓ina. predica tio eſt el̓ina ſpūalis ⁊ indiget libris vt ſciat p̄dicare. er go non tenetur vendere. ¶ Reſpondeo bene concedimꝰ ꝙ p̄dicare eſt maius bonum in genere. ſed ille pt̄ vtrunqꝫ acere ſimul. qm̄ pauca ſufficiunt ad p̄dicandum ⁊ poteſt p̄dicare ſine libris. ⁊ tn̄ ſi ita eſſet neſcius ꝙ neſciret p̄di care ſine libris: nihilominꝰ poſſet ad tempus abſtinere a p̄dicatione: niſi ſciret ꝙ ꝓpter defectum p̄dicationis irēt homines in perditionem. ſi autem hoc ſciret vel crederet
ꝓbabiliter: tūc caſu iſto deberet retinere ⁊ non vendē: ſi zelus aīaꝝ moueret euꝫ ad hoc: nō cupiditas librorum. ¶ Querit etiā de alio. cū rex poſſit multa ꝯgregare ad tuitioneꝫ ſui regni. vtꝝ ſil̓r poſſit ep̄us ꝯgregare multa ad tuitionē ſue eccl̓ie? Qd̓ videt̉ ꝑ ſil̓e. qm̄ ſic̄ rex tenet̉ tueri ſuū regnū: ſic ep̄us ſuā eccl̓iaꝫ. ¶ Sꝫ ꝯͣ res ep̄i ſūt res pauperū ⁊ ip̄e ē ſolūmodo diſpēſator. ſic aūt nō ē de rege. ¶ Pret̓ea videt̉ ꝙ neuter poſſit. ꝑ hoc qd̓ dic Am bro. nō minꝰ eſt crimīs habēti tollere: ꝙͣ cū habūdēs in digētibꝰ denegare. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ nō ē ſil̓e. qm̄ ad hoc eſt rex ꝯſtitutꝰ vt ſubditos ī pace cuſtodiat ⁊ ab ad uerſarijs tueat̉. ⁊ circa illud debꝫ verſari ſua intētio. vn̄ res regni ad hoc pōt habere ⁊ ꝯſeruare. ſed ep̄us ſemi res eccleſie debet ꝯuertere in vſus eccleſie. ⁊ hoc facit cu dat pauperibus. vnde non debet ita congregare. ¶ Alēbrū vndecimuꝫ Ndecimo q̄rit̉ de effectu huiꝰ pct̄i. ⁊ videt̉ ꝙ ſit excecatō. dicit Criſo. tenebra aīe ē pe cuniaꝝ cupido. nihil dimittēs eoꝝ que ſūt ppete ſic̄ ſūt. quēadmodū ꝗ ī tenebris ē ſi videat aureum vas ⁊ purpurea veſtimēta nihil eſtimat Auaritia gͦ excecat ſicut ⁊ alia quedam peccata. ¶ Qd̓ ꝯcedemꝰ excecat em̄ vt homo nō poſſit cognoſcere aūt af fici circa bona eterna. quoniam tota mens auari rapit̉ ad temporalia. ⁊ quo ad cognitionem ⁊ quo ad affectio nem. ⁊ cognitio ſequitur affectionem. Unde ſicut oculi thobie ſtercoribus hirūdinum excecati fuerunt: ſic ocu li mentium auarorum temporalibus excecantur. ¶ Queſtio. clix. de Gula. Onſequēter dicen dum ē de gula. Gula accipit̉ coīter ꝓ ī moderato appetitu cibi ⁊ potꝰ. Aliquā do v̓o accipit̉ ſpālit̓ ꝓ īmoderato appeti tu cibi. hic at̄ dicemꝰ ẜm ꝙ ē pct̄m ſpāle deinde de pcīo ebrietatis qd̓ ꝯſiſtit ī īmoderato appetitu ip̄iꝰ potꝰ. ¶ Circa v̓o gulā aut crapulā. Prīo q̄rit qd̓ ſit Scd̓o qd̓ ſit motiuū ī hͦ gene̓ pct̄i. Tercō vtꝝ pͥmꝰ motꝰ nutritiue ſiue appetitiue ī nutrimēto ſit nccͣio peccatuꝫ. Quarto an ſit capitale pct̄m gula. Quīto vtꝝ ꝯtīgat eē pct̄m circa diminutōꝫ cibi ſic̄ circa ſuꝑfluitatē. Sexto d̓ circūſtātijs gule. Septīo de magnitudīe huiꝰ pct̄i. Octa uo de prudētia carnis q̄ diſponit ad gulā vtꝝ ſit pct̄m. Nono de oppoſito gule. ⁊ ꝯͣ qd̓ p̄ceptū decalogi ſit gula. Decimo d̓ tꝑe ꝓhibitōis huiꝰ pct̄i. Undecimo vtꝝ qua litas ⁊ quātitas cibi ſint in vicio aut ſolus appetitus. ¶ Mēbruꝫ primuꝫ Dpͥmū diffinit̉ aūt ſic. Gula ē īmoderatꝰ amor edēdi. ¶ Cōtra qd̓ obijcit̉ ſic: ẜm pec catū gule nōſolū ꝯtingit peccare ꝓpt̓ defe ctum debite circūſtantie qͦ ad quātitatē: ſꝫ etiā ẜm qͣlitatē ſub̓aꝫ ⁊ tp̄s. ẜm ꝙ dīc greg. ⁊ yſid̓. ſꝫ ibi ponit̉ defectꝰ ſolū qͦ ad quātitatē. ꝑ hͦ ꝙ dīc īmoderatꝰ. n̄ gͦ ē ſufficiēs diffinitō. ¶ Itē aug. pct̄m ē pͥuatō ſpēi. mo di. ⁊ ordīs. gͦ ī pct̄o gule attēdit̉ pͥuatō hoꝝ triū. gͦ cū ī p̄ dicta diffinitōe ſolū ponat̉ pͥuatō modi. nō erit ſufficiēs ¶ Itē ẜm greg. vna ꝯditō gule ē qn̄ hō anticipat tp̄s co medēdi. ⁊ ibi videt̉ dice̓ ordo. Sil̓r alia ē qn̄ q̄rit lautio ra cibaria ⁊ ibi deficit ſpēs. ⁊ ita debe̓t diffiniri ꝑ priua tionē ſpēi ⁊ ordīs ſic̄ ꝑ pͥuatōꝫ modi. ¶ Forte dicet̉ ꝙ li īmoderatū ſumit̉ generalit̓ ibi ẜm ꝙ dīc defectū cuiuſli bet circūſtātie. Sꝫ tūc videt̉ qm̄ ſic̄ ncc̄e ē ibi pone̓ debi tas circūſtātias ꝯͣ ſuꝑfluitatē: ita ⁊ ꝯͣ īdigētiā. ſꝫ ꝯſtat ꝙ ly īmoderatū n̄ dīc defectū niſi ex ꝑte ſuꝑfluitatis. gͦ īte ligēt̉ oppoſitū ī oppoſito ſi intelligē̓t̉ illd̓ ꝑ illd̓. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ modꝰ vno mō ſumit̉ ꝓprie. ẜm ꝙ dīc det̓mīate mēſurā ⁊ quātitatē. ⁊ ſic iuxta hꝰ pͥuatōeꝫ n̄ ſumit̉ ratio

.clix. Queſtio
generalis gule. Alio mō dicit īmoderatōeꝫ vel mēſurā ⁊ maxīe quo ad exceſſuꝫ. ⁊ ſic ſu oīm circūſtātiaꝝ deb mitur ī rōne Qꝛ obijcit̉ ꝙ pct̄m ē pͥuatō nō tm̄ modi ſꝫ etiā ſpēi ⁊ or dicēduꝫ ꝙ veꝝ ē. Sꝫ notāduꝫ ē ẜm ꝙ dic aug. ꝗ tollit modū tollit ſpēꝫ ⁊ ordinē. ⁊ ſi ē ſpe cies: ⁊ ordo ⁊ modꝰ. etſi ē ordo ⁊ modꝰ. ⁊ ideo pōt pͥuari vel ꝓut diuidit̉ ex oppoſito ꝯͣ ſpēꝫ ⁊ ordinē: vel ꝓut gene raliter ſumit̉ vt ꝯtineat ſpēꝫ ⁊ ordinē. ſi pͥmo mō ſic ꝓce debat rō. ſi ſcd̓o mō ſic ponit̉ ī diffinitōe. ¶ Ad illud qd̓ obijicit̉. ꝙ circa hͦ ꝯtīgit peccare ẜm diminutōeꝫ ſic̄ ẜm ſuꝑfluitatē. Rn̄debit̉ infra. explanabit̉ etiā qͣre q̄daꝫ ca pitalia ẜm ſuꝑfluitatē det̓mīant̉ q̄daꝫ ẜm indigētiā. ⁊ qͣ re plura ẜm ſuꝑfluitatē ⁊ pautiora ẜm diminutōeꝫ. ⁊ qͣ re ph̓s qͣſi circa oēm medietateꝫ ponit vtrūqꝫ ⁊ ẜm ſui fluitatē ⁊ ẜm indigētiā ſct̄i aūt theologi nō ſemꝑ ita. ¶ Mlēbruꝫ ſecundū Ecūdo querit̉ de motiuo huiꝰ pct̄i. cū em̄ ī quolibꝫ pct̄o ſit aliqd̓ appetibile qd̓ īordīa te appetitū facit pct̄m eſſe pct̄m. vt in ſuper bia excellētia ī ira vindicta. ī auaritia ſuf ficiētia. q̄rit̉ qd̓ tale ē in gula? nō pōt dici ꝙ apparēs ſuf ficiētia. qm̄ vt dictū ē ſupra. appetibile auaritie ē ſufficiē tia. ⁊ tūc non diſtingue̓t̉ hoc pct̄m ab illo. ¶ Forte dices ꝙ apparēs ſufficiētia alimēti ⁊ hoc videt̉ ꝓbabile. Cor tra multi ſūt ſe īgurgitātes ex induſtria accipiētes ſuꝑ fluitatē ⁊ vltra ſufficiētiā. nō gͦ mouit eos apparēs ſuffi cientia alimēti. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ ꝙ apparēs ſufficiētia alimēti mouet ī hoc pct̄o. ¶ Ad illd̓ gͦ qd̓ obijcit̉ ꝙ potiꝰ ꝯtingit ibi eſſe apparēteꝫ ſuꝑfluitatē. vt ptꝫ in illis qui ſe ingurgitāt. dicimꝰ ꝙ ſic̄ ſuꝑfluū ⁊ diminutū ⁊ ſufficiēs circa alimētum det̓mīat̉ diuerſimode ẜm diuerſas ꝑſo nas ẜm ꝙ dīc ph̓s ꝙ iuueni eſt parū. mgr̄o ginnaſioꝝ ē multū. eodē mō dicimꝰ ꝙ ī multis ē ita. ꝙ illud qd̓ p̄mo videbit̉ eis eſſe ſuꝑfluū: poſtmodū ex praua ꝯſuetudine vix videbit̉ eſſe ſufficiēs. ī multis etiā ip̄e appetitꝰ abſor bet iudiciū. vn̄ ſi primo moueat eos ſufficiētia. poſtmo dum aūt ad ingurgitatōeꝫ inclinat̉ eoꝝ ratio. ¶ Membrum tercium Ercio querit̉ vtꝝ primꝰ motꝰ nutritiue ſi ue appetitiue ī nutrimēto ſit pct̄m. ⁊ videt̉ y ſic. ꝑ hoc qd̓ dicit̉ ſuꝑ illd̓ ad Ro. viij. ō ꝯcuꝑiſces. glo. ꝓhibet motū ne ducat̉ ad ꝯſenſuꝫ. ꝓhibꝫ gͦ hoc: ne primꝰ motꝰ ꝯcupiſcibilis du cat̉ ad ꝯſenſuꝫ. ſꝫ primꝰ motꝰ nutritiue ē motꝰ ꝯcupiſcibi lis ſic̄ ⁊ generatiue. gͦ ſic̄ primꝰ motꝰ ī generatiua ẜm ſe cui nō ē ꝯſentiēdū ē pct̄m: ita ⁊ ī nutritiua. ¶ Itē ī iraſci bili ē motꝰ gͦ ī ꝯcupiſcētia erit. ¶ Itē potētia ꝯcupiſcibil̓ ita ſe hꝫ īmediate ad nutritiuaꝫ ſic̄ generatiua. ⁊ ita hꝫ nutritiua obiectū pͥmū reſpectu cꝰ p̄t dici motꝰ inordina tus ſic̄ ⁊ generatiua. gͦ pt̄ h̓ det̓mīari pͥmꝰ motꝰ ſic̄ ⁊ ibi. ¶ Itē aug. ē temptato a carne q̄ eſt ſꝑ cuꝫ pct̄o etſi ei tn̄ nō ꝯſentiat̉. ſꝫ temptatō a carne coīs e generatiue ⁊ nu tritiue: gͦ tēptatō nutritiue ē ſꝑ cū pct̄o ſic̄ ⁊ generatiue. ¶ Itē videt̉ ꝙ magis debeat eē motꝰ pͥmꝰ in nutritiua ꝙ ſit pct̄m ꝙͣ in generatiua. qꝛ pͥmū pct̄m fuit pct̄m gule. gͦ ẜm hͦ magis fuit corrupta(vt videt̉) nutritiua ꝙͣ genera tiua: qͣre ſi ī generatiua ẜm ſe ſit pͥmꝰ motꝰ ⁊ ē pctm̄: vide tur ꝙ ī nutritiua ml̓tomagis. ¶ Itē ſcd̓m aug. ī li. d̓ tri. In om̄i tēptatōe a carne ē pone̓ ſerpēteꝫ. mulierē ⁊ viꝝ: ꝑ ſerpēteꝫ intelligit̉ motꝰ ſenſualitatis: ſic gͦ ī nutritiua inordīata ē pone̓ talē motū ſic̄ ⁊ ī generatiua.ſ. pͥmū mo tū. ¶ Ad hͦ dicit̉. ꝙ bn̄ verū ē ꝙ ī nutritiua ē motꝰ pct̄m ſed nō ſꝑ ē pͥmꝰ motꝰ pct̄m. ſic̄ ī generatiua ſic̄ iā ꝓbatū ī ⁊ ꝑ hͦ qd̓ dic̄ aug. ꝙ tēptatō a carne ē cū pct̄o et ſi ei n̄ cō ſentiat. ¶ Sꝫ occaſiōe huiꝰ q̄rit̉ quō hͦ ſit veꝝ. ⁊ arguit̉ ad ꝯͣriū: qm̄ ẜm ꝙ ī pluribꝰ locis aug. on̄dit. nullꝰ pecca in eo qd̓ vitare n̄ pt̄. ſꝫ talē pͥmū motū nullꝰ vitare pt̄: gͦ n̄ eſt pct̄m̄. ¶ Pret̓ea ſpālit̓ videt̉ hͦ qm̄ vt ī pluribꝰ nō pōt
petitum nutritiue licitum ⁊ illici ꝑfecte diſcerni inter tum. Un̄ greg. eo tꝑe qͦ ncc̄itati debitum ſoluit̉ ⁊ ꝑ eſum ncc̄itati voluptas miſcet̉. ꝗd ncc̄itas. ꝗd voluptas igno rat̉. pͥmꝰ gͦ motꝰ ꝗ̄ tūc circa hͦ erit. licꝫ nō videat̉ ordinatꝰ non vid̓r debē imputari ad pct̄m. ¶ Item aug. x. ꝯfeſ. dū ad ꝗetem ſaturitatis ex indigētie moleſtia tranſeo. in ip̄o trāſitū inſidiat̉ mihi laq̄us ꝯcupiſcēdi ip̄e em̄ trāſitꝰ vo luptas eſt. ⁊ cū ſalus ſit cā comedēdi ⁊ bibēdi: adiūgit ſe tanꝙͣ pediſſeqͣ ꝑiculoſa iocūditas. ⁊ pleꝝqꝫ p̄ire conat̉ vt eiꝰ cā fiat qd̓ cā ſalutis me face̓ vel dico vel volo. vid̓r gͦ ꝙ hͦ excuſet ignorantia ⁊ iſta mixtura ncc̄itatis ⁊ volupta tis. gͦ non dꝫ imputari ad pct̄m. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝯcedēdo ꝙ in nutritiua eſt pͥmꝰ motꝰ ſic̄ ⁊ ī generatiua. tn̄ qͦ ad hͦ ē diſſil̓e: ꝙ omnis motꝰ et̄ pͥmꝰ generatiue eſt pct̄m niſi per ſacr̄m mr̄imoniale excuſet̉: non tn̄ ſic oīs motꝰ nutritiue. ꝯcedimꝰ em̄ ꝙ eiꝰ motꝰ pͥmꝰ pt̄ eſſe pct̄m. nō tn̄ oīs. qm̄ po tentia ꝯcupiſcibilis et̄ in nutritiua corrupta eſt. licꝫ non tantū quantū in generatiua. ⁊ et̄ reſpectu ſui obiecti mo uet̉ pluries in ſuo pͥmo motu illicite. qn̄qꝫ et̄ pt̄ hō p̄ueni re vt nō ſurgat motꝰ illicitꝰ in nutritiua ⁊ qn̄ non facit vt non ſurgat ⁊ pt̄: ille motꝰ eſt pct̄m. Sil̓r poſtꝙͣ ſurrexit lꝫ nō potuerit impediſſe vt ſurgēt: ſi non reſiſtit ꝓut dꝫ: im putat̉ ad pct̄m. ¶ Ad illd̓ gͦ qd̓ obijcit̉ ꝙ freq̄ntiꝰ ibi igno rat̉ ꝗd ſit voluptatis ⁊ ꝗd ncc̄itatis. non pt̄ facile ꝑcipi. ⁊ et̄ ꝙ qͣſi ſꝑ admiſcet̉ voluptas cum ncc̄itate. bn̄ ꝯcedīꝰ ꝙ non ē ibi ſꝑ ꝑceptibile. ꝗd licitum ꝗd illicitum. ſic̄ nec in alijs pct̄is vtꝫ in ira. multotiens credit hō iraſci ꝯͣ vici um ⁊ iraſci ꝯͣ ꝑſonam: nec defacili pt̄ ꝑcipi. ſꝫ illa ignorā tia ꝓceſſit ex pct̄o tanꝙͣ pena. qm̄ non fuit in adam an̄ la pſum ſꝫ potiꝰ in ip̄o erat potētia diſcernēdi int̓ hec. non hec ignorātia oīno excuſat pct̄m. cū tali pct̄o vbi ſic ē illi citum: nō debet̉ niſi pena tꝑalis. tn̄ ip̄a vnctō freq̄nter do cet ſct̄os vt ſciant diſcernēꝗd ſit ncc̄itas ⁊ ꝗd voluptas. vt rō de ſe ad hͦ non attingat. ¶ Qd̓ at̄ dr̄ de voluptate. dicimꝰ ꝙ eſt voluptas naturalis: ⁊ qn̄ iſta ſe admiſcet nō ꝓpter hͦ eſt pct̄m. ⁊ eſt voluptas libidinis ⁊ hec facit ibi pct̄m qd̓ ē exceſſus menſure. ¶ Sꝫ obijcit̉ de motu illicito nutritiue vt attingat inferiorem ꝑtem rōnis q̄ dr̄ ml̓r: ⁊ nonſolum ſenſualitatē. querit̉ ſi ſit ibi moroſa delectatō vtꝝ ſit moͣre pct̄m. ꝙ ſic vid̓r ꝑ ſil̓e de motu generatiue. ⁊ magis videt̉ ꝙ deberet eſſe hec qm̄ magis videt̉ eſſe cor rupta. cum adam ẜm motū eius illicitū peccauerit. ⁊ ita ſi ex ꝑte motus illiciti generatiue cum ē delectatō ſic mo roſa: eſt pct̄m moͣre etiam ex ꝑte iſta. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ non ē ſimile. qm̄ generatiua nō ſolet eſſe potētia ꝑſone ſꝫ nature vtroqꝫ mō fuit corrupta. ꝓut ꝑ ip̄am debebat fie ri ꝓpagatio. niſi ſit excuſatio per matrimonium. ſꝫ nutri tiua ⁊ cetere potentie non ſunt ita pͥncipa alterius vnde potentie perſone ſunt: non nature vniuerſalis. ⁊ ideo ſo ſum hn̄t vnam correctōꝫ. non negamꝰ ꝗn aliqn̄ talis mo tus poſſit eſſe mortalis: ſꝫ non oportꝫ ꝙ omnis aut ſemꝑ. ¶ Sed adhuc obijcit̉ de eo qd̓ dic̄ aug. in li. de ꝯflictu vi cioꝝ ⁊ v̓tutum. ſic̄ eger ad medicinam ſic ad ſumendas dapes debet vnuſꝗſqꝫ accedere. nequaꝙͣ in illis volupta tem appetens ſꝫ neceſſitati ſuccurrens. ſꝫ eger ad volupta tem nihil accipit de medicina nec vltra id qd̓ credit ꝯgru ere nature ſue: ⁊ ſi vltra accipit ſcienter peccare videt̉. gͦ ſimiliter ⁊ hic. ¶ Ad qd̓ dicendum ꝙ quo ad hoc dr̄ cibꝰ ſumendus vt medicina. qm̄ cum in nobis ſit ꝯtinua de ꝑ ditio: ad hoc ſumit̉ vt fiat econtra reſtauratio. ⁊ ſic̄ eger medicinam cum timore accipit. nec ibi appetit voluptatē: ſic dꝫ ſe hr̄e homo qͦ ad cibum. tn̄ quo ad id qd̓ eſt acci vltra ncc̄itatem non eſt ſimile: qm̄ non ē ita determina p̄ciſe ꝗd eſt ad neceſſitatem h̓ ſic̄ ibi v̓bi gr̄a. Eſt aliꝗs ꝙ non vult comedere niſi ſemel in die. plus comedit in vna vice ꝙͣ ſi bis comederet: quoniam aliter cibꝰ ſemel ſum ptus non ſufficeret ad totam diem. nec tamen quo ad hoc peccat dummodo non excedat tm̄. vt per hoc impe diatur ab operibus ſuis maxime ſpiritualibus vt il li qui ſe ingurgitatnt. ¶ Sed contra illud quod dictum

eſt de ſil̓itudine generatiue ⁊ nutritiue obijcit̉. qm̄ gene ratiua vt dictū ē corrupta ē ẜm ſe ⁊ ꝓut ē traductiua: ſͦꝫ nutritiua tm̄ ẜm ſe. ſꝫ ꝯſtat ꝙ vtraqꝫ corruptō generati penalis ē. cū gͦ inclinat generatiuā ad pct̄m: plꝰ ē ibi inclinatiuo ꝙͣ nutritiua. gͦ maior excuſatō. gͦ minꝰ pec catū. potiꝰ gͦ diceret̉ pct̄m vel veīale vel mortale ī motu nutritiue ꝙͣ generatiue. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ hͦ nō ſequit̉ qm̄ cū duplici corruptōe generatiue ē duplex cauſalitas pct̄i. ⁊ ip̄a rō declinat poſt cauſalitatē ſequētē penalita tem. nec ē ſeꝑare cauſalitateꝫ a penalitate. vn̄ fomes ꝗ ē ꝓnitas ad pct̄m maxīe ibi viget. ⁊ ideo nō ē maior excu ſatio nec minꝰ pct̄m ſꝫ potiꝰ ecōtra. nō aūt ita ē ī nutriti ua: qm̄ ī generatiua ē duplex corruptō ꝑſone ⁊ nature: ⁊ vtraqꝫ ē pena reſpectu p̄cedētis pct̄i. ⁊ cauſa reſpectu ſequētiū. ī nutritiua v̓o tm̄ ē corruptō vna ſcꝫ ꝑſone. Mlēbruꝫ quartū Uarto q̄rit̉ vtꝝ hͦ viciū ſit capitale. Ꝙ n̄ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ſuꝑ illud deūt. vij. cū dele uerit dn̄s gētes multas corā te. glo. yſid de caſtrimargia ꝯmeſatō ⁊ ebrietas: gͦ nec nature illd̓ ſic̄ capitalia vicia cū oriāt̉ ex alio. Et dicē dū ꝙ gula vno mō accipit̉ generalit̓ ꝓut ꝯtinet exceſſuꝫ mēſure tā reſpectu cibi ꝙͣ reſpectu potꝰ. ⁊ ſic idē eſt ꝙ ca ſtrimargia. ⁊ ſic ē capitale. ⁊ alio mō ꝓut ꝯtinet tm̄ exceſ ſum mēſure reſpectu cibi. ⁊ ſic ē ex oppoſito diuiſa ꝯͣ ebri etatē. q̄ dic exceſſuꝫ mēſure ī potū. ⁊ ſic nec hͦ nec illud ē capitale. ¶ Querit̉ etiā ſi ꝯtigit moueri inordīate circa viſū auditū olfatū. ſic̄ dīc aug. x. ꝯfeſſ. ſic̄ circa guſtū ⁊ tā ctum. qͣre nō det̓mīant̉ capitalia pct̄a circa inordinatō nē motuū iſtoꝝ ſenſuū ſic̄ alioꝝ. Un̄ de inordīato motu circa auditū dic aug. x. cōfeſ. cū mihi accidit vt me āpliꝰ cātꝰ ꝙͣ res ip̄a q̄ canit̉ moueat: penalit̓ me peccare ꝯfite or. ⁊ tūc mallē nō audire cātantē. Sil̓r ibidē reꝗͥre de ī ordīatōe motuū illoꝝ. ¶ Itē ē v̓tꝰ pͥncipalis cohibēs paſ ſiones ſenſibiles qͦ ad oēs ſenſus.ſ. tꝑantia. gͦ ex oppoſi to debꝫ det̓mīari circa motū eoꝝ inordinatū viciū capi tale. ¶ Item ph̓us det̓mīat medietatē circa oēs ſenſus. ¶ Pretea maxīe videt̉ ꝙ debēt vnū det̓mīari circa inor dinatōeꝫ viſus. qm̄ ē ſenſus general̓. vn̄ noīe ip̄iꝰ multo tiēs intelligūt̉ oēs ſenſus. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ſenſus et tactꝰ ⁊ guſtꝰ reſpiciūt eē. eſt em̄ tactꝰ ꝓpt̓ ſe. guſtꝰ v̓o vt cō ſeruet̉ eē. ſꝫ ſenſus alij magis ſūt ad diſcernendū qd̓ ꝯue niēs qd̓ diſcōueniēs. ſi v̓o ſūt ad delectādū hͦ nō ē in con ueniēti re eſſentialit̓ ſꝫ ẜm accidēs. ⁊ tūc ſi ſit delectatō ī ordinata. nō erit ꝓpter hͦ capitale viciū: ſꝫ potiꝰ viciū re ducibile ad aliqd̓ vicioꝝ. v̓bigr̄a. Solēt hoīes ad maio rē delectatōꝫ in prādijs velle audire ⁊ ꝯmuniꝰ pulchros ſonos ⁊ ī hoc peccāt. ſꝫ hoc reducit̉ ad pct̄m gule Iſa. v. Cithara ⁊ lira ⁊ tympanū in ꝯuiuijs vr̄is. ⁊ opꝰ dei non reſpicitis. hoc ē dice̓ vt magis ibi delectemī. pōt iteꝝ eſſe vt ſint inordīati motꝰ circa illos tres ſenſus ꝓpt̓ curioſi tatē. ⁊ ſic pn̄t reduci ad inanē gl̓iaꝫ vel ꝯcupiſcētiā ocu loꝝ. ¶ Qd̓ aūt dicit̉ de ſenſu viſu ꝙ eſt ſenſus generalis illud nihil facit ad hͦ: qm̄ hoc ē ſolū rōne noīs ſui. vel ra tione eoꝝ q̄ on̄dit ꝓpter q̄ deſeruit intellectū. ¶ Ꝙ etiaꝫ dicat̉ nobilior ſenſus hoc ē relatōe ad obiectū. ſꝫ hoc nō facit ad det̓mīandū capitale viciū. ſꝫ potiꝰ inordīatō ap petit̉ circa appetibile. ⁊ ſic ē ꝙ appetitiua tactꝰ ⁊ guſtꝰ ap petibilia per ſe: alia per accidens. ¶ Alēbruꝫ quintuꝫ Uinto querit̉ vtꝝ ꝯtingat pct̄m eſſe circa diminutōem cibi ſicut circa ſuꝑfluitatem. Qd̓ videt̉ ꝑ hoc quod dicit greg. Dū plus iuſto caro reſtringit̉: ab actione boni op ris eneruat̉. ⁊ ideo neceſſe eſt vt quiſqꝫ ſic artē abſtinēdi habeat: vt non carnē ſed carnis vicia caſtiget. ⁊ ideo ad Ro. xij. Ratōnale ſit obſequiū veſtrū. ad quod ergo ca pitale viciū reducet̉ hoc peccatū? nō videt̉ debere reduci ad pct̄m gule: nec ad aliud multomagis. ¶Itm̄ querit̉ ſi hͦ ſꝑ ſit pctm̄ ſiꝗs intendit ꝓpter bonum minꝰ comedē q̄ exiget ſua natura. qm̄ non hr̄et tūc motum inordinatū: ⁊ et̄ videt̉ intentōe bona. gͦ non peccaret. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ aliꝗs pt̄ declinare a medietate: ſumendo minꝰ ꝙͣ ncc̄e ſit ꝓpter laudem hoīm. ⁊ tunc hͦ pct̄m reducit̉ ad inanē glo iam. ſic̄ hͦ pct̄m qͦ ypocrite exterminat facies ſuas. vj. Mat̉. Poteſt et̄ ꝗs declinare a medietate bona intentōe ⁊ decipi in ſuo iudicio ꝑuerſe iudicando in hͦ ꝙ macerat carnem ſuaꝫ vltra ꝙͣ debēt. vt ſi neſciat ꝗd ſit nccͣium aut ꝗd diminutum. dicimꝰ ꝙ tunc peccat: tn̄ hͦ non ē capitale pct̄m. nec ꝓprie ad illd̓ capitale reducibile: qm̄ tale pct̄m non hꝫ motiuum. pct̄a v̓o diſtinguunt̉ ẜm motiua puer ſe volūtatis non ẜm ꝑuerſum rōnis iudiciuꝫ. ¶ Sꝫ gr̄a huiꝰ q̄rit̉. ponamꝰ ꝙ aliꝗs dubitet. timet em̄ ꝙ ſi nimis abſtineat: ꝙ non poterit vacare oꝑbꝰ debitis. timet iteꝝ acciꝑe. eo ꝙ non poſſit ſubijce̓ aut domare carnem. peccat ne talis accipiendo minꝰ ꝙͣ oporteat. Preterea qd̓ iſtoꝝ face̓ expediat magis illi ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ vnꝰ ē tior ſpūa lis ꝗ dꝫ eſſe in omni bono oꝑe. de qͦ Iob. ix. Uerebar em̄ nia oꝑa mea ſciens ꝙ non ⁊cͣ. ſꝫ eſt alius timor dubieta tis in eligendo. de qͦ eſt q̄ſtio. ⁊ dicimꝰ ꝙ talis dꝫ inſiſtere ſecuriori ꝑti. ſecurior ꝑs videt̉ eſſe in abſtinēdo: qm̄ in hͦ vitat̉ ſuum ꝑiculum.ſ. vt non dominent̉ vicia. ¶ Sed vl teriꝰ querit̉ ẜm ꝙ dic̄ Aug. in multis approximat ſuꝑflu um nccͣio ꝙ non pt̄ defacili diſcerni ꝗd nccͣium ꝗd ſuꝑflu um. querit̉ gͦ. ſi iſte ꝗ ignorat ꝗd neceſſarium ꝗd ſuꝑflu um: accipit pluſꝙͣ nccͣium ſit. ſi pct̄m eſt: qm̄ ſi eſſet certꝰ ꝗd nccͣium: vltra nō acciꝑet. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ſi gaudet talis qꝛ ignorat nihilominꝰ peccat: ſꝫ ſi triſtat ⁊ ſit ita ꝙ non poſſit diſcerne̓ niſi ꝑ gr̄am datam. nec eſt ſibi data: tunc dicimꝰ ꝙ non peccat. hoc eſt qd̓ dic̄ Aug. x. ꝯfeſ. qd̓ ſaluti ſatis eſt: dilectioni paꝝ eſt. ſepe incertum fit vtrum adhuc nccͣia corporis cura ſubſidium petat. an voluptu oſa cupiditatis fallatia miſterium ſubpetat. ad hoc in certum hilareſcit infelix anima. ⁊ in eo preparat excuſa tionis patrocinium: gaudens non apparere qd̓ ſatis ſit moderationi valitudinis. vt obtentu ſalutis abumbret negocium voluptatis. ¶ Nembruꝫ ſextum Exto querit̉ de circūſtantia gule. ponit at̄ Iſido. iiij. genera diſtinctōnum in appetitu gule.i. ꝗd. qn̄. quātum ⁊ quō appetit̉. quid ad rem ipſam ꝑtinet q̄ appetit̉. qn̄ ſi an̄ le gittimum tempus ꝗd appetat̉. quantum v̓o ad immode ratōꝫ refert̉. quō ad impatīaꝫ feſtinatōis accipit̉. ¶ Itē Greg. ſuꝑ illud gen̄. xxv. Da mihi de coctione hac. ponit ꝗnqꝫ circunſtantias dicens in glo. ſciendum ꝙ nos ꝗnqꝫ modis gule vicium temptat. aliqn̄ em̄ indigentia tempo ris p̄uenit. aliqn̄ nō p̄uenit ſꝫ cibos lautiores q̄rit. aliqn̄ q̄ ſumēda ſunt accuratiꝰ preꝑari appetit. aliqn̄ qͣlitatibꝰ ciboꝝ ⁊ temꝑi ꝯgruit: ſꝫ in qͣntitate ſumendi menſuram excedit. aliqn̄ v̓o abiectum eſt qd̓ deſiderat: ſed cum ip̄o eſtu deſide̓ij deteriꝰ peccat. Ionatas ſnīaꝫ mortis mēuit. qꝛ in guſtū mellis cōſtitutū edēdi tempus an̄ceſſit. ppl̓s ex egipto ductus in heremo poſitꝰ occubuit. qꝛ deſpecto manna carnes petiuit qͣs lautiores putauit. Filioꝝ heli pͥma culpa eſt: ꝙ ex voto eoꝝ ſacerdotis puer non de mo re vellet carnes d̓ ſacrificio acciꝑe: ſꝫ coquendas q̄rebat qͣs accuratius exhiberet ⁊cͣ. ſic gͦ ponit Grego. v. Yſido. v̓o. iiij. circunſtantias. videtur gͦ vnus ſuꝑfluus vel alter diminutus. ¶ Preterea videt̉ ꝙ vterqꝫ inſufficienter eas aſſignat. qꝛ aliꝗs religioſus cui eſt ꝓhibitum comedere carnes comedit eas. ⁊ comedendo peccat pct̄o gule: non tn̄ ꝙͣtum ad aliquam dictaꝝ ꝯditionum. gͦ contingit eſſe pct̄m gule ſine aliqͣ dictaꝝ ꝯditionum. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ Greg. ponit ꝗnqꝫ ꝯditiones ipſius gule q̄ ꝯtinent̉ hoc v ſu. Laute p̄. ꝓpere nimis ardenter ſtudioſe. Yſido. auteꝫ ponit qͣtuor ⁊ tn̄ non eſt diminutus reſpectu aſſignatōis

Queſtio .clix.
Gregorij. immo ſub vna conditionū quas aſſignat yſido. comprehenduntur due illarum quas aſſignat gregoriꝰ vnde ſub conditione quomodo: intendit includere duas conditiones.ſ. conditionem qualitatis ex parte apparen tis in intellectu. ⁊ hoc dr̄ ſtudioſe. ſtudioſe em̄ dr̄ ex parte ſolicitudinis in cognitione vel intellectu ⁊ ſic non eſt cō trouerſia. immo yſido. duas illas quas diſtinguit greg. comp̄hendit ſub vna conditione que eſt quomodo. que ē conditio ex parte qualitatis. vnde in hoc non diſtinguū tur. ſed diſtinguit illas greg. per hoc ꝙ vna reſpicit affe ctum ⁊ alia intellectum. vnde ita ſe habent ⁊ cōincidun inuicem ꝙ hec conditio quid quam aſſignat Yſido. com prehendit illam quam aſſignat grego. que eſt lautē ⁊ qn̄ hoc quod eſt propere ⁊ quantum. hoc quod eſt minus ⁊ quomodo: hoc quod eſt ardenter ⁊ ſtudioſe. qꝛ vtrāqꝫ qͣli tatem reſpicit vnam.ſ. in affectu ⁊ alteram in intellectu. ⁊ per hoc patet ſenſus iſtaꝝ conditionum. qm̄ non ē ibi plus conſiderare niſi aut ſubſtantiam aut qualitatem aut quantitatem. aut tempus ſumendi cibos. ⁊ ẜm illa ſumunt̉ iſte conditiones Yſido. ⁊ greg. ¶ Ad illud quod obijcit̉ ꝙ deberent eſſe plures ꝯditiones. dicendum ꝙ nō ſic̄ patet. ¶ Et quod obijcit̉ de religioſo ꝗ ſub ꝓhibitione comedit carnes ⁊ tn̄ ad nullam haꝝ conditionum perti net hoc pct̄m gule: dicendum ꝙ iſte conditiones quas de terminat grego. ⁊ Yſido. ſunt ꝯditiones generales. non conditiones ẜm ſtatum ꝑſone. ⁊ omnes ꝯditōnes genera les que ſunt iſtius peccati comp̄hendunt̉ ſubiſtis. ꝙ au tem religioſus peccet comedendo carnes hoc pct̄m ē ẜm conditionem ſtatus ⁊ non ẜm conditionem generalem. ſic̄ eſt ꝙ aliquis prelatus tenet̉ ad maiorem ꝑfectionem abſtinentie ꝙͣ ſubditus. ⁊ ideo peccat in aliquo ꝙͣtum ad gulam in quo non peccat ſubditus. ⁊ hoc facit ſtatus ꝑ ſone ⁊ conditio ſtatus. ⁊ non aliqua generalis ꝯditio. vn̄ illa pct̄a gule q̄ ſunt quo ad ꝯditionem perſone: non ꝯti nent̉ ſub aliqua illaꝝ ꝯditionū: qꝛ ille ſunt generales ꝯdi tiones nō reſpiciētes ſtatꝰ ꝑſone. ⁊ bn̄ aſſignate ſunt ẜm modum ſuum. ¶ Nlembrum ſeptimum Eptimo querit̉ de magnitudine huiꝰ pct̄i. Et videt̉ ꝙ ſit maximum cum ſit origo alio rum. vn̄ glo. ſuꝑ illud. Qui ꝑcuſſit egiptū cum pͥmogenitis eoꝝ. luxuria. ꝯcupīa ⁊ ſu ꝑbia. ſunt ea q̄ vent generat. ſꝫ venter nō generat niſi rōe gule: gͦ gula ē origo illoꝝ trium ⁊ ita maxīm. ¶ Item ſuꝑ illud. iiij. Mat̉. Cū ieiunaſſet. glo. greg. niſi pͥmū gula re frenet̉: fruſtra ꝯͣ alia vicia laborat̉. ¶ Item hiero. duo ſūt vicia ex oībꝰ q̄ maxime hoīes decipiunt ſuis voluptatibꝰ gula ⁊ libido. q̄ depone̓ eo eſt difficiliꝰ qͦ eis eſt dultiꝰ. ex his autoritatibꝰ videt̉ ꝙ pct̄a carnalia ſunt maxīa ¶ Itē hoc ptꝫ de gula qm̄ ꝑ hanc victꝰ eſt pͥmꝰ hō ⁊ fuit occaſio omnis mali. gͦ fuit maximum. ¶ Itm̄ adaꝫ in cōtinentia ventris expulit a ꝑadiſo: diluuium tꝑe noe ipſa fecit: ſo domaꝝ ſulmina ipſa adduxit. ſic̄ em̄ fornicatōnis accuſa tio erat: ſꝫ tn̄ alteriꝰ pene radix hinc orta ē. qd̓ Ezech̓. xvj. ſignāter on̄dit di. hec fuit iniꝗtas ſodome ſororis tue ⁊cͣ. ⁊ Ylido. qͣſi idem dicit. ſic gͦ gula cā fuit maximaꝝ pęna rum q̄ in ſcpͥtura inueniunt̉. gͦ eſt maximum pct̄m. ¶ Cō tra pct̄a carnalia ſunt minoris pene ⁊ maioris infamie: ſꝫ ſpūalia econuerſo. gͦ pct̄m gule non ē maximum. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ gula ꝑ ſe non eſt origo alioꝝ vicioꝝ: occaſionaliter tn̄ diſponit ad illa. maxime aūt quantum eſt de ſe ad luxuriam. Unde Math. iiij. In predicta glo. greg. gula libidines inflaminat: ꝯcupīam carnis nutrit qͥ repugnat legi mentis. ¶ Ad illud quod obijcit̉ q̄ pct̄a ſunt maiora: carnalia aut ſpūalia. dicimus ꝙ ſimpliciter loquendo ſpūalia. quo ad aliꝗd tn̄ pt̄ dici ꝙ carnalia. pt̄ em̄ anima inclinari ad peccatum vel ex ꝓprio defectu eius in ſe. vel ex fomite ꝗ eſt in carne. primo modo inclinat̉ ad peccatum ſpūale. ſecundo modo ad carnale. Si gͦ maiori
tas attendat̉ ratione fortioris inclinatōnis ad quā con ſequit̉ maior ⁊ grauior pugna. cū hec ſit inclinatō fomi tis: ſic quo ad hoc pōt dici ꝙ pct̄a carnalia ſunt maiora Et ſic dic greg. hoc niſi priꝰ refrenet̉ ⁊cͣ. ⁊ ſil̓r alia aucto ritas hiero. tn̄ ſpūalia ſimpl̓r ſunt maioris culpe. cū ad hoc inclinet̉ aīa ex ſe. ¶ Ad illud aūt qd̓ obijcit̉ ꝙ maxi mū eſt. eo ꝙ ꝓ eo maxime ſunt pene inflicte. dicimꝰ q uis tante pene ꝯſecute ſunt: nō tn̄ hoc ē ꝓpter pctm̄ tm̄ ſed ꝓpt̓ mala ꝯſecuta. Ad hoc pct̄m de pͥmo parēte.ſ. qꝛ ꝓhibitō facta fuit ei inꝙͣtuꝫ in ip̄o erat vel tota poſte ritas vel materialiter quo ad corpꝰ vel in ſpē ⁊ ſil̓itudīe quo ad aīaꝫ. vn̄ idē pct̄m nō tanto eſſet in alio punituꝫ. Similiter ptꝫ de pena diluuij qm̄ ibi ꝯſecutum eſt pct̄m luxurie cū ꝑſonis que ritum religionis habebāt. Unde Gen̄. vj. videntes filij dei filias hominū. ⁊ eſt vis facien da in hoc qd̓ dicit filij dei. vnde fuit ibi quaſi peccatum enorme. Preterea homīes erant tūc materiales ⁊ erat maxima inclinatio ad peccata carnalia. ⁊ ideo ad reuo candū a carnalitate ita grauiter puniebat̉ peccatū illud De ſodomis ptꝫ qm̄ ibi ꝯmittebat̉ luxuria ꝯtra naturā per hoc patet ſolutio ad omnia obiecta. ¶ Mēbruꝫ octauuꝫ Ctauo querit̉ de prudentia carnis vtꝝ ſit peccatū. Et videt̉ ꝙ ſic. Prudētia carnis deordinat ad gulā ſicut prudētia ſpūs ordinat ad ſobrietatē. ſꝫ in gene̓ boni aut vir tutis nō tm̄ ponit̉ ſobrietas ſꝫ ⁊ prudētia ſpūs. gͦ in gene̓ mali vel pct̄i nō tm̄ ponit̉ gula ſed etiā prudētia carnis ¶ Item hoc idē videt̉ qm̄ ex oppoſito dicūt̉. ſicut patꝫ ꝑ illud ad Ro. viij. Prudētia carnis mors ē. prudētia ſpi ritus vita ⁊ pax. quoniā prudētia carnis inimica ē deo. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ prudētia carnis duo habet in ſe.ſ. cognitōeꝫ hoꝝ que caro expedit. ⁊ ſic nō eſt malū vl̓ pec catū. nec ſic ꝓprie opponit̉ prudentie ſpūs: ſed tm̄ ſunt vt diſꝑata. qm̄ ſcire malū nō ē malū ſicut on̄dit aug. ī pͥnci pio de li. ar. Habet iteꝝ inclinatōꝫ ad ea q̄ caro expetit ſicut prudētia ſpūs ad ea q̄ expetit ſpūs. ⁊ ſic ꝯcedimꝰ ꝙ opponit̉. ⁊ ſic intelligit̉ qd̓ dr̄ ad Ro. viij. ⁊ ſic ꝯcedo ꝙ e malū ꝓut eſt inclinatiuū ad pct̄m. ⁊ inqͣtuꝫ eſt ad hͦ di citur malū. nec tn̄ ex hoc ſequit̉ ꝙ ſit pct̄m. Nec iteꝝ ſe tur. prudētia ſpūs ei oppoſita ē virtꝰ: gͦ illa erit peccati qm̄ nō opponit̉ ei ratōe ꝯplemēti virtutis ſꝫ ratōe diſpo ſitōnis antecedētis ad virtutē. prudentia em̄ carnis eſt tm̄ occaſio ad peccatū: ſed prudentia ſpūs nō tm̄ eſt oc caſio ad bonū ſed eſt eſſentialis diſpoſitō. vnde ſi aliꝗs habeat prudentiā carnis inclināteꝫ ip̄m ad peccatū. nō tollit̉ ab eo eſſe virtutis nec prudētia ſpūs: ſed ſolū ſi ha beret vicia ad que diſponit vt gula aut luxuria. ¶ Nembrū nonum Ono queritur de oppoſito gule ⁊ videt̉ ꝙ opponitur ſobrietati. Sed ꝯtra dicitur ad RRo. xij. Non in cōmeſſationibꝰ ⁊ ebrieta I tibus. ⁊ dicit̉ ꝯmeſſatō gula. ſic ergo gula ⁊ ebrietas ſūt duo pct̄a. gͦ habēt duo diuerſa oppoſita. ſꝫ ſobrietas opponit̉ ebrietati n̄ gule. ¶ Et dicēdū. ꝙ ꝓprie loquēdo ſobrietas opponit̉ ebrietati: ⁊ gule parſimonia vn̄ Criẜ. in qͣdā omel̓. dīc. nō ex ꝑſimonia ⁊ ph̓ica dicta ſed ex habūdanti ꝯmeſtione ⁊ plenitudine. Poteſt tn̄ ſū mi large ſobrietas. vt dicat̉ ꝯmuniter moderatio tam in cibo ꝙͣ in potu. ⁊ ſic poteſt opponi vtriqꝫ. et ſic ſumitur ad Thit̉. ij. Sobrie ⁊ iuſte ⁊ pie viuamus. ¶ Queritur cui precepto opponitur. ꝙ aūt non opponat̉ p̄cepto prime tabule videtur. quia p̄ceptum prime tabule ꝑ ſe pͥmo or dinat hominē ad deū ⁊ pͥmo: ſꝫ pct̄m gule qd̓ ē pct̄m car nale deordinat hominem ad ſeipſum: non ad deū. erg non opponitur precepto prime tabule. ergo videtur op poni precepto ſecunde tabule. Contrarium patet pe inductior . conſtat ꝙ non precepto primo ſcd̓e tabule

in quo p̄cipit̉ honor ꝑentum. patet etiam ꝙ non p̄ceptis ceteris. qm̄ aut conſtat in iniuriam in v̓bo. vt iſtud non falſum teſtimonium dices. vel in iniuriam in affectu: vt illud de non ꝯcupiſcendo. vel in iniuriam in facto ⁊ hoc vel quo ad poſſeſſionem: vt illud non furtum facies: vel quo ad ꝑſonam ⁊ hoc vel ꝓpriam vt illud non occides. vl̓ ꝯiunctam vt illud non mechaberis. ſꝫ nec gula quo ad ali qd̓ hoꝝ iniuriat̉ ꝓximo. gͦ p̄cepto neutrius tabule oppo nit̉. ¶ Ad qd̓ dicēdum. ꝙ pct̄m gule pt̄ ꝯſiderari dupli citer. vel rōne ſui. vel rōne hoꝝ q̄ ad ipſum ꝯſequuntur. Si p̄mo modo: tunc non opponit̉ alicui p̄cepto. nec opor tet: qm̄ gula deordinat hominem qͦ ad ſeipſum. ſꝫ p̄cepta data ſunt vt ordinet̉ homo ad alterum vt ad deuꝫ vel ad ꝓximum. in ipſis em̄ ꝓhibetur manifeſta dei iniuria vel ꝓximi q̄ ꝓprie debebat puniri. qm̄ in iſta homo ꝯuinci po terat ꝓpter manifeſtationem. Si ſecūdo modo ſumat̉ tūc noͣndum eſt. ꝙ duo ꝯſequunt̉.ſ. luxuria ⁊ ocium carnale ꝙͣtum ad pͥmum ꝓhibet̉ in illo p̄cepto ſecunde tabule de mechia vel ꝯcupīa vxoris. vnde Grego. Dum ſatietate venter extenditur: aculei libidinis excitant̉. ꝙͣtum auteꝫ ad ocium carnale opponitur tercio p̄cepto prime tabule vbi p̄cipitur quies ſpūalis. vnde Greg. Gule deditos le uitas ꝓrſus operis ⁊ ocioſitas ſequitur. Unde ſequitur. Et ſeriptum eſt: ſedit populus manducare ⁊ bibere ⁊ ce pit ludere. ¶ Nlembrum decimum Ecimo queritur vbi hoc peccatum ꝓhibi tum fuit tempore legis nature. quia multi tunc iſto peccato peccauerunt. ⁊ dicitur q ꝓhibitum fuit quando Ade fuit ꝓhibitus eſus pomi. Sed abſtinere a pomo fuit quid neceſſarium ſꝫ maximum eſt abſtinere ab immoderātia reruꝫ magna rum vt carnium ⁊ hmōi. hoc autem non fuit ibi ꝓhibitū ergo peccatum gule non fuit ibi ꝓhibitum quando fuit ade ꝓhibitus eſus pomi. ¶ Reſpondeo concedimus ꝙ in prohibitione facta tunc ade: facta eſt etiam de omni eſu immoderato. Unde greg. Plerūqꝫ ꝓ culpa ade gula committit̉: etiam cum vilia ſumunt̉. Neqꝫ em̄ adam ſo lum vt a pomo abſtineret ꝓhibitōem accepit. ⁊ cum ꝯcu cupiſcentes noxia tangimus: ꝓhibita guſtamus. Notā dum gͦ eſt ꝙ p̄ceptum ade. fuit p̄ceptum diſcipline. ⁊ in il lo fuit exp̄ſſum vt nō comederet de pomo. ⁊ ꝑ hoc innue bat̉ ꝙ ſi facta eſt ꝓhibitio rei licite ⁊ tamminime vt po mi. ꝙ multomagis ꝓhibent̉ maiora. Poteſt etiam dici ꝙ in illa ꝓhibitione facta eſt generaliter omnis ꝓhibitio cuiuſlibet rei illicite. qm̄ illa ꝓhibitio facta eſt ade inꝙͣ tum erat pͥncipium omnium hominum. Unde greg. tan tolongius a ſecundo ꝑente recedit̉: ꝙͣto ꝑ immoderatum eſum dum manus ad cibum tendit̉ ꝑentis primi lapſi iteratur. ⁊ dr̄ adam pͥmus parens. xp̄c v̓o ſecundus. Itē Grego. ea ſumenda ſunt q̄ nature ncc̄itas querit. non q̄ edenda libido ſuggerit. q. d. lex nature ꝓhibet ſumenda q̄ libido ſuggerit. Nembrum vndecimum Ndecimo querit̉ vtrum quātitas ⁊ qͣlitas cibi ſint in vicio an ſolus appetitus? ⁊ vide tur ꝙ ſic. ꝑ illud qd̓ dictū eſt ſupͣ ab Yſid̓. ¶ Sed ꝯͣ dicit Greg. Non cibꝰ ſed appetitus eſt in vicio. Eſau em̄ ꝑ lenticulam pͥmogenita ꝑdidit. ⁊ helyas in heremo carnes comedēdo v̓tutem ſer uauit. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ hoc ſoluit̉ in glo. ſuꝑ iſld̓ xiiij. Ro. Non eſt regnum dei eſca ⁊ potus. ibi dr̄. vſu ho rum non acꝗrit̉ regnum dei ſic̄ nec amittit̉. non em̄ vſus ciboꝝ ſed ꝯcupīa eſt refrenanda. Non em̄ intereſt quid omnino alimentoꝝ vel qͣntum quis accipiat. dummodo id fiat ꝓ ꝯgruentia hominum cum quibꝰ viuit. ⁊ ꝓ ꝑſo ne valitudinis ſue neceſſitate. ſed ꝙͣta facultate ⁊ ſereni tate animi his valeat ⁊ cum oportet ⁊ etiam neceſſe eſt
his carere vt dicere poſſit. ſcio habūdare ⁊ penuriā pa ti. ⁊ ẜm hͦ dicēduꝫ. ꝙ nō ſubſtātia nec quātitas nec qua litas abſolute accepta determināt rationem illiciti: ſed ſolum in relatōne ad appetitum: vel appetitus in relatō ne ad hoc. ⁊ ſic patet ſolutio. ¶ Queſtio. clx. de Ebrie tate. Onſequēter dicen dum ē de ebrietate. ⁊ pͥmo querit̉ qd̓ ſit ebrietas. Scd̓o an oīs ebrietas ſit mor tale pct̄m. Tercō an peccet mortalit̓ ī ebriās aliū. Quarto vtꝝ cedē ſūt cōdi tiones ebrietatis vel cōſil̓es cuiuſmodi dicebātur gule Quinto de magnitudine huiꝰ pct̄i. Sexto de aggrauatō ne eiꝰ ẜm ꝯditionē ꝑſonaꝝ. Septimo de effectu huiꝰ pct̄i qui eſt ſeruitꝰ. Octauo de cognatōne huiꝰ pct̄i. Nono de ꝓhibitōne huiꝰ pct̄i. Decimo de pena huiꝰ pct̄i. Undeci mo vtꝝ hoc peccatum fuerit ante diluuium. ¶ Nembrū primū primo ſic Seneca. Nihil aliud diffinio rietatē ꝙͣ inſania volūtaria. querit̉ gͦ de illa diffinitōe. Ebrietas em̄ dīc p̓uatōneꝫ vſus rōnis. ꝙ gͦ dicat̉ inſania voluntaria aut hͦ eſt rōne tꝑis ante p̄uatōeꝫ. aut rōne tꝑis in quo ē iſta pͥuatō. Nō pͥmo mō: qm̄ tūc nulla ē inſania. ſꝫ p̄t ad huc vti rōne. Si ſcd̓o mō. tūc nō dice̓t̉ ebrietas pct̄m: qꝛ ibi tūc nō pōt eſſe motꝰ pct̄i ſꝫ ſola pena. ¶ Pret̓ea li. ar eſt facultas rōnis ⁊ volūtatis ſꝫ pct̄m ē in li. ar. gͦ vbi eſ pct̄m ē vtraqꝫ facultas nō gͦ vbi ē pͥuatō vſus rōnis: qm̄ facultas dīc vſuꝫ: ſꝫ ebrietas eſt pct̄m. gͦ nō pōt dici inſa nia rōne tꝑis in qͦ ē priuatō vſus rōnis. ¶ Et dicēdū. ebrietas ē pct̄m ī hn̄te volūtatē accipiēdi potū vltran ſurā ſenſibilē. ex qͦ ꝯſeꝗt̉ vt ꝑueīat ad t̓minū: vn̄ ꝓueīa pͥuatō rōnis qͦ ad vſuꝫ. vn̄ ī diſpoſitōe volūtatis an̄cedē te ē motꝰ pct̄i ex qͦ ꝯſeꝗt̉ inſania: q̄ tūc ē ſic̄ pct̄m ⁊ pena. ⁊ dr̄ ꝓcede̓ hec inſania ex volūtate. ad dr̄n̄tiā illiꝰ q̄ ꝓce dit ex īfirmitate vl̓ īuolūtarie. ⁊ qͦ ad hͦ dr̄ inſania. qm̄ ſi cut ī inſano nō ē vt poſſꝫ redire ꝙͣtū ad vſū rōnis: ſic ē in ebrio rō ligata vt tūc nō exeat rō ī vſu ordīato. illa tn̄ tm̄ eſt pena: iſta at̄ pena ⁊ culpa. de qͣ Criſo. nihil a de acis differt. ſil̓r eī īuerecūdat̉ ⁊ inſanit. ⁊ demoniaci ꝗd miſeremur. hūc at̄ auertimꝰ ⁊ odimꝰ: qm̄ aut volūtari reddit ſe impotētē qd̓ nō facit demoniacꝰ. ꝓpter hͦ demo niaco ꝯpatimur. illum autem odimus ⁊ fugimus. ¶ Nlembrū ſecundū Ecūdo q̄rit̉ vtꝝ oīs ebrietas ſit pct̄m mo tale. Et videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hͦ. ſic̄ em̄ cognoſce̓ pt̄ trahi ad bonū ⁊ ad malū. qm̄ cognoſce̓ ſu am ē bonū. ꝯgnoſce̓ nō ſuā ē malū: ita ⁊ bi bere. qm̄ bibe̓ ad ſuꝑfluitatē ē malū. ſꝫ bibē ad neceſſita tē ē bonū. ſꝫ ꝯgnoſce nō ſuā ē pct̄m mortale: gͦ bibē ad ſu perfluitatē ſil̓r. hͦ aūt ē ī om̄i ebrietate: gͦ oīs ebrietas eſt pct̄m mortale. ¶ Itē ſobrietas ī medio ꝯſiſtit. gͦ hꝫ extre mū ẜm indigētiā ⁊ ẜm ſuꝑfluitatē. ⁊ ī vtroqꝫ ē pct̄m mor tale. ſꝫ illd̓ ẜm ſuꝑfluitatē nō videt̉ det̓mīari niſi ꝑ ebrie tatē. gͦ oīs ebrietas ē pct̄m mortale. ¶ Itē ſic̄ ꝯgnoſce̓ nō ſuā ē ꝯͣ ius nature: ſic ebrietas. corrūpit eī ſingl̓are quā tū ē de ſe ⁊ ita vt priꝰ. ¶ Itē yſa. v. Ue ꝗ potētes eſtis ad bibēdū vinū. glo. ebrietas ſtatū mētis euertit ſꝫ tale vide tur eē pct̄m mortale: gͦ ē pct̄m mortale. ¶ Itē v̓tꝰ non de ſtruit̉ niſi ꝑ pct̄m mortale. ſꝫ ſobrietas cuꝫ ſit v̓tꝰ deſtruit̉ ꝑ ebrietatē: gͦ ebrietas ē pct̄m mortale. ¶ Itē dr̄ ſuꝑ illd̓ ad Ro. vij. qd̓ volo hoc ago ẜm glo. hoc dicit̉ de primis motibꝰ in quibꝰ ē pct̄m veniale. ⁊ ſi adueniat conſenſus erit mortale. ſꝫ tales pͥmi motꝰ pn̄t eē ī ebrietate vt ī gula gͦ oīs ꝯſenſus in motu ebrietatis erit mortalis. ¶ Item

.clx. Queſtio
vj. Ro. Nō regnet pct̄m ⁊cͣ. neqꝫ exhibeatis membra ar ma iniꝗtatis. ſꝫ in om̄i ebrietate regnat pct̄m. ⁊ ip̄e exhi bet mēbra ſua arma iniꝗtatis gͦ peccat mortalit̓: cuꝫ ta lia ꝓhibeat apl̓s. ¶ Pret̓ea ad ephe. v. Nolite inebria ri vino. ⁊ ita ē ꝓhibitū: ⁊ ita vt priꝰ. ¶ Sꝫ ꝯtra aug. ī ẜ mone de igne purgatorio. quotiēs aliꝗs ī cibo ⁊ in potu plꝰ accipit ꝙͣ neceſſe ē: ad pct̄a minuta nouerit ꝑtine. ſed uetudinē ſuā intelligit ꝑ pct̄a minuta pct̄a ve aug. ẜꝫ nialia. gͦ oīs ebrietas ē pct̄m veīale. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ebrietas aliqn̄ ē venialis: aliqn̄ mortalis. nec ex hͦ qd̓ di cit auḡ. ſequit̉ ꝙ oīs ebrietas ſit venialis. intelligit em̄ qn̄ ꝗs accipit pluſꝙͣ neceſſe ſit. ẜm mēſurā tn̄ inꝑceptibi lem qm̄ ſi ẜm ꝑceptibilē ex qͣ euertit̉ ſtatꝰ mētis tūc pec caret mortalit. Et dicit̉ acciꝑe pluſꝙͣ neceſſe ſit ẜm men ſurā ꝑceptibilē. qn̄ pͥmo a mēſura egredit̉ ꝑceptibili ẜm ratōeꝫ bn̄ ordinata ad diſcernēdū. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijci ad ꝑtē aliā: dicimꝰ ꝙ nō eſt ſil̓e de eo ꝙ ꝯgnoſce̓ nō ſua: ⁊ bibe ad ſuꝑfluitatē vbi ē exceſſus nature ꝑceptibilis.n ſi ſit euerſio mētis qm̄ tūc ē mortale. ¶ Sꝫ ſi obijcit̉ qm̄ aliꝗs ẜm cōciliū medicine accipit ad ſuꝑfluitatē vt po ſtea euomat ⁊ purget̉. ⁊ ponamꝰ ꝙ ſcienter tūc nō videt̉ peccare: ex qͦ nō ex libidīe facit ſic̄ nec peccaret ſi acciꝑet medicinā. ¶ Ad qd̓ dicimꝰ ꝙ ſi hoc faciat hac intentone vt pu ꝯcilio diſcreti lici nō peccat. Qn̄ gͦ q̄rit̉ ẜm qd̓ det̓mīat̉ illd̓ ſuꝑfluū? dicimꝰ ẜm ꝙ cū ꝗs accipit vltra mēſurā quā exigit nature neceſſitas ⁊ ex libidin eccat mortalit̓. nec ſꝑ oꝑtet ꝙ intēdat inebriari: ſꝫ ꝙ ſeꝗt̉ inebriatō. ⁊ ſic velit delectari ī creatura ſupͣ deū. et talibꝰ dicit̉ cōmīatō pene et̓ne. Iſa. v. Ue ꝗ potētes eſtis ⁊cͣ. nō dicit̉ h̓ potēs ꝗ plꝰ pōt ex natura: ſꝫ dicit̉ potēs ex potētia q̄ venit ex pͣua ꝯſuetudīe. vt velit ꝯſume bona q̄ data ſūt ad vſus hoīm. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ ꝙ deſtrui ſobrietatē: dicimꝰ ꝙ ſobrietas pt̄ ſumi vt det̓mīat mēſu rā ẜm naturā det̓minatā inqͣtū natura dicit̉ pͥncipiū vt hō ſumat modū ī potu. pōt iteꝝ ſumi vt ē v̓tꝰ gͣtuita ⁊ ſic dicit habitū potētie ex gr̄a ad ꝯſeruādū mediū. Poteſt etiam ſummi vt ē v̓tus moralis. dicimꝰ ergo ꝙ ebrietas ⁊ ſobrietas opponūt̉ vt dicūt motꝰ ⁊ vt dicūt habitꝰ. ſꝫ ſo brietati vt ē habitꝰ gͣtuitꝰ nō opponit̉ ebrietas ꝓut dicit exceſſuꝫ mēſure: ſꝫ ꝓut dīc talē q̄ ſtatū mentis euertit. ⁊ tūc ꝯcedimꝰ ꝙ talis ē mortalis cū ē ꝯſenſus ī ebrietatem mortalē: tūc ꝯcedimꝰ ꝙ regnat pct̄m. ⁊ ꝙ exhibēt̉ mēbra arma iniꝗtatis. aliter v̓o nō. ¶ Querit̉ de ebrietate aſſi dua an ſit pct̄m mortale? ⁊ videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hͦ qd̓ dīc aug. ẜmōe de igne purgatorio. Sacrilegiū. homicidiū. adul teriū. furtu. rapina. falſū teſtimoniū. ⁊ ebrietas ſi ſit aſſi dua ⁊ iracūdia ſi nimis teneat̉. ī criminū nūero ꝯputā tur. vn̄ tales ſi ſe n̄ emēdauerīt: nō eſtimēt a purgatorio purgari. ¶ Cōtra lōgū ⁊ breue in tꝑe ⁊ multū ⁊ paucūī numero: nihil faciūt ad differētiā eēntie pct̄i. gͦ ſi ſit aſſi dua nō erit hͦ mortale pct̄m. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ in vnica ebrietate cōtingit eē pct̄m mortale. Un̄ hiero. ſuꝑ hoc dn̄s eiecit emētes ⁊ vendētes de tēplo. dīc. ꝙ multom gis eieciſſet ebrios ſi ibi eos inueniſſet. nec vult dice̓ au gu. ꝙ ſolū ſit mortalis. cū ē aſſidua. ſꝫ loꝗt̉ de hͦ qd̓ notuꝫ eſt ⁊ vult vnū.ſ. qn̄ talem vl̓r ꝯſequit̉ contemptꝰ ⁊ libido mortalis. Unde ſuper illud ꝓuerb̓. xxiij. Ne intuearis glo. non vetat bibere ad neceſſitateꝫ ſed moraꝫ extra tē pus vltra vtilitatē in vino ⁊ euacuādū certare calicibꝰ. ¶ Mlēbruꝫ terciuꝫ Ercio querit̉ an peccat mortaliter oīs ine briās aliū. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. qꝛ qui aufert alte ri rem tꝑaleꝫ peccat mortalit̓. ſꝫ ꝗ inebriat alteꝝ aufert ei rem ſpūaleꝫ.ſ. vſuꝫ ratōis qd̓ maiꝰ ē: gͦ peccat mortalit̓. ¶ Contra multoplus videt̉ peccare ꝙͣtum ad genꝰ pct̄i inebriatꝰ ꝙͣ inebriās ip̄m. ſed iſte nō ſemꝑ peccat mortaliter: ergo nec inebriās ipſum. ¶ Et dicendū ꝙ ſiquis credat alteꝝ eſſe verecūduꝫ ⁊ ꝙ verecūdia nō accipiat neceſſitatē ſuaꝫ: nō peccat inuitans etiāſi ille accipiat pluſꝙͣ neceſſe fuerit ⁊ tamen pec cabit iſte. Si v̓o inuitet ad accipiēdū ſuꝑfluū. vt ſic exci tet̉ beniuolētia ⁊ familiaritas: tūc peccat veīalit̓. Si v̓o intēdēt ſolū vt alter ſe īgurgitaret tūc peccaret mortalit̓ cū intēde̓t euertē ſtatuꝫ mētis ⁊ ſic ē maiꝰ qd̓ ei aufert ꝙͣ ſi auferret ei tꝑale aliqd̓. qꝛ auferret ei vſum ratōnis. ¶ Nembrū quartū Uarto querit̉ vtꝝ eēdē ꝓprietates ſint ip̄iꝰ ebrietatis cuiuſmōi dicebāt̉ eē ip̄iꝰ gule. q̄ notabāt̉ hoc verſu. laute p̄ꝓpere nimis ar poſſint aſſignari circa gulam qͦ ad īmoderatōeꝫ potus. denter ſtudioſe. ⁊ videt̉ ꝑ inductōeꝫ ꝙ ſil̓r ¶ Pret̓ea videt̉ hoc ꝑ p̄dictaꝫ glo. ꝓuerb̓. xxiij. apparet em̄ ꝙ ibi ſit cōditio tꝑis ſuꝑfluitatis ſtudioſitatis. Iteꝫ de ſtudioſitate ptꝫ in textu pauloante vbi dicit̉ ⁊ ſtudēt calicibus epotandis. Item de lautitate patet ꝑ hoc qd̓ dicitur Amos. vj. Bibentes vinum in phialis ⁊ opti mo nguento delibuti. ⁊ ſic.ſ. delectant̉ in viſu ⁊ affectu ¶ Et dicendū ꝙ ille ꝯditōnes ponūt̉ ꝓut coīter ſumūt̉ eratōeꝫ que in cibo ⁊ in potū eſt ⁊cͣ. ad ¶ Nembrū quintū Uinto querit̉ de magnitudine huiꝰ pct̄i. ⁊ dicit Criſo. ꝙ nihil ita ē demoni amicū ſi cut ebrietas ⁊ laſciuia q̄ mr̄ eſt oīm vicio rum. hec em̄ fuit ī antiꝗs ſodomē ſororis tue ſaturitas ⁊ plenitudo: ⁊ ī copioſitate luxuriabant̉. ꝑ hanc em̄ iſrahelite in ydolatriam ceciderūt de quo Nu meri.xxv. ẜm hoc ergo ebrietas eſt maximuꝫ peccatum ¶ Item ꝑ peccatū accedit homo ad ſimilitudinē bruti. iuxta illud pͣs. Homo cū ī honore eſſet nō intellexit cō paratꝰ eſt iumētis ⁊cͣ. maximū ergo erit pct̄m ꝑ qd̓ maxi me ad hoc accedit. ſꝫ hoc ē ebrietas: qm̄ ꝑ hāc amittit hō maxime facultatē ratōnis quo ad vſuꝫ. brutū v̓o nō ha bet facultateꝫ ratōnis. ¶ Item videt̉ ꝙ ebriꝰ deterior ſit bruto ꝑ hoc qd̓ dicit Criſo. tātomelior eſt his azinꝰ quā tomelior ē canis his. tm̄ eī ſufficientiā nouit ⁊ vltra ſuf ficientiā non ꝓgredit̉. etſi mille vrgentes fuerint nō ſu ſtinent exire in īmoderātiaꝫ. multo ergo deterior eſt qui ſine coactione ſe inebriat. ¶ Item Criſo. hec fit iactura fere omniū bonoꝝ. etſi habeat prudentiā humilitatem. manſuetudinem: omnia ꝓicit in iniquitatis pelagus. ⁊ ita vult dicere. ꝙ ꝑ omne peccatū mortale amittit̉ omne bonum gratuitu. ꝙ plus damni facit peccatū ebrietatis quoniā vſum bonoꝝ naturaliū tollit. qd̓ nō alia pecca ta. cū em̄ homo iraſcit̉ fit frequēter agilior ⁊ fortior. ecō tra eſt cū eſt ebriꝰ: ſic ⁊ ī ceteris bonis. ⁊ loquit̉ de prudē tia manſuetudīe ⁊ humilitate vt ſūt bona aīe naturalia gͦ ebrietas eſt maximū pct̄m. ¶ Cōtra ſpūalia pct̄a ſunt maioris culpe ſic̄ dīc greg. nō gͦ ebrietas cum ſit carnale pct̄m ¶ Rndendū ꝯcedimꝰ ꝙ dicit̉ maiꝰ pct̄m qͦ ad abla tionē vſus naturaliū bonoꝝ. ⁊ etiā qͦ ad hͦ ꝙ reddit ho minē ſil̓eꝫ bruto: nō tn̄ ꝓpter hoc ſimpl̓r eſt maximū pec catū. nec ꝓpter hoc dignū maiori pena: ſꝫ qͣſi plꝰ habꝫ de excuſatōe. cū plus habeat de ꝓnitate ad peccatum. ¶ Nembrū ſextuꝫ Exto querit̉ de aggrauatōe ebrietatis ẜm ſtatꝰ ꝑſonaꝝ. ⁊ q̄rit̉ vtrū ebrietas ſit maiꝰ pct̄m ī clericis ꝙͣ ī laycis. Ꝙ nō: videt̉ qm̄ qualis eſt ꝓnitas in vtriſqꝫ. ergo ē equa le pct̄m. ¶ Cōtra layco nō ꝓhibet̉ ira ſic clerico vt ptꝫ ex ꝯcilio Cartagi. in qͦ clerici edēdi vel bibēdi cā taber nā nō ingrediāt̉ niſi in ꝑegrinatōne. ⁊ ſil̓r ex. vj. ſinodo. nulli licꝫ clerico tabernas aut ergaſteriū habe. xliiij. di ſi em̄ hmōi ingredi tabernā ꝓhibet̉ quātomagis alij mi niſtrare in ea. ſiquis v̓o tale fecerit: aut ceſſet aut depo netur. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ equalitas pct̄i aut ineqͣli tas nōſolū ꝯſiſtit ī radice aūt ī gene̓ pct̄i: ſꝫ etiā in circū

ſtantijs. qm̄ ẜm ꝙ dīc amb̓. om̄e pct̄m ſurgit ex ꝯtēptu ⁊ ꝯtēptꝰ ſurgit ex oībꝰ p̄dictis lꝫ gͦ ꝙͣtū ē de gene̓ pct̄i ebrie tatis pct̄m eēt in ill̓ eqͣle: tn̄ ſtatꝰ ꝑſone agguat ſic̄ ī cleri co. ⁊ ob hͦ eis magis ꝓhibet̉. ¶ Querit̉ etiā an in p̄latis ſit maiꝰ pct̄m ꝙͣ in ſubditis? ⁊ videt̉ ꝙ ſic. ꝓhibitū eſt fi lijs aaron bibe vinū ⁊ om̄e qd̓ inebriare p̄t̄. vt habet̉..x. leui. ⁊ iſti gerūt typū p̄latoꝝ. nō ſil̓r aūt ꝓhibitū ē ſub ditis. gͦ eſt maiꝰ pctm̄ in p̄latis ip̄a ebrietas. ¶ Itē in cō ſtituēdo p̄latū dicit̉. nō vinolētuꝫ vt habet̉.j. ad thimo. j. Itē ad eph̓. v. Nolite inebriari vino. glo. nihil ita vi indū ē ſicut ebrietas in eo ꝗ debꝫ iudicare. ¶ Ad qd̓ di cendū. ꝙ maiꝰ ē pct̄m. ⁊ ꝙ eſt aggrauatō nōſolū ratōe ꝑ ſone aūt ꝓfeſſionis: ſed etiā ratōne dignitatis. qm̄ ebrie tas inducit ignominiā. vt habet̉.xxviij. yſa. ſacerdotes neſcierūt p̄ ebrietate. Et in eodē. lvj. Canes impudētiſ ſimi neſcier̄t ſaturitatē ⁊cͣ. ¶ Querit̉. an ſacerdoti euā gelico licꝫ bibere vinū. ⁊ videt̉ ꝙ nō etiā ꝑ hoc qd̓ leui. x fuit vinū interdictū ſacerdoti legali qn̄ ingredi debebat tabernaculū ⁊ etiā om̄e qd̓ pōt inebriari: gͦ multomagis ſacerdoti euāgelico cū teneat̉ ad maiorē ꝑfectōeꝫ ⁊ quot tidie ingrediat̉ tabernaculū. ¶ Itē ibidē dicit̉ ꝙ p̄ceptū ſempiternū eſt. gͦ debet adhuc durare p̄ceptū illd̓. ¶ Itē ibidē vt habeatis ſciētiā diſcernēdi ⁊cͣ. ſꝫ adhuc ē diſcre tio iſta neceſſaria ſacerdoti euāgelico: ⁊ ideo. j. pet̓. iij. dicit̉. parati ſemꝑ ad ſatiſfactōeꝫ ⁊cͣ. ¶ Itē plus tenetur ſacerdos euangelicꝰ vacare celeſtibꝰ ꝙͣ legalis qd̓ ꝓbat̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉. jͣ. Corin. vj. ſecularia iudicia ſi habueri tis ⁊cͣ. ſed bibe̓ vinū ad hoc retrahit. ꝓuerb̓. vlt. noli re gibꝰ dare vinū. glo. nihil de celeſtibꝰ cogitat̉ vbi eſt volū ptas carnalis. ſed ea ſolū q̄ ſunt viſibilia carnales ſcru tant̉ ⁊ ita ptꝫ ꝙ nō licꝫ ſacerdoti euāgelico vinū bibere. ¶ Cōtra dicit̉ thimoteo ſacerdoti.j. ad thimo. v. modi co vino vtere. ſꝫ poſſit dici ꝙ nō eſt ꝓhibitū ſacerdotē le galem abſtinere a vino ſed anteꝙͣ ingrediat̉ tabernacu lum. ⁊ hoc facit ſacerdos euāgelicꝰ qui ieiunꝰ accedit ad altare. ⁊ hͦ videt̉ dice̓ yſido. ſuꝑ illud. x. leui. ī glo. dicēs adhuc hāc legē eccl̓ia cuſtodit. neqꝫ oīno abſtine̓ p̄cepit ſed qn̄ ad tabernaculū vel altare teſtīonij debebat acce dere. ſꝫ ꝯtra hos dic aug. ꝙ quolibꝫ die debebat ad alta re ingredi. ⁊ tn̄ ibi ſcriptū eſt ꝙ debet abſtine̓ qn̄ ingredi tur ad altare. ⁊ quottidie ingredit̉ ad altare: qm̄ ad al tare incēſi vel holocauſtoꝝ. ¶ Itē videt̉ ꝙ ad minꝰ ī pͥmi tiuo ſtatu legis debebāt quolibꝫ die abſtine̓. qm̄ tūc erāt officia indiſtincta. debebat em̄ quilibꝫ eē ꝑatꝰ ſemꝑ. ⁊ n̄ eſſꝫ niſi ſꝑ abſtinet: poſtea tn̄ aliter eē potuit qm̄ officia fuerūt diſtincta vt dicit̉.j. ꝑalip. iiij. tūc em̄ videt̉ ꝙ n̄ te neret̉ nōſolū tꝑe quo debebant exeꝗͣ ſua officia: ſꝫ adhuc remanet q̄ſtio q̄ priꝰ. ¶ Ad qd̓ dicēdū ſic̄ dr̄. j. Corin. j. oīa ꝯtingebāt illis ī figura. maxīe q̄ erāt ſacramētalia ⁊ ceremonialia. vn̄ illa euacuata ſūt adueniēte euāgelio f moralia ꝯplēt̉ ibi. qm̄ euāgeliū nōſolum ꝓhibet opꝰ aut aīm ꝓcedēteꝫ ad opꝰ: ſꝫ etiā ip̄m aīm ī ſe. dicimꝰ gͦ ꝙ iſtd̓ fuit ceremoniale. ⁊ fere ꝗcqd̓ ē in leui. niſi ī. xix. ſi gͦ ſpi ritualit̓ intellige̓t̉ illud. referet̉ ad p̄ceptū de īmūdis. vt ptꝫ. xiij. ad Ro. ⁊. j. ad thi. iij. dicimꝰ gͦ ꝙ illud p̄ceptum idhuc remanet ẜm ſpūalitatē ⁊ etiā artiꝰ debꝫ obſerua ri. qm̄ ſacerdotes nōſoluꝫ debēt ſe abſtinē ab ebrietate q̄ eſt pct̄m: ſꝫ ab occaſiōe pct̄i ⁊ ab eo qd̓ ē impedimētū ſui officij. ⁊ id̓o nō dr̄ ſimpl̓r thimothei. ij. vino vtē: ſꝫ addi dit modico. ſꝫ qꝛ carnales erāt ītelligebāt illd̓ ad lr̄aꝫ n̄ ſpūalit̓. ſic̄ illd̓ p̄ceptū. nō indueris veſte ꝯtexta lana ⁊ li no. cuiꝰ rō erat: qm̄ mīſtrātes ydolo ſolebāt hr̄e hmōi ve ſtes. Sil̓r ſacerdotes ydoloꝝ ſolebāt vti veſte ſcaminea ⁊ ideo illa veſtis ꝓhibita ē. recipiebant tn̄ illud ſolū qꝛ p̄ceptū. ¶ Qd̓ v̓o dicit̉ ꝙ fuit p̄ceptū ſempiternū. dicimꝰ ꝙ hoc intelligit̉ ẜm ſpm̄ nō ẜm lr̄aꝫ. ẜm illd̓ j. Corin. iij. lr̄a occidit ⁊cͣ. ¶ Querit̉ etiā an̄ religioſi teneāt̉ abſlīe re a vino. ⁊ videt̉ qd̓ ſic: per hoc ꝙ dicit̉ Nu.vj. d̓ naza reis ꝙ a vino ⁊ ab om̄i eo qd̓ inebriari pt̄ debēt abſtine̓. ⁊ illi erāt tūc religioſi. gͦ cū religioſi euāgelici debēt eſſe
maioris ꝑfectōis: debēt ml̓tomagis abſtinē. ¶ Itē idem obijcit̉ de Rachabitis de ꝗbꝰ hiere. xxxv. ¶ Itē Bern̄. ad fulconē. quō ignis ⁊ aqͣ ſimul eē nō pn̄t: ſic ūales ⁊ carnales nō atiūt̉ in eodē. ſꝫ carnales delitie ſūt in vino. ⁊ rel eas ⁊ inhyare ſpūalibꝰ. ¶ Iteꝫ in i l̓a bt̄ cipit̉ abſtinētia a carnalibꝰ n̄ a vi no. l̓a ecōuerſo. Sil̓r in lege machome ti p̄cipit̉ nētia a vino nō a carnibꝰ. ī regl̓a eccl̓ie ca tholice a carnibꝰ nō a vino ī tꝑe. xl. querit̉ vnde hoc. vi det̉ ꝙ ī regl̓a bt̄i bn̄dicti ⁊ ī regl̓a eccl̓ie. xl. de beat p̄cipi abſtinētia a vino: qm̄ ibi debꝫ eē maior ꝑfectō: ⁊ ꝯſtat ꝙ vinū plꝰ inflāmat ad libidine ꝙͣ carnes. ¶ Iteꝫ regl̓a be nedicti librā panis ⁊ emmā vini.i. librā ⁊ dimidia cōce dit: ſic̄ gͦ monachꝰ videt̉ peccare ſi tꝑe non debito com dat carnes: ſic ſi plꝰ de pane aut de vino plꝰ accipiat qͣre gͦ ꝯtra illud nō p̄dicat̉ ſic̄ ꝯtra illud. ¶ Et dicēdū ꝙ ve rum ē ꝙ ī tꝑe ꝯſecratōis debebāt nazarei abſtine̓ a vino poſtmodū tn̄ poterāt bibe vt in eodē libro Nūeroꝝ. vj habet̉. ⁊ ibidē in glo. hͦ dicit̉. dicimꝰ gͦ ſic̄ priꝰ. ꝙ illd̓ ẜm lr̄aꝫ fuit ceremoniale. vn̄ nō ſic debuit remane ſꝫ ſoluꝫ ad intellectū ſpūalē. ab his gͦ debꝫ ſe religioſus abſtin ſed poſtmodū debꝫ bibe vinū deuotōis. ¶ Ad illd̓ gͦ qꝛ dicit Bern̄. dicimꝰ ꝙ delitie ꝓut ſonāt ī culpā nō pn̄t ſil mane̓ a ſpūalibꝰ ſꝫ ſolū ꝓut ſonāt ī occaſionē pct̄i. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de. xl. dicit̉ ꝙ ibi dat̉ decima dieꝝ ⁊ ē tē pus ſatiſfaciēdi ꝓ pct̄is a carne ⁊ ſpū ꝯtractis. ⁊ id̓o fit abſtinētia. Notaduꝫ etiā ẜm ꝙ dīc ambro. ꝙ terra ma ledicta ē vt ptꝫ gen̄. iij. ⁊ aqua bn̄dicta vt pꝫ gen̄. j. ⁊ ma ledictō facta ē ꝓpt̓ eſū. qm̄ gͦ greſſibilia ortū hn̄t a t̓ra: iō rōne origīs fit abſtinētia ab his tꝑe det̓mīato. nec tn̄ a piſcibꝰ. ¶ Sꝫ videt̉ opponi d̓ volatilibꝰ. ꝙ n̄ debemꝰ ab his abſtine̓ cū habeāt ortū ab aquis ſic̄ ⁊ piſces. Ad qd̓ dicimꝰ. ꝙ licꝫ habeāt originē ab aꝗs. tn̄ morāt̉ in t̓ra et iō ī eadē ſnīa debebāt eē cū reptilibꝰ. Nota etiā ꝙ a car nibꝰ dꝫ ꝓprie fieri abſtinētia qm̄ nutrit̉ ſil̓e ſil̓i. ſꝫ caro hꝫ potētiā ꝓpinꝗorē vt fiat caro. ⁊ iō ꝑfectiꝰ ē abſtinuiſſe a carnibꝰ. ¶ Sꝫ adhuc obijcit̉ de fructibꝰ ꝗ vidēt̉ hr̄e origi nē a t̓ra. ꝙ ab his debeamꝰ abſtinē. Ad qd̓ dicimꝰ. ꝙ lꝫ oriāt̉ a t̓ra: tn̄ ſtatū hn̄t īnocētie ī qͦ fuer̄t ꝯceſſi. ſꝫ carnes nō fuer̄t ꝯceſſe niſi ptꝰ diluuiū vt pꝫ gen̄. ix. ¶ Sꝫ adhu obijcit̉ qm̄ vinū n̄ videt̉ ꝯceſſuꝫ fuiſſe an̄ diluuiū. ⁊ tn̄ eſt de his q̄ oriūt̉ a t̓ra. ⁊ dicēdū ꝙ licꝫ n̄ legat̉ ꝙ hoīes vte rent̉ vino an̄ diluuiū. nihilominꝰ poterāt vti ſꝫ vinea nō dabat tūc fructū ſuū an̄ꝙͣ noe plātaret eā. vn̄ ē dicēdū eā nō tūc pͥmo fuiſſe qm̄ an̄ lapſū fuit cū ceteris arboribꝰ: ſꝫ tūc n̄ excolebat̉. ¶ Ad illd̓ qd̓ q̄rit̉ d̓ lege machometica. dicimꝰ ꝙ n̄ ꝓhibuit vinū qꝛ eēt ꝓuocatiuū ad libidineꝫ: qm̄ ip̄e ꝯceſſit abuſū mulieꝝ ſꝫ ꝓpt̓ hͦ ꝙ inducit ebrietatē q̄ ſubuertit vſū rōnis. ¶ Ad vltimū dicimꝰ ꝙ regl̓arit̓ il lud dictū ē. pt̄ tn̄ diſpēſari ad plꝰ ẜm exigētiā ꝑſonaꝝ ſi cut dic ph̓us. qd̓ vn̄i eſt ꝑuū: alteri eſt magnū. ¶ Membrū ſeptimū Eptimo q̄rit̉ de effectu hꝰ pct̄i. Et primo qͦ ad ẜuitutē dīc ambro. nō eēt in hoīe ẜuit ſi nō fuiſſet ebrietas. ſic gͦ videt̉ ꝙ ẜuitꝰ ſit pͥmo effectꝰ ebrietatis. ¶ Cōtrariū videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ vlt. eph̓. ſuꝑ illd̓ ẜui obedite domīs. glo. pr ma ẜuitutis cā pctm̄ ē. ſꝫ hͦ pct̄m nō fuit pͥmū cū de ip̄o n̄ legat̉ an̄ diluuiū ſꝫ tm̄ ptꝰ. ¶ Preterea ſi ẜuitꝰ cauſat̉ ex pctō. maxīe videt̉ cauſari ex maiori ⁊ gͣuiori. ſꝫ ml̓ta ſū gͣuiora ꝙͣ ebrietas. nō gͦ ebrietas cā ē ẜuitutis. ¶ Pret̓ea ſi ē ebrietas cā ẜuitutis. ergo ẜuitꝰ potiꝰ fuiſſꝫ ī noe qui inebriatꝰ fuit ꝙͣ ī chanaā filio filij ſui. ¶ Rn̄. cōcedimꝰ ẜm ꝙ on̄dit aug. ī. xix. li. de ci. dei. c. xj. ꝙ pͥma cā ⁊ dire cta fuit ẜuitutis pct̄m. vn̄ hec cā fuit anteꝙͣ de ebrietate aliqd̓ legeramꝰ: tamen ip̄a ebrietas fuit cā occaſionali ⁊ in directe quo ad hoc. qm̄ ſi noe inebriatus nō fuiſſet cham filius eius non irriſiſſet eum. Et ſi non irriſſſet eum: nec chanaam filio eius a deo fuiſſet inflicta ſer

uitus. nec a Nōe p̄dicta. ⁊ qͦ ad hͦ loquit̉ ambro. ⁊ iuxta .xix. li. de ci. dei. xv. c. Nuſꝙͣ ſcriptu hoc etiā loqu rarum legimꝰ ẜ hͦ vocabulo noe iuſtꝰ pct̄m fil ꝙ nō valet qd̓ obijcit̉ de pct̄o ſui vindicaret grauiori. ꝓcede̓t em̄ brietas eſſet cauſa directa. ¶ Si niliter ad vltimū debuiſſet ſeruitꝰ i vl̓ cham in ſe. dicimꝰ ꝙ cum benedictus fuiſſet noe a dn̄o Gen̄. ix. Benedixit dominus noe ⁊ filijs eius: debuit tamē in ſua poſteritate maledici. nec fuit iniuſticia: quoniā cha naam fuit imitator paterni celeſtis. ¶ Mlēbruꝫ octauuꝫ Ctauo q̄rit̉ de ꝯgnatōe huiꝰ pct̄i.ſ. ebrieta tis. hoc ē de effectu ebrietatis qͦ ad pct̄m ī ceſtꝰ ip̄iꝰ loth. ẜm ꝙ dicit̉. xix. gen̄. loth in ebriatꝰ ⁊ poſtea ꝯmiſit inceſtū cū filiabus ſuis. ⁊ de hͦ dīc aug. ꝯͣ fauſtū. inebriauer̄t loth filie eiꝰ et ſe neſciēti miſcuerūt. quapropt̓ culpādꝰ ē quidē. nō tātū quātū ille inceſtꝰ: ſꝫ quātū ebrietas meruit. ¶ Sꝫ obijci tur ꝯͣ hoc ꝙ dr̄. neſciēt iſcuerūt: qm̄ videt̉ ꝙ pct̄m car nale nō ſſit exerceri ꝑ illū in qͦ ē oīno ſopitu libeꝝ ar bitriū. ¶ Pret̓a volūtariū dr̄ illud cuiꝰ pͥncipiū ē ī ip̄o ſed pͥncipiū inceſtꝰ fuit ī ipſo loth. gͦ fuit volūtariū ⁊ fuit malū. gͦ fuit pct̄m. gͦ nōſol auit in ebrietate ſꝫ etiā inceſtu. gͦ ꝓpter pct̄m q ꝯē. ¶ Pret̓ea ſi tm̄ eſſet cul pandꝰ ꝓ ebrietate: tm̄ ꝓ hac deberet̉ ei pena. qꝛ vt dicit xxv. deūt. ẜm mēſurā pct̄i erit ⁊ plagaꝝ modꝰ. ¶ Et di cendū ꝙ peccauit ī vtroqꝫ. ¶ Qd̓ v̓o dicit̉ miſcuerūt n̄ ſciēti. exponit̉.i. nō diſtinguēti an̄ eēt filie ſue. ꝯcedim em̄ ꝙ nō ablata fuit ab eo volūtas rōnalis. maxīe cū ha beret pt̄ateꝫ ad talē actū. vn̄ ūtariū fuit hͦ pct̄m qͦ ad hoc ꝙ dicit̉ volūtariū cu pͥncipiū ē in ip̄o. ſꝫ n̄ plene qͦ ad aliud d̓ ē uolūtario.ſ. cō ſcē ſ ula. tn̄ i rātia ex t eū a tāto ſe ¶ Qd̓ v̓o dīc au dꝰ ē nō quātū inceſtꝰ ſꝫ ebrietas. dici gu. ꝙ ci mus ꝙ nō vult dice̓ ꝙ nō eat plus puniri ꝙͣ ſi ſolam ebrie tātē ꝯmiſiſſet: ſꝫ vult ꝙ eiꝰ ebrietas meruerit penaꝫ ⁊ ꝓ ſe ⁊ ꝓ inceſtu ꝗ ꝯſecutꝰ eſt. ſꝫ nō tantū ꝓ inceſtu quā tū ſi ꝯmiſiſſet inceſtū tꝑe qͦ poſſet plene diſtīgue̓. Qd̓ v̓o dici n̄. xix. nō ſenſit ⁊cͣ. hoc n̄ eſt dice̓ qꝛ fuit ſine actu ſenſibil qm̄ nō diſcreuit ꝙ eſſent filie ſue. ¶ Nebrū nonuꝫ Ono q̄rit̉ de ꝓhibitōe ebrietatis huiꝰ pct̄i cū deteſtabile ſit p̄latū eē edacē ſic̄ vinolen tū. qͣre potiꝰ ī regula apl̓ica..j. ad thi. iij. ir ſtitutōe p̄lati dictū ē nō vinolētū: ⁊ r ſitū nō edacē. ¶Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſic̄ in canone diſ. ncipio d̓r̄ cū vinolētū eē ꝓhibet̉. gule intemꝑa uaꝙͣ ꝑmittit̉. neqꝫ em̄ ebrietas ꝓhibetur ⁊ vo mittitur. vtrūqꝫ em̄ inter opera tenebraꝝ apo olus cōmemorat ſcribens romanis. Non in comeſa is ⁊ ebrietatibus. vētris nāqꝫ ingluuies ad luxu uocat ⁊ omne opus bonum diſſoluit. Mēbrū decimū Ecimo q̄rit̉ de pena huiꝰ pct̄i. ⁊ q̄rit̉ ſi tā graue ē illud pct̄m: qͣre in quibuſdā ꝑmit titur ⁊ non ita grauit̉ infligit̉ ꝓ ip̄o pena ſicut ꝓ ceteris: ſic vt ſalteꝫ timore pene re uocarent̉ homines ab eo ſicut ⁊ a ceteris. ¶ Ad qd̓ dicē dum. ꝙ non ratōni ſed voluptati immo cuidam cecitati mentis aſcribendū eſt. vnde nec a tali conſuetudine ab ſtinere poſſunt. ⁊ ideo cum venia ſuo ingenio relinquen di ſunt: ne deteriores fiant ſi a tali conſuetudine euellā tur. ⁊ loquitur grego. pro tempore illo in quo in illis ꝑ tibus primo platata fuit fides. Unde etiam ꝑcitur eo ꝙ multitudo eſt in cauſa ne fiat in eccleſia ſciſſura. ¶ Mēbruꝫ vndecimuꝫ
Ndecimo querit̉ cum ante diluuiū fuerit luxur primū v̓o pct̄m poſt diluuiū fue rit el ietas: vnde hͦ ⁊ quid ꝑ hoc deſignat̉ EE oc dicenduꝫ. ꝙ tūc erat qͣſi adhuc etas adoleſcentie ⁊ adhuc in tali etate ſolet regnare lu xuria. Unde ẜm ꝙ exponit ſcriptura. luxuria fuit preci pua cauſa vt veniret diluuiū. poſt etiam diluuiū primo conceſſe ſunt carnes in eſum. ẜm id gen̄. ix. Ante v̓o di luuium veſcebantur homines fructibus. ſed conſtat ꝙ eſus fructuū non intantū expetit potum inebriantē vt vi num aut hmōi ſicut ⁊ eſus carniuꝫ. ⁊ ideo potius ẜm exprimitur in ſcriptura primum peccatum ante diluu um fuit luxuria. poſt diluuium ebrietas: vt ſic ſemꝑ aſcē deret corruptio peccati maior in genere humano. ¶ Queſtio. clxj. de luxuria Onſequeter de pec cato luxurie. Et pͥmo quid ſit. Secūdo vtrū cōire ſit malū ẜm ſe ⁊ pct̄m. Ter cio vtrū omnis luxuria ſit mortale pec catum. Quarto querit̉ quare dicit̉ pec catum in corpꝰ. Quinto de conditōibꝰ huiꝰ peccati. Sex to de quātitate huiꝰ peccati. Septimo de comꝑatōe huiꝰ peccati ad ſuꝑbiā. Octauo de oppoſito huiꝰ pct̄i ⁊ ī genē mali ⁊ ī genere boni. Nono de differētijs huiꝰ Secimo de effectu hui eccati. Undecimo de pena huiꝰ peccati. Nembrū primū Iffinit̉ aūt ſic. luxuria eſt libidinoſe volu ptatis appetitꝰ. Itē luxuria ē cōcupiſcētia nimia experiende voluptatis. ¶ Sꝫ videt̉ ꝙ nō ſufficiēter exprimat̉ eſſe luxurie per hmōi diffinitōes. ꝑ hoc qd̓ dicit̉. v. math̓. ꝗ viderit mu lierem ad ꝯcupiſcendū ea iam mechatꝰ ē in corde ſuo. gͦ mechia ſiue fornicatō ꝑ viſum ꝯmittit̉. ſed viſus eſt actꝰ differēs ab appetitu ⁊ ꝯcupiſcētia. gͦ nō ſufficienter diffi nitur luxuria ꝑ appetitū ⁊ ꝯcupiſcētiaꝫ. ¶ Itē ponatur ita: iſte ſtudioſe in aſpectu pulchre mulieris affigit ocu los. queſtio ē vtꝝ luxuriet̉: ⁊ videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hoc qd̓ dicit Criſo. ꝗ ſtudet corꝑa clara ꝑſcrutari. ⁊ pulchros viſus venari ⁊ fouere inſpectricē aīaꝫ ⁊ pulchris faciebꝰ dele ctari: captiuat aīaꝫ. ſed nō captiuat aīaꝫ niſi ꝑ pct̄m. ſꝫ nō aliud a pct̄o luxurie qͣre inſufficiēter deſcribit̉ ꝑ appe titū ⁊ ꝯcupiſcētiā. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ibi diffinit̉ luxu ria ẜm ꝙ e mortale pct̄m. ⁊ intelligit̉ ibi eē appetitꝰ ꝗ ē ex ꝯſenſu rōnis ⁊ ſil̓r ꝯcupiſcētia. vel etiā dr̄ mortale eē. qn̄ nō cohibet ip̄a ratō cū poſſit hmōi inordinatū appetitū ſiue ꝯcupiſcētiā cohibe̓. Un̄ aug. ſuꝑ illd̓. v. math̓. ꝗ̄ vide rit ⁊cͣ. ꝗ vidit hͦ fine ⁊ aīo vt eo ꝯcupiſcat qd̓ nō ē tit illa re ẜꝫ plene ꝯſentire. vt ſi facultas ſic ꝑagat̉. patꝫ gͦ ꝙ ẜm ꝙ eſt ꝯſenſus ip̄iꝰ ratōis vel nō cohibito cū poſſit: ē luxu ria mortale pctm̄. ⁊ ꝑ hoc excludūt̉ primi motꝰ ꝗ nō ſunt in pt̄ate noſtra. ¶ Sed adhuc obijcit̉. qui viderit mulie rem ad ꝯcupiſcēdū vtrū luxuriet̉. cū alter ſit actꝰ videre ab ip̄o ꝯcupiſcere. ⁊ videt̉ ꝙ nō. cū primo ſit pct̄m ī ꝯſen ſu ip̄iꝰ ratōis ſicut dictū eſt. ¶ Ad hoc rn̄det Criſo. mo uendo iſtā queſtionē dicēs ita. ſimpl̓r viſuꝫ deſtruxit ꝓ pter ip̄am occaſionē q̄ ex hoc ſequit̉ ꝯcupiſcēdi. UIn̄ ſub dit. deus incōtinēteꝫ viſuꝫ deſtruxit ante actū. ne forte ī actū incidat. qui em̄ accendit flāmaꝫ abſente etiā muli ere apd̓ ſe plaſmat ꝯtinue. Un̄ ip̄e dicit. nō ad hͦ oculos tibi fecit deꝰ vt ꝑ illos introducas adulteriū: ſed vt crea turas videns admireris creatorem. Unde ip̄e ponit ex emplum de impetuoſo tenente gladium qui defacili ꝓpt̓ impetū pōt ſe interficere. ⁊ auferret̉ ſibi gladius vt au ferat̉ ſibi interficiendi occaſio. Unde ipſe Criſo. vult di cere. ꝙ ꝗdā ignis ꝯcupiſcibilis rōe nature corrupte ip̄i viſui adiūctꝰ ē rōe cuiꝰ dn̄s hmōi viſuꝫ inhibuit cū ꝯſen ſu cui adiūgit̉ delectatō vel triſticiā que paulatī ꝓcedit

vſqꝫ ad ꝯſenſuꝫ rōnis. vn̄ Iob. xxxj. Pepigi fedꝰ cū ocu lis meis vt nec cogitarē de v̓gine. ⁊ poſtea dīc qͣſi reddēs ratōeꝫ huiꝰ qꝛ ē ignis vſqꝫ ad cōſūmatōeꝫ deuorās ⁊ oīa eradicās genimia. Unde ꝯcedimꝰ ꝙ luxuria ē in appeti tu. ⁊ ideo ꝑ illa.ſ. ꝑ ꝯcupiſcētiaꝫ ⁊ appetitū diffinit̉. per occaſionē v̓o in viſu in ſequētibꝰ naturā corruptā ⁊ id̓o ab ip̄o dn̄o ne viderit cōcupiſcēdū inhibet̉. ¶ Nembrum ſecunduꝫ Ecūdo querit̉ vtꝝ cōire ſit malū ẜm ſe et pct̄m. ⁊ loqͣmur de illo coitu an̄ꝙͣ ꝯſentiat aliꝗs ī aliquā ꝑ mr̄imonialē copulā. q̄rit̉ gͦ aūt hͦ qd̓ dico cōire ē malū rōne materie in quā trāſit: aut rōne potentie a qua egredit̉. etſi dicat̉ ꝙ rōne materie hͦ nō videt̉. qꝛ iſte actꝰ trāſit in muliereꝫ ſicut ī materiā. ſꝫ hic determīat̉ materia ſic̄ dare indige ti det̓mīat̉ actꝰ in ꝓpria materia. ⁊ eſt bonū in gene̓. ſic vi det̉ ꝙ hoc qd̓ dico cōire rōne materie huiꝰ ī quā tranſit erit bonū in gene̓. qꝛ ex tali materia nō ꝯtrahit̉ deformi tas vt videt̉. Si dicat̉ ꝙ hͦ ē rōne potētie corrupte. ſꝫ ſic̄ eſt iſta corrupta: ſic ⁊ alie corrupte ſūt. ⁊ loqͣmur ꝓ illo ſtatu poſtꝙͣ corrupte ſūt. gͦ ſi rōne huiꝰ corruptōis ē cōi re malū ẜm ſe: eadē rōne eēt in alijs vel ſi nō ī alijs: nec ī iſto. ¶ Itē Criſo. vtraqꝫ.ſ. ira ⁊ ꝯcupiſcētia ſūt natiua. ſꝫ qd̓ eſt natiuū ſiue naturale nō eſt malū. qꝛ ẜm ea q̄ natu ralia ſūt nec laudabiles nec vituꝑabiles ſumꝰ. qͣre vide tur ꝙ ip̄m cōire nō ſit malū ẜm ſe. quare vt videt̉ potiꝰ deberet dici malū in gene̓ vel ex circūſtātia ꝙͣ malū ẜm ſe. ¶ Sed ꝙ nō ſit malū in gene̓: illud pꝫ ꝑ ea q̄ dicta ſūt ⁊ etiā videt̉ ꝙ nō ſit malū ex circūſtātia. qꝛ ponat̉ ꝙ ali quis coeat cū aliqͣ intētione ꝓlis ꝓcreande. ⁊ ẜuet ei fi dem. ⁊ tn̄ cū nō ſit ibi ꝯiugiū videt̉ etiā ꝙ ille actꝰ ſine cō iugio nō ſit malꝰ ex circūſtātia nec ī ſe ſicut oſtēſuꝫ ē. qͣr nō videt̉ malꝰ ſimplicit̓. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ ꝙ cōire nō di citur malū ẜm ſe. ſed ẜm ꝙ trāſit in muliere ſic̄ in mate riam ẜm ꝙ trāſit in mulierē ſic̄ in materiā ſꝫ ẜm ꝙ trāſit in hͦ ꝙ dico nō ſuā. ſꝫ hoc qd̓ dico nō ſuā pōt intellige̓ du pliciter. vel q̄ nōdum facta ē ſua ꝑ ꝯiugiū: vel intelligit̉ cōire cū nō ſua poſtꝙͣ aliqua facta ē ſua. vltimo mō pla num eſt ꝙ eſt peccatū mortale cōire cū nō ſua. ſꝫ nō pͥmo modo coīre cū nō ſua anteꝙͣ aliqua facta ſit ſua ſit pct̄m tunc eſt queſtio rōne cuiꝰ ip̄m cōire eſt malū. ¶ Et dicē dum ꝙ hoc eſt ratōe vtriuſqꝫ ⁊ ratōe.ſ. potētie corrupte ⁊ ratōe materie. Unde actꝰ ſic egrediēs a potētia ſic exi ſtente corrupta in talē materiā eſt cauſa quare ip̄m cōi re ſit malū. Un̄ nō eſt rōne alteriꝰ tm̄.ſ. rōne qua egredi tur a potētia corrupta ſicut ptꝫ de vxore vbi ꝙͣuis egre diat̉ a potētia corrupta. nō eſt tn̄ pct̄m: cū.ſ. ibi ꝯcurrūt illa tria bona fides ꝓles ⁊ ſacramētuꝫ. ¶ Qd̓ aūt obij citur ꝙ nō eſt plus ꝙͣ cōire cū muliere. īmo plus dicit̉.ſ. cōire cū muliere nō ſua ꝑ legē ꝯiugij. Unde ſicut dictu fuit in queſtione de pct̄o. potentia generatiua habet cor ruptōꝫ ſuꝑ alias. ratōe cuiꝰ malū eſt ip̄m cōire: niſi ad datur debita circūſtātia. ſicut ptꝫ. ꝙ ip̄m iurare malū ē ex defectu debite circūſtātie. cū.ſ. iurat̉ ſine ncc̄itate. vr̄ hac de cauſa dn̄s inhibuit iurare. vt ptꝫ. v. math̓. Noli te iurare ⁊cͣ. ⁊ vlt. Iaco. ante oīa fratres mei. ſed ex hac ꝑte etiā plus eſt. qꝛ ip̄m cōire egredit̉ a potētia corrupta ſupra alias. ⁊ etiā deficit debita circūſtantia. Un̄ ſemꝑ in ſe erit malū niſi trahat̉ ꝑ aliquā circūſtātiā ad bonū. .§. j. Adhuc queritur circa hoc vtꝝ cōire cū pluribꝰ ſit pct̄m vel ꝯtra legem na ture. ⁊ videt̉ ꝙ nō. ponat̉ em̄ ꝙ aliquis cōſentiat in ali quā ad tempus. ⁊ ꝓponat illi ſeruare fidē ad tempꝰ. ⁊ ve lit eam cognoſcere cauſa ꝓlis ꝓcreandē: illud nō vide tur ꝯtra legem nature. ſꝫ hoc mō poterat quis in plures ꝯſentire ⁊ ita ptꝫ ꝙ ꝯſentire in plures ſucceſſiue etiā om nibꝰ viuentibꝰ nō fit ꝯtra legē nature. ¶ Itē ī alijs aīan tibus ita eſt ꝙ vnꝰ maſculꝰ pōt adimplere multas ẜm le
gem nature ſicut patꝫ in gallo. Similit̓ videt̉ ꝙ poterit eſſe ex ꝑte iſta. nam vt dictū eſt gen̄. xvj. ip̄i abraham. in gredere ad ancillā tuā. gͦ poterat diuerſis carnē ſuā cō municare. vxorē em̄ habebat qn̄ ſibi dictū eſt hoc. Sed ſicut vir poterat carnē ſuā coīcare diuerſis: ita videtur ꝙ ip̄a mulier poſſet. vel vnde eſt hoc ꝙ mulier nō poteſt cum vtrūqꝫ eſſet ad multitudinē ſpeciei ꝓcreande ad cul tum dei. ¶ Itē aliqua mulier intēdit ſeruare fidē cū plu ribus. ⁊ non eſt coitus niſi cauſa ꝓlis ꝓcreande. quare videtur ꝙ nō ſit contra legem nature ꝙ vna mulier ha beat plures. ¶ Item querit augu. de illa que coit cauſa prolis ꝓcreande ⁊ vult fideꝫ ſeruare viro. ⁊ dicit. ꝙ iſta multis matronis p̄ponenda eſt. ſed in actu continentie: ipſius matrone nō malū eſt. gͦ ī iſto actu cōire nullo mō eſt peccatū. cū ſit ip̄i ꝯtinentie matrone p̄ponēdꝰ ¶ Et dicendū ꝙ cōire cū pluribꝰ vno mō eſt ꝯtra legē nature. alio mō nō ſicut determīatuꝫ eſt ſupra. ¶ Ad obiectū au tem dicendū ꝙ lex nature ẜm cōgruentiā ad ip̄am mr̄i monialē copulā que eſt ꝑ inſtitutōneꝫ diuinā: tria inclu dit.ſ. ꝙ fiat coitꝰ cauſa ꝓlis ꝓcreande. ⁊ ꝙ ſeruat fidem thori. terciū eſt ꝙ nō tm̄ ad tempus ſeruet ſed inſeꝑabi liter. Unde ille qui haberet illa duo nō ꝓpter hoc habe̓t totum qd̓ exigit̉ ad hmōi legeꝫ nature. deeſt em̄ illud de ordinatōne ad bonū matrimonij qd̓ eſt ſacramētū.ſ. ip̄a inſeꝑabilitas. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de viro. dicendū ꝙ vir ita potuit ꝯmunicare quādo neceſſitas erat. ſicut di cit augu. ſuꝑ gen̄. ad lr̄am. ⁊ habet̉ in. iiij. ſentētiarum. xxxv. diſ. ꝓ varietate tempoꝝ varia inuenitur diſpoſitō conditoris. Unde dicit augu. antiquis multis non fuit in peccatū ꝙ pluribꝰ feminis vtebātur. nec contra natu ram hoc faciebant: cum nō laſciuendi cauſa ſed gignen di hoc facerēt. ¶ Sed quare mulieribꝰ quādoqꝫ nō fuit cōceſſum vt diuiderent ſicut in viris. Ad qd̓ dicendū. mulier ſubiecta eſt viro ratōne conditōnis. licet em̄ da ta eſſet in adiutoriuꝫ viri ſicut dictū eſt j. gen̄. nihilomi nus formata fuit de latere viri ipſius. ratōne etiam pe nalitatis ſicut dicitur gen̄. iij. ſub viri poteſtate eris. et ip̄e dominabit̉ tui. illud dictum eſt ei poſt peccatū quaſi in cumulū pene. ita duplex ſubiectōnis ratō durauit in lege nature poſt ſtatum.ſ. primū. Et etiam durauit duꝫ fuit lex ſeueritatis ⁊ rigoris. ſcꝫ tempore legis moyſi. ⁊ ideo vir tempore iſto cum nō ad paria iudicarentur vir ⁊ mulier. quādo ſcꝫ mos erat habere plures. nec erat pre ceptum incōtrariū. ⁊ ſic etiam poterat dictare ratio: po tuit vir habere plures vxores. ſed quādo venit lex ſuꝑio lex libertatis. lex ſpūs ⁊ gr̄e. q̄.ſ. p̄eminet taꝫ legi nat̄e ꝙͣ lege moyſi ad paria iudicant̉ in illo actu vir ⁊ mulier. ⁊ ideo dicit̉. j. ad Corin. vij. mulier pt̄ateꝫ corꝑis ſui n̄ hꝫ ſed vir ⁊ ecōuerſo. ¶ Pret̓ea plures pn̄t ab vno gͣuidari nō at̄ vna a pluribꝰ. vn̄ aug. d̓ bono ꝯiugali occulta. lege nature amat ſingl̓aritatē ꝗ pͥncipāt̉. ſubiecta v̓o nōſolū ſingl̓a ſingul̓: ſꝫ ſi rō ſocialis aut natural̓ admittit ⁊ plu res vni n̄ ſine decore ſubdūt̉. nec eī ſic hꝫ vnꝰ ẜuꝰ plures dn̄os qm̄ vnꝰ dn̄s plures ẜuos. Nec ē ꝯͣ nat̉aꝫ nuptiaꝫ plures eī femīe ab vno fetari pn̄t: vna v̓o a pluribꝰ n̄ p̄t. hͦ ē ius pͥncipioꝝ. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ de matrona. dici dū ē ꝙ nō parificāt illa matrone inqͣtū ē matrona. ſꝫ ꝙͣ tum ē ad aliqͣs ꝯditōes ī iſtis. qꝛ ẜuat fidē ⁊ vult ꝓcreare Pret̓ea v̓o matrona qn̄qꝫ vult cōire cū marito nō ꝓpter hmōi rōes vel ꝯditōes ſꝫ cā incōtinētie ⁊ hmōi. ⁊ ī hͦ ip̄a matrona a bonitate matrone degenerat. vn̄ n̄ p̄ponit̉ et ſimpl̓r ſꝫ inqͣtū matrona a rectitudīe matrone aliquātū lū degenerat. vn̄ aug. ſic dīc. Si aliꝗs aliquā ſibi aſſoci at ⁊ ad tp̄us ⁊ illo fidē ẜuat viro ⁊ ſpe ꝓlis hn̄de vult ſe cogͦſi tm̄: tal̓ ml̓tis matronis an̄ponēda ē. ⁊ ſic an̄ponit̉ matrone debitū petēti gr̄a libidīs explēde qͦ ad hoc. Adhuc etiā queritur.§. ij. vtꝝ cōire cū ſua ſit pct̄m? ⁊ vr̄ ꝙ ſic. qꝛ iſtd̓ ꝓcedit a v̓tu te generatiua inqͣtū corrupta eſt ꝑ libidine. gͦ ſicut v̓tus

Queſtio .clxj.
t ꝓpagatōeꝫ: ita libido q̄ inſeꝑabili generatiua trāſmi gatōni trāſmittet aliqd̓. ¶ Si dicat̉ ter adheret ip̄i ꝓ pena ē illa libido ⁊ nō culpa. Cōtra videt̉ ꝙ ſit culpa bilis. qꝛ niſi eſſet talis: nō trāſmittēt originale. ⁊ ipſa li bido eſt in potētia corrupta ⁊ ſequit̉ in actu. relinquit̉ gͦ ꝙ ip̄a libido ſit culpa in ip̄o coitu etiā cū vxore. ¶ Item libido eſt in potētia generatiua corrupta. ⁊ ē cauſa pct̄i ſicut dictū ē. ſꝫ magis nata ē facere pctm̄ in ꝑſona gigne tis cuiꝰ eſt ⁊ ei ſeꝑabiliter adheret ꝙ in ꝑſona geniti. gͦ ſi facit in ip̄o genito relinqui pct̄m. cū ꝑ hmōi tranſfunda tur originale qd̓ nō facit ꝓpagatō ſed libido ſicut dīc au guſ. gͦ multo fortiꝰ faciet pct̄m in generāte. relinquit̉ gͦ ꝙ ip̄m cōire cū ſua nō poſſit eſſe ſine pct̄o. ¶ Item dicit̉ in psͣ. Eduxit eos cū argento ⁊ auro. ſuꝑ hoc dīc glo. ꝙ il lis qui fecerūt ex obediētia ⁊ ex caritate ip̄e actꝰ fuit in precepto ⁊ modꝰ ſiue qͣlitas facti: ſed illis qui fecerūt ex cupiditate actꝰ fuit in p̄cepto ⁊ modꝰ ſiue qualitas in ꝑ miſſione. ¶ Similit̓ videt̉ ex ꝑte iſta ꝙ ip̄e actꝰ cōire ſit in p̄cepto. ſicut dicit̉.j. oſee. Sume tibi vxorē fornicatō nis. ſed libido adiūcta illi actui ī ſtatu nature corrupte videt̉ eſſe in ꝑmiſſione. nō em̄ p̄ceptū fuit ꝙ ex libidīe fa ceret ſiue ex fomite gͦ illd̓ qd̓ ꝓcedit ex fomite quicqd̓ ſit nō ſic fuit ex p̄cepto. gͦ cōire cū ſua eſt pct̄m. cū nō poſſit eſſe ſine libidine q̄ culpabilis ē ſicut dictū eſt. ¶ Itē vlt. ad heb̓. dicit̉ in quadā glo. duplex eſt pena ſecuta ipſum originale pct̄m. pena mortis que reddit ip̄m ſuſtinētem glorioſuꝫ. ſꝫ alia.ſ. libido q̄ ſecuta ē in poſteris ꝓpt̓ pct̄m pͥmi hoīs reddit ip̄m thoꝝ inglorioſuꝫ. ⁊ iſtud nō eſt niſi ratōe pct̄i. gͦ ip̄e coitꝰ cū ſua nō pōt eſſe ſine pct̄o. ¶ Cō tra oīs motꝰ ordinatꝰ ordine gr̄e eſt meritoriꝰ: ſꝫ in ſtatu nature corrupte lex mēbroꝝ repugnat legi mētis. ſꝫ iſte motꝰ ꝯtrariꝰ in ip̄is ꝯiugibꝰ ſeruātibꝰ bona ꝯiugij ē ordi natus. ⁊ illud eſt ꝑ gr̄aꝫ. relinquit̉ gͦ ꝙ coitꝰ cum ſua ſit meritoriꝰ. ¶ Item aug. quēadmodū de pct̄o factū ē ſup pliciū: ita ecōtrario de ſupplicio factū ē meritum. gͦ ipſe coitꝰ cū ſua nōſolū nō eſt pct̄m: ſꝫ etiā meritoriꝰ. ſed non eſſet meritoriꝰ ſi ibi etiā eſſet veniale quo ad hoc. gͦ cōire cū ſua nullo mō eſt peccatū. ¶ Itē mr̄imoniū poſt lapſū datū eſt in remediū. ſꝫ bonꝰ medicꝰ qui habet poſſe ꝑ me dicinā nō reſtituit aliqd̓ niſi reſtituat ad ſanitateꝫ inte gram: ſed ip̄e dn̄s ih̓s xp̄c potens erat ⁊ reſtituit hmōi motū inordinatū ꝑ medicinā ſacramēti mr̄imonij. gͦ cōi re cū ſua nullatenꝰ eſt pct̄m. ¶ Ad qd̓ dicendū ẜm ꝙ di citur. j. Corin. vj. ſuꝑ illud. erūt duo ī carne vna. glo. i. in carnali oꝑe qd̓ inter ꝯiuges hꝫ fieri ſine pct̄o. ſꝫ poſſꝫ bene eē in ip̄o ꝯiugali oꝑe pct̄m. ẜm illud: ardētior ama tor vxoris ſue adulter ē ſi ꝓpt̓ ſe dilectatō q̄reret̉ ī vxore. quedā bona data ſūt nobis q̄ ꝓpter ſe ſūt appe vnde ai tenda. vt ſapiētia. ſalꝰ. amicitia. q̄daꝫ v̓o ꝓpt̓ aliud vt do ctrina. cibꝰ. ⁊ ꝯiugiū. quicūqꝫ his q̄ ꝓpter aliud inſtituta ſūt nō ad hoc vtit̉ ad qd̓ inſtituta ſūt: al̓s peccat veniali ter al̓s crimīaliter. ꝗ v̓o his vtit̉ ad qd̓ ſūt bn̄ facit.ſ. qui vtit̉ ad bona ꝯiugij. ⁊ ẜuat fidē. ⁊ intēdit ꝓcreare ꝓlen ad cultū dei. qꝛ vtit̉ ip̄o ꝯiugio ad hoc ad qd̓ inſtitutū ē ¶ Ad illud aūt qd̓ obijcit̉ ꝙ a potētia corrupta ⁊cͣ. dicē dū ꝙ a potētia p̄t exire actꝰ ita ꝙ ꝯcupiſcētia nō habeat dominiū. Un̄ volūtas ꝯformis nature pt̄ ꝓcede̓ ī actum ſuū ſine pct̄o. Etſi obijciat̉ ad hͦ ꝙ ē culpabilis cū tradu catur pctm̄ in genito. dicēduꝫ ꝙ culpabilis ſiue vitioſa dicit̉.i. cauſa vel diſpoſitō ꝑ quā pōt ꝓduci pct̄m in ꝑſo na genita. vn̄ vitioſa dicit̉ ꝑ cauſaꝫ nō ꝑ formā. formali ter em̄ diceret̉ culpabilis ſi ſemꝑ reddēt potētiam ī qua eſſet culpabileꝫ in ſuo actu. ſꝫ ſicut traducit̉ ip̄a caro: ita etiaꝫ ip̄a libido ē cā traducēdi origīale. qꝛ potētia gene ratiua ē cuiſdā ꝑſone ſingularis. ⁊ ip̄iꝰ nature rōne cuiꝰ fit deciſio. libido em̄ eſt vl̓is pena: ⁊ data ē vt ſit vl̓is cor ruptio. ⁊ vt ꝯſequeret̉ quedā deformitas in ꝑſona geni ta ꝑ ꝯcupiſcētiaꝫ ſeminalē. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ plꝰ debuit corrūpi ꝑſona generās ꝙͣ genita. dicendū ꝙ non fuit libido ad hoc vt in ꝑſona generante eſſet culpa. ſed
eret̉ ꝑ hmōi libidinē adiūctā ꝓpagatōni fuit vt trāſfu pct̄m originale in ſona genita. pct̄m em̄ actuale nō con uenit in ꝑſona inale v̓o venit ab ip̄a natura corru pta in ip̄am ꝑſo libido q̄ reſpicit ip̄am vl̓em corruptōeꝫ ē cauſa ti ēdi pct̄m iginale ī ꝑſona ge nita. nō aūt iſa alicuiꝰ actualis neceſſario ī ꝑſona ge nerāte. ¶ Ad iſtud vtꝝ eſſet in p̄cepto. dicēdū ꝙ aliqͣ eſt ꝯueniētia. inꝙͣtuꝫ em̄ ibi ē culpabilitas: in ꝑmiſſione eſt nō vt in gignēte fiat pct̄m ſed in genito. ¶ Ad aliud di cendū ꝙ verū eſt ꝙ reddit thoꝝ inglorioſum qꝛ atteſtaī̉ ignominie pct̄i pͥmi parētis ꝗ erat origo. Sꝫ tn̄ notādū ꝙ duplicit̓ dicit̉ thorꝰ honorabilis. ratōne nature primi tus inſtitute. ⁊ rōne mr̄imonij. ſꝫ ingl̓ioſus dr̄ hmōi lectꝰ ratōe fomitis. ¶ Sꝫ ꝓbat̉ adhuc ꝙ cōire cū ſua ſit pec catū. qꝛ duplex ē viſio. q̄dā practica: q̄dā ſpeculatiua. p̄ ma ē cū gr̄a gratū faciēte. ſcd̓a pōt eē ſine gr̄a tali. ſꝫ gr̄a ſpūs ꝓph̓ie q̄ ē gr̄a gratiſdata: nō pt̄ eē ī illo actu. ml̓to fortiꝰ nec caritas niſi ē gr̄a gratūfaciēs. ⁊ ſic relīquit̉. ſit pct̄m. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ſpūs ꝓph̓ie dat̉ homī facto in rōne ſpūs. ſꝫ ille actꝰ ē hoīs inqͣtū coitꝰ efficit̉ caro. ſic̄ dr̄. j. Corin. vj. Si gͦ iſti actꝰ directe opponūt̉. patꝫ ꝙ ip̄e ſpūs ꝓph̓ie nō pt̄ eē ī actu illo. nō tn̄ ꝓpt̓ hͦ ſeꝗt̉ ꝙ caritas inqͣtū ē actꝰ vel habitꝰ cū ſit hoīs ſpūalis nō poſſit eē in actu illo ſiue cū illo. ip̄e eī actꝰ ꝓph̓ie ē ꝯtuitꝰ ī ſpeculum et̓nitatis. vn̄ ptꝫ ꝙ illd̓ n̄ pt̄ ſe ꝯpati cū actu illo ꝙͣuis ca ritas poſſit eē cū illo ſic̄ ptꝫ ī coitu ꝯiugali. nō em̄ ſic di recte ē caritas ad hmōi ꝯtractū. Un̄ quo ad hͦ eſt maior oppoſitō actꝰ illiꝰ cū ſpū ꝓph̓ie: ꝙͣ cū ip̄a caritate. ¶ Mēbruꝫ terciū Ercio q̄rit̉ vtꝝ oīs luxuria ſit pct̄m mor tale. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hoc ꝙ dr̄ vlt. ad heb̓. fornicatores ⁊ adulteros iudicabit domi nus. glo. i. cōdemnabit. ſꝫ fornicatō primꝰ gradꝰ ē in actu luxurie. ſi gͦ ille mortalis ē: qꝛ nō ꝯdēnat̉ aliꝗs niſi ꝓ mortali: relīquit̉ ꝙ ẜm oēm actū ꝯſequēteꝫ ſit mortale ml̓tofortiꝰ. ¶ Itē dr̄. j. Corin. vj. Neqꝫ forni carij regnū dei poſſidebūt. ſꝫ nō aufert̉ regnū celeſte niſi ꝓ mortali pct̄o. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē. iiij. ad eph̓. fornicator aūt ī mundꝰ non habꝫ ꝑtē in regno xp̄i. qͣre redit idē qd̓ priꝰ. ſcꝫ ꝙ luxuria ſit mortalis vl̓r. ¶ Iteꝫ ſuꝑ illd̓. jͣ. ꝓuerb̓. preciū ſcorti. ſuꝑ qd̓ glo. breuis delectio fornicatōis: ſed ꝑpe tua pena fornicatoris. ſꝫ pena ꝑpetua non debet̉ ꝑ ſe niſi mortali. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē hiero. Luxuria inimica eſt deo. inimica virtutibꝰ. ꝑdit oēm ſubſtātiaꝫ pr̄is. ſed veniale bene ſecuꝫ patit̉ virtutes: quare videt̉ ꝙ luxuria vl̓r ſit mortalis. ¶ Itē Criſo. om̄i fornicatori impoſſibile ē in trare in regnū celoꝝ. ſed nihil claudit regnuꝫ celoꝝ niſi mortale. gͦ ⁊cͣ. ¶ Ad oppoſitū ſic arguit̉. dicit yſi. Si plꝰ delectet mentē delectato fornicatōnis ꝙͣ amor caſtitatis adhuc regnat peccatū in hoīe. gͦ vtrūqꝫ pōt eſſe ibi ſimul cum fiat comꝑatio ⁊ amor caſtitatis que virtus eſt ⁊ de lectatio fornicationis. ſed mortale pct̄m nō pōt ſimul eē cum virtute: videt̉ gͦ ꝙ delectatio fornicatōis poſſit eſſe venialis. ¶ Itē querit Criſo. ſuꝑ illud. v. math̓. ꝗ vide rit ⁊cͣ. Si ego video ⁊ concupiſco. nihil aūt adipiſcatur ꝑnicioſum: ⁊ vocat ꝑnicioſum mortale pct̄m. relinquit̉ ergo ꝙ hmōi cōcupiſcentia que eſt in luxuria poſſit eſſe venialis. ¶ Item.xxiij. deūt. ſuꝑ illud nō erit mere trix d̓ filiabꝰ iſrahel. glo. ad eas ꝓhibet accedere quarum eſt venialis turpitudo ſed accedere ad tales eſt fornicari er go fornicari poteſt eſſe venialis. ¶ Item qd̓ eſt peccatū ⁊ non prohibetur in decalogo teſtamēti veteris videtur eſſe veniale. ſed fornicatio non prohibetur in decalogo toto. relinquitur ergo ꝙ ſit venialis ipſa fornicatio. vn de ſuper illud. xx. exo. Non mechaberis. dicit glo. nomi ne mechie ſolet adulterium intelligi. ergo videtur ꝙ ſo ſum adulterium ibi prohibeat̉. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ ẜm ꝙ nos loquimur de delectatōne que eſt ꝑ conſenſum rationis ſicut dictum fuit ſupra. hoc modo ſiue ſit ī mo

tu fornicatōis ſiue ī alio motu ſequēte ſemꝑ ē pct̄m mor tale ip̄a luxuria. etſi inueniat̉ qn̄qꝫ ꝙ ſit venialis: intel ligit̉ ꝙ ſit in ip̄is ꝯiugibꝰ coeuntibꝰ ꝓpter ſuā incōtinēti am. ſicut dīc aug. in li. de bono ꝯiugali. ⁊ habitū ē ſupra in iſta q̄ſtione. ꝙ pōt eſſe in eis hmoi motꝰ venialis ⁊ ita impetuoſus pōt eſſe ꝙ pōt eſſe crimīalis. Unde ꝯcedēde ſunt oēs aucͣtes ille ꝓbantes ꝙ fornicatō vl̓r eſt morta le pct̄m. ¶ Qd̓ v̓o obijcit̉ in cōtrariū de yſid̓. dicendū eſt ꝙ qn̄ eſt ꝯſenſus ratōis vel nō eſt ꝓhibitō ratōnis opor tuno tꝑe ꝓgrediētis in actū: tūc nō pōt eſſe amor caſtita tis ꝓcedens a caſtitate v̓tute. ⁊ tūc regnat pct̄m ⁊ dn̄at̉ ꝯcupiſcentia. nec pōt eſſe amor caſtitatis q̄ virtꝰ eſt. Uel alio mō pōt accipi vt intelligamꝰ delectatōneꝫ q̄ ꝓcedit ex fomite que nō ꝑuenit ad ꝯſenſuꝫ ratōis. nec etiā ꝓce dit tantū ꝙ debeat ꝓhiberi a ratōe. talis delectatō bn̄ p̄t eſſe cū amore caſtitatis virtutis. ⁊ de tali intelligit Iſi. nō de pͥma. ⁊ tūc nō regnat pct̄m ī hoīe ſed potiꝰ regnat ⁊ dn̄atur amor caſtitatis. vn̄ aug. Si plus delectat pul chritudo intime caſtitatis ꝙͣ turpitudo ip̄iꝰ fornicatōis nō regnat pct̄m ſed pulchritudo iuſticie. ¶ Ad illd̓ Cri ſo. Si ꝯcupiero ⁊cͣ. dicēdū ꝙ illa delectatō q̄ eſt ī inferio ri ꝑte ratōis. que ꝑ muliere intelligit̉. ⁊ nō attingitur a ſuꝑiori ꝑte ratōis ꝑ ꝯſenſuꝫ in illā delectatōꝫ. nec etiā ī tantū ꝓcedat ī inferiori ꝙ vir debeat.i. ſuꝑior ꝑs cohi buiſſe. de hac ꝯcupiſcētia loquit̉ Criẜ. cum dicit̉. Nihil adipiſci ꝑnicioſuꝫ. ſed ſi tāta ſit ꝯcupiſcentia vt ſi facul tas ſic ꝑagat̉ ſicut dictum fuit ſupra: tūc vir etiā ſuꝑior ꝑs ratōis cibū vetitū ꝯmedit ⁊ mortale pct̄m eſt. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de glo. xxiij. deut̓. dicēdū ꝙ nō debet ibi eſſe venialis ſꝫ potiꝰ venalis turpitudo. vn̄ falſa eſt illa lr̄a q̄ dicit venialis. vel dicit̉ veniale in lege qd̓ nō puni tur ꝑ legē pena mortis. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ qd̓ non vi det̉ eſſe ꝓhibitū. dicēduꝫ ẜm aug. qui ponit lr̄am. lxx. ꝙ vbi nos habemꝰ nō mechaberis. xx. exo. ip̄i hn̄t nō forni caberis: ⁊ tūc fornicatio generalit̓ accipit̉ ad oēm illici tum coitū ſicut dīc glo. ſuꝑ illud. j. Corin. vj. vnuſquiſqꝫ ſuā habeat ꝓpt̓ fornicatōeꝫ. fornicatio eſt coīs ꝯcubitꝰ p̄ ter legittimū ꝯcubitū. Un̄ ẜm hāc lr̄aꝫ. lxx. q̄ ponit. Nō fornicaberis. cū dicit̉ ꝙ nō ꝓhibet̉ in veteri teſtamento rn̄dendū eſſet ꝑ interemptōeꝫ. Uel ſi volumꝰ rn̄dere ẜm lr̄aꝫ nr̄aꝫ que dīc. Nō mechaberis. dicēdū ẜm Iſid̓. xx. exo. in glo. ꝙ generalit̓ intelligit̉ ꝓhiberi oīs illicitꝰ cō cubitꝰ. vn̄ ip̄e dīc. Ne quiſꝙͣ p̄ter mr̄imoniū alijs femīs ꝯmiſceat̉ ad explēdā libidineꝫ. ⁊ ſequit̉: noīe mechie oīs coitꝰ ꝓhibet̉ ī decalogo excepto federe mr̄imonij vn̄ qd̓ obijcit̉ ꝙ nō ꝓhibet̉ ī decalogo videt̉ veniale: ē dicēdū ꝙ veꝝ ē ꝙ n̄ ꝓhibet̉ explicite ſꝫ īplicite. vn̄ licꝫ fornicatō ex plicite ẜm nr̄aꝫ lr̄aꝫ nō ꝓhibeat̉: tn̄ implicite ſic̄ dictū ē ꝓhibet̉. ⁊ ideo nō ſequit̉ quin poſſit eſſe mortale. ¶ Nembrum quartum Uarto querit̉ qͣre fornicatō dicit̉ eē pct̄m in corpꝰ. ſicut dic̄ greg. quedā ſūt pct̄a ſpi ritualia ſic̄ qn̄qꝫ pct̄a capitalia. q̄dā car nalia ſic̄ gula ⁊ luxuria. Si gͦ id̓o luxuria dicat̉ pct̄m in corpꝰ qꝛ carnale. eadē rōne gula debet dici pct̄m ī corpꝰ. ſꝫ nec hͦ: gͦ nec illd̓. ¶ Itē ſi ideo dicit̉ pct̄m in corpꝰ qꝛ corpꝰ ꝯtamīat ſic̄ videt̉ ꝑ glo. ibidē q̄ dīc. forni catio nō tm̄ aīam ſed ⁊ corpꝰ ꝯtamīat. ⁊ alia glo. nō ſine deſiderio carnis aīa q̄ hꝫ ꝓpriū motū ꝯcupiſcit carnalit̓ ſꝫ hmōi rō duplex videt̉ eē ī pct̄o gule. ꝯtinuat em̄ ⁊ ꝯcu piſcit aīa q̄ hꝫ motū ꝓpriū carnis corꝑaliter. gͦ videt̉ eſſe pct̄m ī corpꝰ ſic̄ luxuria. ¶ Si v̓o iō dicit̉ pct̄m ī corpꝰ qꝛ ꝑ corpꝰ exercet̉. eodē mō homicidiū debꝫ dici pct̄m ī cor pꝰ: qꝛ exercet̉ ꝑ corpꝰ ſic̄ maīfeſtū ē. ¶ Itē ſuꝑ illd̓.j. Co rin. vj. an neſcitis ⁊cͣ tō ambos vnū facit vt quō ī natura ſic ī macl̓a nū. ſꝫ vnū dicūt̉ eē ī naͣ tura qꝛ ſit naturaꝝ ꝯmixtio ī illo actu: gͦ ſi eodē mō ſunt vnū ī macl̓a ſic̄ dic glo ꝙ ī macl̓a eoꝝ ſit ꝯmixtio q̄daꝫ. ſꝫ iſtud nō videt̉ veꝝ. qꝛ alia ē imago ī viro alia in
muliere: ⁊ aliꝰ ē ibi actꝰ ⁊ aliꝰ. gͦ ſi macula eſt deformatō imaginis videt̉ ꝙ ſint ſeꝑate macl̓e fornicatricis ⁊ forni cātis. ¶ Ad illd̓ videt̉ rn̄dē glo. j. Corin. vj. dicēs extra vinculū ꝯcupiſcētie carnal̓ ſūt cetera pct̄a etſi ꝑ corpꝰ ge nerāt̉. hͦ aūt ē ſub carne īmo qͣſi facta ē caro. vt ſil̓ poſſit dici totꝰ hō caro. ¶ Qd̓ gͦ obijcit̉ ꝙ vtrobiqꝫ ē delectatio carnalis ī gula.ſ. ⁊ luxuria coīs. dicēdū ꝙ delectatō car nalis ẜm ꝙ coīcat aīa carni ⁊ corpꝰ ꝯtamīat ⁊ agit̉ etiā ꝑ corpꝰ: cois ē gule ⁊ luxurie. ſꝫ iſtud ē ſpāle ī luxuria qꝛ totalit̓ ratō ī iſto actu abſorbet̉ qꝛ vis libidīs facit qua dam ꝯglutinatōeꝫ ip̄iꝰ aīe cū carne. vn̄ dīc glo. ibidē. ī ſo lo tꝑe fornicatōis ꝯmiſceri aīm facit vis libidīs cum ip̄a carne ⁊ vnū cū ip̄o fieri cui ꝯglutinat̉. iſta em̄ vis plus ē corrupta ꝙͣ cetē ſicut dictū ē. Pret̓ea ip̄a vis generatiua eſt vis infima inter oēs vires ī aīa. vn̄ p̄ma ī aſcēdendo quare in infimo ē vis generatiua. ſcd̓a nutritiua. tercia motiua. ſenſibilis interior ⁊ exterior. vn̄ qn̄ ratō q̄ ſup̄ mū eſt ī via illa deſcēdit vt vniat̉ cū corꝑe: tūc dicit̉ ei cō glutinari qꝛ inclinat̉ ī maximā ſubiectōem. vn̄ ſi vniret̉ ſenſibili interiori vel exteriori: nō eſſet tanta rōnis incli natio nec ſubiectō tāta. Un̄ glo. dīc ibidē. j. Corin. vj. li bidinis ardore quo nulla maior ē voluptas corꝑis aīm tenet ſeruū. Unde ſūma ratōis ē. ꝙ ratōe vehemētis ab ſorbitōnis ip̄ius ratōnis ⁊ ſubiectōnis ⁊ aglutinatōnis dicit̉ luxuria peccatū eſſe in corpus hec aūt omnia non eſt reꝑire in alijs peccatis etiam carnalibꝰ. ¶ Nlēbruꝫ quintū Uinto querit̉ de cōditionibꝰ huiꝰ pct̄i. Et uerit̉ cū multe ſint ꝯditōes iſtiꝰ pct̄i.ſ. vi us ⁊ aliqn̄ contactꝰ ⁊ oſcula. quid ē ꝙ ſo lū inter hmōi ꝯditōes viſus ꝓhibet̉ mah̓. v. qui viderit mulierē ⁊cͣ. īmo plus inflāmat colloquia ⁊ ꝓpinquiora ſunt illi facto. Unde. ix. eccͣi. colloquiuꝫ eiꝰ uaſi ignis exardeſcit. ⁊ multum habetur in illo capi. d̓ illa materia. quare videtur ꝙ potius deberet prohiberi colloquiū ꝙͣ viſus. ¶ Item prohibetur in euangelio ira ſci ⁊ concupiſcere ſicut patꝫ math̓. v. ⁊ querit Criſo. vn̄ hoc ꝙ cum prohibetur ira: ponitur ſine cauſa vnde ī lit tera grecoruꝫ eſt omnis qui iraſcitur fratri ſuo inaniter vel ſine cauſa. ⁊ cum ꝓhibetur viſus ad ꝯcupiſcendū ſi ne omni conditōne ponitur. ¶ Itē. vij. ad Ro. ſine om̄i ꝯditōne ꝓhiberi dicit̉ ꝯcupiſcentia cū dicit̉ non concu piſces. ꝓhibet̉ aūt Exo. xx. vnde eſt ergo ꝙ ira ſub ꝯditi on ꝓhibet̉: ip̄a v̓o ꝯcupiſcētia luxurie ſimplicit̓. ¶ Itē iſte videt inimicū ſuū ⁊ ex hoc mouet̉ ad iram. queritu ergo cum debeat eſſe omnis ꝑfectio in euangelio. nō ꝓ hibetur ip̄e viſus in ira ſicut in luxuria. ¶ Item quedā conditōnes determinātur in peccato gule ⁊ luxurie. vn de eſt hoc ꝙ in peccatis ſpūalibꝰ nō determinat̉ ſil̓r con ditōnes ẜm gradus ꝓcedendi ad alia peccata. ¶ Item peccatuꝫ luxurie habet ꝯditōnes qͣſi ediuerſo pct̄o gule ẜm gradū ordinatas.i. habet ꝯditōes ordinatas ⁊ gula nō. vnde hoc ē. ¶ Itē q̄rit̉ ſi ī oībꝰ illis ꝯditōibꝰ luxurie ē mortale pct̄m? ⁊ videt̉ ꝙ ſic. qꝛ pͥmū.ſ. viſus vr̄ ꝓhibe ri math̓. v. ſꝫ nihil ꝓhibetur niſi peccatū mortale: ergo ſi viſus eſt mortalis multo fortius conditiones ſequentes. ¶ Ad pͥmū dicendū ꝙ ꝑ hoc ꝙ viſus ꝓhibet̉ q̄ pͥma cō ditio ē in luxuria. ꝑ ꝯſequēs dat̉. intelligi illos ꝓhiberi que maxime ip̄i actui appropinquāt. Unde aug. de hmōi malo ꝓhibito viſu dicit. ne dicatis vos habere pudicos aīos ſi oculos habetis impudicos. qꝛ impudicꝰ oculꝰ im pudici cordis eſt nūcius. ⁊ tacēte lingua aſpectu mutuo corda nūciant̉ impudica. ¶ Ad aliud dicendū ꝙ ſecꝰ eſt in motu ire ⁊ in motu ꝯcupiſcētie. qꝛ actus ꝯcupiſcentie ꝓpinquiſſime exit a fomite vl̓ a ſtimulo carnis ꝯcupiſcē tie que ē in luxuria. ſed aliter eſt de ira: qꝛ ꝯtingit iraſci ẜm ꝙ eſt penale ⁊ ꝯtingit illud dirigere ſic̄ eſt in ira per zelum vbi dirigit̉ ip̄a ira ꝑ zelum. Iſtam v̓o ꝯcupiſcētia q̄ egredit̉ a fomite non ꝯtingit dirigere niſi ꝑ matrimo

Queſtio .clxj.
nium. qͣre ipſa ꝯcupīa ob hmōi vehementeꝫ corruptōem ſimpl̓r corrumpet̉. vn̄ Criẜ. ꝗcunqꝫ ſibi ꝯcupīam colligit nullo cogente feram hāc inducit cogitatōem. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de vide̓. dd̓m ꝙ ꝓpter nimiam ꝓnitatē homīs carnalis ad motū ꝯcupīe ꝓhibet̉ pͥmꝰ gͣdus tanꝙͣ diſpo ſitio antecedens. ſꝫ ex alia ꝑte non ē tanta ꝓnitas ad iraꝫ iō nō ꝓhibet̉ ip̄m vide̓ ex cꝰ aſpectu excitat̉ ira. ſenſuꝫ eī ſeꝗt̉ ipſa delectio vel triſticia. ſꝫ ex alia ꝑte magis trahit̉ ꝑ viſum ad ꝯcupīam ip̄am ꝙͣ ex hac ꝑte ad triſticiam. rōe nature magis ex hac ꝑte corrupte. ¶ Ad alid̓ dd̓m. ꝙ aīa multū ex fomite vel ex ſtimulo carnis trahit̉. iō ꝯditōes ſunt ex ꝑte iſta q̄ diſcerni pn̄t.ſ. ī his duobꝰ pct̄is.ſ. gula ⁊ luxuria ab hoīe carnali ⁊ ſpūali iō in his duobꝰ pct̄is cū ſint ꝯditōes apparētes ad vitandū notant̉. in pct̄is at̄ ſpūalibꝰ cū non ſint ꝯditōnes ⁊ gͣdus manifeſti nob̓ non notant̉. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ de ordine. dd̓m ꝙ vide̓ mu lierem ꝯtingit dupl̓r. vel ẜm ꝙ ex pulcro ſeꝗt̉ voluptuo ſum: vel curioſum. pͥmo mō ꝑtinet ad luxuriam. ſcd̓o mō ꝑtinet ad auariciam ſiue ꝯcupīam oculoꝝ. vn̄ ip̄e viſus ramificat̉ hͦ mō. viſus gͦ ē p̄ma ꝯditio ẜm ꝙ ſeꝗt̉ voluptu oſum ad ip̄m actū luxurie. Un̄ ordinant̉ ip̄e ꝯditōes ẜm ꝙ ordinat̉ ad ip̄m actū luxurie vel remote vel magis ꝓpī que. vn̄ viſus eſt rei diſtantis magis longe: alloꝗum ma gis rei ꝓpinq̄. tactꝰ ē ꝯiūctio alioꝝ mēbroꝝ. oſculū v̓o oris e. Un̄. vij. ꝓuerb̓. apprehēdens deoſculabat̉ iuuenē ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ ſi ꝯcupiſce̓ ſit tale ꝙ ſi facultas ſic ꝑagat̉: ſic erit mortale luxuriari in viſu. vel pt̄ eſſe ꝯcupiſce citra ꝯſenſum rōnis vel ꝓhibitōeꝫ tꝑe oportuno. ꝙ tūc nō erit moͣre. vn̄ noͣndum ꝙ apl̓s dic̄. v. ad eph̓. Turpitudo aut ſtultiloꝗum ⁊cͣ. turpitudo in oculis ⁊ amplexibꝰ. ſtultilo qum ⁊ blanda v̓ba ⁊ ſcurrilia. Un̄. v. ꝓuerb̓. fauꝰ diſtil lans labia tua ⁊cͣ. ⁊ ptꝰ ſeꝗt̉ nouiſſima v̓o ſunt amara qͣi abſinthium ⁊ qͣſi gladius biceps. ¶ Nembrum ſextum Exto querit̉ de qͣntitate huiꝰ pct̄i. ⁊ videt̉ ſit maius omni alio pct̄o. ꝑ hͦ qd̓ dr̄. j. co vj. in glo. ardore libidinis qͦ nulla maior ē voluptas: corꝑis aīm ẜuū tenet. ſꝫ ẜm qͣnti tatem libidinis vt videt̉ determinat̉ qͣntitas pct̄i. qͣre vi det̉ ꝙ ſit maxīm pct̄m in gene̓. ¶ Itē yſi. magis ꝑ carnis luxuriā humanū genus ſubdit̉ dyabolo ꝙͣ ꝑ aliqd̓ aliud pct̄m. qͣre cum ꝑ qd̓libet pct̄m morle ſubijciat̉ hō dyabo lo: videt̉ ꝙ iſtud ſit maxīm cū maxima fiat ꝑ illud ſubie ctio. ¶ Ite rōne temptatōis iſtud on̄dit̉. qꝛ dic̄ aug. inter oīa xp̄ianoꝝ certamina duriora ſunt p̄lia caſtitatis. vbi qͦtidiana ē pugna ſꝫ rara ē victoria. gͦ cum nulla ſit duri or temptatio dyaboli ꝙͣ ꝑ luxuriā. videt̉ ex hͦ ꝙ ip̄a luxu ria in gene̓ ſit maxīm pctm̄. Itē rōne damni on̄dit̉ ꝙ ſit maxīm. qꝛ dic̄ hiero. Nulli ꝑiculoſiꝰ ſumūt corpus xp̄i ꝙͣ luxur ioſi. ex his aucͣtibꝰ ptꝫ ſeu on̄dit̉ ꝙ ſit maximum. ¶ Ad oppoſitū eſt qꝛ hͦ ē pct̄m carnale. ſꝫ pct̄a carnalia ſic̄ vult greg. ſunt minoris culpe ꝙͣ ſpūalia gͦ ⁊cͣ. ¶ Item vbi eſt maior ꝓnitas ibi ē maior excuſatō pcti. ſꝫ int̓ oīa pct̄a ē ꝓnitas maior in hͦ pct̄o: qͣre videt̉ ꝙ int̓ oīa moͣrlia ſit minimū pct̄m. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ illud pct̄m dr̄ a ſanctis maiꝰ alijs pct̄is pl̓ibꝰ de cauſis. pͥma ē ꝓpt̓ vehemētē ardo rem libidinis q̄ eſt in hͦ pct̄o ẜm quā aīa copulat̉ carni. ⁊ hͦ mō accipit̉ illa glo. j. coꝝ. vj. Scd̓a cā eſt ꝓpt̓ generali tatē peccantiū. ⁊ ẜm hͦ intelligit̉ aucͣtas yſid̓. vn̄ pctm̄ cō ꝑat̉ ſagene dyaboli.j. abac̄. ⁊.vij. eccͣi. Un̄ ſic̄ in ſagena nagni piſces ⁊ ꝑui capiunt̉: ita pct̄o luxurie magni ⁊ ꝑ ui detinent̉. Tercia cā eſt rōne feditatis. qꝛ fediꝰ eſt inter oīa pct̄a ⁊ maiorē feditateꝫ reddit in hoīe. ⁊ ſic intelligꝭ hiero. aucͣtas qꝛ eſt feditas ex ꝑte aīe ⁊ ex ꝑte corꝑis in pct̄o. Un̄ cū tales accipiūt p̄cioſiſſimū corpꝰ dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i: idem ē ꝓpter nimiam feditateꝫ acſi ꝓijcerent in luto. Quarta cā eſt ꝓpter rōem duplicis temptatōis hoſtis.ſ. ⁊ carnis. nō ſic ē in pct̄is ſpūalibꝰ hec duplex temptatō ⁊
ꝙͣuis poſſit eſſe in gula hec duplex temptatio: non tn̄ eſt ita vehemens. ſic gͦ illud pct̄m dr̄ maximum qͣdruplici de cauſa. pͥma eſt rōe libidinoſi ardoris. ſcd̓a generalitatis. tercia rōne feditatis. qͣrta rōne duplicis temptatōis. q̄ duplex temptatio vel nō eſt in alijs pct̄is ſic̄ in ſpūalibꝰ. vel ſi ſit illos reꝑire in aliqͦ ſic̄ in pct̄o gule. non eſt tn̄ ita vehemens. dr̄ tn̄ iſtud pct̄m etſi excedat alia in iſtis ꝯdi tionibꝰ: minꝰ ſimpl̓r in gene̓ ⁊ minori pena dignū pct̄is ſpūalibꝰ. in aliqͣ tn̄ ſpē poſſet etiam bene excede pct̄a ſpi ritualia. ¶ Membrum ſeptimum Eptimo querit̉ de comꝑatōne huiꝰ pct̄i ad pctm̄ ſuꝑbie. vtꝝ.ſ. ſuꝑbia inducat ī pct̄m luxurie aut econuerſo. Et videt̉ ꝙ non. qꝛ pct̄m ſuꝑbie eſt de maxime ſpūalibꝰ. ⁊ in qͦ pͥmo ꝑ ꝯtemptum recedit ſpūs ꝯtumax a deo. luxuria v̓o de maxime corꝑalibꝰ ſic̄ dictū eſt. gͦ cum maxīam habeāt diſꝑationem. vnum vt videt̉ non inducit in alteꝝ. In p̄ mo em̄ eſt temptatio ip̄iꝰ ſpūs ẜm ſe. In ſcd̓a v̓o eſt tem ptatio ex ſtimulo carnis vel ex fomite. ¶ Ad oppoſitumē qd̓ dic̄ Yſido. dic̄ em̄ ſic. Sic̄ ꝑ ſuꝑbiam mētis itur in ꝓ ſtitutionem libidinis: ita ꝑ humilitatem mētis ſalua fit caſtitas carnis. gͦ videt̉ ꝙ ſit q̄dam ꝓnitas ad luxuriam ex pct̄o ſuperbie. ¶ Item pͥmus parens ꝑ ſuꝑbiam ꝯͣ de um tumuit. ⁊ ſtatim ſenſit carnis libidinem ⁊ pudenda operuit. qͣre videtur ꝙ pct̄m ſuꝑbie ordinetur ad hoc pec catum. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ dn̄s ordinauit in pe nam vt ille ꝗ pͥmo peccauit ꝑ ſuperbiam non tm̄ hr̄et pe nam ſpūalem ſꝫ corporalem in pͣn̄ti. duplex eſt em̄ pena. pena.ſ. condemnans q̄ eſt in futuro: ⁊ eſt pena corrige illa q̄ eſt in pn̄ti. ⁊ hac punit̉ ip̄e ſuꝑbꝰ cum ꝑmittit̉ ca in pctm̄ luxurie vt ſic humiliet̉. vnde Yſido. deus nōnū ꝙͣ eijcit occultam mentis ſuperbiam ꝑ carnis manifeſtaꝫ ruinam. non ꝙ per ſe ordinet̉ ſuꝑbia ad hoc pct̄m: ſed ꝑ hmōi caſum ſuperbꝰ confundat̉ ⁊ peniteat: ⁊ in ſenſum ſue infirmitatis veniat. Un̄ notandum ꝙ duplex eſt or do peccati ad pct̄m. vel ex diſpoſitione peccati ẜm ſe. Un̄ ordinat̉ ad alteꝝ ſic̄ inuidia ad ſuperbiam in ſpūalibꝰ. ⁊ luxuria ad gulam in carnalibꝰ. ⁊ talis ordo non eſt in ter luxuriam ⁊ ſuꝑbiam cum ſint maxime diſparata ſic̄ obijciebat̉. Alius ordo eſt ẜm diſpoſitionem diuinam qͣ vult reducere pct̄orem ad penitentiam. ⁊ per hoc ꝑmittit cadere ſuꝑbum in pct̄m luxurie. vt ſic confuſione reducē te ad gloriam ꝯfundat̉ ⁊ in ſenſum ſue infirmitatis ſalu briter veniat ⁊ ſic humiliet̉. ¶ Nembrum octauum Ctauo queritur de oppoſito huius peccati ⁊ in genere boni ⁊ in genere mali. Et que ro ſic. Uirtus eſt habitus immediate con ſiſtens ſicut dicit ph̓s: caſtitas ergo cum ſit virtus reſpicit medium. ⁊ luxuria eſt vnum extremorum ſonans in vicium ſuperfluitatis. queritur quid eſt aliud extremum ſonans in diminutionem? ſi dicatur eſſe inſen ſibilitas extremum ẜm ph̓m. queritur quid ſit extremuꝫ ẜm theologum. ſicut em̄ luxuria eſt indr̄nter cōire cum quacunqꝫ quod ſonat in ſuꝑfluitatem: ita videtur ꝙ debe at eſſe ẜm theologum aliquod extremum ẜm diminutō nem. ſi dicatur ꝙ non coire eſt illud extremum.i. abſtine re a coitu: ſic poneretur in extremo virginitas. ſed ho non eſt verum. cum virginitas reputetur ꝓ nobiliori bo no. Unde Ambro. virginitas replet paradiſum. nuptie replent mundum: gͦ illud cuꝫ ſit nobilitas conditionis. non determinabit̉ in gene̓ pcti. ¶ Ad pͥmum dicendum. ꝙ caſtitas ponit̉ medium inter ſuꝑfluitatem ⁊ indigenti am ⁊ ponit̉ medium qͦ ad indigētiam. ſic̄ dicebat̉ inſenſi bilitas qͦ ad ſuꝑfluitatē luxuria. ſꝫ apud theologū nō ſꝑ determinat̉ v̓tus in rōne medij ſic̄ ptꝫ ⁊ dictū fuit ſu

ꝙ etiam relinq̄re omnia ⁊ meritorie poterat quis ⁊ ſequi xp̄m. qd̓ ſonat in vicium apud ph̓m. vnde trahibile eſt ꝑ hmōi finem in implentibꝰ opus ꝯſilij. ita ex ꝑte iſta pt̄ e y ip̄m ꝯtine̓ ſit vltra rōem p̄cepti ⁊ ſtet rōne ꝯſilij. ſic in uit̉ in. xix. Mat̉. facta diſtinctōne eunuchoꝝ ſubinfert dn̄s. ꝗ pt̄ caꝑe capiat. q. d. illud eſt ꝯſilij non p̄cepti. Sed ſi vellemꝰ acciꝑe medium ⁊ extrema ī caſtitate ꝯiugali bn̄ poſſemꝰ. nam coire cum nō ſua indr̄nter: eſt extremum vnum ſonans in ſuꝑfluitatem. eſt at̄ illud ſonās in dimi nutōꝫ non ſolue̓ cui dꝫ ⁊ qn̄ dꝫ ⁊ cum alijs circūſtantijs debitis. iſtud eſt ex ꝑte indigentie. medium v̓o eſt reddē cui dꝫ ⁊ qn̄ dꝫ ⁊cͣ. nec oportet ꝙ v̓ginitas ſit ex tremū qꝛ ꝯſiſtit vlteriꝰ in rōne ꝯſilij. Sed cum fuit datum p̄ceptu hͦ. creſcite ⁊ multiplicamini.j. gen̄. in ſtatu nature ꝯdite: ⁊. ix. gen̄. in ſtatu nature corrupte. eſſet tūc pct̄m in v̓gini tate ꝑmanē ⁊ tranſgreſſio p̄cepti? Dd̓m ꝙ non. ſꝫ eſt ele uatio vltra p̄ceptum ſi em̄ iſte ꝯtinēt: ꝑ alium fieret mul tiplicatio vel poſſet fieri. ⁊ et̄ eſt eleuatio ꝑ hmōi ꝯtinen tiam vltra eum cui fit p̄ceptum. p̄ceptum em̄ rōe infirmi tatis fit ad minꝰ in ſtatu nature corrupte. ſꝫ qn̄ facta eſt multiplicatio: planū eſt ꝙ ꝯtine̓ vl̓r non eſt pct̄m: ſꝫ et̄ ex cellentiſſimū ⁊ vincens infirmitatem nr̄am. vn̄ ꝯiugium in ſtatu nature corrupte ꝯceſſum fuit in remedium ꝓpter infirmitatē nr̄am. qd̓ innuit apl̓s. jͣ. coꝝ. vij. di. Meliu eſt n̄ bere ꝙͣ vri. vnde non dicit ſtatum ꝑfectionis ſic̄ dic̄ ipſa v̓ginitas ¶ Membrum nonum Ono querit̉ de differentijs luxurie q̄ aſſi gnant̉ alio mō. fornicatio. adulterium. ſti prum. ſacrilegiuꝫ. inceſtus. pct̄m ꝯͣ naturā. H ⁊ ſunt ille dr̄e luxurie ꝓut ſunt in fct̄o. Eſt autem fornicatio luxuria qͣ ſolutꝰ ſolutam naturali vſu cognoſcit. ⁊ intelligunt̉ ſolutꝰ ⁊ ſoluta a vinculo ꝯiugij ⁊ ꝯſangnitatis ⁊ affinitatis ordinis religionis vel voti ꝯt nentie. Naturalis vſus intelligit̉ ad dr̄aꝫ illiꝰ vſus ꝗ eſt ꝯͣ naturam. Adulterium v̓o eſt luxuria qͣ ꝯiugalis thor violat̉. vnde dr̄ adulterium qͣſi acceſſus ad thoꝝ alienū. Stupꝝ eſt luxuria in qͣ v̓ginalis incorruptō diſſipatur. Sacrilegium etſi ꝯmune ſit ad leſionem cuiuſlibet rei ſa cre: h̓ tn̄ accipit̉ ꝓ leſione ꝑſone ſacre. ⁊ tal̓r.ſ. ꝑ vicium luxurie. vn̄ ſacrilega luxuria meliꝰ dr̄. hmōi at̄ aſt coitus ꝯͣ votum ꝯtinentie. vt qn̄ aliꝗs violat̉ vel in ſe. vt cum in ſacris ordinibꝰ ꝯſtitutꝰ vel religioſus peccat cum aliqͣ ſo luta. vel in altero vt cum aliꝗs peccat cum ſanctimonia li vt aliqͣ cum ſacerdote. Inceſtus eſt coitus ꝯͣ ꝯſangnita tem vel affinitatem vel ꝯpaternitatem ꝯmiſſus. Pct̄m ꝯͣ naturam eſt luxuria qͣ naturalis vſus coeundi maris ⁊ femine ꝑuertit̉. ⁊ iſtud ignominioſiſſimum ⁊ maximum pct̄m eſt. ¶ Haꝝ at̄ dr̄aꝝ rōem numeri inꝗramꝰ. Nam iſte dr̄e accipiunt̉ penes inordinatōeꝫ q̄ accidit in coitu. Inordinatio gͦ aut pͥuat ordinem nature. aut ordinē v̓tu tis. ſi ordinem nature: aut gͦ pͥuat ordinē nature ſimpl̓r. ⁊ ſic eſt pct̄m ꝯͣ naturam. aut ordinē nature ptꝰ multipli catōem limitate ⁊ ſic eſt inceſtꝰ. poſtꝙͣ em̄ multiplicata ē natura hoīs: limitāda erat vt nec frēs cum ſororibꝰ ⁊ ſic deinceps. ꝓut caſtitas hoīs naturalis reꝗͥrebat vel cari tas int̓ hoīes ꝯẜuanda. Si v̓o p̓uat ordinē v̓tutis vt ca ſtitatis. iſtud diuerſificat̉ dupl̓r. qꝛ aut pͥuat ordinem ca ſtitatis q̄ eſt in voto firmata: ⁊ ſic eſt ſacrilega luxuria. aut caſtitatis q̄ non eſt in voto firmata. q̄ eſt triplex: v̓gi nalis. ꝯiugalis. vidualis. ſi pͥuat ordinem caſtitatis v̓gi nalis ſic eſt ſtupꝝ. ſi ꝯiugalis adulterium. ſi vidualis for nicatio ⁊ ſic ptꝫ numerꝰ dr̄aꝝ. ¶ Suppoſitis iſtis dr̄ijs cum ponant̉ alie dr̄e. v. ad Eph̓. vbi dr̄. fornicatō ⁊ om nis immūditia non nominet̉ in vobis. ad Coloc̄. iij. po nunt̉ qͣtuor. fornicatio. immūditia ꝯcupīa. libido. Et ad gal̓. v. ponunt̉ qͣtuor. fornicatō. immūditia. impudicitia. luxuria: ¶ Poteſt q̄ri qͣlit̓ iſte dr̄e ſe habeant int̓ ſe ⁊ ad p̄dictas dr̄as. cum ei dicat̉. iij. ad col̓. ſuꝑ illud fornicatō
⁊cͣ. fornicatio eſt omnis concubitus preter legittimum ꝯcubitum. erit gͦ fornicatio ꝯmune ad omnem dr̄am illiꝰ pct̄i. ¶ Sil̓r ꝯcupīa mala ꝯmune videt̉ eſſe ad oēm dr̄am illius pct̄i. dr̄ em̄ in glo. ꝙ ꝯcupīa mala ē de aliena vxo re vel de aliena re. ſꝫ hͦ eſt generale. gͦ ꝑ ꝯcupīam nō intel ligit̉ ſpālis dr̄a. ¶ Sil̓r p̄t obijci de libidine. libido em̄ ge nerale eſt etiam ẜm ꝙ ibi ponit̉ in glo. dr̄ em̄ ardor ꝑ qͣſli bet turpitudines diſcurrens ſꝫ ita eſt de ardore luxurie. reſtat gͦ ꝙ ꝯmune eſt. pt̄ gͦ q̄ri qualit̓ ab alijs diſtinguit̉. ¶ Eodem mō pt̄ obijci vbi agit̉ de oꝑbꝰ carnis ad gal̓ luxuria em̄ dr̄ q̄libet ſuꝑfluitas. Impudicitia at̄ eſt non pudice viue̓. hec at̄ ꝯmunia ſunt. nō gͦ recte ponunt̉ in di uiſione. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ alit̓ ponunt̉ dr̄e p̄dicte. ⁊ alit̓ ille q̄ ſubiungunt̉. dr̄e em̄ pͥmo dicte ipſiꝰ luxurie attēdū tur. ẜm dr̄as ꝑſonaꝝ cum ꝗbꝰ eſt illicitꝰ ꝯcubitus. Unde dic̄ Gelaſiꝰ. Aliud eſt fornicatio. aliud eſt ſtupꝝ. aliud adulterium. aliud inceſtus. aliud raptꝰ. Fornicatio licet videat̉ eſſe genꝰ cuiuſlibet illiciti coitus: tn̄ ſpāliter intel ligit̉ in vſu viduaꝝ ⁊ meretricum ⁊ ꝯcubinaꝝ. Stuprum at ꝓprie dr̄ v̓ginum illicita defloratio. qn̄ non p̄cedēte ꝯiu gali pactōne vtriuſqꝫ volūtate v̓go corrumpit̉. Adulteri um v̓o eſt alieni thori violatio. Inceſtus eſt ꝯſanguineo rum vel affinium abuſus. Raptus admittit̉: cum puel la a domo pr̄is violenter abducit̉. Alie v̓o dr̄e huiꝰ pct̄i n̄ ſumunt̉ vl̓r ẜm dr̄as ꝑſonaꝝ. Ille at̄ due dr̄e q̄ apponun tur ad Eph̓. attendunt̉ in hoc ꝙ fornicatio attendit̉ cum ſoluta ⁊ ꝯſentiente. immūditia v̓o ꝯtinet in ſe oēm aliam dram. dr̄e v̓o q̄ ponunt̉ ad collo. in hoc diſtinguunt̉ ꝙ cō cupia vel fornicatio attendunt̉ ẜm actum exteriorem illi citum cū differētibꝰ ꝑſonis.ſ. ſoluta vel nō ſoluta mane te lege nature. non manēte at̄ lege nature dr̄ immūditia ꝙͣtum ad actum exterioreꝫ. libido v̓o ꝙͣtum ad actum in teriorem. Uel aliter vt immūditia dicat̉ ꝯͣ naturam rōne rei cum qͣ eſt coitus. libido v̓o rōne modi coeundi vel vo luntate libidinoſa explendi. Quatuor v̓o dr̄e q̄ ponunt̉ ad gal̓. diſtinguunt̉ vt fornicatio. immūditia. impudici tia ſpāles determinent dr̄as ẜm qͣſdam dr̄as ꝑſonaꝝ. lu xuria v̓o oēm illicitum modū p̄ter illos tres ꝯp̄hendat. fornicatio at̄ dr̄ illicitꝰ ꝯcubitus ẜm naturam tn̄ cum ſo luta. Impudicitia v̓o cū ꝯiugata vel deo dicata. Immū ditia v̓o eſt in eo qd̓ eſt ꝯͣ naturam. vel cū non ꝑducit̉ ad actum vt in pollutōe ex vas debitum. ¶ Per hec pn̄t ſol ui q̄ obiecta ſunt. cum em̄ dr̄ ad gal̓. ꝙ fornicatio eſt oīs illicitus ꝯcubitꝰ p̄ter legittimū: non intendit̉ general̓r de omni ſpē luxurie p̄ter illam q̄ fit aliqn̄ cum ꝯiugata ſꝫ de illic ito ꝯcubitu ẜm naturam tn̄. vt diuidat̉ ex oppoſito ꝯͣ alias tres dr̄as. ꝯcupīa em̄ eſt cum aliena vxore ẜm ꝙ ibi appropriat̉ ⁊ ita non accipit̉ ibi ꝯn̄iter. ⁊ ꝑ hͦ ſoluit̉ illd̓ qd̓ ſecundo obijciebat̉. licet em̄ dicat̉ ibi ꝯcupīa reſpectu alteriꝰ rei: hͦ non eſt ꝙͣtum ad dr̄am huiꝰ pctī. ſil̓r libido non dr̄ ꝗcunqꝫ ardor luxurie: ſꝫ ꝗ diſcurrit ꝑ turpitudīes turpitudines at̄ dicunt̉ qn̄ indebito mō ꝑ qͣſdaꝫ ꝑtes cor ꝑis ꝗs luxuriat̉: non tn̄ cum re alia ꝯͣ naturam. ⁊ ꝑ hoc ſoluit̉ illud qd̓ tercio eſt obiectum. ¶ Ad alia v̓o dd̓m ꝙ luxuria ⁊ impudicitia non accipiunt̉ ꝯn̄iter ſꝫ ꝑ appropri atōꝫ ſic̄ ſupͣdictum eſt in dr̄ijs aſſignat. ¶ Nlembrum decimum Ecimo querit̉ de effectu huiꝰ pct̄i ꝗ eſt amiſ ſio aureole. ⁊ de illo effectu ꝗ eſt irregulari tas. Poteſt gͦ q̄ri vtrum illa q̄ corrupta eſt mente ⁊ non corrupta in carne. amittat au reolam. qd̓ videt̉ ꝑ diffinitōꝫ v̓ginitatis q̄ eſt in carne cor ruptibili incorruptōis ꝑpetue meditatio: ſꝫ hoc nō eſt me ditatio perpetue incorruptōis. gͦ nō hec v̓ginitas ſꝫ abla ta v̓ginitate aufert̉ aureola. gͦ ab hmōi corrupta aufert̉ aureola. ¶ Item aliqͣ hꝫ corruptōeꝫ carnis non tn̄ p̄t co gnoſci ꝙ ſit corrupta. vn̄ Ciprianꝰ. Uirginitas pt̄ cor rumpi vbi nō pt̄ inſpici. nunꝗd ab ip̄a tollit̉ aureola qd̓ videt̉: cognitō em̄ d̓ina cuiꝰ eſt dare aureolam attingit

.clxij. Queſtio
illam corruptionem que ab homine cognoſci non poteſt cum gͦ v̓ginibꝰ debeat̉ aureola: ſic corrupte pͥuabunt̉ au reola. ¶ Item aliq̄ ſunt corrupte voluntaria corruptōne ſeu pollutōe. nunꝗd tales p̄uant̉ aureola: qd̓ videt̉. qꝛ ibi eſt corruptio mentis ⁊ corruptio carnis. cum gͦ aureola debeat̉ incorruptis ꝑ voluntatem. vtroqꝫ mō ab iſtis pri uabit̉ aureola. ¶ Sil̓r q̄rit̉ de iſtis q̄ oppreſſione barbari ca integritatem carnis ꝑdiderunt. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ſic̄ corruptione mentis ⁊ non carnis non tollit̉ aureola vel contrahit̉ irregularitas ad ꝯſecrandum qꝛ ꝑ pnīam in corruptio mentis ad plenum reſtituit̉. ⁊ ita ſi finalit̓ ma net incorrupta habebit aureolam. ¶ Qd̓ autem dr̄ p̓gini tas perpetue meditatio incorruptionis. referendum ē ad finalem incorruptōꝫ ex parte mentis. ex parte v̓o carnis oportet eſſe ꝑpetuam integritatem ꝙͣtum eſt de volunta te mentis. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ ſi aliqͣ hꝫ corruptōꝫ car nis q̄ ꝑſpici non pt̄. ⁊ ſciat ſe hoc modo corruptam. ex cor ruptione mentis in humilitate ⁊ verecundia ꝑmaneat. ⁊ credit̉ ꝙ aureolam amiſit. eccl̓ia tn̄ quia iudicat ẜm ea q̄ apparent in foro exteriori: non repellit eam a conſecrato ne. ¶ Ad tercium dicendum ꝙ ſi ꝓcuraret̉ corruptio car nis ꝓueniens ex corruptione mētis ꝑ inſtrumentum ali qd̓ vel aliquo hmōi. abſtine̓ dꝫ a ꝯſecratione. ſi v̓o ꝑ vio lentiam amiſit integritatem carnis. non ꝓpter hoc amit tit aureolam. non em̄ pt̄ corrumpi corpus niſi pͥus fuerit animus corruptus. munda nanqꝫ a contagione anima. caro non peccat ſic̄ Yſido. ⁊ beata Lucia dixit. Si inui tam me violaueris. caſtitas mihi duplicabit̉ ad coronā Si em̄ oppreſſione barbarica aliq̄ integritatem carnis ꝑ diderunt. ad meritum eaꝝ cedit ſi incontaminatis non ſe comparent v̓ginibꝰ. Unde leo papa. Ille famule que oppreſſione barbarica integritatem pudoris ꝑdider̄t. lau dabiles erunt in humilitate ⁊ verecundia ſi ſe inconta minatis non audeant ꝯꝑare v̓ginibꝰ. Peinde queritur .§. j. vtrum irregularitas contrahat̉ ex cōcubitu meretricis. qd̓ videt̉ ꝑ hoc. ꝙ ipſa diuiſit carnem ſuam cum multis ꝗ autem cognouit mulierē matrimonialiter q̄ diuiſit car nem ſuam efficit̉ irregularis. gͦ talis efficit̉ irregularis. ¶ Contra ſi aliꝗs diuiſit carnem ſuam cognoſcendo plu res ſolutas. non ex hoc efficit̉ irregularis ſꝫ maior eſt di uiſio in ſua carne ꝙͣ in carne aliena. gͦ ex ꝯcubitu cum me retrice vna: non efficiet̉ irregularis. ¶ Preterea q̄rit̉ de eo ꝗ viduam cognouit vtꝝ ſit irregularis. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄ in canone. Uiduaꝫ ſi lector in vxorem duxerit in le ctoratu ꝑmaneat ex qͦ dat̉ intelligi ꝙ irregularis efficit̉ Contra talis non diuiſit carnem ſuam in plures gͦ non egit ꝯͣ rōem ſacr̄i. gͦ non ex hoc efficit̉ irregularis. pt̄ em̄ ⁊ ſic vniꝰ vxoris eſſe vir ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ ꝗ cognouit ma trimonial̓r meretricem ex hoc efficit̉ irregularis. mere trix em̄ dr̄ que multoꝝ libidini patꝫ. ⁊ licet ip̄e non diui dat carnem ſuam in plures: nihilominus efficit̉ irregula ris. qꝛ ex ꝑte mulieris quam cognouit apparet deeſſe rō ſacr̄i quod exigit̉ in eccl̓ia. ¶ Ad obiectum at̄ in contrari um dd̓m. ꝙ non eſt ꝯſil̓is rō ex parte viri. Uir em̄ in hac parte non tenet typum eccl̓ie ſꝫ mulier. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m eſt ſil̓r. ꝙ licet ip̄e non diuiſit carnē ſuam in plures nihil ominꝰ irregularis efficit̉. qꝛ ꝯiūctꝰ eſt cū illa q̄ diuiſit car nem ſuam in pl̓es. ſꝫ qd̓ hr̄ diſ. l. Siꝗs viduam aut dereli ctam duxerit non admittat̉ ad cleꝝ. ⁊. xxxiiij. diſ. curan dum eſt ne ꝗſꝙͣ ad ſacros ordines ꝗ vxorem v̓ginem non duxerit aſpiret. Nlembrum vndecimum Ndecimo querit̉ de pena huiꝰ pct̄i. pt̄ etiā queri vtꝝ idem reatus ſit illius ꝗ fornicatꝰ eſt ptꝰ ſuſceptōꝫ legis ⁊ ante ſuſceptōꝫ: ⁊ de illo ꝗ fornicatus eſt ptꝰ baptiſmum ⁊ ante. ⁊ de illā que habet comparatōne illius que pau
per eſt. qd̓ videt̉. qꝛ eadem eſt qͣntitas eēntialis pct̄i. ⁊ ei dem qͣntitati eſſentiali rn̄det idem reatꝰ. gͦ idem ē reatꝰ. ¶ Contra circunſtantie aggͣuāt pct̄m. alie v̓o ⁊ alie ſunt hinc ⁊ inde circūſtantie. gͦ ⁊ alius reatus ⁊ ꝑ ꝯn̄s alia pe na. ¶ Ad qd̓ rn̄det Criẜ. fornicatꝰ eſt aliꝗs ptꝰ legem difficilius puniet̉. fornicatꝰ eſt aliꝗs pꝰ aduentum xp̄i etſi adhuc cathecuminꝰ fuerit. maloꝝ difficiliorem dabit vī dictam. fornicata ē aliqͣ diues exn̄s altera v̓o pauꝑ. rur ſum ⁊ hic eſt dr̄a. ⁊ hoc manifeſtum ē ex hͦ. ꝙ antea de da uid diximꝰ. fornicatꝰ eſt aliꝗs ptꝰ lauacꝝ hic neqꝫ miti gatio hoc pct̄m ſequit̉ ẜm ꝙ dic̄ apl̓s ad heb̓. x. Irritam ꝗs faciens legem moyſi ſine vlla miſeratione ſub duobꝰ vel tribꝰ teſtibꝰ morit̉. ꝙͣtomagis deteriora meret̉ ſuppli cia ꝗ filium dei ꝯculcauerit ⁊ ſangnem teſtamenti duxe rit pollutum in qͦ ſanctificatꝰ eſt. ¶ Ad argumentū rn̄dē dum eſt. ꝙ eſt qͣntitas q̄ refert̉ ad genꝰ pct̄i: ⁊ eſt qͣntitas q̄ reſpicit circūſtantias. ꝙͣtum ad pͥmum qͣntitas eſt ea dem. ꝙͣtum ad ſecundum non eſt eadem nec idem reatꝰ. Que ſtio. clxij. De filiabus ſinguloꝝ capitalium viciorum. Et primo de filiabꝰ ina nis glorie Ictode capitalibꝰ ꝯn̄ter dicendum eſt de filiabꝰ eoꝝ ſum marie. de pluribꝰ em̄ alubi diffuſius eſt expeditum. Et pͥmo dd̓m eſt de filiabꝰ ī anis glorie q̄ ſit rō numeri. Secundo q̄ ſunt dubitabilia circa numeri rōnem. ¶ Rō v̓o numeri ſic pt̄ reddi. cum em̄ inanis gloria ſit amor laudis ꝓprie ꝓpter apparentem excellentiam. aut intēdit laudari rōne apparētis excellētis potētie aut ꝓbitatis. aut ſapīe. ſi rōe apparētis excellētis pt̄atis. inanis gloria q̄rit laudem. n̄ vult videri pt̄atis minoris ⁊ vult videri pt̄atis maioris. ⁊ ẜm hec generat duo vicia.ſ. inobedientiam q̄ non vult ſuꝑiace̓ ſuꝑiori ne videat̉ minoris pt̄atis ⁊ iactantiam q̄ ſe on̄dat ptātis maioris. eſt em̄ iactantia nōſolum v̓bis ſꝫ etiam factis ſue pt̄atis oſtētationibꝰ. Si rōne apparētis excellētis ꝓbitatis. vult appare̓ maioris ꝓbitatis ⁊ non vult appare̓ minoris ꝓbitatis. ſꝫ vult appare̓ inanis gl̓ia ꝓbitatis maioris. appetit apparētem ꝓbitatem nōſolum inter bonos ſꝫ etiaꝫ inter pͣuos. ⁊ ẜm hͦ ex ſe generat duo vicia. ypocriſim qͣ ſimulatōne ſct̄itatis appetit videri bo nus ⁊ incōtinentiam qͣ rōne ꝯformitatis ſui cum malꝰ in malicia laudet̉ pct̄or in deſiderijs anime ſue. Si v̓o ina nis gl̓ia reſpiciat videri nō ꝓbitatis minoris: generat ex ſe ꝑtinatiā q̄ etiam male facta defendit ne ꝓbitas mīoret̉ Si v̓o inanis gl̓ia ꝑ apparētem excellētiam ſapīam laudē q̄rat. reſpuit eſſe minoratiuū ſue ſapīe. ⁊ attendit omne magͥficatiuū. ideoqꝫ ex ſe generat duo vicia. diſcordiaꝫ qͣ diſſidet ab alioꝝ ſentētijs. ne comꝑatōe eaꝝ minor appa reat ⁊ nouitatum p̄ſumptōne qͣ ſuꝑ vires omnia temptat vt ſapiens appareat. ptꝫ gͦ numerꝰ. ſi em̄ ꝑtes diuiſionis ſunt ſufficient̉ aſſigͣte. non potuer̄t plures eē filie inanis glorie ꝙͣ. vij. ſuppoſite. Secundo queriturᵐ.§. j. vel dubitat̉ de ꝗbuſdā dubitatōibꝰ incidētibꝰ circa rōeꝫ numeri iſtaꝝ filiaꝝ. Et pͥmo q̄rit̉. Quare irreuerētia p̄ latoꝝ ⁊ ꝯtumacia n̄ ponūt̉ filie inanis gl̓ie ſic̄ īobediētia Nā eadē ē rō in ill̓. Idcirco eī vane gl̓ioſus n̄ r̄ueret̉ p̄la tū vl̓ obuiat ꝯtumacit̉ p̄lato: ne mīoret̉ apparēs pt̄as ip̄iꝰ ꝑ ſuppoſitōꝫ maioris. ¶ Itē ſcd̓o q̄rit̉ qͣre oſtētatō ⁊ arro gātia n̄ ponūt̉ int̓ filias ſic̄ iactātia. eadē eī rōe ē in ill̓. ¶ Itē q̄re ſingl̓aritas ⁊ inſolētia n̄ ānūerant̉ ſic̄ ypocriẜ ¶ Itē e n̄ ponit̉ r̄bellio ſic̄ ⁊ ꝑtīatia. ¶ It̄ qͣre n̄ ponit̉ ꝯtētio q̄ freq̄ntiſſime īmo ſꝑ fit cā laudis īmediate ſic̄ ⁊ diſcordia. ¶ Item cum p̄ſumere nouitates contingat in operibus virtutum ſicut ⁊ in ſcientia quare aſſignat̉ p̄ ſumptio nouitatum circa ſapientiam. ¶ Ad pͥmū dd̓m

ꝙ inobedientia ſumit̉ large ẜm ꝙ diffinita eſt voluntas fugiens minoratōꝫ pt̄atis nolens ſubiace̓ pt̄atibꝰ ſuꝑio ribꝰ indebitis. tria at debita ſunt ſuꝑioribꝰ. honor. ſubie ctio. impletio mandati. debitum honorem ſuꝑioribꝰ au fert irreuerentia. debitum ſubiectōnis ꝯtumatia q̄ obui at ſuꝑioꝝ aucͣti. debitum impletōis mandati aufert ino bedientia ſtricte ſumpta: q̄ non vult exeꝗ ſuꝑioꝝ p̄cepta put oportꝫ. irreuerētia gͦ ⁊ inobediētia ⁊ ꝯtumatia ꝓut ſic ſunt. ꝯp̄hendunt̉ ſub inobedientia ẜm ꝙ eſt ſuꝑiꝰ aſſi gnata. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ſil̓r ꝙ iactantia ſumit̉ large ꝓ qͦ libet mō oſtenſionis ꝓprie pt̄atis. ⁊ ita ſumpta eſt in nūe ro filiaꝝ. vel ſtricte ẜm ꝙ iſta tria diſtinguunt̉. oſtenta tio. arrogantia. iactantia. vt oſtentatō in facto. iactantia in v̓bo. arrogātia in falſo. cum.ſ. aliꝗs indicat ſe hr̄e qd̓ non hꝫ. ⁊ hec tria ſub p̄poſita iactātia ꝯp̄hendunt̉. ¶ Ad tercium dd̓m. ꝙ ſingularitas ⁊ inſolentia non ſunt ſpūa lia pct̄a: ſꝫ ſtatus pcti maxime ypocriſis. Ypocrita em̄ ē in pͥncipio ſingularis imꝑſectōe ypocriſis inſolens appe tit eſſe. Eſt at ſingularitas ſimulatio qͣ ꝯmuni vita re licta: pͥuata affectant̉ vel q̄runt̉. inſolentia v̓boꝝ. factoꝝ geſtuum. habituum p̄ter oēm vſum ſpecificatio. In pͥnci pio gͦ ypocrita ſingularis eſt. vt ꝑ hoc ſua apparens boni tas diſcernat̉. in fine inſolens: vt ex ſpecificatione ſingu lari ſingularit̓ ꝯplet̉. ¶ Ad qͣrtum dd̓m. ꝙ rebellio ad ꝑ tinatiam reducit̉. eſt em̄ rebellio repugnans ꝑtinatia cor rectioni ⁊ diſcipline. ¶ Ad ꝗntum dd̓m. ꝙ ꝯtētio ad di ſcordiam reducit̉ ſic̄ ptꝫ ex diffinitione ſupͣdicta. tn̄ ſi re ſtrīgamꝰ nomen diſtinguemꝰ vt dicamꝰ ꝯtentōꝫ eſſe ꝯͣdi ctionem cum apparenti rōne. diſcordia ꝯͣdictio ſine rōe. ¶ Ad ſextum dd̓m. ꝙ p̄ſumptio illa q̄ in oꝑibꝰ v̓tutis ac cidit ꝯp̄hendit̉ ſub ypocriſi. ꝗſꝗs em̄ ꝑ ſpēm v̓tutis lauda re deſiderat: non eſt dubium ꝗn ſit ypocrita iudicandus. recte gͦ aſſignauimꝰ nouitatum p̄ſumptionem eſſe circa ſcientiam ¶ Nembrum ſecundum Onſeq̄nter dd̓m eſt de filiabꝰ inuidie. Et pͥmo de rōne numeri ipſaꝝ. Scd̓o de qui buſdam dubitatōnibꝰ circa eandem rōem. ¶ Numerꝰ at̄ ſic pt̄ ſummi. qꝛ omnis inui dia aūt eſt in affectu. aut in ẜmone. aut in oꝑe. Si in affe ctu ſic eſt odium. ſi in ẜmone: aut gͦ manifeſto ⁊ ſic de tractio. aut occulto ⁊ ſic ſuſurratio. Si ī oꝑe aut gͦ reſpe ctu ꝓſꝑitatum ꝓximi. ⁊ ſic afflictio in ꝓſperis. aut reſpe ctu aduerſitatis ꝓximi. ⁊ ſic exultato in aduerſis. Secundo queriturᵐ.§. j. de his q̄ incidunt dubitatōibꝰ circa rōem numeri haꝝ fi liaꝝ. Et pͥmo dubitat̉ de odio. Nam videt̉ naſci ex ira Ira em̄ inueterata odium dr̄. ¶ Itm̄ nonne idem eſt odi um ꝓximi ⁊ exultatio in aduerſis. exultatio em̄ talis ex odio ē vel ip̄m odium. ¶ Item nōne homicidiū frīs natū eſt ex odio ſeu inuidia caym. qͣre gͦ non ponit̉ int̓ filias ī uidie. ¶ Itm̄ triſticia de alieno bono ē afflictō ī ꝓſꝑis al teriꝰ. gͦ idem ē filia qd̓ mr̄. ¶ Ad pͥmum dd̓m ꝙ odiū ſit volūtas affectans malū ꝓximi hͦ ꝯtingit duplicit̓. nam ē malū pene ſiue zelus: ⁊ eſt malū damni. malū pene opta mꝰ alijs vt vindicemur. malū damni vt nō triſtemꝰ de bo nis eoꝝ. odiū gͦ affectans malū pene ad iram ꝑtinet. odi um affectans malū damni ad inuidiaꝫ. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ odium ⁊ exultatio in aduerſis dr̄nt. nam odiū eſt ī cor de. exultatio in oꝑe. addit em̄ ꝓcuratōꝫ mali ſuꝑ odium. ¶ Dubitabit et̄ aliꝗs iuxͣ hͦ cum inuidia ſit triſticia qͣl̓r de ea poſſit naſci exultatio. Et dd̓m ꝙ ex triſticia de vno ꝯͣrio naſcit̉. leticia de alio: idcirco ex inuidia q̄ ē triſticia de alieno bono naſcit̉ leticia de alieno malo. qd̓ pct̄m ē in multis locis ꝓhibitum. vt. xxiij. ꝓuerb̓. cum ceciderit inimicꝰ tuꝰ ne gaudeas. Et. xxv. Ezech̓. ꝓ eo ꝙ plauſiſti manu ⁊ gauiſus es ex toto affectu ſuꝑ terrā iſrl̓: iō exten dam ego manū meam ſuꝑ te. ¶ Ad tercium dd̓m. qm̄ etſi
homicidium ſecutum ē ex inuidia caym: iſtud fuit medi ante odio ⁊ afflictione in ꝓſperis. idcirco non immedia te ex inuidia. ¶Dubitabit et̄ iuxͣ hoc aliꝗs. qͣre detractō ẜm Yſid̓. poſita eſt filia ſuꝑbie. Et dd̓m. ꝙ Yſid̓. non po nit inuidiam capitale: īmo ſuꝑbie filiam. iō detractōꝫ or dinat in eandem ſpēm cum mr̄e. ⁊ pt̄ eſſe qm̄ yſid̓. ſumit inuidiam ſpāliter ꝓut eſt diſſenſio a bono alteriꝰ aduer ſante ꝓprie excellentie non generaliter inuidiam que eſt diſſenſio a bono alterius aduerſante rei amate ẜm eſti mationem videntis. ¶ Ad quartum dicendum ꝙ ſicu patet ex dictis afflictio in proſperis ponit ꝓcuratōnem oꝑis ẜm ꝙ ſupͣ accipit̉. ¶ Nlembrum tercium Onſeq̄nter dd̓m eſt de rōne numeri filiaꝫ ire. ⁊ dubitabilium q̄ accidūt circa nume rum. Ponunt̉ at̄ ẜm Greg. ſex filie ire. Ri xa. tumor mētis. ꝯtumelia. clamor. īdigna tō. blaſphemia. Rō at̄ iſtius numeri pt̄ ſic accipi. Illud em̄ qd̓ gignit̉ ex ira eſt illatio vindicte aut diſpoſitio ad illatōꝫ. diſpoſitio at̄ ad illationem tumor mētis. eſt at̄ tu mor mentis volūtas vindicandi diſponēs ſe ad vindicā dum ꝓpter impetum iraſcibilis. ipſa v̓o illatio vindicte aut eſt in facto ⁊ dr̄ rixa. Rixa em̄ eſt libido vindicandi ī iniuriam facti ꝓcedens. ⁊ hͨ ptꝫ ꝑ hoc qd̓ dr̄. v. ad gal̓. ꝙ rixe ſunt qn̄ ex ira inuiceꝫ ſe ꝑcutiunt. In animo gͦ dr̄ tu mor mentis. In facto v̓o dr̄ rixa. Si v̓o eſt in v̓bo. aut eſt iniuria in deum. vel in ſanctos eo ꝙ non vindicant ip̄m vel qꝛ eſtimat ꝑ ipſos impediri vindictam ⁊ dr̄ blaſphe mia. aut eſt reſpectu iniuriantis. ⁊ hͦ eſt ꝑ exaltatōeꝫ vo cis vt ab alijs cognoſcat̉ ⁊ dr̄ clamor. aut ꝑ ꝓlationē tur pium ꝯͣ iniuriantem ⁊ dr̄ ꝯtumelia. Si v̓o eſt in ſignot dr̄ indignatō. de iſtis at̄ genitis ex ira dr̄. iiij. ad eph̓. Ira ⁊ indignatio clamor ⁊ blaſphemia tollant̉ a vobis. Secundo dubita .§. j. tur de rōne numeri haꝝ filiaꝝ. Et pͥmo cum ꝯtingat ira ſci ⁊ illa ira ſiſtat in corde tm̄. ⁊ ex illa naſcit̉ odium. qͣre odium nō ponit̉ filia ire. ¶ Secūdo de indignatōe q̄ vid̓r naſci ex vana gloria vel ſuꝑbia. ſuꝑboꝝ em̄ eſt indignari ꝓprium ⁊ reputare alios viles. ¶ Tercio cū ꝯtingat ad jerſarium iuuari ꝑ hoīeꝫ ⁊ iſtud eſtimat iracundꝰ. ſic̄ ꝑ deum ⁊ ꝑ ſanctos. qͣre nō generat̉ aliqd̓ vicium reſpectu hoīm ſic̄ reſpectu dei qd̓ dr̄ blaſphemia. ¶ Itm̄ blaſphe miam ponit Yſido. filiam ſuꝑbie vn̄ hoc. ¶ Ad pͥmun dd̓m. ꝙ odium non numerat̉ filia. qꝛ odium vt ad iram ꝑtinet. idem eſt qd̓ ira. ira em̄ inueterata odium dr̄. odiū gͦ mr̄ eſt p̄dictoꝝ vicioꝝ. eſt em̄ idem qd̓ inania q̄ eſt ſecū da ſpēs ire ẜm dam̄. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m. qm̄ indignatio ſo let accipi dupliciter. vno mō ꝓ ſuꝑbia q̄ non reputat ali os dignos ſua ſocietate vel locutione ⁊ aſpectu. ⁊ eſt ideꝫ qd̓ qͣrta ſpēs ſuꝑbie q̄ appellat̉ plus oībꝰ ſiue ꝯtemptꝰ: reputant̉ ꝓximi viles. Alio mō alit̓ ſumit̉ indignatio voluntate. qͣ alios ꝑ ſigna moleſtie ꝯtriſtari deſideramꝰ. idcirco eis ſubtrahimꝰ locutōꝫ ⁊ ſocietatem. iſto ſecūdo modo ad iram. pͥmo modo ad ſuꝑhiam ꝑtinet. ¶ Ad terci um dd̓m. qm̄ etſī ꝯtingat iraſci ꝯͣ adiutoreꝫ hoīem aduer ſarij: non tn̄ per aliam viam vindicta ei infert̉ ꝙͣ aduer ſario. ⁊ iō non eſt aliud ab alijs. ꝯͣ adiutorem deum vel ſanctos eſt nouus modus peccandi. ⁊ qꝛ non pt̄ deo iracū dus noce̓ oꝑe: maledicit ore: vel res ei ꝯſecratas vel appa ratas deturpat vel diſſipat. ⁊ iſtud eſt pct̄m blaſphemie ẜm ꝙ hic accipit̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ querit̉. qͣre Yſido. po nit blaſphemiam filiam ſuꝑbie. puto ꝙ ꝓpter annexam maximam ſuꝑbiam ſine qͣ nunꝙͣ eēt blaſphemia. qͣ. ſ. ſuꝑ bia erigit̉ ꝯͣ creatorem ad pugnandum ꝓut p̄t̄. immedia tus tn̄ exitꝰ eiꝰ eſt ex ira ſic̄ on̄ſum eſt. ¶ Membrum. iiij.

.clxij. Queſtio
Onſequenter dicendum eſt de filiabꝰ acci die. ẜm greg. aſſignant̉ ſex: q̄ ſunt. malicia. rancor. puſillanimitas deſperatio. torpor circa p̄cepta. vagatio mentis circa illicita. primo gͦ q̄renda eſt ratio numeri. ſcd̓o dubitabilia q̄ ac unt circa numeꝝ. Et pͥmo querit̉ rō numeri ẜm greg. deinde ẜm Yſido. Rō v̓o numeri ẜm greg. hec eſt. cum eī accidia ſit auerſio a laborioſo ⁊ gͣui: cū ꝯuerſione ad ꝗe tem. ex ꝑte ꝯuerſionis ad ꝗetem generat vagatōneꝫ men tis circa illicita: in ꝗbꝰ q̄rit ꝗetem. Un̄ dic̄ greg. triſticia non hn̄s in ſe vn̄ letet̉. foris q̄rit. Ex ꝑte d̓o auerſionis a laborioſo aut ſumit̉ naſcēs ꝯꝑatione ad ip̄m opus qd̓ la borioſum eſt: aut comꝑatōe inferentis aliꝗd gͣue. Si re ſpectu inferentis aliꝗd gͣue: aut ē intͣ ī aīo ⁊ dr̄ malicia: aut exͣ in ſigno ⁊ dr̄ rancor. Si d̓o reſpectu oꝑis laborio ſi aut eſt reſpectu aggrediendi ⁊ dr̄ puſillanimitas. puſil ſanimitas em̄ eſt timor aggrediendi: aut ē reſpectu ꝓfici endi ⁊ dr̄ torpor: aut reſpectu ꝯſummatōis ⁊ dr̄ deſꝑatio ¶ Scd̓m yſid̓. at̄ aſſigͣnt̉ alie filie triſticie ⁊ alie accidie triſticiaꝫ at̄ dic̄ inqͣtū recedit a gͣui ⁊ laborioſo ad qd̓ te net̉. accidia v̓o inꝙͣtum ſe ꝯuertit ad ꝗetē indebitā. qͣtu orat̉ ſunt naſcentia ex triſticia. rancor puſillanimitas. amaritudo. deſperatio. q̄ ſic diſtinguunt̉ vt rācor ⁊ ama ritudo ad gͣue ſiue moleſtū referant̉. puſillanimitas ⁊ di ſpatio ad laborioſum. gͣue at̄ eſt in ſuſtinēdo. laborioſum in oꝑando. amaritudo at̄ eſt animi ī ſe impotētis ſuſtin Rancor v̓o ē manifeſtatio in ſigno exteriori. reſpectu v̓o laborioſi in grediēdo puſillanimitas. in ꝑficiēdo deſpe ratio. de accidia v̓o oriunt̉. vij. ocioſitas. ſomnolētia. im portunitas mētis. inꝗetudo corꝑis. īſtabilitas. v̓boſitas. curioſitas. Cum em̄ accidia ſit volūtas inordinate appe tens ꝗetem. aut putat inuenire ꝗetem ꝑ ceſſatōeꝫ ab oꝑ debito: aut ꝑ opus. ſi ꝑ ceſſationē ab oꝑe: duo generat vi cia. ocium qͦ ceſſat a bonis oꝑbꝰ in vigilādo. ⁊ ſomnolen tiā qͣ ꝑ dormitōꝫ ceſſat cum poſſit ſine impedimēto oꝑari Si v̓o ꝑ opus. aut ꝑ opꝰ debitū: aut ꝑ opus indebitum. ſi ꝑ opus debitum: hͦ non ē niſi qꝛ indebite vult facē̓ vt ꝑ hͦ ceſſare cogat̉ ⁊ ſic generat̉ importunitas. ſi v̓o ꝑ opus indebitum: aut hͦ eſt ꝑ actum intrinſecū: aut ꝑ actū extrī ſecum. ſi ꝑ intrinſecū: dr̄ inꝗetudo mētis q̄ non ceſſat cogi tare vel deſiderare vana. ſi d̓o ꝑ extrinſecū. aut hͦ ē ꝑ cor pis mutatōꝫ de loco ad locū. ⁊ dr̄ corꝑis inſtabilitas. aut v̓boꝝ effuſionem. ⁊ dr̄ verboſitas. aut ꝑ ſolicitudinem xplorandi ea que geruntur apud alios: ⁊ dicitur curio ſitas. Secundo queritur.§. j. de dubitabilibꝰ q̄ incidūt circa rōeꝫ nūeri haꝝ filiaꝝ. Et pͥmo de diuerſitate in aſſigͣndo filias ẜm greg. ⁊ yſi. aut em̄ alt̓ eſt ſuꝑfluus. aut alt̓ diminutꝰ. ſi nō: ncc̄e eſt vt re ducat̉ aſſignatio q̄ eſt ẜm numeꝝ maiorē ad numeꝝ mi norē. ¶ Item deſidia eſt pct̄m qͦ ꝗs a bono oꝑe deſiſtit. ſi mil̓r omiſſio pct̄m eſt qͦ qͣs deſerit actuꝫ debitū. ſil̓r negli gentia qͣ ꝗs deſerit debita circūſtantiā. ſic ⁊ pigritia pctm̄ eſt: qͦ ꝗs in bono oꝑando tepeſcit. qͣre non ſunt numerata int̓ filias ſic̄ torpor ⁊ puſillanimitas. ¶ Itē malicia q̄rit noce̓. noce̓ at̄ intentio ire eſt. gͦ eſt eius filia. ¶ Itē malig tas eſt neqͣtia q̄ eiuſdem rōis videtur eſſe: qͣre non por tur filie accidie ſic̄ ⁊ malicia. ¶ Ad pͥmū dd̓m ꝙ neuter eſt ſuꝑfluus nec diminutꝰ. ſꝫ yſi. diſtinguit in mēbris vi cioꝝ poſitoꝝ a greg. qd̓ ptꝫ ſic. Nam ſub vagatōe mētis q̄ eſt vltima filia ẜm greg. ꝯp̄hēdunt̉ hec vicia. inꝗetudo mētis. corꝑis inſtabilitas. v̓boſitas. curioſitas. ſic ptꝫ in p̄aſſigͣtis eoꝝ diffinitōibꝰ. ſb̓ torpore q̄ ē penultima filia ẜm greg. ꝯp̄hendunt̉ ociū. ſomnolētia ⁊ et importunitas ex ꝯn̄ti. qd̓ ptꝫ ꝯſiderāti p̄dicta. Amaritudo v̓o ẜm yſid̓. idem ē qd̓ malitia ẜm greg. ſic̄ ptꝫ ex v̓bo yſid̓. in li. de cō flictu vicioꝝ. dic̄ em̄. ꝑpende qͣnto merore intuēdi ſunt ꝗ tanto amaritudinis felle ꝯͣuerſant̉. Un̄ meror iſte idem ē
qd̓ amaritudo ſiue malicia. qͣ alijs malū molimur ꝓpter il atam gͣuedinem quam amaro animo valde ſuſcepimus In oībꝰ alijs ꝯueniunt greg. ⁊ yſid̓. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m. ꝙ deſidia. omiſſio. negligentia. pigritia. ⁊ ſil̓ia ſub torpore ꝯp̄hendunt̉. ſꝫ tn̄ diſtinguūt̉. Nām pigritia idē eſt qd̓ tor por. ⁊ ſunt in ꝑte agētis. ſꝫ pigritie rō eſt eo ꝙ pigeat: dif ficultas gͣuedinem. torpor v̓o reſpicit appetitu ꝗetis. Nec eſt ꝯͣrium p̄dictis. vbi dictū eſt torporē ſui ex ꝑte auerſio nis a gͣuedine. iſtud eī veꝝ ē ſi ꝓpter amorē ꝗetis. deſidia d̓o amiſſio. negligētia ex ꝑte actꝰ. ſꝫ deſidia cōe ē ad omiſ ſionē ⁊ ne gētiā: omiſſio v̓o ē deſidia ſiue deſerētia actꝰ debiti n ligētia v̓o deſerētia debite circūſtātie. negligen tia d̓o idē eſt qd̓ ignauia qd̓ vicium ē ex hͦ. ꝙ hō in nullo oꝑe debitam adhibet diſcretōꝫ ſiue diligentiam. vt.ſ. fiat cū debitis circūſtantijs. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ malicia du plicit̓ pt̄ ſumi. vno mō ꝓ volūtate inferēdi nocumentum aduerſanti: ⁊ ſic idē eſt qd̓ odium ⁊ filia ire. Alio mō ꝓ machinatōe malis inferedi ei quā ſuſpicamꝰ intͣre gͣuedi nem ⁊ ſic ē filia accidie. ¶ Ad illud v̓o qd̓ q̄rit̉ de maligni tate. dd̓m ꝙ idem ē qd̓ rancor. malignitas em̄ eſt volūtas nocēdi alij ꝙͣuis potētia deſit. neꝗͣtia v̓o ſub malitia ꝯp̄ hendit̉. Eſt em̄ neꝗͣtia malitia qͣ ꝗs audet malum qd̓ ne ꝗt. ⁊ ſic ptꝫ rn̄ſio ad obiecta. ¶ Alembrum quintum Onſeq̄nter dd̓m eſt de filiabꝰ auaricie. Et pͥmo de rōne numeri. ſcd̓o de dubitato nibꝰ circa eandem rōem. Ponit at̄ greg. vij. fili Tas auaricie. q̄ ſunt ꝓditio. fraus. fallacia. ꝑiuria. inꝗetudo mētis. violētia ꝯͣ miſcd̓iam. obiurgatō nes cordis. Numeri at̄ rō talis eſt. cū em̄ auaricia ſit ni miꝰ amor pecunie. aut ē nimiꝰ amor inꝗrendi pecuniam aut retinēdi. ſi acꝗ̄rendi aut gͦ ꝑ deceptōꝫ: aut ꝑ induſtri am: aut ꝑ vim. pl̓es eī modi acꝗrēdi inueniri nō pn̄t. Si ꝑ deceptōꝫ aut in v̓bis aut in factis ſi ꝑ deceptōꝫ in fct̄is auaricia acꝗrēdis inhiat: generat ex ſe duo viciā.ſ. ꝓdi tionem ⁊ fraudem. ſꝫ ꝓditio ē domeſticoꝝ. deceptio fraus exͣneoꝝ. Uel ꝓditio eſt circa ꝑſonā: fraus circa res ip̄iꝰ ꝑſone. Si v̓o ꝑ deceptōem in v̓bis acꝗ̄rat̉ pecunia. iſtud non eſt niſi per mendacium. mendacium em̄ eſt falſa ſi gnificatio vocis cum intentione fallendi. aut gͦ ꝑ menda cium fallendi ſimpliciter. ⁊ ſic generat̉ fallacia. aut ꝑ me dacium iuramēto firmatū ⁊ ſic eſt periurium. ẜm ꝙ pe ierare dicit̉ inuocare deum vel ſanctos teſtes ſue falſita tis. Si v̓o per induſtriam auaricia acꝗrendis inhiat: ga nerat mentis inquietudinem: qua ſemper ſolicitat̉ de pe cunia acꝗ̄renda. Si v̓o ꝑ vim: generat moleſtiam. ſex gͦ vicia generat auaricia. ex ſeminario libidinis circa pe cuniam acquirendam.ſ. ꝓditionem. fraudem. fallaciaꝫ. periurium. inquietudinem mentis. violentiam ex ſemi nario libidinis. circa pecuniam retinendaꝫ generat ob iurgationem cordis contra miſericordiam. que nonſolū indigentibꝰ non dat danda. immo concitatur aduerſus ipſos ⁊ murmurat. ſic patet rō numeri. Secundo queriturᵐ.§. j. de dubitabilibus circa rationem numeri harum filia rum. Et primo quare dolus non ponitur filia auaricie ſicut ⁊ fraus. Et ſic dicatur ꝙ ſint idem ẜm rem. conſtat ꝙ differunt ẜm rationem vnde ſumitur illa differentia. ¶ Similiter cum furtum ſit peccatum quod naſcitur ex auaricia. quare non eſt poſitum inter filias. ¶ Secundo dubitatur de inquietudine mentis. nam ipſam ponit yſi dorus filiam accidie. quomodo ergo erit filia auaricie. ¶ Ad primum dicendum. ꝙ dolus idem eſt quod falla cia vnde diſtinguuntur fraus ⁊ dolus. Fraus enim eſt in opere dolus in ore. ⁊ ita idem quod fallacia. ſicut ſu pra accepimus. Similiter furtum idem quod fraus. recta enim furti diffinitio eſt contrectatio rei aliene

fraudulenta ¶ Ad ſcd̓m dicendum. qm̄ inꝗetudo mentis ꝓut naſcit̉ ex accidia. nō determinat ſibi aliquam mate riam. etem̄ mens accidioſi auertit ſe q̄rens illicitam ꝗe tem. circuit cogitatōe ⁊ deſiderio res qͣſi infinitas: vt ſal tē in illis ꝗetem inueniat. ⁊ iſtud dr̄ inꝗetudo mētis ī acci dia. ꝓut v̓o naſcit̉ ex auaricia: determinat ſibi materiaꝫ .ſ. pecuniam circa quam ꝯgregandam ſtude̓ non ceſſat. ⁊ iſtud ſtudium pecunie ꝯgregande dr̄ inꝗetudo mentis in auaricia. Pubitatur enim .§. ij. de rōne numeri filiaꝝ auaritie ẜm Yſid̓. aſſignataꝝ. Po nit autem Yſido. nouem filias q̄ ſunt. mēdatium. fraus furtum. ꝑiurium. turpis lucri appetitꝰ. falſa teſtimonia. inhumanitas. rapacitas. Que ſic pn̄t diſtingui. menda cium eſt deceptō in ore. fraus ⁊ furtum in oꝑe. ſed diſtin guunt̉ hac rōne: vt fraus ſit deceptio in negociando: fur tum in occulto aliena ꝯtractando. ꝑiurium eſt in ore ad deceptionem: ⁊ mendaciū ad abſcondendum. turpis lu cri appetitus eſt in corde. etiā ſi deficiat poſſe. falſum v̓o teſtimoniū eſt in ore qd̓ ſit freq̄ntiſſime ꝓ tꝑali emolumē to. vt qn̄ ponit̉ ſub p̄cio falſitas dicenda ꝓximo ꝯͣ ꝓxīm. violentia d̓o eſt coactio ꝑſone ꝓximi vt inde aliꝗd exͣha tur. In humanitas eſt leſio ip̄iꝰ ꝑſone vt inde aliꝗd extra hatur. Rapacitas v̓o eſt reꝝ ipſius ꝑſone ꝑ vim dep̄da tio. Reducamꝰ iſtam diuiſionem ad illam q̄ eſt ẜm greg ⁊ ſoluent̉ multe dubitatōes q̄ poſſent fieri. ⁊ dicamꝰ ſic ꝙ mendacium ẜm Yſido. comp̄hendit̉ ſub fallatia: ẜm Grego. ſic̄ patꝫ ex dictis. furtum v̓o ſub fraude ſic̄ iam ſupͣdictum eſt. humanitas ⁊ rapacitas ſub violentia cō p̄hendunt̉ ẜm greg. Nam ip̄e accipit violentiaꝫ ꝓ omni modo extorq̄ndi pecuniam ꝑ vim. ¶ Si v̓o querit̉ de mē dacio ⁊ ꝑiurio ⁊ ſalſo teſtimonio. hec aliqn̄ fiunt non cā lucrandi: ſꝫ vel cā odij vel luxuriandi vel timoris. vn̄ nō vident̉ eſſe filie auaritie dd̓m. qm̄ etſi ꝯtingat iſta vicia ad fines alioꝝ ordinari. iſtud raro accidit ⁊ nō ſepe. fre quēter v̓o ⁊ ſepe ⁊ vt in pluribꝰ hec ẜm vicia ad finē aua ritie ordinantur ſine alio vicio mouente. niſi ipſa auari tia ideoqꝫ filie auaritie recte dicunt̉. ¶ Nembrum ſextum Onſequēter dicendum eſt de filiabꝰ gule. q̄ ponunt̉. v. ẜm Greg. Inepta leticia. ſcur rilitas. immunditia. multiloꝗum. ebetudo mentis circa intelligentiam. Primo gͦ po nenda eſt rō iſtius numeri. Scd̓o ꝓponunt̉ dubitabilia circa numeꝝ. Rō numeri hec ē. pct̄m qd̓ gignit̉ ex gula. aut eſt in intellectu ⁊ dr̄ ebetudo mētis. aut eſt in effectu: ⁊ hec ꝯtingit dupliciter. vel oꝑis ⁊ dr̄ īmūditia: vel ẜmo nis ⁊ hoc dupliciter. vel ꝑ turpitudinem v̓boꝝ ⁊ dr̄ ſcur rilitas. ꝑ ſuꝑfluitatem ⁊ dr̄ multiloqum. Si v̓o eſt in ef fectu dr̄ inepta leticia. ⁊ ẜm hoc ſunt ꝗnqꝫ pct̄a q̄ ex gula ignunt̉. Scd̓m Yſido. at̄ ſunt duo ꝯmeſatio ⁊ ebrietas meſatio at̄ eſt in cibis ebrietas autem eſt in exceſſu in potibꝰ. Secundo queritur.§. j. de dubitabilibꝰ circa numeꝝ q̄ vident̉ multoplures filie gule ꝙͣ que dicte ſunt. Nam dr̄. xxxj. Eccͣi. Uinum mul tum potatum irritatōeꝫ ⁊ iram ⁊ ruinas multas facit. gͦ irritatio ⁊ ira ſunt filie gule. ¶ Item ꝓuerb̓. vl. Nullum ſecretum vbi regnat ebrietas. gͦ reuelatō ſecreti ē filia gu le. ¶ Item ꝓuerb̓.xxiij. oculi tui videbunt exͣneos ⁊ os tu um loꝗt̉ ꝑuerſa. glo. penale eſt vicium mulierem ptꝰ vina in corde ꝯcupiſcere comitante etiam turpitudine v̓boꝝ. gͦ luxuria eſt filia gule. ¶ Secundo dubitat̉ de inepta leti cia. nam ipſa videt̉ comitare omne pct̄m ꝓuerb̓. iiij. letan tur cum male fecerunt ⁊ exultant in rebꝰ peſſimis. ¶ Itē dic̄ Aug. amor hn̄s id qd̓ amat̉ ⁊ fruens eo leticia eſt. ſꝫ talis amor generalis eſt ad multa vicia ⁊ ſic dr̄ ineptꝰ.
⁊ ad multas v̓tutes: ⁊ ſic dr̄ aptꝰ amor ſiue ordinatꝰ. non eſt gͦ ſpāle pct̄m ineptā leticia. ¶ Item inepta leticia fere ſemꝑ vel freq̄nter ordinat̉ ad finem luxurie. gͦ erit eius fi lia. ¶ Tercio dubitat̉ de ſcurrilitate. nam Yſido. ponit eam filiam luxurie. Item multiloꝗum circa illicita vide tur idem qd̓ ſcurrilitas. Nam circa licita non erit moͣr le iuxͣ illud Math̓. xij. de omni v̓bo ocioſo ⁊cͣ. ibi dic̄ hie ro. vt de friuolis ⁊ fabulis: ſcurrilia at̄ non ſunt ocioſa ſꝫ criminoſa. ¶ Quarto dubitat̉ de immūditia. ipſa eī ma gis videt̉ ꝑtinē̓ ad luxuriam ꝙͣ ad gulam. Item cum tal̓ immūditia nō ſit niſi fomitꝰ vel eructatio. hec at̄ non ſūt niſi pena: non erit pct̄m immūditia. ¶ Quinto dubitat̉ de ebetudine. nam ebetudo videt̉ naſci ex qͦlibet pct̄o. om ne em̄ pct̄m ꝑ hoc ꝙ pͥuat modum ſpēm ⁊ ordinem: ebetu dinem mētis inducit. ¶ Item videt̉ ꝙ ſit idem ꝙ pͥma fi lia luxurie q̄ dr̄ cecitas. Nam ſuꝑ illud. xxij. ꝓuerb̓. cui ve ⁊cͣ. dic̄ glo. immoderatꝰ hauſtus vini interioris ⁊ ex terioris: viſus ingerit cecitatem. ¶ Item cū omne pct̄m ſit volūtariū. nulla at̄ ebetudo voluntaria: qͣre nulla ebe tudo erit pct̄m. ¶ Ad p̄mum dd̓m ꝙ ira ⁊ irritatio reue latio ſecreti ⁊cͣ. non generant̉ ꝓprie ex gula. qꝛ nec imm diate nec ꝑ ſe ſꝫ accidental̓r. ꝓpter hoc em̄ ꝙ nutrit ⁊ irri tat fom item dicunt̉ ex gula ꝓuenire illa pct̄a: q̄ immedi ate naſcunt̉ ex fomite nutrito ſiue irritato ꝑ gulam. ⁊ ꝑ hoc ſoluunt̉ omnia pͥmo obiecta. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m ꝙ in epta leticia dr̄ large ꝓ qͦcunqꝫ gaudio ſurgente ex libidi ne. qͣ volumꝰ delectari in geſtilatōe corꝑis ⁊ muſicis in ſtrumentis ⁊ luſibꝰ carnalibꝰ. ⁊ ſic inepta leticia naſcit̉ ex gula vel ex luxuria ſꝫ dr̄nter. naſcit̉ em̄ ex voluptat gule. nam ꝑ hoc incitat̉ libido ī guſtu vt delectabilius ex erceat actum ſum. ex hoc ꝙ iocundius cibaria ſumunt̉. ideo recte filia gule dicta eſt ⁊ ad finem eiꝰ ordinat̉. Ex voluptate d̓o luxurie an̄ actum aliqn̄ naſcit̉ ⁊ ad finem eius ordinat̉ ſꝫ ex oꝑe minime. ideoqꝫ non ita ꝯuenienter luxurie filia dici pt̄. ¶ Ad terciū dd̓m. qd̓ obijcit de ſcur rilitate ſic̄ de inepta leticia. Nam ex oꝑe ⁊ voluptate gu le ſcurrilitas naſcit̉. ⁊ hoc ꝯſiderauit Greg. ex volupta te v̓o luxurie ꝙͣuis non ex oꝑe: ⁊ illud ꝯſiderauit Yſido. Dr̄a v̓o inter multiloqum ⁊ ſcurrilitatem patꝫ ꝯſideran ti ſuꝑ poſitas illoꝝ rōnes ⁊ diffinitōnes. ⁊ ꝙͣtum ad ma teriam ⁊ ꝙͣtum ad formam. Nam multiloqum eſt in ver bis ꝗbuſcunqꝫ inordinata multiplicatio. ſcurrilitas eſt ſolum in v̓bis turpibꝰ ⁊ inhoneſtis. Item multiloqum li bidinis in guſtu ꝯẜuatum ē. ſcurrilitas excitatiua. ¶ Ad qͣrtum dd̓m. qn̄ immūditia non accipit̉ ꝓ turpitudine ⁊ feditate q̄ eſt ꝯͣria mūditie: ſꝫ ꝓ voluntate ſiue immodera to appetitu qͦ homo ingurgitat ſe ⁊ replet̉ cibarijs. ex quo ſequit̉ immūditia ⁊ feditas in fomitu ⁊ eructatione. a qͣ ſequela iſtud peccatum trahit nomen ſuum vt dicat̉ im munditia. ¶ Ad ꝗntum dicendum ꝙ ebetudo accipitur multipliciter. nam eſt ebetudo naturalis carentia ſubtili tatis intellectus ex inepto ꝓueniens inſtrumento. ⁊ eſ ebetudo defectus penetrandi ſpūalia. ⁊ eſt volūtaria ebe tudo. ⁊ eſt duplex. nam aut eſt ebetudo cognitōnis aut af fectionis. Si cognitionis ſic eſt filia gule eſt em̄ volunta rius error vicij citra bona ſpūalia. vt cū iudicamus bo na ſpūs eſſe mala: eo ꝙ ſunt aſpera carni vt ieiunia. vigi lias. ⁊ alias fatigatōes pnīe. Un̄. j. eccͣi. execratio pct̄o ris cultura dei. ẜm hͦ dr̄ opponi gula dono intellectꝰ. Si affectiones: ſic ē filia luxurie ⁊ dr̄ cecitas mentis. Eſt eī talis cecitas deſipientia dulcedinis dei vel error volūta rius circa illam. de qͣ. j. Ecc̄i. execratio pct̄oribꝰ ſapīa. ⁊ rōne huiꝰ dr̄ luxuria opponi dono ſapientie. ⁊ ꝑ hoc ſol uuntur obiecta. ¶ Nembrum ſeptimuꝫ Onſequenter dd̓m eſt de filiabꝰ luxurie. q̄ ſunt. viij. ẜm greg.ſ. cecitas mētis. incōſide ratio. incōſtātia. p̄cipitatō. amor ſui. odiū dei. affectꝰ pn̄tis ſeculi. horror ſiue deſꝑaiō

Queſtio .clxiij.
futuri. ẜm yſid̓. v̓o. iiij. ponunt̉. ſcꝫ turpiloquia. ſcurrilia a. ¶ Primo ergo ponēda eſt ratio nu ludicra. ſtultꝭ meri. Deinde ſubdende ſunt dubitationes. circa nume rū vel ea q̄ numerant̉. Ratio aūt numeri hec eſt. pct̄m d̓ generat̉ ex luxuria aut eſt ẜm deordinatōꝫ rōnabilis ut iraſcibilis. aut ꝯcupiſcibilis. ẜm deordinatōeꝫ at̄ rō nalis ſunt duo peccata. ẜm em̄ deordinatōem ad ſuꝑio ra q̄ ſunt ꝯtemplanda dicit̉ cecitas mentis. ẜm deordīa tionē aūt ad inferiora agenda dicit̉ inconſideratio. Si militer ẜm inordinatōem iraſcibilis duo vicia generan tur. aliqn̄ em̄ habet inordinatōem in patiendo et dicitur incōſtātia. aliqn̄ in aggrediendo et dicitur precipitatō. Scd̓m aūt deordinatōem virtutis ꝯcupiſcibilis generā tur quatuor pct̄a. quoꝝ duo reſpiciūt affectōem rei pre ſentis: alia v̓o duo reſpiciūt affectōeꝫ rei future. Eſt em̄ affectio indebita ad rē preſentē ẜm amorē nimiū. et ẜm hoc dicit̉ amor ſui: et intelligitur de amore carnali. Uel ẜm deteſtatōem qd̓ ſumme amandū eſt. et ẜm hoc ponit̉ odium dei. Reſpectu v̓o futuri. aut boni mutabilis aut boni immutabilis. ſi reſpectu boni mutabilis. dicit̉ af fectus pn̄tis ſeculi. affectus em̄ pn̄tis ſeculi eſt volūtas qua deſiderat hō ꝑmanere in bonis mutabilibus vt eis fruat̉. Si v̓o fiūt reſpectu boni immutabilis futuri: di cit̉ deſperatio. deſperatio em̄ futuri eſt voluntas de eter na vita deſperans. Uel aliter poſſunt illa. iiij. accipi vt duo reſpiciūt ꝑſonā. duo reſpiciāt rem. ꝑſonā reſpiciūt amor ſui et odiū dei: rem reſpiciūt affectus pn̄tis ſeculi et deſperatio futuri. Scd̓m inordinatōem v̓o in appeti tu reſpectu ſubſtātie inferioris dicit̉ peccatū qd̓ ē amor ſui. ẜm inordinatōem v̓o fuge reſpectu ſubſtantie ſuꝑio ris dicit̉ odiū dei. ẜm inordinatōem aūt appetitus reſpe ctu pn̄tis boni dicit̉ illud peccatū qd̓ eſt affectus pn̄tis ſeculi. ẜm inordinatōnē aūt fuge reſpectu boni futuri di cit̉ horror ſiue deſperatio futuri. et ſic in vniuerſo ſunt octo naſcētia ex luxuria. ¶ Scd̓m aūt yſid̓. ponūt̉ qͣtuor naſcētia ex parte ſermonis. ſapiētie em̄ in ſermone oppo nit̉ ſtultiloquiū. bonitati v̓o ẜm tres ꝯditōnes opponun tur alia tria. oportet em̄ ꝯſiderare qd̓ decet. qd̓ licet. qd̓ expedit. ei qd̓ decet opponit̉ turpiloquiū. ei qd̓ licet ſcur rilitas. vtilitati v̓o ludicra opponunt̉. Secūdo dubitaturᵐ.§. j. de ratōne numeri haꝝ filiaꝝ. et pͥmo de incōſtantia ⁊ p̄ cipitatione. q̄ vident̉ idē eſſe ꝙ inſtabilitas vel inquie tudo mentis qͣs ponit yſid̓. filias accidie. ¶ Itē de amo re ſui dubitat̉. Nam ſicut dicit aug. ꝙ fundamentū ciui tatis dyaboli eſt amor ſui. gͦ magis debet aſſignari filia ſuꝑbie que eſt initiū om̄is peccati ꝙͣ luxurie. ¶ Itē odiū eſt genus ad odiū dei et odiū ꝓximi. ¶ Item odiū naſci tur ex inuidia: gͦ eſt eius ſpeciēs. gͦ odiū dei non eſt filia luxurie. de alijs etiā multipliciter dubitat̉ ſꝫ ꝑ aſſignatā numeri ratōem pꝫ ſolutio. Dubitabit em̄ aliꝗs de om̄i bus. nā ꝑ iſtas intendit luxurioſus aſſequi finē ſuū. gͦ n̄ ſunt filie luxurie. ¶ Ad primū dicendū. ꝙ nō eſt idē in cōſtantia et inquietudo mentis ſiue inſtabilitas. Incō ſtantia em̄ eſt q̄ ſtatū in bono impedit: ꝓpter aduerſa ⁊ ꝯtraria voluptati carnis que nolumus ſuſtinere. Inꝗe tudo v̓o mentis et inſtabilitas corꝑis ſunt ꝓpter ꝓſpera adipiſcēda. ¶ Ad ſcd̓m dicendū. qm̄ amor ſui ſumit̉ lar e ꝓ adherentia qua hō ſe diligit inordinate plus ꝙͣ de et. vt plus ꝙͣ deū. et ſic amor fundamentū ciuitatis dy aboli eſt. ſumit̉ aūt ſtricte ꝓ amore qͦ homo inordīate di ligit ſe ꝙͣtū ad ſuū inferius.i. carnē. ⁊ ſic eſt filia luxurie na luxuria eſt que maxime inclinat animā ad amorē car nis. ¶ Ad terciū dicendū. qm̄ odiū que eſt filia inuidie ē odiū ꝓximi quod apparet naſci ex triſticia de alieno bo no. odiū v̓o dei filia eſt luxurie. Nā amor inferioris. id eſt carnis immoderatus in luxuria eſt. et ideo maxima inclinatio eſt ad inferius. vn̄ ſeꝗt̉ maxīe receſſus a ſuꝑi ori qd̓ ꝑtinet ad odiū. ¶ Ad vltimū dicendū qm̄ preaſſi gnata vicia immediate ex volūtate vel oꝑe luxurie naſcū
tur et ordinant̉ ad finē aut ſicut tendentia ad finē. quē admodū incōſideratio. p̄cipitatio. et amor ſui. ⁊ affectꝰ preſentis ſeculi. tanta em̄ eſt voluptas illa que eſt finis luxurie in actu. ꝙ ratio inconſiderate iraſcibilis impe tuoſe: ꝯcupiſcibilis toto affectu. ꝙͣtuꝫ ad intrinſecus n̄ in amore ſui. ꝙͣtū ad extrinſecus vt in affectu ſeculi mo ueant̉ ad ip̄am. et ſic patet qualiter hmōi vicia ordinen tur ad hmōi voluptatē tanꝙͣ tendentia ad finē ſuum. re liqͣ v̓o oīa reducūt̉ ad finē ſicut fugientia ad ꝯuerſantia fini.i. voluptati ẜm carnē que eſt ẜm tactū in coitu ma xima. vt cecitas mentis cū deſipiūt ſpūalia. inconſtātia que ſtatū in bono nō tenet. ꝓpter grauitatē vel aduerſi tatem odiū dei cui diſplicet iuſticia dei. et mouet̉ contra ip̄am horror vel deſperatio futuri ſeculi. que refugit pe nam ⁊ deſperat de premio. hec omnia aduerſant̉ volu ptati ẜm carnē. ſapor ſpūaliū. ſtatus ī pnīa. dei iuſticia. pena eterna cum elongatione glorie. ¶ Queſtio. clxiij. de illa tri membri diuiſione peccati. aliud ex infirmitate. aliud ex ignorantia aliud ex certa malicia. Xpleta diuiſione peccati ẜm drn̄tias capitaliū vicioruꝫ et naſcentiū ex illis ſummarie: adiuua te dn̄o ꝓcedēdū eſt ad diuiſionē peccati actualis trimembrē que eſt. Peccatuꝫ aliud eſt ex infirmitate. aliud ex ignorantia. aliud ex in duſtria ſiue certa malicia. et eſt eadē eū illa. peccatū ali ud eſt in patrē. aliud in filiū aliud in ſpm̄ſanctū. Prīo gͦ querendū eſt de dubitabilibꝰ que ſpectāt ad diuiſionē hanc in genere. et poſtea deſcēdendo ad ea q̄ ꝯtinent̉ ſub ſingl̓is drn̄tijs. ¶ Primo aūt querit̉ penes qd̓ accipiaꝭ hec diuiſio. Scd̓o vtꝝ idē pct̄m ꝯtineat̉ ſub diuerſis dif ferentijs. Tercio de ꝯꝑatione differētiaꝝ inter ſe ſcd̓m magnitudinem peccati. ¶ Nembruꝫ primuꝫ Rimo gͦ querit̉ circa primū. videt̉ em̄ ꝙ n̄ debeant eē niſi due differētie. cum em̄ due ſunt ꝑtes aīe: cognitiua et motiua. Pct̄m aūt ſit in aīa ex occaſione defectus: in alte ra ꝑte erūt tm̄ due differentie. defectus em̄ in ꝑte cogni tiua generaliter eſt ignorantia. defectus aūt in ꝑte moti ua eſt infirmitas. hec em̄ ꝯp̄hendit et infirmitatē que eſt aīe ex ꝯiunctōe ad carnē: et q̄ eſt aīe ẜm ſeip̄aꝫ. Uel ſi ī firmitas tm̄ accipit̉ ip̄ius aīe ẜm ꝯiunctōem ad carnem tunc manifeſtū eſt. ¶ Itē induſtria ſiue certa ſcīa ⁊ igno rātia opponūt̉ ſufficient̉. gͦ om̄e pct̄m diuidit̉ ꝑ illa duo. om̄e em̄ pct̄m aut ſcienter aut ignorāter ꝯmittit̉. ¶ Pre terea. malicia eſt pct̄m. Cū gͦ determināt̉ cauſe pct̄i non dꝫ malicia ꝯputari inter cauſas ſiue occaſiones pct̄oꝝ. ſufficiūt gͦ relq̄ due drn̄tie. ¶ Itē vid̓t̉ ꝙ vnica dr̄ntia ſuf ficiat vt oē pct̄m dicat̉ ex infirmitate. om̄e em̄ pct̄m aut eſt ex timore male hūiliante: aut ex amore male accēdēte ſꝫ vtrobiqꝫ ē infirmitas. quidā em̄ peccāt ex infirmitate amoris. ꝗdā ex infirmitate timoris. ¶ Preterea. oē pec catū aut eſt ex īfirmitate mētis. aut ex īfirmitate carnis. de qͣ duplici infirmitate dr̄ ī psͣ. ſuꝑ illud. Infirmata ē in pauꝑtate v̓tus mea: et oſſa mea ꝯturbata ſunt. ꝑ infir mitatē em̄ v̓tutis intelligit̉ infirmitas aī. ꝑ ꝯturbatōꝫ eī oſſiū infirmitas carnis. ex altero em̄ hoꝝ ꝓuenit oē pec catū. videt̉ gͦ om̄e pct̄m ex drn̄tia īfirmitatis procedere. ¶ Sil̓iter pōt on̄di ꝙ oē pct̄m ex ignorātia ꝓcedit. om̄is em̄ malus ignorat. ſic̄ dicit ph̓s. Et dic̄ dyoni. ꝙ nullꝰ re ſpiciens ad malū inqͣtū hmōi oꝑat̉. ſi gͦ peceās oīs re cit ad id qd̓ malū eſt: peccās oīs neſcit illud eſſe mali oē pct̄m eſt ex ignorātia. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ diuiſio ſupͣdi cta qͦ ad ſufficientiā nccͣriū ē ꝙ ſit trimēbris ẜm ꝙ dicit aug. ī li. lxxxiij. q. alia ſunt pct̄a īfirmitatis. alia imꝑitie alia malicie. et ponit talē di nctōeꝫ ꝙ infirmitas oppo

nitur virtuti: imꝑitia ſapīe: malicia bonitati. differunt auteꝫ hec tria ẜm poſſe ſcire ⁊ velle. ex defetu gͦ alicuius iſtoꝝ pͥmo ꝓuenit oē pct̄m. Igͦrātia v̓o ex ꝑte aīe accipi tur qͦ ad cognitiuā. Infirmitas ex ꝑte ip̄ius aīe ī ꝯiūctō ne ad carne. malicia v̓o ip̄iꝰ volūtatis qͦ ad motiuā. cun nent̉ p̄dictaꝝ.ſ. igͦrātie vel infirmitatis aduenit volūta ti ſꝫ oppoſita inſunt. ſic gͦ pꝫ rō p̄dicte diuiſionis. Cū em̄ pct̄m eſt ī volūtate. aut accidit ex inclinatōne ignorātie q̄ eſt in cognitiua. aut ex inclinatōe infirmitatis q̄ eſt ex ꝑte carnis. corpus eī qd̓ corrūpit̉ aggͣuat aīam. aut ē ex defectu ꝗ eſt ī ſola volūtate cū oppoſitis igͦrātie ⁊ infirmi tatis. cū ſcꝫ pōt face̓ bonū potētia facili et ſcit: vult tn̄ cō trariū. ¶ Si v̓o querat̉ vtꝝ due dr̄e vel vna ſola ſuffici at. Rn̄dēdū ē ad obiecta. Ad p̄mū ſic dd̓m eſt. ꝙ lꝫ due pene ſint nature viciate ſcꝫ igͦrātia ⁊ difficultas ſeu in firmitas: ſic̄ dic̄ aug. vt.ſ. vl̓ ſciēda neſciat. vl̓ impediēte difficultate cognita implere n̄ valeat. n̄ tn̄ oē pct̄m ex al tera iſtaꝝ drn̄tiaꝝ ē. ſꝫ om̄e pct̄m ex altera iſtaꝝ cauſaꝝ eſt qd̓ qd̓dā pct̄m p̄tēdit colorē quēdā excuſatōis. preter iſta aūt ē illud qd̓ nō hꝫ in ſe cām excuſatōis.ſ. pctm̄ qd̓ eſt ex certa malicia. ¶ Qd̓ aūt obijcit̉ ex duabꝰ ꝑtibꝰ aīe penes qͦꝝ vnā accipit̉ ignorātia: penes alterā aūt infir mitas. dd̓m eſt ꝙ cā q̄ ē in ꝑte motiua nō ē tm̄ ex infirmi tate ex ꝑre carnis: ſꝫ etiā ex malignitate mētis. nō quātū hꝫ ex narura ſꝫ ex nature corruptōe ⁊ deliberata volūta te. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ induſtria ſiue ſcīa ⁊ igͦrantia licꝫ opponāt̉. nō tn̄ ſunt oppoſita immediata ꝓut h̓ acci piunt̉. nō eī oē pct̄m qd̓ ſcient̓ fit ex induſtrīa fit vl̓ ex cer ta malicia. pōt eī ille ꝗ ſcit eē pct̄m aut ex infirmitate tͣ hi ad pct̄m: aut nulla exn̄te infirmitate hmōi trahi ad pct̄m. ſi ex īfirmitate trahat̉ ad pct̄m licet ſciēter fiat: n̄ dr̄ eſſe pct̄m ex induſtria. vn̄ ita attēdēda eſt diuiſio. aut ſcit eē pct̄m: aut neſcit. ſi neſcit eē pcī̄m: et ex hͦ ꝓcedit ad pct̄m. dr̄ pct̄m ex iḡrantia. ſi v̓o ſcit: aut infirmitate car nis trahit̉: aut ex alia cā. ſi ex infirmitate. dr̄ eē pct̄m ex infirmitate licet ſcient̓ fiat. ſi d̓o exn̄te ſcīa ⁊ exn̄te v̓tute naturali: ſola eū ꝑuerſitate peccat: dr̄ eē pct̄m ex indu ſtria vel ſtudio. qꝛ vehemēs ē aī applicatio ad illud ꝑpe trandū nulla cā alia impellēte vel inclināte. ¶ Ad terci um dd̓m ꝙ malicia eꝗuoce dr̄. aliqn̄ eī accipit̉ ꝓ culpa ip̄a veniali vel mortali. et hͦ mō nō dr̄ eē terciā cā vl̓ occa ſio pct̄i. aliqn̄ v̓o accipit̉ ꝓ corruptōe poſſibili ip̄ius vo lūtatis q̄ ē in ꝗbuſdā hoībꝰ. q̄ nō occaſionant̉ ex ignorā tia vel infirmitate. et ẜm hūc moduꝫ dr̄ eē pct̄m ex certa malicia. Uel aliter poſſet exponi. vt certa malicia dicat̉ cū aliꝗs ſcienter nō ex occaſione excuſabili malū oꝑat̉. ⁊ tūc malicia nō dice̓t aliquā diſpoſitōem p̄ambula ip̄i pct̄o in ſpm̄ ſct̄m. ¶ Ad qͣrtuꝫ dd̓m. ꝙ infrmitas accipit̉ pl̓ibꝰ modis. vno mō in potētia cuiuſcūqꝫ potētie anīe. alio mō in potētia ex ꝑte motiua. tercio mō in potētia qͣ ꝯtrahit̉ ex fragilitate carnis. hͦ vltimo mō dr̄ eē pct̄m ex infirmitate ⁊ ita nō eſt generale. Si v̓o acciꝑet̉ pͥmo mō vel ſcd̓o. poſſet eē om̄e pct̄m ex īfirmitate. Cū at̄ dr̄ ꝙ pe trus ex infirmitate peccauit ad fragilitatē aīe q̄ ē ex ꝑte carnis refert̉. Cū at̄ dr̄ ꝙ infirmitas ꝯn̄ ad infirmitatē ex timore ⁊ ex amore. infirmitas eſt ꝯn̄is ad oē pct̄m: cū ad timorē male hūiliantē ⁊ ad amorē male accedentē re ducat̉ om̄e ꝯmiſſuꝫ. ¶ Ad ꝗntū v̓o dd̓m ꝙ infirmitas ꝓ ut accipit̉ ī pͣs. accipit̉ ꝓ penalitate qua hō caret bonis ſpūalibꝰ. ⁊ ex hͦ nouit ſe impotentē ex ſeip̄o. vn̄ ꝓut huiꝰ eſt nō dicit diſpoſitōem ad malū qd̓ eſt pct̄m: ſꝫ diſpoſiti onem quandā ad bonū qͣ homo non de ſe p̄ſumat. ¶ Ad ſextū dd̓m. ꝙ aliud ē aliquē ignoranter peccare. et aliud peccare ex ignorātia. igͦratia em̄ q̄dā pōt comitare om̄e pct̄m actuale mortale. ⁊ hͦ mō nō dicit̉ eſſe cauſa peccati cuiuſdam. Alio v̓o modo ignorātia antecedit peccatum ⁊ eſt occaſio ad ip̄m peccatū. et ſi ſciret nō peccaret. ⁊ hͦ modo accipit̉ ẜm ꝙ eſt vna differentia peccati. ¶ Membrū ſecundū
Ecūdo querit̉ vtrū idē pct̄m ꝯͣtineat̉ ſb̓ di Cuerſis drn̄tijs? qd̓ videt̉. ꝯmūis eſt offenſa triū ꝑſonaꝝ. gͦ ꝗ peccat in pr̄em. peccat in filiū et peccat in ſpm̄ ſct̄m. ſꝫ pct̄m ex infir mitate eſt pct̄m in pr̄em: pct̄m ex ignorātia ē pct̄m in fi liū: pct̄m v̓o ex induſtria eſt pct̄m in ſpm̄ ſct̄m ſiue ex cer ta malicia. gͦ idē pct̄m ē ex ignorātia et infirmitate ⁊ cer ta malicia. ¶ Ite pōt aliꝗs ignorare aliꝗd eſſe pct̄m ⁊ ex infirmitate illud ꝑpetrare. videt̉ ꝙ illd̓ pct̄m ſit ex infir mitate ⁊ ignorātia. ſi eī ſciret fornicatōem eē pct̄m: nō fa ceret. ſi iterū hr̄et poſſe reſiſtēdi temptatōni carnis: pec catū nō ꝑpetraret. gͦ pct̄m illud ex duabꝰ cauſis ꝯcurrē tibꝰ venit. gͦ idē pct̄m pōt eſſe ex infirmitate ⁊ ignorātia q̄rit̉ gͦ vtrū ſil̓r idē pctm̄ poſſit eſſe ex ignorantia ⁊ certa malicia. vel ex infirmitate ⁊ certa malicia. qd̓ ſi nō pōt. poteſt queri qͣre nō. ſi v̓o pōt: idē pct̄m ſub tribꝰ dr̄n̄tijs pōt ꝯcide̓. qd̓ etiā videt̉ ex hͦ ꝙ pōt aliqd̓ pct̄m ꝑpetrari ex defectu potētie. ſcīe et volūtatis ſic̄ ex oppoſito. poten tia em̄ ſcientia ⁊ volūtas recta ꝯcurrūt ad bene oꝑandū gͦ vnū ⁊ idē pct̄m pōt eē ſub his tribꝰ drn̄tijs. ¶ Contra arguit̉ ꝑ ſil̓e. nō eſt ſic ī alijs drn̄tijs pct̄i. nō em̄ idē pec catū eſt delictū ⁊ ꝯmiſſuꝫ. neqꝫ ideꝫ pct̄m ſuꝑbia et inu dia: ⁊ ita de alijs. gͦ eadē ratōe nō erit idē pct̄m ex infir mitate et ignorātia et ſtudio. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ ꝓprie lo quendo illud pct̄m qd̓ eſt ex infirmitate: nō ē igͦrantia. nec ex induſtria nec ecōuerſo. illud em̄ dr̄ eſſe pct̄m ex in firmitate ad qd̓ principaliter inclinat infirmitas. illud v̓o ex igͦrātia ad qd̓ prīcipaliter īclinat ignorātia. ¶ Pre terea. aliud eſt ignorare bonū ⁊ malū ⁊ ex hͦ peccare. ali ud ē cogͦſce̓ vtrūqꝫ et ex fragilitate malū p̄elige̓. nihilo minꝰ in vnū pōt eē pͥncipale alteꝝ ꝯcomitās. ¶ Et dicē dū. ꝙ lꝫ vna ſit offenſa triū ꝑſonaꝝ. nō tn̄ pct̄m ī pr̄em ꝓ ut ꝑ appropriatōnem ſumit̉: eſt pctm̄ in filiū ꝓut ꝑ ap ꝓpriatōem ſumit̉: vel pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. Peccare eī ī pa trē duplicit̓ dr̄. vel peccare ꝯͣ ip̄m inqͣtū deus: vel inqͣti inſeꝑabilitas ē ꝑſonaꝝ ī vnitate eēntie. ⁊ ẜm hͦ ꝗ peccat ī pr̄em peccat ī filiū et in ſpm̄ ſct̄m. et ecōuerſo. ẜm aūt ꝙ peccare ex īfirmitate ē peccare ex defectu potētie ſiue fo titudinis q̄ appropͥat̉ pr̄i: peccare ex ignorātia ē peccare ex defectu ſcīe. ſcīa aūt appropriat̉ filio: peccare v̓o ex cͦ ta malicia ē ꝓprie ex oppoſitōe gratie q̄ appropͥat̉ ſpūiſā cto: ẜm hūc modū h̓ accipit̉. et nō eſt pct̄m in pr̄em pec catū ī filiū: nec pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m nec ecōuerſo. ¶ Ad ſecū dū v̓o dd̓m. ꝙ nō ē ſimile de pct̄o ex īduſtria reſpectu ali oꝝ ⁊ de alijs inter ſe. pct̄m eī ex induſtria ponit ſcīam et ponit animi fortitudinē ī poſſe reſiſtēdi temptatōi ſi ve lit. ſed ponit odiū ſumme diligēdi vel maxime et amorē maxīe odiēdi ſic̄ dicit greg. exponēs illud. xv. Ioh̓. et vi derūt et oderūt me ⁊ prēm meū. aliud eſt bona nō facere aliud eſt bonoꝝ odiſſe doctorē. ⁊ alibi. ſic̄ nonnūꝙͣ gͣuiꝰ eſt pct̄m diligere ꝙͣ ꝑpetrare: ita nequs eſt odiſſe iuſticiā ꝙͣ nō feciſſe. ex quo habet̉. ꝙ nō cōincidūt in eandē rem. pct̄m ex induſtria ⁊ alia duo. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtra riū dicēdū ē. ꝙ lꝫ illi tres defectus pn̄t ꝯcurrē potētie.ſ. ſcīe ⁊ volūtatis: nō tn̄ idē pct̄m erit ſb̓ his tribꝰ drn̄tijs. qꝛ nō ꝗlibet defectus ex ꝑte volūtatis efficit pct̄m ex in duſtria. ꝯtingit em̄ et implere poſſe ⁊ cognoſcere bonuꝫ: nō tn̄ facere nec amare. et hͦ eſt ex ſtudio peccare. ſic̄ dic̄ grego. ex ſtudio em̄ peccare eſt bonū nec facere nec ama re. ſi eī vellēt implere bona nec tn̄ poſſent. ea q̄ in ſe ne ligūt ſaltē in alijs amarent. et bona q̄ audiendo cogno ſcūt viuendo deſpiciunt animaduertendo ꝑſequunt̉. ¶ Nembrum terciū Ercio queritur de cōparatōe drn̄tiaꝝ in ter ſe ẜm magͥtudinē pct̄i. Et videt̉ ꝙ p catū ex infirmitate ſit maius ꝙͣ ex igrantis peccatum v̓o ex ſtudio maius ꝙͣ peccatuꝫ ex infirmitate. Dicit enim gregoriꝰ. grauius ex infirmi tate ꝙͣ ignorantia peccatur. multo v̓o grauius ſtudio infirmitate. ¶ Preterea qn̄ cum de liberatione peccati

Queſtio .clxiiij.
maiꝰ ē pct̄m ꝙͣ cū peccat̉ cū p̄cipitatōe. ¶ Itē dic̄ aug. in li. de bap. veriſſimū ē longemaiꝰ eē pct̄m eiꝰ ꝗ ſciens ꝙͣ ꝙ neſciēs peccauit. ſi gͦ pct̄m ex ignoratia eſt neſcient̓ pec care: pctm̄ v̓o ex induſtria ſcienter peccare: pct̄m v̓o ex ī firmitate ex quodā impetu: pct̄m aūt ex induſtria ē pec catū ex deliberatōne: gͦ maius eſt pct̄m qd̓ eſt ex indu ſtria ꝙͣ qd̓ ē ex infirmitate vel igͦrantia. ¶ Cōtra. maiꝰ videt̉ pctm̄ ex ignorātia ꝙͣ ex infirmitate. ꝑ exēplū. Pau lus em̄ ex igͦrantia peccauit ſic̄ ſcribit ad thim̄. miſcd̓iaꝫ ꝯſecutus ſum qꝛ igͦrās feci. gͦ cū illud eēt maiꝰ pct̄m ꝑſe qui fideles vſqꝫ ad mortē: ꝙͣ timore mortis negare exteri us xp̄m qd̓ fuit in petro. maius fuit pct̄m ex igͣrantia ꝙͣ ex infirmitate. ¶ Prete̓a. dic̄ ambro. gͣuiſſime peccat ꝙ iḡrat. gͦ pct̄m ex ignorātia ē maximū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ grauiꝰ ē pct̄m ex infirmitate ꝙͣ ex ignorātia. ex infirmi tate eī peccat̉ cū cogͦſcit̉ bonū et malū. ⁊ bonū nō adīple tur ex fragilitate: et malū ꝑpetrat̉. ſcīa em̄ multū aggre uat pct̄m. planū aūt ē ꝙ ex induſtria peccare maiꝰ eſt ꝙͣ alterū illoꝝ. et ita pꝫ ꝙ ordināt̉ ẜm maius et minꝰ ī pec cato. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dd̓m ē. ꝙ aliud ē ꝯꝑa re pct̄m pct̄o ex ꝯꝑatōe actōis ad occaſionē. ⁊ aliud ē cō parare ex ꝯꝑatōe cauſe ad cām. ⁊ aliud eſt ꝯꝑare ꝯꝑati one generis ad genꝰ. ẜm gͦ ꝙ fit ꝯꝑatio pct̄i pauli ad pec catū petri ex collocatōe occaſionis ad occaſionē.ſ. igno rātie ad infirmitatē: minus ē pct̄m pauli ꝙͣ petri. ẜm at̄ y fit ꝯꝑatō cauſe ad cām ī hͦ ꝙ petrꝰ ex timore. paulꝰ ex emeritate maius eſt peccatum pauli ꝙͣ petri. ẜm auteꝫ ꝙ ſit ꝯꝑatio generis actōis ad genus ꝓut hͦ eſt pct̄m in v̓bo qͦ declinat̉ mors: et illud ē pct̄m in facto qͦ intēptat̉ mors. maius ē vnū pct̄m altero. ꝓut at̄ hͦ eſt in deū illd̓ ī ꝓximū maius ē hͦ illo. Un̄ dic̄ grego. om̄e robur fidei qͦ dn̄o petrꝰ ꝓhibuit vna vox puelle ꝯcuſſit. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m ꝙ illud v̓bū amb̓. gͣuiſſime peccat ꝗ ignorat. expo nit̉ ſic. ꝑiculoſiſſime ſcꝫ attēdendū eſt et̄ ꝙ n̄ ſit ibi ꝯꝑa tio pct̄i ex ignorātia ad alia duo: ſꝫ pct̄i cū ignorātia ad pct̄m ꝯtemptꝰ et ꝓmiſſionis impunitatis. et vocat̉ igno rantia: cū hō deducit̉ ad tātaꝫ inſenſiblilitatem ſui pct̄i vt nō cognoſcat pct̄m nec penā pct̄i. ſuppoſitis duobꝰ dibꝰ p̄cedētibꝰ. hic aūt nō ſic accipit̉. ſꝫ cū ex ſimplici igͦ rantia quis declinat in ꝑ cata. ¶ Queſtio. clxiiij. De for nicatione. Onſequenter de ſcendendū eſt ſpāliter ad pct̄a q̄ ꝓueni unt ex infirmitate. deinde ad illa q̄ ſunt ex ignorātia. tercio ad illa q̄ ſunt ex in duſtria ſiue certa malicia. q̄dā aūt ſūt pct̄a infirmitatis ex timore et quedā ex amore. qꝛ v̓o in fra dicemꝰ de diuiſione illa pct̄i q̄ ē ex timore male hūi liante ⁊ ex amore male accēdēte: dubitabilia q̄ ꝑtinēt ad drn̄tias timoris in illo loco det̓mīabunt̉. Principalit̓ aūt pct̄m ex infirmitate carnis ē illud qd̓ ꝓuenit ex ꝯcu piſcētia carnali circa quā pn̄s eſt intentio vt ſuppleat̉ qd̓ minꝰ dictū ē de luxuria ſuꝑius. ſunt aūt pct̄a ex infirmi tate ꝯcupīe carnalis diſtincta. qd̓dā ē ex fornicatōe. qd̓ dā ex adulterio. qd̓dā ex ſtupro. qͦddā inceſtus. qͦddā pec catū ꝯͣ naturā. Rō v̓o iſtius diſtinctōis ſupͣdicta ē. ẜm drn̄tias ꝑſonaꝝ. Primo v̓o dd̓m eſt de fornicatōne ⁊ de inceps de alijs. illud em̄ minus pct̄m determinat in illo genere. ¶ Primo aūt querit̉. vtrū om̄e pct̄m carnis di cat̉ fornicatio. Scd̓o ſuppoſito ꝙ nō omne pct̄m carnis: vtrū ꝯcubitus cuꝫ ſoluta ſit mortale pct̄m. Tercio ſi eſt mortale. vtrū ſit minus pct̄m an maius alijs. Alēbrū primuꝫ D primū ſic ẜm aliā tranſlatōem. dr̄. xx. exod̓. vnū p̄ceptū ſcd̓e tabule. Nō fornica beris. ſꝫ ꝯſtat ꝙ in illa ꝓhibitōe ꝓhibetur oīs illicitꝰ ꝯcubitꝰ carnis. gͦ oīs illicitꝰ cō
cubitus carnis ē fornicatio. ¶ Itē aug. oīs immd̓a pol lutio fornicatio dr̄: ſꝫ om̄e pct̄m carnis immd̓a pollutio dr̄: gͦ ⁊ fornicatō. ¶ Itē. j. coꝝ. vj. dr̄. fugite fornicatōeꝫ om̄e eī pct̄m qd̓ fecerit hō exͣ corpus ē: ꝗ at̄ fornicat̉ ī cor pus ſ peccat. et loꝗt̉ ibi de licito ꝯcubitu. ꝯn̄it̉ gͦ om̄is illicitꝰ ꝯcubitꝰ ē fornicatio. ¶ Contra. fornicatō eſt vnū pct̄m ſi iuidēs ꝯͣ adulteriū ⁊ alia. ſic̄ ptꝫ ab aug. de adulterinis ꝯiugijs. vbi dr̄. adulteriū malū vincit forni catōem. vincit̉ aūt ab inceſtu. hͦ idē pōt accipi ꝑ hͦ ꝙ int̓ pct̄a oīa carnis vnū ſpāle pct̄m ꝯputat̉ fornicatō qd̓ di uidit̉ ꝯtra immd̓iciā ⁊ impudiciciaꝫ. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ fornicatō aliqn̄ accipit̉ generaliter ꝓ qͦcūqꝫ pct̄o morta li. ẜm ꝙ accipit̉ in pͣs. ꝑdidiſti oēs ꝗ fornicat abs te. ali qn̄ v̓o accipit̉ ꝓ pctō carnis ꝯn̄iter. ẜm ꝙ accipit̉. j. cor. vj. aliqn̄ v̓o ꝓ illicito ꝯcubitu cū ſoluta et hͦ ꝓprie. et ſic diuidit ꝯtra adulteriū et alia. aliqn̄ v̓o accipit̉ ꝓ ꝯcubi tu in ſcd̓is nuptijs: et hoc mō dic̄ criſo. ſcd̓am quidē acci ꝑe licitū ē iuxͣ p̄ceptū apl̓i. ẜm aūt veritatis ratōem ē for nicatio. ſꝫ cū ꝑmittēte deo publice ⁊ licenter ꝯmittat̉ ſit honeſta fornicatio. et hoc modo fornicatio dicit diuiſio nē ſue carnis in plures et nō determīat pct̄m. reliꝗs aūt modis peccatū determīat vel generalit̓ vel ſpecialit̓ vel ſpecialiſſime. ¶ Nl̓embrū ſecundū Ecundo ſuppoſito ꝙ nō om̄e pct̄m carnis ſit fornicatio. querit̉ vtrū ꝯcubitꝰ cū ſolu ta ſit pct̄m mortale interueniēte actu natu rali. Ꝙ nō videt̉. nullus actus naturalis eſt pct̄m. fornicatō eſt actus naturalis. gͦ nō eſt pct̄m. ꝙ ſit naturalis ptꝫ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ Ro. j. mutauerūt vſuꝫ natu ralē in eū ꝗ eſt ꝯtra naturā. ¶ Itē ſicut ꝯmedere natura liter ordinatū eſt ad ꝯſeruatōem indiuidui: ſic coire ad ꝯſeruatōem ſpēi. ſꝫ comede̓ et qd̓ nō eſt in ꝓprietate alte rius licitū ē ad ſuſtentatōem indiuidui. gͦ cōire cū licita erit licitum ꝓpter ſuſtentatōem ſpeciei. ¶ Itē abraham cognouit ancillā ſuā agar. et nō cognouit eā qꝛ vxor eiꝰ eſſet: tūc em̄ nō poſſet ea eieciſſe. cognouit aūt eā ſine pec cato coitus cū ſoluta mō naturali n̄ ē pct̄m. ¶ Itē ſi ē pct̄m ut hͦ eſt ex ſui feditate ſiue inordinatōe. aut ꝓhi bitione. aut qꝛ eſt ꝯtra ius nature. Ex inordinatōe n pa ri em̄ rōne ſicut hō fit totus caro in actu fornitatōis: ita in actu ꝯiugali. ſꝫ in actu ꝯiugali nō eſt pct̄m. gͦ nec hic. Nec hoc eſt ex ꝓhibitōe cū nō ꝓhibeat̉ directe ī decalo go vbi videt̉ prima legis ꝓhibitio. Nec hoc ē qꝛ eſt ꝯtra ius nature. de iure em̄ nature qd̓ in nulliꝰ bonis eſt: oc cupanti ꝯcedit̉. Preterea ip̄a natura dictat ꝙ fornicatō eſt ad ꝯſeruatōem ſpēi. gͦ nō eſt ꝯtra ius nature: gͦ non eſt pct̄m. ¶ Contra maior eſt natura honeſtatis in hoīe ꝙͣ ſit in aliqͣ volucre. ſꝫ in aliqͣ volucre ſic eſt ꝙ naturaliter ſeruat̉ caſtitas ꝯiugalis ſic in turturibꝰ. gͦ multo fortius debet eſſe in hoīe: vt vnus vni ꝯiungat̉ affectu cōiugali. ¶ Itē ad hebre. vlti. dr̄. fornicatores ⁊ adulteros iudica bit deus. Iudicare ibi accipimus ꝓ ꝯdemnare. gͦ cū ne mō ꝯdēnet̉ niſi ꝓpter mortale pct̄m: fornicatō erit mor tale pct̄m. ¶ Itē de lege dei eſt ꝙ vnus adhereat vni ꝯiu gali affectu: et talis affectus ē ꝯſonꝰ rōni. ſi gͦ adhereat vnꝰ vni vel pluribꝰ nō habito ꝯiugali affectu: erit pct̄m ſed fornicatō eſt hmōi et ē ꝯͣ legē dei. gͦ mortale pct̄m eſt. ¶ Itē ſuppoſito ꝙ ſit pct̄m videt̉ ꝙ ſit veniale ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ſuꝑ illud j. ad thim̄. iiij. exerce te pietatē. glo. oīs ſum ma diſcipline xp̄iane in pietate ⁊ miſcd̓ia ꝯſiſtit. qͣ aliꝗs ſequēs et ſi lubricū carnis patiat̉: ſine io vapulabit ſꝫ n̄ ꝑibit. ſiꝗs at̄ ſolū exercitiū corꝑis l ſerit: ꝑemnes ſupple ſi lubricū carnis patiat̉. ſi gͦ nō ꝑi etls atis ulabit: pati lubricū carnis eſt veni catū ſꝫ hoc eſ gͦ fornicatio eſt veniale pct̄m. ¶ Itē fornicatō eſt mīmus gradus in genere carnalis pct̄i. ſ gͦ aliqd̓ eſt veniale pct̄m in illo gene̓: illud eſt fornicatio. gͦ fornicatō eſt veniale pct̄m. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ fornica tio eſt mortale pct̄m. ¶ Ad obiectū aūt primo dd̓m eſt.

ylicet actus ſit naturalis ꝗ eſt in coeūte fornicario mō d drn̄tiam actus ꝗ eſt ꝯͣ naturā: nihilominus tn̄ ꝓut ē pct̄m: eſt ꝯtra naturaꝫ. pct̄m em̄ eſt auerſio ab eo qd̓ eſt ẜm naturā in id qd̓ eſt preter naturā. vt dicit damaſce Un̄ ꝯtra naturā dr̄ dupliciter. ꝯtra naturalē ꝯcubitū ꝗ ē maris cū femina. et hͦ mō pōt eſſe actus ille ẜm naturaꝫ Alio v̓o mō dr̄ ꝯtra natura qd̓ eſt ꝯtra naturalem habi tudinē ad bonū gratie vel v̓tutis. et hͦ mō dr̄ pct̄m morta le eē ꝯtra naturā. corrūpit em̄ bonū nature qd̓ ē ſpēi mo di et ordīs. Cū aūt dr̄. j. ro. Mutauer̄t nat̉alē vſū ⁊cͣ. pͥ mo mō accipit̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ aliud ē de actu cō medēdi ⁊ d̓ actu coeūdi. actꝰ em̄ coeūdi ꝓcedit ex vi gene ratiua q̄ corruptōꝫ hꝫ quādā vltͣ illā q̄ ē ī alijs viribꝰ. vn̄ ſuus actus ē pct̄m niſi excuſet̉ ꝑ bonū mr̄imonij. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ nō eſt ſimile de eo qd̓ factuꝫ fuit ab abra hā: et de eo qd̓ fit ī moderno tꝑe. abrahā eī cogͦuit agar affectu mr̄imoniali ꝯſentiēte ſara vxore ſua qͣi iure ip̄iꝰ eo ꝙ eſſet ſterilis. et tūc ncc̄itas erat ml̓tiplicitas ad cu tū dei. vn̄ eā habuit qͣſi vxorē. ꝙ aūt expulit eā inſpirat on diuīa factū fuit in figura alterius ſacr̄i. ¶ Ad qͣrtū dd̓m. ꝙ eſt vel ꝯtra ꝓhibitōem ſic̄ habet̉ exo. xx. ẜm ali am trāſlatōem. et ſicut habet̉ ad hebre. ⁊ alubi ab apl̓o. vbi on̄dit eſſe mortale. ē etiā ꝯtra ius nature ẜm illā in tentōem nature qͣ om̄e pct̄m mortale eſt ꝯtra naturā: liꝫ nō ſit ꝯtra ius nature ẜm alterū modū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. vtrū ſit veniale pct̄m? dicendū ꝙ in illa aucto ritate dat̉ intelligi fornicatōem eē mortale pct̄m. alit̓ em̄ nō pateret̉ penas eternas. et in hͦ dat̉ intelligi ꝙ opus pietatis et miſcd̓ie motiuū qd̓dā eſt. vt impetret̉ facilius veniā patiēti lubricū carnis. et notat̉ in hͦ excellētia ope ris pietatis et miſcd̓ie reſpectu ieiunij ⁊ alioꝝ opeꝝ in ꝗbꝰ eſt exercitatio corꝑis. ¶ Si v̓o obijciat̉ ꝙ fornicatō eſt mīmꝰ gͣdus pct̄i carnalis. dd̓m ꝙ mīmus gͣdus dicit̉ duplicit̓. vel ẜm hͦ ꝙ gͣdus diſtinguūt̉ ẜm dr̄n̄tias ꝑſo naꝝ cū ꝗbus eſt coītus. et hͦ mō pōt eē mīmus gͣdus ꝓ ut dr̄ ꝙ adulteriū vincit fornicatōem vincit̉ aūt ab ince ſtu. inceſtus aūt vincit̉ a vicio qd̓ eſt ꝯͣ naturā. ꝓut aūt minimꝰ gͣdus dr̄ in genere pct̄i cū minus hꝫ deformita tis. ẜm hͦ primꝰ motus carnalis pct̄i dr̄ eē mīmus gra dus vel delectio citra conſenſum. ſuꝑioris ꝑtis ratōnis vere vel interp̄tatiue. Si aūt obijciat̉ ꝙ nulli fit iniuria in hͦ pct̄o. et ita nō ē pct̄m mortale. ſoluēdū eſt ꝑ interem ptōnem em̄ deo cuius tēplū violat ẜm illd̓ j. cor. vj. neſci tis qꝛ mēbra vr̄a templū ſunt ſpūſſct̄i. ſiquis aūt viola uerit templū dei diſperdet eum deus. ¶ Nemorū terciū Ercio querit̉ ſi fornicatō eſt mortale pec catū. vtꝝ ſit maius vel minꝰ alijs peccatis Et videt̉ ꝙ ſit minꝰ pct̄m. ꝑ hͦ qd̓ dic̄ aug. in li. de adulterinis ꝯiugijs. adulterij ma lum vincit fornicatōem. vincit̉ aūt ab inceſtu. peſſimuꝫ aūt eſt qd̓ eſt ꝯtra naturā. Et in eodē li. grauius pecca adulter ꝙͣ fornicator. ſed hos inceſtuoſi trāſcēdūt. ¶ Cō tra. pōt aliquis cognoſcere ſuā cā delectationis minꝰ or dinate tn̄ debito mō ẜm naturā. ſꝫ minꝰ eſt peccare ī ſua ꝙͣ peccare in nō ſua: gͦ minꝰ eſt illud pct̄m carnis ꝙͣ for nicatōis pct̄m. ¶ Ad idē aug. Tātū valet ordinato crea toris ⁊ ordo creature vt rebꝰ ad vtendū ꝯceſſis. cū modꝰ excedit̉ longe fit tolerabilius ꝙͣ in eis q̄ ꝯceſſa non ſunt vel vnus vel rarus exceſſus. ſꝫ exceſſus fornicatōis ē ī il la q̄ nō ē ꝯceſſa. exceſſus aūt in ꝯiugata debito mō ẜm naͣ turā ē in ſua. gͦ minus pct̄m eſt. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ minꝰ pct̄m ē huius ī ꝯiugata ſua ꝙͣ in fornicaria. dr̄ tn̄ forni catio eſſe minus pctm̄ in gradibꝰ pct̄i carnis. fit em̄ com ꝑatio ad alia genera peccatoꝝ ẜm drn̄tias ꝑſonaꝝ. plꝰ em̄ pct̄m eſt coīre cū aliena ip̄m ꝯiugatū vel etiā cum nō ſua ꝙͣ ſolutū cū ſoluta. plus etiā eſt pct̄m cū accedit̉ vir ginē ꝙͣ ad corruptā alijs paribꝰ. plus etiā cū fit trāſgre ſio voti in altera ꝑſonaꝝ ꝙͣ cū nō ē trāſgreſſio alijs ꝑibꝰ. plus etiā qn̄ eſt ꝯtra vinculū nature vel ꝯtra ip̄am natu
rā. et ita patet ꝙ ꝯꝑatōe ad iſlas ſpēs dr̄ eſſe minꝰ pct̄m fornicatio. ⁊ hͦ mō ꝓcedūt due rōnes q̄ hͦ ꝯcludūt. Queſtio. clxv. De adulteri Onſequenter dice dū eſt de adulterio circa qd̓ pͥmo q̄rit̉. vtrū adulteriū tm̄ ꝑpetret̉ cum aliena Scd̓o ſi peccat̉ etiā cū ſua mortaliter. vtrū ẜm om̄em modū debeat dici adul teriū vel ſub alin ſpecie ꝯtineri. Tercō de magnitudine iſtius pct̄i. Quarto de pena huius peccati. ¶ Membrū primū D p̄mū ſic videt̉ ꝙ tm̄ ſit adulteriū cū alie na. adulteriū em̄ eſt ad alienū thoꝝ acceſ ſus. ſicut ip̄a intētō noīs determīat. gͦ cuꝫ aliena tm̄ ꝑpetrat̉ adulteriū. ¶ Itē augꝰ Anechus ē cū relicta ſua aliena ꝯcupiſcit̉. ¶ Itē leo papa adulteriū ꝯmittit̉ cū vel ꝓprie libidinis inſtinctu vl̓ ali ne ꝯſenſu cū altero vel altera ꝯtra pactū ꝯiugale ꝯcubi tur: atqꝫ infrangit̉ fides q̄ magnū aī bomū ē. ¶ Sil̓iter yſid̓. ſuꝑ exo. adulteriū facit: ꝗ p̄ter ſuā ad alteraꝫ acce dit. ex ꝗbꝰ colligit̉ ꝯiūgi cū aliena adulteriū eē ⁊ ecōuer ſo. ¶ Cōtra. hiero. nihil intereſt ex qͣ cā honeſta ꝗs inſa niat. vn̄ ſextus pitagoricus adult̓ inꝗt eſt in ſuā vxorem ardētior amator. Et iterū nihil fediꝰ aūt ꝙͣ vxorē amare tanꝙͣ adulterā. gͦ adulteriū pōt committi nō cū aliena. ¶ Itē aug. in li. de nuptijs ⁊ ꝯcupiſcētijs. Si ambo non ſūt tales. audeo dice̓: aut illa qͦdāmō ē mariti meretrix. aūt ille adulter vxoris. gͦ adulteriū ꝯmitti pōt n̄ cogͦſcen do alienā. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ adulteriū ꝓprie dr̄ cū ad ali enū thorū fit acceſſus. nihilominꝰ tn̄ dr̄ adulteriū cū ꝯiu gatꝰ vel ꝯiugata ad ꝑſonā ſolutā accedit. extenſo aūt vo cabulo dr̄ adulteriū aliqn̄ cū ꝓpria vxore. ſꝫ hͦ eſt ẜm qͣn dā iuris interp̄tatōem. dr̄ em̄ adulteriū cū ita ardenter diligit vxorē ſuā vt ſi eſſet vxor alterius: nō minꝰ carna liter ꝯmiſceret ſe cū ea. ſimilitudine gͦ adulterine libidīs dr̄ adulteriū. nō qꝛ pena adulterij ei debeat̉. ẜm illud qd̓ dr̄. ꝙ adulteriū ſcd̓m locū tenet in penis. et ꝑ hoc ſolui illud qd̓ obiectū eſt primo. ¶ Ad ſcd̓m dicēdū. ꝙ illa au ctoritas aug. in qͣ dr̄ ꝙ ille eſt adulter vxoris. intelligii de illis ꝑſonis qͦꝝ altera ſcꝫ vir intendit extinguere fetū in ventre materno. ⁊ reputat̉ adulter: qꝛ dignꝰ ē pena cō ſimili vel ampliori q̄ adulteris eſt determinata. facit em̄ ꝯtra bonū ꝓlis et ꝯtra bonū ſacramenti. ¶ Nembrū ſecūdū Ecundo querit̉ ſi etiā peccat̉ cū ſua mor taliter. vtrū ẜm om̄em moduꝫ debeat dici gnant̉ aūt qnqꝫ modi. Primo cum cogno adulteriū vel ſub alia ſpecie ꝯtineri. Aſſi ſcit eam cauſa ſatiande libidinis ꝑ meretricias blandici as. Secūdo cū preter naturalē modum. Tercio cū etiā ꝑe ꝓhibito. Quarto cum loco ꝓhibito. Quinto cū ac cedit ad p̄gnātē vicinā partui: vel ad mēſtruatā tꝑe mē ſtrui. Et videt̉ ꝙ n̄ ſit fornicatō ẜm modū ſpāleꝫ fornica tōis. cū ſit fornicatō ſoluti cū ſoluta ẜuato vſu nat̉ali. ſi milit̓ pt̄ ītelligi de alijs ſpēbꝰ pct̄i carnalis. ſic̄ de ſtupro vel inceſtu. reſtat gͦ ꝙ ſit adulteriū. ¶ Itē minus videtur eē pct̄m cū cā explende libidinis cognoſcit. ꝙͣ cū accedit p̄ter naturalē modū: vel cū accedit ad mulierē mēſtrua tā vl̓ vicinā ꝑtui vbi timet̉ ꝑiculū ꝓlis. Et dic̄ hiero. tūc viri dn̄t abſtinere ab eis: qꝛ tūc ꝯcipiūt̉ mēbris damna ti. ceci. leproſi. gibboſi et hmōi. ſi gͦ illud pct̄m dr̄ adulte riū ꝓpt̓ ſui enormitatē: ml̓to fortiꝰ ⁊ ſcd̓m terciū ⁊ ita de alijs. ¶ Preterea. adulteriū reputat̉ cū ſit contra boni fidei ⁊ ꝯtra bonū ꝓlis. ſimiliter cum ſit ꝯtra bonum ſa cramenti. ſed in om̄ibꝰ his fit ꝯtra aliquod iſtoꝝ bone rū: gͦ in om̄ibꝰ his reputatur adulterium. Contra. adul

Queſtio .clxxv.
oportet n̄ time̓ mortē ꝓ caſtitatis ꝯẜuatōne ꝙͣ ꝓ ſalute vite corꝑalis amitte̓ caſtitatē virginalē. ¶ Sꝫ ꝯͣ hͦ ē qd̓ dic̄ aug. in li. de ci. dei. pudicitia ē v̓tus animi q̄ n̄ amit tit̉ ꝑ corꝑis oppreſſiōꝫ. cū gͦ maiꝰ bonū ſit vita ꝙͣ qͦdli bet bonū corꝑis. integritas at̄ virgīal̓ ſit bonū corꝑis magis ſuſtinēda ē oppreſſio corꝑis ꝙͣ ꝑiculū vite ſubeū dū. ¶ Et dd̓m ē. ꝙ aliud ē de pudicitiā animi ⁊ alid̓ ē de integritate carnis. Pudicitia.n. animi ſi ē ī ꝑiculo magis ē n̄ timēda mors vt ipſa ꝯſeruet̉ n̄ ꝙ ſe ꝓijciat ī mortē. ſi d̓o n̄ timet̉ ꝑiculo pudicitie interioris ſꝫ tm̄ de integritate carnis: magis ē ſuſtinēda oppreſſio carnis ſine ꝯſenſu mentis ꝙͣ ſe ꝓijciat mulier in mortē. Un̄ ex emplū Lucretie in hac ꝑte fuit reprobabile q̄ ſeip̄aꝫ ī teremit ꝓpter pudorē turpitudīs. Et dicit aug. ī eodē li. nō fruſtra ī canonicis libris nuſqͣ diuinitꝰ p̄ceptum ꝑmiſſūue reꝑiri pōt. vt vel ip̄iꝰ immortalitatis adipi ſcende vel vllius cauēdi carendiue cā nobiſmetip̄is no cere inferamꝰ. ¶ Sꝫ obijcit̉ adhuc ꝯͣ hͦ qd̓ dictū ē. q̄dā enī ſancte ml̓ieres tꝑe ꝑſecutōis ꝓiecerūt ſe in fluuiuꝫ vbi n̄ erat p̄ſumptio euadēdi vt inſectatores pudicitie euitarēt. ⁊ ſic defuncte ſunt ⁊ in magna veneratōne in eccīa habent̉. videt̉ gͦ ꝙ p̄poſuerūt caſtitatē corꝑalem vite corꝑali. ¶ Uel ſi forte dicat̉ ꝙ hͦ fuit ꝓpter timoreꝫ ꝑiculi in caſtitate mētis. Cōtra hͦ obijcit aug. ibidē. nō īe ē ſanctiꝰ flagitiū ꝯmitte̓ qd̓ penitēdo ſanet̉ ꝙͣ tale fa cinus vbi locus pnīe nō relinꝗt̉. gͦ time̓ debebat exp nere ſe ꝑiculo mortis ꝓ ꝯẜuāda caſtitate mētis. ¶ Ad qd̓ dd̓m eſt. ꝙ caſtitas mētis nō ꝯſeruat̉ vbi aliꝗs ſe ex ponit ꝑiculo mortis ſine p̄ſumptōne euadēdi. ⁊ iō in hͦ caſu dꝫ time̓ ꝑiculū mortis a ſe inferende. alit̓ aūt eēt ſi ab alio inferret̉ ⁊ de caſtitate mētis timeret̉. De illis aūt ſanctis mulieribꝰ dic̄ aug. ꝙ nihil audet temē iudi care. vtꝝ enī eccīe aliꝗbꝰ dignis teſtificatōibꝰ hͦ habue rūt vt eaꝝ memoriā ſic honorent: ⁊ diuina hec ꝑſuaſi aucͣtas neſcio. potuit.n. fieri vt nō hūanitꝰ decepte ſed diuinitus iuſſe hͦ fecerint: nō errātes ſꝫ obediētes. ¶ Membrum ſextum Exto querit̉. vtꝝ timor excuſat a pct̄o. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. dicit.n. lex hūana: qd̓ vi me tuſue cā geſtū erit ratū n̄ habebo. ⁊ ī iure canoīco dr̄: ꝙ mētus ꝗ pōt cade̓ in ꝯſtātē virū excuſat. vn̄ ſi mulier mētu hꝰ mortis iurauerit ſe intraturā religiōꝫ: ab hmōi iuramēto excuſat̉. Reſtat ꝙ mētus excuſat a culpa. ¶ Item diſ. l. preſb̓ros dr̄. os velut extͣ delictū ꝯſtitutos a coīonis gr̄a n̄ ꝓhiberi decreuimꝰ. ⁊ loquit̉ de illis ꝗ ꝑ metuꝫ violētie aliꝗd de ydolatico ſume̓ coacti ſunt. Et ſil̓r habet̉. jͣ. q. j. cōſtat. vbi dr̄ ꝙ vim paſſus ē ⁊ inuitus attractꝰ ⁊ repugnans ab hereticis ordinatꝰ: colorē hꝫ excuſatōis. ¶ Sꝫ vide tur ꝯtrariū ꝑ hͦ qd̓ dic̄ ph̓s. q̄dā ſunt ita turpia vt nll̓o metu mortis fieri debeāt: īmo magis moriēdū ē. ſꝫ tali eſt pct̄m ydolatrie vel infidelitatis. gͦ ꝗ adorat ydoluꝫ vel negat xp̄m timore mortis n̄ excuſat̉. lꝫ ſit metꝰ ꝗ po teſt cadere in ꝯſtantē virū. ¶ Iteꝫ. jͣ. q. j. ꝯſtat. vbi dr̄. q̄ poſt menſeꝫ aut ampliꝰ redierint cū ſe iderarēt ab he reticis ordinatos ꝗ nihil ab eis acceper̄t: rei ſunt vſu pate dignitatis. metus gͦ n̄ excuſat a culpa. cū tn̄ loꝗt̉ ibi de coactis. ¶ Ad qd̓ d̓i ꝙ duplex ē metus. ꝓba bilis ⁊ improbabilis. Probabilis dr̄ qn̄ ex hmoī cau ſa fit vt poſſit cade̓ in hoīeꝫ ꝯſtantē ⁊ diſcretū. ⁊ taſis metus mortis in ꝗbuſdā excuſat vel a toto vel a tanto. in actibo.n. exterioribꝰ in ꝗbꝰ pure cadit coactio ⁊ ma gis pn̄t dici paſſiōes metus excuſat a culpa: cū n̄ aſſit ꝯſenſus aliqͦ mō. vt ſi aliꝗs ꝯpellat̉ manū eleuare ac ſi veneraret̉ ydolū ⁊ nullatenꝰ aſſit volūtas: excuſatur a culpa: cū culpa ſine volūtate n̄ ꝑpetret̉. eodē mō ſi cō gat̉ aliꝗs ad receptōꝫ impoſitōis manꝰ ad he̓ticos qͣſi ordinaret̉ excuſaret̉ ſil̓r a culpa. Si v̓o interuenit ꝯſen ſus: n̄ excuſat̉ oīno a culpa etſi aliqn̄ excuſet̉ a pēa. nec
etiā oīno a culpa. ⁊ hͦ apparet ꝑ hͦ quod dicit̉ in extͣ. qd̓ vi metuſue cā. vbi dr̄ ꝙ diſtinguēdū eſt. vtꝝ is ꝗ cōicat cū excoīcatis inuitꝰ ſit ⁊ ꝑ coactōꝫ attractꝰ: an ꝑ mētu inductꝰ. ẜm primū modū n̄ credimꝰ talē excoīcatōꝫ te neri: cū magis pati ꝙͣ agere cōīcat̉. In ſecūdo v̓o lꝫ me tus culpā attenuet. qꝛ tn̄ nō eā ꝓrſus excludit cuꝫ pro nullo metu debeat aliꝗs mortale pct̄m incurre̓. talē ex coīcatōis labe credimꝰ inꝗnari. ī quo pꝫ ꝙ aliud ē in ductio ⁊ aliud coactio. vbi.n. eſt inductio notat̉ cōſen ſus li. ar. Sic gͦ pꝫ ꝙ metus ꝗ pōt cade̓ in ꝯſtantē virū excuſat ſimpl̓r vel ī ꝑte. ſi v̓o fuerit metꝰ n̄ ꝓbabil̓ ſiue vanꝰ nō excuſat. ¶ Ad obiectū aūt pͥmo dd̓m ē. ꝙ lꝫ q̄ dam ſunt ita turpia ad q̄ nullꝰ ducēdus ē ꝑ timorē. ſic̄ adorare ydola ⁊ hmōi. nihilomīꝰ timor etſi n̄ excuſet a culpa. excuſat tn̄ a pena in ꝑte ⁊ minuit culpā. maxīe ſi ſit metꝰ ꝗ debeat cadere ī ꝯſtantē virū. ſi v̓o fuerit me tus vanus vel improbabilis n̄ ſic dd̓m ē. ¶ Ad ſecūdū v̓o dd̓m eſt. ꝙ lꝫ prius interuenit metꝰ: ſi poſtea fuerit ꝯſenſus verus vel interp̄tatiuꝰ. nō ſic dicit̉ hr̄e coloreꝫ excuſatōis ſꝫ ꝓ ꝯſentiēte hn̄dus ē. ⁊ in illo caſu loquit̉ canon. Poteſt etiaꝫ queriᵐ§. j. Utꝝ ſcriptura q̄ extorta ē a p̄latis eccīe ꝑ metu robur hēat. Et videt̉ ꝙ ſic ꝑ hͦ qd̓ dr̄ exͣ. qd̓ vi metuſue cā. ad aures. vbi dicit̉. ꝙ renūciatio facta ad terrorē laicoruꝫ ſi fuerit iuramēto vel fide interpoſita tene̓ videt̉. ⁊ ita videt̉ ꝑ ſil̓e ꝙ ſcriptura hmōi ꝑ mētū extortā robur ha beat. ¶ Sꝫ ꝯtra hͦ habet̉. xv. q. vj. Si ſacerdotibꝰ. vbi dr̄. ꝙ ad nullū p̄iudiciū vel nocumentū valere cēſet̉: nō vllā calumniā vel infamiā ſuſtinē ꝑmittimꝰ. ꝯfeſſio enī in talibꝰ n̄ ꝯpulſa ſꝫ ſpontanea fieri dꝫ. ¶ Sil̓r querit̉ vtꝝ metus impediat matrimoniū. Et videt̉ ꝙ nō per hͦ qd̓ dr̄. xxxj. q. ij. lotharius. vbi dr̄ ꝙ metu vniꝰ homīs tantꝰ rex nō debuit ꝯͣ diuinū p̄ceptū in immane p̄cipi ciū immergi. ¶ Sꝫ eꝯͣ eſt illud qd̓ dicit̉ ī eadē decl̓atōe vbi dicit̉. Nequaꝙͣ inuitā ⁊ renitentē eiuſdeꝫ viri cōiu gio cogas ſociari. Ex quo hr̄ ꝙ metꝰ ſimpl̓r ē cui n̄ cō ſeꝗt̉ ꝯſenſus verꝰ vel interp̄tatinꝰ impedit matrīoniū. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ hͦ veꝝ ē vbi ē metꝰ ꝓbabil̓: cōfeſſio extorta a p̄latis eccīaꝝ nē faciēda nec robur hꝫ ſcript̉a q̄ ſic extorta ē. ¶ Ad obiectū ī ꝯtrariū dd̓m ē. ꝙ lꝫ non fuit rōne mētꝰ ſꝫ hͦ vide ōne iuramēti: tn̄ ſi extortuꝫ fuerit iuram̄tū vide etē repetitio. ſi v̓o ſpōte p̄ſtiti iuram̄tū vel alicui ratūhabuit n̄ vide Id ſe te. cūdū dd̓m. ꝙ metꝰ ꝓbabil̓ impedit mr̄ioniū ꝯͣhēdū ni ſi poſt interueīat ꝯſenſus de nouo ꝑ queꝫ efficiat̉ mrīo niū. ¶ Ad obiectu ī ꝯͣriū dd̓m ē. ꝙ loꝗt̉ ibi de metu nō ꝓbabili. nec loꝗt̉ ibi de metu impediēte mrīoniū qd̓ fa ctū iam fuit. ſꝫ de metu ꝗ n̄ excuſat a maleficō ꝯͣ matri ¶ Nlēbrum ſeptimū Eptimo q̄rit̉ de oppoſito timoris illiciti. Et videt̉ ꝙ timor opponat̉ ei. amor.n. in cēdit: timor aūt infrigidat. iſta aūt ſunt ¶¶ Ar aūt timor bonꝰ opponat̉ ꝯͣrie: accipit̉ ex hͦ ꝙ ſb̓ eo oppoſita. gͦ timor ⁊ amor ſunt oppoſita. dē gene̓ ꝯtīet̉ vtr .ſ. ſub tīore ⁊ maxīe diſtāt. gͦ int̓ ſe ſunt ꝯͣria. s opponat̉: videt̉ ꝑ hͦ ꝙ ſub eodē gene̓ opponūt̉.ſ. ſub expectatōe. ⁊ timor ē expectatō ma li imminētis. ſpes v̓o boni imminētis. Iteꝫ timor cor inferiꝰ poīt. ſpes erigit. Itē ſpes ē mediū int̓ p̄ſumptōꝫ ⁊ timorē illicitū. qͣre timor illicitꝰ oppoīt̉ ſpei. ¶ Ꝙ aūt opponat̉ prudētie videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ſuꝑ illd̓: trepidauer̄t ſimore ⁊cͣ. Glo. ſic̄ cautela ē oportūe time̓: ita ignauia inepte trepidare. ſꝫ ignauia opponit̉ prudētie. gͦ timo illicitꝰ oppoīt̉ prudētie. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ tīor illicitus hꝫ pl̓a oppoſita rōne diuerſa. rōne.n. drntie ſuꝑaddite opponit̉ timori bono. rōne v̓o generis cū drn̄tia oppoīt̉

tam ſpei ꝙͣ amori ſꝫ drn̄ter. opponit̉.n. ſpei ꝓpter ꝯueni entiā in eo ꝙ eſt futuꝝ: ⁊ drn̄tiaꝫ in eo ꝙ ē bonū ⁊ ma lū. ſpes.n. eſt reſpectu futuri boni. tīor d̓o reſpectu futu ri mali. rōne v̓o ꝯiūctōis ⁊ diſiūctōis diſꝑata ſūt amor ⁊ hmōi timor. amor.n. ponit ꝯiūctiōeꝫ cū amato. timor v̓o diſiūctōꝫ ab eo qd̓ timet̉. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ d̓ prudētia. dd̓m ē ꝙ hͦ dictū ē ꝑ cām. ignauia.n. que ē cā timoris illiciti prudētie opponit̉. ¶ Queſtio. clxxvj. de pec cato oris male accendētis. Onſequēter dicē dū eſt de peccato amoris male accēden tis. Et primo q̄rit̉ ꝗd ſit illud. Scd̓o vtꝝ amor ſui ſit cā mortal̓ pct̄i. Ter cio vtꝝ ſit cā omīs pct̄i. Quarto vtrū amor ſui ſupͣ deū ſit ydolatria. Quīto vtꝝ poſſit ſtare cū caritate vel nō. Sexto vtꝝ amor indebitus ſit odiū Septīo de pena hꝰ pct̄i. ¶ Nlembrū primū Irca primū ſic p̄t q̄ri ꝓ qͣnto dicat̉ aliꝗs amare ſeip̄m ẜm ꝙ amor ſui dr̄ amor īde bitꝰ. ſi.n. amor ſui n̄ ſit alid̓ ꝙͣ dilige̓ ſe ex caritate: cū dilige̓ ſe ex caritate ꝯtigat a mor idebitꝰ eēt ex caritate. ¶ Pret̓ea amor ſui ē ex nat̉a diſtīguūt̉ aūt abinuicē velle nature ⁊ gr̄e ⁊ vicij. reſtat gͦ ꝙ amor īdebitꝰ aliꝗd addit ſupͣ hͦ ꝙ ē velle ſibi bonū ſiue amare ſe. nō gͦ recte dicit̉ ꝙ ſic̄ amor dei ē fundamē tū celeſtis ciuitatis: ita amor ſui ē ndam̄tū terrene ci uitatis. ſi ꝰ. ī li. de ci. dei. ¶ Itē ſuppoſito ꝙ a mor in ebitꝰ addit aliꝗd ſupͣ amorē ſui ſic̄ ꝗdā dicunt dicētes ꝙ amor ſui ꝓpt̓ ſe ē amor indebitꝰ. ſꝫ hͦ videt̉ fal ſuꝫ. amor.n. ē ī pct̄o veniali ⁊ ī pct̄o mortali. ſꝫ amae̓ ſe ꝓpt̓ ſe n̄ ē cōe vtqꝫ. amare.n. ſe ꝓpt̓ ſe ē frui ſe. ſꝫ frui deo eſt opꝰ gr̄e gͣtū faciētis. gͦ ꝑ oppoſitū frui ſe ē pct̄i morta lis: qd̓ oppoīt̉ illi. n̄ gͦ amare ſe ꝓpt̓ ſe ē ī pct̄o veniali ⁊ mortali. Itē ſic̄ dic̄ aug. ī li. de li. ar. aīa ꝯuerſa ad ex teriꝰ be ū vel ad inferiꝰ vel ad ꝓpriū peccat. gͦ amor ꝓ prij boni ē vna drn̄tia pct̄i. n̄ gͦ amor ſui ē tota cā pct̄i. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ amor ſui ē triplex. Uno mō ē amor ſui ꝓpt̓ deū. ⁊ hͦ ꝯtingit dupl̓r. vel ꝙ motꝰ ſit formatus ex caritate. vel ꝙ ſit formabil̓. ſi ē formatꝰ: tūc ē motus gr̄e. ſi v̓o formabilis ſꝫ nō de ſe formatꝰ: motꝰ ē nature. Ex alia v̓o ꝑte motꝰ ille ꝗ n̄ ē ꝓpt̓ deū. aut tollit amor dei ꝗ ē caritas: aut n̄ tollit. ſi tollit: tūc ē amor indebitꝰ ꝗ eſt ī mortali pct̄o. ſi v̓o nō tollit: eſt amor indebitus eſt in veniali pct̄o. vterqꝫ aūt ē motꝰ informis n̄ form bilis. ⁊ dr̄ vterqꝫ amor ſui pluſꝙͣ oꝑtet. hͦ aūt ē inclīari in ſe vnde ē vanū: nō vnde ē verū ſiue bonū. ¶ Per hͦ gͦ rn̄dēdū ē ad primo obiectū. ꝙ amor ſui dr̄ dupl̓r ẜm ꝙ coīter accipit̉ in triplici amore: nat̉ali: gͣtuito: ⁊ libidi noſo. ⁊ ẜm hͦ n̄ ē tota rō amoris īdebiti amor ſui. Alio v̓o mō ſumit̉ ꝑ appropriatōꝫ: vt dicat̉ amor ſui inꝙͣtuꝫ eſt res vana ſiue deficiēs a ſummo bono. ⁊ hͦ mō dicit̉ amor ſui amor indebitꝰ. ¶ Ad ſecūdū dd̓m. ꝙ hͦ n̄ oīno ſil̓e ē de hac ꝯditōe ꝓpt̓ ſe: ẜm ꝙ dicimꝰ ꝙ dilige̓ deū ꝓ pter ſe ē motꝰ ſoliꝰ gr̄e gͣtūfaciētis. ⁊ de hac ꝯditōe pro pter ſe: ẜm ꝙ ē ꝯditio pct̄i ī eo ꝙ ē dilige̓ ſe ꝓpt̓ ſe. hͦ enī pōt eē cōe ī veniali ⁊ mortali vno mō. alio v̓o mō p̄t eſſe ꝓpriū mortalis pct̄i. ꝓp ſe.n. amari p̄t aliꝗd cū ad ſe ipſuꝫ refert̉ ꝑ modū delectabilis. hͦ aūt pōt eē ſpreto ī cōmutabili bono. ⁊ tūc ē illo frui ⁊ ſic ē ī pct̄o mortali. vel nō ſpreto incōmutabili bono: ⁊ hͦ mō ē in pct̄o veni ali. ⁊ hͦ mō amare aliꝗd ꝓpt̓ ſeip̄m ſtat cū eo qd̓ ē ama re deū ꝓpt̓ ſe. reliqͦ v̓o mō ſtare n̄ p̄t. ¶ Ad terciū v̓o di cēdū ē. ꝙ amor ꝓprij boni ẜm ꝙ ē tercia drn̄tia cāe pct̄i ꝓut omē pct̄m e vel ex amore ꝓprij boni vel exterioris vel inferioris. appropriat̉ bono apparēti interiori quēadmodū ē excellētia vel ſingl̓aritas ī ſciētijs: que ad ī teriora bona referūt̉. nō ſic aūt accipit̉ h̓ cū dr̄: pct̄mē ex amore male accendēte. qͦdcūqꝫ.n. bonū appares alli ciat in debite: dr̄ eē pct̄m ex amore male accēdēte. ¶ Mlēbrū ſecūdu Ecūdo querit̉. vtꝝ amor ſui ſit cā morta lis pct̄i. Et videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hͦ qd̓ dic̄ aug. li. de li. ar. ponit.n. ratōꝫ mortalis pecca ti ſpreto incōmutabili bono adhere mu tabili. ſꝫ hec adherentia ſiue ꝯuerſio eſt ꝑ amoreꝫ ſicut ipſe explanat. gͦ amor male accēdens ē cā oīs mortalis pct̄i. ¶ Iteꝫ ſuꝑ illd̓ pͣs. ꝯp̄henſus ē pes eoꝝ.i. affectꝰ. Glo. pes aīe amor ē: ꝗ ſi prauꝰ ē dr̄ cupiditas ſiue libi do. ſi v̓o rectꝰ ē dr̄ caritas. amore.n. mouet̉ aīa qͣi ad lo cū quo tēdit.ſ. ad delectatōꝫ bonā vel malā. ſꝫ caritas ē principiū oīs meriti. gͦ ſuū oppoſitū eſt principiuꝫ de meriti. ſꝫ hͦ eſt amor male accendēs. gͦ amor male accen dens eſt cauſa oīs mortalis pct̄i. ¶ Iteꝫ aug. in lib. de doctri. xp̄ia. caritatē voco motū animi ad fruēdum deo ꝓpter ip̄m. ⁊ ſe atqꝫ ꝓximū ꝓpter deū. cupiditatē autē motū animi ad fruēdū ſe ⁊ ꝓximo ⁊ quolibꝫ corꝑe nō ꝓpter deū. hec aūt ſunt oppoſita ſicut virtus ⁊ mortale peccatū. gͦ amor male accendens qui eſt in cupiditati eſt cauſa omīs mortalis peccati. ¶ Ad hͦ facit qd̓ dicit̉ pͥma Iaco. Cōcupiſcētia cuꝫ ꝯceꝑit parit pct̄m: pecca tum cū conſummatū fuerit generat morteꝫ. ¶ Contra ſuper illud. Incenſa igni ⁊ ſuffoſſa. Glo. due res faciūt omīa peccata in homīe. amor.ſ. male accēdēs: ⁊ timor male humiliās. nō gͦ om̄e mortale peccatū eſt ex amo re male accendente. ¶ Preterea. amor ⁊ odiū ſunt ac diſꝑati. cū gͦ odiuꝫ aliqn̄ fit cauſa peccati ſicut eſt ī in uidia ẜm ꝙ inuidia eſt odium felicitatis aliene. reſtat ꝙ nō ome peccatū eſt ex amore male accendēte. ¶ Si milit̓ pōt obijci ꝑ hoc: ꝙ quatuor diſtinguūt̉ affectiōes ſcꝫ dolor ⁊ gaudiū: metus ⁊ ſpēs. ſꝫ amor male accēdēs in duobꝰ tm̄ eſt.ſ. in ſpe vana ⁊ gaudio illicito. gͦ n̄ eſt peccatū ex amore male accendēte. ¶ Iteꝫ diſꝑati actus ſunt cognitiue ⁊ motiue.ſ. credere ⁊ diſcrede: dilige̓ ⁊ nō dilige̓. cum gͦ diuerſe virtutes ponāt̉ ſpes. fides. ca ritas: diuerſa peccata ponēt̉ infidelitas. deſperatio. amor male accendēs: q̄ eis opponūt̉. nō gͦ om mortal peccatū eſt ex amore male accendēte. ¶ Ad qd̓ dicēd ꝙ om̄e peccatū mortale eſt ex amore male accēdēte tā q̄ ex cauſa prima. ſꝫ non ſemꝑ eſt ex amore male accendē te tanꝙͣ ex cauſa ꝓxima. ¶ Et ꝑ hoc ſoluit̉ qd̓ obiectu eſt de timore male hūiliante ⁊ amore male accēdēte. p̄t enī eſſe ex amore male accendēte tanꝙͣ ex ꝓpinqͣ cauſa ⁊ ex timore male hūiliāte tāꝙͣ ex remota. ⁊ hͦ ē qd̓ dicit aug. in li. de li. ar. qūo pn̄t arbitrari iſtos care̓ libidīe qui ꝓ his rebꝰ digladiant̉ qͣs pn̄t dimitte̓ inuiti. ⁊ ī eo deꝫ li. Nō ideo factū hͦ cupiditatis dn̄atū caret: nā qu metuēs hoīeꝫ occidit: amat vtiqꝫ ſine metu viue̓. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ lꝫ amor ⁊ odiū ſint actꝰ diſꝑati: odiū tn̄ vnius rei reducet̉ ad amorē alteriꝰ. ⁊ ẜm hūc modū peccata que ſunt ex odio ī amore aliqͦ illicito primo ra dicant̉. ¶ Ad terciū v̓o dd̓m. ꝙ lꝫ ſint qͣtuor affectiōes animi e diuerſo diſtincte: que aliqn̄ ſunt licite aliqn̄ il licite. tn̄ omēs cum ſint illicite ad amoreꝫ male accēdē tem reducūtur ẜm ꝓpinquius aut remotius. dolor enī ⁊ metus cū ſunt circa determinatā materiā mali redu cunt̉ ad gaudiū ⁊ ſpem ſiue cupiditatē reſpectu oppoſi ti boni. illa v̓o reducūt̉ ad amorē male accēdēteꝫ. ⁊ ſic omīa peccata que veniūt ex his qͣtuor ꝑturbationibus ad amorē male accendēteꝫ ẜm ꝓpinquiꝰ ⁊ remotiꝰ re ducūt̉. ¶ Ad qͣrtū d̓o dd̓m. ꝙ lꝫ actꝰ ꝯgnitiue ⁊ actus motiue ſint diſꝑati: tn̄ oēs ī volūtate tāꝙͣ in cā prīa ra dicāt̉. ẜm ꝙ circa illos actꝰ pct̄m ꝯſiſtit. ⁊ iō amor ma le accēdēs ꝗ ē ī volūtate cā ē infidelitatis deſꝑatōnis ⁊ alioꝝ pct̄oꝝ. Nec ōꝫ ſic eē ī pct̄is quēadmoduꝫ ī v̓tuti

Queſtio clxxvj.
bus. v̓tutes.n. ſimul īfundūt̉. lꝫ nat̉alit̓ vna v̓tꝰ prior di cat̉ alt̓a. vnaq̄qꝫ pōt eē prīcipiū ſui actꝰ ſufficiēs. ſi tn̄ cō ſiderēt̉ ẜm ꝙ referūtur ad caritatē inqͣtū ē primū prīci piū actꝰ meritorij ẜm hūc modū ſic̄ oē meritū ē ex amor̄ bn̄ accēdēte. ita oē deme̓itū erit ex amor̄ male accēdēte. Nembruꝫ tercium Ercio querit̉. vtrū amor ſui ſit cā oīs pecca ti. ⁊ vr̄ ꝙ ſic. ſuꝑ illd̓. jͣ. ioh̓. ij. oē qd̓ ē in mū do ⁊cͣ. glo. oēs delectatiōes mūdi nihil hn̄t niſi hec tria ꝗbus oīa viciorū genera cōpre hēdunt̉. ſꝫ oēs delectatiōes mūdi ad amore male accen dentē reducūtur. oīa etiā peccata tam venialia ꝙͣ morta lia ad genera viciorū ꝑtinēt. gͦ oīa peccata ſiue venialia ſiue mortalia ſūt ex amore male accēdēte. ¶ Itē ſuꝑ illd̓ .vij. ad Ro. venūdatꝰ ſū ſub peccato. glo. ꝗcqd̓ peccato rū ē ī dictis ī factis ī cogitatiōibꝰ. n̄ orit̉ niſi ex mala cō cupīa. ſꝫ ī mala cōcupīa cū reducūt̉ ī actū ꝑ ſe ⁊ prīo eſt amor male accēdēs. gͦ oē peccatū ē ex amore male accen dēte. ⁊ oē peccatū tā veniale ꝙͣ mortale ē ī iſtis. ergo ⁊cͣ. ¶ Itē aug. ī li. d̓ ſpū. ⁊ lit. Nullū peccatū niſi cōcupiº. cō mittat̉. gͦ nec veniale nec mortale. ſꝫ qd̓ cōcupiſcēdo com mittit̉ ē ex amore male accēdēte. gͦ nullū peccatū tā veni ale ꝙͣ mortale cōmittit̉ niſi ex amore male accendente. ¶ Cōtra. peccatū qd̓ ē ex amore male accēdēte eſt ī ptāte nr̄a. ſꝫ cōcupīa q̄ ē ī prīo motu nō ē ī ptāte nr̄a qn ſurgat gͦ ip̄a nō ē ex amore male accēdēte. ⁊ ē peccatū. gͦ nō on peccatū ē ex amore male accēdēte. ¶ Ad qd̓ dicēdū eſt. ꝙ oē peccatū ē ex amore male accēdēte tanꝙͣ ex ꝓpinqͣ cā vel remota. cōcupīa āt q̄ ē in prīo motu ē ex amore male accēdēte primorū parētuꝫ tāꝙͣ ex prīa cā. ⁊ qꝛ eſt ī ptāte noſtra vt iſte motꝰ determīate vel ille nō ſurgat. iō ē ad hūc ī amore male accēdēte quodāmō. ẜm ꝙ extēdit̉ n̄ tm̄ ad partē rōnalē ſꝫ ad ſenſibilē q̄ ſubeſſe dꝫ. ¶ Pret̓ea. in ptāte nr̄a ē cōpeſce̓ vel ꝑmittē vt ꝓgrediat̉. ⁊ ita ꝙͣtū ad hͦ ꝙͣtū ꝑmittit̉ ꝓgredi. ē ex amore male accēdēte. Inſuꝑ queritur pro§. j. ter comꝑationē amoris ad tīorē. ꝓpter ꝗd amor nō ex cuſat a peccato vel a pena peccati ſic ⁊ tīor. ⁊ vr̄ ꝙ ſic. ſic̄ eī īfirmitas ē ex ꝑte tīoris. ſic īfirmitas ē ex ꝑte amoris. gͦ ſic̄ īfirmitas ex ꝑte tīoris excuſat a culpa vl̓ a pena. ita erit ex ꝑte amoris. ¶ Itē tīor ex amore ꝓcedit. ſi gͦ timor excuſat a peccato vel a pena peccati. amor ꝑ cōſequēs ē cā eiꝰ a peccato excuſabit. ¶ Cōtra. prīcipiū tīoris eſt extra. ⁊ loꝗmur h̓ d̓ tīore ꝗ pōt cade̓ ī virū ꝯſtātē. ſꝫ quā tōplꝰ ē extra volūtatē. tātōplꝰ hꝫ de excuſatiōe peccati. ſꝫ amoris prīcipiū magis ē ī volūtate peccati. gͦ ꝙͣtoplꝰ ē d̓ tīore tātōplꝰ ē de excuſatiōe peccati. ſꝫ amoris prici piū magis ē ī volūtate ⁊ ꝙͣtoplꝰ ē in volūtate qd̓ ē malū tātōoplꝰ accuſat. gͦ ꝙͣtoplꝰ ē d̓ amore tātoplꝰ accuſat̉. ⁊ ꝙͣ tōplꝰ accuſat̉ tātominꝰ excuſat̉. gͦ ꝙͣtoplus hꝫ de amore tātominꝰ hꝫ excuſatiōis. gͦ amor ſimplicit̓ nō ē cā excuſa tiōis. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ nō ē ſil̓e d̓ tīore ⁊ amore. ti mor ei īductionē hꝫ d̓ alieno prīcipio. amor v̓o prīcipa liter ē ex ip̄a volūtate. ⁊ iō lꝫ tior excuſet ī rōne tīoris. n̄ tn̄ ita amor ī rōne amoris. ſꝫ īfirmitas quedam carnis que pōt cōcomitari pōt aliquātulū excuſare. nō āt a to to ſic tior. ⁊ ꝑ hͦ pꝫ qͣliter rn̄dēdū ē ad prīo obiectū. In ti more eī nō totū oꝑat̉ volūtas. ī amore v̓o totū oꝑat̉. illa eī dicūt̉ volūtaria. dicit eī ph̓s. ſiꝗs ea que delectabilia ſūt dixerit violēta eē(cogūt enī exteriꝰ entia) eēnt ſic oīa violēta. horū eī gr̄a oēs oꝑāt̉. ridiculū āt ē tm̄ aāri ea q̄ exteriꝰ ſūt. ſꝫ nō ſeip̄m reddētē habilē vt capiat̉ a talibꝰ ⁊ bonorū quidā ſeip̄m. turpiū āt delectabilia. ex qͦ appa ret ꝙ aliter ē amor prīcipiū ⁊ alit̓ timor. ⁊ iō nō ſic ſe hꝫ ad excuſationē amor quēadmodū timor. ¶ Ad ſcd̓m dicē dū ē. ꝙ licet timor ex aliqͦ amore ꝓcedat. nō tn̄ dicimus ſic excuſare amorē quēadmodū timorē. timor enī ē ꝓpin qua cā quodāmō cōpellēs volūtatē. amor v̓o cū ē ꝓpinqͣ cā cōſonat volūtati. ⁊ iō peccatū qd̓ ē ī volūtate ꝑ amorem non minuitur ſed magis augetur. ¶ Alembrum quartum Uarto querit̉. vtrū amor ſui ſupra deuꝫ ſit ydolatria. Et vr̄ ꝙ ſic. iij. ad philipp. quorū deꝰ vēter ē. glo. hͦ ab hoīe colit̉ qd̓ p̄ ceteris diligit̉. vn̄ qꝛ deꝰ oībus rebꝰ melior ē. plꝰ oī bus diligēdus ē. illi āt deū faciūt vētrē ꝗ ita laborant de edēdis quaſi ī eſca ſit ſalꝰ. ī oī gͦ gene̓ qd̓ p̄ deo diligit̉ ab eo colit̉ ⁊ ita ꝓ d̓o habet̉. ſꝫ hr̄e creatura ꝓ deo ē ydola tria. gͦ dilectio ſiue amor creature ſupͣ deū ē ydolatria. ¶ Ite ſuꝑ illd̓.j. corin. vj. oīa mihi licet. glo. amor cuiuſ libet rei domīat̉ ſibi. ⁊ tūc mēs ſeruire rebꝰ cōuincit̉ rū amore ſuperat̉. ſꝫ ſeruitꝰ creature exhibita ⁊ d̓o q bita ē ydolatria. gͦ amor huiꝰ mōi īdebitus ē ydolatria. ¶ Cōtra. amor huiꝰ mōi īdebitꝰ ē ī peccatis mortalibꝰ. ſꝫ nō oē peccatū mortale ē ydolatria. ſꝫ vna ſpēs pecca ti mortal̓. reſtat gͦ ꝙ amor rei illicitꝰ ſupra deū nō ē ydo latria. qd̓ etiā ex comꝑatiōe ſui oppoſiti pꝫ. nō eī dicimꝰ quēcūqꝫ amorē debitū eē latriā. a ſil̓i gͦ nec ꝗcunqꝫ amor īdebitꝰ erit ydolatria. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ n̄ oīs amor illicitꝰ rei tꝑalis ſupra deū ē ydolatria. ydolatria eī tūc dr̄ eē. quādo aliqd̓ numīs credit̉ īeſſe creature. ⁊ ei ſerui tus exhibet̉ q ꝓprie debet̉ creatori. vn̄ dilige̓ aliꝗd ſupra deū dr̄ duplicit̓. vel cū diligit̉ cōtra volūtatē d̓i ⁊ contra eiꝰ p̄ceptū. ⁊ hͦ mō nō dr̄ ydolatria. Alio v̓o mō dr̄ aliqd̓ diligi ſupra deū. quādo honor ꝗ exhibēdꝰ ē d̓o ī adorat on ⁊ huiꝰ mōi exhibet̉ creature. ⁊ hͦ mō nō cū oī amore īdebito creature ē ydolatria. ꝑ hͦ pꝫ ꝙ alit̓ eſt ydolatria reſpectu amoris ꝗ ē caritas. ⁊ aliter de ydolatria reſpe ctu amoris illiciti. amor enī caritatis ẜm ꝙ ī deū refert ad latriā ꝑtinet. ſꝫ nō dicit totā rationeꝫ latrie. debem enī deo nō tm̄ amorē ſuꝑ oīa. ſꝫ etiā fidē ⁊ maieſtatis re uerentiā ⁊ ſacrificiorū exhibitionē. amor autē indebitꝰ creature poteſt exhiberi ſine iſtis. ¶ Nembrū quintū Uinto querit̉. vtrū amor ſui ꝗ ē prīcipium peccati poſſit ſtare cū caritate. qd̓ vr̄ ꝑ hͦ qd̓ dr̄. j. ad thi. j. ſuꝑ illd̓ caritas ē finis p̄cepti glo. minuit̉ cupiditas caritate creſcēte. ſꝫ ſi minuit̉ cupiditas cupiditas ē. ⁊ ſi caritas creſcit caritas lē. ſimul gͦ ſūt caritas ⁊ cupiditas. ¶ Itē dic̄ Criẜ. ſuꝑ il Ilud. diliges dominū deū tuū nō delectetis ī ſpecie md̓i. nō ī honoribꝰ. nō ī auro. ſꝫ p̄ his oībus deū ames. ſi au tem ī aliqͦ horū occupatꝰ fuerit amor cordis. iā nō ex to to corde deū amas. ꝓ quāta eī ꝑte cor tuū fuerit ad aliā rē. ꝓ tāta ꝑte minꝰ ē ad deū. ſꝫ ſi ꝓ aliquāta ꝑte ē ad de um diligit̉ deꝰ. ſi v̓o ꝓ aliquāta ꝑte cor ē ad aliā rē diligi tur alia res. ⁊ ita ſiml̓ erit amor illicitꝰ creature cū amo re dei ꝗ ē caritas. ¶ Cōtra. oppoſita nō pn̄t ſimul in eſſe eidē. ſꝫ amor male accēdēs ⁊ caritas ſūt oppoſita. ſic̄ ptꝫ ſuꝑ illd̓ Iob. xxvij. aut poterit ī oīpotēte delectari. Gre go. ꝗ terrenarū rerū amore vincit̉ ī deo nullatenus dele ctat̉. ſed delectari ī deo ē ꝑ caritatē. gͦ amor terrenarū re rū quo vincit̉ hō nō pōt ſiml̓ eſſe cū caritate. ¶ Itē bern̄. ſuꝑ can̄. amat ꝓfecto caſte ꝗ ſpiritū quē amat querit. n̄ aliꝗd aliud. ergo amor illicitus creature non eſt ſiml̓ cū caritate. ¶ Itē ſuꝑ illd̓. Nūquid adheret tibi ſedes iniꝗ tatis. glo. ſedes iniquitatis eſt poſſeſſio mūdi cum amo re q̄ deo non heret qui ſuis precipit hic fugere. nō ergo ſimul eſt amor mundi cū amore dei. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ ē amor venialis creature ⁊ ille ſiml̓ ſtare cū carita te. Eſt ⁊ amor mortalis cū diligitur aliquid contra deū. ⁊ ille amor non poteſt ſimul eſſe cuꝫ caritate. ¶ Et ꝑ hec poſſunt ſolui que obijciunt̉. cū enim dicit̉ ꝙ minuit̉ cupi ditas caritate creſcente. hoc intelligit̉ de cupiditate ꝓ ut eſt diſpō venialis peccati. que magis ⁊ magis minui tur per incenſionē caritatis. ¶ Illd̓ autē qd̓ dicit Criẜ. ſic intelligēdum eſt de motu amoris non de ip̄o habitu

ꝗ cū ē malꝰ ꝯͣriat̉ amori bono. ī ill̓ eī n̄ ē dicē ꝑtē ⁊ ꝑteꝫ. vno et iā mō amar̄ deū ex toto cord̓. amar̄ deū n̄ ex toto cord̓. ſūt oppoſita. Alio v̓o mō pn̄t eē nō oppoſita. amare eī ex toto cord̓ pōt dici cū nihil īcōpoſſibile amat̉. ⁊ hoc mō pōt deꝰ amari ex toto corde. ⁊ tn̄ creat̉a ſub d̓o pōt ī debite amari. hͦ eī nō ē amare ꝯtrariū. Alio v̓o mō ama re ex toto corde ē amar̄ ꝑfecte ſic̄ poſſibile ē ī via. ⁊ ama re creaturā īdebite cōtra d̓i p̄ceptū ē amare in ꝑte. ⁊ ẜm hūc modū nō poſſūt ſil̓ ſtar̄. vt ꝓ quāta ꝑte cor fue̓it ad aliā rē. ꝓ tāta ꝑte minꝰ ſit ad deu. reliqͦ v̓o mō poterant ſil̓ ſtar̄. Ꝙ āt ita amor illicitꝰ duplicit̓ accipiat̉. pōt ha beri ꝑ illd̓ Iob.xxvij. ibi.n. accipit̉ amor creat̉e ꝗ r̄gnat ī nobis. ⁊ ē pctm̄ mortale. ⁊ iō faciēda ē vis ī hͦ ꝙ dic̄ t̓re narū rerū amor̄ vīcit̉. Cū āt dr̄. xxj. Iob. ſuꝑ illd̓. qͦtiēs lucerna ⁊cͣ. cū filiꝰ ꝗ nimie amat̉ ſubtrahit̉. lucerna īpij q̄ videbat̉ extīguit̉ nimie amari pōt accipi ibi ꝓ amore veniali īmoderato. Et ſil̓r cū dr̄ d̓ illo ꝗ edificat fenū li gnū ⁊ ſti. j. cor̄. iij. vbi dr̄ ꝙ dilectio veīal̓ pōt ſtare cum fun damento. ¶ Membruꝫ ſextum Exto querit̉. vtrū amor īdebitꝰ ſit odiū ſui. Et vr̄ ꝙ nō. amor eī ⁊ odiū ſūt affectiōes op poſite. amor eī ē copula amātis cuꝫ amato. odiū v̓o ē diſiūctio ab eo qd̓ vr̄ īcōueniens. cū gͦ nō ſit idē cōueniēs ⁊ nō cōueniēs. nō erit amor īde bitꝰ idē ꝙ odiū. ¶ Pret̓ea. cōtīgit vnū eē ſine alt̓o. pōt eī aliꝗs īdebite amar̄ aliqd̓ bonū mutabile ⁊ nō hr̄e odi uꝫ ſui. gͦ nō ē idē amor īdebitꝰ qd̓ odiū ſui. ¶ Pret̓ea. ſic̄ dicit apl̓s ad eph̓. v. Nemo vnꝙͣ carnē ſuā odio habuit multo fortiꝰ ſeip̄m. gͦ nullꝰ ſeip̄m odio hꝫ. gͦ nō idē erit a mor īdebitꝰ alicꝰ apparētis boni qd̓ odiū ſui. ¶ Contra dr̄ ī pͣs. ꝗ diligit iniꝗtatē odit aīam ſuā. gͦ amor peccati ē odiū ſui. exponit̉ autē ibi qd̓ ē dilige̓ īiꝗtatē. ille diligit iniꝗtateꝫ ꝗ ex deſiderio ⁊ affectu peccat. ꝗ ſi ſꝑ viueret. ſemꝑ peccar̄ vellet. ¶ Itē ſuꝑ illd̓. xij. ioh̓. ꝗͥ amat animā ſuam. augu. amor aīe ē ꝑditio eiꝰ. ſꝫ ꝑditio illiꝰ ē odiū il liꝰ. gͦ amor aīe illiꝰ ē odiū. ſꝫ hͦ ē amor īdebitꝰ. gͦ amor ī debitꝰ ē odiū. ¶ Itē ꝓbari pōt ꝑ oppoſitū. odiū debituꝫ ē amor ẜm ꝙ dicit aug. ſi bn̄ odis tūc amaſti. gͦ ꝑ oppoſitū amor īdebitꝰ ē odiū. Sil̓r dic̄ hiero. odiū ī ſuos ē pietas ī deū. ſꝫ pietas ī deū ē amor debitꝰ. gͦ odiū ī ſuos ē amor debitꝰ. gͦ ꝑ oppoſitū amor īdebitꝰ ē odiū. ¶ Hꝰ gr̄a que rit̉. vtrū aliꝗs poſſit ſe odir̄ ⁊ nō amar̄. qd̓ vr̄. xiiij. luce. dr̄. Si ꝗs nō odit aīaꝫ ſuā nō pōt. ⁊cͣ. ⁊ ſic ſeꝗ xp̄m ē odi re ſe. gͦ pōt aliꝗs ſeip̄m odir̄. ¶ Sil̓r aug. d̓ v̓a īnocētia. ꝗcūqꝫ ſeip̄m nō deū amat nō ſe amat. ſꝫ ꝗcūqꝫ nō pōt de ſe viuē morit̉ amādo ſe. gͦ pōt aliꝗs nō amar̄ ſe. ⁊ ꝑ ꝯn̄s odir̄. ¶ Cōtra. nat̉a. rō. ⁊ gr̄a. dictāt ſui dilectione. ipſa etiā libido. ſꝫ nō ſūt plura mouētia. gͦ nullus pōt ſe odio hr̄e. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ amor ſui dr̄ tripl̓r. vl̓ ꝓut ſonat ī naturā. vl̓ ꝓut dat̉ ītelligi amor imagis diuīe ſiue ſimi litudīs. vl̓ ꝓut dr̄ amor corruptiōis vitioſe. his eī tribꝰ modis accipit̉ ī ſcript̉a. amor eī nat̉e ē qͦ dicit aug. ꝙ nō oportuit p̄cipi ꝙ hō ſeip̄m dilige̓t. hͦ eī a nat̉a īeſt. ⁊ dic̄ bern̄. ꝙ priꝰ ē qd̓ aīale ē ꝙͣ qd̓ ſpūale ē ꝓpt̓ qd̓ inprimis diligit hō ſeip̄m. caro ꝗppe ē ⁊ nihil valet ſaꝑe p̄t̉ ſe. Eſt āt aliꝰ amor qͦ hō diligit imaginē d̓i ī ſe. ⁊ hͦ mō accipit̉ ī lib. d̓ v̓a relig. cū dr̄. ī eo nihil p̄t̉ hominē diligat.i. crea turā d̓i ad eiꝰ imaginē factā. ⁊ alubi. ꝗ diligit ꝓximū tā ꝙͣ ſeip̄m nō illi īuidet vt ſit qd̓ ip̄e ē. apd̓ eī ſeip̄m hꝫ quē diligit tāꝙͣ ſeip̄m. Terciꝰ v̓o amor ē corruptōis vicioſe. ⁊ ẜm hūc modū dr̄. xij. ioh̓. Qui amat aīam ſuā ꝑdet ea ⁊ ſicut multiplex ē amor. ita multiplex ē odiū qd̓ amori opponit̉. Cū gͦ prīo querit̉. vtrū amor īdebitꝰ ſit odiū. rn̄ dēdū ē. ꝙ hec p̄dicatio nō ē ꝑ eſſentiā ſꝫ ꝑ cōcomitātia. ⁊ ītelligit̉ d̓ amore peccati ad quē ꝑ reputationē ſequit̉ o diū imagīs diuīe. cū ꝑ peccatū deformet̉ vl̓ maculet̉. o diū et̄ ē ꝑ ꝯn̄s boni natural̓ qd̓ corrūpit̉ ⁊ diminuit̉. ſed nō ꝓpt̓ hͦ illiꝰ bōi natural̓ qd̓ ꝑ peccatū corrūpi nō pōt. ¶ Prīo gͦ obiectū ad hͦ tēdit. vt hͦ nō ſit illd̓ ꝑ eſſentiā. ſꝫ
nō negat̉ qn ꝑ cōcomitātiā. ¶ Scd̓m autē obiectuꝫ ad hͦ tēdit. vt amor peccati poſſit eſſe ſine odio nature. dico āt de natura q̄ ꝑ peccatū nō diminuit̉. ¶ Ad idē tēdit quod tercio obiectu ē. ¶ Qd̓ autē obijcit̉ ex alia ꝑte. dicēdū ē. ꝙ loquit̉ ibi d̓ odio imagīs ſiue ſimilitudīs diuīe ⁊ ꝑ cō ſequēs cōſequit̉ ex amore illicito. Cū auteꝫ dr̄. xij. ioh̓. ꝙ amat animā ſuā ⁊cͣ. amor aīe accipit̉ ibi ꝓ amore carna lis deſiderij ⁊ aīalis ꝗ ī ꝑditionē ⁊ odiū tēdit reformati onis diuīe. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ odiū debitū ſit a mor. ītelligit̉ de odio peccati ⁊ ſequele eiꝰ qd̓ īterp̄tatīe ē amor imagīs diuīe vel ipſiꝰ boni natural̓. ⁊ ad ea que ſequunt̉ ſi lilit̓ dicēdū ē. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit au odiū cō iōis vite p̄ſentis ē amor regni. intelligēdu ē. ꝙ duplex ē ditio vite p̄ſentis. vna que auertit a deo dat occaſionē auertēdi ſe ab ipſo. ⁊ hͦ mō odiū iſtiꝰ cōdi tionis ē amor regni ꝑ cōſequēs. alio v̓o mō cōditio v p̄ſentis dr̄. vel ip̄a cōditio nature. vel ipſiꝰ penalitatis mouētis ad bonū. ⁊ hͦ mō odiū cōditiōis ī p̄ſenti non di amor regni. Et ꝑ ſimile dic̄ hiero. ad furiā. honora pr tuū ſi te a v̓o patre nō ſeꝑat. ſi autē te ſeꝑare ītēdit odio habēdus ē. ⁊ iō dr̄. xiiij. luc. Siꝗs venit ad me ⁊ nō odit patrē ſuū ⁊ matrē. ⁊cͣ. Et ſimilit̓ dicit Criẜ. nō ſimplici ter iubet odio hr̄e. ſꝫ qd̓ ī itine̓ d̓i nob̓ obſiſtit hͦ odio ha be. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ querit̉. vtrū aliꝗs ſeip̄m odio habei poſſit. Rn̄dendū ē ꝑ diſtīctionē ſupradictā. ꝙ ſi ītelliga tur de odio nature qd̓ nō pōt minui ꝑ peccatū q̄ ſubſter nitur oī amori. ẜm hͦ nō pōt odio haberi. Si v̓o ītell tur de amore eiꝰ qd̓ declīat ī viciū vel eiꝰ qd̓ īclinat ad g tiā ꝑ ſe. ẜm hͦ pōt odio haberi ꝑ ꝯſequēs. dilectio.n. tuita tollit amorē vicioſuꝫ ſibi oppoſitū ⁊ ecōuerſo. ⁊ iō dicit aug. ꝗcūqꝫ ſeip̄m nō deū amat. nō ſe amat. quici autē deū amat nō ſe. ipſe ſe amat. qꝛ quicūqꝫ nō pōt d̓ ſe viue̓. morit̉ amādo ſe. cū v̓o diligit̉ de qͦ viuit̉. nō ſe dili gēdo magis dili ¶ Nembrū ſeptimum Eptīo querit̉ d̓ pēa hꝰ peccati. dr̄ eī. xx. iob. ſuꝑ illd̓. Relictꝰ ī tabernaculo. greg. Reli C ctus quā h̓ carnē amauit nec relīquere vo luit. tūc ꝓpt̓ tormēta relinque̓ nolet ſꝫ n̄ po terit. ergo tīor carnis ꝗ ē peccati nō poterit relinꝗ ī fu turo. ſꝫ erit ei pēa ī hͦ ꝙ relinquē nō poterit. ¶ Contra ſi amor carnal̓ ẜm actū remanet. hͦ eī vr̄ ex illa auctorita te. amor autē nō ē ſine delectatiōe. ꝑmanebit gͦ aliqͣ de lectatio ī peccatore dānato. non gͦ penitꝰ affliget̉. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ loꝗt̉ ibi d̓ ip̄o amor carnis ꝗ h̓ fuit actu. ſꝫ ibi remanet hītu. hūc āt habitū noluit relinque ī p̄ſenti. ⁊ iō ī fut̉o cedit ei ad penā. Si v̓o ītelligeret̉ d̓ amor̄ a ctuali. tūc dicēdū ē. ꝙ ſic viuit ī dānato amor ille vt pec care vellet ſi nō adeſſet pena. ſꝫ tn̄ ꝓpt̓ cōtinuitatē pene ⁊ acerbitatē odio habet amoreꝫ carnis. ⁊ relinquere vel let cum tamen non poſſet. Queſtio. clxxvij. de diuiſi on peccati. que ē. aliud ē ex ꝯcupiſcentia carnis alid̓ ex concupiſcentia oculorum ⁊cͣ. Xpeditū ē de diuiſi on peccati q̄ ē. peccatū alid̓ ē ex amore male accēdēte. alid̓ ex timore male hu miliāte. Cōſequēter dicēdū ē d̓ illa diui ſiōe peccati que ē peccatū alid̓ ē ex cōcu piſcētia carnis. alid̓ ex cōcupīa oculorū. aliud ex ſuꝑbia vite. quā tāgit ioh̓. ī can̄. ſua. omē qd̓ ē ī mūdo. aut ē ꝯcu piſcētia carnis. aut cōcupīa oculorū. aut ſuꝑbia vite. et hec diuiſio data ē ẜm diuerſa ex ꝗbus cōtrahit̉ conc ſcētia peccati. ex carnali eī delectabili quedā contra cōcupīa. ⁊ ita de alijs. ¶ Prīo autē querēdū ē ꝗd ſit cōcu piſcētia ẜm ꝙ cōe ē ī his tribꝰ. lꝫ enī vnū illorū dicat̉ ſu ꝑbia vite. nihilominꝰ tamē ī illo intelligit̉ quedā ſpal concupīa. ⁊ ita oīa illa tria ſub concupīa generalit̓ dͥca

Queſtio .clxviij.
ī canone. Preterea aliqua pōt ꝯſen hoc ergo pōt ac tire ⁊ in abducatōem et in corruptōem. ⁊ ſic pōt ſiml̓ di ci ſtuprū et raptus. ſtuprū ꝓpter ꝯſenſum puelle: raptꝰ v̓o ꝓpter violentian Membruꝫ quartuꝫ Uarto querit̉ in quo teneat̉ cōſtuprator virgini quā deflorauit. Et videt̉ ꝙ teneat̉ in pena conſtituta a lege. dr̄ em̄. xxij. exo. Si ſeduxerit aliꝗs virginē nōdū deſpon ſata dormieritqꝫ cū ea dotabit eā ⁊ habebit vxorē. ſi aūt pr̄ virginis dare noluerit reddet pecuniā iuxta moduꝫ dotis quā virgines acciꝑe ꝯſueuerūt. ex quo accipit̉. ꝙ puniri debet quia ſeduxit eā et qꝛ dormiuit cū ea. ¶ Sꝫ pōt queri quātū debeat ei dare in dotē. Ad qd̓ pōt dici ꝑ hoc qd̓ dr̄ in deūt̓. Si inuenerit vir puellā v̓ginē q̄ nō habet ſpōſum. et apprehendēs cōcubuit cū illa. ⁊ res ad iudiciū venerit: dabit qui dormiuit cū illa patri puelle. .l. ſiclos argēti et habebit eā vxorē quia humiliauit illā ⁊ nō poterit illā dimittere cūctis diebꝰ vite ſue. ¶ Sed cōtra hoc eſt ꝙ ille forſan nō tātū habꝫ ꝙ poſſit ſoluere. Ad qd̓ rn̄detur. ꝙ ẜm legē. ꝙ ſi nō pōt puniri pena pe cuniaria: puniet̉ in ẜuitio corꝑis. et hoc totū refūdetur ī bonū ip̄ius puelle. Et dicit hiero. Pater puelle illius q̄ vim cōcubitus nulli deſpōſata ꝑtulit. l. dragmas ac cipiat. ip̄a aūt ī cōiugio ꝑmanebit. Eodē mō videt̉ ſi de ꝯſenſu virginis hoc fiat. nō minus em̄ debꝫ fieri puelle eo ꝙ eā deflorauit. ¶ Sed qͣliter illa pena ẜm lege ſtatu itur qͣ dr̄. ꝙ n̄ poterat eā dimittere cūctis diebꝰ vite ſue cū in lege moyſi ꝑmitteret̉ libellus repudij. Ad qd̓ dicē dū eſt. ꝙ hoc factū eſt ſicut dicit aug. ne videat̉ ludibri um feciſſe et finxiſſe ꝙ eam duxerit. ¶ Queſtio. clxviij. de raptu Onſequenter dicē dū ē de raptū ꝗ in ꝑte ꝯuenit cū ſtupro in ꝑte differt. ¶ Et primo querit̉ ꝗd ſit raptus. Secūdo ſi raptor poſſit duce re eā quā rapuit. Tercio de pena illoꝝ qui ꝑticipāt ī rapiēdo. Quarto de pena raptoris ⁊ euā ſione a pena. ¶ Mēbrum primū cū puella violēter a domo pr̄is abducitur Aptus aūt ſic diffinit̉. Raptꝰ admittitur vt corrupta in vxorē habeatur: ſiue puelle ſolummodo. ſiue ꝑentibus tm̄. ſiue vtriſ qꝫ vis illata cōſtiterit. ¶ Sed pōt obijci. ponat̉ ꝙ abdu cta ſit nō vt corrupta in vxorē habeat̉. nūꝗd nō ē dicen dus raptus? qd̓ videt̉ ex p̄dicta diffinitōe. Sꝫ obijcit̉ ī ꝯtrariū. qui abducit a domo pr̄is vt corrūpat. ⁊ nō ha bet intentōem ꝯtrahēdi cuꝫ ea. nōne magis iniuriat̉. et aliud genus pct̄i carnis nō deteminat̉. Reſtat gͦ ꝙ ⁊ h̓ raptus dr̄. ¶ Preterea. ponat̉ ꝙ aliꝗs ꝓmiſſionibꝰ ſedu cat aliquā ⁊ abducat ea ſpōte a domo pr̄is. ⁊ poſtea op primat eam. ⁊ deinde de ꝯeſuſu parentum dotata ī vxo rē ducat̉. videt̉ ꝙ nō ſit raptus ꝑ iā dictā rōem. Cōtra. oppreſſit eā gͦ ē eī illata aliqua violētia. Pret̓ea. aliqua puella pōt eē alicui deſpōſata ⁊ poſt ip̄a nolente ē ab eo cognita ſiue vis ē ei illata. nūquid hmōi peccatū carnis dicat̉ raptus. nō videt̉. cū eī deſpōſata fuit ꝯſenſit ī car nalē copulā. ergo iure ſuo vſus ē cū ꝯgnouit eā. nō gͦ di cet̉ raptꝰ. ¶ Cōtra. vim intulit puelle vt eā corrūperet. gͦ ē raptus. ¶ Preterea yſido. in li ethimol̓. Raptꝰ ē il licitus coitꝰ a corrūpēdo dictꝰ ſꝫ ſic videt̉ hic: gͦ ē raptꝰ. ¶ Ad primū dd̓m. ꝙ lꝫ nō habeat intentōne ꝯtrahēdi cū illa. dummō ꝑ violentiā corrumpat̉ dicet̉ raptꝰ: ſed qd̓ poſuit ī diffinitōe vt corrupta ī vxorē habeat̉ ad mi noratōem iniurie dr̄: nō ꝙ aliud genꝰ carnalis pct̄i ſit. ¶ Ad ſecūdū dd̓m ꝙ licet puella cōſentiat ī abducēdo
de domo pr̄is. et ꝑentes pꝰ cognitōem carnalē ꝯſentiāt. nihilominꝰ dicēdus ē raptꝰ. qd̓ accipit̉ ꝑ ſil̓itudinē rapi ne. Rapina em̄ dr̄ dupl̓r fieri. aliqn̄ em̄ res ip̄a rapit̉. aliqn̄ ip̄ius rei vſus tm̄ eripit̉ violēter. Res em̄ tūc ra pit̉ cū violēter a dn̄o eripit̉ vt in ꝑpetuū teneat̉. Aliqn̄ v̓o res ip̄a nō affectat̉ ſꝫ vſus eiꝰ dn̄o ꝓhibēte violenter pſurpat̉. Sil̓r ē de raptū. Raptꝰ em̄ dr̄ dupl̓r. vel cū pu ella de domo ꝑentū violēter abducit̉. vel cū volūtarie re cedēs ꝑ violētiā opprimit̉. hͦ gͦ vltimo mō dicet̉ raptꝰ. qꝛ florē virginitatis puelle renitēti violēter eripuit: lꝫ non dicat̉ pͥmo mō raptꝰ. Un̄ ad ſil̓itudinē rapine vſus dr̄ hic raptꝰ. nō ad ſil̓itudinē rei. ¶ Ad terciū dd̓m ꝙ ſi de ſpōſatio p̄ceſſit: ſi eā rapit nō dr̄ raptū cōmittere. ſic̄ di cit gelaſius papa. lex illa p̄teritoꝝ principiū vbi raptū dixit eē cōmiſſū vbi puella de cuiꝰ an̄ nuptijs nihil actū fuerat videt̉ abducta. qꝛ gͦ iure ſuo qd̓ammō vtit̉ a ra ptū excuſat̉. ſꝫ lꝫ nō cōmittat raptū: peccat tn̄ aliter in iuriā faciēdo nuptijs. libera em̄ debet eē ꝯiugia ſic̄ habe tur ī exͣuagan̄. de ſpon. requiſiuit. Nec ſeꝗtur ſi fuit ibi aliqͣ violētia ꝙ ꝓpter hͦ ſit ibi raptꝰ. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ vl timo obijcit̉. dd̓m ꝙ raptꝰ aliqn̄ ſumit̉ coīter. ⁊ hͦ mō ac cipit̉ in aucͣte illa yſido. cū dr̄. Raptꝰ ē illicitꝰ coitꝰ ⁊cͣ. ſicut fuit raptus in caſu ꝓpoſito. qn̄qꝫ prie eo mō qͦ di ctum eſt ſupra: et ſic non. ¶ Nlembrū ſecundū Ecundo querit̉ vtrū raptor poſit eā duce̓ quā rapuit. vel ſi peccat cōtrahēdo. ꝙ nō poſſit videt̉. dr̄ eī ī ꝯcilio Melden̄. xxxvj. jͣ. ij. Placuit vt hi qͥ rapiūt femīas vl̓ fu rant̉ vl̓ ſeducūt eas nullatenꝰ habeāt vxores ꝙͣuis eas poſtmodū ꝯueniāt aut eas dotauerint vl̓ nuptialit̓ cuꝫ ꝯſenſu tn̄ ꝑentū ſuoꝝ ſuſceperīt. ¶ Itē hiero. filia depre hēſa a viro ī ciuitate ⁊ illi ꝑ vim copulata. ſi non fuerit volūtas pr̄is. detͣhit eā a p̄dicto viro ⁊ tͣdet eā alij ⁊ do tabit eā ⁊ legittima erit. ex qͦ vidr̄ ꝙ raptor peccet ꝯͣhē do cū ea quā rapuit. ¶ Ad idē dic̄ ſimachꝰ pͣpͣ. raptores viduaꝝ vel v̓ginū ob īmanitatē facinoris tāti d̓teſtamꝰ qͦs ꝓ nephādiſſimi crimīs atrocitate a coīone ſuſpēdi p̄ cipimꝰ. ex qͦ accipit̉ ꝙ illegittī ſunt raptores ad ꝯͣhēdū. ¶ Itē greg. Si ꝗs v̓ginē vl̓ viduā rapuerit vl̓ furatꝰ fue rit. cū ſuis fauētibꝰ anathēa ſit. Et dr̄ ī. xxij. deut̓. Si ī agro reꝑit vir puellā q̄ deſpōſata ē. ⁊ app̄hēdēs ꝯcubue rit cuꝫ illa. ip̄e moriet̉ ſolꝰ. puella nihil patiet̉ nec ē rea mortis. qꝛ ſic̄ latro ꝯſurgit ꝯͣ fr̄eꝫ ſuū ⁊ occidit aīaꝫ eiꝰ ita puella ꝑplexa ē. ¶ Pret̓ea. violētia ī raptu oppoītur ẜm ſe ꝯſenſui ꝯiugali. gͦ ꝗ violētiā hmōi fac̄ indignꝰ eſt mr̄imonio. gͦ tal̓ n̄ pōt ꝯtrahē̓ mr̄imonialit̓ cū illa quā retea ſi ꝯſenſꝰ ī ip̄aꝫ raptā facet mr̄imoniū rapuit. mr̄imoniū at̄ ſuꝑueniēs diſſoluit ſpōſalia cū aliēa ꝑſo na. ẜm hͦ hmōi ꝯſenſus ī raptā diſſoluēt ſpōſalia. ſꝫ hͦ nō vidr̄. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ī can. deſponſatas puellas ⁊ pꝰ ab alijs raptas placuit erui ⁊ reddi eis ꝗbꝰ an̄ fuerūt deſpōſa te etiā ſi eis a raptoribꝰ vis illata fuerit. ¶ Cōtra ex cō cilio Malden̄. Rapte ꝑentibꝰ legalit̓ reſtituāt̉. ꝑacta v̓o pnīa ſi etas incōtinētiā exegerit: vtriuſqꝫ placito ꝯiu gio ſociēt̉. ex qͦ habet̉ ꝙ pt̄ cū ea ꝯͣhere. ¶ Sil̓r vidr̄ ꝑ hͦ qd̓ dr̄. xxij. deut̓. ī fi. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ ẜm ꝙ dr̄ ī can. ex ꝯſona raptoris ꝯueniēs inqͣtū hmōi co ꝯditōe raptꝰ n̄ ē pulari rapte an̄ꝙͣ viciū rapīe aboleat̉. ſꝫ cū illa patrie pt̄ati fuerit reſtituta. ⁊ raptor ſue rapine pnīam egerit ⁊ volūtas ꝑentū ī vnū ꝯuenerit: n̄ ꝓhibēt̉ adinuicē copu lari. ¶ Ad obiectū at̄ ī ꝯtrariū dd̓m. ꝙ illd̓ qd̓ dr̄ ī p̄fa to ꝯcilio. ī deteſtatōꝫ illiꝰ crimīs dictū ē. ſꝫ abrogatū eſt vl̓ pt̄ intelligi de ill̓ ꝗ deſpōſant̉ alijs. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dic̄ hiero. dd̓m ē ꝙ hͦ ītelligit̉ cū volūtas ꝑentū ꝯͣdicit ⁊ ip̄a adhuc ē ſub poteſtate ꝑentū. ¶ Ad terciuꝫ v̓o dd̓m. ꝙ illd̓ qd̓ dr̄ de raptoribꝰ ꝙ ſuſpēdēdi ſunt a cōmuniōe hͦ dr̄ ꝓpter īmanitatē crimis quouſqꝫ egerīt pnīaꝫ. ſi v̓o fuerit ꝑacta pnīa. n̄ negat̉ qui poſſint adīuicē ꝯtrahere Ad qͣrtū dd̓m ꝙ illud ſil̓r ſic̄ habet̉ ī ex. de raptoril

dr̄ in deteſtatōeꝫ crimīs. IAd quītū dd̓m. ꝙ ſecꝰ eſt de raptu illaruꝫ q̄ alijs ſunt deſpōſate. ⁊ de raptu illarum q̄ nec dū ſunt deſpōſate. ſi eī alijs fuerint deſponſate re ſtituende ſunt eis. violētia em̄ facta nō aufert ius ſpon ſaliū qd̓ habuit ille qui deſponſauit: cū nō interueīt cō ſenſus illiꝰ mulieris rapte nec vere nec p̄ſumptiue ⁊cͣ. ¶ Mēbrum tercium Ercio querit̉ de pena illoꝝ ꝗ ꝑticipāt ī ra pina. Ꝙ aūt puniātur morte videt̉ ꝑ ſil̓e qui em̄ agūt et ꝯſentiūt eadē pena ſūt pu niēdi. ſꝫ raptores ẜm legē deūt. xxij. puni endi erāt mortē: gͦ ꝑticipes ī raptu. ¶ Preterea. habet̉ in cano. ꝙ raptor publica pnīa mulctandꝰ ē. Sil̓r pt̄ ar gui de his ꝗ ꝑticipes erāt ī raptu. ¶ Preterea ex cōcilio calcedonen̄. habet̉. ꝙ cooꝑantes ip̄is raptoribꝰ ſi cleri ci eēt deciderēt aꝓprio gradu. ſi vo laici excoīcarēt̉. ex quibꝰ oībus colligit̉ que pena infligēda ē illis ꝗ ꝑtici pes ſunt ī raptu. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯtrariū qꝛ aliqn̄ parcit̉ ra ptori ꝓpter ip̄m bonū ꝯiugij. ſimil̓r ī fauore ip̄oꝝ cōiu gū videt̉ ꝙ parcendū ſit aliqn̄ illis qui ꝑticipes erāt in raptū. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ illud qd̓ primo dr̄ regularit̓ intelligit̉. ex cā tn̄ alia ſuꝑueniēti pōt mitius agi vel cū ip̄o raptore vel cū ip̄is ꝗ erāt ꝑticipes. Aliqn̄ et ⁊ ſi non fuerit raptꝰ ſꝫ attēptator. et̄ ip̄a attēptatō eſt cā maioris pene. ſicut dr̄ ī cano. ⁊ ē lex iouiniana in codice. Si ꝗs nō dicā raꝑe ſꝫ attemptare tm̄mō mr̄imoniali iungen di cā ſacratiſſimas v̓gines auſus fuerit: capitali pena feriatur. ¶ Mēbrum quartū Uarto querit̉ de euaſiōe raptoris de quo dr̄ ī cōcilio aurelionen̄. de raptoribꝰ id cō ſtituēdum eē cenſemꝰ. vt ſi ad eccl̓iam ra ptor cū rapta cōfugerit: ⁊ feminā ip̄am ꝑ violētiā ꝑtuliſſe ꝯſtiterit. ſtatim liberet̉ de pt̄ate rapto ris. ⁊ raptor mortis vel penaꝝ impunitate conceſſa aut ad ſeruiēdū ſubiectꝰ ſit. aut ad redimēdi ſe liberā habe at facultatē. ex qͦ accipit̉ ꝙ priuilegio eccl̓ie raptor con fugiēs ad eccl̓iam mortis euaſione ꝓmeret̉. ¶ Sꝫ obijci tur rōe p̄dicte aucͣtis. dr̄ em̄ ī illa ꝙ ꝯceſſa ē impunitas penaꝝ raptori. videtur gͦ ex hͦ ꝙ liber ſit ab omī pena. ¶ Cōtra dicit ambro. ī apologia dauid. ꝙ raptor debꝫ ſoluere. l. dragmas aureas pr̄i puelle. nō gͦ liber ē ab oī pena. ¶ Preterea ī eadē aucͣte dr̄. ꝙ ſb̓iectꝰ dꝫ eē ad ſer uiēdū ip̄i pr̄i puelle. ſꝫ qͣliter hͦ. cū alubi dicat̉ ꝙ accipi at in cōiugē. nūꝗd ex hoc puniet̉ puella ꝙ accipiet ẜuū ī virū. ¶ Pret̓ea ſi ē ẜuus vſqꝫ ad qd̓ tp̄s ẜuiet ei. nūꝗd imꝑpetuū? ¶ Pret̓ea dr̄ ī illo cano. ꝙ liberā habeat fa cultatē redimēdi ſe. nūꝗd ē in optōne raptoris aut p̄mo ꝙ ẜuiat ⁊ deīde ſe redimat. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ n̄ ꝯcedit̉ ei ſimpl̓r impunitas penaꝝ ſꝫ penaꝝ corꝑaliū. nō aūt li ber ē a pena pecuniaria vel alia hmōi pena. ¶ Ad ſecū dū dd̓m. ꝙ hͦ qd̓ dr̄ ꝙ ad ſeruiēdū ſubiectꝰ ſit: nō ex hoc accipit̉ ꝙ puniat̉ pena ẜuitutis. ſꝫ recōpenſari dꝫ ī ẜui tio ad ẜuiēdū pr̄i ſatiſfaciēdū. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ qꝛ n̄ ē determinatū vſqꝫ ad qd̓ tp̄us ẜuiat ei: ī arbitrio boni iudicis ē qd̓ lege nō exprimit̉. ¶ Ad vltimū dd̓m ē. ꝙ ī optōe ip̄ius ē. vtrū ſubijciat ſe ad ſeruiendū an ſe redi mat. ⁊ ē ſimile. xxvij. q. ij. multorum. ¶ Queſti. clxix. de inceſtu Einde dicenduꝫ e de inceſtu poſt ſtuprū ⁊ raptū. Primo aūt q̄rendū eſt. ꝗd ſit inceſtus. Secūdo vtrū inceſtus ſit malū ẜm ſe. Tercō d̓ ꝯꝑatōe illius peccati ad alia illius ge neris. Quarto de caſibus qui contingunt in inceſtu ra tione conſanguinitatis et ratione affinitatis.
¶ Mlēbruꝫ primū Iffinit̉ aūt ſic. Inceſtus ē lubricū carnis ꝯͣ ꝯſanguinitatē vel affinitateꝫ cōmiſſum. Aliqn̄ an̄t ſumit̉ largiꝰ vt ꝯp̄hēdat ī ſe lu bricū carnis qd̓ ē ꝯͣ votū. Diffinit aūt ſic Iſido. Inceſtus ē ꝯſanguineaꝝ vel affiniū abuſus vel vbi ē iuſticia publica honeſtatis. ſic̄ habet̉. xxxv. q. iij. nec eā. ¶ Sꝫ pōt q̄ri qͣre vnuꝫ cōmune ē peccato carnis. qd̓ ē ī abuſu ꝯſanguineaꝝ. et ī abuſu affiniū. cū vincu lū affinitatis ⁊ ꝯſanguinitatis ſint vincula diuerſa. ex quo videtur ꝙ peccatū carnis qd̓ ē ꝯͣ illa duo vincl̓a du as ꝯtineat pct̄i ſpēs carnales. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ ſub ead ſpecie ꝯtinetur ꝓpter hͦ ꝙ vnū vinculū quodāmō reſpi cit alterū: ⁊ quadā ꝯſil̓itudine ſe habent. ¶ Mlēbrū ſecūdum Ecūdo querit̉ vtrū inceſtus ſit maluꝫ ẜm ſe. qd̓ nō videt̉. nullū em̄ malū potuit ẜm ſe bn̄ fieri. ſed illud qd̓ dr̄ inceſtus potuit bn̄ fieri. gͦ nō ē ẜm ſe malū. ꝓbatio mino ris ē qꝛ inceſtus ꝯͣ ꝯſanguinitatē ē cū frater coit cū ſoro re vel cū ſua cognata. ſꝫ hmōi copula carnalis antiꝗtus bene fiebat. gͦ nō ē malū ẜm ſe. ¶ Itē ponat̉ ꝙ defeciſſet genꝰ hūanū ſic̄ fuit tꝑe noe. nūquid tūc ſi ſuꝑſtites eēt cognatus ⁊ cognata. vel frater ⁊ ſoror diceret̉ eē licita copulatō carnalis? ¶Itē inceſtꝰ introductꝰ ē ex ꝓhibitō ne eccl̓ie. gͦ nō ē malū niſi qꝛ ꝓhibitū ē ab eccl̓ia. ſi gͦ ceſ ſaret ꝓhibitio nō eēt malū. ſic̄ fuit de abbreuiatōe gra duū ꝯſanguinitatis. priꝰ em̄ erat illicitū cōtrahere ī quī to gradū vel ſexto. pꝰ ꝯciliū aūt licitū ē. ſi gͦ ſic ꝯſtituiſſet eccl̓ia de tercio gradu et quarto videret̉ ſimiliter licitū ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ inceſtus inqͣtū hmōi malū ē ẜm ſe. qꝛ trāſgredit̉ limites rōne vel lege dei ſine aucͣte eccl̓ie de terminatos. poſt multiplicitā naturā. ⁊ iō nō fuit ince ſtus in generatōe ade cū frater cōibat cū ſorore. adhuc eī limites nō erāt poſiti niſi inter mr̄em ⁊ filiū et filiaꝫ pr̄em. ſicut dr̄. ij. gen̄. poſtea v̓o facta multiplicatōne npliori generis hūani: excluſe ſūt perſone alie. ⁊ facte ſūt illicite q̄ prius erāt licite. ſicut habet̉ ī leui. vbi enu merātur ille ꝑſone ⁊ ſūt pl̓es numero ſic̄ ibidē dr̄. ⁊ nu merātur. xij. ⁊ ē numerꝰ ille ſumptꝰ. tū rōe ꝯſanguinita tis. tū rōe affinitatis. ꝓcedēte v̓o tꝑe ẜm ꝯſtitutōem ec cleſie facta ē vlterior multiplicatō. ⁊ pl̓es facte ſunt ꝑſo ne illegittime ad cōtrahēdū. ⁊ hoc mō dr̄ inceſtus ī qͦli bet ſtatu eē malū ẜm ſe. ⁊ pct̄m qd̓ nūc reputat̉ inceſtꝰ aliquo tꝑe n̄ reputaret̉. ⁊ ꝑ hoc ſoluēdū ē illud qd̓ obie ctū ē. inceſtus em̄ nūqͣ potuit bene fieri: ſꝫ copula carna lis inter ꝑſonas q̄ nūc ſunt ꝓhibite: illo tꝑe qͦ nō erāt ꝓ hibite potuit licite fieri. nec tam̄ inceſtꝰ inqͣtū hmōi po tuit licite fieri. ¶ Ad ſecūdū d̓o dd̓m. ꝙ ſi deficēt genus hūanū. n̄ a ſil̓i mō eēt ſic̄ tūc fuit. vt ſua aucͣte poſſꝫ ꝯt tꝰ cognatā cognoſcere: ſꝫ diſpēſatōe diuīa illd̓ qd̓ mō ē il licitū fie̓t licituꝫ. aucͣte gͦ diuīa licitū eēt qd̓ ſua aucͣte eſ ſet illicitū. ¶ Ad vltimū dd̓m. ꝙ nō tm̄ fuit ꝯſtitutio ec cleſie ī cā. ſꝫ q̄dā incōueniētia nature: cū rōe gr̄e ſuꝑad dita. ⁊ hͦ videt̉ tange̓ aug. in li. de ci. dei. vbi dr̄ habita ē rō certiſſime caritatis. vt hoīes ꝗbꝰ eēt vtilis atqꝫ hone ſtiſſima ꝯcordia diuerſaꝝ neceſſitatū vincl̓is necterent̉. nec vnꝰ ī vno ml̓tas hr̄et: ſꝫ ſingl̓i ſpergerēt̉ ī ſingl̓os ac ſi ꝑ ſocialē vitā pl̓ime pl̓imos obtinerēt. pr̄ ꝗppe ⁊ ſocer duaꝝ ſūt noīa ncc̄itudinū. dū gͦ ꝗs hꝫ aliū pr̄eꝫ aliū ſo crū. numeroſiꝰ ſe caritas porrigit. copulatio gͦ maris ⁊ feīe ꝙͣtū ad genꝰ hūanū attinet. qd̓dā ſeminariū ē carita tis. vt gͦ magis caritas dilataret̉ ordinatū fuit ẜm pri us ⁊ poſteriꝰ vt ip̄a copulatō maris ⁊ femine legittima latius ꝓtende retur. ¶ Mlēbrū tercium Ercio q̄rit̉ d̓ ꝯꝑatōe iſtiꝰ pct̄i ad alia eiu dē generis. ⁊ vidr̄ ꝙ ſit maiꝰ peccatum ꝙͣ

Queſtio .clxix.
adulteriū. ꝑ hoc qd̓ dicit aug. Adulterij malū vīcit for nicatōem. vicitur aūt ab inceſtu. gͦ inceſtus ē maiꝰ pct̄m ꝙͣ adulteriū. ¶ Cōtra obijcit̉ ꝙ adulteriū oī tꝑe fuit pec atū. repugnat em̄ legi pͥme nature. Inceſtꝰ aūt nō. ſꝫ ex inſtitutōe ꝓuenit. gͦ minꝰ vidr̄ eē pct̄m. ¶ Preterea. ī cō cubitu cū aliena vxore nūqͣ fuit diſpenſatō. ſꝫ in ꝯcubi tu cū ꝯſanguinea pōt int̓uenire diſpēſatio. gͦ minꝰ pct̄m ē peccatū inceſtꝰ ꝙͣ pct̄m adulterij. Ꝙ aūt interuenit ali qn̄ diſpenſatō. patet ꝑ hoc qd̓ habet̉. xxxv. q. iij. in can̄. Si quis cū mr̄e ⁊ filia fornicatꝰ ignorāte mr̄e de filia ⁊ filia de mr̄e. nūqͣ accipiet vxorē. ille v̓o ſi voluerīt acci piēt maritos et ita mulieres excuſant̉ ab inceſtu. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ inceſtꝰ ē maius peccatū ꝙͣ ſit adulteriū. expo nit em̄ ſic aug. maius peccatū ē cū matre ꝙͣ cū aliēa vxo re ꝯcubere. videt̉ gͦ reſpice̓ ad genꝰ inceſtꝰ nō ad oēꝫ dif ferētiā inceſtꝰ. Inceſtus em̄ ī ſuo ſummo maiꝰ ē ꝙͣ adul teriū in ſuo ſummo. ¶ Ad illd̓ aūt qd̓ obijcit̉ ī ꝯtrariuꝫ dd̓m ē. ꝙ ille qui inſtituit ꝯiugiū.ſ. deꝰ inſtituit per ꝯn̄s adulteriū eē pct̄m. ꝑ hͦ qd̓ dixit. adherebit vir vxori ſue et erūt duo ī carne vna. In hͦ eī dat̉ intelligi ꝙ nō cum aliena adhereat. et ille idē inſtituit illegittimitatē ꝑſo naꝝ: ⁊ ꝑ ꝯn̄s reliquit inceſtū eē pct̄m. ſic gͦ qͣi eiuſdē du ratōis ſunt lex ꝯdemnās adulteriū ⁊ lex ꝯdemnās ince ſtū. Si v̓o dicat̉ ꝙ nō abiecta illa lege relinquet hō pa trē et mr̄em: eēt adulteriū pct̄m. ⁊ ita magis ꝯͣ legē natu re. dd̓m ē ꝙ nō. de lege em̄ nature eēntialius ē inceſtus pct̄m ꝙͣ adulteriū. ſic em̄ vincl̓m ꝯſanguītatis adheret plus legi nature ꝙͣ vinculū mortis: ita plꝰ ē ꝯtra legem nature inceſtꝰ ꝙͣ adulteriū. ¶ Ad ſecūdū v̓o dd̓m. ꝙ licꝫ interueniat diſpēſatio ꝑ quā ī aliqͦ gͣdū ꝯſanguītatis n̄ eputet̉ inceſtꝰ ꝗ al̓s eēt inceſtꝰ. nō ſic aut ſit in adulte io. nō ꝓpter hͦ maiꝰ ē pct̄m adulteriū ꝙͣ inceſſꝰ. adulte riū em̄ vnicā hꝫ differētiā. inceſtꝰ d̓o pl̓es hꝫ dr̄as. ī re motioribꝰ aūt differētijs pōt int̓uenire diſpēſatio. nō at̄ ī pͥmis differētijs qͣs dn̄s ꝑ ſeip̄m inſtituit. ¶ Ad terciū v̓o dd̓m. ꝙ ſic̄ ignorātia excuſat ꝑſonas ab inceſtu. ⁊ ſic̄ ſciētia accuſat. ita ignorantia excuſat ab adulterio. ſic̄ ſi aliꝗs adhibēt diligētiā quā poſſet et ꝯgruēt ⁊ ſuppo neret̉ aliena loco vxoris. ip̄a peccaret cōmittēs adulteri um. ſciē ip̄m eē ꝯiugatū. ip̄e aūt excuſaret̉ credēs eā eſſe vxorē. et affectu vxorio eā ꝯgnoſcēs.ſ. cā ꝓlis ꝓcreande ad cultū dei. ſic̄ legit̉ d̓ iacob. cui ſuppoſita fuit lya loco Rachelis. quā ſibi in vxoreꝫ copulauerat ꝑ conſenſum maritalem ¶ Membrum quartū Uarto querit̉ de caſibꝰ ꝗ ꝯtīgūt ī inceſtu rōe ꝯſanguītatis ⁊ rōe affinitatis. Et p̄ mo q̄rit̉ vtrū fuerit licitū tꝑe legis ꝙ duo fratres eādē acciperēt ī vxorē. Ꝙ n̄. videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ī leui. turpitudinē vxoris fratris tui nō reue labis. qꝛ turpitudo fratris tui ē. ¶ Sꝫ ecōtra videt̉. illd̓ qd̓ dr̄. xxv. deūt. Si aliꝗs abſqꝫ liberis moriret̉ p̄cepit dn̄s vt fr̄ defūcti vxorē eiꝰ accipiat ⁊ ſuſcitet fr̄i ſui defū cti ꝓlē. pōt gͦ ꝯtrahe̓ cū vxore fr̄is ſui. ¶ Pret̓a. qͣlit̓ con tͣxit iacob cū duabꝰ ſororibꝰ cū hͦ videaꝫ ꝓhibitū ī lege vbi dr̄ ſororē vxoris tue nō recipies ī pelicatū ip̄iꝰ cum ſic viuerēt pr̄es ātiqui ſic̄ legē cuſtodiētes. lꝫ eī n̄ eſſent ſtatuta tūc tꝑis cum legis ſtatuta ẜuabant ſic̄ pꝫ d̓ iu da ꝗ voluit ꝙ filiꝰ eiꝰ ſuſcitaret ſemē fr̄is defūcti: nōdum tn̄ lex ſuꝑ hec data fuit. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ illd̓ qd̓ ī lege dr̄ ꝙ nullꝰ accipiat vxorē fr̄is ſui intelligit̉ ip̄o viuente. vna eī lex ꝑ aliā explanat̉. Qd̓ at̄ dr̄ ꝙ fr̄ accipiat vxo rē defūcti hͦ in ꝑte dr̄ ī figura ⁊ ī ꝑte ẜm veritatē. In fi gura ꝗdē qꝛ fr̄is nr̄i xp̄i.ſ. ſuſcipiēda eſt vxor.i. eccl̓ia vt xp̄o ſuſcitet̉ ſemen nō nobis. ī peritate aūt vt notet̉ ī ve teri lege bn̄dictio rōe ml̓tiplicatōis ꝓlis ad cultū dei. ¶ Ad ſecūdū d̓o dd̓m. ꝙ illd̓ qd̓ dr̄ de iacob ꝙ duas ſo rores habuit cū hͦ eēt ꝓhibitu ī lege. Rn̄dendū ꝙ nōdū erat lex ꝓmulgata. ī figura at̄ facta fuit vt on̄deret̉ du plex ꝯiuctio eccl̓ie cū xp̄o. rōe vite ꝯtemplatiue ⁊ rōe vi
te actiue. qd̓ ſignat̉ ꝑ rachelē et lyam. ⁊ lꝫ ip̄i ꝙͣtū ē d̓ ſe ẜuarēt legē ſine lege ſibi data nō ē dd̓m ꝙ iacob pecca uit vtrāqꝫ ſibi cōpulādo vxorē. cū hͦ ex alia cā factū fue rit nec lex ꝯtrariebat̉. ¶ Deinde q̄rit̉ vtrū peccet ꝗ ꝯtra hit cū aliqͣ vbi vna ꝑſona ē ī quīto gͣdū ⁊ alia ī quarto. pt̄ eī q̄ri ꝓpt̓ qd̓ gͣdus ꝯputat̉ ẜm ꝑſonā remotōrē? ⁊ vi det̉ ꝙ debeat cōputari gͣdus ẜm ꝑſonā ꝓpinquiorē. cū eī gͣdus attēdat̉ ꝯſanguītatis. ꝑſona at̄ q̄ ꝓpinꝗor ē ꝓpinꝗ us adhē̓t ſtipiti: videt̉ gͦ ꝙ ẜm eā cōputadus ſit gradꝰ. ⁊ ſi hͦ ē: tūc peccat ꝑſona q̄ ē ī qͣrto gdū cū illa q̄ ē in ꝗn to. ¶ Huiꝰ et̄ gr̄a q̄rit̉ q̄ ſit rō numeri iſtoꝝ gͣduū. ponit at̄ yſi. ī li. ethimo. tl̓em rōeꝫ. Cōſanguītas dū ſe paula tī ꝓpaginū ordinibꝰ dirimēs vſqꝫ ad vltimū gradū ſe ſb̓ traxerit et ꝓpinquitas eē deſierit: tūc pͥmū lex mr̄imor vincl̓m recipit ⁊ quodāmō reuocabit fugiētē. iō iā vſqꝫ ad ſextū gradū generis ꝯſanguītas ſtatuta eſt. vt ſic̄ ſex etatibꝰ mūdi generatio ⁊ oīs ſtatꝰ finit̉. ita ꝓpinquitas generis tot gradibꝰ terminet̉. ſꝫ ſi hec eēt rō: tūc nō ꝯue niēter poſſet ꝯtrahi mr̄imoniū ī illis ſex gradibꝰ. In cō cilio aut lateranen̄. aliter inſtitutū ē. pōt gͦ queri q̄ ſit cā ꝓtentōis graduū cōſanguinitatis vſqꝫ ad quartū inclu ſiue ⁊ nō vlterius. ¶ Ad quod dd̓m eſt. ꝙ ſi vna ꝑſona fuerit in quīto gradu ⁊ alia in quarto. ẜm nouella or natōem Inno. pōt cōtrahi matrimoniū. ẜm em̄ remo tiorē gradū fit cōputatio in fauorē matrimonij ad dila tatōeꝫ ip̄ius caritatis. vt vbi tepeſcet dilectio natural̓. ibi inchoetur dilectio moralis. ¶ Ad ẜm dd̓m. ꝙ du plici rōe abbreuiati ſunt gradus ꝑ quos fit illegittima ꝑſona ad cōtrahēdū. qͣrū vna ē ꝙ intantū ꝓceſſerat ma trimonialis cōiunctio. ꝙ tū rōe cōſanguinitatis tū ratō ne affinitatis tanta fuit ꝯfuſio ꝑſonaruꝫ. ꝙ vix poterat cōtrahi mr̄imoniū inter ꝑſonas legittime. Preterea re friguit dilectio naturalis ſiue tēpuit vt nō ꝓtēdatur in quatum ſolet ꝓtendi. ⁊ iō vſqꝫ ad quartū gradū ꝓtendi tur rō cōſanguinitatis. et ibi incipit dilectio rōne cōiun ctōis matrimonialis. vt ſic ad fomētū dilectōis ſupple at rō matrimonij: qd̓ deeſt ex parte nature tepeſcentis. ¶ Similiter querit̉ ratōe affinitatis inquātū ꝓtendit̉ linea affinitatis. ⁊ cū ſint tria genera affinitatis. vtrū ꝯſimiliter ſit peccatū ī quolibet ẜm cōſimilē gradum. vt quot gradus ſunt in primo gene̓ affinitatis. tot ſunt in ſecūdo et tercio. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ aliter ē in primo gene re affinitatis ⁊ in alijs. In primo eī genere affinitatis ꝓhibitio copule cōiugalis quartū gradū affinitatis d̓ cetero nō excedit. ſicut habet̉ exͣ. de cōſanguinitate ⁊ af finitate. Ratio v̓o aſſignat̉ ex hoc. ꝙ graue eēt diſpēdi um ſi vlterius ꝓtēderetur. nō ſic aūt ē in ſecūdo genere affinitatis et in tercio ſicut habet̉ ibidē. Ratio aūt ea dem ſubeſt q̄ ſupradicta ē: ne ex multiplicatōe cōfuſio fi at ꝑſonaꝝ illegittimarū ad ꝯtrahēdum ¶ Queſtio. clxx. de ſacrile gio occaſione fornicatōnis. Einde dicenduꝫ e de alio genere peccati carnalis qd̓ ſpe ciali noīe dicitur ſacrilegium. cōmuni aūt nomīe poteſt dici inceſtus ſicut ſu pra habitu eſt. et dicitur hoc peccatuꝫ carnis inter perſonas illas que illegittime dicunt̉ ra tione alicuius ſignificatōnis ſpiritualis ſicut vbi ē trāſ greſſio voti vel cognitōnis ſpiritualis. et licet ẜm aliaꝫ diuiſionē cognato ſpiritualis cōiungat̉ cuꝫ cognitione carnali: cōuenientius videtur cōiungi cum cōditōne vo ti. maxime vbi votū ſolennizatū eſt ꝑ ꝓfeſſionem. ¶ Po teſt ergo queri vtrū hmōi copula carnalis ſit ẜm ſe pec catum. Secundo de comꝑatione huius peccati ad illd̓ peccatum inceſtus quod dicitur ratione cōſanguinita tis vel affinitatis. Tercio in quibus caſibus contingit peccare cum ratōne huius vel illius.

¶ Membrum primum D primū. Ꝙ nō ſit peccatuꝫ videt̉ ꝑ hoc. ꝙ ⁊ in lege ⁊ tꝑe apoſtolorū ſolebant con trahere qui erant in ſacris ordinibꝰ cōſti tuti. ¶ Preterea hmōi cognatō ſpūal̓ red dit perſonā illegittimā ex cōſtitutōe. ſi ergo nō interue niſſet ꝓhibitio n̄ fuiſſet peccatū. ¶ Preterea. ſacerdotes orientalis eccleſie et dyaconi adhuc hn̄t vxores ſuas. gͦ nō eſt ẜm ſe peccatū. ¶ Item ꝙ ſacerdotes occidentalis eccleſie non poſſunt habere vxores aliqua cauſa eſt ſi dicatur ꝙ hoc ē ꝓpter votū annexum ordini. Cōtra. gr ci hn̄t eoſdē ordines ⁊ tn̄ nō ē annexū votū. ergo nō rōe poti iſti plus tenētur ꝙͣ illi. ¶ Si dicatur ꝙ eccleſia oc cidentalis vouit in Nicena ſynodo ꝑpetua caſtitatē rō ne illoꝝ qui in ſacris ordinibus cōſtituunt̉. hoc non vi detur. vota em̄ p̄deceſſorū nō vidētur ligare ſucceſſores ſi em̄ pater voueat ꝙ filius intrabit religionē. niſi filiꝰ ꝯſentiat nō tenetur. ergo p̄cedētes nō poterūt ligare ſuc ceſſores ſuccedētes ad cōtinentiam. ¶ Ad quod dicēdū ꝙ licet hmōi copula carnalis cauſa ꝓlis ꝓcreande nō eēt peccatum legis veteris vel etiā tꝑe apoſtoloꝝ. nihil ominus pōt eē in pn̄ti tꝑe peccatū rōe alicuius obliga tōnis ſuperueniētis. que inducta eſt ꝓpter maiorē hone ſtatem eccl̓ie. ¶ Ad ſecūdum v̓o dd̓m. ꝙ licet aliqn̄ non fuerit ꝓhibitio. nihilominus mō eſt ꝓhibitio ꝓpter ma lū incōtinētie quod regnat in ꝑſonis eccl̓iaſticis ⁊ ma nēte ꝓhibitōne manet peccatū. Adeſt etiā rō mundicie in cōtinentia ꝓpter cōtrectatōeꝫ ſacramenti diuini. ſi eī mundi debebant eſſe a mulieribus qui ꝓpoſitōis panes ꝯtrectabant: ſic̄ habet̉.j. reg. xxj. ml̓to fortius oportꝫ eē mundiciam a coitu muliebri in illis qui contrectare de bent ſacramentuꝫ altaris. ẜm illud yſa. lij. mundamini qui fertis vaſa dn̄i. ¶ Ad illud v̓o quod obijcitur de ſa cerdotibus orientalibus. dd̓m ē ꝙ nō ē ſimile. ſacerdo tes em̄ orientales in antiqua remanſerunt ordinatōne. ſacerdotes v̓o occidētales eccl̓ie legē habuerūt ſibi poſt tā de cōtinentia. ſicut habetur. xxxj. diſ. vbi dr̄. Aliter ſe habet orientaliū traditio eccl̓iaꝝ aliter ſancte romane eccl̓ie. Nam eoꝝ ſacerdotes. dyaconi atqꝫ ſubdyaconi matrimonio cupulātur. iſtius aūt eccl̓ie.i. occidentaliū nullus ſacerdotū a ſubdyacono vſqꝫ ad ep̄m licentiam habeat cōtrahendi matrimonium. hoc aūt videtur tra ctū ex Nicena ſynodo ẜm ꝙ in eadē diſtinctōe cōtinet̉. vbi dicitur. Nicena ſynodus volens corrigere vitā ho minū in eccleſijs cōmorantiū. poſuit leges quas cano nes vocamus. ī quarū tractatu videbatur dici vt xp̄i. p̄ſbiteri. dyaconi. et ſubdyaconi vxoribus nō vterētur. ſꝫ hoc qualiter ſit intelligendū ibidem exprimitur. ¶ Si v̓o queratur. vtrū teneantur ex voto vel ex cōſtitutōne. Dicendū eſt ꝙ ex vtroqꝫ. ꝙ em̄ ex voto teneantur patet per hoc quod dicit greg. mihi videtur vt a pn̄ti die epi ſcopis omnibꝰ dicat̉. vt nullū facere ſubdyaconū preſu mant: niſi qui ſe victurū caſte ꝓmiſerit. et hoc intelligi tur vel expreſſe vel eoip̄o ꝙ ꝓmouetur ſicut habet̉. xxiij diſ. ꝙͣꝙͣ omēs. ⁊ hoc inoleuit ex cōſuetudine. ⁊ iō iā de bitum ē acſi exprimeretur. ſicut habet̉. l. diſ. quod ea ra tione etiā cōſtitutōis tenētur. ſicut dicit greg. eos qui ꝓhibitōem factam a ſuis vxoribꝰ continere noluerut ad ſacrum ordinē nolumꝰ ꝓmoueri. quia nullus debet ad altaris mīſterium accedere. niſi caſtitas an̄ ſuſceptū miniſteriū fuerit approbata. Et dicit beda ſuper lucam ſacerdotibus vt ſꝑ valeāt aſſiſtere altaribꝰ: ſꝑ ab vxori bus ē ꝯtinēdū. ſꝑ caſtitas obſeruāda p̄cipit̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de oriētalibꝰ ſacerdotibꝰ vtrū cōſimiliter teneant̉. cū cōſimilis videat̉ eē rō. dd̓m ꝙ aliter obligā tur ad ꝯtinētiā oriētales: ⁊ aliter occidētales. Prienta les em̄ ẜm ꝙ dic̄ in hͦ obligant̉ ad ꝯtinētiaꝫ. ꝙ tꝑe vicis ſue nō debebāt cōmiſceri. oꝫ eī eos ꝗ altari mīſtrāt ī tꝑe oblatōnis eē cōtinētes ī oībꝰ. vt a deo poſſint cōſequi q̄ ſimpl̓r poſtulāt. Pret̓ea ī hoc fit eis p̄iudiciū ꝙ pꝰ mor
tē vxoris nō pōt ꝯtrahere. In occidētali v̓o eccl̓ia ad ꝑ petuā ꝯtinētiā obligāt̉ ī ſacris ordinibꝰ ꝯſtituti. ¶ Membrum ſecundū Ecūdo querit̉ de ꝯꝑatōe huius peccati ī ceſtꝰ. ad illud pct̄m inceſtꝰ qd̓ dr̄ eſſe ꝯſan guinitatis vel affinitatis. ⁊ vidr̄ ꝙ maiꝰ ſit pct̄m. maior em̄ affinitas ſpūalis eſt ꝙͣ carnalis. ſicut p̄ualet ſpūs carni. gͦ maius vidr̄ eē hͦ pec catū illo. ¶ Preterea. hic ē quedaꝫ ſacre rei violatio ibi v̓o nō. gͦ hoc peccatū vidr̄ eē maiꝰ illo. ¶ Cōtra. vincu lū ꝯſanguinitatis ē vinculū nature. vinculū aūt nature ē vinculū p̄mū. gͦ peccatū carnis qd̓ ē ꝯͣ illd̓: maius ē qͣ pct̄m qd̓ ē ꝯͣ vincl̓m ſpūale. ¶ Itē ponatur ſil̓itudo pr̄is ſpūalis ad carnalē ⁊ nō ecōuerſo cū dr̄. ita dilige̓ debet hō eū ꝗ ſe ſuſcepit de ſacro fonte ſic̄ pr̄em. ⁊ ſil̓iter argu itur ꝙ n̄ pōt fieri ꝯiugiū inter ꝑſonas q̄ hn̄t ſpūalē ꝓxi mitatē. ſicut nō pōt eē ꝯiugiū inter ꝑſonas q̄ hn̄t ꝯſan guinitatē. vn̄ dr̄. xxx. q. iij. in prī. Arbitror n̄ poſſe fieri qd̓libet legale ꝯiugiū. quādoquidē nec inter eos qui na tura ⁊ inter eos qui adoptatōe filij ſunt venerāde leges romane mr̄imonia cōtrahi ꝑmittur. addicit̉ gͦ ſil̓itudo a vinculo naturali vſqꝫ ad vinculuꝫ ſpūale. ꝑ qd̓ videt̉ ꝙ fortius ſit vincl̓m cōſanguinitatis ꝙͣ ſpūalis ꝓximi tatis. ⁊ ita maior ē trāſgreſſio cōtra illd̓ ꝙ ꝯͣ illd̓. ¶ Ad quod dicēdum. videt̉ ꝙ dignior ē ꝓximitas ſpūalis ꝓxi mitate carnali qͦ ē ꝑ affinitatē. ⁊ ita rōe dignitatis licet maius videat̉ eē pct̄m cōtra illā ꝙͣ illā. qꝛ tn̄ ꝓximitas naturalis pͥor ē ⁊ vniuerſalior. quo ad hoc videt̉ maior iniuria ex iſta parte ꝙͣ ex illa. ⁊ ita vident̉ excedētia eē et exceſſa. Pretea rōe diuerſarū ꝑſonarū ī linea cōſan guinitatis ⁊ ꝓximitatis ſpūalis. q̄ em̄ remotior eſt ī li nea ſpūalis ꝓximitatis: minus peccat illa q̄ ꝓpinquior ē in linea ꝯſanguinitatis. ⁊ ſil̓r q̄ remotior ē ī linea con ſanguinitatis minꝰ peccat ꝙͣ q̄ ꝓpiquior ē in linea cogͣtō nis ſpūalis. Si v̓o fiat collatio inter ſpūalem cognatō nē et affinitatē. maius peccatū videtur eē. cuꝫ ſit pecca tū carnis ꝯͣ ſpūalē cognatōem ꝙͣ ꝯͣ affinitatē. licꝫ affini tas ꝓpior eēt ꝙͣ ſpūalis ꝓximitas. affinitas em̄ erat ī le ge veteri. ſpūalis v̓o ꝓximitas ex lege noua videt̉ initi um ſumere rōne catheciſmi baptiſmi ⁊ ꝯfirmatōis. pͥn cipaliter v̓o rōe baptiſmi. ⁊ ita patere pōt ſolutio. ¶ Membrū tercium Ercio queritur ī ꝗbꝰ caſibꝰ ꝯtīgit peccaē̓ rōe huius vl̓ illius. Et pͥmo rōe voti. Se cūdo rōe ſpūal̓ ꝓximitatis ſeu ꝯgnatōis. Et pͥmo querit̉ vtrum mulier q̄ emiſit votū caſtitatis lolenne: peccet reddendo debitū pꝰ mr̄i moniū ꝯtractū. Et vidr̄ ꝙ ſic. votū eī ſolenne ⁊ impedi ꝯtrahēdū ⁊ dirimit ꝯtractū. cū gͦ de iure n̄ poſſit mane̓ ī ꝯiugio: nec dꝫ pete̓ debitū nec redde̓: gͦ ſi reddit peccat. ¶ Cōtra nō minꝰ obligat ſimplex votuꝫ ꝙͣ ſolenne. ſed ſi ſimplex eēt votū: poſt ꝯtractu mr̄imonium nō peccaret reddēdo debitū. licꝫ peccaret petendo. ſic̄ pl̓es dicūt. gͦ voto ſolēni exn̄ti nō peccat ml̓ier reddēdo debitū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ vbi ē votū ſolēne factū per ꝓfeſſionē: peccat mulier reddendo debitū. nō em̄ ꝓprie dr̄ debitū cū nō eſ ſet vere mr̄imoniū. ẜm ꝙ mr̄imoniū ē legittima ꝯiūctō viri cū muliere. hec aūt nō ē legittima. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ nō minꝰ obligat votū ſimplex ꝙͣ ſolēne. dicēdū ē ꝙ hoc verū ē rōe eius qd̓ ē votū. ſꝫ nō rōe ſolennitatis adiūcte. rōne em̄ ſolennitatis adiuncte obligat̉ eccl̓ie et mediante eccl̓ia deo. ⁊ iō cōſtituit eccl̓ia vt illegittima maneat ꝑſona hmōi oīno ad mr̄imoniū. Si d̓o dicat̉ nōdū facta ē ſeꝑatō ab eccl̓ia lꝫ ſeꝑari debeat ⁊ iō le gittimū de beat reddere debitū. dd̓m ē ꝙ cū ꝯſtet ſibi de ſolennitate voti. lꝫ nō ꝯſtet iudici: tenet̉ nō reddere cuꝫ hac ꝯſcīa. Si v̓o nō ꝯſtet de voti ſolēnitate ẜm iudiciuꝫ eccl̓ie pēdēte cā. debitū videt̉ eē reddēdū. cū ꝯſtet de mr̄i monio ⁊ n̄ ꝯſtet de voti ſolennitate.

Queſtio .clxx.
.§. j. Deinde queritur de muliere q̄ votū caſtitatis emiſit ⁊ poſtea iurauit ꝙ cō traheret cū quodā. vtrū peccet ſi nō ꝯtrahat: aut ſtandū eſt ſimplici voto? Et videt̉ ꝙ ſtanduꝫ ē ſimplici voto. vo tum em̄ ſimplex nō minꝰ obligat ꝙͣ ſolēne: ſꝫ ſi ſolēne eſſet iuramentū: tanꝙͣ illicitū reſcindendū eſſꝫ gͦ peccaret con trahēdo pari gͦ rōne exn̄ti ſimplici voto. ¶ Contͣ. iuramē tum obſeruandū eſt qd̓ nō v̓git in deteriorē exitū: ſꝫ iſtud iuramentū ē ꝓ mr̄ionio. ꝯtinentia aūt mr̄ionij lꝫ minor ſit ꝙͣ ꝯtinētia v̓ginalis aut vidualis: tn̄ mr̄ioniū non diſ ſoluit̉ ꝓpter ſimplex votū. et ita videt̉ ꝙ duplex vinculuꝫ remaneat. videt̉ gͦ ꝙ nō peccet ꝯtrahēdo. ¶ Prete̓a dr̄ in quadam decretali ꝙ ſi ꝯtraxerit pꝰ iuramentū: remane re dꝫ in mr̄ionio. ex qͦ p̄ſumit̉ ab initio nō fuiſſe illicitū. ſi em̄ ab initio fuiſſet illicitū ꝓcedente tꝑe nō ratificaret̉ ¶ Ad qd̓ dicendū. ẜm illud ꝙ ꝯtinet̉ in decretali. ꝙ niſi ꝯtraxerit nō dꝫ reddere debitū. et age̓ dꝫ pnīam de iura mento temerario et ꝑmanere in voto. ſiue aūt iurauerit ſiue nō. peccat ꝯtrahēdo ꝯſentiēdo in carnalē copulā ꝓ pter voti tranſgreſſionē. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ in con trariū. dicendū ē ꝙ lꝫ eque obliget votū ſimplex ⁊ ſolen ne: nō tn̄ rōne ſolēnitatis. vn̄ ſi ꝯtractū eſt mr̄ioniū poſt votū ſimplex: reddere dꝫ debitū pꝰ ꝯſūmatū mr̄ioniuꝫ. ⁊ ge̓ pnīam d̓ tranſgreſſione voti. ſi d̓o nō eſſꝫ mr̄imoniū ſummatū poſſet vtrūqꝫ ſeruari. poſſet em̄ ꝯtrahe̓ et ad frugē melioris vite tranſuehe̓ ita ſeruaret̉ iuramentū et votū. nihilominꝰ tn̄ indiſcretū fuit iuramentū. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ cōſūmatio mr̄ionij fuit inſtituta qꝛ al̓r nō videbat̉ ratificari ī poſteꝝ. dicenduꝫ ē ꝙ qͦdāmo do fuit licitū.ſ. inꝙͣtum ꝯſentit in vinculū ꝯiugale. inꝙͣ tum v̓o ꝯſentit ī copulā carnalē: qͦdāmodo illicitū. ⁊ licꝫ malū eſſet ẜm ꝙ illicitū: ex illo tn̄ malo elicit deꝰ bonum ⁊ rōne eiꝰ ꝙ fuit mr̄ioniū ꝯſūmatū tenet̉ redde̓ debitū: et qd̓ nō fuit priꝰ debitū īmo indebitū poſtea factū ē debitū ſi em̄ priꝰ ꝑmitteret ſe cognoſci peccaret: nūc aūt non pec cat reddēdo. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ iuramentum illuc erat ꝓ mr̄ionio qd̓ fortiꝰ hꝫ vinculū voto ⁊ ita nō v̓gebāt in deteriorē exitu. Dicendū ē ꝙ lꝫ eēt ꝓ mr̄ionio qd̓ in ſe ſct̄m ē: tn̄ erat ꝯͣ votuꝫ qd̓ p̄ceſſit. et ideo qͦ ad hͦ v̓gebat in deteriorē exitū. et iō nō obſeruādū ſꝫ agenda pnīa ꝓ teme ritate iuramēti qd̓ dꝫ eſſe cū iudicio. ſic̄ dr̄. iiij. hiere. Queritur etiam ſi.§. ij. mulier dederat fidē alicui de ꝯtrahēdo ⁊ poſtea votū ꝯti nētie emiſit ex aliqͣ cā. vtrū peccet pct̄o inceſtꝰ ꝯtrahēdo. ⁊ carnal̓r ſe ei ꝯmiſcēdo. ⁊ ſupponamꝰ ꝙ ml̓ier talis ſit q̄ ex infirmitate carnis nō valeat ꝯtine̓. Ꝙ aūt peccet pct̄o inceſtꝰ faciēdo ꝯͣ votū. ptꝫ ex hͦ ꝙ emiſit votū ꝯtinētie. pꝰ votū aūt ꝯtinētie emiſſuꝫ et̄ ꝯſenſit ī carnalē copulam et carnal̓r cognita ē: gͦ peccauit pct̄o carnis ꝯͣ votū: gͦ cōmi ſit inceſtū. ¶ Contͣ. videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ in decretali. vbi dr̄ ꝙ de fide mētita ⁊ voto violato agat ꝯgruā ſatiſfactōeꝫ. et cui vult in dn̄o nubēdi licētia ꝯcedat̉: ſꝫ nō intendit pa pa p̄ſtare aucͣtem peccādi: gͦ nō peccauit ſic ꝯtrahendo ⁊ carnal̓r ſe ꝯmiſcēdo. ¶ Ad qd̓ dicendū ē. ꝙ illud qd̓ dīc papa. reſpicit illud quod dicitur de duobꝰ malis minus nalū ꝯcedendū ē. minꝰ aūt malū ē mulierē ꝯtrahe̓ mr̄io niū pꝰ votū ſimplex emiſſuꝫ: ꝙͣ incurre̓ reatū fornicatōis et ideo his ꝯditōibꝰ exn̄tibꝰ ꝯcedit papa licētiā nubendi. ꝙ agat̉ pnīa de violatōne poti. Nec dr̄ eē pct̄m ince is ſi reddat debitū ptꝰ mr̄ioniū ꝯtractū. vel ſi carnalit̓ ꝯmiſceat̉: ſꝫ ſi extra mr̄ioniū fieret cū ꝑſona q̄ votū emi ſit: hoc aūt tm̄ dicit̉ de voti violatione. Conſequēter dice.§. iij. dum eſt de caſibꝰ ꝑtinentibꝰ ad pct̄m inceſtꝰ ſiue ſacrile ij. ẜm aliū modū qd̓ ꝓuenit ꝯtra cognatōeꝫ ſpūaleꝫ aut ſpūalem ꝓximitatē. Pōt gͦ queri vtrū peccet vir pctō in ceſtus ꝗ baptizat filiaſtrū ſuū vel filiaſtrā ſuā. et poſtea cognoſcit vxorem ſuaꝫ cuius efficitur compater? ⁊ vide
tur ꝙ ſic. Inceſtus em̄ eſt peccatū carnis ꝯtra ꝓximitatē ſpūalem: ſed hec eſt ꝓximitas ſpūalis ꝯtracta: gͦ peccat de inceps illā cognoſcendo. ¶ Iteꝫ in can̄. hr̄. ꝙ a primo pabulo ſacrati ſalis et ingreſſu eccl̓ie vſqꝫ ad ꝯfirmatio nem ꝑ criſma. nullus xp̄ianꝰ ſuā ꝯmatrem ꝯiugē ſumere debet. et ibidē dr̄ ſeꝑant ſe ne ſuadente dyabolo tale vici um moleſtat. Et loꝗtur ibidem. vtruꝫ viri aut mulieres poſt ſuſceptōneꝫ de ſancto lauacro poſſint redire ad pro priū thorū. ¶ Contra. aut factū eſt neceſſitate vrgente: aut factum eſt ex fraudulentia: aut ex ignorantia. Si ex ignorantia: ignorantia eos excuſare videt̉. Si v̓o ex ma licia: fraus nō debet patrocinari. Si v̓o ex neceſſitate: n̄ debet ei imputari ad culpaꝫ. vbi eī ē neceſſitas pct̄m nō eſt: reſtat gͦ ꝙ non peccāt pct̄o inceſtus. ¶ Ad qd̓ dicen dum eſt. ꝙ ſi factū fuit ex neceſſitate. cū nulla alia perſo naͣ eſſet pn̄s q̄ poſſet baptizare. nō negat̉ ꝗn poſſit poſtea reddere debituꝫ et exigere ſic̄ hr̄. xxx. q. j. ad limina. vbi ponit̉ caſus de illo qui filiū ſuum in neceſſitate baptiza uit. Si v̓o fuerit ex ignorantia vel ex malicia: rōne igno rantie excuſat̉: ratiōe v̓o malicie pnīam debet agere: ſed nec abinuicē ſunt ſeꝑandi nec alter alteri dꝫ ſubtrahere debitū. ſicut hr̄ extra de cognatōne ſpūali: ſi vir vel muli er. ¶ Ad obiectū aūt dicendū eſt. ꝙ licꝫ cognouerit poſt ꝯpaternitatem ꝯtractā non peccat reddendo debitū cuꝫ ex neceſſitate illud actū fuerit. ſi d̓o ex malicia actū eſſet etſi nō peccet reddēdo debitū: peccat tn̄ in exigēdo. ¶ A aliud v̓o dicendū. ꝙ illud qd̓ dicit̉ in cano. pōt intelligi de illis ꝑſonis q̄ ante ꝯiugiū ſiue mr̄ioniū ꝯtraxerūt ad inuicē ꝓximitatē ſpūalem. Illud aūt qd̓ ſcd̓o dicit̉ intel ligit̉ de illis ꝑſonis vbi ignorantia interuenit. ¶ ſꝫ po teſt queri ꝗd ſi vterqꝫ reliqͦ ſciente ſuſceꝑit ꝯmunē filiū de ſacro fonte. peccāt ne adinuicē pct̄o inceſtꝰ petēdo vel reddendo debitū. Ad hoc rn̄dendū eſt. ꝙ in hoc caſu vtͣ qꝫ perſona ſuo iure priuat̉ et neuter pōt petere: neqꝫ ſi pe tat aliꝰ tenet̉ reddere. ¶ Deinde querit̉ ſi inter ſacerdo tem ꝯfeſſorem et ip̄m penitentē ſiue ſuſceptū in pnīa ꝓxi mitas ſpūalis ꝯtrahit̉. vtrū filiꝰ ipſiꝰ ꝯfeſſoris ꝯmittat ī ceſtū cū muliere ſic ſuſcepta in pnīa. vel ſi pōt eā ducere? Ꝙ nō poſſit eaꝫ ducere videt̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄ in can̄. oēs qͦs in pnīa ſuſcepimꝰ ita ſunt filij nr̄i vt baptizati ſuſcepti: ſꝫ filiꝰ ſacerdotis nō pt̄ ꝯtrahere cū muliere ſuſcepta in ba ptiſmo: gͦ nō pōt ꝯtrahere filiꝰ ꝯfeſſoris cū muliere ſuſce pta in pnīa. ¶ Preterea videt̉ eſſe ſua ſoror ſpūalis. erg. ꝯmitti inceſtꝰ. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ nō eſt ſimile de vi culo ſpūali ſacr̄i pnīe et ſacr̄i baptiſmatis. Illud em̄ qd̓ eſt baptiſmatis ē maioris reuerētie et ſct̄itatis: cū bapti zato nō ficte dimittat̉ om̄is culpa et pena et ideo ꝓximi tas ſpūalis magis extendit̉. ſi em̄ aliꝗs ſuſcipit aliquaꝫ ꝑſonā in pnīaꝫ ꝯtrahit̉ vinculū ſpūale inter patrē ⁊ fili um: ſꝫ nō ꝓpter hoc inter ꝑentes hmōi ⁊ illiꝰ vel ꝓlē huiꝰ et illiꝰ. Si v̓o ſuſcipit̉ ī baptiſmo: ꝓximitas ſpūalis cō trahit̉ inter filiū baptizatū et mulierē baptizatā: vnd̓ in can̄. non oꝑtet filiā ſuā quā de ſacro fonte ſuſceꝑit aliqn̄ filio ſuo in matrimonio tradere. ¶ Queſtio. clxxj. de pecca to contr aturam. Onſequēter dicen dum ē de maxīo pct̄o carnis qd̓.ſ. eſt ꝯī naturā. qd̓ fit multis modis. Aliqn̄ em̄ ꝗs oꝑat̉ turpitudinem ī ſemetip̄o et dr̄ mollicies. Aliqn̄ v̓o cū alio vel alia: et hoc ꝯtingit multipl̓r cū.ſ. maſculꝰ cū ſeīa ī mēbro nō ad hͦ ꝯceſſo: vel femīa inordīate cū viro. Deinde maſculꝰ cū maſcl̓o. vel feīa cū feīa. Ultīo cū ſit cū re irrōnali. ⁊ in hͦ gene̓ tanto ē deteriꝰ: qͣnto ē maior nat̉e ꝑuerſio. Ꝙ autē ſit maiꝰ ꝯꝑatōe illoꝝ: pꝫ ꝑ hͦ qd̓ dīc augꝰ. de adulterinis ꝯiugijs. Oīm hoꝝ pctōꝝ peſſimū ē qd̓ ꝯͣ naturā fit. ⁊ di cit aug. in li. de ꝯfeſſi. Flagicia q̄ ſunt ꝯtra naturā: vbiqꝫ ac ſemꝑ repudiāda ſunt atꝫ puniēda. nec mirū: qꝛ viola

tur ipſa ſocietas que cum deo eſſe nobis debet. maxīe cū eadem natura cuiꝰ ille eſt actor libidinis ꝑuerſitate pol luitur. ¶ Pōt aūt queri de ꝯꝑatione hoꝝ pct̄oꝝ inter ſo ẜm rōnem magnitudinis. Scd̓o de pena hꝰ pcti. Tercō de caſibꝰ aliquibꝰ in quibꝰ dubitat̉ vtrum ſit ꝯtra natu ram vel non. ¶ Nembrum primū D primū ſic videt̉ ꝙ mollicies ſit maiꝰ pec catuꝫ in hͦ genere. prima.n. rō in pͥncipijs generatōnis ad quā ordinat̉ ꝯcubitꝰ eſt: vt alterū ſit agēs et alterū ſit recipiēs. in hoc aūt pct̄o nō remanet hec rō. in alijs v̓o remanet rō alteri tatis licet ī alijs ſit oppoſitio nature: gͦ hoc eſt primum ⁊ maximū pct̄m in hͦ genere. ¶ Ad hͦ facit qd̓ hr̄ in gen̄. xx. xviiij. vbi dr̄. ꝙ ꝑcuſſit dn̄s eum ꝗ ſemen fundebat in ter ram: ne liber fratris noīe naſcerent̉. eo ꝙ rem deteſtabi leꝫ faceret: ex qͦ videt̉ ꝙ iſtud ſit maximū pct̄m in illo ge nere. ¶ Sed econtra videt̉ illud eſſe maximū vbi nō ſal uat̉ ſpēs in ip̄is ꝯmiſcētibꝰ. dr̄ em̄ ſuꝑ illud Gen̄. xxxvij. accuſauit frēs ſuos crimīe peſſimo. glo. ꝙ cū pecoribꝰ mi ſcebant̉. gͦ hoc ē peſſimū in illo gene. ¶ Preterea ad hͦ eſt genero vt ꝯſeruet̉ ſpēs. vbi gͦ plus ē de oppoſitōe ad ſpēꝫ ibi eſt maior oppoſitio ꝯͣ naturā: gͦ maiꝰ pct̄m in hͦ gene. ¶ Item maximū pct̄m eſt ſpūale ydolatria: ſꝫ huic ī illo enere ꝓportōnaliter rn̄det aliqd̓ in gene̓ pct̄i carnalis. gͦ idē erit maximū in illo gene̓: ſꝫ hoc videt̉ eſſe pct̄m illd̓ qd̓ eſt maſculi in maſculū et hmōi ſicut hr̄. j. ad Ro. ſu per illud relicto vſu naturali. glo. quantū ydolatria per imperiū ⁊ grauiſſimū delictū eſt: tantū ꝯpenſatio ꝑ hor renda ⁊ ꝑ ſordida paſſio quā receperūt in ſemetip̄is. ⁊ lo quit̉ ibi de pct̄o ꝯͣ naturam in qͦ maſculi in maſculos ⁊cͣ. gͦ illud ē maximū pct̄m in illo genere. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ in illo gene̓ maximū dr̄ illud qd̓ eſt ꝯͣ naturam ſpeciei vbi fit coītus cū re alteriꝰ generis ſpēi. ¶ Ad obiectuꝫ at̄ primo dicendū eſt. ꝙ licet pͥma rō in pͥncipijs generatio nis ſit ẜm actiuū et receptiuū ibi aūt hoc deſit: nō ꝓpter hoc dicet̉ maiꝰ pct̄m in illo gene̓ licet enorme ſit in ſe. ibi em̄ ex hoc pct̄m ē. qꝛ illud qd̓ ordinatum ē ad materiam generatōis. nō ex inſtinctu ordinato nature emittit̉: nec in alteruꝫ qd̓ debito mō ſit receptiuū fundit̉. hoc aūt eſt minꝰ ꝙͣ vbi in alterū indebito mō receptiuū. Aliqn̄ tam̄ mollities ſumit̉ ꝓ pct̄o qd̓ eſt in his ꝗ paciſci ſunt. et hoc mō eſt grauiſſimū pct̄m ꝯͣ naturā. qn̄ qd̓ eſt actiuum ẜm naturā ſupponit̉ ad recipiendū. ¶ Ad aliud v̓o dicenduꝫ ꝙ licet illud pct̄m ſit deteſtabile. tn̄ in hͦ erat ampliꝰ de teſtabile ꝙ voluit ſemen deſtrui ne ſuſcitaret̉ ſemen frīs defuncti. vn̄ aggrauatio ē in illo genere pct̄i. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉ vltimo. dicendū ē ꝙ cū ꝯꝑatur pct̄m pec cato. hoc eſt rōne generis pct̄i: pct̄m em̄ qd̓ eſt ꝯͣ naturaꝫ eſt ſummū in gene carnaliū pctōꝝ. cum ſicut infidelitas dr̄ ſummū in gene̓ ſpūaliū pct̄oꝝ. dico aūt infidelitatem ydolatrie. cū em̄ ſint. x. p̄cepta in decalogo: ex ꝑte prime tabule ſummū dr̄ infidelitas ydolatrie. in ſcd̓a v̓o tābu la ex ꝑte pct̄i carnalis ſummū dr̄ pct̄m quod ē ꝯtra natu ram. vn̄ illud dr̄ innominatū pct̄m ſiue paſſio ignomīe: quia priuat nomen a dep̄henſo in tali crimine. et eſt ita enorme: vt nec in recordatōeꝫ debeat ꝑuenire. ¶ Nembrum ſecundū Ecundo querit̉ de pena huiꝰ pct̄i. Ꝙ autē puniat̉ morte ẜm legeꝫ hūani pꝫ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ in codice. ꝗ puero ſtuprū adducto vl̓ corrupto comite ꝑſuaſerit capite puniatur ſi gͦ ꝑſuaſio punit̉ tantū: ml̓tomagis ⁊ ip̄a oꝑatō. ¶ Si militer dr̄ in leui. xx. vbi loꝗt̉ de pct̄o ꝯͣ naturaꝫ dicēs. ꝙ dormierit cū maſculo coitu femīeo ⁊ vterqꝫ nephas oꝑa tus ē morte moriat̉. Et dīc orige. hoc pct̄m iniuria nat̉: eſt vn̄ et morte mulctari decretū eſt. ¶ Sil̓r in deteſtatō crimīs ip̄m pecus iubeba ccidi. nō qꝛ ip̄m pecꝰ deli ret: ſꝫ ne fieret refricatō me vn̄ aug. in qōibꝰ leui.
Inde pecora iubent̉ occidi: qꝛ tali flagitio ꝯtaminata: in dignā refricant mēoriaꝫ facti. dn̄s aūt nō tm̄ penā mor tis ſꝫ etiā genꝰ mortis horribile īflixit ſic̄ hr̄. xix. gen̄. vbi dr̄. ꝙ pluit dn̄s ſuꝑ zodomā ⁊ gomorrā ſulphur ⁊ igneꝫ de celo ⁊ ſubuertit ciuitates ⁊ om̄s regiones circa ⁊ vn uerſos habitatores vrbiū. vt ex gene̓ pene genꝰ pct̄i on̄de retur. Un̄ dīc greg. cū dn̄s ſcelera carnis puīre decreui ſet: qͣlitate vltōnis īnotuit maculā crimīs. ſulphur em̄ fe tet: ignis ardet. ꝗ gͦ ad ꝑuerſa deſideria carnis fetore ar ſerant: iure ſulphure ⁊ igne ꝑierūt. ¶ Sꝫ pōt q̄ri ꝓpter ꝗd infantes cū ꝑentibꝰ cremati ſunt ī zodomis: cuꝫ īmu nes eēt a culpa? Ad quod dicendū. ꝙ hoc factū ē in de teſtatōeꝫ crimīs ne de eoꝝ origine aliqd̓ remaneret veſti giū. et ꝓuiſuꝫ ē illis: ne diu viuētes exempla patrū ſeque rent̉: et ſic leuiꝰ punirent̉. ꝑentes aūt taꝫ ꝓ ſe ꝙͣ ꝓ eis re erant mors em̄ filioꝝ crimē eſt ꝑentū. ¶ Sꝫ adhuc q̄ri tur rōne pene. videt̉ em̄ cū ſit gͣuiſſimum pctm̄ et maxīe deteſtabile ꝙ maxīa rn̄deat ei pena in futuro. ¶ Sꝫ vidr̄ ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ dr̄. xj. math̓. remiſſiꝰ erit terre zodomo rū ī die iudicij ꝙͣ tibi. gͦ maior pena debet̉ ip̄i capharna um in futuro ꝙͣ ip̄is zodomitis: ſꝫ ſicut ibideꝫ tangit̉. illi capharnaū ī hͦ peccauerūt ꝙ nō credider̄t. maiori gͦ pēa dignū eſt pct̄m infidelitatis ꝙͣ pct̄m qd̓ eſt ꝯͣ natura. Sꝫ videt̉ ꝙ maxīa pena deberet rn̄dere pct̄o ꝯͣ naturaꝫ. Dr̄ em̄..xvij. luc. ſuꝑ illud qͣ die exijt lotha zodomitis. gl. be de. p̄termiſſo maxīo ſcelere zodomitaꝝ: ſola ea ꝯmemo rat q̄ vel leuia vel nulla eſſe putarēt̉. et dīc de cōmeſtione ⁊ negociatōne. cū igr̄ ibi maximū ſcelꝰ reputet̉ maxīa pe na dignū reputat̉. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ pct̄m ꝯͣ naturā reū eſt ſiue reū efficit maxīa pena in futuro. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝑ illud. xj. math̓. dicendū eſt ꝙ non loquỉ ꝙͣtū ad penā iſtiꝰ pct̄i: ſꝫ loꝗt̉ ꝙͣtū ad penā infidelitatis ī ip̄is zodomitis ꝯꝑatōne ad infidelitatē eoꝝ de capharna um. ꝗa maior debet̉ pena ꝓ infidelitate illoꝝ ꝗ habuerūt cām motiuā ad credendū: ꝙͣ illoꝝ ꝗ nō habuerūt. vn̄ dr̄ ibidē ſi in zodomis facte fuiſſent v̓tutes q̄ facte ſunt ī te: forte māſiſſent vſqꝫ in hūc diem. ex qͦ apparet ꝙ loꝗtur de ꝯꝑatōne infidelitatis ad infidelitateꝫ. Infidelitas enim illa q̄ dr̄ in illis ꝗ nō credūt: ad generalē iniuſticiā perti ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ de caſibꝰ in quibꝰ dubitatur vtrū ſit pct̄m ꝯͣ naturā vel nō. querit̉ eniꝫ de viro et muliere q̄ ꝓpter pīguedinē quā hn̄t non poſſunt adinuicem reddere debi tum mō ꝯſueto in debito vaſe. et ex infirmitate carnis n̄ pn̄t ſe ꝯtinere. et ꝑiculū eſt ſi patiant̉ inciſionē. vtrū poſ ſint reddē debitū carnis ī debito vaſe mō nō ꝯſueto? Qd̓ videt̉: eo ꝙ duobꝰ exn̄tibꝰ malis. minꝰ maluꝫ ꝯcedit̉ ſiue ꝑmittit̉. niſi alterū illoꝝ ſit expediēs ꝓpter maioris ma li vitatōeꝫ: ſꝫ graue malū eſt adulteriū in ꝯiugato vel cō iugata: minꝰ v̓o coitꝰ viri cuꝫ vxore illicitꝰ ſꝫ tamē in vaſe debito mō incōſueto. ¶ Preterea dicit aug. in li. de bono ugali. ꝙ longe minꝰ peccat ꝙͣtūlibet aſſiduꝰ ad vxorer ꝙͣ rariſſimꝰ ad fornicatōeꝫ: cū gͦ iſte peccet in vxore: min peccat ꝙͣſi ꝑpetraret fornicatōeꝫ aut adulteriū. ¶ Prete rea cū fiat ī debito vaſe videt̉ eſſe vſus nat̉alis. vſus aūt nat̉alis ꝗ ꝓlabit̉ vltͣ ꝓpagandi ncc̄itateꝫ ē venialis ī vx ore. ſic̄ dic̄ aug. gͦ hmōī vr̄ eſſe venialis: ſꝫ aliꝰ ē dānabilis videt̉ gͦ ꝙ ꝑmittendū ſit viro ſic indebito mō vxorē ꝯgno ſcere. ¶ Contra ſuꝑ illud. j. ad Ro. in eū ꝗ eſt ꝯͣ naturā. glo. ꝯͣ naturā ē ꝯcubitꝰ qn̄ vir cū ipſa vxore alio mō ꝙͣ d cet dormierūt: ſed alio mō dormit iſte cū ipſa ꝙͣ decet: ꝯtra naturaꝫ hmōi coitꝰ: ſed ꝯͣ ꝯcubitꝰ natura eſt ma peccatum ꝙͣ fornicatio vel adulterium: ergo huiuſmodi eſt maius peccatū. nō gͦ ex ꝑmiſſione ꝑpetrandū. ¶ Iteꝫ concubitus ꝗ eſt ꝯtra naturam execrabiliter fit in mere trice ſed execrabilius in vxore vt dīc auguſtinus in li. de bono coniugali: ſed minus malum eſt cognoſcere mere tricem vſu naturali ꝙͣ eo qui eſt contra naturam. ergo

Queſtio .clxxij.
fornicatiom peccatum ꝙͣ hmōi. ergo ꝓpter vita tionē fornicatōis nō eſt tale malū ꝑpetranduꝫ in vxore. ¶ Pretēa. iij. ad col̓. ſuꝑ illud libidinem. glo. libido ē ar dor ꝑ qͣſlibet turpitudīes diſcurrēs: ſꝫ ardor ꝑ qͣſlibꝫ tur pitudines diſcurrēs vr̄ eſſe viciū ꝯͣ naturam: gͦ hoc pct̄m videt̉ eſſe ꝯͣ naturā de qͦ ſupͣ dictū eſt. ¶ Pretēa. cognoſcē ꝯiugatā ſuā mō brutali vr̄ eſſe ꝯͣ natura hūanā. ⁊ qd̓ ē ꝯͣ naturā hūanaꝫ ē valde graue pct̄m. gͦ hoc ē valde graue pct̄m. nullatenꝰ gͦ ex aliqͦ cauſa ꝑpetrādū. ¶ Ad qd̓ dix erūt quidā ꝓpter ncc̄itateꝫ dūmodo fieret in debito vaſe ſi cognoſce̓t mō nō ꝯſueto vir a pct̄o excuſabat̉ dūmodo cauſa ꝓlis fieret. Et rn̄debant ei qd̓ obiectuꝫ eſt de pct̄o ꝯtra naturā. ꝙ tūc dicebat̉ pct̄m pct̄m ꝯͣ naturā ſoluꝫ: ſi nō ea ꝑte corꝑis q̄ ad generanduꝫ eſt inſtituta vteret̉ ſed alia. qd̓ videt̉ hr̄i ꝑ hoc qd̓ dicit̉. j. ad Ro. ſuꝑ illud reli cto vſu naturali. glo. ꝗd eſt mutare vſum naturalē in eū ꝗ eſt ꝯtra naturā: niſi ſublato vſu ꝯceſſo: aliter vti ꝙͣ con ceſſum ē. cū illa ꝑs corꝑis nō habeat hꝰ mōi vſum datum a natura. Sꝫ dicendū eſt potiꝰ. ꝙ peccat vir ſic cogͦſcen do vxorē mō brutali. nec neceſſitas eū excuſat a toto licꝫ. diminuat qͣntitatē pct̄i. et lꝫ nō ſit modꝰ cognoſcēdi ꝯͣ naͣ turā generalē: eſt tn̄ modꝰ cognoſcēdi ꝯͣ modū nature rō nalem. vn̄ valde gͣuiter peccaret ꝗ ſic cognoſce̓t nulla ex iſtente naceſſitate. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de ꝯꝑatione pct̄i ad pct̄m. videt̉ dicendū ꝙ excedentia ſint et exceſſa. qͦ ad hͦ em̄ ꝙ ex vna ꝑte ē cognoſce̓ ſuā ex altera v̓o eſt co gnoſcere ſolutā ſiue alteriꝰ: maiꝰ eſt pct̄m fornicatio ſiue adulteriū iſto pct̄o. qͦ ad hͦ aūt ꝙ hic eſt modus brutalis ibi v̓o modus hūanus: maiꝰ eſt pct̄m ex iſta ꝑte ꝙͣ ex illa vn̄ nō eſt ſufficiēs cauſa qͣre ſic cognoſcat vitatio fornica tiōis. et ꝗa in vtraqꝫ ꝑſona eſt impedimentuꝫ. videtur ꝙ ꝯmune ſit vel eſſe debeat rō ꝯtinēdi manēte impedimēto Neqꝫ videt̉ dicendū in hoc caſu ꝙ facienda ſint mala vt vitent̉ deteriora. hoc at̄ totū ſaniori iudicio ē relinquēdū et in ꝑſona petente debitū ⁊ reddente: ſꝫ ꝯſtat ꝙ rō eſſen di ꝯtra naturā minor eſt ꝙͣ ẜm ſupradictos modos. ¶ Queſtio. clxxij. de pecca to ex i Om iam dictum ſit de pct̄o qd̓ eſt ex infirmitate ẜm ſe. et ẜm dr̄ias magis vſitatas: ꝯn̄ter dicēdū eſt de pct̄o qd̓ ē ex ignorātia ſiue ꝑ igno rantiā. ¶ Circa qd̓ querit̉ pͥmo vtrū a ctus malꝰ ꝑ ignorantiā ꝑpetratꝰ ſit pctm̄. Scd̓o vtꝝ actꝰ malus q̄ ſit ꝑ ebriętatē vel furorē vl̓ ꝑ pueritiā dicat̉ pec catu ꝑ ignorantiā. Tercio vtꝝ actꝰ malꝰ ꝑ ignorantiam iuris ꝑpetratꝰ ſit pctm̄. Quarto vtꝝ actꝰ ꝑ ignorātiā fct̄i ſit pct̄m vel nō. Quīto vtꝝ actꝰ ꝑ igͦrātiā liget ad penā lꝫ n ad ci ā. Sexto de ꝗbuſdaꝫ caſibꝰ qui fiunt ꝑ igͦrātiā. ¶ Nembrum primū D primū ſic. videt̉ ꝙ nō ſit pct̄m. Pct̄m eī ſicut dr̄ in li. de vera religi. adeo ē volūta riū ꝙ ſi nō ē volūtariū: nō ē pct̄m. ſꝫ qd̓ eſt inuolūtariū nō ē volūtariū. actꝰ autē malꝰ ꝑ ignorantiā ꝑpetratꝰ ē inuolūtariꝰ: gͦ non ē pct̄m. qd̓ ꝓ bat̉ ꝑ hoc qd̓ dic̄ ph̓s: inuoluntarijs ignoſcētia ꝯpetit et miſcd̓ia. ¶ Pretēa. inuoluntariū dr̄ qd̓ triſticiā affert et penitudinē: ſꝫ hͦ ꝯtingit ī hmōi gͦ nō eſt pct̄m. ¶ Iteꝫ aug in qōibꝰ ve. teſ. ⁊ no. quō reus ꝯſtituit̉ ꝗ neſcit qd̓ fecit? ſꝫ actꝰ malꝰ gnorantia ē hmōi. gͦ nō ex illo ꝯſtituit̉ aliꝗs reus pct̄i vel crimīs. ¶ Item volūtas rōnalis ſiue delibe ratiua ſeꝗtur cognitōeꝫ. ſi gͦ nō eſt cognitio nō ē volūtas deliberatiua: ſꝫ vbi eſt ignorantia nō ē cognitio: gͦ vbi eſt ignorātia nō ē volūtas deliberatīa: ſꝫ pctm̄ actuale mor tale hꝫ volūtatē deliberātiuā ꝓ cā. gͦ vbi ē ignorantia nō eſt pctm̄ actuale mortale. ergo actus malus ꝑ ignorātiā ꝑpetratus nō eſt peccatū. ¶ Contra aug. de adulterinis ꝯiugijs. Si norantiū ꝙͣuis minora ꝙͣ ſcientium.
peccata autem ignorantiuꝫ dicunt̉ pct̄a ꝑ ignorantiam. nō ꝓhibet gͦ ꝗn̄ ſit pct̄m: etſi fit ꝑ ignorantia. ¶ Iteꝫ gre ponit quandā differentiā pct̄i ex ignorantia cū dicit. ali ud pct̄m eſt ex infirmitate. aliud ex ignorantia ⁊cͣ. gͦ qd̓ dam eſt pct̄m ꝑ ignorantiā. ¶ Item. iij. act̄. ſcio ꝙ ꝑ igno rantiā feciſtis vos et pr̄es veſtri ⁊cͣ. et tn̄ illud fuit pctm̄ quod ptꝫ ꝑ hoc qd̓ ſeꝗtur. pnīam agite ⁊cͣ. Et ad thi. dr̄ miſcd̓iam ꝯſecutus ſum ꝗa ignorās feci. Et aug. contra donatuꝫ. Longe grauiꝰ eſt pctm̄ eiꝰ ꝗ ſciens ꝙͣ ꝗ neſciens peccauit. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ actus aliꝗs ꝗ fit ꝑ igno rantiā qui malꝰ eſt: pct̄m eſt. ſicut hr̄ in his q̄ obiecta ſūt ex vna ꝑte. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ in cōtrariū. dicēdū eſt ꝙ aliud ē inuoluntariū ꝑ ignorantiā inuincibilem. et talis actus cū nihil habeat de volūtario eo ꝙ ſimpl̓r dr̄ inuoluntariū: nō dicetur pct̄m: ſꝫ eſt inuoluntariū quod hꝫ aliquid admixtū de voluntario: et tale licꝫ qͦ ad quid ſit inuoluntariū. eo ꝙ quo ad ꝗd eſt voluntariū dicetur pct̄m. et hͦ dicit ph̓us his verbis. ꝗ ꝑ ignorantiā operat̉ aliꝗd nō aūt triſtat̉ in oꝑatione. volens ꝗdeꝫ nō oꝑatur qd̓ neſciuit nec rurſuꝫ volēs cū nō triſtet̉. vn̄ aliud nomē hēbit ab inuolūtario. ¶ Dicendū eſt gͦ ad illud qd̓ dr̄ in li. de vera reli. ꝙ ibi accipit̉ volūtariū ꝓut ē cōe ad vo tariū ſimplex et voluntariū ẜm ꝗd. ⁊ hoc mō dice illud qd̓ ē ꝑ ignorantiā pct̄m. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ vbi ē ſimplex inuolūtariū nō dicet̉ pct̄m: ſꝫ vbi ē volūtas in ꝑte licet nō qͦ ad om̄s circūſtantias pt̄ eſſe pct̄m. ph̓u aūt cū loꝗtur de inuolūtario loꝗtur de inuolūtario ſin pliciter. ⁊ qꝛ ꝯtingit eſſe inuolūtariū ſimpl̓r. ẜm ꝗd aūt volūtariū nihil ꝓhibet et ſi ſit ꝑ ignorantiā et triſticiam hēat cū cognoſcet: nihilominꝰ eſſꝫ pct̄m. ¶ Ad terciuꝫ d̓o dicendū. ꝙ loꝗtur aug. de furioſis quoꝝ ligata ē ratō vt neſciāt: et ī talibꝰ nō eſt reꝰ ꝗ neſcit quod facit. ¶ Ad qͣr tum dicendū. ꝙ licꝫ deliberatiua dependeat a cognitōne p̄cedente ⁊ nō ſit ꝑfecta cognitō: nihilominꝰ eſt volūtas ratione alicuiꝰ cognitōnis preambule. ¶ Mēbruꝫ ſecundū Ecūdo querit̉. vtrū actus malus ꝗ ſit per brietate. vel furoreꝫ. vel ꝑ pueritia: dicat̉ pct̄m ꝑ ignorantiā. et videt̉ ꝙ ſic. cum eniꝫ triplex ſit pct̄m: ex infirmitate. ex ignoran tia. ex induſtria. hoc aūt pct̄m nō ſit ex induſtria eo ꝙ il lud dr̄ irremiſſibile: huic autē quodāmō donat̉ veniā ſic̄ dicit amb. in li. de patriarchis ſi qua ꝑ vina delinq̄runt apud ſapientes iudices. venia ꝗdē facti donant̉ ſed leui tatis dānāt̉ actores. Nec vr̄ pctm̄ ex īfirmitate. ex infir mitate eī dr̄ pct̄m. ſic̄ dīc gr̄e. cū aliqn̄ cogͦſcit̉ malū: ni hilominꝰ ex fragilitate appetit̉. ſicut amat̉ bonū et ex in firmitate nō implet̉. cū gͦ in ebrietate nō cognoſcat̉ bo num aut malū ſiue diſcernat̉. non dicetur pctm̄ ex infir mitate ſꝫ ex ignorantia. ¶ Item amb̓. in li. de pr̄iarchis. Que ſobrij cauemꝰ: ꝑ ebrietatem ignorantes ꝯmittimꝰ. gͦ hmōi pct̄m videt̉ eſſe pct̄m ex ignorantia. ¶ Similiter pōt obijci de illis ꝗ aliqua agūt in furia. vel de pueris aliqn̄ iocōſe ꝑcutiūt: ignorāter em̄ crimē ꝯmittūt. ¶ Cō tra ſicut dīc ph̓s. illis q̄ ſunt inuolūtaria: ꝑ ignorantiaꝫ ꝯpetit ignoſcētia ⁊ miſcd̓ia: ſꝫ ebrijs nō ꝯpetit īmo dupli ces debent̉ maledictōnes: gͦ nō ſunt hmōi pct̄a ꝑ ignorā tiam. ¶ Pretēa aliud ē pͥncipiū pct̄i cū dr̄ pct̄m eſt ex fu ria. aliud iteꝝ cū dr̄ pctm̄ eſt ex ebrietate. aliud cū dr̄ ex ignorantia. Naꝫ ignorantia ē in ꝑte cognitiua. furor in parte motiua: ebrietas v̓o ex ꝑte ipſius corꝑis: nō gͦ hec pct̄a dicunt̉ ex ignorantia eſſe. ¶ Ad quod dicendum. ꝙ nō dicunt̉ hec pct̄a ex ignorantia eſſe tanꝙͣ pͥncipali cau ſa: ſed dicunt̉ eſſe ex infirmitate que aliqn̄ ex vicio ꝯtra cta eſt. aliqn̄ preter viciū illiꝰ in quo eſt. ¶ Ad obiectum aūt in cōtrariū dicendū eſt: et ẜm ph̓m et ẜm ſententiaꝫ ſct̄oꝝ. ꝙ aliud eſt ꝑ ignorantiam operari: et aliud igno ranter oꝑari. ebrius em̄ et ꝗ in furia eſt: nō videt̉ ꝑ igno rantiā facere ignorās tn̄ ſiue ignoranter operatur. ⁊ hoc modo exponenda eſt aucͣtas amb̓. in li. de patriarchis.

vt ebrietas ſit cauſa principalis: ignorantia v̓o cōcomi tans. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit gre. dicendū eſt ꝙ ip̄e loqui tur de quadā ſpē pct̄i ex ignorantia: ſꝫ vbicūqꝫ igͦrantia ē cā pͥncipalis: dicet̉ eſſe pctm̄ ex igͦrantia. vbi v̓o infirmi tas ē pͥncipalis cā: dicet̉ pct̄m ex infirmitate igrantia tn̄ aliqn̄ dr̄ infirmitas large. ẜm ꝙ hr̄. xv. q. j. c. vbi dicit̉ ꝙ infirmitas alia eſt animi alia carnis. Infirmitas aī eſt igͦrantia. carnis infirmitas ē cōcupīa. ex qͦ accipit̉ ꝙ in firmitas aliqn̄ large accipit̉: et ſic nō diuidit ꝯͣ igͦrantiā ſumit̉ d̓o aliqn̄ ꝑ appropriatōnem et ſic diuidit cōtra in firmitatem ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ vtrū actꝰ malus ꝑ igͦrantiaꝫ ꝑpetratus ſit pct̄m. ⁊ videt̉ ꝙ ſic: ꝑ hoc qd̓ dr̄. xxx. q. j. de his. vbi dr̄ ꝙ pct̄m eſt licꝫ ꝑ inſcientiā fiat tenere filiaſtrū ſuū ad ꝯfir mationē corā ep̄o. ¶ Ad idem facit qd̓ dicit̉. xxiiij. q. j. ſi quis acceꝑit. vbi dr̄. ꝙ ille ꝗ acceperit coīoneꝫ de manu heretici: ⁊ neſcit ꝙ eccl̓ia catholica ꝯtradicit. poſtea ītel ligens: ꝑ annū peniteat. pnīa aūt nō iniūgix̉ niſi ꝓ pct̄o: actus ꝑ igͦrantiā iuris ꝑpetratꝰ eſt pct̄m. ¶ Eodeꝫ mō hr̄. j. q. iiij. vbi dr̄ ꝙ ignorantia iuris ē pct̄m. ¶ Sꝫ vide tur ꝯtrariū. ꝑ hoc qd̓ dīc ciprianꝰ. Ignoſci pōt ſimplici ter errantibꝰ. ſic̄ de ſeip̄o dic bt̄s apl̓s. ꝗ pͥus ſui blaſphe mus et ꝑſecutor: miſcd̓iaꝫ ꝯſecutꝰ ſum ꝗa ignorās feci. et dicit aug. in. q. ve. et no. te. Ille igͦrans pt̄ excuſari a pe na: ꝗ quod diſceret nō inuenit. ¶ Sil̓r hr̄. j. q. iiij. vbi dr̄. Nō pōt ꝓbari reus crimīs: cuiꝰ ꝯſcīam nō hūit. ⁊ loꝗtur ibi de eo qui hūit bn̄ficiū per ſymoniam ꝑ alios ꝑpetra tam. Cū gͦ iſte nō habeat ꝯſcīam trāſgreſſus fuerit: vide tur ꝙ nō peccauit: hoc idem on̄dit̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄. j. q. v.§. Ex hac aucͣte. vbi dr̄ ꝙ a crimine excuſent̉. ptꝫ ꝗa hͦ pa cto a ſacris ordinibꝰ nō remouet̉. ſi em̄ illiꝰ criminis ꝑti cipes eſſent: ad ſacros ordines cōſcendere nō poſſent. ex quo hr̄ ꝙ hmōi actꝰ ꝑ igͦrantiā nō eſt pct̄m. ¶ Ad qd̓ di cendū. ꝙ actus ꝑpetratꝰ ꝑ igͦrantiā: aut ꝑpetratꝰ eſt per igͦrantiā iuris naturalis: aut ꝑ igͦrantiaꝫ iuris diuini: aut ꝑ igͦrantiā iuris hūani canonici vel ciuilis. Si ꝑ igͦ rantiaꝫ iuris nat̉alis actꝰ hmōi malus ſic ꝑpetratus: eſt pct̄m. Ignorātia em̄ iuris naturalis nemīeꝫ excuſat qui vſuꝫ pōt hr̄e ſciendi. ſic̄ hr̄. j. q. iiij.§. Notandum qͦꝫ. vbi dr̄ ꝙ ignorantia iuris nat̉alis om̄ibꝰ adultis dānabilis eſt. adultis dico ꝗ hn̄t vſuꝫ rōnis ꝓpter furioſos et hmōi pct̄m v̓o ꝑ ignorantiā iuris diuini in his ſine quibꝰ nō ī ſalus ſil̓r pctm̄ eſt. nec ꝑ illā aliꝗs excuſat̉ ꝗ ſcire pōt. ſic̄ habet̉ ab auguſt. in ench. longe tolerabilius eſt in his q̄ a religione ſeiūcta ſunt mentiri: ꝙͣ in his ſine quoꝝ fide vel noticia deus coli nō pōt falli: ſꝫ hoc eſt dictū: qꝛ igͦrā tia in his q̄ ſpectāt ad ſalutem damnabilis ē: et actꝰ ma lus ꝗ ꝑ ignorantiā talē ꝑpetrat̉ nō excuſatur ſꝫ eſt pct̄m. Per igͦrantiā aūt iuris hūani actus ꝑpetratꝰ: ſacerdo tibꝰ quidē eſt pct̄m. dico aūt ſacerdotibꝰ ſummis.ſ. ep̄is vn̄ ſceleſtinꝰ papa. Nulli ſacerdotū liceat canones igͦra re nec quicꝙͣ face̓ qd̓ patrū poſſit regulis obuiare. xxxv. iij. di. Et ibidē in cano. om̄s. Inꝗrat̉ aūt diligēter a me tropolitano ſi in ꝓmptu habeat legē et ſacros canones et ſanctū euāgeliū et librū apl̓icū. actus at̄ malꝰ ꝑ ignorā tiam eoꝝ q̄ ꝑtinēt ad ſacr̄oꝝ ꝯmuniū diſtributōeꝫ. et ad canones p̄nales. et ad ſanctoꝝ legēdas ē pct̄m illis. Un̄ aug. ſacerdotibꝰ ſunt nccͣia ad diſcendū ſacramentoruꝫ libri lectionariꝰ. anthiphonariꝰ. canones pnīales. pſal teriū. omelie. ex quibꝰ oībꝰ ſi vnuꝫ defuerit: vix ſacerdo tis nomē in eo ꝯſtabit. Igͦrantia v̓o eoꝝ q̄ publice ꝓmul gant̉ de his q̄ ꝑtinent ad ſtatū laicoꝝ nō excuſat pct̄m̄ in illis qd̓ ꝑ igͦrantiā ꝑpetratur. nulli em̄ ignorare ꝑmittit̉ ea que publice fiūt. hoc aūt de clericis maxime intelligē dū ē. ſicut hr̄. xvj. di. in fine vbi dr̄. quod penes nos ī no ſtris regionibꝰ actū eſt et oīs eccl̓ia recipit: qͣ ratōne con ueniat vt eccl̓ia ꝯſtātinopolitana nō recipiat. actꝰ etiā ꝑ petratus ꝑ ignorantiā iuris canonici. in his que ꝑtinent
ad officium eſt peccatum. vnde leo. Si in laicis videt̉ in tolerabilis inſcīa: quātomagis in his qui p̄ſunt: nec ex cuſatōne digna eſt nec venia. Actus v̓o ꝑ ignorantiā iu ris ciuilis quibuſdā ꝑmitttit̉ ignorare quibuſdā v̓o nō. Ruſticis em̄ ⁊ mulieribꝰ et in minori etate ꝯſtitutis per mittitur igͦrare maxīe in dānificando: in maleficijs au nō ſic. ¶ Ad obiecta aūt rn̄dendum ē. primo ad illud qd̓ primo eſt ꝓpoſitū. qd̓ em̄ ignoſcebat̉ apl̓o: nō on̄dit non fuiſſe pct̄m: ſed ꝓpter igͦrantiā excuſatōneꝫ quandā hūit ꝓpter quā minuebat̉ pct̄m. ignorabat em̄ ea q̄ a ꝓphetis de xp̄o fuerant p̄nunciata tunc fuiſſe ꝯpleta. ⁊ hoc modo erat de illis de quibꝰ dr̄ act̄. iij. ꝙ ꝑ igͦrantiā feciſtis ⁊cͣ. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ illa aucͣtas aug. intelligenda eſt de illis ꝗ hn̄t ignorantiā illoꝝ que ncc̄e eſt cogͦſci per diſciplinā: ⁊ tales excuſant̉ nō tm̄ a pena ſꝫ etiaꝫ a culpa ¶ Ad terciū v̓o dicendū. ꝙ licet nō ſit reus criminis ẜm ꝙ crimē eſt qd̓ accuſatōne ē dignū: nihilominus tn̄ n̄ eſt immunis a pena.ſ. priuatōne bn̄ficij qui ꝑ ignorantiaꝫ ſymonie ꝑentum adeptus eſt beneficiuꝫ. hoc aūt ē ꝓpter enormitatem criminis: et quia poſſedit quod ſuum non erat. ¶ Nembrum quartū Uarto querit̉ vtrū actus ꝑ ignorantiā fa cti ſit pctm̄ vel nō pct̄m: dico qd̓ excuſatio ne ſit dignū. Et videt̉ ꝙ nō ſit dignū excu ſatōne: ꝑ hoc qd̓ dr̄. j. q. iiij. circa fineꝫ vbi dr̄ ꝙ igrantia facti nō excuſat iudeos ꝗ non credūt xp̄m veniſſe. ¶ Hoc idem on̄ditur ꝑ illos ꝗ erant de poſteri tate achab. quoꝝ aliꝗ ignorabāt pct̄m ipſiꝰ et tn̄ puniti ſunt. Sil̓r fuit de chanaan ꝗ punitꝰ eſt cū ignoraret pec catū pr̄is ſui cham. ¶ Sꝫ econtra videt̉ ꝙ ignorātia fa cti excuſet ſicut de illis ꝗ comedebāt ydolaticū igͦrantes ẜm ꝙ dicit apl̓s. j. ad coꝝ. x. ſi quis infideliū vocauerit vos ad cenam ⁊ ire vultis: quicꝗd appoſitū fuerit vobis comedite: nihil inde interrogantes ꝓpter ꝯſcīam. ¶ Sil̓r dicit̉ de facto ipſius apl̓i ꝙ ꝑ ignorantiā facti excuſatur et de ꝑuulis ꝗ ꝑ ignorantiaꝫ ab hereticis baptizant̉ vel etiā ordinant̉ a ſymoniacis: cū neſciebant eſſe ſymonia cos eos. ſic̄ dic vrbanꝰ. Si ꝗ a ſymoniacis nō ſymonia ce ordinati ſunt: ſi ꝓbare potuerūt ſe neſciſſe eos ſymoīa cos eſſe et tūc ꝓ catholicis habeant̉: taliū ordinatōes ſu ſtinemꝰ miſericorditer. ſi tn̄ eos laudabilis vita ꝯmēdat. ¶ Ad quod dicendū. ꝙ duplex eſt ignorantia facti. ē em̄ eius quod oꝑtuit ſcire: et eſt eius quod nō oꝑtuit ſcire. Si neceſſe fuit ſcire. et fuit ignorantia ſupina: non excu ſat et ē graue pct̄m. ſi v̓o fuit eius qd̓ oꝑtuit ſcire ⁊ adhi buit diligentiam: excuſatur etſi nō a toto tamen a tanto. ¶ Ꝙ aūt dicit̉ de iudeis qui habent ignorantiā de xp̄o iam venit. dicendū eſt ꝙ ignorantia eoꝝ eſt ſupina. p ſent em̄ ſcire ex oꝑbꝰ xp̄i. tū ex oꝑbꝰ diſcipulorū xp̄i. ti ex collōne ſcripturaruꝫ ꝓpheticarū. Nec eſt ſil̓e de illis iudeis ꝗ penituerūt in ꝑ̄mitīa eccl̓ia. ꝗa nōdū plene erat veritas publicata q̄ latebat in ꝓphetis. Igͦrantia v̓o fct̄i qd̓ nō oꝑtuit ſcire ſic̄ de ydolatico excuſat. illa v̓o que ē ordinatoꝝ a ſymoniacis nō ſymoniace qui ꝓ catholicis hn̄tur. licet excuſet a culpa: nihilominꝰ in deteſtationer criminis pͥuat̉ executōne ordinis et indiget diſpenſatio ne. ſymoniacꝰ eniꝫ occultꝰ ipſo iure ſuſpenſus eſt. ꝑuuli v̓o qui ſimpliciter hn̄t ignorantiā excuſant̉ a culpa cum baptizantur ab hereticis in forma eccleſie. ¶ Nembrum quintū Uinto queritur vtrum actus ꝑ ignoranti am liget ad penam licet non ad culpam. Et videtur ꝙ non. pena em̄ debet̉ pro cul pa. ſi gͦ nō determīat̉ ibi culpa: ꝯn̄ter nec dꝫ obligare ad pena. Ꝙ at̄ nō ſit ibi culpa. pꝫ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ꝙ a reatu crīs excuſat eū igͦrātia pr̄ni d̓licti. ⁊ dīc vrba. ꝓ hͦ fct̄o a ſacris ordībꝰ nō illos r̄mouemꝰ. vr̄ gͦ ꝙ hmōi igͦrātia n̄ eos ligꝫ. ad penā. ¶ Sꝫ ꝯͣriū vr̄ ꝑ hͦ qd̓. jͣ. ibidē

Queſtio .clxxij.
dicitur. ꝙ ignoran tales excuſat a reatu criminis non a fructu emptōis. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ ſic iudicandꝰ eſt in hmōi ſic̄ in alijs enormibꝰ pct̄is. in ꝗbꝰ ob teſtatō neꝫ crimīs puniunt̉ ꝗ nō delinq̄rūt. Pretea ex alieno do nō nō dꝫ ꝗs lucrū reportare. vn̄ ex dolo ꝑentū nō dꝫ filiꝰ lucra reportare. Prete̓a ꝗ ab initio nō hūit canonicū in greſſum. fructu poſſeſſionis nō dꝫ gaudere. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉. dicendū ꝙ licꝫ ipſe nō peccauerit nihilominꝰ rei iniuſte acquiſite eſt poſſeſſor: ideo in hoc puniendus eſt vt poſſeſſione priuetu ¶ Membrum ſextum Exto querit̉ de ꝗbuſdaꝫ caſibꝰ ꝗ fiūt ꝑ iō rantiā. Et q̄rit̉ d̓ illo ꝗ nō oīno ẜuauit hͨ ip̄m qd̓ ip̄e dn̄s legit̉ feciſſe de ſacr̄o corpo ris ſui. vtrū talis ꝑ ignorātiam excuſet̉? et vr̄ ꝙ nō. qꝛ hmōi igͦrātia ē in his q̄ ꝑtinēt ad ius diuinū et quoꝝ ſcīa incūbit officio: ſꝫ hmoī ꝑ igͦrantiā ꝑpetratū nō ē dignū excuſatōe ſic̄ ſupͣ habitū ē: gͦ nō excuſat̉ a pec cato ſic agēs ꝑ igͦrantiā. ¶ Hoc etiā vr̄ ꝑ hͦ qd̓ dīc Cipri anus. Nob̓ nō pōt ignoſci ꝗ nūc admoniti ⁊ inſtructi ſu mus vt calicē dn̄i cū vino mixtuꝫ ẜm ꝙ dn̄s obtulit offe ramꝰ: ſꝫ hͦ exempluꝫ dn̄i potuit eos inſtrue̓ ſic̄ ⁊ nos. ſi qͦ nob̓ nō eſt igͦſcentia nec illis fuit ignoſcēdū ꝓpt̓ igͦrantia ¶ Econtͣ v̓o dīc criprianꝰ. Si ꝗs d̓ an̄ceſſoribꝰ nr̄is vel igͦranter vel ſimpl̓r nō hͦ obẜuauit ⁊ tenuit: qd̓ nos dn̄s face̓ exemplo ⁊ magiſterio docuit. pōt ſimplicitati eiuſ dem etiā indulgētia dn̄i venia ꝯcedi. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ loquit̉ ibi de his ꝗ nō ponebāt aquā cū vino. credē tes nō eē nccͣiū: qꝛ panis ſigͣt corpꝰ xp̄i ⁊ vinū ſanguinem nec exp̄ſſe hr̄ de aqͣ in eo qd̓ dn̄s fecit. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. dicendū ē ꝙ potuit tūc tꝑis indulgētia ꝯcedi cuꝫ peccauerūt ꝑ igͥrantiā. nondū eī habita fuit inſtructō ex ſcpͥturis q̄ pꝰ habebat̉. ex hͦ em̄ ꝙ de latē xp̄i fluxerūt ſan guis ⁊ aqͣ cū alijs rōnibꝰ: deinceps habitu ē. ꝙ aqͣ cū vi nō pone̓t̉. ita ꝙ ī vinū ꝯuerteret̉: ad deſigͣndū vnionē fi delis ppl̓i ꝗ ꝑ aquā deſigͣnt̉ cū xp̄o in corꝑe miſtico. hec ē hoſtia ⁊ oblatio ī odorē ſuauitatis. Si v̓o dicat̉ ꝙ hec fu it igͦrantia iuris diuini. dicendū ē ꝙ in p̄mitīa eccl̓ia an̄ ꝙͣ veniret plena illuīatio ſcpͥturaꝝ: igͦrantia aliquarū ſunt ī iure diuīo nō ita fuit eis gͣuis. qꝛ nōdū ex doctrin acceꝑant. Et dīc aug. ꝙ igͦrantia illa excuſabilis ē. cum nō fuit a qͦ diſceret nec rumore ꝯceꝑit opinionē doctrine. ¶ Ad aliud d̓o dicendū. ꝙ differēter ē de nob̓ ꝙͣ de illis. nos em̄ iam admoniti et inſtructi ſumus: illi v̓o nōdum admoniti et edocti erant. Deinde queritur .§. j. de illis ꝗ ꝑ igͦrantiaꝫ occiderūt xp̄m. vtꝝ hͦ intelligat̉ de maioribꝰ ⁊ mīoribꝰ iudeis. Ꝙ at nō intelligat̉ de maio ribꝰ. vr̄ ꝑ hͦ qd̓ dīc aug. quō ſcierūt demones: ſic ⁊ ſcierūt pͥncipes iudeoꝝ. et quō igͦrabāt et illi igͦrabant: ſꝫ demo nes n̄ excuſabāt̉ ꝓpt̓ ſuā īgrātiā de eo ꝙ ſuggeſſer̄t vt cru cifigerēt xp̄m: gͦ nec maiores excuſāt̉. ¶ Prete̓a. xv. ioh̓. dr̄. Si nō veniſſeꝫ ⁊ eis locutꝰ nō fuiſſeꝫ: pct̄m nō hr̄ent. nūc aūt excuſatōeꝫ nō hn̄t de pct̄o. Sꝫ pct̄m ꝑ igͦrantiaꝫ facti vr̄ dignū excuſatōe: gͦ nō peccabat ꝑ igͦrantiā facti. ¶ Cont̓. ſic̄ dīc aug. igͦrabāt miſteriū qͦ filiꝰ dei erat ab et̓nō et ſacr̄m incarnatōis: gͦ habuerūt ignorantiā facti. ¶ Prete̓a ſic̄ hr̄. xxiij. luc. xp̄c orauit ꝓ crucifixoribꝰ di cens. pr̄ igͦſce illis qꝛ neſciūt ꝗd faciūt. gͦ pct̄m illoꝝ fuit ꝑ igͦrantia. ¶ Hoc etiā accipit̉ ex eo ꝙ dr̄. iij. act̄. ſcio ꝗa ꝑ igrantiaꝫ feciſtis vos ſic̄ ⁊ pͥncipes vr̄i. ¶ De mioribꝰ tia iudeis q̄rit̉ vtꝝ īmunes eēt pena: qd̓ videt̉. or̄o em̄ xp̄i in aliꝗbꝰ hūit effectū. in oībꝰ em̄ exauditus eſt ꝓ ſui reuerentia ſicut habet̉. v. ad Heb̓. non niſi ꝓ minoribus ergo peccatum minorū erat ignoſcibile quo ad penam. ¶ Contra. ille immunis dicitur a pena qui nō habuit a quo diſceret. neqꝫ rumore comperit opinioneꝫ doctrine. ſed minores iudei cum p̄dicaret̉ veritas vt eam addiſce rent operam non dederūt: ergo nō erant immunes a cul
pa et pena. ¶ Ad qd̓ dicendum eſt. ꝙ nec maiores iudei nec minores īmunes erant a culpa: ſed differeter. maio res em̄ nō erant īmunes eo ꝙ ſcire poterāt ipſuꝫ eſſe qui ꝓmiſſus erat in lege ꝑ ſigna ꝓphetie. vnde ꝑ inuidiam ⁊ maliciā ipſum occiderūt. et de his dicit beda. non orat ꝓ eis qui ꝑ inuidiā et ſuperbiā queꝫ filiū dei intellexerunt negant ⁊ crucifigūt. licet gͦ in ꝑte non cognoſcerēt: tamē peccatū eoꝝ nō fuit excuſabile ꝑ ignorantiā. vn̄ nō oīno ꝯtinebat̉ ſub illa ſpecie pct̄i que eſt ꝑ ignorantiā: ſed po tius ſub illa ſpē peccati q̄ eſt ꝑ induſtriā. Et licꝫ eēt igno rantia facti: non tn̄ excuſabiles erant. ꝗa fuit ignoratia facti qd̓ oportuit ſcire: et nō dederūt operā ad plene ſciē dum. dicit aūt aug. cuꝫ erat vt diſceret et a qͦ diſcreret: ſꝫ negligentior luxuria aut maliuolētia factus ē talis: in excuſabilis ē a crimine. ¶ Qd̓ aūt dicit̉. iij. act̄. ꝙ princi pes eoꝝ peccauerunt ꝑ ignorantiā. intelligendū eſt quo ad quid. qͦ ad hoc.ſ. ꝙ nō ſciebāt ip̄m eſſe filiū dei ab et̄ nō ſimpl̓r. gͦ fuit peccatū ꝑ induſtriā illoꝝ: ẜm quid per ignorantiā. ſi tn̄ vellent illi ꝯuerti ꝑ pnīam ad xp̄m tu nc tꝑis liberati eēt a pct̄o. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de mi noribꝰ iudeis. dicendū eſt ꝙ peccauerūt ꝑ ignorantiam. zelū em̄ dei hēbant ſed non ẜm ſcīam. et ꝓ talibꝰ orauit: ꝗa neſcierūt quid fecerūt. vnde ꝓ aliquibꝰ eſt exauditꝰ et dimiſſa ē culpa eis ip̄is penitētibꝰ. non em̄ fuit illa igno rantia q̄ reddit hoīem īmunē a pena et culpa. cū em̄ po terant diſcere et habebāt a qͦ diſcerent et opera nō dede runt ꝓut oportuit: nō oīno excuſabant̉ ꝓpter ignorantiā ſed ī ꝑte. nō eniꝫ tenebant̉ ſcire miſteria ꝓphetie ad mō dum quo maiores tenebant̉. Deinde queriturᵐ.§. ij. de aliqͦ ꝗ fuit in aliqͣ ꝓuintia in qͣ fit ꝓmulgatō alicuius ſnīe vel ꝯſtitutōnis q̄ ꝯtingit ip̄m. et tn̄ nō audiuit illam ſnīam vel ꝯſtitutōeꝫ. vtrū talis īmunis ſit ita ꝙ non inci dat in ſententiā vel in tranſgreſſioneꝫ ꝯſtitutōis ſi cōtra ꝓbibitōeꝫ fecerit. Et videt̉ ꝙ ſic. ignorat eniꝫ nec credi hmōi ꝓmulgatōeꝫ eſſe factā. et ita videt̉ excuſabilis. hoc etiā videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit̉ in can̄. lxxxij. diſ. plurimos. vbi dicit̉ ꝙ aliquāti de quibꝰ loꝗmur vt tua ſanctitas retu lit igͦrantia lapſos ſe deflent eſſe. his in hac ꝯditōne dici mus miſcd̓iaꝫ nō negandā. et loꝗtur ī caſu in qͦ fuit pro mulgata ꝯſtitutō de ꝯtinentia ſacerdotuꝫ et leuitarum. ¶ Ad ideꝫ facit qd̓ dic Inno. in eadeꝫ di. ſi ad aliqͦs for̄a eccl̓iaſtice vite ꝑiter ⁊ diſcipline q̄ ab ep̄o ſiricio ad om̄es ꝓuintias ꝯmeauit nō ꝓbabit̉ ꝑueniſſe. his ignorantibꝰ venia nō negabit̉. ex qͦ ꝯcludit̉ ꝙ excuſant̉ ꝑ ignorantiaꝫ ¶ Sꝫ ecōtra vr̄ ꝑ hoc qd̓ dīc gelaſiꝰ in can̄. Cū nō potu erit ignorare ſnīaꝫ ꝓprij ſacerdotis a ſuo officio ſuſpēda tur. ¶ Ad idē facit ꝙ nulli igͦrare ꝑmittit̉ ea q̄ publice fi unt: gͦ nō excuſant̉ ꝑ igͦrantiā. ¶ Ad qd̓ dicendū ꝙ facta publicatōe debito mō nemo excuſat̉ ꝑ igͦrantiā niſi oſtē dat ſe iuſtā hr̄e cām igͦrantie. vn̄ canon vnꝰ loꝗtur qn̄ iu ſta cā erat iḡrantie et ꝓbabil̓r poterat igͦrare. Alter v̓o loquit̉ in alio caſu vbi p̄ſumebat̉ ꝯtra ip̄m. et ſic ẜm di uerſos ſtatꝰ excuſat̉ vel nō excuſat̉ gnorantiam. ¶ Queſtio. clxxiij. de pec catis in ſpiritumſanctum. Ictū eſt ſupra de cto ex infirmitate ⁊ igͦrantia: ꝯn̄ter di cendū eſt de peccato qd̓ eſt ex induſtria qd̓ dicit̉ pct̄m in ſpm̄ſanctū: ſicut pct̄m ex infirmitate dicit̉ pct̄m in patrē: pct̄m ex igͦrantia dr̄ eſſe pct̄m in filiuꝫ. ¶ Et prīo querit̉ ꝗd ſit pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. Scd̓o vtꝝ idē ſit pct̄m in ſpm̄ ſct̄m qd̓ pct̄m ad mortē. Tercio qͦt ſint dr̄ie pct̄i in ſpm̄ſanctum Quarto vtꝝ om̄e pct̄m poſſit dici ꝑ aliquā additōeꝫ pec catū in ſpm̄ſanctū. Quīto cui gr̄e ꝑ ſe ⁊ pͥmo opponatur Sexto quare peccatū in ſpm̄ſanctuꝫ dicat̉ irremiſſibile.

¶ Membrum primū D primū ſic dicit augu. pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. eſt ꝑſeuerās iciā cordis impenitentis. Alubi v̓o dr̄. pct̄m in ſpm̄ ſct̄m ē ꝯſuetudo peccandi qͣ dei metꝰ amittit̉ et ꝯtemptꝰ in currit̉. Alij d̓o dixerūt ꝙ tria ꝯcurrūt: genus pct̄i morta lis. et ꝙ ſit ex certa malicia: et ꝙ ſit cuꝫ mentis ꝑtinacia Aug. v̓o in li. retrac. videt̉ addere hāc ꝯditōneꝫ. ꝙ ī ſce lerata mētis ꝑuerſitate vitā at. ¶ Sꝫ pōt obijci contͣ primā rōnem. ẜm hͦ em̄ om̄e pct̄m in ſpm̄ ſct̄m eſſet obſti natio euerās duricia cordis impeniter em̄ aliu tis ſtinati bed ra hͦ eſt. ꝙ obſtinatio ponitur ut hr̄. ij. ad Ro. ſuꝑ illuc vna ſpēs pct̄i in ſpm̄ſ ẜm duriciā cordis tui id̓ mortē vel in ſpiritū ictu nittit̉ obſtinatiōem.ſ. et per ſperatō ffinit dicens. obſtinatō eſt ind tis ꝑtinacia ꝑ quā fit hō impe eratō aūt ē qͣ ꝗs penitus diffidit de dei boni ꝫ dr̄ pct̄m in ſpiſct̄m. ¶ Preterea aliꝗs in uidentie facibꝰ fraternitatē obpugnat in pͥmo ſuo actu et talis peccat in ſpm̄ ſct̄m. talis nodū hꝫ ꝑſeuerantē ma liciā ⁊cͣ. nō ergo hec ē ratō pct̄i in ſpm̄ ſct̄m ꝑſeuerās ⁊cͣ. ¶ Contͣ ſcd̓am rōneꝫ ſil̓r obijcit̉. ẜm illā enim nō eſt pec catū in ſi in niſi aſſit ꝯſue do peccandi: ſꝫ pōt aliꝗs deſperare ꝗ nō hꝫ ꝯſuetudinē peccandi. vno em̄ actu de ſperatioſ qn̄: ſicut vno actu ſperat ꝗs. deſperatio at̄ eſt pct̄m ī ſct̄m ſicut dīc aug. loquēs de pct̄o iude: nō om̄e pct̄m in ſpm̄ ſct̄m eſt ꝯſuetudo peccādi ⁊cͣ. ¶ Pre terea. ꝗ deſperat metuit iuſticiā dei. nō gͦ deſꝑatio ē qua metꝰ dei vl̓r amittit̉: ſꝫ eſt pct̄m in ſpm̄ ſct̄m ſicut hr̄. x. Le ui. ſuꝑ illud. Inter hec aūt hircū. gͦ nō ē rō pct̄i in ſpiri tūſanctū ꝯſuetudo peccādi qͣ dei metus amittit̉. ¶ Contͣ terciā rōnem peccati in ſpm̄ſanctū ſcꝫ qͣ tria ſupͣdicta di cunt̉ cōuenire obijcit̉. ſi em̄ reꝗͥrit̉ genꝰ pct̄i mortalis. ẜm hoc nō eſſet pct̄m in ſpm̄ſanctuꝫ pct̄m ꝑ ſe: ſꝫ eſſet ꝯditio alioꝝ pct̄oꝝ. vt fornicatōnis ſuꝑbie ⁊ alioꝝ pct̄oꝝ. quē admodū pct̄m ex infirmitate non eſt vnū pct̄m ꝑ ſe: ſꝫ eſt ꝯditō pluriū peccatoꝝ. ¶ Sꝫ ecōtra videt̉ ꝙ quedā ſunt ꝑ ſe pct̄a q̄ ſub pct̄o in ſpm̄ſanctū ꝯtinent̉. vt impugnatꝭ veritatis agnite: et impugnatō fraterne gr̄e. ¶ Sil̓r obij citur ꝯtra illā ꝯditōeꝫ q̄ eſt ex certa malicia. cū em̄ pecca tū in ſpm̄ ſct̄m ſit malicia et cum hoc ſit ex certa malicia. oꝑtet ꝙ malicia p̄cedat pct̄m in ſpm̄ ſct̄m: ſꝫ hoc nō videt̉ eſſe ncc̄m. peccatū em̄ ex igͦrantia nō p̄cedit alia ignoran tia: nec peccatū ex infirmitate p̄cedit alia infirmitas. Preterea pōt q̄ri ꝓ quo ſupponat illa malicia. aut eniꝫ pponit ꝓ alia malicia aūt ꝓ illa q̄ eſt pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. ꝓ alia nō videt̉: eſt em̄ aliqd̓ peccatuꝫ in ſpm̄ ſctm̄ qd̓ nō pex igit an̄ ſe aliud pct̄m. ſicut eſt impugnatio veritatis agnite. nō gͦ malicia ſupponit ibidē ꝓ alia malicia. neqꝫ ꝓ eadē: cū pct̄o in ſpm̄ ſct̄m pōt ſupponere. nihil em̄ ē ſui cauſa: ſꝫ illa certa malicia eſt cā pcti in ſpm̄ ſct̄m: gͦ nō eſt idip̄m qd̓ peccatū in ſpm̄ ſct̄m. ¶ Si v̓o ponat̉ ꝯditō quā ponit aug. in li. retrac. obijcit̉ in cōtrariū. ẜm hoc eī nul lum pct̄m in ſpm̄ ſct̄m eēt: niſi vbi adeſſꝫ finalis impnīa Sꝫ ꝯͣ hͦ ē. ꝙ multe alie ſpēs ponunt̉ pcti in ſpm̄ ſct̄m. ſic̄ p̄ſumptio. deſꝑatio. ⁊ veritatis agnite impugnatio. qͣr vna queqꝫ pōt eſſe ſine finali impnīa. Scd̓m hͦ etiā null peccaret ī ſpm̄ ſct̄m niſi morte adueniente: ſꝫ videmꝰ ꝙ il lud pct̄m dicebat̉ eſſe ī ſpm̄ ſct̄m qͦ ex inuidentia fraterne gr̄e dicebāt iudei. ꝙ ī beelzebub pͥncipe demonioꝝ eijti ebat demonia. gͦ nō reꝗͥrit̉ ſꝑ ad pct̄m in ſpm̄ ſct̄m ꝙ ꝑſe ueret ī hac ſcelerata mētis ꝑuerſiōe vſqꝫ ad mortē. Ad qd̓ dicendū ē. ꝙ pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m dupl̓r dr̄. vno mō ẜm ꝙ addit ꝯditōeꝫ ſuꝑ genꝰ pct̄i. Alio v̓o mō ꝓut ē genꝰ qͦddā pct̄i. Scd̓m ꝙ addit ꝯditōeꝫ ſuꝑ genꝰ peccati dr̄ ꝙ pct̄m in ſpm̄ſanctum ē qd̓cūqꝫ mortale pct̄m ex certa malicia cū mētis ꝑtinacia. ⁊ hͦ mō poſuerunt illas tres ꝯditōnes adeſſe pct̄i in ſpm̄ ſct̄m. vt pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m ſit pct̄m ex īdu ſtria quadaꝫ ꝯditōne ſuꝑaddita. Alio v̓o mō ẜm ꝙ dicit
aug. nō qd̓cūqꝫ pct̄m eſt in ſpm̄ ſct̄m. ſꝫ vbi ꝑ ſe impugne tur ip̄a gr̄a ſpūſſct̄i ī qua fit remiſſio pct̄oꝝ. et hͦ mō di cunt̉ quedā pct̄a ſpāliter ī ſpm̄ ſct̄m ⁊ ẜm hͦ ille dr̄ pecca re ī recuſat eē ī vnitate corꝑis xp̄i qd̓ viuificat ſpūſſct̄us. ẜm ꝙ ī ea fit remiſſio pct̄oꝝ. ⁊ hͦ mō ꝯtinet ī ſe impi latōꝫ v̓itatis agnite ⁊ ſuꝑne gr̄e: et ꝗdā alia pct̄a ſpālia. ẜm hͦ vidr̄ loꝗ aug. de pctō ī ſpm̄ ſct̄m ī li. de blaſ phemia. ¶ Per iam dicta pt̄ rn̄deri ad ea q̄ obiecta ſūt Prima em̄ rō intelligit̉ de pct̄o ī ſpm̄ ſct̄m ꝓut ſupponi aliud genꝰ pct̄i cū cōditōe ſuꝑaddita. eodē mō ſcd̓a diffi nitio accipit̉. ¶ Ad aliud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ nō om̄e pct̄m ī ſpm̄ ē obſtīatio. obſtīatio aūt ē ꝑſeuerās ⁊cͣ. dicēdū eſt ꝙ obſtinatio accipit̉ dupl̓r. vno mō ꝓut ē cōditio pct̄i mo talis: cū aliꝗs ꝑſeuerat et obdurat̉ ī illo. et hͦ mō pct̄m ī ſpm̄ ſct̄ꝫ ꝓut addit ſuꝑ alid̓ genꝰ pct̄i dīc obſtīatōꝫ cū q ta malicia q̄ ē cā illiꝰ. Nec ē dicēdū ꝙ tota rō pct̄i ī ſpm̄ ſct̄m ſit ꝑſeuerans duricia ⁊cͣ. Poteſt em̄ ille ꝗ peccat e infirmitate ſi obduret̉ et nō peniteat ꝑſeuerāte hr̄e duri ciā cordis impenitētis. ſꝫ pct̄m ī ſpm̄ſctm ꝓut diuidit̉ cō tra pct̄m ex īfirmitate et ex ignorātia. dicit induſtriā ſi ue certā maliciā tāꝙͣ cām pctī. ẜm aūt ꝙ obſtīatio ē ꝓpo ſitū ſiue volūtas ꝑſeuerādi ī duricia cordis impenitēti quādaꝫ ſpēm dīc pct̄i ī ſpm̄ ſct̄m q̄ eſt differēs ab alijs. e pt̄ eē cū illis et ſine illis. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ de ſcd̓a rōne: dicēdū ē ꝙ loꝗt̉ ibi de pct̄o ī ſpm̄ſct̄ꝫ ꝓut poīt genꝰ aliqd̓ pct̄i ⁊ ſuꝑaddit ꝯſuetudīeꝫ ⁊ tandē venit ad ꝯtem ptū. de qͦ dr̄. xviij. ꝓuerb̓. Impiꝰ cū in ꝓfundū pct̄oꝝ ve nerit ꝯtemnit̉. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ nō in om̄i pct̄o in ſpm̄ ſct̄m metꝰ dei amittit̉. vtpote ī deſꝑatōne. dicēdi eſt ꝙ īmo. timor em̄ ꝗ ē cū ſpe amittit̉ amiſſione ſꝑei: nō tn̄ amittit̉ timor ſeruilis qꝛ hꝫ oculū ad penā. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ ſi pct̄m in ſpmſct̄m poīt genꝰ pct̄i an̄ ſe. tūc nō ē vnū genꝰ diſtinctū ab alijs. dicēdū ꝙ hͦ verū eſt ẜm vnū modū: et falſū ē ẜm aliū ꝓut ſupͣ habita ē diſtī ctio. et illo mō nihil ꝓhibet aliqd̓ genꝰ pct̄i prīo eē ex in firmitate: et poſtea creſcēte malicia cū iā ſciēter peccat ⁊ eſt ī amore peccādi eē pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m. Alio v̓o mō diui dūt̉ adinuicē vt nullū ſit aliud. et hͦ mō ꝯtinet ī ſe impu gnatōꝫ fraterne gr̄e. et ꝗ peccat ex īfirmitate vl̓ ꝗ peccat ex ignorātia nō peccat ex certa malicia. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ de hac cōditōe q̄ ē certa malicia. dicēdū ē ꝙ ꝓpter hūc terminū malicia: ſuppoīt̉ illd̓ idē ꝙ ē pct̄ꝫ ī ſpm̄ſct̄ꝫ. ex certa gͦ malicia nihil aliud ē ꝙͣ ex malignitate aī cum ꝯſcīa pct̄i. vl̓ ex certa malicia d̓r eē cū ꝗs ſciēter peccat n̄ ex īfirmitate ſꝫ ex quadā m̄tis ꝑuerſitate. Nec ex hͦ opor tet ꝙ idē ſit cā ſui. ſꝫ ꝙ ſcīa malicie ſit aggrauatio ip̄ius pct̄i. cū em̄ nō ex infirmitate nec ex ignorātia ſꝫ ex ſciētia pct̄i ꝑuerſitate aī delinꝗt̉. grauiſſimū ē pct̄m. ẜm aūt al terā intētōem pct̄i in ſpm̄ ſct̄m nihil ꝓhibet certitudinē illā referri ad maliciam p̄cedentem. ¶ Nembrum ſecundum Ecūdo q̄rit̉ vtrū idē ſit pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m qꝛ pct̄m ad mortē. Et vidr̄ ꝙ ſic. pct̄m em̄ in ſpm̄ ſctm̄ ē qd̓ nō remittet̉ hic neqꝫ in fut̉o. ſꝫ hͦ idē ē pctm̄ ad mortē. ſic̄ em̄ dic̄ aug. ij li. de correptōe ⁊ gr̄a. Ego dico id eē peccatū ad mortē: fi dem q̄ ꝑ dilectōꝫ oꝑat̉ deſerere vſqꝫ ad mortē. ſꝫ tale nec hic nec ī fut̉o remittet̉. gͦ pct̄m in ſpm̄ ſct̄ꝫ ē pct̄ꝫ ad mor tē vel ecōuerſo. ¶ Hoc et vidr̄ ꝑ hͦ qd̓ dicit̉ ī li. retrac. pec catū ad mortē puto eē: cū pꝰ agnitōꝫ dei ꝑ gr̄aꝫ dn̄i ih̓u xp̄i. ꝗſqꝫ obpugnat fraternitate. et aduerſus gr̄aꝫ qͣ recō ciliatꝰ ē deo: inuidētie facibꝰ aggͣuat̉. hoc aūt addenduꝫ fuit: ſi ī hac ſcelerata mētis ꝑuerſitate vitaꝫ finierit. ſed iſtud pct̄m eſt pct̄ꝫ ī ſpm̄ ſct̄m: gͦ pct̄m ad mortē eſt pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. ¶ Ad idē facit qd̓ dr̄. ē pct̄ꝫ ad mortē n̄ dico vt oret ꝗs ꝓ eo ſic̄ hētur. jͣ. ioh̓. vlt̓. ſꝫ in hoc etiā cōuenit pctm̄ in ſpm̄ſct̄m ẜm ꝙ dr̄. vij. hiere. tu ergo noli orare. glo. cor impenitēs in ſpm̄ ſct̄m peccat quo in vnū populꝰ dn̄i cōgregatur. qͦ ſpūs īmūdꝰ eijcit̉. qͦ baptizamur. quo pct̄a omīa dimittūtur. ⁊ quē accipit eccl̓ia vt cui dimiſe

Queſtio .clxxiij.
rit peccata dimittūtur ei. ꝓ corde gͦ impenitēti nō ē orā dum. et hoc idem ē de eo ꝗ peccat in ſpm̄ ſct̄m. nō em̄ me retur nec cōgruitatē hꝫ vt ꝓ eo oret̉. Et ſic̄ dīc aug. ī ſer mone dn̄i. tāta ē labes illiꝰ pct̄i. vt dep̄candi huīlitatem ſubire nō poſſit: etiā ſi pct̄ꝫ ſuū mala ꝯſcīa ⁊ cognoſce̓ et enūciare cogat̉. ¶ Preterea ſuꝑ illd̓. xij. math̓. ſpūs bla phemie ⁊cͣ. glo. hic blaſphemꝰ exigentibꝰ meritis malis ſuis: ſic̄ nūꝙͣ ad remiſſionē ita nūꝙͣ ad pnīam ꝑuēturꝰ ē. pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m cū finali impnīa. gͦ ē pct̄m ad mortē ¶Sꝫ ꝯtrariū vidr̄. pt̄ em̄ aliqd̓ eē pctm̄ ī ſpm̄ ſct̄m. qd̓ n̄ ſit pctm̄ ad mortē. pōt em̄ aliꝗs penite̓ de pct̄o ī ſpm̄ ſct̄ vtpote de inuidētia ſuꝑne gr̄e. vel de deſꝑatōe. hoc at̄ nō eſt pct̄m ad mortē. illd̓ aūt dr̄ pct̄m ad mortē in qͦ ꝗs mo rit̉. gͦ nō eſt idē pct̄m ad mortē et pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. ¶ Itē de nemīe deſꝑandū ē dū ē in via. vt dic aug. ī li. retract̓. nec ꝓ illo imprudēter orat̉ de qͦ nō deſꝑat̉. gͦ ꝓ qͦlibꝫ pec catore dū ē in via orare poſſumꝰ: et ita ꝓ aliqͦ ꝗ peccat ī ſpm̄ ſct̄m. ſꝫ peccatū ad mortē ē ꝓ qͦ nō orat̉. ꝗ em̄ in ha vita nō corrigit̉: poſt mortē venia fruſtra poſtulat̉ ſicut hētur. j. ioh̓. vlt̓. ſuꝑ illd̓. eſt pct̄m ad mortē. nō gͦ ideꝫ eſt pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m et peccatū ad morteꝫ. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ peccatū ad mortem poteſt dici multiplicit̓ vno mō vt ſit idem peccatū ad mortē qd̓ mortale. ẜm ꝙ dr̄. j. ioh̓. vlt̓. oīs iniꝗtas ē pct̄m ad mortē. Alio mō dr̄ pct̄ꝫ ad mortē in qͦ ꝗs morit̉. et ẜm hͦ dr̄ in glo. j. ioh̓. vlt̓. vbi dr̄ ad mor tem: eſt pct̄m qd̓ ſeꝑat a deo ſic̄ mors ſeꝑat aīaꝫ a corꝑe. mors aūt ſeꝑat aīam a corꝑe irregreſſibilit̓: ſic et hmōi pct̄m dr̄. Alio mō pct̄m ad mortē dr̄ qd̓ diſpoīt ad inex cuſabilitatē pct̄i. vicꝫ cū nō ex īfirmitate vel igͦrātia pec cat̉. et hoc mō dr̄ in glo. j. ioh̓. vlt̓. ſupͣ alia pct̄a eſt pct̄m ad mortē. qd̓ n̄ hūana fragilitate ꝯmittit̉. et iō orōe iu ſtoꝝ nō purgat̉. tale ē illd̓ pct̄m qͦ poſt agnitōꝫ dei que ꝑ gr̄am dei data ē. aliꝗs oppugnat fraternitatē. ⁊ aduerſꝰ gr̄am qͣ recōciliatꝰ ē inuidētie facibꝰ agitat̉. dicēduꝫ ē prīo mō pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m ē pct̄m ad mortē ſꝫ nō ecōue ꝯ. Si v̓o accipiat̉ ſcd̓o mō pct̄m ad mortē pt̄ dici pct̄m in ſpm̄ ſct̄m ẜm aliā rōꝫ pct̄i ī ſpm̄ ſct̄m. ſꝫ nō om̄e pct̄m ī ſpm̄ſct̄m dr̄ pct̄m ad mortē. Si d̓o tercō mō accipiatur pct̄m ad mortē: tūc vidētur eē idē in re licꝫ differat rōe. pct̄m em̄ in ſpm̄ ſct̄m dr̄ ꝓpt̓ īpugnatōꝫ gr̄e qͣ fit remiſſio pct̄i. pct̄m v̓o ad mortē dr̄ qꝛ diſpoīt qͣſi irremiſſibiliter ad penā. ¶ Per hͦ pt̄ ſolui qd̓ obiectū ē. primū em̄ ⁊ ſecū dū intelligūt̉ de pct̄o ad mortē vbi ē finalis impnīa. ⁊ hͦ dr̄ pct̄m in ſpm̄ ſct̄m ẜm vnā rōꝫ et ẜm aliā nō. ¶ Qd̓ at̄ tercio obijcit̉ ſil̓r pt̄ ītelligi. ſi ītelligat̉ de finali impnīa aucͣtas hiere. ſi v̓o nō intelligat̉ de finali impnīa ſed de ꝓpoſito nō penitēdi: tūc dicet̉ pct̄m ad mortē. ẜm illum modū ẜm quē dr̄ pct̄m ad mortē qd̓ priuat excuſationeꝫ pct̄i: et ita ꝑ ꝯſeq̄ns cōgruitatē venie. ¶ Ad qͣrtū v̓o dicē dū ꝙ ſpūs blaſphemie pt̄ dici pct̄m ad morte vtroqꝫ me ſꝫ ꝓprie ẜm ꝙ ibi accipit̉ dr̄ illd̓ qd̓ diſpoīt ad cōtrariuꝫ venie. Nembrum tercium Ercio q̄rit̉ qͦt ſunt drn̄tie pct̄i in ſpm̄ ſct̄m. Et ponūtur ſex. deſꝑatō. p̄ſumpto. īpugna tio fraterne gr̄e. īpugnatio v̓itatis agnite. bſtīatio. et impnīa. Ꝙ at̄ deſꝑatio ſit pe catū ī ſpm̄ ſct̄m hr̄ in glo. ij. ad Ro. ſuꝑ illd̓. ẜm duritiā ⁊cͣ. Ꝙ aūt p̄ſūptio ſit pct̄m in ſpm̄ ſct̄m ⁊ deſꝑatio ſil̓r: hētur ab aug. ī li. de fide ad petrū. vbi dr̄. ſic̄ miſcd̓ia ſu ſcipit abſoluitqꝫ cōuerſos: ita iuſticia r̄pellit et punit ob ſtinatos. Quidā aūt deſperāt de indulgētia pctoꝝ: ꝗdā v̓o ſperāt ſine meritis de miſcd̓ia dei p̄ſumētes. hi ſunt ꝙ peccātes ſunt ī ſpm̄ ſct̄m. ex qͦ hētur ꝙ p̄ſumptio ē pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m. Ꝙ aūt īpugͣtō fraterne gr̄ę ſit pct̄m ī ſpm̄ſct̄ꝫ: hr̄ ab aug. ī li. de ẜmo. dn̄i ī mōte. Paulꝰ n̄ orat ꝓ alexā dro: qꝛ īuidētie facibꝰ fr̄nitatē īpugndo peccaueat. Et ī eodē. hͦ ē peccae̓ ī ſpm̄ ſct̄m: ꝑ maliciā ⁊ īuidiā fraternā obpugͣre caritatē poſt acceptā gr̄aꝫ ſpūſſct̄i. Ꝙ at̄ īpu gnatio v̓itatis agnite ſit pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m. dic aug. ī li. de
vnico baptiſmo. qui v̓itate ꝯtēpta p̄ſumit ꝯſuetudīeꝫ ſeꝗ aut circa fratres inuidus ē aut malignꝰ ꝗb v̓itas reue latur. aut circa deū ē ingratꝰ cuiꝰ inſpiratōe eccl̓ia eius inſtruit̉. in qͦ dat̉ intelligi ꝙ hͦ ē pct̄m in ſpiritūſanctuꝫ. Sil̓r. xxiiij. leui. ſuꝑ illud. hō ꝗ maledixerit glo. blaſphe mia q̄ ſciēter ꝯmittit̉ maxīa pena vindicat̉. vn̄ ꝗ peccaue rit in ſpiritūſanctū nō dimittit̉ ei.i. ꝗ in ſcīa blaſphema uerit que eſt donū ſpirituſſancti. Et. iij. marci. qui blaſ phemauerit. glo. ꝗ ītelligēs oꝑa dei cū negare nō poſſit ex inuidia ꝯtradicit. et oꝑa ſpūſſancti dicit eē in beelze bub. nō hꝫ remiſſionē neqꝫ hic neqꝫ in fut̉o qꝛ penite̓ di gne noluit. ¶ De obſtīatōne aūt dic̄ aug. in ench̓. ꝗ in ec cleſia remitti peccata nō credēs: tātā cōtemnit dīni mu neris largitatē. et in hac obſtīatōe mētis diē claudit ex tremū: reus eſt illo irremiſſibili pct̄o in ſpiritūſanctū in quo xp̄c peccata dimittit. ¶ De impenitētia aūt ꝙ ſit pec catū in ſpm̄ſanctū hētur in glo. xij. math̓. ſuꝑ illud ſpūs blaſphemie n̄ dimittet̉. glo. ꝗ gr̄aꝫ ſanctiſpūs. qua pnīa inſpirat̉ et ad correctionē venit̉ nō cognoſcēs: impenitē ti corde ꝑmanſerit. cū hoc nō ſit hūanū ſꝫ dyabolicū: ir remiſſibile erit: et ita pct̄m in ſpm̄ſanctū. ¶ Sed poteſt obijci ꝙ deſperatio nō ſit peccatū ī ſpiritūſanctū. poteſt em̄ aliquis ex diutina tribulatōe incidere in deſperatōꝫ ꝑ quā poſſit deſperare de potentia ſuſtīendi talis incidit in deſperatōem et peccat ex infirmitate. ergo deſperatō nō eſt peccatū ī ſpm̄ſanctū. ¶ Preterea. ſpecies ⁊ deſpe ratio opponūtur et ſil̓r p̄ſumptio. cū gͦ mediū dicat actū v̓tutis nō tm̄ in ꝑfectis ſꝫ etiā in imꝑfectis: oppoſita pec cata erūt peccata nō tm̄ in ꝑfectis peccatoribꝰ ſiue ꝗ gra uiſſime peccāt ſꝫ etiā ī alijs ꝗ nō ita gͣuit̉ peccāt. ¶ Pre terea. p̄ſumptio nō vidr̄ eſſe ſpēs peccati in ſpm̄ſanctū. poteſt em̄ aliꝗs p̄ſumcre de miſcd̓ia dei ex hoc: ꝙ videt miſericordiā dei infinitā eſſe: et ita excellere peccatum. nūquid talis peccāt in ſpiritūſanctū. ponit em̄ gr̄am ſpi rituſſancti quāta eſt: et ita nō videt̉ peccare irremiſſibi liter. ¶ Similit̓ pōt obijci de inuidētia fraterne gratie ꝙ nō ſit peccatū in ſpiritū̓ſanctū. poteſt em̄ aliquis inuidē fratri ſuo: qꝛ eſtimat ſe ledi ab eo cū tn̄ nō ledatur. talis nō videt̉ peccare in ſpiritūſanctū ſꝫ magis ex infirmita te vel ignorātia. ¶ Similiter obijcit̉ de impugnatōe v̓ita tis agnite. ꝗdā em̄ ſeductōne alioꝝ cadūt in infidelitatē et obpugnat veritatē de ꝗbꝰ dicit aug. in li. de baptiſmo qui credit hmōi homībꝰ: imaginatōne quadā veritatis illuſus eſt. ſed tales peccāt ex ignorātia. nō ergo imꝑ tio veritatis agnite eſt peccatū in ſpiritūſanctū. ¶ Obij citur etiā de obſtinatōe. multi eī obſtinātur in peccatis que ꝓueniūt ex infirmitate vel ignorātia. et tales n̄ pec cant in ſpiritūſanctū: cum peccatū in ſpiritūſanctū di uidatur ꝯtra peccatū ex īfirmitate ⁊ ex ignorātia. ¶ Si milit̓ pōt dici de impnīa in quā incidit aliꝗs ex delibera tione carnis q̄ ꝓuenit ex fragilitate. ¶ Item vidr̄ ꝙ pau tiores ſint ſpēs pct̄i ip̄ius in ſpiritūſanctū ꝙͣ q̄ dicte ſūt Dicit̉ eī ſuꝑ illud leuit̓. x. Ignis egreſſusⁱē ⁊cͣ. pct̄m in ſpm̄ſanctū ē in ſceleribꝰ ſuis vſqꝫ ad finē vite ꝑſeuerare. de ſua ſalute deſperarc. de potētia redemptoris diffide̓. ibi aūt nō enumerātur niſi duo pct̄a. ſcꝫ impnīa ⁊ deſꝑa tio. ¶ Sil̓r. ij. ad Ro. due ſpēs aſſignātur obſtīatō ⁊ de ſperato. ex quo vr̄ ꝙ nō ſint tot ſpēs: aut inſufficiēter fit diuiſio. ¶ Pretēa. ex ꝑte ſpūſſctī cui appropriat̉ boītas duo aſſignatur. iuſticia et miſcd̓ia. p̄ſūptō ē ꝯtra iuſticiā deſperatō ꝯtra miſcd̓iaꝫ. nec vidētur eē plura que boni tati in genere attribuātur. qͣre vidr̄ ꝙ tm̄ due ſunt ſpēs. ¶ Item tres ponūtur virtutes ꝑ quaꝝ actus immedia te ordīatur hō in deū. fides. ſpes. caritas. cum ergo tot ſint virtutes et nō plures: tria vident̉ eē pct̄a in ſpm̄ſan ctū et nō plura. impugnatō ſcꝫ veritatis agnite que ē cō tra fidē. impugnatio fraterne gratie que eſt cōtra carita tem. deſperatio que eſt cōtra ſpem. et ſi addatur preſum ptio: nō erunt niſi quatuor. ¶ Item vidr̄ ꝙ tm̄ debeant eſſe due ſpecies. peccatū em̄ ī ſpm̄ſanctū ſic̄ dīc aug. ī li. de blaſphciuia ꝑ ſe opponuntur illi gr̄e in qua fit remiſ

ſio peccatoꝝ. ſꝫ hoc eſt pnīa: gͦ opponit̉ ꝑ ſe pnīe. penitē tie v̓o due ſunt ꝑtes: cōmiſſa deflere: et fiēda nō cōmitte cōtra vnā ꝑtē vidr̄ eē impnīa: cōtra aliā v̓o obſtinatō. et ita tm̄ debet eē due ſpēs vt videt̉. ¶ Itē vt vidr̄ ꝙ plures debeāt ſpēs dici. Inobediētia em̄ vidr̄ eē pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m ẜm ꝙ dīc bern̄. ī li. de p̄cepto ⁊ d̓ diſpēſatōe. Nō ē idip̄m nolle obedire et nō obedire. hoc interdū erroris ē: nōnū ꝙͣ infirmitatis. illud v̓o aut odioſe ꝑtinacie aut cōtuma cie nō ferēde qd̓ ip̄m repugͣre ē reſiſtere ſpūiſct̄o. ⁊ ſi vſꝫ ad mortē ꝑdurauerit: blaſphemia ē nō r̄mittēda. ex quo videt̉ ꝙ inobediētia admīꝰ q̄dā ſit pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m. ⁊ ita videt̉ ꝙ plures ſint ſpēs. ¶ Itē vidr̄ ꝙ ſil̓atio pnīe ſit pec catū ī ſpm̄ſct̄ꝫ. dicit̉ em̄. x. leui. ſuꝑ illd̓. Int̓ hec v̓o hyr cū. glo. ſic̄ vera pnīa veniā ꝓmeret̉. ita ſimulatio deū ir ritat. hoc aūt ſct̄i pr̄es irremiſſibile pct̄m ⁊ blaſphemiā in ſpm̄ ſct̄m dixerūt. ex qͦ vidr̄ ꝙ ſiml̓atio pnīe ē pct̄ꝫ ī ſpi rituſct̄ꝫ. ¶ Itē vidr̄ ꝙ ſciſma ſit pct̄ꝫ ī ſpiſct̄ꝫ. ꝑ hͦ qd̓ di cit beda. ſuꝑ. j. can̄. ioh̓. oīs ꝗ recedit et nō ꝑmanet ī do ctrīa ih̓u xp̄i deū nō hꝫ. ſiꝗs talis venerit ad vos: nolite eū reciꝑe ī domū neqꝫ aue ei dixeritis. ex qͦ apparet cū lo quat̉ ibi de ſciſmaticis et de hereticis ꝙ ſūt vitādi ꝓpter ip̄aꝫ cōtumaciā q̄ ē in ip̄o ſciſmate. et ita ſciſma vidr̄ eē pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m. directe eī vidr̄ opponi vnitati eccl̓ie q̄ ī ꝑ ſpm̄ ſctm̄. et ita ex hͦ vidr̄ ꝙ ſit pctm̄ ī ſpm̄ſct̄ꝫ. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē ꝙ rō ꝓpt̓ quā aſſignāt̉ ille ſpēs pct̄i ī ſpm̄ſ. ẜm ꝙ ꝓprie dr̄ hec pt̄ eē. pct̄m em̄ ī ſpm̄ ſct̄m. oppoīt̉ gr̄e ſpūſ ſancti ꝑ quā ē vnitas eccl̓ie in qͣ fit remiſſio pctōꝝ. ad hͦ aūt ꝙ ille effectꝰ ſeqͣt̉ ex illa gr̄a ml̓ta ſūt ꝑ ſe adiuuātia duo ex ꝑte dei remittētis: alia ex ꝑte eiꝰ cui fuit r̄miſſio. duo v̓o alia reſpectu ꝓximi ſūt motiua ad remiſſioneꝫ. Ex ꝑte v̓o dei remittētis ē mīa cū iuſticia. cōtra iuſticiā eſt p̄ſumptō: cōtra mīam deſperatō. ꝗ em̄ p̄ſumit de boī tate dei cū ſuis malis meritis: poīt ꝑ ꝯſeq̄ns deū eē iniu ſtū. ꝗ v̓o deſperat dū eſt locꝰ pnīe ponit deū eē īmiſerico: dem. eſtimat em̄ ip̄ꝫ nolle miſereri. et ſi moueret̉ ad peī tētiā. ſic̄ Cayn dixit. iiij. gen̄. maior ē iniꝗtas mea ꝙͣ vt veniā merear. Ex ꝑte v̓o eiꝰ cui fit remiſſio due reꝗͥrunt̉ diſpoſitōes. q̄ ſūt cōmiſſa deflere. et flenda nō ꝯmittere. cōtra q̄ duo due ſūt dr̄e pct̄i ī ſpm̄ ſct̄m. ſcꝫ impnīa qͣ ꝓpo nit nō deflere cōmiſſa: et obſtīatō qͣ ꝓpoīt flēda ꝯmittere Cōtra v̓o ea q̄ reſpiciūt ꝓxīm ē inuidētia fraterne gr̄e qͣ deordīat̉ affectꝰ: et īpugnatio v̓itatis agnite qͣ ꝑ ſe deor dinat̉ ītellectꝰ. motiuū em̄ ad remiſſiōꝫ ē amor veritatis agnite ꝑ quā ordīat̉ ītellectꝰ: et amor fraterne gr̄e ꝑ quā ordīat̉ affectꝰ. vel alit̓ pn̄t he due ſpēs accipi. vt īpugtio v̓itatis agnite reſpiciat effectū ſpūſſct̄i ī intellectu. impi gnatō v̓o fraterne gr̄e īpugnet effectū ī volūtate. motiuū aūt ad remiſſionē ē vt diligamꝰ fidē oꝑantē ꝑ dilectōem ꝑ quā ē vnitas mͥbroꝝ eccl̓ie. ¶ Ad obiectū gͦ qͦ obijcitur ꝙ nō debeāt he eē ſpēs. vel ſi ſūt ꝙ pl̓es dn̄t eē aut pau ciores. Dicēdū ē prīo ꝙ deſperato tūc ē pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m: qn̄ nec hꝫ ꝑ ſe occaſionē ex īfirmitate nec ex ignorātia. ſꝫ ſciēter de mīa dei deſperat. nulla ſtimulāte carnis fragi litate: ſꝫ pctōꝝ īmēſitate. Nō negat̉ gͦ ꝗn aliqͣ deſperatio poſſit ꝓcedere ex īfirmitate vl̓ ignorātia ſꝫ talis ꝓcedit̉ ex certa malicia. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ licꝫ ſpes deter mīet actū v̓tutis. nō tn̄ ī ꝑfectōe ſꝫ ī īꝑfectōe. deſꝑatio tn̄ opponit̉ ei det̓mīat pct̄ꝫ ī ꝯſūmatōe malicie. Un̄ bern̄. ueadmodū ꝑfectōꝫ ſapīe ſibi vendicat amor dei: ita de ſperatō oēm malicie ꝯſūmatōꝫ. et ſic̄ ex noticia tui venit ī te timor dn̄i et ex noticia dei amor eiuſdē: ita de ignorā tia tui ſuꝑbia. de obliuiōe dei deſꝑatio. hec aūt ꝯſūmatō malicie ē ī deſperatōe ꝓut ē pct̄ꝫ ī ſpiritūſanctum. ¶ Ad terciū v̓o dicēdū. ꝙ p̄ſumpto qn̄ꝫ directe īpugnat iuſtici am dei qͣſi deꝰ eēt miſericors et nō iuſtꝰ ē pct̄m ī ſpm̄ſct̄ꝫ. nō ꝓpt̓ hͦ ꝙ poīt dei mīam excede̓ ſuū pct̄m: ſꝫ qꝛ poīt dei mīam eē ſine iuſticia. nō aſſerēdo ī intellectu. hoc eī eſſꝫ īfidelitas. ſꝫ ſic afficiēdo: ꝙ vnū eēt ſine altero. ¶ Ad qͣr tū v̓o dd̓m. ꝙ īuidētia fraterne gratie ẜm ꝙ ē pct̄m ī ſpi ritūſanctū attēdit̉ cum hō ſcienter impugnat gr̄am fra ternitatis. neqꝫ mouetur ad hoc ex leuitate vel ex aliqua
infirmitate. Un̄ nō eſt dicēdū ꝙ om̄e odiū fratris vl̓ in uidia in fratrē ſit peccatū ī ſpm̄ſanctū. ¶ Ad quītū p̓o di cēdū. ꝙ cū aliꝗs īpugnat v̓itatē priꝰ agnitā. pt̄ ꝑ ſeducti onē alioꝝ cade̓ ī errorē et īpugnatōꝫ illiꝰ v̓itatis et defē ſionē falſitatis. et talis nō dr̄ peccare ī ſpm̄ſanctū. ẜm ꝙ dīc aug. cōtra maīcheos. ꝗ reſiſtūt ꝯtumacit̓ ⁊ peſtifera dogmata emēdare nolūt. ſꝫ defenſare ꝑſiſtūt. cū tn̄ credāt cōtrariū hr̄e v̓itatē. pn̄t em̄ dici he retici ⁊ n̄ peccātes in ſpm̄ſanctū ſi ex falſa credulitate ⁊ ignorantia hͦ faciunt. ¶ Ad ſextū v̓o dicēdū ꝙ obſtīatō tūc eſt peccatū in ſpm̄ ſanctū qn̄ ꝑtinaciter malo adherēt. nō ex ignorātia vel infirmitate: ſꝫ ex ip̄a aī malignitate. et dr̄ math̓. xij. ī gl. cum dyabolica obſtīatōe de diſperſione ad cōgregato nūꝙͣ reditur: tūc iudicat̉ peccatū in ſpm̄ſanctū. Per hoc etiā pt̄ ſolui ex rōne conſil̓i illud qd̓ ſeptīo obijciebatur. ¶ Ad octauū dd̓m. ꝙ illud qd̓ obijciebat̉. x. leui. nō dat ītelligere ꝙ nō ſint plures ſpēs pct̄i ī ſpm̄ ſct̄m. ſed ꝙ ille due de ꝗbꝰ ibi intēdit̉. loꝗt̉ eī de ſiml̓atōe pnīe: cū tn̄ ꝑſe ueret ī malicia et diffidat de remedio qd̓ dat̉ ex dei mīa. ſic̄ ē de īfirmo ꝗ facit illd̓ ꝑ qd̓ morbꝰ auget̉ ſciēter et dif fidit de medico: talis ꝑmanet in egritudīe ducēte ad mor tem. ¶ Ad nonū dicēdū. ꝙ licet peccatū in ſpm̄ ſct̄m his duobꝰ modis ꝯmittatur: ſūt tn̄ illi duo modi de ꝗbꝰ prī cipalit̓ ibi intēditur. cū expoītur illd̓ apl̓i ẜm duriciaꝫ cordis tui. et cor īpenitēs thezaurizas tibi irā ⁊cͣ. ibi em̄ hēt̉ ꝙ īdurat̉ ī malicia et diffidit de dei boītate. Pretēa obſtīatō reſpicit ip̄m pct̄m. deſꝑatio v̓o reſpicit remediū pct̄i. vtrūqꝫ at̄ difficultatē poīt ad remiſſionē peccati. ex ꝑte illiꝰ peccatoris. ſꝫ vnū ē reſpectu ſui: alterū v̓o reſpe ctu eiꝰ qd̓ dei ē. ¶ Ad decimū dicēdū. ꝙ illa duo que ſūt p̄ſumptio et deſꝑatō ſufficiēter diuidūtur ꝯtra illa q̄ ſūt reſpectu dei remittētis. duo eī reꝗrūtur. ſcꝫ tīor iuſticie et ſpes miſcd̓ie. ꝯtra ſpem ꝓprie ē deſperatō: ꝯtra tīorem v̓o iuſticie ꝓprie ē p̄ſumptō. vn̄ ſufficiēter ſpēs peccati in ſpiritūſanctū deſignātur ex illa ꝑte. ſꝫ nihilominꝰ erunt alie ex alijs duabꝰ ꝑtibꝰ ſic̄ dictū ē. ¶ Ad vndecimū di cēdū. ꝙ lꝫ tres ſūt v̓tutes theologice ꝗbꝰ opponūtur ſpēs pct̄i ī ſpm̄ſctꝫ. n̄ tn̄ ẜm nūeꝝ illaꝝ accipitur diuiſio ſpēꝝ ſꝫ ẜm dr̄as eaꝝ q̄ ꝑtinēt ad gr̄aꝫ r̄miſſioīs ex ꝑte r̄miſſi ui ⁊ eiꝰ cui fit rmiſſio: ⁊ āmiculātis ſic̄ dictū ē. vt ex ꝑte r̄miſſiui accipiātur due ſpēs: ex ꝑte eiꝰ cui ſit r̄miſſio ſil̓r due: ex ꝑte āmīculātis due. ¶ Ad duodecimū dd̓m ꝙ l due ſint tm̄ rōe eiꝰ qd̓ ē penite̓.ſ. ꝯmiſſa defle ⁊ flēda n̄ cō mitte̓. pctm̄ aūt ī ſpm̄ſāctū opponatur pnīe: n̄ tn̄ erūt du ſpēs tm̄ ꝑ oppoſitōꝫ ad illa duo accepte. remiſſio em̄ cui oppoītur pctm̄ ī ſpm̄ſāctū ẜm q̄ndā modū oppoſitōis non tm̄ exigit cōditōes q̄ ſūt ex ꝑte penitētis. ſꝫ q̄ ſūt ex ꝑte d̓i remittetis et iuſte puniētis. r̄mittit eī culpa ſꝫ iuſte infli git penā. reqͥrit etiā cōditōes ex ꝑte eccl̓ie adiuuātis. et ita nō tm̄ erūt due ſpēs pctī in ſpm̄ ſctm̄ ſūpte iuxͣ oppoſi tōꝫ eoꝝ q̄ īueniūtur ī ꝑte rōe pnīe ſꝫ qͣtuor alie ſic̄ iā dct̄ꝫ eſt. ¶ Ad tredecimū dd̓m ꝙ iobediētia de ſe n̄ ē peccatu ī ſpm̄ ſctm̄. ſꝫ ip̄a ꝑtinacia ꝯtūax. ⁊ ꝯtīetur ſub illa ſpecie que ē obſtīatio. Sil̓r de ſil̓atōe pnīe. de ſe em̄ nō dic̄ pec catū ī ſpm̄ ſctm̄: ſꝫ ip̄a impnīa q̄ latet ſb̓ illa. Eodē modo dd̓m ē d̓ pctō ſciſmatis. ꝙ ip̄ꝫ licꝫ ſit gͣue peccatū de ſe n̄ eſt pctm̄ ī ſpm̄ſanctū. ſil̓r nec īfidelitas. ſꝫ ip̄a ꝯtumacia ꝑ tinax q̄ errorē defende̓ et v̓itatē īpugnare nitūtur. Habita rōne numeᵐ.§. j. ri ſpēꝝ pctī ī ſpm̄ſanctū. q̄dā etiā addēda vidētur ad am pliorē explanatōꝫ. Dubitabit eī aliꝗs de deſꝑatōe et pre ſumptōe. iſta em̄ vidētur eē pctā ex ignorātia. ſi eī aliꝗs ſciret latitudīeꝫ miſcd̓ie dei nūqͣ deſꝑaret: ſi rigorē iuſti cie nūqͣ p̄ſumet. gͦ iſta ꝓueniūt ex ignorātia miſcd̓ie ⁊ iu ſticie. Si v̓o dicatur ꝙ nō ꝓpt̓ hͦ ꝯtinētur ſb̓ pctō ex igno ratia. qꝛ n̄ ꝓueniūt ex ignorātia ſimplici ſꝫ ex ignoratia affectata: q̄ eqpollet certe malicie. cū apud quēlibꝫ vten tem rōne ſit notū deū eſſe ſūme miſericordem et ſūme iu ſtum. et ꝙ iuſticia nō eſt ſine miſcd̓ia nec econuerſo. ꝙ etiā ductu rōis defacili pōt īueniri. ¶ Obijcit̉ ī cōtrariū

Queſtio .clxxiij.
per ſimile. fornicatōem eē peccatū mortale ſcriptū ē ī cor de homīs nat̉aliter. gͦ ſi aliꝗs fornicet̉ ignorās fornicati onē eſſe mortale pctꝫ: peccat ex ignorātia affectata. ⁊ ita ex certa malicia. gͦ nō debꝫ excuſare eū infirmitas: et ita eſt pct̄m in ſpm̄ ſct̄m̄ qd̓ falſū ē. ¶ Itē nōne aliꝗs ex ſua fragilitate p̄t deſꝑare. et qd̓ ē ex fragilitate ē pctm̄ ī pr̄eꝫ gͦ nō oīs deſꝑatio ē pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m. nō gͦ deſꝑatio ē ſpēs pct̄i in ſpm̄ ſct̄m. quicꝗd em̄ ꝯtinet̉ ſub ſpecie cōtinet̉ ſub genere. ¶ Itē dixit Cayn. iiij. gen̄. maior ē iniꝗtas mea ꝙ vt veniā merear. nūꝗd credidit ꝙ maior eēt ſua iniqui tas ꝙͣ miſcd̓ia dei ex qua dat̉ venia? ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ nō eſt ſil̓e de noticia eiꝰ ꝙ ē deū eē ſumme miſericordē et iuſtū. et de eo ꝙ fornicatio ſit mortale pct̄m. vox em̄ oīm eſt deū eē iuſtu et miſericordē. et cū redit ad ꝯſcīam re ctā nullatenꝰ pt̄ diſcredere cū credit ip̄ꝫ eē ſumme bonū ſꝫ ſic nō eſt de eo ꝙ fornicatio ſit mortale pct̄m: cū hͦ ml̓ti habūdātes rōne non attingāt ſed aucͣte. et ideo licet ille peccet ex ignorātia ꝗ nō credit fornicatōꝫ eē mortale pec catū: nō tn̄ peccat ille ex ignorātia ſꝫ in ſpm̄ ſct̄m qui p̄ſu mit vel deſperat mō quo dictū ē. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdū ē. ꝙ duplex ē diffidere. Eſt em̄ diffidere de ſeip̄o rōne ſue infirmitatis. et hec diffidētia licꝫ ſit pct̄m: ī aliqͦ caſu nō eſt pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. vn̄ puſillanimitas nō eſt pct̄m ī ſpi rituſct̄m. Eſt aūt diffidētia de diuīa bonitate nō p̄cedēte aliqua cauſa excuſante. et hoc ē pct̄m in ſpm̄ſct̄ꝫ. ¶ Ad terciū v̓o dicēdū. ꝙ nō credebat ſuā iniꝗtatē eē maiorem miſericordia dei: ſꝫ ꝙ maior eēt ꝙͣ ſatiſfactio. vt crederet ſe nullatenꝰ poſſe ſatiſfacere deo quē offendit. Adhuc etiā queri.§. ij. tur vtrū p̄ſumptio reſpiciat miſcd̓iaꝫ dei. et qͣre dr̄ oppo ni iuſticie potiuſꝙͣ miſcd̓ie. ¶ Itē p̄ſumptio ē vna extre mitas ſpei. opponit̉ gͦ ne plus timori ꝙͣ ſpei aūt ſpei ꝙͣ ti mori? Et vidr̄ ꝙ magis opponat̉ timori. timor em̄ reſpi cit iuſticiā infligentē penā. p̄ſumptio gͦ cū ſit cōtra iuſti ciā vr̄ oppoī tīori ꝗ ꝑ ſe ordīat̉ ad iuſticiā. ¶ Ꝙ at̄ magiſ oppōat̉ ſpei hēt̉ ex hͦ ꝙ ꝯueniūt ī gene̓. vtrūqꝫ eī ē expecta tio veīe. ſꝫ ſpes ē expectatō venie vl̓ gl̓ie ex meritis de cō gruo vl̓ de ꝯdigno: p̄ſūptio at̄ ſine meritis n̄ attribuēdo gr̄e ſꝫ ſuis oꝑbꝰ. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ p̄ſumptio potiꝰ dr̄ eſſe cōtra iuſticiā ꝙ ꝯtra miſcd̓iam: qꝛ poīt latitudinem miſcd̓ie ſine iuſticia. ecōtra deſꝑatio vidr̄ ponere iuſtici am ſꝫ tollere effectū miſcd̓ie. licet gͦ tam p̄ſumptio ꝙͣ de ſperatio referātur ad miſcd̓iam et differēter. qꝛ deſpera tio diminuit effectū miſcd̓ie: p̄ſumptō v̓o ſuꝑflue ſiue ex cedēter ponit: tn̄ p̄ſumptio ꝓpt̓ cām dictā dr̄ opponi iu ſticie in effectu et deſperatio miſcd̓ie ī effectu. ¶ Ad alid̓ v̓o dicēdū. ꝙ p̄ſumptio opponit̉ ſpei et timori. ſꝫ oppoītur ſpei nō rōne generis qd̓ eſt expectatio miſcd̓ie: ſꝫ ratōe differētie ſuꝑaddite. Preſumptō em̄ ē expectatō miſcd̓ie ſine gr̄a. ſpes v̓o ē expectatio miſcd̓ie attribuēdo gratie. p̄ſumptio aūt ⁊ timor opponūtur rōne differētie eoꝝ que reſpiciūt̉ et drn̄t in genere. Preſumptio em̄ ē extēſio ad miſcd̓iam. timor v̓o ē reſilitio a ſūma iuſticia ẜm ꝙ nos loquimur de timore initiali. a ſūma v̓o maieſtate in ſuā ꝑuītatē ẜm ꝙ fit ſermo de timore reuerētie et ita differ̄t genere. Preſumptio etiā ē indebita expectatō futuri bo ni. timor v̓o de quo loꝗmur eſt debita fuga futuri mali. ¶ Item obijcit̉ de impugnatōe v̓itatis agnite. dicit̉ eī ꝙ blaſphemia dimittet̉. ſpūs v̓o blaſphemie non remittet̉ neqꝫ hic neqꝫ in fut̉o ſic̄. xij. math̓. hētur. Poteſt gͦ queri que ſit dr̄a inter blaſphemiā et ſpm̄ blaſphemie. ſpūs eī blaſphemie aūt dīc potētiā aūt habitū aut paſſionē. ſed cōſtat nō dicit potētiā: cū potētia in eo ꝙ potentiā bo nū ſit. ſpūs aūt blaſphemie malū. Neqꝫ dicit paſſionē: ſit min nalū ꝙͣ ip̄e habitꝰ. blaſphemia at̄ dīc t gͦ ꝙ ſpūs blaſphemie dicit habitū malum falſa de deo dicūtur vel vera negātur. gͦ ſpiritus nie cōtinetur in genere blaſphemie. hec em̄ ē ra tio blaſphemie ſic̄ hētur. iiij. ad ephe. ſuꝑ illud blaſphe mia. ¶ Preterea ꝙ dicit̉ in math̓. ſpūs blaſphemie ī nr̄a
trāſlatōne. ẜm Criẜ. dicit̉ blaſphemia ſpūs. pt̄ gͦ queri que ſit intentio rōnis dicēdi. Item dīc Amb̓. Siꝗs ſpi ritus corꝑis hūani deceptꝰ. de corꝑe xp̄i aliter ſentiatē dignū ſit: nō eſt excluſus a veniā. ſiꝗs v̓o ſpūſſct̄us pt̄a tem abnegauerit ſempiternā. et nō in ſpū dei ſꝫ in beelze bub aſſerit eijci demonia. nō pt̄ ibi eſſe exhortatio venie vbi eſt ſacrilegij plenitudo. ex qͦ vidr̄ ꝙ ſi aliꝗs male ſen tiat de filio. nō ſit pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. ſꝫ ſi male ſentiat de ſpūſct̄o: tūc peccat in ſpm̄ſct̄m. ¶ Sꝫ cōtra hͦ ē ꝙ ip̄i iu dei peccauerūt in ſpm̄ ſct̄m dicētes. ꝙ ip̄e v̓tute dina qua deus erat nō eijciebat demoīa. vn̄ dic̄ Amb̓. Ideo grade ſcelꝰ cōmittebāt. qꝛ qd̓ dei eē cognouerāt. dyaboli eē cla mabāt. ¶ Itē dr̄ in glo. Rab. ibidē. ꝗ ſpm̄ ſct̄m nō eē vel miorē pr̄e eē credūt vel dicūt. qꝛ nō ex iuidia dyabolica ſꝫ ex hūana ignorātia hoc faciūt. irremiſſibili crimīe nō tenēt̉. ſꝫ maiꝰ ē credere ſpm̄ ſct̄m nō eē: vel eē creaturā: q̄ hec oꝑa nō eē ſpūſſct̄i. gͦ illud dꝫ dici maiꝰ pct̄m ī ſpm̄ſ. vel ſi illud nō dr̄: nec reliquū dicēdū ē. ¶ Preterea dicit̉ xij. math̓. ꝙ ſpūs blaſphemie nō remittet̉ hic neqꝫ ī fut̉o Sꝫ ꝯtra aliꝗ eoꝝ penituerūt ꝗ illo pct̄o peccauerūt. ꝓpt d gͦ pct̄m ī filiū d̓r̄ remiſſibile. pct̄m aūt qd̓ erat contra ſpm̄ſct̄m dicebat̉ irremiſſibili. ¶ Itē vidr̄ pct̄m ī pr̄eꝫ idē qd̓ pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. qd̓ em̄ ē irremiſſibile: pct̄m ī ſpm̄ſ. dr̄. ſꝫ pct̄m illiꝰ ꝗ ī ſil̓itudīe dyaboli ꝯtra ꝯſcīaꝫ ſuā maie ſtatē dei oppugnat nō ē remiſſibile. ſic̄ dr̄. xij. math̓. hͦ aūt ē pct̄m ī pr̄em qd̓ ē ꝯtra maieſtatē. gͦ pct̄m in pr̄em ē pct̄ꝫ in ſpm̄ſct̄m. in qͦ gͦ diſtīguit̉ ſi hͦ nō eſt illud. ¶ Ad qd̓ di cendū ꝙ aliud ē de blaſphemia ẜm ꝙ ibi accipit̉. ⁊ aliud ſpūs blaſphemie: cū vtrūqꝫ ſit habitꝰ malꝰ. nec accipit̉ ibi blaſphemia ẜm ꝙ genꝰ ē ad vtrūqꝫ: ſꝫ ẜm ꝙ determi nat pct̄ꝫ ſine aggrauatōe circūſtātie q̄ ē ex certa malicia. quidā em̄ blaſphemāt qͣſi ex coactōe. ⁊ hi peccāt ī pr̄em: qꝛ ex īfirmitate. ꝗdā v̓o ex deceptōe ſiue ſeductōne: et hi peccāt ī filiū. alij v̓o ex ſola malignitate: et hi peccant in ſpm̄ ſct̄m. et hͦ pct̄m dr̄ pct̄m blaſphemie. ꝗd em̄ aliud vr̄ ſpūs blaſphemie niſi affectatio vituꝑatōis diuīe. blaſ phemia v̓o ibi accipit̉ cū ex īfirmitate vel ex igͦrātia blaſ phemat. hoc em̄ ē blaſphemia q̄ hꝫ colorē aliquē excuſa tōis ꝑ quā diminuit̉ pct̄m. ſpūs v̓o blaſphemie hꝫ circū ſtātiā ꝑ quā aggrauatur pecca j. ibi em̄ malicia creſcit qͣſi ad qd̓daꝫ ſūmū. Sic ergo ſpiritus blaſphemie. vne modo dicitur contra blaſphemiam. alio v̓o modo ſub blaſphemia ꝯtinetur. ¶ Ad aliud v̓o dicendū. ꝙ hoc pec catum dicitur ſpūs blaſphemie. qꝛ ſicut ſpūſſctus ſpirat ad laudē et amorē dei: ita iſte ſpūs blaphemie ſpirat ad odium dei et vituꝑium. Acr īt dr̄ blaſphemia ſpi ritus. eo ꝙ contra ſpiritūſan nat. dicēs non eſſe oꝑa ſpūſſancti ſed dyaboli cuꝫ ſcīat cōtrariū. ¶ Ad tercium v̓o dicendū. ꝙ. b. amb̓. loquitur rōne deceptōis quam poſſet hr̄e homo ſi videret formā xp̄i in humani tate et nō videret miracula. ſi talis crederet nō eſſe deuꝫ probabilem videretur habere excuſationē. ſed qui vide ret miracula ſciens ꝙ miracula nō ſunt niſi a deor et at tribueret dyabolo: talis nō haberet excuſatōem. et hoc modo intelligit̉ ꝙ ſit peccatū in ſpm̄ ſct̄m attribuere eie ctionem demonioꝝ ip̄i dyabolo et nō ſpūiſct̄o. nec nega tur quin poſſit eſſe peccatū in tum: ſi aliquis ex certa malicia blaſphemiaꝫ dicat in filium vel etiam in patrem. ¶ Ad quartum dicendum eſt. ꝙ nō dicitur pec catū in ſpiritūſanctū qꝛ maior falſitas credatur. poſſet em̄ hoc eſſe ex ignorātia humana. ſed hoc eſt quādo ho mo dicit mīorem vel maiorem falſitatem ex malicia. et tunc rōne ip̄ius cauſe dicit̉ eſſe peccatū in ſpiritū ſct̄m. ¶ Ad quītū dicendū. ꝙ nō dicit̉ pct̄m in ſpm̄ ſct̄m qꝛ non poſſit eſſe de eo pnīa: ſꝫ dicti ſunt peccaſſe in ſpm̄ ſct̄m̄: qꝛ (ſic̄ dīc Criẜ.) ſufficientē acceperūt exꝑientiā ſpiritus ꝓphete em̄ ꝑ eū locuti ſunt et om̄es ab eo dona gr̄e acce erūt. nō aūt ita cognouerūt filiū carne indutū: et iō ex illa ꝑte excuſatōꝫ aliquā poterāt hr̄e. cuiꝰ ſignū fuit ꝙ penitētibꝰ orauit dimitti in cruce iniuriam ſibi factam ſed de iniuria facta in ſpm̄ ſct̄m nō ita dixit hr̄e veniaꝫ.

qm̄ demones eijcere et ſanitatē efficere opus fuit ſpūſſā cti. et ideo ei facta fuit iniuria. ¶ Ad vltimū v̓o dicēdū. y licet pr̄i appropriet̉ maieſtas: tn̄ iniuriari maieſt itiē ōīs eſt ſpūiſct̄o. cū pr̄e et filio ſciēter: eſt pct̄m ī ſpm̄ſct̄ꝫ. nō em̄ diſtinguūtur iſta pct̄a rōe eoꝝ ꝗbꝰ fit īiuria. cōis em̄ eſt īiuria triū ꝑſonaꝝ: ſꝫ rōe cauſaꝝ ꝑ quas fit iucli natio ad diuerſa genera pct̄oꝝ. ſcꝫ rōe infirmitatis igno rātie et induſtrie ſiue certe malicie. Deinde queritur .§. iij. de finali impnīa. vtrū eadē ſpēs ſit cū obſtinatōe. Qd̓ vi det̉ ꝑ rōem obſtinatōis. obſtinatio ē indurate ī malicia. mētis ꝑtinacia ꝑ quā fit hō impenitēs. reſtat gͦ cū ꝑ im penitētiā fiat hō impenitēs: in eandē ſpēꝫ cōcidūt obſti natio et impenitētia. ¶ Ad idē facit qd̓ dr̄ ī gl. xij. math̓. ſuꝑ illud ſpūs blaſphemie ⁊cͣ. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ī hͦ diffe rūt ille due ſpēs. qꝛ obſtinatio ponit amorē peccādi ī po ſterū ſciēter: impnīa v̓o remouet dolorē pct̄i p̄teriti ſciet̉. ¶ Adhuc et̄ q̄rit̉ in quo differt ẜm ꝙ ē in rōe cauſe pct̄i in ſpm̄ ſct̄m. Ad qd̓ dd̓m ꝙ malicia ẜm ꝙ eſt ī rōe obſti natōis deſignat illā q̄ ꝓuenit ex pct̄o p̄cedēte. cū at̄ dr̄ ꝙ pct̄m ī ſpm̄ſ. ꝓuenit ex certa malicia: certitudo reſpicit maliciā que ē in ꝑpetratōe. cū aliꝗs ſcꝫ ſciēter aliquam maliciam ꝑpetrat. ¶ Nembruꝫ quartuꝫ Uarto q̄rit̉ vtrū om̄e pct̄m poſſit dici ꝑ ali quā additōeꝫ pct̄m ī ſpm̄ſct̄m̄. qd̓ vidr̄ ꝑ hͦ qd̓ dicit amb̓. qd̓ hūana fragilitate cōmi tit̉ remiſſibile ē: ſi cōgregatio nō deſerat̉. cum v̓o dyabolica obſtinatōe deſerit̉ nec ad cōgregati onē redit̉: inſolubile pct̄m eſt et dr̄ in ſpm̄ ſct̄m. ſꝫ pt̄ ꝯtin gere ꝙ primo hūana fragilitate cōtrahal̓: ⁊ deinde dya ſbolica obſtinatōe deſerat̉ cōgregatio: videt̉ ergo ꝙ illd̓ pct̄m iam fiat in ſpm̄ ſct̄m. pari rōe pt̄ dici de alijs q̄ fiū ex infirmitate vel ignorātia. gͦ qd̓libꝫ pct̄m pt̄ eē ī ſpm̄ſ. ¶ Sil̓r pt̄ on̄di ꝑ hͦ qd̓ dicit̉. xiij. leui. vbi loꝗt̉ de differē tijs lepre. et qͣſda ponit q̄ poſſunt mūdari: quādaꝫ autē aſſignat ſicut dīc yſi. q̄ mūdari nō pt̄. et illa ſignat pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. et tali lepra infectū iudicabit ſacerdos eſſe pollutū. cū ergo iſte ꝓgreſſus lepre nō differat niſi ẜm plus et mīꝰ: videt̉ ꝙ aliud genꝰ qd̓ ꝑ leprā deſignat̉ poſ ſit fieri pct̄m in ſpmſct̄m. ſcꝫ ꝙ ꝑ leprā ꝑſeuerantē deſic tur. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ peccatū in ſpm̄ſct̄m ſic̄ dictū ē ſb̓ nebat̉. vno mō ẜm ꝙ erat pct̄m ꝑ ſe diſtī plici rōe ſ ctū. alio d̓o mō ẜm ꝙ dicebat aggrauatōꝫ ſuꝑ genꝰ pct̄i primū modū nō om̄e pctm̄ pt̄ eſſe peccatū ī ſpir Sxd̓ tū ſct̄m ſic̄ nō om̄e pct̄ꝫ eſt aliqd̓ ſex dictoꝝ pct̄oꝝ. Secū do v̓o mō pt̄ illud pct̄m fieri peccatū in ſpm̄ ſct̄m ꝑ ag uatōem circūſtātie. ſꝫ diſtinguēdū ē. ſi motꝰ pct̄i origī hꝫ ex fragilitate vel ignorātia: nō ꝓprie dicit̉ pct̄m ī ſpm̄ ſanctū. licꝫ vlteriꝰ ꝓgrediat̉ ꝑ agguatōꝫ circūſtātie. ſed ſi nec fiat ex fragilitate nec ex ignorātia ſꝫ ſolū ex certa malicia: tūc dicet̉ pct̄m in ſpm̄ſanctū. Si aūt aliꝗs mo tus ꝗ diu durat prīo ſit ex infirmitate. deinde ꝓgredien do ex īduſtria: nō ꝓpt̓ hoc dd̓m ē ꝙ idē ſit pct̄m ī pr̄eꝫ et in ſpm̄ ſct̄m. ſꝫ ẜm vnā ꝑtē motꝰ dicet̉ pct̄m ex īfirmitate ẜm aliā ī ſpm̄ ſct̄m. ¶ Et ꝑ hͦ ſoluēdū ē iſtud qd̓ obiectuꝫ ē. dū em̄ hūana fragilitate cōtrahit̉ et nō deſerit̉ congre gatio: remiſſibile ē. cū v̓o deſerit̉ ex obſtinatōe dyaboli ca: peccatū ē in ſpm̄ ſct̄m. ¶ Sil̓r pt̄ dici de lepra peccati in primo gradu. et de lepra pct̄i ꝯſūmata. lepra eī pecca ti inchoata remediabilis eſt: cōſūmata v̓o diſponit ad eiectōꝫ a caſtris. nec oportet ſi idē eē actōis ſit ẜm nat̉aꝫ vel idē ẜm genus pct̄i: ꝙ ꝓpter hoc idē ſit pct̄m ī patreꝫ vel in filium qd̓ peccatū in ſpiritūſanctū ¶ Nembrū quintū Uinto querit̉ cui gr̄e ꝑ ſe et primo oppona tur pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m. Cū em̄ triplex diſtin guat̉ gr̄a. gr̄a innotētie quā habuit adam
in primo ſtatu. gr̄a baptiſmalis quā habēt ꝑuuli qui nō ꝑueniūt ad illā innocentiā oīno. gr̄a pnīe: cōſtat ꝙ non ꝑ ſe opponit̉ prime gr̄e. illi em̄ opponit̉ origīale. nec ſcd̓e gr̄e ꝑ ſe et prio: illi em̄ opponit̉ pct̄m mortale actuale qd̓ cūqꝫ ẜm genꝰ ſuū. cum gͦ pct̄m in ſpm̄ ſct̄m dicat aggra uatōem pct̄i qͣi ī ſūmo opponet̉ alicui gr̄e ꝑ ſe et prīo. vi. detur ꝙ opponat̉ gr̄e pnīali ꝑ quā fit reꝑatio vltio a la pſu pcti. hoc etiā videtur ꝑ drn̄tias ſpēꝝ que ſunt obſti natio impnīa et ita de alijs. ¶ Contra a gr̄a pnīe cadit hō ꝑ qd̓cūqꝫ pct̄m mortale. nō gͦ ꝑ ſe ⁊ prīo opponit̉ pct̄ꝫ ī ſpm̄ ſct̄m gr̄e pnīali. ¶ Itē pct̄ꝫ ī ſpm̄ ſct̄m ẜm ſuuꝫ gdū eſt maximū peccatū. ſi gͦ ſuū oppoſitū ī gene̓ ſuo ē illi pro portionale: dꝫ eſſe gr̄a ei oppoſita excellētior ī gene̓ gr̄e. cū ergo gr̄a pnīe ī gene̓ gr̄e n̄ videat̉ maior: nō ē illa gr cui ꝑ ſe et prio opponit̉ pct̄m in ſpm̄ ſct̄m. ¶ Ad qd̓ dd̓m eſt. ꝙ pct̄m in ſpm̄ſct̄m opponit̉ illi gr̄e impnīali ꝑ quaꝫ ſit reꝑatio a lapſu pct̄i actualis mortalis. Sed duplici ter dr̄ opponi aliqd̓ peccatū illi gr̄e. vel qꝛ expellit illam et hͦ mō pct̄m actuale mortale qd̓ ꝑpetrat hopoſt iniun ctam pnīam ſiue poſt ꝯtritōꝫ dr̄ opponi illi gr̄e. Alio v̓o mō dicit̉ opponi illi gr̄e qd̓ maxīe cōtrariat̉ vt nō ꝯuerta tur ad pnīam: vel vt nō ſit dignꝰ remiſſiōe pct̄i. et hͦ mō dr̄ peccatū in ſpm̄ ſct̄m opponi gr̄e pnīali. ¶ Et ꝑ hͦ poteſt ſolui illud qd̓ obiectū ē. peccatū em̄ in ſpm̄ ſct̄m alit̓ di opponi ꝙͣ qd̓cūqꝫ peccatū mortale. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ licet peccatū in ſpiritū ſct̄m ſit maximū in gene̓ pecca ti. nō tn̄ oportet ꝙ opponat̉ maxīe gr̄e ꝑ ſe et prīo. Notā dū tn̄ ē ꝙ maior dr̄ gr̄a alia gr̄a: vel ꝓpt̓ ſtatu. vel ꝓpter effectū maiorē: vl̓ ꝓpt̓ ſignū maioris miſcd̓ie. gr̄a baptiſ malis dr̄ maior rōe effectꝰ. tollitur em̄ et culpa et pena. gr̄a v̓o innocētie dr̄ maior rōe ſtatꝰ ī ꝑſona. gr̄a d̓o pnī ī ſignū ē maioris miſcd̓ie. qͦtiēſcūqꝫ em̄ offendat hō ſi cō uertat̉ ad dn̄m ꝓut oportꝫ dimittit̉ pct̄m. et iō qͦ ad hͦ videtur eē maior. et qꝛ de impnīa etiā hō penite̓ p̄t: et ſic pct̄m ī ſpm̄ ſctm̄ reddit īdignū hac excellēti gr̄a q̄ ad hͦ. ¶ Nembrū ſextum Exto querit̉ quare peccatū in ſpm̄ ſct̄m dr̄ irremiſſibile. Et vidr̄ prīo ꝙ ſit remiſſibi le. dic eī aug. ī li. de v̓bis dn̄i. De nullo de ſperandū eſt ꝙͣdiu patīa dn̄i ad pnīam ex pectat. paganꝰ ē hodie: ꝗd ſi cras ſeqͣt̉ catholica veritatē ¶ Itē ſuꝑ illd̓ psͣ. dixit dn̄s ad baſan ⁊cͣ. glo. etiā deſꝑa tiſſimos cōuertit. peccatū ergo in ſpiritūſanctū ē remiſ ſibile. ¶ Itē yſid̓. Nullus deſperare debꝫ de veniā etiaꝫ ſi circa finē vite ſue ad pnīam cōuertat̉. vnūquēqꝫ eī de ex ſuo fine nō ex vita p̄terita iudicat. qd̓libꝫ ergo pecca tū ante finē vite eſt remiſſibile. ergo et peccatū ī ſpm̄ſct̄ꝫ ¶ Itē ſuꝑ illud psͣ. ꝗ ſanat om̄s īfirmitates. glo. om̄ipo tēti medico nullꝰ īſanabilis languor occurrit̉. gͦ lāguor peccati in ſpm̄ſanctū nō eſt inſanabilis: ergo peccatū in ſpm̄ſanctū nō ē irremiſſibile. ¶ Item ē triplex eē. eſſe qd̓ nō ſeꝗtur nō eſſe: et hoc eſt eternū. Et ē eſſe qd̓ ſeꝗtur n̄ eſſe: ſꝫ nō p̄cedit. ſicut eſt in angelis. nō em̄ deſinūt eē. et iſtud ẜm qͦſdā dr̄ euiternū. ab euo. Eſt iterū eē qd̓ ſeꝗtur nō eſſe et an̄cedit. ſic̄ eſt ī rebꝰ tꝑalibꝰ. ſꝫ peccatū ī ſpiritū ſanctū nō habꝫ eē ꝑ modū primū aūt ſcd̓m: reſtat gͦ ꝙ ꝑ modū terciū. gͦ ē remiſſibile. ¶ Cōtra. xij. math̓. q̄ dixēit in filiū remittetur ei. qui v̓o dixerit in ſpm̄ſanctu nō re mittet̉ ei. et hoc eſt peccatū in ſpm̄ſanctū. gͦ ē irremiſſibi le. ¶ Itē aug. in li. d̓ fide ad petrū. hi ꝗ peccāt in ſpm̄ſan ctū neqꝫ hic neqꝫ in futuro remiſſionē accipiūt pctōruꝫ. ¶ Item de ſermōe dn̄i in mōte. peccare in ſpm̄ſanctū eſt. ꝑ maliciā et inuidiā fraternā impugͣre caritatē poſt ac ceptā ſpūſſancti gr̄am. qd̓ peccatū neqꝫ hic neqꝫ ī futuro remitti dicimꝰ. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ peccatū ī ſpiri tūſanctuꝫ vno mō dr̄ remiſſibile. alio mō irremiſſibile. Remiſſibile aūt dr̄ tū rōne potentie diuine remittētis tum qꝛ hō poteſt de illo penitere. excepto peccato final̓ impnīe de qͦ nullꝰ poteſt penitere inqͣtū ē finalis. Dicit̉ etiā remiſſibile qꝛ ẜm eē ſuū eſt finibile: niſi fuerit cauſa

Queſtio .clxxiij
in alio. ſcꝫ ī volūtate ctoris. Dicit̉ aūt irremiſſibile qd̓ ꝯtriat̉ ꝑ ſe gr̄e remiſſioīs. et hoc mō dicit̉ impnīa pct̄m irremiſſibile. Dicit̉ etiā irremiſſibile qd̓ inhabile ē r̄mit ti. et hoc mō dicit̉ obſtīatio. Dicit̉ etiā qd̓ indignū ē re mitti. qꝛ tollit admīculās: et hoc mō impugnatio frater ne gr̄e ē pct̄m irremiſſibile. Dicit̉ etiā irremiſſibile qd̓ n̄ hꝫ colore excuſatōis ſic̄ hꝫ pct̄m qd̓ eſt ex ignorātia vl̓ ex infirmitate. et hoc mō qd̓cūqꝫ pct̄m in ſpīſct̄m qꝛ eſt ex certa malicia dicit̉ irremiſſibile. ex his v̓o pt̄ patere qua liter intelligenda ſunt que obiecta ſūt. ¶ Qd̓ em̄ primo obijcit̉ attēdit̉ de pct̄o qd̓ ē remiſſibile rōe ſtatꝰ viatoris in qͦ ē poſſibilitas ad gr̄am pꝰ lapſuꝫ. Secūdum aūt dat intelligere remiſſibile ꝓpter magnitudīem miſericordie dīne cū deſꝑatiſſimos ꝯuertit. Terciū v̓o dat ītelligere remiſſibile īterū rōe ſtatꝰ. Quartū aūt dat ītelligere re miſſibile rōe potētie redēptoris. Quītū aūt dat ītellig remiſſibile eo ꝙ ẜm eē ſuuꝫ eſt finibile: ſi aſſit volūtas ex ꝑte hoīs et gr̄a ex ꝑte dei. ¶ Rōes v̓o q̄ inducte ſūt ad rariū dicūtur irremiſſibile: vl̓ ꝙ nūꝙͣ remittet̉. vl̓ ꝓpt̓ itatē ad indignitatē. vel qꝛ cām excuſatōis non inh hꝫ. ¶ Deinde querit̉ de hͦ qd̓ dr̄. ꝙ ꝗ dixerit ī ſpm̄ ſct̄m nō remittet̉ hic neqꝫ in fut̉o. vidr̄ em̄ ꝙ ſuꝑfluū ſit illud qd̓ addit̉. neqꝫ dimittet̉. cū em̄ hec ſit mors hoī qd̓ caſus angeli. poſt caſū aūt angeli nō ē dimiſſio pct̄i. poſt mor tem gͦ hoīs nō ē remiſſio pct̄i: idē gͦ eſt dicere nō dimittet̉ in fut̉o et nō dimittet̉ hic. ¶ Preterea dīc aug. in Ench̓. Nemo ſperet qd̓ hic neglexit cū obierit apud deū mere ri. om̄e em̄ meritū quo poſſit ꝗſpiā poſt hac vitā releua ri. hic oꝑat̉. nō gͦ vidr̄ ꝙ aliqua fiat dimiſſio pct̄i ī futu ro eius qd̓ hic nō eſt dimiſſuꝫ. ſuꝑflue gͦ addit̉ illa cōpu latio. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ aliqͣ dimittutur hic qͦ ad cul pam et nō qͦ ad penā. ſic̄ ē de pct̄is ꝗbuſdā mortalibꝰ de ꝗbꝰ nō ē facta ſatiſfactō ī pn̄ti. Aliqͣ d̓o ſic̄ vr̄ dice̓ greg que poſt mortē dimittūtur et quo ad culpā et qͦ ad pen Dicit em̄ ī moral̓. ſunt q̄dā leuia. q̄ ſi in hac vitā nōdum ſunt remiſſa: poſt morteꝫ grauāt: ſed remittūtur ſi digni ſūt. et magis explanat̉ ꝑ hoc qd̓ dīc aug. ad iulianū. Si nulla remitterent̉ in iudicio nouiſſimo. puto ꝙ dn̄s non dixiſſet de quodā peccato. Nō remittetur in hoc ſeculo neqꝫ in futuro. Siue gͦ culpe ẜm ſe tollātur in futuro ſi ue nō: aliqͣ ſunt peccata que dimittūtur in futuro qͦ ad penā. ſi homo bonis actibꝰ in hac vita vt ibi dimittatur p̄meruit. ¶ Queſtio. clxxiiij. de de ſper Voniā vero deſpe atio gͣuiſſima ſpēs ē pct̄i ī ſpm̄ ſct̄m. di cendū ē de deſꝑatōe. Circa quā hec pn̄t q̄ri. Si deſꝑatio ē pct̄m ẜm illā diffini tōeꝫ pct̄i quā poīt aug. Pct̄m ē ꝯuerſio ⁊cͣ. ſiue pct̄m ē ſpreto incōmutabili bono et adhere̓ com mutabilibꝰ hoīs. Scd̓o vtrū ſit pct̄m idē cū ſpe. ſiue cō fidētia q̄ ē ī creatura. Tercō vtrū deſperatō poſſit eē cū Ifide informi aut nō. Quarto vtrū deſꝑatio ſit de poten tia dei ſic̄ de boītate diuīa. Quīto vtrū deſꝑatio ꝓut eſt pct̄m ꝑmaneat ī damnato ẜm actū. Sexto de comꝑatio ne deſꝑatōnis ad alia peccata et de comꝑatōe ꝑtiū int̓ ſe. Septimo vtrū deſꝑare de ſalute ꝓximi ſit pctꝫ. Octa uo de remedio peccati deſperatōis. ¶ Nembrū primum Di imū ſic videt̉ ꝙ nō ſit peccatū ẜm il lam rōem. Peccatū em̄ ē cōuerſio ad mu tabile bonū cū auerſiōe ab incōmutabili. ſed in deſꝑatione quātum ē de ſe non ē niſi uerſio. auertit em̄ a ſūma bonitate qd̓ pꝫ ex rōne eius. Deſperatio em̄ eſt de bonitate diffidētia ſicut habet̉. ij. Ro. cum aūt dicit̉ diffidētia de deo a deo notatur auer ſio vel ẜm ꝙ dicit aug. in li. de fide ad petrū deſperatio
eſt diffidentia de dei miſericordia. ¶ Cōtra. nullus volū tate auertit̉ actualit̓ a ſūmo bono niſi aliꝗd aliud allici at ip̄m ꝑ ꝯcupīam. ſic em̄ dr̄ in. j. iacob̓. vnuſꝗſqꝫ abſtra ctus a ꝯcupīa ſua et illectꝰ temptat̉. cōcupīa aūt cū con ceꝑit parit pct̄m. cū aūt deſperas temptat̉ a ſua cōcupīa eſt illectꝰ. ꝯcupīa aūt eſt reſpectu mutabilis boni. deſpe rans gͦ cōuertit̉ ad mutabile bonū. ¶ Ad qd̓ dicēdū eſt ꝙ licet deſperatio principalit̓ reſpiciat auerſionē a miſe ricordia dei. nihilomīꝰ tn̄ aliqd̓ hꝫ illectiuū. Et ſi quera tur ꝗd ſit: dicēdū ē. ꝙ hec eſt delectatio in magnitudine pct̄i rōne cuiꝰ deſperat de venia. et hͦ īnuit̉ ī glo. ſuꝑ illd̓ x. leui. inter hͦ hyrcū ⁊cͣ. pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m ē ī ſceleribꝰ vſo ad finē vite ſue ꝑſeuerare. de ſalute ſua deſperare. cōue ſio gͦ ad delectatōꝫ pct̄i eſt iniciū deſperatōis. hoc etiam pꝫ ꝑ hoc qd̓ dicit Criẜ. oſtēdēdo gͣdꝰ in pct̄o ip̄iꝰ Cayn Prio em̄ dyabolꝰ p̄parat ip̄m deteriora offerre. ſcd̓o īui diam et emulatōꝫ accēdit. tercio int̓ficere ꝑſuaſit. dein de negare inquinatā occiſionē. poſt nō deſiſtit quouſqꝫ verticem maloꝝ deſperatōnū ſuꝑimpoſuit. ¶ Membrum ſecundum Ecūdo querit̉ vtrū ſit idem pct̄m cuꝫ ſpe ſiue cū fidētia que ē in creat̉a. Eſt aūt cōfi dere ī creat̉a ꝓpt̓ ſe pct̄m. vn̄ dr̄. jͣ. ad thi. vlt̓. Diuitibꝰ huiꝰ ſeculi p̄cipe. nō ſperare in incerto diuitiaꝝ. et in psͣ. Nolite ſperare in iniꝗtate et diuitias nolite ꝯcupiſcere. Et..xvij. hiere. Maledictꝰ hō qui ꝯfidit in hoīe ⁊ ponit carnē brachiū ſuū et a dn̄o recedit cor eius. pt̄ gͦ queri ſi deſꝑare ſit idē qd̓ iſta vana ſpes ſiue vana cōfidentia. Qd̓ vidr̄ ꝑ hͦ qd̓ dicit greg de creatore deſꝑaſſet ſi ſpem ī creaturā poſuiſſet. ex qͦ vr̄ ꝙ ſic̄ auerſio ab īmutabili bono et cōuerſio ad mutabi le bonū vnū eſſe pct̄i cōſtituūtur: ita cōfidētia ī creatura indebita. et diffidētia de deo. gͦ deſꝑatō erit idem pct̄ꝫ cū vana ſpe. ¶ Cōtra. ꝯtingit aliquē peccare pct̄o vane ſper et nō de deo ſperare: gͦ nō ſunt vnū pct̄m. ¶ Preterea cō fidentia vana in creatura ſicut ē in cupido vel ambitio ſo eſt pct̄m remiſſibile. deſperatio aūt eſt pct̄m irremiſſi bile. gͦ nō ſunt vnū pct̄m. ¶ Qd̓ cōcedēdū eſt. ¶ Ad obie ctū aūt in ꝯtrariū dicēdū ē. ꝙ illd̓ verbū greg. nō argu it neceſſario hoc eē illd̓. ſꝫ hoc aliqn̄ ſeꝗ ad illd̓. Uel de ſperare pt̄ accipi ibi nō ꝓ om̄imoda priuatōe ſpei: ſed vt ſit ſenſus nō oīno de deo ſperat. ꝗ̄ ſperat ī creat̉a. qui em̄ ſpem ſuā ponit ī creaturā. nō totā ſpem ſuā ponit ī deo. et ſic pt̄ priuari ꝑfectio ſpei. ¶ Nembrum tercium Ercio q̄rit̉ vtrū deſperatō poſſit eē cū fide īformi an n̄? Et vr̄ ꝙ n̄. ſic̄ eī ſe hn̄t adīui cē fides formata ⁊ ſpes formata: ſic ſe hn̄t dinuicē fides informis et ſpes informis. Qd̓ p̄t̄ ꝓbari ex ꝯmutata ꝓportōe. ſic̄ em̄ ſe hꝫ fides for mata ad fidem informē: ſic ſpes formata ad ſpem infor mē. ergo ꝑmutatim ſic̄ ſe hꝫ fides formata ad ſpem for matam ⁊cͣ. ſed fides formata ⁊ ſpes formata ſil̓ ſunt ne ceſſario: gͦ fides īformis ⁊ ſpes informis ſil̓ ſūt nccͣio. ſꝫ ſpes informis et deſꝑatio opponūtur. ergo deſꝑatio et fi des informis nō ſeſe cōpatiūtur. ¶ Item ſic̄ dicit aug. in ench̓. in hoc differūt fides et ſpes. qꝛ fides ē p̄teritaruꝫ p̄ſentiū et futuraꝝ rerū. ſil̓r et̄ et maloꝝ ⁊ bonoꝝ. fides eſt etiā de his q̄ ꝑtinēt n̄ tm̄ ad nos ſꝫ etiā ad alios. ſpes aūt nō niſi bonaꝝ rerū: nec niſi futuraꝝ et ad ſe ꝑtinētiū ꝓprie. vn̄ dīc apl̓us. viij. ad Ro. ſi qd̓ nō videmꝰ ſꝑamꝰ: ꝑ patīam expectamꝰ. pt̄ gͦ aliꝗs hr̄e fidem informē et tn̄ deſperare: ſicut poteſt habere motū fidei aliquē et tn̄ nō ſperare. poteſt em̄ aliꝗs credere vitā eternā alijs fut̉am. et tn̄ de ſeip̄o deſperare. ¶ Ad qd̓ dicēdū eſt. ꝙ ſpes in formis prout gignitur ex fide informi. reſpicit illum ar ticulū qui eſt de remiſſione peccatorum: et illum qui eſt de vita eternā. ẜm hoc ergo ꝙ fides informis ponit cum integritate omnes articulo peratio que puat ſpem

informē priuat fidem informē: inqͣtū ip̄a eſt generatiua ſpei īformis. nō tn̄ priuat fidē informē ſimpliciter. fides em̄ informis pt̄ mane̓ inqͣtū ip̄a ē generatia timoris ſer uilis cū ip̄a deſperatōe. ſic̄ ꝯtingit ī dānatis. ¶ Ad obie ctū aūt in cōtrariū dicēdū ē. ꝙ licet fides formata ⁊ ſpes formata quo ad ꝗd ſil̓r ſe habeāt: ſicut fides informis et ſpes informis. ⁊ hoc ē ẜm rōem cauſalitatis: nō tn̄ oīno ſil̓r ſe hn̄t quo ad rōeꝫ ſimultatis. fides em̄ informis ali qn̄ eſt cū timore ſeruili ſine ſpe. fides v̓o formata que eſt cū timore iniciali vel finali ſemꝑ ponit ſpem. ¶ Nembruꝫ quartu Uarto querit̉ vtrū deſperatio ſit de poten tia dei ſic̄ de bonitate diuīa. et videt̉ ꝙ nō. rinꝰ em̄ articulꝰ in ſymbolo fidei ē de om̄ipotētia dei. ſic̄ hēt̉ in ſymbolo apl̓oꝝ ſcū dr̄. Credo in deū pr̄em om̄ipotētē. articulus aūt per tinens ad bonitatē qua fit remiſſio pct̄oꝝ: deſignat̉ cuꝫ dicit̉ remiſſionē pct̄oꝝ. cum gͦ infideles etiā om̄ipotēteꝫ credāt: nō diffidūt quin poſſit remittere: ſꝫ ꝙ nolit remit Itere. hoc videt̉ eē deſperātiū. deſperatio em̄ eſt qua quis de dei bonitate diffidit. ſicut hēt̉ ſuꝑ illud. ij. ad ro. ẜm duriciam cordis tui. Reſtat gͦ ꝙ ſic nō deſperat̉ de potē tia dei in pct̄o deſperatōis quēadmodū de bonitate ſiue miſericordia. ¶ Preterea. qui deſperat: ex hoc videt̉ de ſperare qꝛ rigore diuīe iuſticie cōſiderat. nō cōſiderādo diuīam miſcd̓iam. ſꝫ cōſiderādo rigorē diuīe iuſticie po nit dei potentiā: gͦ nō diſcredit eā. nō ergo deſperatō po nit diffidentiā de potētia īmo magis certitudīeꝫ. ¶ Cō tra dīc greg. exponēs illud. iiij. gen. Maior ē iniquitas mea ⁊cͣ. peccata peccatis adijciēs deſperat. neqꝫ ſe cre dit veniā poſſe adipiſci que ē blaſphemia in ſpinſct̄m. nō remittēt̉ in hoc ſecl̓o neqꝫ in fut̉o. qꝛ putat deū nolle remittere aut nō poſſe. tanꝙͣ om̄ia nō poſſit. aut inuide at ſaluti hūane. ex quo hēt̉ ꝙ aliꝗs deſperat de potentia diuīa nō tm̄ de boītate ſiue d̓ miſericordia. ¶ Preterea q̄rit̉ vtrū aliꝗs deſperās putare valeat ꝙ ſua malicia ex cedat boītate dei. Ꝙ n̄. vidr̄. qͣntūcūqꝫ eī creſcat malicia hoīm ī īfinitū excedit boītas dei. boītas eī dei ē ſimpl̓r īfinita. ſꝫ oīs malicia hoīs terminū hꝫ. cū gͦ nat̉alit̓ im p̄ſſū ſit hoī nō tm̄ ex fide ꝙ īmēſa ſit boītas dei. nullꝰ in tātū deſꝑare pōt vt putet ſuā maliciā excede̓ boītatē di uīaꝫ. ¶ Itē boītas nat̉alis q̄ diminuibil̓ ē ꝑ pctm̄. nulla tenꝰ pōt oīno tolli ꝑ pctm̄. gͦ boītas illa nat̉alis excedit pctm̄. ſꝫ boītas dīna excedit illā boītatē creatā. gͦ excedit illā maliciā. nullꝰ gͦ ꝑtractās putae̓ pōt ſuā maliciā exce dere boītatē dīnaꝫ. ¶ Ad pͥmū dd̓m. ꝙ hō ꝑ deſperatōe in hͦ cade̓ pōt vt nō tm̄ deſꝑet de mīa dei qͣ remittit pctā. ſꝫ et̄ de potētia dimittēdi pctā illi. ſꝫ hͦ ē ꝓfūdatō deſpera tōis. ⁊ tūc cadit ī defectū fidei īformis qͣ credit̉ oīpoten tia dei. ⁊ iſte pt̄ eē de illis de ꝗbꝰ dr̄ ī hiere. ij. filij mēphe os ⁊ caphnes ꝯſtuprauer̄t te vſqꝫ ad v̓ticē. ſꝫ nō oꝑtet oīs deſꝑās de potētia deſꝑet: licꝫ deſꝑet de mīa. et ſi de ſperet de oīpotētia n̄ oꝑtꝫ ꝙ deſꝑet de potētia. potētiā eī dinā credat et ſi n̄ credat oīpotētiā qͦ ad effectū remiſſio nis pctōꝝ. ¶ Et ꝑ hͦ ſoluit̉ prīo obiectuꝫ. ¶ Ad ſcd̓m v̓o obiectū dd̓m. ꝙ maliciā hūanā excede̓ boītatē dei dupl̓r ītelligr̄. vno mō vt credat̉ ꝙ malicia excedat effectū r̄miſ ſioīs ꝗ ē ex miſcd̓ia ꝓut rn̄dꝫ ſatiſfactōi. ⁊ hͦ mō malicia dr̄ excedē boītatē ꝙͣtū ad r̄miſſiōꝫ q̄ rn̄dꝫ ſatiſfactōi. ẜm aūt ꝙ boītas ſiue mīa hꝫ effectū remiſſioīs pct̄i: genera liter excedit mīa ſiue boītas maliciā. Cū gͦ dr̄ ꝙ ꝗdā pu tāt ſuā maliciā excede̓ boītatē dei. hͦ attēdit̉ rōe remiſſio nis q̄ ad ſatiſfactōꝫ ꝑtīet. vl̓ ad hͦ vt hō faciat ꝗcꝗd pt̄ vt veniā mereat̉. et hͦ mō dixit Cayn maior ē iniꝗtas mea ꝙͣ vt veniā merear. reliqͦ v̓o mō nullatenꝰ putat̉ vt mali cia alicuiꝰ homīs excedat diuīam boītat ¶ Nlēbruꝫ quintū
Uinto querit̉ vtrū deſperatō ꝓut ē pecatū ꝑmaneat in dānato ẜm actū. Qd̓ vidr̄. po nat̉ em̄ ꝙ aliꝗs decedat ī mortali peccato. cū iā dānatꝰ ē deſperat de remiſſiōe pct̄i. nā ſi ſperae̓t minueret̉ pena. dicit̉ aūt penl̓. iob. ſpes eiꝰ fruſtrabit̉. reſtat gͦ ꝙ deſperatōem hꝫ in futuro. ſꝫ nihil ꝓ hibet habitū illū ꝓgredi in actū. reſtat gͦ ꝙ poſt morte erit peccatū deſperatōis ī actu ſic̄ ante morteꝫ. ¶ Si for te dicatur ꝙ actus ille poſt mortem inuolūtarie ſit: ante v̓o mortē volūtarie: et ideo ante mortē eſt peccatum poſt mortē v̓o nō. Contra. nccītas qua hō ſe inducit in pecca tū nō aufert ei quin ſit pctm̄. reſtat gͦ ſi hō poſt morten inducit̉ in nccītatem deſperatōis: non ꝓpter hͦ aufert̉ ei eſſe pct̄m vt īuolūtarie fiat: eo ꝙ ex neceſſitate fit. ¶ Pre terea dicit̉.xvj. apoc. ꝙ blaſphemauerūt deū celi p̄dolo ribꝰ et vulneribꝰ ſuis et nō egerūt pnīam. vbi datur ītel ligi ꝙ deſperauerūt. et loquit ibi de damnatis. Reſtat g ꝙ damnati peccant peccato deſperatōis. ¶ Cōtra dici tur. ix. ioh̓. veniet nox in qua nemo pōt oꝑari. ex quo de ſignatur ꝙ poſt mortē nec eſt oꝑari ad meritū nec ad de meritū. ¶ Sil̓r hēt̉. ix. eccͣs. amor et odiū et inuidie ſiml̓ ꝑierūt. vbi videtur dici. ꝙ poſt mortē nec eſt mereri nec demereri. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ in damnatis ē deſperatō in augmētū pene. ſed nō ē ibi ꝑ modū peccati ī actu vt ex hoc demereatur. ſꝫ vt eoꝝ pena ſciatur eē ꝑpetua. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcitur dicenduꝫ eſt. ꝙ licet ibi diffidāt de miſericordia. nulla ē ibi delectatio que eos tūc inducat et ideo nō dicitur volūtarius hmōi actus. Et diſtin dum ꝙ dicitur aliꝗd neceſſariū dupliciter. vel qꝛ ē ex vi olentia. vel qꝛ eſt ex debita iuſticia. et vtroqꝫ iſtoꝝ mo doꝝ dicetur eē inuolūtariū qꝛ opponitur peccato. dicit̉ aūt alio mō neceſſarium qd̓ habet aliquid de voluntate ꝓpria vel alterius et ꝑ cōſuetudīem ſiue legē cū volūta te neceſſariū. et hoc mō poteſt eſſe culpabile ẜm quē mo dum dicitur aliqd̓ peccatū neceſſariū: qd̓ ex cōſuetudī eſt inductū vel ex originali corruptōe. ꝓut dicitur de or ginali peccato. et hoc mō nihil ꝓhibet eſſe peccatū et ni hilominꝰ ex neceſſitate inductū. ſic aūt nō eſt de deſpera tione ꝓut eſt pena in damnatis. ¶ Membrum ſextum Exto queritur de comꝑatōne deſperatio nis ad alia peccata. et de comꝑatōe ꝑtiuꝫ inter ſe. Et videtur ꝙ ſit maximū peccatū. ꝑ hͦ qd̓ dicitur. xxiiij. ꝓuer. Si deſperaue ris. glo. nihil execrabiliꝰ eſt deſperatōne. quā ꝗ habuit et in generalibꝰ huiꝰ vite laboribꝰ. et qd̓ peius ē in fidei certamīe ꝯſtantiā ꝑdit. ergo pctm̄ deſꝑatōis ē maximū cū nullū ſit execrabiliꝰ eo. ¶ Itē hiero. ad ruſticū d̓ pnīa Nihil ita offēdit deū ꝙͣ deſꝑatōe maloꝝ herere peioribꝰ qd̓ aūt magis offēdit deū ē maiꝰ pctm̄: gͦ deſꝑato ē maiꝰ pct̄m alijs. ¶ Itē ꝗ ad mortē peccat tātā hn̄t ignorātiā et cecitatē. nec turbētur ī ſceleribꝰ ſuis. nec pnīe dolore cru cient̉. ſic̄ hēt̉ ſuꝑ illd̓. xxvij. Math̓. cōſiliū inierūt prīci pes. ſꝫ gͣuiſſime peccat ꝗ igͦrat ſic̄ dīc amb̓. deſꝑatō aūt ē pct̄ꝫ ad mortē. gͦ deſꝑatō ē gͣuiſſimū pct̄m. ¶ Itē ſpes ve nie ē prīcipiū pnīe. ſꝫ r̄moto prīcipio r̄mouēt̉ eā q̄ ſequū̉ ꝑ deſꝑatōꝫ at̄ r̄mouetur prīcipiū. ꝑ alia pctā tollūtur cō ſeq̄ntia ad ſpeꝫ venie vl̓ gr̄e: gͦ deſꝑatō ē maiꝰ pct̄m alijs ¶ Itē dīc Criẜ. triſtari ī peccatis īmoderate dyabolica ē mechodia. on̄dit aūt hͦ iudas ꝗ ſeip̄m ſtrāgulauit. ſꝫ hͦ ē maximū pctm̄ ꝑ qd̓ dyabolo aſſimulamur. hoc aūt eſt deſperatio cū triſtatur aliꝗs ī pctīs īmoderate: ergo hͦ ē maximū pct̄m. ¶ Itē maiꝰ ē deſcendere in infernū ꝙͣ pec care ad mortē. ſꝫ alia pctā poſſunt dici pctā ad mortem ſicut dicit yſido. in li. d̓ ſummo bono. perpetrare flagiti um aliquod mors anime eſt. ſed deſperare eſt deſcende re in infernum. ſicut poteſt illud exponi in psͣ. deſcen dunt in infernum viuentes. Et dicit yſido. contemnere penitentiam ꝑmanere in culpa deſperare eſt ī infernum deſcendere. Reſtat ergo ꝙ deſperatio eſt maiꝰ peccatū.

Queſtio .clxxiiij.
alijs. ¶ C. ra. fides eſt fundamentū omīs v̓tutis. qͦ hereſis vel ſtaſia qua homo recedit a fide cum pri uet fundam ū: erit maius peccatū deſꝑatione. de ſpi ratio.n. tollit ſpeꝫ: ſꝫ illud peccatū tollit fidem. ¶ Iteꝫ pct̄m quod pōt tolli ꝑ penitentiā minꝰ ē illo pct̄o qd̓ n̄ pōt tolli. ſꝫ deſꝑatio ē pct̄m qd̓ p̄t tolli ꝑ pnīam. impnīa v̓o finalis n̄ pōt tolli. gͦ maiꝰ ē pct̄m finalis impeniten tie ꝙͣ ſit pct̄m deſꝑatōis. nō gͦ pct̄m deſꝑatōis eſt maxi mū. ¶ Iteꝫ caritas eſt excellētior int̓ virtutes. illd̓ eꝫ pct̄m quod principaliꝰ repugnat caritati eſt maiꝰ. pct̄a. ſed impugnatio fraterne caritatis ē peccatuꝫ qd̓ principalius oppoīt̉ caritati. deſꝑatio v̓o ſpei. gͦ impu gnatio fraterne caritatis eſt pctm̄ maius deſperatōe. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ deſꝑatio ꝓpt̓ vnā cauſaꝫ dr̄ maius pct̄m. ꝓpt̓ v̓o alias cauſas alia pct̄a q̄ nūerata ſunt di cūt̉ maiora. Deſꝑatio.n. dicit̉ maiꝰ pct̄m ꝓpt̓ hͦ ꝙ ī re bus laborioſis q̄ ad ꝑfectōꝫ vite ꝑtinēt ꝑdit hō ꝯſtātiā ⁊ ita tollit̉ ꝑſeuerantia cui principalit̓ merces reddit̉ Dr̄ etiā maiꝰ peccatū. qꝛ ꝑ deſperatōeꝫ cadit hō ī tātā ꝓfunditatē peccati vt oīno nō putet eē futuꝝ iudiciū: ⁊ penitꝰ fiat infidelis. oīpotētiā diuinaꝫ n̄ credēdo. vn̄ dicit hiero. deſperatio infidelitatis ē in deū. qui deſpe rat ſalutē: nō putat futuꝝ iudiciū. qd̓ ſi metueret: bo nis oꝑbꝰ ſe iudici p̄ꝑaret. Dicit̉ etiaꝫ maiꝰ peccatū.i. ꝑiculoſiſſimū ꝓpter adiunctā ignorantiā qͣ hō ꝑiculuꝫ ſtatus ſui ignorat. Dr̄ etiā maius peccatū qꝛ pͥuat cōfi dentiā finis. Dr̄ etiā maius qꝛ inducit hoīeꝫ vt ſeipſuꝫ occidat. Dr̄ etiaꝫ maius qꝛ aſſil̓at̉ deſcēſui inferni. ẜm has gͦ ꝯditōes pōt dici deſperatio gͣuiſſimū peccatū re ſpectu illoꝝ ꝗ nō hn̄t illas ꝯditōnes. ſꝫ nō ꝓpter hͦ dice tur maius peccatū omībꝰ alijs pct̄is. vn̄ nihil ꝓhibꝫ ī fidelitatē vtpote hereſim vel apoſtaſiaꝫ qͦ ad aliqd̓ eſſe maius illo peccato in hoc.ſ. ꝙ tollit fundamētum oīm virtutū. ⁊ ita penitus edificiū ſpūale deſtruit̉. Sil̓r p̄t dici de finali impenitētia que rōne irremediabilitatis p̄fert̉ deſperatōni ⁊ alijs pct̄is. Eodeꝫ mō impugnatio fraterne caritatis ſiue gr̄e fraternitatis quo ad hͦ dici tur excedere: qꝛ magis gr̄e que in caritate ꝑficit̉ ꝯͣriat̉. ¶ Adhuc etiā argui pōt. ꝙ peccatū deſperatōis ratiōe ſui generis qd̓ eſt peccatū in ſpm̄ſanctū maiꝰ dicat̉. ⁊ hͦ videt̉ ꝑ hͦ quod dicit aug. loquēs de pct̄o deſperatōis ī li. de ẜmone dn̄i ī mōte. Tanta ē labes illiꝰ pct̄i vt de p̄candi hūilitatē ſubire nō poſſit etiāſi peccatū ſuū ma la ꝯſcientia ⁊ agnoſce̓ ⁊ enūciare cogat̉. cuꝫ.n. dixiſſet Iudas peccaui tradēs ſanguinē iuſtū. faciliꝰ deſꝑatiōe cucurrit ad laqueū: ꝙͣ hūilitate veniā eſt dep̄catꝰ. ⁊ per hͦ vult deſignare ꝙ ē peccatū ī ſpm̄ ſct̄m qd̓ ē irremiſſibi le. ⁊ ꝑ hͦ deſignat̉ ꝙ rōne ſui generis ē maiꝰ peccatum alijs. ⁊ hͦ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dicit leo papa. ſceleratior oībus o iuda ⁊ infelicior extitiſti. quē n̄ pnīa reuocauit ad do minū: ſꝫ deſꝑatio traxit ad laqueuꝫ. ex quo videt̉ ꝙ de ſperatio ꝓut eſt in genere pct̄i ī ſpm̄ ſct̄m ſit maiꝰ alijs ¶ Sꝫ videt̉ ꝙ pct̄m deſperatōis nō ꝯtineat̉ ſub pct̄o ī ſpm̄ſct̄m. ⁊ ita rōne illiꝰ nō eſt maiꝰ. dicit̉. n. x. ꝓuerb̓. ſuꝑ illud. pauor illis ꝗ oꝑant̉ malū. Glo. ſunt ꝗ ſciētes iudiciū nihilominꝰ negligētia vl̓ deſꝑatōe vel īduſtria peccāt. diuidit̉ gͦ deſꝑatio ꝯͣ pct̄m ex induſtria. ſꝫ pct̄m ī ſpm̄ſ. ē pct̄m ex ī duſtria. gͦ peccatū ex deſꝑatōe diuidit̉ ꝯͣ pct̄m in ſpm̄ſ. ⁊ ita rōne pct̄i ī ſpm̄ſ. n̄ dicet̉ eſſe maiꝰ alijs. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ tangūt̉ hic tres dr̄ntie pct̄i que pn̄t ſic diſtingui: vt induſtria reſpiciat cognitōꝫ gene ris peccati. negligētia v̓o circūſtantias. deſꝑatō d̓o ter minū remiſſiōis. ⁊ ẜm hͦ deſꝑatio diſtinguet̉ ab indu ſtria. Uel alit̓ pōt diſtingui deſꝑatio ab induſtria ⁊ ne gligentia. vt negligentia reducat̉ ad peccatū ex ignorā tia: large ſumpto vocabulo. deſꝑatō v̓o ad peccatū ex ī firmitate. peccatū v̓o ex induſtria dicat̉ illud pct̄m qd̓ ē ex certa malicia. ⁊ ẜm hͦ n̄ dicet̉ hͨ deſꝑatio ꝓut ē pec catū ī ſpm̄ſ. ¶ Illud v̓o qd̓ dic̄ aug. ī li. de ẜmōe dn̄i in mōte. ⁊ qd̓ dic̄ leo p̄pa de deſꝑatōe: attēdit̉ ꝓut ē pct̄m ī
ſpm̄ſ. ⁊ ita alit̓ accipit̉ in illa glo. deſꝑatio: ⁊ alit̓ in ill̓ aucͣtibꝰ. ¶ Itē aliꝗs deſꝑat de miſcd̓ia dei ꝙͣtū ad bo na tꝑalia: ſic̄ ē de pauꝑibꝰ ꝗ ſunt in tribulatōe ⁊ miſe ria. aliꝗ deſperāt de miſcd̓ia dei qͦ ad bona ſpūalia: ſic eſt ꝗ deſperat de remiſſiōe peccatoꝝ ⁊ de vita et na. pōt gͦ queri q̄ illaꝝ deſperatōnū p̄fert̉ alij? ⁊ videt̉ ꝙ illa d̓ niſcd̓ia ī bonis ſpūalibꝰ. p̄ferūt̉.n. bona ſpūalia hoīs tꝑalibꝰ. gͦ ſpes miſcd̓ie in his: ſpei miſcd̓ie in illis. gͦ ⁊ deſperatio p̄fert̉ deſꝑatōni. ¶ Cōtra. ꝗbꝰ ꝯfert dn̄s bo na ſpūalia: ꝯfert etiā bona que ſunt ad nccītatē vite te ꝑalis. hec.n. ſunt miſcd̓ie general̓: illa v̓o miſcd̓ie ſpāl̓ ⁊ ſpūalis. deſꝑare.n. de miſcd̓ia qͣ illa ⁊ferūt̉: ē deſꝑare de miſcd̓ia qͣ iſta ꝯferūt̉ ⁊ n̄ ecōuerſo. gͦ maior ē deſꝑa tio qua hō deſperat de miſcd̓ia generali qͣ dant̉ tꝑalia bona q̄ ſunt ad nccītatē vite: ꝙͣ deſꝑatio miſcd̓ie q̄ cōfe rūt̉ bona ſpūalia. ¶ Qd̓ et̄ videt̉ ꝑ ordinē poſitū ī pͣs. vbi dr̄: hoīes ⁊ iumēta ſaluabis dn̄e: quēadmodū mul tiplicaſti miſcd̓iaꝫ tuā deꝰ. Glo. tꝑal̓ coīs ē hoīs ⁊ ma lis. ſpūalis v̓o ē ꝓpria bonis. ⁊ tꝑalē p̄mittit: ſpūalem d̓o ſubiūgit q̄ notat̉ ꝑ miſcd̓ie multiplicatōꝫ. ꝗ gͦ deſpe rat de miſcd̓ia generali ꝑ ꝯn̄s deſperat de multiplica tōne miſcd̓ie. hͦ etiā videt̉: qꝛ minꝰ ē dare iſta boa tēꝑa lia ꝙͣ ſpūalia. ꝗ gͦ deſꝑat de dono dei ī minoribꝰ: ꝑ ꝯn̄s deſperat de dono dei ī maioribꝰ. ſic̄ ꝗ nō vult mihi dare caſtꝝ: n̄ ex hͦ preſumit̉ ꝙ nolit dare domū. vn̄ diffiden tia rei maioris: n̄ poīt ꝑ ꝯn̄s diffidētiam rei minoris. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ lꝫ bona ſpūalia ſint maiora ꝙͣ tꝑa lia: tn̄ deſperatio miſcd̓ie qͦ ad iſta bona tꝑalia maior ē ꝙͣ deſꝑatio miſcd̓ie qͦ ad bona ſpūalia. nec dꝫ ibi atten di ꝯn̄tia in ip̄o ſꝫ in ꝯrio. ⁊ ꝑ hec pn̄t ſolui q̄ obiecta ſūt ⁊ lꝫ bona tꝑalia poſſint dari ſine ſpūalibꝰ ⁊ ſpūalia ſi ne hoīs tꝑalibꝰ: tn̄ diffidētie n̄ ſic ſe hn̄t. ſꝫ diffidētia re ſpectu miſcd̓ie general̓ ẜm quaꝫ dāt̉ tꝑalia: poīt ꝑ ꝯn̄s diffidentiā miſcd̓ie ſpālis ẜm quā dant̉ bona ſpūalia ⁊ nō ecōuerſo. ¶ Mlēbrum ſeptimū Eptīo q̄rit̉. vtꝝ deſꝑare de ſalute ꝓximi ſit pct̄m. Et videt̉ ꝙ n. Sꝑare.n. ſiue ꝯfi dere de ſalute ꝓximi n̄ ſꝑe motꝰ v̓tutis. ꝙ eī ꝯfidit de ſalutē eterna ꝓxī n̄ p̄cedētibꝰ meritis: n̄ hꝫ motū v̓tutis ſꝫ p̄ſumptiōis. gͦ deſꝑare qd̓ ei oppoīt̉ n̄ ſꝑ ē motꝰ pct̄i. ¶ Cōtra. ſic̄ dic̄ aug. de quo cūqꝫ peſſimo ī hac vita ꝯſtituto n̄ ē deſꝑandū. ſi gͦ deſpe rat peccat. ¶ Itē deſꝑare de ſalute ꝓxī ē deſꝑare de mi ſericordia dei qͦ ſalꝰ ꝯfert̉. ſꝫ pct̄m ē deſꝑare de miſcd̓ia dei. gͦ pct̄m ē deſꝑare de miſcd̓ia ꝓxī dū ē ī via. ¶ Pre terea. magis cogͦſcit hō ea q̄ ſunt ī ſeip̄o ꝙͣ ea q̄ ſunt ī a lio. ſꝫ quātūcūqꝫ cogͦſcat malū ī ſeip̄o vel quātucūqꝫ di minuerit: n̄ ē deſperādū de venia. ⁊ ſi deſꝑat peccat. vn̄ dr̄ ī ꝓlogo pſalterij. Nulli quātūcūqꝫ delinq̄nti de veīa ac miſcd̓ia dei diffidēdū ē aſſumpta penitēdi hūilitate Et dic̄ Iſid̓. nullꝰ deſꝑare dꝫ veniā etiāſi c̓ca finē vito ꝯuertat̉. Reſtat gͦ ꝙ nullꝰ dꝫ deſperare de alteriꝰ ſalute ſiue pct̄oꝝ remiſſiōe. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ d̓ nemīe deſpe rādū ē dū ē ī via ⁊ ſi deſꝑat peccat. hͦ.n. ē d̓ dei miſcd̓ia deſꝑare. ¶ Ad obiectū at̄ ī ꝯͣriū rn̄dēdū. ꝙ lꝫ ꝯfide̓ d̓ ſa lute ꝓxī n̄ ē opꝰ v̓tutis. ſꝑ tn̄ ex oppoſito deſꝑare de ſa lutē ſpūali ad pct̄m ꝑtīet. ꝯfide̓.n. de ſalute n̄ poīt totū eē ī actu v̓tutis: ſꝫ ꝯfide̓ oꝑtet de ſalute.i. de venia p̄ce dente nat̉al̓r gr̄a. ⁊ de vita et̓na p̄cedēte gr̄a ⁊ meritis deſꝑatio at̄ hͦ totū tollit ⁊ iō reducit̉ ad eē pct̄i. ¶ Nembrum octauum Ctauo q̄rit̉ qd̓ ē remediū pͥncipale ꝯͣ de ſꝑatōꝫ. Et ad hͦ noͣndū ꝙ pͥncipale reme diū ē ꝯfidētia d̓ xp̄o paſſo ꝓ hūano gene̓ qd̓ erat ī pct̄o. vn̄ ſuꝑ illd̓. v. ad ro. ꝓ im pijs mortuꝰ ē. Glo. ne deſꝑes de eiꝰ potētia cꝰ apparꝫ ta lis ī morte beniuolētia. a qͦ tales arras accepimꝰ: ꝙ do

nauit impijs mortē ſuā ꝗ ẜuat iuſtis vitā ſuaꝫ. ¶ Item Criẜ. raab me̓trix erat: ſꝫ ſaluata ē. latro homicida fuit ſꝫ ꝑadiſi ciuis factꝰ ē. ſaulꝰ blaſphemꝰ fuit: ſꝫ apl̓s dei factꝰ ē. hec ſunt dei ꝑadoxa. hec ꝯſidera ⁊ nūqͣ deſꝑes. Sil̓r dr̄. ij. regͦ. xj. ſuꝑ illd̓: dormiuit cū ea. glo. de ſtatu ſuo dauid cadēte nemo ſuꝑbiat. de lapſu etiā reſurge te dauid nemo deſꝑet. mirabilit̓ ſcriptura ⁊ ſuꝑbos p̄ mit ⁊ hūiles leuat. ¶ Queſtio. clxxv. de illa di iuiſiōe peccati que eſt: ꝙ aliud ex timore male humili ante: aliud ex amore male accendēte. Abitu eſt ſupra de diuiſiōe illa pct̄i q̄ ē. alid̓ ē pct̄m ex in firmitate. alid̓ ex igͦrātia. alid̓ ex certa malicia. Cōſequēt̉ dd̓m ē de illa diuiſi Fone pct̄i q̄ ē. alid̓ ē ex timore male hūi liā te. alid̓ ex amore male accēdēte. de qͦ dr̄ ī pͣs. Incēſa igni ⁊ ſuffoſſa ⁊cͣ. Primo gͦ q̄rit̉ de rōne diuiſiōis ī ſe Scd̓o de ꝑtibꝰ diuiſiōis. ¶ De rōne diuiſiōis q̄rit̉ ẜm hūc modū. vtꝝ timor illicitꝰ ⁊ amor illicitꝰ diuidāt ip̄a genera pct̄oꝝ: an om̄e pct̄m qd̓ ē ex tīore fiat ex amore. Scd̓o. cꝰ modi ſit hec rō diuiſiōis vicꝫ ẜm quā rōnem pct̄i accipiat̉. ¶ Prīo at̄ obijcit̉ ꝙ penes iſta duo cōue niēt̓ ſumat̉ diuiſio pct̄i. qd̓ videt̉ ꝑ glo. ſuꝑ illd̓ pͣs. In cēſa igni ⁊ ſuffoſſa. vbi dr̄. ꝙ oīa pct̄a ſunt vel ꝓpt̓ cupi ditate vel ꝓpt̓ timorē. ⁊ noīe cupiditatis ītelligit̉ amor rei nōdū hīte. ⁊ iteꝝ ſb̓iūgit. om pct̄m due res faciūt ī hoīe.ſ. cupiditas ⁊ tīor. ſic̄ eꝯͣ amor dei ⁊ tīor eiꝰ ducūt ad oē bonuꝫ. ex qͦ videt̉ ꝙ recte drn̄tie pct̄i accipiūt̉ ẜm timorē male hūiliātē ⁊ amorē male accēdētē. ¶ Itē ma lū ⁊ bonū ſunt ꝯͣria ⁊ ē diuerſo diuidūt̉. gͦ diuiſio pct̄i q̄ accipit̉ ẜm illa eſt ꝯueniēs diuiſio. ita ꝙ nihil qd̓ ca dit ſb̓ vna drn̄tia cadit ſb̓ alt̓a. ¶ Itē dic̄ aug. ī li. d̓ di ab aīabꝰ. volūtas ē animi motꝰ nullo cogēte ad aliꝗd n̄ admittēdū vel adipiſcēdū. volūtas gͦ termīat̉ ex vna ꝑte ī dimittēdo malū. ex alia ꝑte ī adipiſcēdo bonuꝫ. ſi at̄ volūtas recta ē ī his duabꝰ drn̄tijs ata ⁊ volūtas di ſtorta. pct̄m at̄ accipit̉ ẜm volūtatē diſtortā. erūt gͦ du drn̄tie pct̄i. ¶ Itē drn̄tia tēptatōis ē ẜm rōeꝫ cupidita tis ⁊ tīoris. ſic̄ hr̄. xxvj. mat. ē terna temptatō cupidita tis ita ⁊ tīoris. cū gͦ drn̄tie tēptatōis accipiūt̉ ẜm tīorē ⁊ amorē: drn̄tie pctōꝝ recte accipiūt̉ ẜm eaſdē drn̄tias ¶ Cōtra. ſuꝑ illd̓. jͣ. Io. ij. Nolite dilige̓ mūdū ⁊cͣ. glo. bede. ſic̄ dilectō dei ē fons oīm v̓tutū: ita dilectio mūdi oīm vicioꝝ. ſi gͦ viciū ex amore ſit fons oīm alioꝝ: vici um ex tīore ſb̓ vicio ex amore ꝯtinet̉. Nulla gͦ ē diuiſio pct̄m alid̓ ē ex tīore male hūiliāte: alid̓ ex amore male accēdēte. ¶ Itē aug. ī li. de li. ar. claꝝ ē iā nihil aliud ꝙͣ libidinē ī toto malefaciēdi gene̓ dn̄ari. ſi gͦ oē qͦdlibꝫ ī ꝙͣtū hmōi amat̉: claꝝ ē ī toto gene̓ malefaciēdi nihil a lid̓ dn̄ari ꝙͣ pct̄ꝫ ex amo r̄. n̄ gͦ diuidr̄ ex tīore ⁊ amor̄ oē pct̄m. ¶ Hoc et̄ videt̉ ex eo qd̓. jͣ. ſeꝗt̉. ꝯueīt int̓ nos oīa malefct̄a n̄ ob alid̓ mala eē: niſi ꝙ libidīe.i. īprobanda cupiditate fiūt. gͦ oē malū n̄ niſi ex īprobāda cupidita te fit. n̄ gͦ qd̓ fit ex tīore diuidr̄ ꝯͣ illd̓ qd̓ fit ex amore. ¶ Itē dic̄ gͦ gͦ. cū pn̄s pēa metuit̉ ⁊ dei facies n̄ amat̉: ti mor ex tīore ē n̄ ex huilitatē. ẜm ꝙ ē ex tīore ē ex amore aliqͦ īordīato. gͦ tīor ē ex amore īordīato. n̄ gͦ int̓ ſe diui dūt̉ pct̄m ex tīore ⁊ pct̄m ex amore. ¶ Itē tior vidr̄ eē cā pct̄i ex amore. dr̄.n. ſuꝑ illd̓. xiiij. mat̉. timuit ppl̓ꝫ. glo. tīor hoīm differt ſꝫ volūtatē n̄ aufert. vn̄ auidiores red dit ad crimē qͦs aliqn̄ ſuſpēdit a crimīe. gͦ tīor īduc̄ pec catū ex amore. n̄ gͦ due dentie ex oppoſito diuidētes pe catū ſūt tīor ⁊ amor tāꝙͣ cauſe pct̄oꝝ. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē ꝙ ꝯueniēs ē diuiſio pct̄i q̄ ſupͣdicta ē. Et dd̓m ē ꝙ pct̄ꝫ illd̓ qd̓ ē ex tīore n̄ ē ex amo iꝰdē rei illicito. ⁊ ſic tīor illicitꝰ ⁊ amore diuerſo diu it̉. ẜm at̄ ꝙ ad diuerſa re ferūt̉ p̄t idē actꝰ eē ex e rei illicito ⁊ ex amor̄ alteriꝰ
rei illicito ẜm ꝙ loꝗmur d̓ actibꝰ alijs pct̄oꝝ diſtīctis ab actu tīoris ⁊ ab actu amoris. actꝰ.n. ille ꝗ ē time̓ n̄ ē ille ꝗ ē amare nec ccōuerſo. ſꝫ occide̓ hoīeꝫ p̄t eē ex tīore iordīato alicꝰ rei ex vna ꝑte: ⁊ ex amore alteriꝰ rei ex al tera ꝑte. ¶ Itē actꝰ pct̄i ꝗ ē ex his duabꝰ cauſis p̄t ſic eē vt ſit ex tīore tāꝙͣ ex ꝓpinqͣ cā. ⁊ ex amore tāꝙͣ ex r̄mota vel ecōuerſo. vel ex vtroqꝫ tāꝙͣ ex ꝓpinqͣ cā e diuerſo tn̄ ſūpta. Si v̓o ſit ex vtroqꝫ tāꝙͣ ex ꝓpīqͣ cā. p̄t eē ꝙ amor ſit pͥncipal̓ cā motꝰ vl̓ tīor pͥncipal̓ motꝰ. ¶ His ītelle ctis rn̄dēdū ē ad obiecta ꝑ diuiſiōꝫ. diuiſ facta ē ſuꝑ illd̓. īcēſa ig. ⁊ ſuffoſ. attēdr̄ ꝙͣtū ad eēntiā pct̄orū. et ꝙͣtū ad cauſalitatē. ẜm rōꝫ ꝓpiquā vl̓ ẜm rōꝫ cāe pͥn cipal̓. vt dicat̉ ꝙ eēntial̓r pct̄m tīoris n̄ ē pct̄m amor nec pct̄m qd̓ ē ex tīore male hūiliāte tāꝙͣ ex ꝓpinqͣ cā ⁊ pͥncipali: ē ex amore male accēdēte tāꝙͣ ex ꝓpīqͣ cā ⁊ pͥn ip̄ali. ſꝫ p̄t eē ex tīore tāꝙͣ ex ꝓpīqͣ cā: ⁊ ex amore tāꝙͣ e ca remota. Et ẜm hͦ ſoluēdū ē qd̓ ex alia ꝑte obijcieba vbi dicebat̉. ꝙ pct̄m qd̓ erat ex tīore fuit ex amore tā ex cā prīa. ⁊ hͦ mō ītelligr̄ illd̓ qd̓ dic̄ bed̓. ſuꝑ can̄. Io. ⁊ aug. ſil̓r. ¶ Ad alid̓ et̄ noͣndū. ꝙ amor ē prīa cā omīs pct̄i. n̄ ſic at̄ ē d̓ tīore. ⁊ iō dic̄ aug. ī li. de li. ar. ꝙ clarū ē nihil alid̓ ꝙͣ libidinē ī toto malefaciēdi genē dn̄ari. ⁊ iteꝝ. Cōueīt int̓ vos oīa malefct̄a eē ex libidine. ¶ Ad alid̓ v̓o qd̓ obijcit̉ tīorē eē ex tīore ⁊ ita ex amore. dd̓m ē ꝙ ibi accipit̉ tīor tāꝙͣ ꝓpinqͣ cā. amor v̓o tāꝙͣ remota. lo ꝗt̉ tn̄ ibi notū tīoris ẜuil̓ ꝗ diffinit̉ a motu tīoris hu mani ⁊ md̓ani. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉. xiiij. mat̉. dicē dū ꝙ actꝰ ille pͥncipal̓r fuit ex amore tāꝙͣ ex ꝓpinqͣ cā ⁊ pͥncipali. ⁊ loꝗt̉ ibi d̓ hoīcidio Io. ſꝫ fuit ex tiore occaſi onal̓r. tīor.n. cū differt aliqd̓ pct̄ꝫ: ardētōrē reddit ip̄ꝫ pct̄orē ad peccādū ꝓpt̓ ip̄aꝫ delectatōꝫ. ¶ Si v̓o obijci tur ꝙ idē dr̄ motꝰ ꝗ ē receſſus ab vno loco ⁊ acceſſus ad aliū. ſic̄ receſſus a thebis ⁊ acceſſus ad athēas. ⁊ hͦ mō poſſit dici idē motꝰ pct̄i q fit ex tīore ⁊ ꝗ ſit ex amore. nā tior ē fuga aī a malo: amor v̓o appetitꝰ boni. ⁊ ita vidi vnꝰ eē motꝰ tīoris ⁊ amoris. dd̓m ē ꝙ n̄ ē ſil̓e. time̓ ent dic̄ actū quēdā ꝗ ē aliꝰ ab eo ꝗ ē amare. nec ē ſil̓e in mo tibꝰ aīe vſqꝫqͣqꝫ ⁊ ī motibꝰ extioribꝰ. nullꝰ eī dic̄ timere ⁊ amare eē eūdē motū ẜm rē. receſſuꝫ.n. ab vno ⁊ acce ſuꝫ ad aliū locū oppoſitū dic̄ ꝗs eē eūdē motū. ¶ Deīt q̄rit̉ d̓ p̄dcā diuiſiōe q̄ fit ẜm tioreꝫ ⁊ amorē cū fiat ẜm cāꝫ ẜm ꝙ genꝰ cāe accipiat̉. cū.n. dicimꝰ. oē qd̓ ē ī md̓o aut ē? piā oculoꝝ: aut ꝯcupīa carnis: aut ſuꝑbia vite fit diuiſio pct̄oꝝ ẜm cāꝫ. ⁊ p̄t q̄ri ī qͣ cā differt hec diui ſio a p̄dcā. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ vtͣqꝫ dr̄ attēdi ẜm cāꝫ mo tiuā. ſꝫ ī hͦ diſtīguit̉. ꝙ vna diuiſio ē ẜm ꝯditōꝫ cāe mo tiue formalē. illa.ſ. q̄ ē: pct̄r ex tiore: alid̓ ex amo re. alia v̓o ẜm ꝯditōꝫ cae materialē. cū dr̄: au ē ꝯcupīa carnis: aut ē ꝯcupīa oculoꝝ ⁊cͣ. ꝯcupīa.n. cū diuidit̉ ẜm ꝯcupiſcibile: ſic motiuū ꝯcupīe diuidit̉ ẜ formā. cū at̄ ꝯcupīa diuidit̉ ex ꝑte ꝯcupiſcentis ſiue ẜm ꝯditōꝫ ip̄iꝰ: dr̄ eē diuiſio ẜm materiā. Alid̓ et̄ attēden dū ꝙ diuiſio que eſt ẜm timorē ⁊ amorē: attēditur ẜm bonū ⁊ malū in genere. dico aūt apparēs bonū ⁊ appa rens malū. Alia v̓o diuiſio dat intellige̓ drn̄tias cōcu piſcibiliuꝫ. ¶Eſt igit̉ primo dd̓m de peccato ti ſpēalit̓. ⁊ de peccato amoris illiciti ꝯſequēt̉. Circa d̓o timorē malū querit̉ Primo ꝗd ſit. Scd̓o vtꝝ ſit pct̄m mortale: an nō. Tercō q̄ ſunt drn̄tie timoris ꝓut ē po catū ſiue ſint ſpēs ſiue n. Quarto de eo qd̓ ē timēdū vl̓ n timēdū. ⁊ hͦ ē de materia tīoris. Quīto d̓ cā inducēte tīorē hūanū. Sexto vtꝝ excuſat a pct̄o. Septio de op poſito ip̄iꝰ. ¶ Nlembrū primū Irca primū ſic dicit Auguſti. ſuper illd̓ decimo Ioh̓. Mercenarius ⁊ ꝗ nō ē pa ſtor vidit lupū venientē. Glo. timorē fu ga animi ne ꝑda: qd̓ amat. ⁊ intelligitu diffinito timoris. ¶ Itē aug. talē diffinitōꝫ eiꝰ ponit in

Queſtio .clxxv.
mi in expectatiōe li. de ci. dei. Timor eſt ꝑturbatio a mali futuri. Io. v̓o damaſ. ponit hāc. Timor ē pret̓ naͣ turā irrōnalis ſiſtole.i. ꝯtracti habitis q̄rit̉ d̓ pͥma diffinitōe t̉.n. liat̉ cū diffini ecte atur ꝑ ſuū ſitū ꝯtrar pponit̉ ꝯtrarie ti ai i. di Pret̓ea. timor ẜm ā. ẜm hͦ.n. tī peſt reuerentie lū ē a qͦ fugiēdū ē hn̄t timorē reuerētie ī patria. ſꝫ timor timor in genere ꝯueniūt. gͦ timor malus nō dꝫ diffiniri ꝑ fu gā. ¶ Querit̉ etiā cū ſint plures diffinitōes tīoris differat hec diffinitio ab alijs? ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ nō diffinit̉ timor ꝑ ſuū oppoſitū. amor.n. ꝗ ē in rōne timo ris nō opponit̉ timori: ſꝫ ē cā ip̄iꝰ. ¶ Ad ſecūdū v̓o dicē dū. ꝙ timor malꝰ recte diffinit̉ ꝑ fugā. reſpic̄.n. ſꝑ ap parens malū: etſi n̄ ſit ſimpl̓r malū. timor aūt bonꝰ aut eſt vie aut patrie. ſi ē vie reſpic̄ qd̓ ē ī v̓itate malū quod accide̓ p̄t. timor aūt reuerētie ꝗ ē in patria n̄ reſpic ma lū ſꝫ dicit reſilitōꝫ a ſūma maieſtate ī ſuā ꝑuitateꝫ. Et ꝯcedendū ē ꝙ fuga animi n̄ ē illd̓ qd̓ ē generale ī om̄i ti more: ſꝫ ī oī timore ꝗ ē vie. reſilitio v̓o ē illd̓ qd̓ cōe ē ī oī timore ſiue ſit bonꝰ ſiue malꝰ. ¶ Ad terciū v̓o dd̓m. ꝙ differūt he rōnes timoris ī hͦ ꝙ prīa determīat̉ ẜm caꝫ tīoris. d̓a v̓o determīat̉ ꝑ genꝰ tīoris. tercia v̓o deter minat̉ in eē materialē ⁊ nat̉ale ip̄iꝰ timoris. ¶ Nembruꝫ ſecūdum Ecūdo querit̉. vtꝝ timor ſit pct̄m morta le vel n̄. Et pͥmo occaſiōe hꝰ q̄rit̉. vtꝝ ſit pct̄m. Scd̓o. vtꝝ mortale vel veniale. Ar guit̉ aūt ꝙ nō ſit pct̄m ꝑ hͦ ꝙ pct̄m ⁊ pea diuidūt malū ī gene̓. qd̓ gͦ eſt in gene̓ pene nē in genere pct̄i. ſꝫ timor ē in gene̓ pene. qd̓ pꝫ ꝑ hͦ qd̓ dic̄ gͦgͦ. teſteꝫ neꝗcie ſue hꝫ ſꝑ timore. ⁊ loꝗt̉ de ꝑuerſo ꝗ ſꝑ hꝫ penaꝫ timoris. Reſtat gͦ ꝙ timor ē pena. n̄ gͦ ē ī gene̓ peccati. ¶ Contͣ. dr̄ in euangͦ. Nolite time̓ ⁊cͣ. ſꝫ ꝓhibitō nō fit niſi pct̄i. gͦ timor ē pctm̄. ¶ Itē vlt̄. apoc̄. timidi int̓ pec catores ꝯputāt̉. gͦ timor ē peccatū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ti mor aliqn̄ noīat paſſiōeꝫ. aliqn̄ noīat actu. cū at̄ noīat paſſiōꝫ ſolā tūc ē pena. cū aūt noīat actū potētie ꝗ a vo lūtate egredit̉ terribili aliqͦ mouēte: dicet̉ eē pct̄m. eꝗ uoce aūt dicit̉ de timore ẜm ꝙ dr̄ pct̄m ⁊ ẜm ꝙ dr̄ pea. ¶ Et ꝑ hͦ ſoluit̉ illud qd̓ obiectū ē. pͥma.n. rō reſpicit ti morē ẜm ꝙ ē pena vel in pn̄ti vel in futuro. ¶ Scd̓o q̄ rit̉. vtꝝ ſit veniale vel mortale? videt̉ ꝙ ſit mortale. di cit.n. Beda exponēs illud qd̓ dr̄ ī apoc̄. penl̓. timidis ⁊ incredul̓ ⁊cͣ. cū infidelibꝰ pct̄oribꝰ timidi ⁊ formido loſi ꝯputāt̉. ſic int̓ nephāda crimīa timoris ⁊ formidīs crime ponit̉. reſtat gͦ ꝙ timor eſt mortale pct̄m cum int̓ nephāda crimīa ꝯputet̉. ¶ Iteꝫ timor male humilians opponit̉ amori ꝗ e caritas. ſic̄ habet̉ ſuꝑ illd̓ pͣs. Incen ſa igni ⁊ ſuffoſſa. timor.n. male hūiliās cor ꝯſtrīgit ⁊ qͣi gelicidiū fac̄. amor v̓o bn̄ incendēs cor inflāmat ⁊ dila tat. reſtat gͦ ꝙ timor mali ⁊ amor rectꝰ opponūt̉. ſi gͦ ti mor malus tollit amoreꝫ rectū. ⁊ qd̓ tollit amorē rectū eſt peccatū mortale. gͦ timor malus ē peccatuꝫ mortale. ¶ Cōtra. videt̉ ꝙ ſit veniale peccatū. timor enī puſil lanimitatis retrahit a ꝑfectōne cū n̄ ſufficiat ad retra hendū a p̄cepto. ſꝫ qd̓ retrahit a ꝑfectōne ⁊ nō a p̄cepto eſt veniale peccatū. gͦ timor malꝰ ē veniale pct̄m. Ꝙ at retrahat a ꝑfectōne ⁊ ſi n̄ a p̄cepto. habet̉ ſuꝑ illud. xx. deūt̉. corde pauido ⁊cͣ. docet nō poſſe quēꝙͣ ꝓfeſſiōꝫ ꝯtē platōis vel militie ſpiritali ciꝑe. qui adhuc nudari ter renis oꝑbꝰ ꝑtumēſca infirmitas mētis ſue re uertat̉. ſꝫ talis timor tm̄ ꝯne retrahit lꝫ naͣ prece pto. gͦ timor eſt veīale ¶ Itē. vij. Iudi. qͥ formi doloſus eſt ⁊cͣ. Glo ꝗ aſpectu ad ꝯgreſſuꝫ tre pidat: n̄ tn̄ toto corde terreī eꝑari ⁊ aīari p̄t. ſꝫ pec catū tū q ꝯmōi timor n̄ ē morta le peccatū dd̓ ior aliqn̄ ē veīale pct̄m
le. Ueniale pct̄m eſt cū opponit̉ bonū ꝯmu aliqn̄ mo tabile incōmutabili bono. ſicut ē de illo ꝗ metu mortis aut tribulatōis negat deū. timor autē eſt veniale pctm̄ qn̄ tꝑalia mala timēt̉ ſub deo ſalua obẜuātia dīnoꝝ p̄ ceptoꝝ. vn̄ ſi aliꝗs ex timore n̄ ꝑficit illud qd̓ ē concilij diuini: peccat venialit̓. qūo aūt hͦ. jͣ. habet̉ vbi ꝯciliuꝫ ꝯuertat̉ eī ī p̄ceptū rōne voti a feſſiōis. Eſt at̄ mul tiplex timor. ꝗdā nat̉alis: ⁊ ille n̄ ē pct̄m. ꝗdā v̓o ex deli beratōe ꝓcedēs ſꝫ tn̄ rōne infirmitatis carnis eo ꝙ cre dit n̄ ſuffice̓ retrahat̉: ⁊ tal̓ iteꝝ n̄ ē pct̄m. ꝗdā v̓o ex de lectate dā veniali ꝯtrahit̉: ⁊ tal̓ timēdo venial̓r pec cat. ⁊ odū diſtīguēdū ī his ꝗ a ꝑfectōe retra unt̉ Membrū tercium Ercio q̄rit̉ que ſint drn̄tie timoris ꝓut ē peccatū. ⁊ ponūt̉ due drn̄tie ſuꝑ illud. be ati oēs q̄ timēt dn̄m. dicit̉.n. hūanꝰ timor eſt quo timemꝰ pati ꝑicula carnis vel ꝑ dere bona mūdi. ⁊ ita duplex ē timor. carnalis.ſ. ⁊ mu da ꝑ illu aūt.xxvj. mat̉. orauit tercō. notatur triplex eē or malus.ſ. timor mortis. ⁊ timor vilita tis. ⁊ timor doloris. ꝯtra que oīa docet nos muniri ora tōne. ita ſunt tres differētie. Scd̓m aūt Io. dam̄. ponū tur ſex ſpēs. ſegnicies. erubeſcētia. verecūdia. admira tio. ſtupor. agonia. Segnicies eſt timor future oꝑatio nis. Erubeſcētia eſt timor ī expectatōe ꝯuicij. Uerecū dia d̓o eſt timor in turpi actu eiꝰ qd̓ inſperabile eſt ac ſalutē. admiratio ē timor ex magna imaginatōe. Stu por v̓o eſt timor ex inſolita imaginatōe ꝓcedēs. Ago nia v̓o eſt timor ex infortunio. ſic gͦ ſex ſunt ſpēs quaꝝ plures ꝑtinēt ad timorē malū. pōt gͦ queri drn̄tia inte has diffinitōnes timoris. ¶ Pret̓ea. ſicut duplex ē ira paſſio ⁊ paſſio: ſic duplex ē timor ꝓpaſſio ⁊ paſſio. mo us cui n̄ ꝯſentit̉ ꝓpaſſio eſt: accedēte v̓o ⁊ tūc dicit̉ eē mors ī domo. ſic gͦ due ſūt drn̄tie timoris p̄ter ſupͣdictas. ¶ Pret̓ea pōt queri ꝙͣtū ad primā di uiſione timoris. q̄ eſt: alius ē timor carnis aliꝰ md̓i. cū eniꝫ triplex ſit materia peccati.ſ. bonū interiꝰ. ⁊ bonū inferius. ⁊ bonū exteriꝰ. ẜm aūt duas drn̄tias ꝯtingat eē timoreꝫ. pōt queri quare nō ẜm terciā. ¶ Iteꝫ dr̄ de illo timore ꝗ eſt hūanꝰ ꝙ ī p̄mo gͣdū cū md̓o deſerit̉. qd̓ videt̉ falſuꝫ. multi.n. ſunt q̄ deſerūt mūdū ⁊ tn̄ timore carnis vel mūdi nō deſerūt. reſtat gͦ ꝙ ille timor nō ſꝑ cū mūdo deſerit̉. ¶ Iteꝫ ꝙͣtū ad ſcd̓aꝫ diuiſiōꝫ ſil̓r pōt obijci ꝙ inſufficiēs ſit diuiſio cū dicit̉. timor mortis ti mor vilitatis ⁊ timor doloris. cū.n. ſint plura bona mu tabilia q̄ ſunt amiſſibilia. quoꝝ vnū eſt diuitie. alterū vane glorie. alteꝝ fama. alteꝝ potētia. alteꝝ fortitudo corꝑis vel pulchritudo. ⁊ ipſa etiā vita carnis. cū gͦ tot ſint bona amiſſibilia: quēadmodū vna drn̄tia timoris accipit̉ penes mortē q̄ vite opponit̉. ⁊ alia penes vilita tē que opponit̉ honori vel fame. ⁊ tercia penes doloreꝫ que opponit̉ gaudio. ita pn̄t accipi drn̄tie penes timo rē pauꝑtatis ignominie ⁊ impotētie. Itē de drn̄tijs qͣs aſſigͣt damaſ. pōt ſil̓r obijci. cū.n. timor ſit reſpectu rei difi ūt n̄ videat̉ ad aliquā p̄dictaꝝ drn̄tiaꝝ ꝑtinere. nō videt̉ eſſe ſufficiēs diuiſio. ¶ Sil̓r timor ē rei terribilis vt mortis: que nō videt̉ ſub aliqͣ drn̄tiaꝝ ꝯtineri. ¶ Pret̓ea. timor dicit̉ ẜm aug. volūtas fugien̄ di id quod aduerſat̉. vel animi fuga ſic̄ dictū ē. reſtāt cū nō ī om̄ibꝰ drn̄tijs reſpiciat̉ malū futuꝝ qd̓ dicit̉ ad uerſari vel eē fugibile. nec recte ſumūt̉ ſpes ip̄iꝰ timo ris. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ prima diuiſio timoris attēditur ẜm duo que ledi pn̄t principal̓r. pōt.n. ledi aliꝗs ī car ſſeſſiōe ſua. tercia v̓o drn̄tia n̄ cō ne. pōt etiā ledi i uenit vt ꝑ ſe ledat̉ in n̄ti. ⁊ ideo due attēdunt̉ drn̄tie alis ⁊ timor mūdanꝰ. ẜm ꝙ timet̉ malū carnis vel malū qd̓ opponit̉ poſſeſſiōi ſiue bono exteriori. dicit̉ aūt tim rnis aliqn̄ timor hūa nus ꝑ appropriatōꝫ ẜm ꝙ dicit̉ due ſū pēs timoris

libidinoſi: timor mūdanꝰ: ⁊ timor hūanꝰ. ⁊ dr̄ tīor hu manꝰ qͦ hō timet pelli ſue. ⁊ hͦ ē cū hō timet malū corpo ris. rōe tn̄ ſubiecti vterqꝫ timor dr̄ hūanꝰ. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obij re ẜm terciā drn̄tiā boni penes quā accipit̉ diuiſio pct̄i.ſ. penes illd̓ qd̓ rn̄det ſuꝑbie vite n̄ accipit̉ drn̄tia vna tīoris? dd̓m ē ꝙ illd̓ bonū qd̓ ē ex ꝑte aīe n̄ dr̄ ita amiſſibile ſic̄ illd̓ qd̓ ē ex ꝑte carnis: vel qd̓ eſt ex ꝑte md̓i. ⁊ iō penes illd̓ n̄ accipit̉ drn̄tia. vel ſi accipit̉ ꝯtinet̉ large ſub eo ꝗ ē tīor mūdanꝰ. vtpote timor vilita tis aut ꝯtēptibilitatis ꝗ rn̄det amori ſuꝑbie. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ ille tīor cū md̓o deſerit̉. dd̓m ē ꝙ hͦ in telligēdū ē de his ꝗ plene deſer̄t mūdū. n̄ ſic̄ clauſtrales dicūt̉ dū deſerētes. ſꝫ ꝙͣtoplꝰ deſerit̉ amor md̓i: tan toplꝰ deſerit̉ timor ei rn̄dēs. vn̄ gͦgͦ. ꝗ ī hac vita nulla ꝓ ſpera appetit: nulla ꝓculdubio aduerſa ꝑtimeſcit. ꝗſ enī exteriora q̄ et̄ nolēti ſubtrahūt̉ appetit: ſua ſe ſpōte extraneo timori ſubſternit. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ d̓ ſe cūda diuiſiōe. dd̓m ē ꝙ ſcd̓a diuiſio accipit̉ ẜm tria pͥn cipalia q̄ timēt̉: q̄ mala eſtimāt̉ ex ꝑte aīe. dolor ꝗ oppo nit̉ gaudio ex ꝑte corꝑis. mors cui opponit̉ vita. ex ꝑte v̓o boni extrīſeci ſumit̉ vilitas q̄ opponit̉ honori. ⁊ hꝰ modi hoīs tꝑalibꝰ ꝓpt̓ q̄ hō honorat̉. ſic̄ ſūt diuitie po tētie generoſitas. ¶ Ad alid̓ v̓o qd̓ obijcit̉ circa illā di uiſionē. dd̓m ē ꝙ lꝫ ſint plura mala q̄ timēt̉ ex ꝑte cor ꝑis p̄ter mortē. ⁊ plura exͣ p̄ter vilitatē: tn̄ ẜm prīcipa liorā accepta ē illa drn̄tia. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ d̓ di uiſione dam̄. dd̓m ē ꝙ rō illiꝰ diuiſionis talis p̄t eē. diſ ferētia.n. tīoris aut ē reſpectu eiꝰ cuiꝰ principiū ē ī nob̓ aut reſpectu eiꝰ cuiꝰ pͥncipiū ē extͣ. ſi reſpectu qd̓ ī nob̓ eſt: a onū: aut malū. ſꝫ vtrobiqꝫ malū eſtimāt. pectu boni ſꝫ eſtimati mali: ſic dr̄ ſegni ectu mali qd̓ eſtimat̉ malū: dr̄ verecūdi Si v̓o re ctu eiꝰ qd̓ ē extͣ: aut ē ī v̓bo: aut ī facto. ſi ī v̓bo ētia. eſt.n. erubeſcētia tīor ī expectatiō it ī facto: aut cꝰ p̄ceſſit ꝯgnitō: aut cꝰ n̄ ꝯuici p̄ceſſit. ſſit: dr̄ agonia cū aliqͦd infortuniū acci dit qd̓ ī ētinū dr̄. ſi v̓o cꝰ ꝯgnitio p̄ceſſit: dico at̄ ꝯgni tionē in latōnū. aut hͦ ē ꝓpt̓ cāꝫ q̄ ē ex ꝑte rei in ſe. ⁊ ẜm hͦ d̓ t̉ cāꝫ rei ī ꝯꝑatiōe ad acci atō. aūt hͦ ē ꝓ piētē: ⁊ ſ por. admiratio.n. ē ex magna admira gnū aūt ē ꝯditio rei in ſe os. 2 d̓ obiectū ī n̄ expͥmit̉ ī ali dat̉ intel pr̄ tīor future oꝑatō nis difficultatē. ¶ Ad il lud v̓ tpote mortis dd̓m vio nia. aliqn̄ ſb̓ ſtu liqn̄ etſi n̄ ſit repētina ex in Id vltimū d̓o dd̓m ī oēs accipiūt̉ ī atiōe ad ma it diffinit̉ tit js cuꝫ videt̉ reus h matū hūc etiā q̄ri ſi oēs drn̄t norē maluꝫ Et dd̓m eſt ꝙ tir el rōne pene vl̓ ra tōne culpe. ſi ne ẜm ꝙ timor ē paſſi cōmune eſt . ſi aūt rōne culpe nō at tendit̉ cōe in ¶ Membrum quartum Uarto q̄rit̉ de eo qd̓ ē timēdū vel n̄ timē dū.ſ. de materia tīoris. Et p̄t q̄ri de potē tia ſeculari vtꝝ timēda ſit. dr̄ eī. j. pe. iij. norē eoꝝ n̄ timueritis. ⁊ dic̄ glo. ea q̄ ī n̄t videri timēda: vt regia ptās ⁊ hmōi. gͦ regia po eſtas mōi n̄ ſūt timēda. ſꝫ ꝗ timet ex īproba volūta peccat. ¶ Itē dr̄. x. pꝰ. Et dicit Beda. ſeuiētiū: alterum lien imeri: qꝛ n̄ hn̄t ptātē
in aīas iuſtoꝝ mūdano timore expulſo. Et dr̄ ſuꝑ illd̓ lj. eſa. Quis tu vt timeas ab hoīe mortali? Glo. incre pat fideles vt nō timeāt tormēta principū. ⁊ ita videt̉ ꝙ potentia que inferre pōt morte n̄ ē timēda. ¶ Sil̓it̓ dicit̉. xxix. ꝓuerb̓. Qui timet hoīeꝫ cito o ruet. ſed ꝗd eſt corruere niſi cito cade̓ in pct̄m. ⁊ videt̉ de pct̄o m tali ibi loqui. ¶ Contra. jͣ. pe. ij. vbi dicit̉. ſerui ſubd ti eſtote in omni timore dn̄is nō tm̄ bonis ⁊ modeſti ſed etiā diſcolis. gͦ timenda eſt regia ptās ⁊ domīatio. ¶ Et iteꝝ. xiij. ad ro. vbi dicit̉. reddite oībꝰ debita cui timorē: timore. cui honorē: honoreꝫ. reſtat gͦ ꝙ poteſtas regia que pōt inferre morteꝫ ⁊ hmōi penas eſt timēda. ¶ Item dicit Seneca. Mors exiliū luctus nō ſunt ſuꝑ plicia ſed tributa viuēda qd̓ debeo ſoluere ꝑatus ſum non gͦ timenda eſt mors. ¶ Iteꝫ mors eſt quid natura le quod ex nccītate eſt inflictū ꝓ culpa primoꝝ paren tū. nō gͦ conuenit timere mortē. ¶ Ad quod dd̓m. ꝙ eſ timor naturalis: ⁊ eſt timor gratuitꝰ: ⁊ eſt timor libidi noſus. Libidinoſus etiā quidā venialis: quidā morta lis. Dicendū eſt gͦ ꝙ quo ad naturaleꝫ timoreꝫ ẜm na turam primitus inſtitutaꝫ nō eſt timenda ptās ſecula ris. quo ad timoreꝫ aūt qui eſt ex natura iam lapſa ꝓ pter qd̓ conſtituūt̉ principes vt cohibeant a peccato ti menda eſt poteſtas ſecularis ſed ſub dn̄o. quo ad timo reꝫ.n. gratuitū timenda eſt poteſtas ſecularis. ad eph̓. ſerui obedite dn̄is carnalibꝰ cum timore ⁊ tremore in ſimplicitate cordis ſicut xp̄o. non ad oculū ſeruientes. Timor aūt libidinoſus eſt ⁊ mortalis: qn̄ pꝰ poſito ti more dei timet̉ poteſtas ſecularis. ſic̄ habet̉. jͣ. pe. iij. ne timeat̉ regia ptās recedēdo a fide ⁊ dilectōe. Et dr̄. xij. luc̄. ſuꝑ illud. timēte eū ⁊cͣ. Glo. ne ꝗs deū quem cord cognoſcit metu cogat̉ negare. dicit mortē corꝑis nō ti mendā. hoc aūt mō petrus negauit. Eſt aūt timor veni alis quo aliquid inordinate timet̉ ſaluo tn̄ fundamēto fidei oꝑantis ꝑ dilectōꝫ. ſic gͦ pꝫ qūo timēda eſt ptās ⁊ qūo n̄. ¶ Illa.n. que primo obiecta ſunt loquūtur de ti more libidinoſo ⁊ mortali. cum aūt dicit̉: qui timet ho minē cito corruet. loquit̉ de veniali diſponēte ad mor tale. ¶ Cum aūt obijcit̉ ex alia parte. ꝙ mors eſt timen da ſiue poteſtas que poteſt inferre morteꝫ. Dicendum eſt ꝙ poteſtas ſecularis eſt timenda ſicut dictum eſt ti more naturali ⁊ timore gratuito. cum ſcilꝫ ꝓpter deuꝫ timetur. mors auteꝫ naturaliter timetur: quod in chri ſto apparuit qui pro nobis timoreꝫ aſſumpſit. a ꝑfectis autem non timetur mors: qui eam fidei poſtponūt ⁊ xp̄o morteꝫ parati ſunt ſuſtinere: ⁊ morteꝫ hn̄t in deſi derio: ⁊ vitam in patientia. ¶ Ad illud v̓o quod obijci tur. morteꝫ ex neceſſitate eſſe inflictam ⁊ ideo nō timen daꝫ. Dicendum ꝙ hoc non ſequitur. etſi enim vitari n̄ poſſit quin eueniat: differri tamen poteſt. neſcit etiam homo an amore vel odio dignus ſit: ⁊ ideo timēda eſt ¶ Nlēbrum quintum Uinto queritur ex cauſa quā timenduꝫ ē ex qua nō. Et ad hoc rn̄det ph̓s dicēs ꝘꝘ ſi non timetur modicū triſtabile pro magnis bonis laudandus eſt qui non ti et. vt ſi pro vita eterna non timet̉ ſuſtinentia tribula tionis vel etiam ꝓ defenſione patrie vel ꝓ liberatione miſerabilium perſonaruꝫ. Si v̓o dubitat̉ de iuſta cau ſa. ſcilꝫ vtrum bellum ſit iuſtum vel iniuſtum. in hmōi conuenit timere ꝑiculum perſone ſi certum eſt cauſam eſſe iniuſtam. ẜm enim diſtinctioneꝫ cauſarū oportet diſtinguere genera timoꝝ. ¶ Huius gratia queritur. vtꝝ ꝓpter ꝯſeruatōeꝫ integritatis virginalis nō timen da ſit mors. Et videt̉ ꝙ ſic. maius ē bonū ſpūale ꝙͣ cor ꝑale. cum gͦ caſtitas virginalis ſit bonum ſpirituale. vita v̓o ſit bonum corporale. incidat autem quis in ca ſum huius in quo neceſſitas ſit alterius ꝑiculi: magis

Queſtio clxvj.
teriū ẜm legem habebat penā determinatā: quā nō habꝫ ꝗ iſtis modis coit cū vxore. gͦ nō reputat̉ adulteriū. ¶ It̄ aug. de adulterinis ꝯiugijs. vſus naturalis ſi vltra mo dū ꝓlabit̉ in vxore eſt veniale. ex qͦ videt̉. ꝙ minꝰ pct̄m ē alijs paribꝰ illicite cognoſce̓ ſuā ꝙͣ nō ſuā. ſꝫ cognoſce̓ nō ſuā q̄ tn̄ ſoluta eſt minus pct̄m eſt: ꝙͣ cognoſce̓ alienaꝫ: hmōi pct̄m ſi nō fit ꝯtra naturā: minꝰ ē pct̄m adulteri videt̉ em̄ minꝰ fornicatōe. gͦ hmōi pct̄m nō eſt adulteriū ¶ Pretēa vbi ē adulteriū ſcient̓ in vtraqꝫ ꝑſona ꝯmitti tur pct̄m: in altera ꝑſona pōt nō eſſe pct̄m vt videt̉. qꝛ n̄ intendit reddere niſi qd̓ ſuū eſt. gͦ hmōī pct̄m nō eſt adul teriū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ peccare cū ſua modis ſupͣdictis nō eſt peccare pct̄o adulterij. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtra riū dicendū ē. ꝙ nō eſt adulteriū licet alie ſpēs ſupͣdicte remoueant̉. inſufficient̉ em̄ fit diuiſio ad ꝯp̄hēdēdū oīa genera carnalis pct̄i. libido em̄ ſpāliter dicta vel īmūdi cia ſpecialiter dicta: illa genera ꝯp̄hēdit q̄ ſub p̄dictis ſpēbꝰ nō ꝯtinēt̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ lꝫ dicat̉ pͥma dif ferētiaꝝ adulteriū ẜm quādā ſil̓itudinē. nō tn̄ ẜm alias drn̄tias dicet̉ adulteriū. ẜm em̄ illā drn̄tiā dr̄ adulteriū qꝛ ſic ardet in illā ſicut eēt adultera. ¶ Ad terciū v̓o dicē dū. ꝙ nō oībꝰ modis ꝗbꝰ fit ꝯtra bonū mr̄imonij iudicā duꝫ eſt adulteriū. ſꝫ ꝓprie cū fit ꝯtra bonū fidei. et ẜm hͦ nō oīa pct̄a ꝗbꝰ hō cognoſcit indebite ſuaꝫ ad rationem adulterij reducentur. ¶ Mēbrum terciū Ercio q̄rit̉ de magnitudine huius peccati dr̄ eī in epl̓a clemetis. In oībꝰ pct̄is adul teriū ē gͣuius. ſcd̓m nanqꝫ ī penis obtinet locū. Ex qͦ videt̉ ꝙ pct̄m adulterij ſit maxi muꝫ pctm̄ poſt pctm̄ apoſtaſie. dr̄ em̄ in illa aucͣte. pͥmū locū hn̄t illi ꝗ oberrāt a deo. qd̓ ſi ē: erit maiꝰ pct̄m pec cato inceſtus ⁊ alijs pct̄is. ¶ Contra aug. in li. de adulte rinis ꝯiugijs. grauius ē pct̄m adulterij ꝙͣ fornicatōis. ſꝫ hec pct̄a inceſtus trāſcēdit. gͦ nō ē maximū. ¶ Ad qd̓ di cendū. ꝙ adulteriū cū dr̄ gͣuius: hͦ eſt ex ꝯſideratōe pene ſicut em̄ pct̄m pͥme tabule. qd̓ ē hereſis vel apoſtaſia pe nā hꝫ ſibi determīatā. penā.ſ. mortē. ſil̓it̓ illud pct̄m qd̓ determinat in iuriā qͣ diſſoluit̉ vnitas ſocietatis humāe in veteri lege: determīatā hꝫ penā. nihiſ em̄ ita exaſꝑat hoīem ꝙͣ iniuria in ſuā ꝑſona ꝓ ſe vel rōne illius ꝗ effici tur vna caro cū ip̄o. vn̄ ſic̄ habet̉ ī lege moy. vtrūqꝫ pec catū pena mortis puniebat̉: nihilominus tn̄ in quātita te pct̄ī maius ē pctm̄ inceſtꝰ: et eiꝰ qd̓ ē ꝯtra naturā: pec cato adulterij. et maior debet̉ pena in futuro iſtis pct̄is ꝙͣ illis. ſicut patet ex iure canonico. ¶ Obijcit̉ etiā ad hͦ ꝓpter v̓bū yſi. ꝙ pct̄m fornicatōis ſit maximuꝫ ſceleris inter cetera vicia. dic̄ em̄. viciū fornicatōis maximi ſcele ris eſt. qꝛ ꝑ carnis immd̓iciā templū dei violat̉. ſunt em̄ quedā mulieres q̄ ſicut aīalia abſqꝫ vlla diſcretōe inde ſinent̓ libidini ẜuiūt. qͣs ego nec mutis pecudibꝰ ꝯꝑaue rim. ex qͦ videt̉ ꝙ fornicato ſit maius pctm̄ adulterio. ¶ Sꝫ ecōtͣ habet̉ ab aug. ꝙ adulterij malū vincit forni catōeꝫ. ip̄a etiā rō ſuadet. qꝛ maius ē iniuriari deo ⁊ ꝓxi mo in vno gene̓ pct̄i ꝙͣ deo tm̄. ſꝫ ī adulterio fit deo iniu ria ⁊ ꝓximo. in fornicatōe deo tm̄ in gene̓ pct̄i carnis. gͦ minus eſt pct̄m fornicatōis ꝙͣ adulterij. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ fornicatio accipit̉ duplicit̓. vno mō ẜm ꝙ generaliter ꝯtinet pct̄a carnis. et hͦ mō dr̄ eē maximi ſceleris ꝓpt̓ ma iorē ꝓnitatē ꝯcupīe. et qꝛ nō tm̄ violat̉ tēplū dei ex parte aīe. Alio mō ſumit̉ fornicatio ſpāliter ꝓut diuidit̉ ꝯtra adulteriū. et ẜm hūc modū maiꝰ ē pct̄m adulterij ꝙͣ for nicatōis. et ſic accipit̉ ab auguſtino. ¶ Nembrum quartum arto q̄rit̉ de pena huius pct̄i. aſſignat̉ aūt in vete. teſta. pena mortis. ſic̄ habetur xx. leuit̉ Si mechatꝰ fuerit aliqs cū vxo re alterius ⁊ adulteriuꝫ ꝑpetrauit: morte moriatur. videt̉ gͦ ẜm legē ꝙ pena mortis debeat̉. ī lege
aūt videmus ꝙ furtū punit̉ pena pecuniaria. ſic̄ habet̉ xxij. exo. ecōtra videt̉ furtū mō punit̉ pena mortis ſi du cit̉ in ꝯſuetudinē. adulteriū v̓o nō ita videmus puniri. ¶ Preterea ſicut habet̉ ī canone. dic̄ yſi. ꝙ ꝓ adulterio ⁊ hmōi pct̄is ſeptēnis pnīa iniūgit̉ et accipit̉ hoc ex ve teri teſtō exemplo dauid ꝗ in adulterio dep̄hēſus vnius hebdomade ieiuniū ſatiſfactōis admiſſi ſceleris d̓o legi tur obtuliſſe. ſꝫ hͦ idē legit̉ de fornicatōe et de alijs hmoi pct̄is. videt̉ em̄ ꝙ par pena in equalibꝰ peccatis debeat̉ ¶Ad qd̓ dd̓m eſt ꝙ alit̓ fuit in veteri teſtō. et alit̓ nūc ⁊ ẜm legē ciuilē ſiue ſecl̓arē. In lege eī veteri iniuria ī ꝑſo nā vel in aliaꝫ q̄ eſt qͣſi eadē ꝑſona morte mulctabatur. Iniuria v̓o in rē: ꝑ penā hmoi puniebat̉. ſic̄ em̄ erat pe na talionis. nūc aut pena furti punit̉ morte. nō ꝓpt̓ in iuriā in ip̄a re: ſꝫ ꝓpter cohertōem ꝓnitatis: ⁊ pacis cō munis ꝯſeruatōeꝫ. adulteriū etiā morte puniret̉ niſi eēt excuſatō originalis ꝯcupīe ex vna ꝑte: ⁊ deeſt excuſatio ex alia ꝑte. nō vindicat̉ tn̄ ſi adulter in ip̄o facto luatur. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m ꝙ licet pct̄a ſint inequalia. regl̓arit̓ tn̄ ſeptēnis pnīa iniugit̉. nō qꝛ maiori pct̄o nō debet̉ ma ior pena. ſꝫ vt on̄dat̉ n̄ ẜm qͣntitatē ſinguloꝝ pcīoꝝ ꝓpri am poſſe ſtitui pnīam. ſꝫ ꝓ hmnōi maioribꝰ ſeptē . exēplo marie ſororis moyſi. exēplo et̄ illo qͦ nis inii dr̄. ij. reg. vlti. ſeptē annis veniet tibi fames ī terra tua. ſignat̉ aūt ꝓ mortali pct̄o cui debet̉ pena eterna hō ī p̄ ſenti vita vl̓em dꝫ ſuſtinere afflictōem. ſi tn̄ crimīa ſunt maiora vel minora ẜm genus pct̄i vel circūſtātias ex ꝑ te ꝑſone vl̓ actꝰ maior vel minor iniungit̉ penitentia. ¶ Queſtio. clxvj. de pecca tis co Uia iam dictuꝫ eſt pe adulterio ī qͦ delinquit̉ ꝯtra ꝯiugiū ſimpl̓r. adiūgendū videt̉ de pct̄is q̄ fi unt ab ip̄is ꝯiugibꝰ. Sic̄ aūt ſupͣdictū ē plures ſunt drn̄tie ẜm defectū diuerſaꝝ circumſtantiaruꝫ. Aliqn̄ em̄ priuat̉ finis debitus: ſicut accidit qn̄ coit cā ex ſaturande libidīs. aliqn̄ v̓o priuat̉ modus: cū fit preter naturalē modū. aliqn̄ v̓o tp̄s debitū ſic̄ cū fit ꝓhibitō tꝑis vt in ſolēnitate paſchali. aliqn̄ d̓o pͥuat̉ locus debitꝰ: ſic̄ ī locis ſacris. aliqn̄ v̓o priuat̉ cir cūſtātia debita ꝑſone cū qͣ ē ꝯcubitꝰ: ſic̄ cū mēſtruata vl̓ vicina partui. ¶ Primo gͦ q̄rit̉ qn̄ ſit pct̄m vel ex quibꝰ cauſis. Scd̓o qn̄ ſit mortale pct̄m et qn̄ veniale. Tercio ſi peccat vna ꝑſona mortalit̓ vtrū alia peccet ꝑſona red dēdo ei qd̓ petit: cū ſciat altera ꝑſona peccare mortalit̓. Quarto vtrū in mr̄imonio poſt votū ꝯtinentie emiſſum ſꝑ peccet ꝑſona q̄ votū emiſit petēdo debitū aut non. ¶ Nembruꝫ primuꝫ D primū ſic dic̄ grego. tūc ſolū ꝯiuges in amixtione ſunt ſine culpa. cū nō explēda li bidine: ſꝫ ꝓ ſuſcipiēda ꝓle miſcent̉. ex qͦ vi det̉. ꝙ alia de cā ſi fit ꝯcubitꝰ eſt peccatum Hoc etiā videt̉ ꝑ hͦ qd̓ addit dicēs. Paulus cū qͦſdaꝫ in eccīa īcōtinētes reſpice̓t. ꝯceſſit minora vt maiora de clinarēt. dicēs. ꝓpter fornicatōeꝫ vnuſꝗſqꝫ ſuaꝫ habeat vxorē. ¶ Itē amb̓. ꝗ n̄ cā ꝓcreāde ſobolis ſꝫ explēde libi dinis ſibinuicē copulant̉. nō tā ꝯiuges ꝙͣ fornicarij vidē tur. Et dic̄ hiero. ſic̄ n̄ oīs ꝯgregatio hereticoꝝ eccīa xp̄i dici pōt: ſic nō oē mr̄imoniū qͦ vxor viro ſuo ẜm p̄cepta xp̄i ꝯiūgit̉ rite ꝯiugiū appellari pōt. ſꝫ magis adulteriū. ẜm hͦ vr̄ ꝙ cā ꝓlis ꝓcreadē ſi fiat ꝯiūctō viri cū ꝯiuge ſo lūmo nō ſit pctm̄. ¶ Sꝫ ecōtra hr̄ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ab aug. red de debitū ſi nō exigis redde. ꝓ ſct̄ificatōe ꝑfecta deus ti bi ꝯputabit. Et iterū. quiſꝗs ꝯpatiens infirmitati vxo ris reddit ⁊ nō exigit debitū: ꝙͣtū ad hͦ ſecurus expectat diē nouiſſimū. ¶ Itē. xxxij. q. ij. dr̄. ꝙ cā vitāde fornicatō nis pōt ꝗs vxorē ſuā cognoſce̓ ſine pct̄o vbi dr̄. ſcd̓a inſti tutio ꝯiugij eſt ꝓpter illicitū motum eliminādum extra

ꝑadiſum factum. vt infirmitas ꝓna in ruinā turpitudi nis honeſtate exciꝑet̉ ꝯiugij. ¶ Ad qd̓ dd̓m eſt ẜm aug. de bono ꝯiugij. debent ſibi ꝯiugati nōſolū ſexus ſui ꝯmi ſcēdi fidē ꝓcreandoꝝ liberoꝝ cauſa q̄ prima eſt hūani generis ī iſta mortalitate ſocietas. verūetiam infirmita tis inuicē excipiēde ad illicitos ꝯcubitꝰ euitādos mutuā qͦdāmō ſeruituteꝫ. Scd̓m hͦ eſt gͦ dd̓m. ꝙ tribꝰ de cauſis fit ꝯuenient̓ ꝯcubitus ꝯiugalis. vel cā ꝓlis ꝓcreāde. vel cā debiti reddēdi. vel cā vitande fornicatōis. ¶ Ad ob̓m aūt dd̓m eſt. ꝙ illud v̓bū greg. qͦ dr̄. tūc ſolū ꝯiuges ī ad mixtione ſunt ſine culpa: intelligendū eſt ꝙ talis admi xtio cā ꝓlis ꝓcreande potuit eſſe ſine culpa. hͦ eſt cū nul la fuit culpa. ſic em̄ ꝯſtitutū fuit ꝯiugiū. ſꝫ nunc ſi fit alia de cauſa: nō eſt ſine culpa originali p̄cedēte: licet ſit ſine culpa actuali. Uel aliter pōt notari excluſio vt dicat̉ tūc admixtio cā ꝓlis ꝓcreāde ſolū ſine culpa fieri: cū nō ad miſcet̉ d̓ libidinis motu. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m ẜm illd̓ qd̓ dicit greg. de ꝯceſſione mīoꝝ ad vitatōnē maioꝝ. pōt in telligi de illo ꝗ cognoſcit ꝯiugē ꝓ explenda libidine. tali em̄ ꝑmittit̉ ꝙ vnus eſt ad vitandū maius pct̄m.ſ. forni catōem et ẜm hͦ ꝯceſſio dr̄ ꝑmiſſio. Si v̓o ꝯceſſio accipit̉ aliter tūc diceret̉ ꝙ ꝯceſſit actū ꝯiugalē.i. ꝯceſſum on̄dit ꝓpter vitandā fornicatōem. nō qꝛ actus ꝯiugalis ſit mi nus pct̄m ſꝫ qꝛ ꝯtingit fieri cū minori pct̄o. Ad terciū di cendū ꝙ dicit ambro. ꝙ ꝗ ſolū explēde libidinis cā cōpu lant̉ fornicari vident̉. pōt ſic exponi de primo ꝯſenſu qui em̄ adinuicē ꝯſentiūt nō affectu mr̄imoīali ſꝫ affectu for nicario nō ſunt dicēdi ꝯiuges ſꝫ magis fornicarij. ſi v̓o d̓ iam copulatis intelligit̉ oportet tūc referre ad ip̄m mo tū vt motus ille referat̉ ad libidinē priuſꝙͣ ad ꝯiugium. dicit em̄ aug. ad hͦ nuptie ſunt vt illa ꝯcupīa redacta ad legittimū vinculū nō deformis ⁊ diſſoluta fluitaret hn̄s de ſeip̄a irrefrenabilē infirmitatē de nuptijs aūt indiſſo lubilē fidei ſocietatē de ip̄a ꝓgreſſum immoderate coe undi de nuptijs modū caſte ꝓcreādi ꝑ qd̓ on̄dit̉ ꝙ motꝰ explende libidinis plꝰ ad ꝯcupīam ꝑtinet ex qua eſt for nicatio ꝙͣ ꝑtineat ad ꝯiugiū. Ad quartū dd̓m. ꝙ illud v̓ bū hiero. vbi dr̄ ꝙ nō rite ꝯiugiū dici pōt ſꝫ magis adultē riū intelligit̉ de illa ꝯiūctōe ꝯiugis cū ꝯiuge. qͥ dr̄ ꝙ oīs ardentior amator ꝯiugis ſue adulter eſt. ⁊ intelligit̉ illo mō qͦ ſupra dictū eſt nō ꝙ ſit ſimpliciter adulteriū ſꝫ ẜm quandam reputatōem. ¶ Membrū ſecundū Ecundo q̄rit̉ qn̄ ſit peccatuꝫ mortale ⁊ qn̄ veniale. ⁊ videt̉ ꝙ ſit veniale cū peccāt ꝯiu ges in ꝯiugio ſaluato vſu naturali. cū em̄ vſus eſt ꝯtra naturā eſt mortale. Un̄ aug de bono ꝯiugali. Ille ꝯcubitus ꝗ ē ꝯtra naturā execrabi liter fit in meretrice ſꝫ execrabilius ī ꝯiuge. dr̄ em̄. j. cor. vij. Reuertimī in idip̄m ne temptet vos ſathanas ꝓpter incōtinētiā vr̄aꝫ. hͦ aūt dico ẜm indulgētiā nō ẜm īperiū et dic̄ aug. ī li. de bono ꝯiugali. quis ambigat abſurdiſſi me dici nō eos peccaſſe ꝗbꝰ venia dat̉ ſꝫ illū ꝯcubitū ẜm veniā ꝯcedit ꝗ fit ꝑ incōtinētiā: nō cā ꝓcreādi. ex qͦ accipꝰ tur ꝙ inordinatus ꝯcubitus ī ꝯiugibꝰ ſit veniale pct̄m. ¶ Itē ī eodē li. ꝯcubitus ꝗ vltra ncc̄itatē generandi pro gredit̉: iā nō rōni ſꝫ libidini obſequit̉. ꝗ aūt libidini ob quit̉ ſaluato vſu nature in ꝯiugibus eſt veniale. Dic̄ em̄ aug. ī eodē. Ille vſus naturalis ꝗꝓbabit̉ vltra pacta na turalia nuptialia.i. vltra ꝓpagandi ncc̄itatem: venialis eſt in vxore in meretrice damnabilis. ¶ Itē aug. in eodē Si turpe eſt libidinoſe vti velle marito: honeſtū tn̄ ē nol le miſceri niſi marito. ex qͦ accipit̉ ꝙ motus libidīs excu ſabilis ē ꝓpt̓ ꝯiugiū. gͦ venialis. ¶ Itē ī li. de nuptijs ⁊ ꝯ cupīa. aliud eſt nō ꝯcūbe̓ niſi ſola volūtate generādi qd̓ nō hꝫ culpā. aliud carnis ꝯcūbēdo appetere voluptatem ſꝫ nō p̄ter ꝯiugē qd̓ venialē hꝫ culpā. gͦ motus naturalis in ꝯiugibꝰ ē venialis cū ē inordinatus. ¶ Itē ī eodē hu ius plage quidā pruritus ī adulterioꝝ ⁊ fornicatōnum ⁊ qͦrūlibet ſtuproꝝ feditatibꝰ regnat. in ꝯnubioꝝ v̓o neceſſitatibꝰ ſeruit. ibi de dn̄io talis damnatur turpitudo hic de pediſſequa talis honeſtas verecundat̉. cū gͦ nō re gnat hmōi ꝯcupīa: erit nō mortale ſꝫ veniale. ex his vide tur ꝙ motus inordinatus naturalis tn̄: ſit venialis ī cō iugibꝰ ẜm quācunqꝫ fiat drn̄tiam. maxime cū nō fiat ex ceptō. motus gͦ ꝗ ē inordinatus ꝙͣtū ad finē ⁊ modū or daꝫ ⁊ locū et tp̄s et ꝑſonā ī ꝯiugibꝰ erit venialis. ¶ Cō tra ex ꝑte finis obijcit̉ ꝑ hͦ qd̓ dic̄ hiero. Ardentior ama tor vxoris ſue adulter eſt. adulteriū aūt vere vel interp̄ tatiue ē mortale pct̄m. ¶ Itē aug. de bono ꝯiugali. ſi am bo tali ꝯcupīa ſubigunt̉: rē faciūt nō plane nuptiaꝝ. ex qͦ videt̉ ꝙ ſit mortale pct̄m. cū ambo ſint ſubiecti ꝯcupīe nec excuſent̉ ꝑ bonū nuptiaꝝ. ¶ Itē inordinatus motus ꝙͣtū ad circūſtantiā tꝑis videt̉ eē mortale pct̄m. dic̄ em̄ hiero. quicūqꝫ vxori debitū reddit vacare nō pōt oratōi. nec de carnibꝰ agni comedere. ⁊ poſt ſubiungit. eo tpe carnes agni manducaturi ſumus: vacare a carnalibus oꝑbꝰ debemus. ex qͦ accipit̉ ꝙ ꝯcubitus carnalis ī ꝯiuge indignū reddit reſpectu ꝑceptōis euchariſtie. ſꝫ indignū nō facit niſi mortale pct̄m. gͦ illicitꝰ ꝯcubitꝰ ī ꝯiuge ē mor tale pct̄m. ¶ Itē aug. in qōnibꝰ vete. ⁊ no. te. xp̄iano cō uenire cū ſua vxore aliqn̄ licet aliqn̄ n̄ lꝫ ꝓpt̓ ꝓceſſioni eī dies ⁊ ieiunioꝝ aliqn̄ n̄ lꝫ ꝯuenire: qꝛ a licitis et̄ abſti nendū eſt ad tp̄s: vt facilius impetͣri poſſit qd̓ poſtulat̉. vn̄ apl̓s. ex ꝯſenſu abſtinēdū ē ad tp̄s vt vacetis oratōni ex qͦ habet̉ ꝙ ꝯcubitus ꝯiugū tꝑe orōnis eſt illicitꝰ ⁊ ita mortale pctm̄. ¶ Itē aug. de bono ꝯiugali. hͦ ẜm veniā cō cedit̉ cuius delectu nō hn̄t hortatrices nuptias. ſꝫ dep̄ca trices. ſꝫ dei miſcd̓iam nō a ſe auertāt. vel nō abſcōdēdo ꝗbuſdam diebus vt oratōibꝰ vacēt. ⁊ ꝑ abſtinētiā ſicut ꝑ ieiuniū ſuas preces conuincent. vel immutando natu turalem vſuꝫ in eū ꝗ eſt ꝯtra naturā. ex qͦ accipit̉ ꝙ auer tit̉ miſcd̓ia dei cū nō abſtinēt tꝑe orationis ꝯiuges a cō cubitu inordinato et ita eſt mortale peccatū. ¶ Hoc etiā apparet ex diſiūctione ꝑ hoc quod ſequit̉ de immutatōe naturalis vſus in eū qui eſt ꝯtra naturā qd̓ damnabile eſt in ꝯiuge. ¶ Sil̓iter oſtenditur de circūſtantia loci in debiti. ꝗ em̄ ꝯcumbit in eccleſia: ſacrū locū violat. viola tio aūt ſacri loci eſt mortale pct̄m. gͦ hmōi cōcubitus eſt mortale pct̄m. ¶ Itē ex niceno ꝯcilio habet̉ vbi dicit̉. ec cleſijs ſemel deo ꝯſecratis nō debet iterū ꝯſecratō adhi beri: niſi ab igne exuſte aut ſanguinis effuſione aut ſemi ne cuiuſdā pollute fuerint. ſi gͦ pollutio fit ꝑ ꝯcubituꝫ li bidinoſuꝫ: ꝯiuges qui concumbunt peccant mortaliter. ¶ Sꝫ poteſt obijci ꝙͣtū ad ꝯditōꝫ ꝑſone. vt ſi vicina fue rit partui mulier vel ſi fuerit menſtruata. De primo di cit ambro. ſuꝑ epl̓am ad coꝝ. Ip̄a ratio ꝯceptus et par tus iuxta lege ceſſare vſum carnalem his debere tꝑibꝰ do mōſtrat. ¶ Preterea. illo tꝑe imminet ꝑiculū partus. cū gͦ hoc fit ꝯtra bonuꝫ prolis: erit ꝯtra matrimoniū. et ita erit mortale pct̄m. ¶ Itē hiero. p̄cipit̉ vt viri nō ſolū in alienis ſꝫ in ſuis vxoribꝰ modū ⁊ tꝑa ſeruēt. vn̄ tp̄us eſt amplexandi ⁊ tp̄s longe fieri ab amplexibꝰ. Ex qͣ habe tur ꝙ tempus quo mulier vicina eſt partui ſi eaꝫ cogno ſcit peccat mortaliter faciendo ꝯtra p̄ceptū. ¶ Similit̓ oſtenditur de menſtruata. dicit̉ em̄. xviij. ezech̓. ſi ad mu lierē menſtruatā nō acceſſerit ⁊cͣ. et ꝯputat inter oꝑa iu ſticie. et dicit̉ in glo. ſi quis acceſſerit: dicunt̉ ꝯcepti fetꝰ viciū ſeminis ꝯtrahere: vt leproſi et elefantici ex hac cor ruptōne naſcunt̉. ¶ Similiter dr̄. xviij. leuit̉. Ad mulie erem que patit̉ menſtruū ne accedas. Et dicit aug. cum hoc ſuꝑius ſufficienter ꝓhibuiſſet: hic repetit forte. ne ī ſuꝑioribꝰ videret̉ figurate accipiendū vbi talia ꝓhiben tur. et ſubditur. In hac re nō natura damnat̉ ſꝫ ꝯcipien de ꝓli noxiū ꝓhibetur. cū gͦ ſit ꝓhibitio: faciens ꝯtra hͦ mortalit̓ peccat. ¶ Item in xx. leuit. qui cōierit cū mulie re in fluxū menſtruo ⁊ reuelauerit turpitudinē eius ip̄a qꝫ apparuerit fontem ſanguinis ſui: interficientur ambo ſed huiuſmodi pena in lege indicat mortale peccatuꝫ: gͦ eſt pct̄m mortale. ¶ Qd̓ etiā videt̉ ꝑ hoc qd̓ dic̄ eſicius. ſuper illud. xv. leuitici. Mulier que redeunte menſe ⁊cͣ.

Queſtio .clxvj.
neceſſario vti interna ꝯtinētia indicit̉. gͦ tꝑe illo ab ſtinere dꝫ vi oſcēdo mulierē mēſtruata. ¶ Item ſuꝑ illud. xvij de ſemīe tuo nō dabis ⁊cͣ. glo. ꝓhi bet̉ mēſtruata ximi qꝛ in tali cōmixtōe adulti riū ē nō ꝯi d̓ dd̓m. ꝙ aliqn̄ ē veniale pct̄m ordinato viri cū ml̓iere ſeu aliqn̄ mortale ī cōcul cōiuge. ſi em̄ illa delectatio ſit ſub deo veniale pct̄m ē. excuſat̉ em̄ ꝓpter ſacramētū cōiugij. vn̄ aug. in li. de bo nō ꝯiugali. Si magis in ſua ꝯiunctōe diligūt qd̓ hone ſtum eſt. ꝙͣ quod inhoneſtum eſt. id eſt quod eſt nuptia rum ꝙͣ quod non eſt nuptiaruꝫ hoc autore apoſtolo eis ẜm veniam ꝯcedit̉. Si v̓o equiꝑet̉ vel p̄ferat̉ d̓o eſt mor tale pct̄m. ¶ Qd̓ gͦ primo obijcit̉ ꝙ vniuerſaliter ſit ve niale peccatū. dd̓m ē ꝙ nō. niſi veniale large accipiat̉ n̄ tm̄ ꝓ eo qd̓ ē in genere veniale: ſed ꝓ eo qd̓ eſt veniabile ſic̄ dr̄ de illo peccato qd̓ ē ex infirmitate. ꝙ ip̄m ē venia le ſiue remiſſibile. qꝛ habet aliquā cām illicitā ꝓpt̓ quā in ꝑte excuſat̉ licet ſit in gene̓ mortale. ⁊ hͦ pꝫ ſi recte at tēdant̉ intentōes illaꝝ auctoritatū. ¶ Ad ea d̓o q̄ obic cta ſunt ex altera ꝑte. dd̓m ē de illa aucͣte hiero. ꝙ adul ter dr̄ ardentior amator vxoris ſue. hoc intelligit̉ ſi ita feruet in vxorē ſuā. ꝙ etiā ſi nō eēt ſua nihilominꝰ vellet cōire cū ea. nihil em̄ fedius ē ꝙͣ amare vxorē ſuā tanq̄ adulterā. ¶ Ad ſecūdū v̓o dd̓m. ꝙ licet ambo ſubijciant ꝯcupiſcētie: nō tn̄ oportet ꝙ ſit mortale pct̄m ſic̄ ip̄e ex ponit. qꝛ magis diligere pn̄t qd̓ honeſtū ē ꝙͣ inhoneſtū rē aūt face̓ nō nuptiaꝝ dicūtur ꝓpter motū libidinis. ꝙ ad infirmitatē ꝯcupiſcētie ꝑtinet. nō ad bonū nuptiaꝝ. ¶ Ad terciū v̓o dd̓m ꝙ iſtud qd̓ dr̄ de abſtinētia ⁊ ꝑce ptōe ſacramēti eukariſtie tꝑe ꝯcubitꝰ carnalis: attēdit̉ ⁊ rōe peccati et rōe īmūdicie. lꝫ em̄ hmōi actꝰ inordina tus ī ꝯiugibꝰ ẜm ſe eēt venialis: tn̄ ꝓpter reuerentiā ſa cramēti exhibe̓ ſe dꝫ hō mūdū ſpūaliter ⁊ a pct̄o ⁊ a ſe quela peccati quātū in ip̄o ē ꝓpter reuerētiā ſacramēti. hoc aūt intelligit̉ de petēte. de reddēte v̓o debituꝫ infra dicet̉. petēs em̄ illo tꝑe peccat: ſꝫ reddēs pōt nō peccare ſi reddit qd̓ alienū ē et cū anxietate animi ꝓpter id qd̓ ibi de morbo ꝯcupiſcētie. ¶ Ad quartū dd̓m. ꝙ illd̓ qd̓ dic̄ aug. ꝙ aliqn̄ n̄ licet ꝯuenire cū vxore vt tꝑe ieiunio rū vel ꝓceſſionis. dd̓m ē ꝙ nō licē dr̄ multipliciter vl̓ q oīno ꝓhibitū ē: vel qꝛ nō expedit ſibi vel alij. ⁊ hͦ mō po dici nō licere. Un̄ dic̄ aug. nō expedit qd̓ licitū ē qn̄ ꝑ mittit̉ quidē. ſꝫ vſus ip̄ius pt̄atis aufert impedimentū ſalutis. vel aliqn̄ dr̄ licitū. qꝛ ad vitatōem deterioris.ſ. fornicatōis vel adulterij ꝑmittit̉. ¶ Ad quītum dd̓m. hoc intelligit̉ de illo ꝗ nulla neceſſitate ductꝰ cā ſatian de libidinis tꝑe debito orōi: petit incōſtāter carnalē co pulam nō cā ꝓcreatōis. talis em̄ peccat mortaliter. Et dr̄ de tꝑe orōis ſolēniter ſtatuto ab eccl̓ia. aliter aūt eēt ſi pete̓t cāꝫ vitāde fornicatōis ī ſe vl̓ ī alia ꝑſona. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ de loco ſacro dd̓m ē. ꝙ ſi locꝰ ꝯſecratꝰ ē. ꝓpter ꝯtemptū ſacr̄i peccat mortaliter neqꝫ tāta ē ne ceſſitas quin poſſit cognoſce̓ ī alio loco. Nec ē ſil̓e de tē pore orōis quocūqꝫ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de eccl̓ijs ꝯſecratis ſi ſint pollute ⁊cͣ. Dicēdū ꝙ ꝓprie dr̄ pollutio illo mō qͦ polluit̉ ꝑ adulteriū vel fornicatōeꝫ. nō aūt cū polluit̉ ꝑ coitū cū vxore ꝓpt̓ quā debeat fieri recōſecra tio. ẜm ꝙ dic̄ quidā. Scd̓m alios aūt ī ꝗbuſdaꝫ cauſio dꝫ fieri iterata ꝯſecratio. ſi v̓o fuerit adulteriuꝫ dꝫ fieri recōciliatio: recōciliare aūt pōt dioceſanus ep̄s vl̓ ꝑ ſe vel ꝑ aliū. ¶Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ de petēte ꝯcubituꝫ a muliere vicina ꝑtui. dd̓m ē ꝙ ſi p̄ſumit̉ vehemēter de ꝑi culo partus peccat mortaliter. ſi v̓o fit cā vitāde forni catōis. eo ꝙ in ꝑte ꝓgredit̉ ẜm motū libidīs peccat ve nialiter. Aug. de bono ꝯiugali. ſunt viri vſqꝫ adeo incō tinētes. vt ꝯiugibꝰ nec grauibꝰ parcant. quicquid ergo inter ſe ꝯiugati immodeſtū. inuerecūdū. ſordidū gerūt: viciū ē hoīm nō culpa nuptiaꝝ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit hiero. dd̓m ꝙ hoc intelligit̉ ꝓpter ꝯditōes ꝑtus. loꝗtur em̄ in illo caſu vbi talis ē ꝯditio mulieris cū qua ſic co eat eo tꝑe pōt eē ꝑiculū ꝑtus. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ d̓
cubitus pōt aggrauare factum mēſtruata. dd̓m ē vel minuere. ſi em̄ q vitāde fornicatōis fiat: diminu itur quātia cuꝫ negligētia ꝑi culi ī ꝓle. ago t mortale. ⁊ ſic in telligi pōt il nō ſil̓e de mēſtruata ⁊ leproſa tit̉ mēſtruuꝫ leproſa v̓o ſimpl̓r det̓mīat̉ et iō ꝯueniēt ōt a mēſtruata abſtine ꝙͣ a leproſa ⁊ nō ẜm om̄e tp̄s pōt eē ꝯtinētia ī quibuſ dā ꝑſonis. Id illud v̓o qd̓ obijcit̉ d̓ pena mortis que infl bat̉ co ūti tꝑe mēſtruo cū muliere. dd̓m ē ꝙ alia attēdit̉ cōditio in. xv. leui. et. xviij. ⁊.xx. In. xv. em̄ leui. legit̉ de illo ꝗ cognoſcit mēſtruatā ignorāter. poterat eī talis ꝑ ſacrificiū expiari vel ꝑ lotionē veſtimentoꝝ. In xviij. aūt intelligit̉ de ſcienter accedēte vbi fit ꝓhibitio ꝓpter ꝑiculū ꝑtus. In. xx. aūt vbi loꝗtur de pena mor s loquit̉ de cognoſcēte mēſtruatā ⁊ pct̄m ſuū publicā te. Un̄ dr̄ ibi. ⁊ reuelauerit turpitudinē eiꝰ. ⁊ ſil̓r intel ligit̉ de muliere. Un̄ dr̄ ibi. Ip̄aqꝫ apparuerit fontē ſan guinis ſui. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ vltīo obijcit̉ ꝙ adulteriū eſt in tali cōmixtōe. dd̓m ē ꝙ hoc ē ꝑ interp̄tatōem. qui em̄ cā exſaturāde libidīs coit cū mēſtruata. ad modū adul terij q̄rit voluptatē ī ea cū incōſideratōe ꝑiculi. vn̄ qͣſi ꝓ adulterio reputat̉. nō em̄ bonū ꝯiugij ibi conſiderat. cū hocip̄m prīcipaliter moueat. ¶ Membrum terciū Ercio querit̉ ſi peccat vna ꝑſona mortali ter. vtrum alia ꝑſona peccat reddendo ei qd̓ petit: cū ſciat altera ꝑſonā peccae̓ mo taliter in p̄dictis caſibꝰ. Qd̓ videt̉ ꝑ ſil̓e. ſi em̄ aliꝗs eēt furioſus et aliquis redderet gladiuꝫ ei qͦ ſe interfice̓t ſcienter peccaret mortaliter. a ſimili cū ſci at vxor virū ſuū peccare. ſi reddat ei debitū peccat mor taliter. ſi gͦ tꝑe nō debito ſiue loco et ita de alijs circum ſtantijs ꝯſentiat illi. peccat mortaliter. ¶ Itē vidr̄ ꝙͣti ad illū caſum vbi peccare vult p̄ter naturā. dicit aug li. de bono ꝯiugali. cū vir mēbro mulieris nō ad hoc cō ceſſo vti voluerit: turpior eſt vxor ſi in ſe qͣi in alia fieri ꝑmiſerit. nō gͦ reddēdum ē debitū carnis vbi aliꝗs ꝯtra naturā petit. ¶ Itē quo ad circūſtātiā tꝑis arguit̉ ꝙ nō ē reddendū debitū. qꝛ redditio debiti tꝑe orōis videtur ſubtrahere ꝑceptōem eukariſtie. ſic̄ ſupra exprimit̉ ī au ctoritate hiero. quicūqꝫ vxori debitū reddit: d̓ carnibus agni nō pōt ꝯmedere. ex quo videt̉ ꝙ nō tm̄ peccat vna ꝑona petendo debitū ſed altera ꝑſona reddendo. dico aūt illud debitū de quo dicit apl̓us. vir non habet pote ſtatē corporis ſui ſꝫ mulier. ſimiliter ml̓ier nō habet po teſtatē corꝑis ſui ſꝫ vir. ¶ Item dicit greg. cuꝫ voluptas dn̄atur in oꝑe cōmixtōis. habent cōiuges d̓ cōmixtōne ſua ꝙ defleant. ſꝫ deflere nō ē niſi peccatū. ergo ꝑſona q̄ reddit debitū debet deflere peccatū. ergo peccat redden do. ¶ Cōtrariū videtur rōe circūſtantie loci per hoc qd̓ dicit aug. in li. de adulterinis ꝯiugijs. nec ad tempus vt vacent orōi niſi ex cōſenſu voluerit cōiuges carnali in uicē debito fraudari debent. ſi ergo mulier petat in ec cleſia debitum: non eſt fraudenda cum non conſentiat in oratione. ¶ Similiter videtur quando ml̓ier vicina eſt partui vel tꝑe menſtruorum. pōt em̄ mulier magis p̄ſumere de ꝑiculo partus quem habet in ventre ꝙͣ ipſe vir. ſi v̓o eſt cōtra bonū ꝓlis. nō tenetur reddere. ꝑiculū em̄ homicidij eēt. peccat ergo mortaliter ſi ſic preſumat conſentiendo in cōpulam carnalem. ¶ Cōtra nō videt̉ peccare mortaliter quod videtur per ſimile. ſi em̄ aliꝗs tenetur alicui indebito carnis. ergo reddere debitū nō eſt peccare mortaliter. ¶ Item dicit aug. de bono cōiu reddere debitū ꝯiugale nullius eſt criminis. exigere at̄ vltra generandi neceſſitatem culpe eſt venialis. fornica ri d̓o vel mechari puniendi criminis. ex quo accipitur ꝙ reddere debitum non eſt pct̄m mortale. ¶ Iteꝫ aug. ſꝫ vir cōtinere voluiſſet ⁊ tu noluiſſes: tibi reddē debitū co geret̉. ⁊ illi deꝰ īputaret ꝯtinētiam ſꝫ non ſue ſed tue ce

deret infirmitati ne in adulteriū caderes. ex qͦ accipitur ꝙ altera ꝑſonarū nō peccat reddēdo debituꝫ. ad paria em̄ iudicantur in hac ꝑte vir et vxor. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ aliud ē de illo qui tradit gladiū furioſo quē penes ip̄m depoſuit. ⁊ de muliere q̄ reddit debitū carnis viro vo lēti fornicari vel adulterari. illa em̄ reddit ad vitatōem maioris ꝑiculi. maius em̄ ꝑiculū ē adulterari ꝙͣ peccae̓ ī cognoſcēdo ſuā libidinoſe. ꝗ v̓o tradit gladiuꝫ furioſo occaſionē dat ꝑiculi manifeſtā. nō ꝓpter declinatōꝫ ma ioris ꝑiculi. ¶ Ad ſecūdū dd̓m. ꝙ ī peccato ꝯtra naturā nullatenꝰ ꝯſentire dꝫ mulier viro ſic̄ habet̉ ex p̄dictis. ⁊ ſi cōſentit peccat mortaliter ſic em̄ comiſceri nō ē red dere debitū. ¶ Ad aliud dd̓m. ꝙ tp̄us orōis dr̄ duplicit̓ vel tp̄us maiorū ſolennitatū qd̓ cōſtitutū ē ad oradum ⁊ vacandū diuinis. vel qd̓ volūtarie eligit̉. ſi pͥmo mode honeſtū ē nō ꝓpter ſuū pct̄m ſꝫ ꝓpter immūdiciā abſtinē ob reuerētiā ſacr̄i. ſi tn̄ cū anxietate ⁊ fletu debitū red dat. pōt ſacrā cōmunionē acciꝑe niſi aliud obſtiterit ſi cut dic̄ greg. Si v̓o fuit tp̄s volūtariū orōis. nō ē eligē dū niſi ex cōſenſu. ita ꝙ debitū ſubtrahatur ẜm ꝙ dicit apl̓s. Nolite fraudare inuicē. niſi forte ex ꝯſenſu ad tē pus orōis vacetis. Et dic̄ expoſitor. ꝗ ſubtrahit debitū cū deberet fraudē facit ei cui debet̉. quātomagis in illo debito qd̓ deus inſtituit. ¶ Ad quartuꝫ dd̓m. ꝙ aucͣtas greg. intelligit̉ de ꝯiugibꝰ vbi ē cōmixtio libidinoſa. ibi em̄ vtraqꝫ ꝑſona vel altera ſuū pct̄m deflere debet. ſi v̓o vna ꝑſona peccet et altera nō peccet. illa q̄ nō peccat nō tenet̉ deflere niſi ꝓut portat onꝰ alterius. ¶ Ad quintū dd̓m. ꝙ ſi vir vel mulier petit debitū carnis ī loco ſacro nō tenet̉ redde̓: cū al̓s ſit oportunitas defacili. Nec va let argumētū.ſ. ꝙ ſi nō ē fraudēda niſi ex cōmuni ꝯſen ſu gͦ n̄ ē fraudēda ī loco ſacro. ¶ Ad ſextū dd̓m. ꝙ ſi ſim pliciter p̄ſumit vel ꝓbabiliter de ꝑiculo ꝑtus non tenet̉ redde̓. ſi v̓o nō p̄ſumit̉: tenet̉. licet cognoſcat ip̄aꝫ pecca re. tn̄ cū dolore et anxietate. nec dr̄ ꝯſentire peccato illiꝰ ſꝫ ꝯſentire ei qͦ ad hoc ꝙ petit quod ſuū eſt: ⁊ tali inten tione ne peius fiat. ¶ Nembrum quartū Uarto querit̉ vtrū ī mr̄imonio pꝰ votum ꝯtinētie emiſſuꝫ ꝑſona peccet ſꝑ q̄ votum emiſit petendo vel reddendo debituꝫ aut nō. Et videt̉ ꝙ ſemꝑ peccet. qꝛ facit ꝯͣ vo tu. vouit eī ꝯtinētiaꝫ. cū gͦ ī qͣlibet copula carnali aga ꝯͣ votū. nec videt̉ debitū eē exigēdū nec reddendū. ¶ Cō tra. votū ſimpl̓r emiſſum cōtinētie impedit ꝯtrahēduꝫ ſꝫ nō dirimit ꝯtractū. manet gͦ mr̄imoniū. manēte mr̄i monio ⁊ copula carnali ſubſecuta tenet̉ redde̓ debituꝫ nullus aūt tenet̉ ad ꝯtraria: gͦ nō peccat reddēdo debi tū. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ agere dꝫ pnīam de voti trāſgreſ ſione ⁊ ẜm ius mr̄imonij qd̓ ꝯſtat reddere dꝫ debitum. nec peccat ſi reddēdo cū ꝯſūmatū ſit matrimoniuꝫ. In dultū em̄ ē ꝓpter bonū mr̄imonij ꝙ nō diſſoluat̉ mr̄imo niū ꝑ hmōi votū ſimpl̓r. maior em̄ ē dignitas ſignatō nis ſacramētalis in ip̄o mr̄imonio ꝙͣ in ip̄o voto. licꝫ ę poſſit nō petere debitū: tn̄ tenet̉ reddere qd̓ ē alienū. de hoc aūt ampliꝰ dicēdū ē ī tractatu de voto. ¶ Queſtio. clxvij. de ſtupro Onſequēter dicen dū ē de alio genere peccati qd̓ ē ex infir mitate carnis qd̓ dr̄ ſtuprū. Primo gͦ vidēdum eſt quid ſit ſtuprū. Secundo vtrū ſtuprū ſit adulteriū. Tercio ī quo differat a raptu. Quarto ī qͦ teneatur virgini quam de florauit cōſtuprator. ¶ Mēbrum primū Icit aūt yſido. ꝙ ſtuprū ē virginū illicita defloratio. qn̄ videlꝫ nō p̄cedente ꝯiugali
pactōne vtriuſqꝫ volūtate virgo corrumpit̉ pr̄e iniuriā ſtatim ad animū poſt pactōem vel cognitōem reuocāte ¶ Cōtra hāc diffinitōnem ſic obijcit̉. videt̉ em̄ ꝙ nō ſit ſtuprū ſi ſtatim iniuriā reuocet ad animū. hoc em̄ ē mē brū poſitū in diffinitōe. Sꝫ cōtra. defloratio v̓ginis il licita ip̄a ꝯſentiēte ē ſub peccato carnis. ſꝫ n̄ ē ſub adul terio: cū adulteriū ſit cū cōiugata. nec ē ſimpl̓r fornica tio. cū ſimpliciter fornicatio dicat̉ coitus cū ſoluta cor rupta. hec aūt virgo ē. gͦ nō ē ſimpliciter fornicatio. nec ē inceſtus. Inceſtus em̄ ē cōcubitus ꝯtra ꝯſanguinitatē vel affinitatē cōmiſſus. Nec dr̄ ſacrilega luxuria ſicut ī eo ē qui votū ꝓfeſſionis trāſgredit̉ vel ſic̄ ē in eo ꝗ in ſa cris ordinibus ē ꝯſtitutꝰ. tale aūt nō ē iſtud. nec ē pecca tū cōtra naturā. reſtat ergo ꝙ in genere ſtupri cōtinetu Ꝙ et̄ nō ſit fornicatio de qͦ magis videt̉. on̄ditur ꝑ hoc qd̓ dicit yſido. fornicatio ſpāliter intelligit̉ ī vſu vidua rū vel meretricū vel cōcubinarū. talis aut cōcubitꝰ nō ē iſte ergo nō dicet̉ fornicatio. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ illd̓ mē brū appoſitū ē in diffinitione ꝓpter hͦ qꝛ de ꝯſenſu etiam ꝑentū vel quadā diſſimulatōe virgo hmōi ē allicienda. Preterea pater pōt agere cū ſtupratore actōe iniuriarū ſi reuocet iniuriā ad animū: nihilominus vtroqꝫ mō di cit̉ eē ſtuprū. ¶ Ad illud ergo qd̓ obijcit̉ dicēdū ē. ꝙ illa clauſula non apponit̉ niſi vt determinet̉ om̄e ꝯplemētuꝫ ip̄ius ſtupri ẜm ꝙ ꝯſiderat̉ in eē legali. ſimpliciter autē dr̄ eē ſtuprū vbi relique ꝑtes diffinitōis ꝯueniūt. ¶ Membrum ſecundū Ecūdo querit̉ vtrū ſtuprū ſit adulteriuꝫ qd̓ vidr̄ ꝑ hoc qd̓ dr̄ ab ambro. ī li. de pa triarchis. Nemo ſibi blandiat̉ de legibꝰ hoīm. om̄e ſtuprū adulteriū ē. nec viro li cet qd̓ mulieri nō licꝫ. ex hoc accipit̉ ꝙ ſtuprū ſit adul teriū. ¶ Pret̓ea. v. Numeri: loꝗt̉ d̓ vxore que errauit cō temnēs maritū dormiuit cū adultero viro. ⁊ poſtea ſb̓ iungit̉. latet adulteriū ⁊ teſtibꝰ argui nō pōt. qꝛ nō ē in uenta in ſtupro. ex hoc accipit̉ ꝙ ſtuprū ē adulteriū vel ecōuerſo. ¶ Cōtra yſido. adulteriū ē alieni thori viola tio. dr̄ em̄ qͣi ad alterius viri thorū acceſſio. ⁊ hͦ n̄ ꝯtīgit in ſtupro gͦ ſtuprū nō ē adulteriū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ſtu pruꝫ dr̄ dupliciter. Uno mō ꝓprie. ⁊ alio rrō coīter. ẜm ꝙ ꝓprie ſumit̉ differt ſtuprū ab adulterio. ⁊ hoc mō dif finiuit Iſido. Alio v̓o mō coīter accipit̉. et hͦ mō ſumit ambro. ⁊ ſumit̉. v. Nu. Et dicit aug. in li. de ſermōe do mini in mōte. intelligit̉ ꝙ ꝓpter illicitas cōcupiſcētias nō tm̄ q̄ in ſtupris cū alienis viris aut feminis cōmit tunt̉: ſꝫ oīno ꝑ quaſlibet que aīam male corꝑe vtenteꝫ a lege d̓i aberrare faciūt: ⁊ ꝑnicioſe ac turpiter corrumpi poſſit ſine crimīe. ⁊ vir vxorē dimittere ⁊ vxor virū. ¶ Nembrū tercium Ercio querit̉ in quo differat ſtuprū a ra ptu. videt̉ em̄ ꝙ raptꝰ ſub ſtu pro cōtine a tur. dr̄ ei. xxiiij. gen̄. ꝙ Sichem filiꝰ emoiꝑuit dinā ⁊ dormiuit cum illa vi oppri mēs virgine. ⁊ poſtea ſubſeꝗtur. Rn̄derunt filij iacob ſichem et patri eiꝰ ī dolo. ſeuiētes ob ſtuprū ſororis. er go raptus erat ſtuprū. ¶ Itē ẜm diffinitōnem ſtupri de ꝯſenſu v̓ginis. cū d̓go corrūpit̉ nō p̄cedēte pactōe li ſtuprū dr̄. ſed hoc pōt eē cū ē raptus. pōt em̄ cō re ꝙ puella cōſentiat et pater nō cōſentiat. ⁊ tūc rapt̉ꝰ dicetur. et ſtuprū ẜm hoc ꝙ dicitur ī canone. ſi que rapi tur patrē habere cōſtiterit et puella raptori conſenſerit poteſtati patris excuſata reddatur. ¶ Cōtra. raptꝰ ad mittitur cū puella violēter a domo patris abducit̉. ſtu prū aūt n̄ ſic. ergo ſtuprū nō eſt raptus. ¶ Ad quod di cendū ꝙ ſtuprū aliquādo ꝓprie dr̄. cū neqꝫ violētia infer tur puelle neqꝫ ꝑentibꝰ. et ẜm hoc ſtuprū ꝓprie differt a raptu. Aliqn̄ v̓o dr̄ ſtuprū cū eſt cōſenſus puelle: pr̄e in iuriā ad animū reuocāte. et hoc mō dr̄ ſtuprū generali ter et cōprehendit in ſe raptuꝫ. et ſic accipit̉ in gen̄. ẜm

.clxxvij. Queſtio
cōtinēt̉. Scd̓o querēdū ē de ipſa diuiſione trimembri. Tercio de vtraqꝫ parte diuiſionis ſigillatim. Mēbruꝫ primū Idet̉ āt ꝙ cōcupīa ſiue cupiditas ſit illd̓ ge nerale ꝑ hͦ qd̓ dicit aug. ī lib. d̓ v̓a relig. ſer uiūt cupiditati triplici vl̓ voluptatis. vel ex cellētię. l̓ ſpectaculi. gͦ cupiditas cōe ē ad cu piditatē excellētiē. ſꝫ hͦ nihil alid̓ ē ꝙͣ ſuꝑbia vite ſic̄ ibi dē īfra pꝫ. gͦ cupiditas ſiue ꝯcupīa ē illd̓ generale. ¶ Hoc etiā arguit̉ ex hͦ ꝙ dr̄ ī glo. ſuꝑ illud math̓. xxvj. orauit tercio. glo. ē cōcupīa carnis. oculorū. ⁊ ābitio ſeculi. ſed li nō alid̓ ē ꝙͣ cōcupīa ſecularis. gͦ cū cōcupi ſcētia excellētie ſecularis ē ſuꝑbia vite. cōcupīa erit gen rale ī hac diuiſiōe. ¶ Itē aug. d̓ doct̉. xp̄iana. cupiditatē voco motū aī ad fruēdū ſe ⁊ ꝓxīo. ⁊ quolibꝫ corꝑe nō ꝓ pter deū. ſꝫ hͦ ē cōe his tribꝰ differētijs. gͦ ⁊ ip̄a cupiditas ē cōis. qd̓ eī cōuenit diffinitiōi. ⁊ diffinito. ¶ Cōtra. ſi cut peccat hō ex cōcupīa. ita peccat ex cōtēptu. ⁊ differt actꝰ ille ab illo. cōcupīa enī ad cōcupiſcibilē ꝑtinet. con temptꝰ āt ad iraſcibilē. peccatū āt vtroqꝫ moͣ fit nō gͦ o peccatū ẜm hͦ ī his tribꝰ differētijs cōtinet̉. ſꝫ cōtinet̉ oē peccatū. nō gͦ cōcupiſcētia ſiue cupiditas ē illd̓ generale. ¶ Pret̓ea ẜm vnā quāqꝫ vim motiuā cōtīgit eē peccatū. cupiditas āt ſiue cōcupīa determīat̉ ẜm vnā illarū. nō gͦ oē peccatū cōtinet̉ ſub cōcupīa. ⁊ oē peccatū cōtinet̉ in his tribꝰ. gͦ cōcupīa ſiue cupiditas nō ē illd̓ cōe ī qͦ mem bra diuiſiōis cōueniunt̉. ¶ Pret̓ea. ſic̄ dicit aug. ī. xiiij. d̓ ciui. d̓i. cū cōſentimꝰ appetēdo ea q̄ volumꝰ cupiditas dr̄. cū āt cōſentimꝰ fruēdo his q̄ volumus leticia vocat̉. Itē cū diſſentimꝰ ab eo qd̓ accide̓ nolumꝰ metꝰ dr̄. cū āt diſſentimꝰ ab eo qd̓ nolētibꝰ accidit triſtitia ē. ex oppoſi to gͦ cupiditatis. ſūt alia tria mala q̄ tn̄ ſūt peccata. cū gͦ oē peccatū cōtineat̉ ī illa diuiſiōe. nō erit concupīa ſiue cupiditas illd̓ generale. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ cōcupīa ſi ue cupiditas multis modis accipit̉. vno mō ꝓ cōcupīa origīali q̄ dr̄ ⁊ culpa ⁊ pena origīalis. ⁊ ẜm huc moduꝫ nō accipit̉ h̓. Alio etiā mō dr̄ cupiditas determīata ad quoddā genꝰ peccati qd̓ ē circa diuitias ⁊ pecuniā. n̄ ſic etiā accipit̉ ꝯn̄e ad hec tria. Tercio mō accipit̉ cupio tas reſpectu alicꝰ apparētis bōi nōdū habiti. ſic̄ accipit̉ ī li. d̓ ci. dei. nec etiā ſic accipit̉ cōe ad iſta tria. Qr̄to v̓o mō cupiditas vel cōcupīa dr̄ ꝑuerſa volūtas alicꝰ boni mutabil̓. ⁊ iſta ꝑuerſa volūtas aliqn̄ dr̄ amor. ſicut dicit aug. ī li. d̓ ci. d̓i. ſub qͣdā generali rōe amoris. ⁊ ẜm hūc modū īuenit̉ cōe ī his tribꝰ. ¶ Ad obiectū gͦ rn̄dēdū. ꝙ li cet cōtīgat peccare ex cōtēptū ſicut ex cupiditate vl̓ amo re. tn̄ allicitiuū ad peccatū ex ꝑte cupiditatis vl̓ amoris accipit̉. vn̄ illd̓ peccatū qd̓ fit ex cōtēptū fit ex cōcupīa. ⁊ lꝫ diuerſe vires ſint iraſcibil̓ ⁊ cōcupiſcibil̓. cōtēptꝰ aūt appropriet̉ iraſcibili. ⁊ cōcupīa cōcupiſcibili. nō tn̄ hͦ eſ ẜm ītentionē cōcupīe d̓ qͣ h̓ loꝗmur. hec eī ē general̓ ī o vi. vn̄ contēnens aliꝗd appetit ꝓpt̓ qd̓ alid̓ contēnit. ⁊ hꝫ iraſcibil̓ ſuā cōcupīam eodē mō rōnalis. ⁊ ꝑ hͦ ſoluit̉ qd̓ ſcd̓o obiectū ē. nō enī h̓ loquit̉ d̓ cōcupīa ſpāli ſꝫ d̓ gene rali. illd̓ etiā peccatū qd̓ ē ẜm actū rōnabil̓. vtpote īfide litas ī aliqͣ cōcupīa radicat̉ ſicut īfra on̄det̉. ¶ Ad t̓ciū dicēdū. ꝙ cupiditas d̓ qͣ loquit̉ aug. ī lib. d̓ ci. d̓i. aliquo mō ē coartata. iſta āt d̓ qͣ hic loꝗmur rn̄det generalit̓ vo lūtati ꝑuerſe q̄ ī oībus ill̓ reꝑit̉ ſicut ip̄e determīat. cupi ditas enī ē quedā volūtas. ⁊ leticia quedā volūtas. ⁊ m tus ⁊ triſtitia ſimilit̓ volūtates dicūt̉. vn̄ ꝯcupiſcētia ge neralit̓ ī oībus ill̓ ītelligit̉. ſicut eī amor ab eodeꝫ nō re ctꝰ dicit̉ cōe illis quatuor. ita ⁊ cōcupiſcentia erit gene rale in illis qua ¶ Membrū ſecundum Ecūdo queritur d̓ diuiſiōe trimēbri vtrum ſufficiēs ſit. ⁊ vr̄ ꝙ nō. cū eī libido ſit idē qd̓ cōcupīa. libido autē ſicut dicit aug. ī lib. de ciui. c tur ſic. Eſt libido vlciſcēdi q̄
ira dicit̉. eſt libido habēdi pecuniā q̄ auaritia dr̄. eſt libi do vincēdi q̄ ꝑnicatia dicit̉. ē libido gloriādi q̄ iactantia dicit̉. ⁊ ē libido o ltē alie varie ſūt libidi linādi. ⁊ nes. tot gͦ erūt differētie cōcupiſcētie. nō ergo ſufficiēter diuidit̉ cōcupīa q̄ ē in mūdo. ꝑ iſtas tres differētias qui ſūt cōcupīa carnis ⁊ oculorū ⁊ ſuꝑbia vite. ¶ Itē eſt pec catū īfidelitatis ī quo ponit̉ īordinatio rōnis. nec tn̄ vi det̉ eē cōcupīa carnis. cū nō appetat̉ īferius bonū. vl̓ cō cupīa oculorū cū nō appetat̉ exteriꝰ. nec ſuꝑbia vite cuꝫ hec poſſit ex ignorātia cōtinge̓ ⁊ magis videat̉ diſcrede̓ ex ſimplicitate ītellectꝰ ꝙͣ ex arrogātia. ¶ Itē aliꝗs ſcan dalizat aliquē peccat. nō tn̄ huiꝰ mōi peccatū determīa te habet originē ex cōcupīa carnis vel ex cōcupīa oculo rū vel ex ſuꝑbia vite. nō gͦ oē qd̓ ē ī mūdo. vr̄ eē aliquod iſtorū. ¶ Similit̓ obijcit̉ ibi d̓ peccato qd̓ ē ex certa mali tia. tale eī peccatū vr̄ habere differēs motiuū a qͦlibet p̄ dictorū. ¶ Itē Aug. ī lib. cōfeſ. multas oſtēdit differenti as peccatorū. īter quas enumerat ignorātiā q̄ nullū iſto rū vr̄ eē. enumerat etiā timorē ꝗ īſolita ⁊ repētina exorre ſcit. enumerat etiā ignauiā. enumerat triſticiā q̄ accidia dr̄. nullū āt horū vr̄ ꝑ ſe ī cōcupīa carnis vel cōcupīa o culorū. vel ſuꝑbia vite radicari. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ li cet multe ſint differētie libidinū. ſpāles tn̄ oēs reducunt̉ ad has tres differētias generales cōcupiſcētiarū. ⁊ ſicut oſtēdit aug. ī li. d̓ li. ar. circa finē pͥmi li. vn̄ libido iraſcē di reducit̉ ad aliquā p̄dictarū. pōt eniꝫ eſſe cauſa ire vel ablatio boni exterioris. ⁊ tūc ē ex cōcupīa oculorū. vl̓ po teſt eſſe ꝓpter īpedimētū domīatiōis. ⁊ ſic erit ex ſuper bia vite. ⁊ ſic d̓ alijs. ⁊ ꝓpter hͦ ẜm diuerſa motiua ī gene re ad diuerſa reducet̉. ſic etiā d̓ alijs ītelligēdū ē q̄ nō ha bēt ſibi cām determinatā. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdū ē. qd̓ ob ijcitur d̓ peccato īfidelitatis. illd̓ enī peccatū lꝫ determīe tur ī rōnabili ꝓpter ſuū actū. magis determīat̉ ī ip̄a ira ſcibili vel ī ip̄a cōcupiſcibili ẜm cam motiua. ꝙ ei n̄ cre diderūt filij iſrahel ſed idolatrabāt. aliquādo fuit ex cō cupīa carnis. ſicut hr̄ in. xxv. Nu. vbi dicit̉. ꝙ fornicatꝰ ē ꝓpter cōcupīam cū filiabꝰ moab q̄ vocauerunt eos ad ſacrificia ſua. at illi comeder̄t ea ⁊ adorauerūt deos eo rū. Aliquādo v̓o vt placerēt principibꝰ ſuis ſicut hr̄. iij. reg. xij. de hieroboā. ⁊ oſee. vij. ī malitia ſuā letificauer̄t regē. ⁊ ī mēdacijs ſuis prīcipes. ⁊ ita ẜm diuerſa motīa ad diuerſa genera cōcupiſcētie reducit̉ peccatū īfidelita tis. maxīe v̓o cōtingit ex ſuꝑbia ītellectꝰ ſicut ē ī hereti cis. ¶ Ad terciū dicēdū. ꝙ peccatū ſcādali ſubſternit̉ ī di cto vel facto minꝰ recto. illd̓ āt cāꝫ motiuam pōt habere ex concupīa carnis. ſicut de aliquo religioſo qui multū de terrenis loquitur oſtēdens affectū ſuū eſſe in illis. vel ex ſuperbia vite. vt ſi non humiliter ſe habet in geſtu ⁊ habitu. ⁊ in alijs inditijs humilitatis. ⁊ ita ſcandalum ad diuerſas radices concupiſcentie reducetur ẜm illud in quo fundatur. ¶ Ad quartum v̓o dicendum. ꝙ pecca tum in ſpiritūſanctū maxime reducit̉ ad ſuperbia vite ſi cut eſt de inuidētia fraterne gr̄e vel impugnatiōe verita tis agnite. poteſt tamē trahere origine ex alijs radicibꝰ concupiſcentie. ¶ Ad vltimū v̓o dicendum eſt. ꝙ pecca tum ignorantie ſiue ſtultitie ad genus delicti reducitur. ꝙ autem non ſcit illud quod ſcienduꝫ eſſe. poteſt cauſaꝫ habere ex ipſa cōcupiſcētia carnis qua hō quietē carnis appetit. ⁊ ita ꝑ conſequēs nō vult laborare. aut ſi vult la borare aliqn̄ allicit̓ ex delectabilibꝰ vt appetat ſcire qd̓ ſciendum non eſt. ⁊ ita curioſitas deducit ad ignoranti am q̄ peccatum eſt. aliquando v̓o non vult ſe humiliare vt credatur ſe ſcire. ⁊ tunc ignorantia eſt ex ſuperbia vi te. ⁊ ita ex diuerſis motiuis ducit originem. Similiter dicendum eſt ꝙ triſtitia ex diuerſis cauſis poteſt ſumere originem ẜm carentiam diuerſorum appetibilium que triſtitiam inducunt. ⁊ hoc patet per hoc. ꝙ ipſe triſtitiā ita diffinit. triſtitia rebus miſſis cantabeſcit quibus ſe oblectabat cupiditas. ⁊ ſummitur ibi cōcupiſcentia lai ge. Similiter dicendum eſt de peccato timoris ſic enim diffinitur timor. timor inſolita ⁊ repentina exorreſcit

rebꝰ que amāt̉ aduerſātia dū p̄cauet ſecuritati. ignauia āt eo ꝙ quietē appetit maxīe reducitur ad cōcupiſcētiam carnis. Deinde queritur de.§. oppoſitiōe iſtarū differētiaꝝ īter ſe. vr̄ eī ꝙ aliqd̓ pecca tu vnū ⁊ idē cōtineat̉ ſub ꝯcupiſcētia oculorū ⁊ ſub cōcu piſcētia carnis. cū eī cōcupiſcētia oculorū large accipiat̉ ꝓ ꝯcupiſcētia que ē ī alijs ſēſibꝰ. ſic̄ dicit aug. ī li. cōfeſſ. his v̓bis generalibꝰ. exꝑiētia ſēſuū ꝯcupiſcētia ſic̄ dictū ē oculorū vocat̉. cōcupiſcētia gͦ carnis q̄ ē ī delectatione oīm ſēſuū dicet̉ ꝯcupiſcētia oculorū. ¶ Itē curioſitas dr̄ illd̓ peccatū qd̓ ꝑtinet ad cōcupiſcētiā oculorū. dicit enī aug. ī lib. d̓ vera relig. ꝙ cōcupiſcētia oculorū reddit ho mīes curioſos. ſꝫ hͦ peccatū vr̄ eē ſub ſuꝑbia vite. aug. eī ī li. cōfeſ. ita notificat curioſitatē. curioſitas affectare vr̄ ſtudiū ſciētie. ſciētia āt ē de bōis īterioribꝰ. gͦ ⁊ apparēs ſciētia reducet̉. gͦ curioſitas ad cōcupiſcētiā iterioris bo ni. gͦ ad ſuꝑbiā vite. nō ergo int̓ ſe habēt oppoſitionē ꝓ pria cōcupiſcētia oculorū ⁊ ſuꝑbia vite. ¶ Itē aug. ī lib. cōfeſ. ex morbo cōcupiſcētie oculorū ad ꝑſcrutāda natu re q̄ p̄ter nos ē oꝑa ꝓcedit̉. que ſcire nihil ꝓdeſt. ⁊ nihi aliud ꝙͣ ſcire hoīes cupiūt. hic etiā ē ſi qd̓ eodē ꝑuerſe ſci ētie ſiue ꝑ artes magicas querit̉. ſꝫ hoc totum ꝑtinet ad appetitū apparētis ſciētie. ⁊ ita ad appetitū apparētis bo ni īterioris. ꝑtinet ergo ad ſuꝑbiā vite. ¶ Itē vr̄ ꝙ n̄ dif fert cōcupiſcētia oculorū a cōcupiſcētia carnis ī ꝗbuſdā peccatis. ad cōcupiſcētiā eī oculorū ꝑtinet delectatio ſpe ctaculorū ſicut dr̄ ī li. de vera relig. ſꝫ delectatio ſpecta culorū ad cōcupiſcētiā carnis ꝑtinet. querūtur eī ſpecta cula mulierū ad explēdā cōcupiſcētiā carnis. querūt̉ et̄ ſpectacula ī theatris ad ꝓuocationē libidīs carnal̓. que runt̉ etiā ſpectacula ī venatiōibꝰ ſil̓r. reſtat ergo ꝙ ꝯcu piſcētia oculorū nō diſtīguit̉ a cōcupiſcētia carnis ꝙͣtū ad aliquā ſui differētiā. ¶ Itē honor ē d̓ bonis exteriori bus. appetē ergo honores ē appetē bonū exteriꝰ. ſꝫ cōcu piſcētia bōi exterioris ad cōcupiſcētiā oculorū refert̉. er go cōcupiſcētia honorū ad illā radicē refert̉. ſꝫ hec ē ābi tio ſeculi. q̄ ē ſuꝑbia vite. nō ergo īter ſe diſtīguunt̉ cōcu piſcētia oculorū ⁊ ſuꝑbia vite. ¶ Pret̓ea. pōt queri pe nes qd̓ accipiat̉ hec triplex differetia. vr̄ eī ẜm aug. ī li. de li. arbi. ꝙ accipiat̉ ẜm tres differētias apparētis bōi que ſūt. bonū apparēs exteriꝰ. ⁊ bonū appares inferiꝰ. ⁊ bonū apparēs īteriꝰ. ẜm autē ip̄m ī li. cōfeſ. vr̄ alit̓ acci pi. vt penes ea que ꝑtinet ad volūtatē īordinatā cogno ſcēdi accipiat̉ cōcupiſcētia oculorū. penes v̓o volūtateꝫ potētie īordinatā ſuꝑbia vite ſiue ābitio. penes autē co cupiſcētiā delectatiōis carnal̓ īordīatā cōcupiſcētiā car nis. ⁊ ita penes apparēs arduū. ⁊ penes apparēs verū. ⁊ penes apparēs delectabile vidēt̉ ſumi dicte differētie. ſꝫ hoc nō vr̄ cōuenire cū p̄dictis differētijs. apparēs eī ma gnū vel arduū pōt eē īteriꝰ vel exteriꝰ. eodē mō apparēs vnū. reſtat ergo. ꝙ nō penes iſtas cās vl̓ illas p̄dicte ac cipiunt̉ differētie. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ licet vtraqꝫ cōcu piſcētia.ſ. oculorū ⁊ carnis ꝑ ſēſus agat̉ ſic̄ dicit augu. his v̓bis p̄ter cōcupiſcētiā carnis q̄ īeſt ī delectatiōe. oī uꝫ ſēſuū ⁊ voluptatū cui ẜuitutes depereūt īeſt aīe ꝑ eoſ dē ſenſꝰ corꝑis qdā nō ſe oblectādi ī carne ſꝫ exꝑiendi ꝑ carnem vana ⁊ curioſa cupiditas noīe cognitiōis. ⁊ ſciē ſie palliata. tn̄ differēter ꝑ illos ſēſus vtraqꝫ explet̉ ꝯcu piſcētia. ſicut eī dic̄ aug. ī hͦ diſcernit̉ ꝗd curioſitatis a at̄ ꝑ ſenſꝰ. qd̓ voluptatis. ꝙ voluptas pulchra canora lauia. ſapida. leuia ſectat̉. curioſitas at ⁊ hec ⁊ his cō traria exꝑiendi cā ꝓpt̓ exꝑiendiqꝫ noſcēdiqꝫ libidinē. ꝑ ſēſꝰ ergo aliqn̄ querit̉ qd̓ ē voluptatis carnal̓. aliqn̄ qd̓ ē delectatiōis ī cognoſcēdo. ſi ē ꝓpt̓ delectationē in co ſcēdo ꝓpt̓ ſe. ad cōcupiſcētiā oculorū refert̉. ſi āt ī his q̄ rit̉ carnis voluptas. ad cōcupiſcētiā carnis referūt̉. exe pli cā ē vidē ī ſpectacul̓ benationū. ꝗdā eī īſiſtūt venatio nibꝰ ꝓpt̓ voluptates carnis cōſequēdās. qdā v̓o vt dele ctationē habeāt ī mirabili curſu canū ⁊ ferarū vel etiā
ī volatu auiū. ⁊ tales ꝗ ibi figūt delectationē explēt cu rioſitatē ſiue oculorū cōcupiſcētiā. ¶ Ad ſcd̓ꝫ dicēdū ē. ꝙ ſimilit̓ differūt ſuꝑbia vite ⁊ cōcupiſcētia oculorū ẜm differētias finiū. ꝗ enī ꝗeſcit ī bono exteriori ẜm ꝙ exte riꝰ ē. explet cōcupiſcētia oculorū. ſi v̓o ponit ꝗetē ī appa rēti bono īteriori ẜm ſeipſuꝫ. ad ſuꝑbiā vite refert̉. vnd̓ aliꝗs pōt querē ſciētiā rerū exteriorū tm̄ vt ſciat illa. et ẜm hūc modū explet̉ cōcupiſcētia oculoruꝫ. aliꝗs v̓o pōt querē ſciētiā illarū rerū vt excellat ī ſciēdo. ⁊ ſic ad ſu biā vite refert̉. vtrobiqꝫ ergo pōt appetitꝰ ſciētie eē cōi ſꝫ ex alio ⁊ alio fine determīat̉. ſciētia enī lꝫ ſit bonū īie riꝰ. ꝓut tn̄ ad exteriꝰ refert̉ cuiꝰ exꝑiētia querit̉. non ad ſuꝑbiā vite. ſꝫ ad cōcupiſcētiā oculorū refert̉. ¶ Simil̓i dicēdū ē d̓ eo qd̓ obiectū ē d̓ cognitiōe rerū naturaliū et artiū magicarū. ẜm hͦ eī ꝙ ſiſtit̉ ī ip̄a admiratiōe rerū co gnoſcibiliū. ad cōcupiſcētiā oculorū refert̉. ¶ Ad quartū dicēdū ē. ꝙ queri poſſūt ſpectacula fine diuerſo. ſi eī q̄rā tur eo fine vt voluptas carnis ī rebꝰ viſibilibꝰ habeat̉. ad cōcupīam refert̉. ſi v̓o ꝓpt̓ īgenia ⁊ exercitia cogno ſcēda querūt̉ ſpectacula. ad cōcupīam oculorū refertur. ¶ Ad quintū dicēdū. ꝙ concupīa honoris lꝫ ſit reſpectu bōi exterioris. tn̄ hoc ē ꝯn̄s ad cōcupīam boni īterioris ē ꝓpriū excellētie ſiue p̄eminētie. ⁊ iō cōcupiſcētia ho ris ad ſuꝑbiā vite reducit̉. honor eī qd̓ alid̓ ē ꝙͣ exhibi tio reuerētie ī ſignū excellētie ſiue potētie. ¶ Ad vltimuꝫ v̓o dicēdū. ꝙ diſfīctio p̄dictarū differētiarū nō attēdit̉ ẜꝫ diſtīctionē viriū rōnalis cōcupiſcibil̓ ⁊ iraſcibil̓. lꝫ hͦ vi deat̉ ī hoc. ꝙ cōcupīa carnis ꝑ ſe referat̉ ad cōcupiſcibi lē. cōcupīa v̓o oculorū ad rōnalē cuiꝰ ē cognoſce̓. ſuꝑbia v̓o vite ad iraſcibilē nō eī recte acciꝑent̉ differētie dicen do cōcupiſcētiā oculorū ⁊ cōcupīam carnis cū hͦ ad con cupiſcibilē videāt̉ referri. ſꝫ ī hͦ diſtīguunt̉. ꝙ cōcupiſcer tia carnis reſpicit bonū īferiꝰ appares ſic̄ on̄dit aug. ī li. cōfeſ. Intēdit eī hō vane gloriari ⁊ ī ſeip̄o ſibi place. vr̄ dicit. ītus ē alid̓ tēptatiōis malū qd̓ neſciūt ꝗ placēt d̓ ſe ꝙͣuis alijs vel nō placeāt vl̓ diſpliceāt nec place̓ affectēt cet̄is. ſꝫ ſibi placētes. multū tibi diſplicēt nō tm̄ d̓ n̄ bo nis qͣſi bonis. verūetiā d̓ bonis tuis qͣſi ſuis. aut et̄ ſicu d̓ tuis. ſꝫ tāꝙͣ de meritis ſuis. aut etiā ſic̄ ex tua gr̄a n̄ tn̄ ſocialit̓ gaudētes ſꝫ alijs eque īuidētes. Nec ē cōtrariuꝫ qd̓ dr̄ alubi ī li. cōfeſ. ꝙ cōcupīa oculorū cōtinet ī ſe curi oſitatē ſciētie q̄ ē bonū īteriꝰ. querit̉ eī ſciētia a curioſis ꝓpt̓ ip̄am exꝑiētiā que ē reſpectu rerū exteriorū. ¶ Nlembrum tercium Onſequēter dīcēdū ē de ſingul̓ differētijs ſe ꝑatim. Et prīo d̓ cōcupiſcētia carnis. Scd̓o de cōcupīa oculorū. Tercio de ſuꝑbia vite. Et pōt queri quātū ſe extēdit ꝯcupīa carniſ. ¶ Articulus primus Trū cōcupiſcētia carnis tm̄ extēdat ſe ẜm de lectatiōes q̄ ſūt in qnqꝫ ſenſibꝰ. ſicut ī delecta tiōe pulchrarū rerū vt mulierū. ⁊ ī delectati one ſonorū ⁊ odorū ⁊ ſaporū ⁊ corpoꝝ que ſuauitatē ha bēt. ī oībꝰ.n. his cōtingit peccare. ⁊ vr̄ ꝙ ī his ſolū conſi ſtat. ꝓpt̓ hͦ ꝙ dicit aug. ī li. cōfeſ. cōcupīa carnis ē ī dele ctatiōe oīuꝫ ſenſuū ⁊ voluptatū. ponit eī exēplū d̓ eo qd̓ ꝑtinet ad guſtū cū dicit. dū ad ꝗetē ſocietatis ex īdigētie moleſtia trāſeo ī ip̄o trāſitu mihi īſidiat̉ laqueꝰ cōcupīe ip̄e eī trāſitꝰ ē voluptas. Sil̓r loquit̉ d̓ cōcupīa carnis ī auditu. vn̄ dicit. Cū me āpliꝰ cantꝰ ꝙͣ res ip̄a que cani mouet. penalit̓ me peccare cōfiteor. ⁊ tūc mallē n̄ audire cātantē. Sil̓r loquit̉ d̓ voluptate ī ipſis viſibilibꝰ dicēs. ꝘꝘ īnumerabilia ī veſtibꝰ paſis calceamētis pict̉is ⁊ di uerẜ figmētis atqꝫ his vſū neceſſariū atqꝫ mode̓atū trāſ grediētibꝰ addiderūt hoīes. ad illecebras oculorū foras qd̓ faciūt ītꝰ relīquētes a qͦ facti ſūt. ex qͦ pꝫ ꝙ d̓ volupta te ẜm ſēſū viſū. De adoratis et̄ pꝫ ſic̄ hr̄. vij. ꝓuer. Aſꝑſi cubile meū mirra ⁊ aloe ⁊ cīamomo. hec tn̄ tēptatio car nal̓ cōcupīe n̄ ita gͣuat. vn̄ aug. ī li. ꝯfeſ. d̓ illecebra ocu.

Queſtio .clxxvij.
lorū n̄ nimis ſatago. cū abſūt n̄ reqro. cū aſſūt n̄ reſpuo ⁊ rō vr̄ eē. qꝛ hō ī iſto ſēſu ml̓tū deficit nat̉alit̓. d̓ ꝯcupi ſcētia v̓o cari iū ē. illa eī maxīe gͣua cū eī hō habea mēbris ad cohertōꝫ ī ill̓ mīme hꝫ vt o e at̄ īa. vn̄ aug. ī li. d̓ ci. d̓i geni tales corꝑis ꝑtes ita libido ſuo iuri qͦdāmō mācipauit. vt moueri n̄ valeāt ſi ip̄a defuerit. ¶ Ꝙ autē n̄ tm̄ ſit con cupīa carnis ī delectatōe qn̄qꝫ ſēſuū. ptꝫ ꝑ hͦ qd̓ dicit au gu. ī lib. cōfeſ. adhuc viuūt ī mēoria mea multarū reruꝫ imagīes. qͣs cōſuetudo mea ibi fixit. In ſōnis āt n̄ ſoluꝫ vſqꝫ ad delectationē. ſꝫ et̄ vſqꝫ ad cōſēſionē factoqꝫ ſimi nāͣ. ⁊ tātū valꝫ imagīs illuſio ī aīa mea ⁊ ī carne mea. vt dormiēti falſa viſa ꝑſuadeant. ex qͦ vr̄ ꝙ ip̄a concupīa carnis vigeat̉ ī dormiētibꝰ. ſꝫ tūc ꝗeſcūt ſēſus ꝗn̄qꝫ. gͦ cō cupīa carnis ē p̄ter delectationē ꝗn̄qꝫ ſenſuū. ¶ Sil̓r hr̄ d̓ ip̄a ignauia que ꝗetem carnis appetit. ꝗes āt carnis ad cōcupīam carnis refert̉. Sil̓r viget cōcupīa carnis ī ver bis illecebroſis. vn̄. ix. eccͣi. colloquiū illiꝰ qͣſi ignis exar deſcit. ⁊.vij. ꝓuer. Irretiuit eū ml̓tis ẜmonibꝰ ⁊ blandi cijs labiorū ꝓtraxit illū. Sil̓r riſꝰ inordīatꝰ ad cōcupīaꝫ carnis ꝑtinet. Sil̓r ⁊ īſtabilitas greſſuū. vn̄. xix. ecci. a mictꝰ corꝑis ⁊ riſꝰ dētiū ⁊ greſſꝰ hoīs enunciant d̓ illo. ¶ Pret̓ea ꝯcupīa carnis opponit̉ tꝑātie. tꝑātia āt n̄ tm̄ ē ī cohibēdis delectatiōibꝰ ſēſuū. ſꝫ et ī modeſtia geſtꝰ ẜ monis ⁊ oꝑis. gͦ cōcupīa carnis que ei opponit̉. attendet̉ n̄ tm̄ ī delectatiōibꝰ ꝗn̄qꝫ ſēſuū. ſꝫ ī illecebro geſtu verbo ⁊ oꝑe. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ cōcupīa carnis lꝫ prīcipalit̓ ſit ī appetēdo delectabilia ẜm ſēſꝰ. cōſequēt̉ tn̄ reſpicit a lia q̄ ordinant̉ ad illa. ⁊ ꝑ hūc modū dicēdum ē d̓ his ſūt ī v̓bis ⁊ ī geſtu ⁊ ī imagīatiōe ſiue fātaſia ordīata: illecebrū carnis. q̄dā āt ſūt delectatiōes corꝑales ⁊ q̄daꝫ ſūt aīales. ꝙͣtūcūqꝫ āt extēdat̉ delectatio corꝑalis īordi nata. ītātū extēdit̉ cōcupīa carnis. ¶ Qd̓ āt dicit aug. in li. cōfeſ. ꝙ cōcupīa ē ī delectatiōe ꝗnqꝫ ſēſuū hͦ prīcipalit̓ ītelligit̉ ſꝫ n̄ p̄ciſe. ¶ Ad alid̓ dicēdū. ꝙ lꝫ motꝰ īterior ali qn̄ ſit abſqꝫ motu ſenſus. tn̄ originalit̓ ē a ſenſu. ⁊ illum motum preceſſit ſenſus. ¶ Articulus ſecundus Onſequēt̉ q̄rit̉ d̓ cōcupīa oculorū d̓ qͣ dic̄ be da. ꝙ ip̄a ē ī diſcēdis magicis artibꝰ. ī cōtem plādis ſpectacul̓. ī ſuꝑuacuis acꝗrendis rebꝰ tꝑalibꝰ ī dinoſcēdis ⁊ carpēdis vicijs ꝓxīorū libidinoſe ad cōcupīam oculorū ꝑtineat. ſꝫ hͦ vr̄ ꝑtine̓ ad peccatuꝫ detractiōis. illorū eī ē ſecreta ꝓxīorū īueſtigare. ⁊ iō dr̄. xxv. ꝓuer. ſubtrahe pedē tuū d̓ domo ꝓximi tui ne for te ſatiatꝰ oderit te. ⁊. xxiiij. Ne īſidieris ⁊ q̄ras īpietatē ī domo iuſti neqꝫ veſtes requiē eiꝰ. ¶ Ad qd̓ dicēdū eſt. ꝙ lꝫ hꝰ mōi inꝗſitio curioſa ẜuiat detractiōi. detractio aut naſcat̉ ex īuidia que ad ſuꝑbiā vite refert̉. nō tn̄ hec inq ſitio curioſa d̓ delictis ꝓximorū ad ſuꝑbiā vite reducit̉. ſꝫ ad cōcupīam oculorū. que ſꝑ ē ī exploratiōe bonoꝝ vl̓ malorū. q̄ exteriꝰ ſūt. ¶ Sil̓r querit̉ cū ſub cōcupīa ocu lorū ſic̄ dicit Beda cōtineat̉ curioſitas ī diſcēdis artibꝰ magicis. vtrū ſimplicit̓ cōtineat̉ curioſitas q̄ ē ī cogno ſcēdis occultis naturis ⁊ ī cognoſcēdo motu ſiderum ⁊ euētibꝰ diuerſis ꝗ cōſequūt̉ qd̓ ſi ē. pōt queri ꝓpt̓ qd̓ be da ſpālit̓ determinat cōcupīam oculoꝝ ī magicis artibꝰ addiſcēdis. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ nō tm̄ ē cōcupīa oculo rū ī cognoſcedis artibꝰ magicis ſꝫ et̄ ī cognoſcedis curi oſe nat̉e rerū ſuꝑioribꝰ vl̓ īferioribꝰ. vn̄ dic̄ aug. ī li. ꝯfeſ. hīc ad ꝑſcrutāda nat̉e que p̄t̉ nos ē oꝑa ꝓcedit̉ que ſcir̄ nihil ꝓdeſt. ⁊ nihil alid̓ ꝙͣ ſcire hoīes cupiunt. cā āt ꝓpt quā fit mētio a Beda d̓ artibꝰ magicis pluſꝙͣ d̓ oībꝰ a lijs ē. eo ꝙ ī ill̓ ē apparēs v̓itas ⁊ nō exn̄s. ⁊ ea q̄ ibi fiūt ꝑatiōibꝰ demonū fiūt. nec ē ibi debitū finē pone̓. ī co cedis aūt naturis rerū pōt eē recta intētio. ⁊ iō n̄ ſimpli citer dixit Beda de illis eo ꝙ poſſunt agi ſine peccato. ¶ Deīde querit̉ cū quatuor hec ponant̉ circa que dr̄ ver ſari cōcupīa oculorū q̄ dr̄ curioſitas ſic̄ dicit Beda. pe nes quid accipiat̉ rō illiꝰ diuiſiōis. Ad qd̓ dicēdum ē. ꝙ
arētibus veris ⁊ ī apparētibꝰ bo curioſitas cōſiſtit ī nis ⁊ ī apparētibus mal̓. In apparētibꝰ āt bonis pōt eſſe duplicit̓ vl̓ que a pn̄t eē vtilitatis ſꝫ tn̄ ſu fluūt. ⁊ ſic ē ī ſuꝑuacuis acꝗrēdis rebꝰ tꝑalibꝰ vel q̄ nulliꝰ ſint vti litatis ẜm ſe. īmo magis vergūt ad nocumētū. ⁊ ẜm hec ē curioſitas q̄ ē ī cōtēplatiōe ſpectaculorū. ẜm hoc gͦ curi oſitas ī apparētibꝰ ris dr̄ illa q̄ ē ī diſcēdis magicis ar tibꝰ. illa v̓o pēdis vicijs ꝓximorū ad cognitionē apparētiū ī rū reducit̉. illa v̓o que ē ī ſuꝑuacuis rebꝰ tꝑalibꝰ ac d̓ cognitionē apparētiū vtiliū refert̉. illa v̓o que ē ī contēplādis ſpectacul̓ ad cognitionē eorū ī quibꝰ ē ſola curioſitas refert̉. Aug. tn̄ quoddā mēbrū addit ī l īc ī ip̄a religiōe deꝰ tēptat̉ cū ſigna ⁊ itāi ō ad aliquā ſalutē. ſꝫ ad ſolaꝫ exꝑientiā deſiderāt̉. ſicut cō ꝯ dr̄. xij. math̓ it ī ill̓i generatio erſa rit. ſꝫ large accipiē do ſpecta tatis ſub illa ꝑte cō prehēdit̉. pīa iſta q̄ dr̄ oculoꝝ a tēdat̉. n̄ tm̄ ī hͦ rehēdūt̉ v ōprehn̄dū ī alijs ſenſibꝰ. cōcupīa oculorū ꝙͣ alteriꝰ ſi ſus. Ad qd̓ d̓ t dic̄ aug. ꝙ oculi ad cognoſcēdi ī ſenſibꝰ prīci ūt. ⁊ iō cōcupīa q̄ ē reſpectu cognoſci biliū exteriꝰ cōcupīa oculorū .ex alia v̓o ꝑte v̓bo vidē di vtimur ī ceteris ū eos ad cognoſcēdū in ⁊ iō generalis experientia ſenſuum cōcupīa oculorum vocatur. ¶ Articulus tercius Equit̉ d̓ ſuꝑbia vite de qͣ querit̉. vtrū ꝯcupīa laudis hūane ſub ea cōtineat̉. ⁊ vr̄ ꝙ nō. con cupīa eī laudis hūane ē cōcupīa bōi exterio ris. nihil eī vr̄ ita exteriꝰ ſicut ip̄a laus q̄ ī aliorū opinio ne ⁊ volūtate depēdet. ſꝫ ſuꝑbia vite ē ī qͣ cōcupiſcit̉ bo nū īteriꝰ ſiue bonū ꝓpriū. gͦ cōcupīa laudis hūane n̄ di ab ea cōtineri. Ꝙ āt cōtineat̉ pꝫ ꝑ hͦ qd̓ dicit aug. ī li. cō feſ. dicit eī ꝙ p̄t duo genera teptationū.ſ. ꝯcupīe carnis ⁊ cōcupīe oculorū. ē terciū genꝰ tēptationis. qͦ vult hō ti meri vel amari ab hoībꝰ nō ꝓpt̓ deū. ⁊ ad hͦ ꝑtinet an laudis d̓ qͦ dicit. ꝗ laudari vult ab hoībꝰ vituꝑante te. nō defendet̉ ab homībꝰ iudicāte te. nec eripiet̉ dānante te. Et ibidē dicit̉. quid ī hͦ genere tēptationis tibi domine cōfiteor niſi me delectari laudibꝰ. gͦ appetitꝰ laudis inor dinatꝰ ꝑtinet ad ſuperbiā vite. ¶ Itē ad hoc facit ꝙ appe titus huius laudis eſt vt homo videatur excellere in bo nitate vel in ſcientia. quare appetitus excellētie mouet. ille autē ad ſuperbiā vite pertinet. ergo ſuꝑbia vite cōti net cōcupiſcentiā laudis humane. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ cōcupīa laudis hūane licet ſit boni exterioris tamē in il lo dat̉ ītelligi cōcupīa ꝓprij boni que ē excellētia. ⁊ ideo inanis gloria recte ad ſuperbiā vite reducit̉. ¶ Similit̓ queritur cum duplex ſit libido in eo ſcilicet. ꝙ eſt velle ti meri ⁊ velle laudari ab hominibus. he autem ſunt oppo ſite affectiones qualiter ad vnam radicē reducunt̉ que eſt ſuperbia vite. Ad quod dicendum eſt. ꝙ velle timeri ab hominibus atteſtatur excellentie. timor eniꝫ poteſta tis. laus autem ē excellentis ſcientie vel bonitatis. ratio ne ergo excellentie q̄ in vtraqꝫ datur intelligi vtraqꝫ libi do ſiue cōcupiſcentia ad ſuperbiam vite reducit̉. ¶ Si militer queritur d̓ illo peccato quo aliquis gloriat va ne de contēptu ipſiꝰ vane glorie. cuꝫ gͦ gloriari de bana gloria ꝑ quandā oppoſitionē ſe habeat ad gloriā de con tēptu vane glorie. nō videt̉ huiꝰ moī gloriatio ad ſuꝑbiā vite reduci ad quā illa vana gloriatio reducit̉. nō eī ibi videt̉ eſſe delectatio ī excellētia ſed in humilitate. ¶ Ad quod dicēdū ē. ꝙ licet contēptus vane glorie opponat̉ va ne gloriationi. vtrūqꝫ tamē pōt eſſe materia vane gloria tionis. ⁊ inquātū cōueniūt ad vanā gloriationē ad ſuꝑ biam vite reducunt̉. ⁊ licet contemptus vane glorie po nat humiliationē. poteſt tamen eſſe ſuꝑbia vite. cū in hͦ gloriatur in ſe ꝙ alijs videt̉ excellere in humiliatōe. ⁊ hͦ eſt vane gloriari de contēptū vane glorie. ¶ Item aliꝗs

vult place alteri īordinate. ſed placētia ī altero ē bonuꝫ exteriꝰ. ergo querit bonū exteriꝰ. nō ergo tale peccatum ad ſuꝑbiā vite reducit̉. Cōtra dicit Aug. ꝙ huiꝰ mōi pec catū ad ſuꝑbiā vite ꝑtinet. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ lꝫ fauor il le ſit extra illū ꝗ querit illū fauorē. dicit̉ tamē eē d̓ bonis īterioribꝰ q̄ ſūt ipſiꝰ aī p̄ter ꝯiunctionē ad bonū carni ⁊ bonū mūdi. ⁊ iō ad ſuꝑbiā vite reducit̉. querit̉ eī ibi q̄ dā excellētia vt magis amet̉. Similit̓ etiā cū aliꝗs īten dit place̓ ſibi d̓ bonis q̄ hꝫ vel habere vr̄. hoc enī nō ē ni ſi ꝙ eſtimat apd̓ ſe ꝙ ī illis bōis excellet. vel ꝙ illa aliqͦ mo habeat a ſe. ⁊ ſic ſuꝑbia vite dat̉ ītelligi. vn̄ dic̄ aug hāc tēptationē ꝑiculoſiſſimā. ẜmo ⁊ facta que īnoteſcū hominibꝰ ab amore laudis ꝗ ad priuatā quādā excellen tiā cōtrahit mēdicata ſuffragia. ⁊ ī eodē gene̓ tēptatiōis ē ad malū quo māſueſcūt ꝗ placēt ſibi de ſe. ¶ Ultio q̄ ritur ꝓpter qd hec radix peccatorū nō nominat̉ noīe cō cupiſcētie ſicut ⁊ alie due. ſed frequentiꝰ dicit̉ ſuꝑbia vi te. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ licet det̉ ītelligi quedā cōcupiſcen tia q̄ dicit̉ ambitio ſeculi ſiue ābitio poteſtatis. noīatur tamē ampliꝰ noīe ſuꝑbie rōne excellētie que querit̉. ſuꝑ bire eī ē ſuꝑ ſe quodamō ire hoc ē ſupͣ ſtatū debitū. Dicꝫ tur autē ſuꝑbia vite ꝓpter hͦ. ꝙ ītellectualis creature eſt ꝓpriū viciū ſuꝑbia cuiꝰ ē ꝑ ſe viue̓. vel dicit̉ ſuꝑbia vite. qꝛ ī vita p̄ſenti ſunt bona d̓ quibꝰ hō ſuꝑbit. Iob. xv. cū ctis diebꝰ ſuꝑbit impiꝰ ⁊ numerꝰ annorū īcertus ē tyra nidis eiꝰ. ¶ Adhuc querit̉ d̓ hac radice peccati. ꝓpt̓ qd̓ ē difficilioris amotiōis alijs duobꝰ. ⁊ ꝙ ita ſit. patet ꝑ hͦ qd̓ dicit aug. ī lib. cōfeſ. Eſt qualiſcūqꝫ ī alijs generibu tēptationū facultas mihi explorāda me. ī hͦ pene nulla ē Et dicit glo. ſuꝑ illo. iiij. luce. tu ergo ſi ꝓcidēs ⁊cͣ. ꝙ ſu ꝑbia poſt oēs virtutes ſeuit. vn̄ vltīo tēptauit dominū d̓ ſuꝑbia vite. Et iō dicit Ambro. loquens d̓ ſuꝑbia vite. quos nulla potuit mouere luxuria nulla auaritia ſubrū ere. ambitio facit crimīoſos. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ iſta ra dix magis adheret ipſe aīe rōne ſui appetibilis. qd̓ enim ibi naturale ē. ab aīa ē inſeꝑabile. reliqͣ v̓o ſūt ſeꝑabilia ſcꝫ bonū mūdi ⁊ bonū carnis. ⁊ iō ablatis tēptatiōibꝰ a lijs reſtat illa temptatio difficilior ad euellenduꝫ. eo ꝙ ē d̓ magis adherēti bono ſumens originem. ¶ Queſtio. clxxviij. De ydola Xpeditis alijs diui ſionibꝰ peccati. Reſtat d̓ illa diuiſione determīare que ē peccatū alid̓ ī deū. ali ud ī ꝓximū. alid̓ ī ſeip̄m. Aliquādo tn̄ nō īuenit̉ niſi bimēbris diuiſio.ſ. pecca tū alid̓ ē ī deū. alid̓ ī ꝓximū. Peccatū autē ī deū dr̄ īpi tas. peccatū v̓o ī ꝓximū iniquitas. Et pōt ſumi ex eo qd̓ dr̄ ī. j. Reg. ij. Si peccauerit vir ī virū. placare poterit ei deꝰ. ſi autē ī deū peccauerit vir. ꝗs orabit ꝓ eo. Dicē dū ē ergo. prīo de peccatis que ſūt ī deuꝫ īmediate. ſcd̓o d̓ his q̄ ſūt ī ꝓximū. tercio d̓ ꝗbuſdā que ſūt ī ſeip̄ꝫ. Pec catū v̓o qd̓ ē ī deū. aut ē quo dehonorat̉ potentia diuine maieſtatis ſuꝑſtitiōe colēdi. aut ī quo dehonorat̉ diuīa ſapiētia ſuꝑſtitiōe ſciēdi. aut ī quo dehonorat̉ diuīa bo nitas ꝑuerſitate male viuēdi. dicēdū ē gͦ prīo d̓ his in bus dehonorat̉ oīpotētia diuīe maieſtatis. hͦ aūt cōtin git duplicit̓ ī peccatis.ſ. ꝗbus ꝓhibet̉ acceſſus ad cultū d̓i. ⁊ ī peccatis ill̓ quibꝰ fit receſſus ab ip̄o. ꝓhibet̉ autē acceſſꝰ ad ip̄m ꝑ ydolatriā ꝑ ſuꝑſtitionē iudeorū. ⁊ ꝑ īſ delitatē paganorū. pagani aūt ſiue ſarraceni dicūt̉ illi ꝙ nec nouū nec vetꝰ teſtin recipiūt oīno. ſꝫ ſuis vtūt̉ tradi tiōibꝰ. ⁊ lꝫ credāt vnū eē deū neqꝫ adorāt ydola. non tn̄ credūt īcarnationē nec ea q̄ ī lege moyſi cōtinent̉. Iudei v̓o ſūt ꝗ legē datā a dn̄o receperūt. ⁊ vnū deū credūt crea torē ⁊ liberatorē. ſꝫ nouū teſtm̄ nō recipiūt. nec īcarnati onē filij d̓i credūt. Idolatre v̓o dicūt̉ illi ꝗ ydola ꝓ deo adorat. ⁊ nō ſolū vnū deū credūt ſꝫ plures. quos etiā au gu. ī lib. cōtra. v. hereſes paganos vocat. ibi.n. ſub dua
bus differētijs he tres differētie cōprehēdunt̉. quidā enī dicunt̉ iudei quidā pagani. vtrobiqꝫ autē nominat̉ īfide litas. qꝛ v̓o ydolatre maxīe elōgant̉ rōne eiꝰ ꝙ credit̉. re cedūt enī ab eo qd̓ primū ē ī decalogo ſic̄ hr̄. vj. deutro. Audi iſrahel dn̄s deꝰ tuꝰ vnꝰ ē. ⁊ p̄mittit̉ ibi ī. v. non ha bebis deos alienos ī cōſpectu meo ⁊cͣ. Iō prīo dicēdū ē d̓ ydolatria. ¶ Circa quā prīo querēdū ē qd̓ ſit. Scd̓o d̓ cā ydolatrie. Tercio ī quibꝰ cōſiſtat ydolatria. Quaꝫ to d̓ effectu eiꝰ. Quīto d̓ magnitudīe peccati. Sexto d̓ tē pore ⁊ ceſſatiōe. Septīo. vtrū cōicādū ſit cū ydolatris. ¶ Mēbruꝫ primū FI D primū ſic ydolatria dicit̉. latria idol̓ ex hibita. ꝓpter qd̓ pōt queri. vtruꝫ ydolatria ſit latria. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. latria enī ē cultꝰ deo debitꝰ. ſed tal̓ cultꝰ exhibet̉ ydol̓. ſic̄ eſt ī gͦ nuflectiōe. ī ſacrificijs ⁊ huiꝰ mōi. gͦ ydolatria ē latria. hͦ etiā accipit̉ ex hͦ qd̓ dicit Iſid̓. latriā ſicut īpia ſuperbia ſeu hominū ſeu demonū ſibi exhiberi vel iubet vel cupit ita pia hūilitas vel hominū vel angelorū ſibi oblatriaꝫ recuſat ⁊ cui debet̉ oſtēdit. gͦ ydolatria ē latria. ¶ Ꝙ au tē nō ſit latria accipit̉ ex hͦ. ꝙ latria ē cultꝰ deo debitꝰ et d̓o exhibitꝰ ſicut accipit̉ ex glo. ſuꝑ illd̓. dominū deū tu um ado. ⁊ illi ſoli ſer. gͦ ydolatria nō ē latria ſꝫ ei oppoſi ta. ¶ Qd̓ etiā argui pōt ex hͦ. ꝙ fides vel īfidelitas oppo nunt̉. latrīa autē ad fidē ꝑtinet. ydolatria ad īfidelitatē gͦ ydolatria nō ē latria. ¶ Ad qd̓ dicēdū ē. ꝙ latria du plicit̓ dr̄ ꝓprie ⁊ cōiter. ꝓprie ẜm ꝙ dicit̉ cultꝰ deo debi tus ⁊ d̓o exhibitꝰ. ⁊ ẜm hūc modū latria opponit̉ ydola trie. ẜm autē ꝙ latrīa cōiter dicit ſeruitutē ſoli deo debi tā ydolatria latria pōt dici. cū illa ſeruitꝰ ydol̓ exhibe tur. ¶ Querit̉ etiā rōne illiꝰ ꝑtis q̄ ē. ydol̓ exhibitꝰ. qd̓ vocet̉ ydolū. vtrū oīs creat̉a cui exhibet̉ diuīa venerato ydolū dicat̉. Qd̓ vr̄. ydolatria.n. ē oīs cultꝰ diuinꝰ ꝗ ex hibet̉ creature. hͦ autē nō ē niſi oīs creatura teneat rō nē ydoli. gͦ vnaq̄qꝫ creatura cui exhibet̉ veneratio diuīa ydolū dr̄. ¶ Itē. xiiij. ſap̄. Initiū fornicationis ē exꝗſitio ydolorū. fornicationē at dic̄ ſpūalē. gͦ exꝗſitio ydolorū ī initiū fornicatiōis ſpūalis. hͦ autē nō ē niſi ydolū ꝓ cre atura ſumat̉ cōiter. quā p̄ponit hō d̓o. gͦ oīs creat̉a quā p̄ponit hō d̓o ydolū dr̄. ¶ Ad hͦ facit qd̓ dic̄ apl̓us. ꝙ a uaritia ydolorū ẜuitꝰ ē. ſic̄ hr̄. ij. ad coll̓. Similit̓ dicit̉. j. reg. xv. qͣſi ſcelꝰ ydolatrie nolle acꝗeſcere. hͦ āt non vr̄ niſi ydolū ī cōi rōe accipiat̉. ¶ Cōtra. jͣ. ad Corin. viij. Scimꝰ qꝛ ydolū nihil ē ī mūdo vbi dic̄ glo. īter creat̉as mūdi materiā eiꝰ deꝰ formauit. ſꝫ ſtultitia hoīm formaꝫ dedit. ex qͦ pꝫ. ꝙ nō oīs creat̉a ē ydolū. hͦ idē hr̄ ab Iſi. q dic̄ ydola eē ſimulacra rei exn̄tis que ab hoīe ſūt fabri cata. ¶ Sil̓r accipit̉ ex hͦ qd̓ dr̄. xx. exo. vbi nos hēmꝰ. nō facietis vob̓ ſculptile. alia lr̄a dic̄. Nō facies ydolū neq̄ oēm ſil̓itudinē. ſil̓itudo āt dr̄ rei exn̄tis ſic̄ hr̄. jͣ. ad corī viij. ī glo. ſiue gͦ accipiat̉ ydolū cōiter ſiue appropriate. n̄ dicet̉ oīs creat̉a q̄ p̄ponit̉ vl̓ equiꝑat̉ d̓o ydolū. Iſid̓. e dic̄ ydolū eē ſimulacrū qd̓ hūana effigie ē factū ⁊ ꝯſecra tū. Pret̓ ea rōe illiꝰ d̓bi qd̓ dr̄. jͣ. ad cor̄. viij. q̄rit̉. vtrū y dolū ſit aliꝗd vl̓ nihil. ⁊ vr̄ ꝙ nihil ſit. oīa enī ꝑ v̓bū ſc ſūt. ydolū at n̄ ē factū ꝑ v̓bū. gͦ ydolū nihil ē. ¶ Itē xliiij. plaſte ydoli nihil ſūt. ſꝫ hͦ n̄ ē niſi rōe ipſiꝰ ydoli ydolū nihil ē ſic̄ peccatores nihil dicūt̉ eē ꝓpt̓ ip̄m pec catu. eze. xxviij. Nihil factꝰ es ⁊ n̄ eris ī ꝑpetuū. ¶ Cōtra .xiiij. ſap. ꝑ manꝰ qd̓ ſit ydolū maledictu. ē ⁊ ip̄m. ⁊ ꝗ̄ fe cit illd̓. cū gͦ opꝰ ſit hoīs. ⁊ opꝰ hoīs aliꝗd ē. ydolū aliꝗd ē. ¶ Itē ydolū creat̉a ē ſic̄ ibidē cōſequēt haberi pōt cu dr̄ ī ydol̓ nationū n̄ erit reſpectꝰ qm̄ creat̉e d̓i ī odiū ſcē ſūt. ⁊ ītēptatiōes hominū. hͦ āt nō eſſet niſi ydolū eēt cre atura. gͦ ydolū ē aliꝗd. ¶ Itē ſi ydolū dr̄ nihil eē. rōne cꝰ forme dr̄ nihil eē. ſi.n. dicat̉ rōe picture aut figure aliqd̓ dicet̉ eē. ſi rōe ſil̓itudīs iterū aliqd̓ dicet̉ eē. ſil̓itudo eī a liqd ē ſimpl̓r. gͦ dicet̉ ydolū aliꝗd eē. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ ydolū ꝓprie dr̄ ſimulacrū rep̄ſētatiuū rei exn̄tis vel rei ficte. ⁊ ẜm hūc modū nō oīs creat̉a lꝫ ei exhibeat̉ vene

Queſtio .clxxviij.
ratio diuina ydolū dr̄. Alio v̓o mō dr̄ ydoluꝫ ſimiltudo facta rei nō exn̄tis. et ẜm hunc modū accipit̉ in glo. j. ad coꝝ. viij. ẜm vnā expoſitōem. et ſic dicit origenes. ꝙ ydo lū ē repn̄tatiuū rei q̄ fingit̉. ẜm at̄ ꝙ nomē ydolatrie cō muniter accipit̉ ad om̄em cultū ꝗ exhibet̉ creature vice dei: extendit̉ nomē ydoli. ydolū em̄ deductū eſt ab eo qd̓ eſt ydos ſic̄ dic̄ yſi. ydos aūt formā dicit ab ydea tractā ſicut dic̄ ſeneca. ydolū d̓o dicit defectū forme diuīe: natu raliter ponēdo formā aliquā exn̄tem creatā vel ab hoīe factā. et ſic poſſet extēdi nomē ydoli ī intētōe ydolatrie. vt nō tm̄ dicat̉ ydolatria cū ſimulachra colunt̉: ſꝫ cū cre ature loco creatoris diuīo cultū honorant̉. ſi tn̄ ydoluꝫ ꝓprie accipit̉ ꝓ ſimulachris: auaricia dr̄ ydoloꝝ ſerui tus ẜm quādā ſil̓itudinē. ſic̄ em̄ ſimulachra ſeruit ydo lo: ita auarus pecunie. Et ſil̓r dr̄ ꝯtumacia inobediētie. qͣſi ydolatria ꝓpter pct̄i enormitatē. qui em̄ inobediens eſt deo abnegat. abnegās aūt ſeruitutē quā dꝫ deo rece dit a cultū dei. et ſic qͦ ad hͦ ꝯuenit cū ydolatra: licꝫ n̄ ſit tāta ſceleris enormitas. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ vtrum ydolū ſit aliquid aūt nihil. Rn̄det̉ ꝙ eſſe nihil dicitur multipl̓r. vel ex priuatōe debiti finis: et ẜm hūc modum ydolū nihil ē ſic̄ et pct̄m. ſꝫ in hͦ eſt drn̄tia: qꝛ in pct̄o ꝑ ſe pͥuat̉ debitus finis: ydolo v̓o ē occaſio priuatōis. Dici tur etiā ydolū nihil eē rōne defectus forme q̄ eſtimat̉ eē ī ip̄a materia tanꝙͣ mouēs in moto. eſtimat̉ em̄ ꝙ ydolū ſit ꝑſona ſubſiſtēs ex ſimulachro et ſpū p̄ſidente. ⁊ n̄ ibi ẜm ꝙ dr̄ abac̄. ij. ecce ꝙ cooꝑtus eſt auro ⁊ argēto: ⁊ oīs ſpūs nō eſt in viſceribꝰ eiꝰ. Dicit̉ etiā ydolū nihil eē rō ne rei ad cuius imitatōem excogitat̉. et ſic accipit̉. in. xx exo. in glo. ex defectu gͦ finis et forme q̄ eſt in rōne mouē tis et termī: dicit̉ eē nihil. Si v̓o ꝯſideret̉ ẜm eē materi ale vel ẜm eē formale qd̓ eſt ex artificio: dicet̉ ydolū ali qd̓ eē. et ꝑ hoc pōt ſolui illud qd̓ obiectū eſt. ẜm qd̓ dicet̉ eē aliquid: et ẜm quid dicet̉ eſſe nihil. ¶ Membrū ſecundū Ecundo querit̉ de cauſa ydolatrie. circa qd̓ querit̉. vtrū aliꝗs rōne vtēs poſſet mo ieri ad ydolatriā ſiue moueat̉. et videt̉ ꝙ noͣ: de imp̄ſſionibꝰ em̄ nature eſt deū eē. et nō tm̄ ꝙ deus ſit: ſꝫ etiā ꝙ vnus ſit. et ꝙ nō habeat prīci piū. ſꝫ ſit alioꝝ principiū. cū gͦ hoc ſit imp̄ſſum ratōi ẜm naturā. nullū pōt eſſe motiuū vt credat multitudinē de oꝝ vt hoc qd̓ eſt ab alio credat eſſe deū. ſꝫ hoc ē in ydola tria. gͦ elongatū eſt ab hoīe vtente rōne vt credat in pec catū ydolatrie. ¶ Item ſicut dicit anſel. illud dr̄ eſſe deꝰ ⁊ eſ ſelius ni ogitari pōt. nec etiā qͦ excogi tari pt deerit gͦ oīpotentia ī qͦ aſſerit̉ diuītas. in ydolo. late nu nit̉ oīpotētia: gͦ nec diuītas nō ens ratōe in riā incidit. ¶ Preterea. ſi iuinus exhib . aut hoc fuit ꝓpt̓ ydo la. aut ꝓpter ſpūs in ydolis ꝑ oꝑatōem: nō ꝓpter ip̄a yd tis habeant de ſe: et facta ſint ab acto plus eſt honorādus ⁊ po tens in pote llatenus gͦ exhibendus erat honor di uinus ydolis ꝓpter ſe. ¶ Preterea nulla vtilitas eſt ex hibere honorē nō intelligenti. ydolū aūt nihil cognitio nis habuit. gͦ nec honor ei exhibēdus. quātomagis nec honor diuinus. Si v̓o ꝓpter ſpūs preſidētes. aut illi ſūt ſpūs boni aūt mali. ſi boni ſpūs et creati: nullatenꝰ ho nor ſoli oīpotenti debitus ab eis affectaret̉. cū ſine iniu ria illis dari nō poſſit. ſi aūt affectaret̉ iā boni nō eſſent eſſent em̄ infideles et iniꝗ. infideles quidē: qꝛ deū creato rē ſuū debito honore defraudarent. iniqui autē eo ꝙ ius alienū vſurparēt. Si v̓o fiat eis exhibitio honoris diui ni cū diſplicentia eoꝝ. offenderent̉ gͦ potius hmōi hono ribꝰ ꝙͣ placarent̉. nō gͦ ab his oporteret expectare bene ficia ꝓ hm̄or honoribꝰ ſꝫ magis pena. Si v̓o ſpūs p̄ſidē tes ſunt mali. a malis aūt nō ſunt expectanda bona. ꝓ bonis aūt accipiendis aut malis amouēdis exhibentur hmōi honores. nō gͦ exhibēdi ſūt malis ſpiritibꝰ. ¶ Pre
terea. malis ſpiritibꝰ nō ſunt exhibendi hm̄oi honores. cultus em̄ iſti ſunt cultus ſanctitatis. cultus aūt ſancti tatis ab eis diſſonāt. nec aliquid boni pn̄t niſi ꝑmiſſi. vn̄ aug. ij. de ciui. dei. ſicut ip̄i mali hoīes in terra: ſic etiam illi nō oīa q̄ volūt facere pn̄t. niſi quātū illius ordinatōe ſumunt̉. cuius plena iudicia nemo ꝯp̄hēdit. iuſte nemo reprehendit. reſtat gͦ ꝙ malis ſpiritibus nō eſt exhiben dus honor diuinus. gͦ nullatenus eſſet ydolatria. qꝛ nec rōne ydoloꝝ in ſe nec rōne ſpirituū preſidentiū. ¶ Pre terea. arguit ſic aug. in li. de ciui. dei. Romana v̓tus the atricas artes reprobauerat. et qui ſe in illis exercebant honoribꝰ cuiuſlibet priuabant̉. dij autē exigebāt a ſuis cultoribꝰ ritus theatricas: gͦ ⁊ ip̄i erāt reprobandi. qua em̄ fronte theatrice turpitudinis notat̉ actor. ſi adorat̉ exactor. nō gͦ dij illi ſunt honorādi: gͦ non debꝫ eſſe ydo latria. ¶ Preterea ſic arguit. greci ꝓponunt ſi dij tales colendi ſunt. ꝓ facto tales homines honorādi ſunt. aſſu munt aūt romani. ſꝫ nullo modo tales hoīes nt hor randi: ꝯcludūt gͦ xp̄iani. nullo mō igit̉ tales dij ſunt colē di. ¶ Hoc etiā remouere debet ydolatriā ꝙ ſpūs p̄ſiden tes immd̓a volūt ſibi offerri. ſicut talpas ⁊ veſꝑtiliones ⁊ hmōi aīalia īmūda. ſꝫ nō eſt ponēdū eſſe deū ꝗ in īmū dicijs delectat̉. nō ūs preſidētes ydolis deos eſſe eſt ponēdū. ¶ Preterea ip̄a pluralitas deoꝝ on̄dit euacua tōem. in ſegetibꝰ em̄ plures deos eſſe ponebāt. dū em̄ ſe mīa erāt ſub terra: deā ſerā aut cererē eē ponebāt. cū at̄ eēt ſuꝑ terrā ⁊ facerēt ſegētē deā ſegētiā: frumētis autē collectis atqꝫ recōditis deā tucilmnā eſſe dicebāt. ⁊ ita de alijs rebꝰ. maior aūt eſt v̓tus ī vno ꝙͣ in pluribꝰ. plus eī pōt v̓tus vnita ꝙͣ multiplicata. gͦ vnū eē deū ponendū ē. ¶ Ecōtra motiuū ad culturā ſpūuꝫ p̄ſidentiū in ydolis potuit eſſe ꝙ ſanare leſionē corꝑum credebant̉ dū ab eis ceſſabant. et ſedare tribulatōes reꝝ humanaꝝ dū nō cō citabāt. ¶ Preterea. p̄dicebāt hoībꝰ mala ſiue bona que futura erāt. p̄ſcire aut futura cū certitudīe diuinū ē. ex qͦ in eis diuinā eſſe v̓tutē ſuſpicabāt. Adiūgit̉ etiā miri ficentia opeꝝ occultoꝝ naturaliū q̄ mirabilia videbant̉ miracula aūt facere aucͣte ſolius eſt dei. ſic̄ ꝯtingit ī mi raculis magoꝝ. ſic gͦ ꝓpter ſanatōes leſoꝝ et liberatio nes opp̄ſoꝝ q̄ credebant̉. bonitas diuina in eis aſſere bat̉. ꝓpter p̄dicatōem futuroꝝ ſapīa diuina: ꝓpter ope ratōem mirabiliū potētia diuīa. ſꝫ in oībꝰ iſtis nō eē ne ceſſaria rōcinatio. immo falſa eſtimatō. n̄ em̄ ſanabāt in firmos nec liberabāt opp̄ſſos. ſꝫ a nocumēto deſiſtebant vt illuderēt futura ꝯuīciādo p̄dicebāt: ⁊ aliquotiēs fallē do occulta nature oꝑando: nō res ſuꝑ naturā v̓tute faci endo. vn̄ ꝓpter iſta nullatenꝰ ponēdū erat ip̄os eē deos et eis diuinus cultus nullatenus erat exhibendꝰ. ¶ Ad illud aūt qd̓ pͥmo obijcit̉. ꝙ nulla cā potuit eē ꝓpter quā hō vtens rōne incideret ī ydolatriā. dicēdū ē. ꝙ hoc veꝝ eſt ſi rō ſequeret̉ inclinatōem nature ꝓpter ſeip̄m. ſed qꝛ ſeq̄bat̉ inclinatōeꝫ nature corrupte rōne corruptōis. id̓o ꝯtingebat ip̄m in ydolatriā incide̓. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m ꝙ licꝫ nō ponat deū eē ſummū bonū ſumme potētē. ſum me ſapientē. hec nō ꝯueniūt ydolo vel ſpūi in ydolo p̄ſi denti: nihilominus tn̄ rō hūana reſpiciēs ad effectū ⁊ n̄ vl̓r ſꝫ ꝑticulariter ⁊ ꝑ hͦ decepta: incidit in ydolatriam. ¶ Ad terciū dd̓m ꝙ ſi hō ꝑtractaret ẜm rōem rectā. in ueniret creatorē ⁊ gubernatorē eſſe colēdū. creaturis v̓o nullatenus cultū diuinū eſſe exhibendū. ẜm ꝙ dr̄. xiij. ſa pīe. Si ſpēs reꝝ delectati deos putauerūt: quātomagis dn̄ator eoꝝ ſpecioſior eſt. ſpeciei generator hec om̄ia cō ſtituit. Aut ſi virtutē ⁊ oꝑa eoꝝ mirati ſūt. intelligāt ab ip̄is qm̄ ꝗ hec oīa ꝯſtituit fortior eſt illis. a magnitudine em̄ ſpeciei ⁊ creature cognoſcibilit̓ poterit eoꝝ creator videri. qꝛ reſpiciebāt in aliꝗbꝰ neceſſitatibus ad aliquā virtutē adiutricē ẜm ꝙ eſtimabāt. nec eleuabat intelle ctū ad ſummā cauſaꝫ a qͣ ē om̄e adiutoriū ⁊ vniuerſalit̓ eſſe ⁊ bonū. ideo in ydolatriā et ſuꝑſtitionē incidebant. ¶ Sil̓r dd̓m eſt ad alia. ydolatria em̄ ex multis cauſis originem duxit. ſicut habetur in libro Sapīe.

¶ Membrū terciū Ercio querit̉ in quibꝰ ꝯſiſtat. pōt em̄ que ri vtrū aliquis poſſit aliquā creaturā cole re vt deū: ⁊ adorare ſine peccato? qd̓ videt̉ pōt em̄ eſſe ꝙ aliquis nihil audiuit de deo ⁊ notus inter ydolatras videt adorare ydola ⁊ creatu ras. videt̉ ꝙ iſta ignorantia ſit inuincibilis: cū nullate nus habeat a qͦ poſſit addiſce̓. Un̄ aug. ille nō ſuo vicio ignorat. ideo em̄ ignorat. qꝛ nō fuit a quo diſceret. nec ex umore ꝯperit doctrine opinionē. et ido īmunis ē a ꝯdē natōe. talis gͦ nō peccat: cū nullꝰ peccet in eo qd̓ vitare n̄ poteſt. ¶ Contra. cognitio ꝙ deus ſit naturaliter inſita eſt mēti. nullus gͦ excuſat̉ ab ignorātia dei. Itē in pͣs. dr̄. Scitōte qm̄ dn̄s ip̄e eſt deus ⁊cͣ. ſi gͦ quilibet ingrediat̉ ad ꝯſideratōem ſui: inueniet illū eſſe deū ꝗ eſt vniuerſo rum factor ⁊ creator: gͦ ignorātia eius neminē excuſat. ¶ Item pōt queri ſi nullus poteſt colere ſine pct̄o vtrum poſſit adorare ſine pct̄o? qd̓ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ in glo. ſuper illud. xx. exo. Nō adorabis neqꝫ coles. glo. aliud eſt cole re aliud adorare: pōt ꝗs inuitus adorare tormētis victꝰ Preterea. de beato ignatio legit̉. ꝙ potuit induci ad cendendū thura ydolis: ſꝫ nullo mō volebat xp̄m ne gare. Reſtat gͦ ꝙ aliquis ſine pct̄o poteſt adorare ydola ¶ Contra. xx. exo. dr̄. Nō adorabis neqꝫ coles. vbi ꝓhi bet̉ adoratio. et dicit glo. vtrūqꝫ reſecat vt nec affectone colas nec ſpeciē adores. gͦ nō poteſt fieri adoratio ydo loꝝ ſine peccato ydolatrie. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ huiuſ modi ignorātia nō eſt inuincibilis. Unde nō excuſat a pct̄o licet em̄ nō poſſit habere doctrinā hoīm cuꝫ nullus ſit ibi fidelis: pōt tn̄ habere ſpm̄ ſct̄m intus docentē. vn ctō er ocꝫ de oībꝰ ſic̄ habet̉. j. Ioh̓. ſi faciat qd̓ in ſe eſt Preterea vſu ratōnis pōt duci ad inuiſibilia dei. ꝑ ea que ꝯſpiciūt̉ intellecta a creatura. ſicut dr̄. j. ad Roma. ¶ Sic intelligendū eſt qd̓ dicit aug. ꝙ ille nō eſt culpan dus qui a qͦ diſceret nō inuenit ſi ignoret. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ cultus diuini nullatenus attribuendi ſunt crea ture ꝓpter ſe. vn̄ nec eſt adorare ydola vl̓ creaturas ado ratōe q̄ eſt latria ſine pct̄o. adoratō em̄ importat actū ex teriorē ꝓcedentē a voluntate aliqͦ mō. Un̄ qd̓ dicit̉ ī ex odo in glo. ꝙ aliquis inuitus pōt adorare ydoſa: intelli gendū eſt de illo quē metus induxit. ille aūt quē metꝰ in duxit ex volūtate qͦdāmō facit licet nō abſoluta. ꝑ tormē ta aūt nullus inducendus eſt ad faciendū ꝯtrarie hono rificētie diuine. ¶ Ad illud qd̓ dr̄ de beato ignatio dicē dū eſt ꝙ nō adorauit ydola ſꝫ coram ydolis exn̄s thura deo incendebat. ſic̄ be. thomas apl̓s ⁊ alij ſancti an̄ ydo la ducti ꝓteſtabant̉ ſe adorare deū ⁊ nō ydola. et hͦ pa tuit in ydoloꝝ deſtructōe. ¶ Itē pōt queri vtrū aliquis ſalua fide cordis in qͣ nullatenus credit̉ de ydolo ꝙ ſit deus: poſſit ore ꝯfiteri de ydolo ꝙ ſit deus ſine peccato. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit aug. lingua nō facit reuꝫ ſed rea mens. ſed ille nō videt̉ hr̄e ream mentē cū recte credat. nō gͦ dicēdus eſt reus. ¶ Contrariū videt̉. x. ad ro. Cor de credit̉ ad iuſticiā ore aūt ꝯfeſſio ſit ad ſalutē. ſi gͦ ali ꝗs ꝯfiteat̉ ore cuius ꝯtrariū credit ad damnatōeꝫ ſui cō fitet̉. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ hmōi ꝯfeſſio nō pōt fieri ſine pec cato. vn̄ dr̄ in glo. x. ad roma. pene om̄s qui xp̄m coram ꝑſecutoribꝰ negauerūt. qd̓ de illo credebāt corde tenue rūt. ⁊ tn̄ ore nō ꝯfitendo ꝑierunt: niſi illi ꝗ penitētia re uixerūt. Et iterū nihil ꝓdeſt hoc eſſe in corde qd̓ verū ē: ſi hoc dr̄ voce qd̓ falſuꝫ ē. qꝛ veritas et ē credēda et dicen da. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dicit aug. ꝙ lingua nō facit reū ſed rea mens. dd̓m eſt ꝙ hec eſt mens rea ex qͣ ꝓcedit men daciū in doctrina. ¶ Deinde querit̉. ſi hō pōt exhibere ſine pct̄o reuerentia corꝑalem creature. q̄ deo debet̉. qd̓ videt̉: eo ꝙ genuflexiones fiūt coraꝫ p̄latis eccleſia ſticis ⁊ ſecularibꝰ. ¶ Sed videt̉ ꝯtrariū ꝑ hͦ qd̓ dr̄ yſa. xlv. mi hi curuabit̉ om̄e genū ⁊ iurabit mihi oīs lingua. ⁊. xiiij. ad ro. vbi habet̉ ſimile. ¶ Sil̓r dr̄. vj. heſter de Mardo cheo ꝗ nolebat genu flectere corā aman. timuit em̄ ne ho norē dei tranſferret ad hominē. Et dicit orige. genu flectere eſt cuncta eſſe ſubiecta ⁊ cultui dei obedire. ꝙ autē genuflectere ad cultum dei ꝑtineat patet ꝑ hͦ qd̓ dr̄. ij. ad phil̓. Donauit illi deus nomē qd̓ eſt ſuꝑ omne nomē. vt in noīe ih̓u om̄e ge. fle. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ nullo mō eſt re uerētia ſoli deo debita creature exhibēda. hoc aūt eſt de genuflexione cordis. ſicut dr̄. ij. ꝑalip. vlti. et nunc flecto genua cordis mei. Si v̓o fit ſermo de genuflexione cor ꝑali. aut illa eſt qͦ ad vtrūqꝫ genu: ⁊ illa nō eſt exhibenda creature ꝓpter ſe: ſꝫ exhibendo deo reuerentiā in creatu ra. alicubi tn̄ poteſt cōſuetudo excuſare. Si v̓o fiat quo ad vnū genu: genuflectio hͦ mō ꝯuenit creature rationa li cui exhibet̉ reuerētia. Similit̓ licet ꝓftratō principa liter deo fiat: tn̄ ſicut habet̉ in vete. teſt. in reuerentiam hoīm exhibebat̉. ¶ Item cū ydolatria fiat in adoratōne ydoloꝝ ſicut habet̉ yſa. xx. poteſt q̄ri vtrū factores ima ginū vel ꝗ ꝓcurāt facturā earundē peccēt peccato ydo latrie vel pct̄o ꝯſimili? qd̓ videt̉: ꝑ hoc qd̓ dicit̉. xiiij. de utro. nō vidiſtis aliquā ſimilitudinē in die quā locutus eſt vobis deus de medio ignis: ne forte decepti faciatis vobis ſculptā ſimilitudinē aut imaginē maſculi aut fe mine ⁊cͣ. ⁊ dr̄. v. deutᵇ. nō facies tibi imaginē aūt ſculpti le ſiue ſil̓itudinē ⁊cͣ. ꝑ qd̓ deſignat̉ ꝙ faciētes hmōi pec cant ⁊ faciūt ꝯtra pͥmū preceptū. ſꝫ facere ꝯtra pͥmū p̄ce ptū eſt pct̄m ydolatrie: gͦ hoc eſt pct̄m ydolatrie. Sil̓iter de ꝓcurantibꝰ habet̉.xlvj. yſa. qui ꝯfertis aurū de ſacco ⁊ argentū de ſtatera ponderātes ꝯducētes aurificem vt faciant deum ꝓcurare. gͦ vt faciant imaginē hmōi ē pec catū ydolatrie. ¶ Contra. eccleſia ꝯcedit facturā ima nū ⁊ eas in eccleſia collocat. hoc aūt nō eſſet ſi ſpēm ydo latrie p̄tenderet. ¶ Preterea ioh̓. damaſ. honor imag nis ad ꝓthotipū ꝑuenit. ꝓthotipū at̄ ē qd̓ imaginat̉. ex quo deriuat̉ qd̓ fit. Et iterū dei genitricis imaginis nō materiā. ſꝫ figurā adoramus. honor em̄ ꝗ eſt ad ip̄aꝫ: ad eū qui eſt ex ip̄a incarnatus reducit̉. ſi gͦ honorationes imaginū ꝯcedūt̉: ⁊ facture ꝑ ꝯn̄s eaꝝ ꝯcedunt̉. ¶ Item in exo. dixit dn̄s ad moyſen. ꝙ face̓t cherubin obumbrātia ꝓpiciatoriū. ſi gͦ hͦ ꝯcedebat̉ in ve. teſta. vt fierent imagi nes etiā reꝝ incorporeaꝝ: multo fortius in nouo teſ. ꝯce dit̉ vſus imaginū reꝝ incorporeaꝝ ⁊ ita ꝑ ꝯn̄s factura imaginū. ¶ Huius etiā gr̄a querit̉ vtrū ſimiliter an̄ ad uētū xp̄i poterāt ſine pct̄o fieri imagines reꝝ ſacraꝝ ſic̄ ⁊ mō fiūt. Et videt̉ ꝙ ſic. qd̓ em̄ ꝑtinet ad cultū dei vl̓ ho norē ſanctoꝝ. morale eſt. ſꝫ face̓ hmōi imagines ⁊ hono rare ad cultū deiformē ꝑtinet. gͦ eſt morale. moralia autē nō variant̉. ſi gͦ modo fint ſine pct̄o tunc potuerunt fieri ſine pct̄o. ¶ Contra deus infigurabilis ē. infigurabilis aūt rei ꝗs pōt facere imaginē? et dicit damaſ. Inſipiētie ſumme ⁊ impietatis eſt figurare deū. hinc et in ve. teſta. nō erat aſuetus imaginū vſus. qꝛ v̓o deus factus eſt hō ꝓpter nr̄am ſalutē. ⁊ vere ꝑambulauit terrā. paſſus eſt: crucifixus ē: excogitauerūt pr̄es velut qͦſdā triūphos in imaginibꝰ exſcribe ad veloce memoriā. ſic gͦ in noͣ. teſta. ſunt ꝯceſſe imagines. dic̄ etiā damaſ. accepimus lucā euā geliſtā pinxiſſe dn̄m et mr̄em eius. ex ꝗbꝰ et alijs pluribꝰ exemplis arguit̉. ꝙ licitus eſt vſus imaginū in eccleſia. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ facere imagīes duplici pt̄ fieri intētōe. vl̓ vt adorēt̉ ꝓ d̓o: ⁊ hͦ mō ydolatre aliꝗ adora bāt imagīes. vl̓ vt adorēt ſpūs p̄ſidētes ī ydol̓: ⁊ ẜm hūc modū ē ydolatria. vn̄ damaſ. grecoꝝ ſculptilia q̄ demo nū erāt imagīatōes abiectabilia ⁊ deteſtabilia exiſtunt. Si v̓o fiūt imagīes reꝝ ſct̄aꝝ ītētōe honorādi res ſacͣs. ⁊ pͥncipal̓r deū colēdi ꝗ ē auctor ſct̄ificatōis. ẜm hͦ facere imagīes vel ꝓcurare nō ē pct̄m niſi admiſceat̉ aliqͣ alia intētio ꝑuerſa. ¶ Illud aliud qd̓ obiectū ē intelligit̉ d̓ fa ctura imaginū ẜm intentōem ydolatrie addit̉ etiā ꝙ ip̄i us dei ẜm diuinitatē nulla eſt facienda imago. vn̄ peccat ꝗ ſub imagīe repn̄tare volūt trinitatē ī vnitate ⁊ ſic ado ret̉. In vete. etiā te. ꝓhibita fuit factura ymaginū ne vi ce dei fieret venerato. ꝓni eī erāt iudei ad ydolatria ſic̄ pꝫ ex ſacͣ ſcript̉a. tū qꝛ ml̓tū erāt ſenſibiles: tū qꝛ int̓ gen es ꝯuerſabāt̉. ¶ Ꝙ at̄ ī ve. teſ. fiebāt imagīes cherubi. h̓ fuit ꝓpt̓ hͦ. qꝛ angl̓i apparuer̄t in corꝑalibꝰ creaturis ſub

.clxxviij. Queſtio
iectis nō vt crederet̉ ip̄os angelos eſſe corporeas crea turas. nullatenus aūt ꝯcedebant̉ imagines qͣles ydola trie faciebāt ⁊ colebāt: ne creatura ꝓ deo coleret̉. In ec cleſia aūt modo imagīes ꝯcedēt̉ reꝝ ſacraꝝ. vtpote ip̄i us xp̄i hoīs in memoriā v̓bi ꝓ nobis īmolati. ip̄ius etiā crucifixi in memoriā ip̄iꝰ redēptoris ꝗ ꝓ nobis ē paſſus vt ꝗ ſcripturas nō intelligūt: librū habeāt ī qͦ reſpiciāt. An damaſ. qꝛ nō om̄s noſcūt lr̄as nec lectōni vacāt. pa tres excogitauerūt velut qͦſdā triūphos in imaginibꝰ ex ſcribere ad velocē memoriā nō ẜm mētē hn̄tes dn̄i paſſi onē. imaginis xp̄i crucifixionē vidētes ⁊ ſalutaris paſſi onis ī rememoratōe veniētes ꝓcidentes adoramus non materiā ſꝫ imaginatū. ¶ Ad ob̓m aūt ꝙ cole̓ deū ⁊ id qd̓ ꝑtinet ad culturā eius ē morale. dd̓m eſt ꝙ q̄dā ſunt ſim pliciter moralia ẜm om̄e tp̄s. ſicut credere ⁊ dilige̓ deū ⁊ adorare: q̄ ad cultū dei ꝑtinētia ẜm om̄e tp̄s ſunt exhibē da. adorare v̓o mediocribꝰ imaginibꝰ eſt morale ſꝫ n̄ ẜm om̄e tp̄s. Dico aūt adorare xp̄m illa adoratōe q̄ dr̄ yper dulia. q̄ ad hūanā naturā ip̄ius ꝑtinet. ¶ Adhuc etiam querit̉ vtrū aliꝗs poſſit ſimulare ſe adorare creaturam ſine pct̄o? et videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hͦ qd̓ dicit hiero. vtilē ſil̓atōem ⁊ in tꝑe aſſumendā iehū regis iſrl̓ nos doceat exēpluꝫ. ꝙ nō potuiſſet interfice̓ ſac̄dotes baal: niſi finxiſſet ſe ydo lū velle colere dicēs. ꝯgregate mihi oēs ſacerdotes baal. achab ſeruiuit ei in paucis: ego ſeruiā ei in multis. ex v̓ bis gͦ hiero. poſſumus elice̓. ꝙ aliꝗs pōt ſine pct̄o mortā li ſil̓are ſe adorare creaturā. ¶ Uidet̉ etiā ex hͦ ꝙ ꝯmen dat̉ a dn̄o in hͦ ꝙ deſtruxit ſacerdotes baal. ¶ Cōtra. ſi mulatio hmōi eſt illicita. aut em̄ in v̓bo eſt aut in facto. ſi in v̓bo: erat ibi mendaciū. mēdaciuꝫ aūt in his q̄ ſunt religionis ē mortale pct̄m. ſi aūt in facto: exemplū pote rat eſſe alijs ꝑditōis. ſcandalū aūt ē dictū vl̓ factū occa ſionē p̄bēs ruine. vtroqꝫ gͦ mō peccauit. ¶ Ad qd̓ dd̓m. y licꝫ iehū ſil̓aſſet ſe adorare ydola. nō tn̄ ex hͦ erat ydo atra. eſt em̄ ſil̓atio v̓bo et talis nō ꝑtinet ad genus ydo latrie ſꝫ ad genus mendacij. et qꝛ nō fuit prīcipaliter in tentiōe fallēdi ſꝫ malū ydolatrie illiꝰ tollēdi: iō nō dice bat̉ ſimpl̓r mendaciū. nihilominꝰ tn̄ peccauit ſic dicēdo ſꝫ ip̄a intētio tanti boni minuit ip̄am ſimulatōeꝫ. nec fu it alijs occaſio ruine ſpiritualis. immo declaratio ma gis mali qd̓ latebat. ¶ Ꝙ aūt dr̄ eē mendaciū in his q̄ ꝑ tinēt ad religionē cū ſit intētōe fallēdi. hͦ eſt vt credat̉ qd̓ nō eſt credendū ī doctrina religionis. ſic̄ eſt in hereſiar cha ꝗ mentit̉ vt alios ad errore ꝑtrahat. ¶ Ꝙ aūt dicit̉ dn̄s ꝯmendaſſe iehū hͦ fuit in deſtructōne baal et ydola traꝝ. nō ꝙ in oībꝰ placuerit ſicut ibidē on̄dit̉. Alembrum quartum Uarto querit̉ de effectu ydolatrie. dr̄ em̄ xiiij. ſap̄. infandoꝝ ydoloꝝ cultura omīs mali cā eſt ⁊ initiuꝫ et finis. ſꝫ hͦ qͣliter pōt eſſe: cū cā efficiēs differat a finali ⁊ princi piū a fine. ¶ Itē. jͣ. ad ro. dr̄. mutauer̄t gloriā incorrupti bilis dei ī ſil̓itudinē imaginis corruptibilis hoīs. ⁊ vo lucrū. et qͣdrupedū. ⁊ ſerpetu. ꝓpter qd̓ tradidit eos dn̄s ī deſideria cordis eoꝝ ī immūdiciā vt ꝯtumelijs afficiāt corda ſua ī ſemetip̄is. gͦ ydolatria cā fuit pct̄i ꝯtra natu rā. ſꝫ hͦ qͣliter cū maxime diſtant pct̄m ſpūale qd̓ eſt infi delitatis: et pct̄m carnale qd̓ eſt luxurie. ⁊ maxime eius qd̓ eſt ꝯtra naturā. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ydolatria dr̄ eē cā om̄is mali ꝑ occaſionē nō eēntialiter. nō em̄ neceſſe ē pec cantē pct̄o ydolatrie cadere ī alia genera pct̄oꝝ: ſꝫ ſi in tantū deſipit rō hūana vt creatura ꝓ creatore colit: veri ſimile eſt vt in alijs deſipiat in ꝗbꝰ ꝓpter delectatōnem alicuius boni mutabilis ꝯtemnit̉ maieſtas dei p̄cipiētis ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ ydolatria ē cā initiū ⁊ finis oīs mali. dd̓m ē ꝙ ex alia ⁊ alia cā dr̄ eē initiū ⁊ cā ⁊ fi nis. Initiū em̄ dr̄. qꝛ ab illo pct̄o facta eſt inchoatio ma loꝝ in ip̄is gentilibꝰ. cauſa v̓o qꝛ diſponebat magnitu do illius erroris ad corruptōnem erroris in alijs gene ribꝰ pct̄oꝝ. finis v̓o qꝛ ꝓpter hͦ vt placeret ſpiritibus in
ydolis p̄ſidentibꝰ. et ab eis impetrarēt ẜm ꝙ credebar plurima mala ꝑpetͣbāt. ¶ Ad vltimū dd̓m ꝙ pct̄m yde trie cā eſt ſiue occaſio pct̄i ꝯtra naturā. vt notet̉ ꝙ ad de ordinatōnem hoīs reſpectu nature vl̓is: ſequat̉ deordia tio volūtatis hūane reſpectu nature ꝑticularis. et eſt il lud pct̄m nō tm̄ pct̄m ſꝫ pena pct̄i. et ideo dr̄ ꝙ deus tra didit eos in reprobū ſenſum.i. ꝑmiſit tradi. inqͣtū em̄ eſt pct̄m eſt a mala volūtate hoīs. inqͣtū aūt eſt pena. eſt a deo ⁊ recte punit̉ in illo. vt ex hͦ intelligat enormitatē ſui pct̄i. ſi em̄ tanta enormitas eſt facē ꝯtra naturā ꝓpriaꝫ. ꝙͣtomagis eſt face̓ ꝯtra naturā increatā a qua eſt princi piū eſſe humani. ¶ Nlembrum quintū Uinto q̄rit̉ de magnitudine huius pct̄i et ꝑꝑatōne. Et prīo videt̉ ꝙ ſit maximū pec catū ſimpliciter. Scd̓o ꝙ ſit maius qͦruda ꝑ hͦ qd̓ dr̄ leuit̉. xv. de muliere patiēte fluxuꝫ ſanguinis. pct̄oꝝ ꝯꝑatōe. ¶ Ꝙ aūt ſit maximū videt̉ glo. om̄e pct̄m eſt immd̓icia aīe. ſꝫ ydolatria maxīe: qua re ydolatria ē maximū pct̄m. Itē ezech̓. xxij. q̄ fecit ydo la. glo. ydolatria qͣi maxīa exprobrat̉. Itē deūt. xvij. cuꝫ reꝑti fuerint apud te. glo. lex errorē ⁊ ydolatriā maxime deteſtat̉. maximū em̄ ſcelus eſt honore creatoris impēde̓ creature. ex ꝗbꝰ videt̉ ꝙ ē maximū. Qd̓ etiā videt̉..jͣ. tre noꝝ. pct̄m peccauit hierl̓m glo. cauſaꝫ tante miſerie de moſtrat pctm̄ ſingulare qͦ retēto oīa retinent̉. et qͦ abſen te oīa dimittunt̉. hoc aūt eſt incredulitas ex incredulita te em̄ deū ſꝑ exacerbauer̄t: ydola coluerūt: in xp̄m crede̓ noluerūt. videt̉ gͦ ꝙ pct̄m ydolatrie ſit maximū. ¶ Ra tio etiā docet illd̓. cū em̄ pct̄m ſit ſpreto incōmutabili bo nō adherere ꝯmutabilibꝰ: ſꝫ inter ꝯmutabilia bona ydo lū ē maxime elongatuꝫ a bono incōmutabili. vn̄ et nihil dr̄ eſſe in ſcriptura. gͦ adherere illi eſt maximū peccatū. ¶ Contra de iſto pctō nō legit̉ ꝙ ſit irremediabile h̓ et in futuro. de pct̄o aūt in ſpm̄ſ. legit̉. qd̓ autē nō remittit̉ hic neqꝫ in futuro maius eſt gͦ ⁊cͣ. ¶ Itē ſuꝑ illud. Noli te exaltare cornu. glo. maximū ē piciū excuſatōis. nam qͣi cornu erigit ꝗ ꝑ alios pct̄a ſua nitit̉ excuſare. Reſtat ꝙ pct̄m ydolatrie nō eſt maximū. qd̓ em̄ ꝑ ſuꝑabundā tiaꝫ dr̄ vni ſoli ꝯuenit. Item poteſt queri.§. j. trū pcī̄m ydolatrie ſit maius pct̄o ſciſmatis? et videtur ꝙ ſic. ydolatria em̄ eſt defectus fidei ſimpl̓r: ſciſma d̓o fi dē ponit. in hͦ tn̄ deficit a fide ſimpl̓r ꝙ nō adheret vnita ti eccīe catholice. gͦ maius eſt pct̄m ydolatrie ꝙͣ ſciſma tis. Aug. ꝯtra fauſtū. Sciſma eſt eadē opināte atqꝫ ea dē ritu colēte qͦ ceteri ſolo ꝯgregatōis delectari deſtidio. ex qͦ pꝫ ꝙ minus eſt pct̄m ſciſmatis ꝙͣ ydolatrie. ¶ Con tra. dicit aug. ꝯtra fauſtū. Vos longe paganis eſtis de teriores. qꝛ illi ea colūt q̄ ſunt ſꝫ ꝓ dijs colēda non ſunt. ſunt em̄ ydola: et ad ſalutē nihil ſunt. et ꝗ colit arborem nō amādo ſꝫ adorādo. nō id colit qd̓ nunꝙͣ eſt: ſꝫ qd̓ n̄ ita colēdū eſt. vos aūt eā colitis q̄ oīno nō ſunt. ſꝫ vr̄aꝝ fabu laꝝ vanitate fingunt̉. et ideo ꝓpinꝗores eſſetis vere pie tati ſi ſaltē pagani eſſetis. ſꝫ illi manichei ſciſmatici erāt de qͦꝝ numero erat fauſtinus. et he̓tici ſil̓r. gͦ deteriꝰ ē ſciſ ma cū hēſi ꝙͣ ſit ydolatria. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ pct̄m ydo latrie maximū eſt. eo ꝙ maxīe opponit̉ rectitudini fidei. deſtruit em̄ totaliter pͥmū qd̓ ē in fide.ſ. credulitateꝫ dei oīpotētis creatoris celi et terre. ¶ Ad obiectū aūt in cō trariū dd̓m. ꝙ aliqd̓ pct̄m dr̄ maius altero vel ꝓpter ge nus ip̄ius actus. et ẜm hͦ dr̄ ydolatria eſſe maior. vel ꝓ pter circūſtātiā actus: cū ſcꝫ ſcienter ex induſtria peccat ⁊ ẜm hͦ pct̄m in ſpm̄ ſct̄m dr̄ maius pct̄m. vel ꝓpter pri uatōem remedij ꝯtra pct̄m: et ẜm illū modū dr̄ pct̄m ex cuſationis maximū ſiue impenitentie. et ꝑ hͦ ſoluūtur ea q̄ obiecta ſunt in ꝯtrariuꝫ. ¶ Ad hͦ v̓o qd̓ obijcit̉ de ſciſ mate vel hereſi manicheoꝝ dicendū eſt. ꝙ licet in pluri bus ꝯmunicaret cuꝫ fide catholica. in hoc tamen remo

tiores erant a doctrina religionis ꝙͣ pagani ꝗ colebant ydola. ꝙ figmēta quedaꝫ excogitabant. ſicut narrat̉ in li. contra epl̓am fundamēti. et illa venerabant̉ que nul latenus in reꝝ natura reꝑiebāt̉. nō ſic aūt pagani ꝗ res creatas vel factas venerabant. ſi aūt tm̄ eſſet ibi ſciſma minꝰ elongarent̉ a doctrīa religiōis xp̄iane ꝙͣ ydolatrie. ¶ Nlembrū ſertum Exto querit̉ de tꝑe ydolatrie ⁊ ceſſatione Circa qd̓ pͥmo querit̉ ꝓpt̓ quid magis fu it ydolatria tꝑe ſcd̓e etatis ⁊ deinceps: ꝙͣ tꝑe prīe etatis. ꝙ at̄ inciꝑet tꝑe ſcd̓e etatis pꝫ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ in li. hyſtoriaꝝ. dr̄ em̄ ꝙ chaldei ignē adora bant. et ad idem cogebāt alios: ꝯburētes alioꝝ ydola. et huius principiū erat nemphot ꝗ fuit opp̄ſor hoīm a more dn̄andi ⁊ cogebat hoīes adorare ignē. Ninus d̓o a qͦ niniue dicta eſt in honore pr̄is ſui bel ꝯſtruxit. ⁊ ado rare fecit ab aſſirijs. ex quo patꝫ ꝙ incepit ydolatria tꝑe ſcd̓e etatis. Sil̓r on̄ditur de thare patre abrahā. ꝗ ꝓpt̓ hͦ ſtatuit ꝑegrinari: eo ꝙ noluit ignē adorare. ⁊ ſequit̉ ꝙ chaldei abrahā ⁊ thara ī ignē ꝓiecerunt. qꝛ ignem ado rare noluerūt. et ex hoc ſimil̓r apparuit ꝙ illo tꝑe cep ydolatria. Scd̓m aūt yſid̓. gētiles ꝓmetheū pͥmū ſim lachra hoīm de luto finxiſſe ꝑhibent. ⁊ ab eo natā eſſe ar tē ſimulachra fingendi. Iudei d̓o dicūt ꝙ Iſmahel pͥmꝰ ſimulachra ex luto fecit. ſic gͦ colligit̉ ꝙ in ſcd̓a etate et tercia originē apud diuerſos cepit ydolatria. in pͥma v̓o etate nō legit̉. et videt̉ ꝙ potius illo tꝑe hoīm genus ꝓ nuꝫ eſſet ad ydolatriā. cū em̄ diſtinguāt̉ etates hūani ge neris quēadmodū diſtinguūt etates alicuiꝰ ſingularis hoīs. In pͥma v̓o etate plurimū adherēt hoīes rebꝰ ſen ſibilibꝰ. in illa em̄ etate nō multū differt intellectꝰ a ſen ſu. qͣre videt̉ ꝙ intellectus hoīm illiꝰ tꝑis quātū eſt de ſe nō aſcēderet ad cognitōeꝫ creatoris ſꝫ ſiſteret ī rebꝰ ſenſi bilibus. ⁊ ſic a rebꝰ ſenſibilibꝰ crederēt ꝓuenire om̄e iu uamētū qd̓ hr̄ent. ſꝫ illud a qͦ eſt om̄e iuuamētū illud pro deo reputat̉. ī illa gͦ etate maior videbat̉ ꝓnitas ad ydo latriā ꝙͣ in ſequētibꝰ vbi plus abundabat v̓tꝰ intelligen tie. ¶ Preterea. hoīes illiꝰ tꝑis ſimpliciores erāt. gͦ faci lioris ſeductōis ab inimico ꝗ inſidiat̉ hūano generi. il lo etiā tꝑe exhibebant̉ ſacrificia deo. qd̓ aūt exhibet̉ deo maxīe intendūt vſurpare demones ⁊ hoīes ad id ꝓuoca re ꝙ eis exhibeat̉ ꝓpter ip̄am infidelitatē q̄ ꝯcomitat̉ nō em̄ demones cū ſint ſpūs in fumo ſacrificioꝝ delectant̉. vn̄ aug. ī li. de ci. dei. ꝗ̄ ſpūs diuītatē ſibi arrogāt n̄ cuiꝰ libꝫ corꝑis ſumo ſꝫ ſupplicātis aīo delectant̉. cui decepto ſubiectoqꝫ dn̄ent̉ intercludētes iter ad deū verū ne ſit hō illius ſacrificiū cū ſacrificat̉ cuiqꝫ p̄ter illū. reſtat gͦ ꝙ il lo tꝑe ꝓni erāt demones vt temptarēt homīes de ydola tria. et hoīes ex alia ꝑte minꝰ cauti: ⁊ ita maior ꝓnitas ad ydolatriā. ꝙ aūt demones ꝓcurēt ſe ꝓ deo honorari habet̉ in. ij. de ciui. dei. intelligunt̉ demones ſic̄ notuꝫ in litteris ſacris ⁊ res ip̄e iudicat negociū ſuū agere vt pro dijs habeant̉. ¶ Sed ꝯtrariū pōt ſic argui. in illa etate nō erāt multū elongati a principio mūdi. ⁊ ita nec a me moria creatoris celi ⁊ terre. quare elongati erāt ab ydo latria. ¶ Preterea. multa erat annoſitas illoꝝ ꝗ erāt ī illo tꝑe. ⁊ ideo quātū eſt de hͦ. in eis vigebat ſapīa de his q̄ dictabat natura. natura aūt dictabat creatoreꝫ celi et terre coli. vn̄ ⁊ tūc vnius dei erant adoratores. ¶ Prete rea nō ſic circa ml̓ta vagabat̉ intellectꝰ quēadmodū ī po ſterioribꝰ tꝑibꝰ. et ꝓpter hͦ elōgati erāt ab ydolatria ma gis in poſterioribꝰ tiꝑbꝰ. ¶ Preterea. opp̄ſio hūana vt plurimū induxit ydolatriā. nōdū autē erat ſeruitꝰ ꝓpter qd̓ nec ꝯſenſus in ydolatriā. ¶ Itē pōt q̄ri de drn̄tia ydo latrie cui adheſerāt gentiles: ⁊ cui adheſerunt iudei. de ydolatria em̄ gentiliū legit̉ an̄ tp̄s abraham. de ydola tria v̓o iudeoꝝ nō legit̉ in canone ſacre ſcripture pͥuſꝙͣ in exo. poſt datōem legis generaliter. legit̉ aūt principa liter in gen̄. de rachele q̄ abſcondit ydola pr̄is ſui. Et ia cob dixit domui ſue. abijcite deos alienos qui ſunt ī medio veſtri. ſꝫ illud genus ydolatrie ex ꝯtagione gentium ꝓceſſit. reliquum v̓o ex inuentione iudeoꝝ. Poteſt ergo queri quid mouit iudeos ad hmōi genus ydolatrie. cuꝫ dn̄s in exo. ꝓhibuiſſet dicens. nō habebis deos alienos corā me. ¶ Ad primū dicendū eſt. ꝙ ydolatria cepit in etate ſcd̓a ꝓpter multiplicatōem hoīm maximā que tūc cepit eſſe. ſicut habet̉. x. gen̄. et diuidebant̉ gētes ẜm di uerſitatē terraꝝ. ⁊ corruptō generalis pct̄i intantū pro ceſſerat ſucceſſiue: vt inducerēt̉ hoīes ẜm prius et poſte rius ad diuerſa genera pct̄oꝝ actualiū: ⁊ tādē ad corru ptōem fidei. vt ſic vertex rōnis corrūꝑetur. vnde pͥma q neralis corruptio fuit ꝙͣtum ad ꝯcupīam carnis. ſic̄ ha bet̉. vj. gen̄. ſcd̓a v̓o ꝙͣtum ad ꝯcupīam mūdi. ſicut habe tur. x. gen̄. de his qui edificauerūt ciuitates diuerſas et alios opprimebāt. tercio v̓o fiebat corruptio ꝑ ſuꝑbian vite. ſicut habet̉. xj. gen̄. et ibidē in fine agit̉ de corruptō ne fidei ꝑ ydolatriaꝫ ⁊ nunc in hūano genere aſcendit corruptio actualis peccati vſqꝫ ad ſummū qd̓ eſt pecca tū infidelitatis. hͦ aūt nō ꝯtigit in prima etate. qꝛ in illa nō erāt niſi due drn̄tie hoīm. aut deo dediti: ⁊ illi vaca bant cultui diuino om̄ino. aut dediti carni: ⁊ illi tm̄ va cabāt carnis voluptati. ꝙ licet deū cognoſcerēt fide: tan̄ malis oꝑbꝰ carnis ꝯtradicebant. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dd̓m eſt. ꝙ licet quidā hoīes tūc erāt dediti ſen ſibilibꝰ: tn̄ nō aſcēdebāt ad hoc vt creaturaꝫ ꝓ creatore venerarent̉. ꝓpter recentē memoriā eius qui fecit celuꝫ ⁊ terram qua ex diſciplina patrū habuerūt. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ licet ſimplices eſſent qͦ ad hoc: ꝙ tot nō erāt relicta in ſcripturis ex ꝗbꝰ erudirētur ſicut in poſteriori bus tꝑibꝰ fuit factum: meliora tn̄ naturalia habebant qͥ hoīes ꝗ poſtea fuerunt. ⁊ ex meliori ingenio naturali cu gratia que tunc nō defuit. poterant melius reſiſtere ma chinatōibꝰ dyaboli ꝙͣ in poſteriori tꝑe quātū eſt de boni tate naturaliū. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. de drn̄tia ori ginis ydolatrie ſiue tꝑis apud gentiles ⁊ iudeos. dicen dū eſt ꝙ iudei diutius ꝑſtiterūt in fide ꝓpter doctrinam abrahe ⁊ pr̄iarchaꝝ quā a deo acceperūt. hͦ aūt fuit. qꝛ aliqͦs elegit ſibi in om̄i tꝑe in ꝗbꝰ voluit fidē creatoris ⁊ liberatoris ſeruare. ¶ Si d̓o q̄rit̉ ꝓpter qd̓ ꝓniores erāt tūc tꝑis ad ydolatriā cū dn̄s loqueret̉ cū moyſi in mōte ſyna. hͦ fuit fortaſſe qꝛ ꝓpter morā eius in mote vacabāt ocio ⁊ multis alijs pct̄is. q̄ tādē inducūt ad infidelitatē tāꝙͣ ad ſummū in genere pct̄i. ⁊ magis ydolatrabāt ī vi tulo ꝯflatili ꝙͣ ī alio gene̓ ydoli: ꝓpt̓ memoriā ydoli egi ptioꝝ. colebat em̄ egiptij thauꝝ ſiue bouē ſerapi ꝯſecͣtu. ſerapus aūt ſic̄ dicit yſid̓. erat egiptōꝝ deus. ꝗ̄ priꝰ erat rex argiuoꝝ ꝗ cū nauibꝰ tranſiuit ī egiptū ⁊ occupauit eā ⁊ mortuus ē ibi. et ī honore tanꝙͣ deus habitus ē. po ſtea fingebat̉ ꝙ ſub ſpē thauri egrediebat̉ qͦlibet anno d̓ nilo: ⁊ dabat reſpōſa ſacerdotibꝰ mempheticis ⁊ imagi nē huius capitis iudei in deſerto ſibi fecerūt. poſtea etiā in recordatōem illius fecit hieroboā vitulos aureos ī ꝗ bus ⁊ poſtea filij iſrl̓ ydolatrabāt. ſic̄ habet̉. iij. re. xij. et ꝗcꝗd eēt de alijs ydol̓ iſta erāt ydola prīcipalia iudeoꝝ .§. j. Deinde queritur tꝑe ceſſationis. videt̉ em̄ ꝙ ceſſauer̄t ydola ꝑ aduētū xp̄i ⁊ publicatōꝫ euāgelij. ſicut hr̄ yſa. xlj. ſuꝑ illud qui fue rūt nūciate. glo. Notādū poſt xp̄i aduētu ꝯſtituiſſe ydo la futuroꝝ ſciam ꝓmittentia. ⁊ iteꝝ ibideꝫ. xp̄o ptātem eccie nunciate ⁊ veritatē monſtrante: ip̄i errores vento et turbini ꝯꝑabant̉. ſil̓iter videt̉ exp̄ſſe ꝑ hͦ quod dicitur xix. yſa. aſcendet dn̄s ſuꝑ nubem leuē ⁊ ingredietur egi ptum ⁊ mouebuntur ſimulachra egipti. ¶ Sed videtur ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ legit̉ in acti. xiiij. de ſacerdotibꝰ iouis ⁊.xix. de cultura dyane. ⁊ ſicut legitur in cronicis. plu res etiam poſt aduentum xp̄i et fidem predicatam ydolē coluerūt. ¶ Ad quod dicendum eſt. ꝙ temꝑe ceſſationis ydolatrie ⁊ cauſa fuit ex aduentu xp̄i et ex publicatione euangelij vt in pluribꝰ. et qꝛ nōdum facta eſt publicatio apud aliquos gentes: forte apud illas remanet ydola

Queſtio .lcxxix.
tria. Nec hoc eſt ꝯtrariū. ꝙ ydola ꝑſtiterūt poſt aduen tū xp̄i ⁊ p̄dicatōem euāgelij: qꝛ quidā noluerūt recedere ab ydolis ꝓpter ſui ꝑtinatiā. immo ꝑſecuti vſqꝫ ad mor tē credētes xp̄m quouſqꝫ dn̄s ꝑ miracula in ſanctis ſu is coruſcauit ⁊ infidelitatem euacuauit. ¶ Nembrūſeptimū Eptimo querit̉ vtrū ꝯmunicandū fuit cuꝫ ydolatris: qd̓ nō videt̉. ꝑ hͦ qd̓ dr̄. xv. leui. ſuꝑ illud. mulier q̄ redeūte menſe ⁊cͣ. glo. ſic oportet ab ydolatria abſtinere. vt nec ydolatras nec eoꝝ diſcipulos vel factores quibꝰ qͣſi le ctis vel vaſis vtunt̉ ꝯtingamur. nec cū eis ꝯmunionē hā beamus. gͦ nō fuit ꝯmūicandū cū eis. ¶ Sil̓r dr̄. xvij. de utro. ſuper illud. Reꝑti fuerunt apud te ⁊cͣ. glo. lapidi dibꝰ iubet ydolatras obrui. qͦs irreuocabili ſnīa damnā dos eſſe p̄uidit. nō gͦ tm̄ ſeꝑandi erāt a ꝯmunione: immo gͣuiſſima morte puniēdi. Sil̓e habet̉ in. xiij. deutᵇ. Et. x vij. deutº. expͥmit̉ cā cum dr̄. Nō inibis cū eis fedus nec miſereberis eoꝝ. nec ſociabis cū eis ꝯiugia. filiā tuā no dabis filio eius nec ecōuerſo: qꝛ ſeducet filiū tuū ne ſeqͣ tur me ⁊ vt ſeruiat dijs alienis. ¶ Sil̓r dic̄ apl̓s..j. coꝝ. x. nō poteſtis menſe dn̄i ꝑticipes fieri ⁊ menſe demonioꝝ et p̄mittit̉. nolo vos fieri ſocios demonioꝝ. ¶ Contra criſoſt. ad menſaꝫ paganoꝝ ſi volueris ire: ſine vlla ꝓ hibitōe ꝑmittimus. ſi em̄ quis noīat̉ frat̉ int̓ vos: fratrē in hͦ loco fidelē intellige. cū aūt de paganis age̓t nō ita: ſꝫ ſiquis vos vocauerit de infidelibꝰ paganos ſignās et vultis ire: om̄e qd̓ apponit̉ vobis comedite. gͦ poterāt cō municare in cibo cū paganis. ſꝫ illi colebāt ydola: gͦ cuꝫ his poterat eſſe ꝯmūio lꝫ nō in rōne ydolatrie. ¶ Item aug. infideles n̄ poſſumus xp̄o lucͣri: ſi colloquꝫ eoꝝ vi tamus ⁊ ꝯuiuiū. gͦ potuit eē ꝯūio cū infidelibꝰ ꝗ tn̄ ydo la colebāt. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ ꝗdā pagani erāt ꝗ nō cole bāt ſꝫ ſequebant̉ legē naturalē hn̄tes fidē creatoris. ⁊ cū talibꝰ poterat eſſe ꝯmūio: niſi ip̄i inſiſterēt ad ꝑtrahēdū in ꝯtumeliā xp̄i. et de talibꝰ pōt intelligi qd̓ dicit Criſo. Ratō aūt ponit̉ ab aug. vt ſic fideles poſſent lucrari in fideles deo. hͦ aūt fuit illo tꝑe qͦ infideles patiebant̉ fide les ſecū cohabitare ſine ꝯtumelia xp̄i. et ſine ꝑiculo pro prie ꝑſone. Illi d̓o pagani ꝗ colebāt ydola ⁊ in ydolat̉a erāt: obſtinati erāt. cū ꝗbꝰ nō fuerat ꝯn̄icādū. et ẜm hͦ di cit apl̓s. nō poteſtis fieri ꝑticipes mēſe dn̄i ⁊ mēſe demo niorū. lꝫ em̄ īfideles hmōi patient̓ ſuſtinerēt xp̄ianos ſe cū. tn̄ ꝓpter ꝑiculū infirmoꝝ fideliū ꝗ poſſent ſcandali zari ſi comederēt de ydolaticis: nō erat ꝯn̄icandū cū eis ⁊ ideo dicit apl̓s..j. coꝝ. x. Si ꝗs dixerit hͦ immolatū eē ydolis: nolite māducare ꝓpter illū ꝗ indicauit ⁊ ꝓpter ꝯſcīam: nō tuā ſꝫ alteriꝰ. Preterea diuerſa intētō ⁊ cau tela ꝑiculi diuerſimode elicit opus. intētio em̄ lucrandi aīas deo cū cautela ꝑiculi qd̓ pōt accidere cū ꝯtagione reddit opus bene formatū. et ſic poterāt fideles cū infi delibꝰ tali intētōe ꝯn̄icare vbi n̄ erat ꝑiculū. vbi v̓o erat ilū cū ꝯſciētia talis ꝑiculi nō erat ꝯn̄icādū. ¶ Et ẜm hūc modū intelligendū ē qd̓ dr̄ in leui. vbi dr̄ ꝙ oportet ab ydolatria abſtinere ⁊cͣ. ne forte ex colloꝗis eoꝝ oriat̉ corruptio. corrūpūt eī bonos mores colloꝗa pͣua. j. cor. xv. ¶ Sil̓r intelligendū ē illd̓ deutº. xvij. ⁊. xiij. ꝓpter eoꝝ ſcꝫ ꝑtinaciā ⁊ fideliū vitandā fallaciā. hec etiā ratō fuit apud iudeos ꝗ tūc tꝑis erāt vt vitarēt ꝯſortia paganoꝝ. ¶ Queſtio. clxxix. Si iu dei et gentiles ſint cū ritu ſuo tolerandi. Onſequenter dice dū eſt de peccato qd̓ ē in obſeruātia ritꝰ iudaici: et gentilis ꝯuerſatōe cū iudeis aut paganis. Et pͥmo q̄rit̉ vtrū toleran di ſint iudei. Scd̓o vtrū ritus eoꝝ ſit qͣ ſi ydolatria. Tercō vtrū ꝑmittēdi ſint ritū ſuū in ſolēni tatibꝰ ⁊ s obſeruare. Quarto vtrū ad fidem commi
nationibꝰ ⁊ penis aliquibus ſint ꝯpellendi. ¶ Nembrū primū Irca pͥmū ſic videt̉ ꝙ nō ſint tolerādi. bla ſphemāt eī et ꝯtra xp̄m ⁊ ꝯtra. b. v̓ginē. ꝑ ſequūt̉ etiā fidē catholicā. ſacr̄is etiā eccle ſiaſticis faciūt iniuriā. ſic̄ habet̉ exͣ. de iu deis. et ſi iudeos. blaſphemi aūt ẜm legē etiā veterē erāt morti tradēdi: gͦ et iudei nō ſunt tolerādi ſꝫ morti expo nēdi. maxīe ꝗ ſic ſe hn̄t. ¶pretē̓a. in li. eoꝝ ꝗ dr̄ thalmūt plura ꝯtinent̉ q̄ ad blaſphemiā xp̄i ⁊ be. v̓ginis ꝑtinent cū gͦ doctrīam illius libri qͣi legē obẜuēt: ſimul cū libris hmōi ſunt diſꝑdendi. ¶ Itē xp̄iani ꝑſecunt̉ paganos vſꝫ ad mortē ꝗ ſunt detentores terre ſct̄e. ſꝫ amplior iniuria ē ꝯtumelia redemptoris: gͦ ꝑpetrātes hmōi ꝯtumeliā ꝑſe qui dn̄t xp̄iani vſqꝫ ad mortē. nō gͦ ſunt tolerādi. Ꝙ aūt ꝯtumeliā ingerāt pꝫ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ extra. de iudeis. ī nōnull̓. ¶ Contra videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ī pͣs. ſuꝑ illd̓. vt occidas eos glo. hͦ de iudeis ſpālit̓ pt̄ intelligi. p̄cat̉ ne iudei funditꝰ ꝑeant. diſꝑſi ꝗdē ſunt vt ad ꝯuerſionē ꝓuocent̉. orat etiā ꝓ eis dicēs. ne occidas eos ꝗ me occidūt: ſꝫ manea: gēs iudeoꝝ cū ſigno circūciſionis. gͦ tolerādi ſunt. ¶ Itē for tius ē teſtimoniū qd̓ ab aduerſarijs accipit̉. ſꝫ eccīa ca tholica ſumit teſtimoniū a veteri lege quā obẜuāt iudei. ad hͦ gͦ ꝙ eccīa catholica ab inimicis habeat teſtimoniū tolerādi ſunt iudei. a lege eī veteri. ſcꝫ a lege moyſi ⁊ ꝓ phetis accipit̉ teſtimoniū de xp̄o qd̓ negare nō poſſunt. ¶ Itē yſa. x. habet̉. ꝙ reliꝗe iſrl̓ ſalue fiēt. ⁊ ſil̓r dic̄ apo. xj. ro. reliꝗe aūt ſaluari nō pn̄t niſi ſemē iudeoꝝ mane̓t. ſaluādū eſt gͦ ſemē iudeoꝝ. tolerādi ſunt gͦ iudei. ¶ Qd̓ ꝯcedendū ē. ¶ Ad ob̓m aūt in ꝯtrariū dd̓m ē. ꝙ licꝫ blaſ phemiā ꝑpetrēt. credūt tn̄ ſe n̄ in hͦ delinquere: eo ꝙ nō dū credāt meſſiā veniſſe. et in hͦ errāt ⁊ reſeruant̉ ad fu turā dānatōem niſi reſipiſcāt. ſic̄ dr̄ ſuꝑ illud pͣs. Retri buā eis. glo. in pn̄ti vt diſꝑgant̉: in futuro vt dānent̉. ſi tn̄ ꝑſiſtent ī blaſphemia manifeſta: coercēdi ſunt ꝑ prin cipes ſeculares. ſicut habet̉ exͣ. de iudeis in nōnullis ꝓ uincijs. vbi dr̄. diſtrictiſſime ꝓhibemus ne in ꝯtumeliā creatoris ꝓſilire p̄ſumāt. et qm̄ illius nō debemus diſſi milare obprobriū ꝗ ꝓbra nr̄a deleuit: p̄cipimꝰ p̄ſumpto res hmōi ꝑ prīcipes ſeculares digne aīaduerſiōis adie ctōe ꝯpeſci. ne crucifixū ꝓ nobis aliqͣtenꝰ blaſphemare p̄ſumant. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m. ꝙ libri eoꝝ ī ꝗbꝰ hmōi blaſ phemie ꝯtinent̉ ꝯburēdi ſunt. ip̄i v̓o ſi ꝑtinacit̉ in hmōi blaſphemia ꝑſiſterēt. corā iudice ꝯuicti digna pena ſunt puniendi. ſecus aūt eſt ſi occulte blaſphemāt. ¶ Ad ter ciū v̓o dd̓m ē. ꝙ alia ē rō de ip̄is paganis de tētoribꝰ ter re ſct̄e: ⁊ de ip̄is iudeis. ꝑſeqūt̉ em̄ xp̄iani ip̄os paganos tāꝙͣ iniuſtos de tentores. ⁊ ſacri loci violatores in iniuri am xp̄i. iudei v̓o multiplici rōne ꝑmittūt̉ viue̓ ⁊ int̓ xp̄i anos ꝯmorari. tū ꝓpter hͦ ꝙ a iudeis legē veterē accepi mus. tū qꝛ de ſemīe illo venit xp̄c: tū qꝛ facta eſt ꝓmiſſio ſalutis eoꝝ cū plenitudo gentiū intrauerit. vn̄ ſi delinq̄ rint manifeſte ī xp̄m debita aīaduerſione ſunt cohercēdi nec vr̄ eis magͣ ꝑcēdū ī delct̄is maīfeſtis ꝙͣ mal̓ xp̄ianis ¶ Nembrū ſecūdū Ecundo querit̉ vtrū ritus eoꝝ ſit qͣi ydo latria. qd̓ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄. v. gal̓. ſuꝑ illud Nolite iugū ẜuitutis iteꝝ ꝯtineri. glo. nō eſt leuior hec legis ſeruitꝰ ꝙͣ ydolatrie. vi det̉ gͦ ꝙ ſeruitus legaliū aſſimiletur ydolatrie in onere. Et iterū. ſuꝑ illud. iiij. gal̓. ꝗbꝰ denuo ẜuire vultis. glo. legis obẜuantia cui debiti tūc erāt. erat pct̄m pene par ſeruituti ydoloꝝ cui an̄ ꝯuerſionē vacauerāt. ex qͦ habe tur ꝙ legis ſeruitꝰ ē qͣi ydolatria. et explanat̉ ibidē ꝑ hͦ qd̓ ſeꝗt̉. nō mō diſtat lex ptꝰ xp̄m ab antiqͣ ydolatria. gͦ manifeſte apparet ꝙ ſeruitꝰ legis modo ſit qͣi ydolatria ¶ Cōtra. lex dictabat crede̓ in deū ⁊ illi ſoli latriaꝫ exhi bere. ꝯtrariū aūt exigit ydolatria. exhibebat em̄ latriaꝫ ip̄is ydolis. nullatenus gͦ ſeruitus legis in pct̄o adeqͣ

tur ydolatrie. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ nō eſt eqͣle pct̄m in ip̄is iudeis obſeruare ritū legaliū ⁊ ydolatraꝝ. ſꝫ dr̄ pct̄m pe ne par ip̄is fidē xp̄ianā aſſumentibꝰ. ꝓpter hͦ ꝙ vtrobiqꝫ eſt apoſtaſia: licet nō eqͣlis. ꝙͣtū ad onus etiā habebat ſi militudinē. vtrobiqꝫ em̄ maximū erat onus: et iam ſacri ficia in oꝝ reprobata ſunt ſicut ⁊ gentiū. dr̄ aūt nō di ſtare ab ydolatria qꝛ vtrobiqꝫ erat infidelitas. galathe em̄ cū erat gētiles ſuꝑſtitioni ydolatrie deſeruierūt. cuꝫ aūt a fide olica q̄ ꝓhibebat retroceſſer̄t ad ſeruitutē legaliū: iterū qͣſi in infidelitatē ceciderūt. Preterea rōe oꝑis oꝑati.ſ. ſacrificioꝝ erat ꝯueniētia cū ydolatra. ra tione etiā ꝓnitatis ad ſacrificandū ⁊ ip̄ius ſuꝑſtitōis ī ſacrificijs. iudeis tn̄ nō eſt tantū pct̄m modo adherere le gi quātū fuit pct̄m eoꝝ qui ydolis adheſerunt. ¶ Nlembrū terciū Ercio querit̉ vtrū ꝑmittēdi ſint ritū ſuuꝫ in ſolennitatibꝰ ⁊ alijs obſeruare. qd̓ n̄ vi det̉. peccāt em̄ mortaliter in celebrando ri tus ſuos cū iā tp̄s legaliū tranſierit. ⁊ dic̄ hiero. ꝙ legalia mortifera ſunt obſeruātibꝰ: et in hoc cō cordat aug. reſtat gͦ ꝙ peccāt mortaliter obẜuādo. cū er go eccīa nō obuiet hmoī facinori videt̉ ꝯſentire. maxime cū poſſit obuiare. ꝗ em̄ manifeſto facinori deſinit obuia re cū poſſit ꝯſentire vr̄. ſic̄ dicit aug. peccat gͦ eccīa. Re ſtat gͦ ꝙ eccīa ꝑmitte̓ nō dꝫ ꝙ iudei in ſolēnitatibꝰ legali bus ſuos ritus obſeruēt. ¶ Contra. videt̉ ꝙ eccīa det eis aucͣtem dū p̄cipit eos nō impediri a cuſtodia ſuaꝝ ſolē nitatū: ſic̄ habet̉ in diſ. xlv. qͥ ſincera. vbi dr̄. om̄s feſtiu tates feriaſqꝫ ſuas ſicut hactenus ip̄i ⁊ pr̄es eoꝝ ꝑ lōga colētes tꝑa tenuerūt: liberā habeāt obſeruādi celebran diqꝫ licentiā. Hoc etiā videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ extra. de iudeis ⁊ ſara. c. ſicut iudei. vbi dr̄. p̄ſertim in feſtiuitatū ſuarū ce lebratōne nullatenus ꝗſꝙͣ eos fuſtibꝰ vel lapidibꝰ ꝑtur bet. ſꝫ eccīa nō dat auccͣtem peccādi. gͦ nō peccāt ſuas ſo lēnitates celebrando. ꝑmittēdi gͦ ſunt in hmōi ritibus. ¶ Qd̓ etiā videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dic̄ greg. qd̓ vtilitatis eſt arcere iudeos a ſolēnitatibꝰ ſuaꝝ feriaꝝ. qn̄ etſi ꝯtra lōgū vſuꝫ fuerint vetiti nil ad fidei ꝯuerſatōeꝫ illis ꝓficit. aut cur iudeis qͣliter ſuas ceremonias colē̓ debeāt regulas poī mus: ſi ꝑ hͦ eos lucrari nō poſſumus. agendū eſt gͦ vt po tius rōne ⁊ māſuetudine ſeꝗ nos velint nō fuge̓. ex qͦ ac cipit̉ ꝙ ꝑmittēdi ſunt ſuas ſolennitates obẜuare. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ꝑmittēdi ſunt ꝑmiſſione tolerātie. ſic̄ habe exͣ eo. ꝯſuluit. vbi dr̄. ꝙ ꝓ magno debent habere ꝙ in ve teribꝰ ſynagogis ī ſuis obẜuatijs tolerāt̉. ſi em̄ ꝓhibēt̉ ſuos ritus ſeruare: iā qͣi ad fidē cogerēt̉. coacta aūt ẜui cia deo nō placēt. Preterea dic̄ greg. qͦꝝ mentē reddita rō ad plenū nō pōt ꝓuocare. ſi aſꝑitatibꝰ cogerent̉: ꝓcul pelleret auerſitas. ¶ Ad ob̓m aūt ī ꝯtrariū eſt dd̓m. ꝙ lꝫ eccīa ita ꝑmittat: nō tn̄ ꝯſentire dr̄. qꝛ ille ꝯſenſus ꝗ repu tat̉ in pctm̄: intelligit̉ de delictis manifeſtis vbi tenetur ad correctōem illoꝝ ꝗ ſubijciūt̉ ſibi: vel in vno fidei vin culo ſunt cū ip̄a. hͦ aūt nō hꝫ locū in hac ꝑte. ⁊ ideo non dr̄ ꝯſenſus ſꝫ ꝯmiſſio tolerātie ne deterius ꝯtingat vt ali quo modo bonū eliciatur. ¶ Nembrum quartū Uarto querit̉ vtrū ad fidē ꝯminationibꝰ penis aliꝗbꝰ ſint ꝯpellendi. qd̓ nō videt̉ dr̄ em̄ in ꝯcilio Toletano d̓ iudeis. p̄cepit ſancta ſynodus nemī deinceps ad creden dū vim inferre. ſic̄ em̄ hō ꝓpria arbitrij volūtate ſerpēti bediēs perit: ſic vocāte ſe dei gr̄a ꝓprie mētis ꝯuerſione ſqꝫ credēdo ſaluat̉. n̄ gͦ vi īpellēdi ſūt ſꝫ potiꝰ ſuadēdi. et hͦ idē dic̄ gr̄e. reſtat gͦ ꝙ n̄ ſūt ad fidē cogēdi. ¶ It̄ dic̄ au gu. īuiti aliqd̓ face̓ poſſumꝰ. crede̓ tn̄ n̄ poſſumꝰ niſi volū tarij. ꝑ ꝯpulſiōꝫ gͦ nullꝰ ad fidē ducēdꝰ ē. ¶ Cōtͣ. aug. ad macedo. bn̄ficentie ꝯſolatōne vel diſcipline correctione adducat hō ꝓximū ad colendū deū. diſciplīa aūt intelli git̉ ꝑ v̓bera. gͦ v̓beribꝰ aliꝗs ad fidē ē ducēdꝰ. ¶ Itē. xxiij q. vj. iā v̓o: dr̄ ꝙ flagell̓ tribulatōnū mali ſunt cohibendi
a malo ⁊ ꝓuocādi ad bonū. gͦ flagellis ꝗs ad fidē ē cogē dꝰ. ¶ Pretēa. ī cano. legit̉. ꝙ aliꝗ ad xp̄ianitatē cog ſic̄ factū eſt tꝑibꝰ religioſiſſimi pͥncipis ſinſebuci. ¶ A qd̓ dd̓m ꝙ aliter intelligit̉ de ꝯuertēdis ad fideꝫ q̄ nun crediderūt: ⁊ alit̓ de his ꝗ aliqn̄ credider̄t ſꝫ a fide reco ſerūt vl̓ eā ꝯtempſer̄t. ſi em̄ intelligit̉ de his ꝗ nūꝙͣ cred derūt: nō ſunt oīno cogēdi: ſi v̓o aliqn̄ credider̄t: ꝯpellen di ſunt fidē ẜuare vel ad fidē redire. ⁊ hͦ mō intelligūt̉ p̄ dicte aucͣtes. Diſtinguēdū eſt aūt ꝙ duplex ē coactō. al ſoluta ⁊ ꝯditōnal̓. abſoluta coactōe nll̓us ē cogēdꝰ ꝗ nū ꝙͣ credidit: ⁊ ẜm hͦ intelligūt̉ aucͣtes q̄ de hͦ em̄ hͦ mō hr̄ fides nec caract̓ baptiſmalis impͥmit̉. ſic̄ exͣ. de bap. et eius effectu.? is ſi ꝑ minas vl̓ ꝑ v̓bera. hͦ mō baptiſmalē qꝛ adeſt volūt pulſi. ⁊ tales ꝯpellēdi ſunt perūt. ne nome dn̄i blaſphemet̉: et fi vilis ⁊ ꝯtemptibilis habeat̉. ſic hr̄ in diſt. xl Occaſiōe huius qōnis querit̉. vtrū ſt ad fidē iudeis cito ſunt recipiēdi aut nō. E paganis? ⁊ vid̓r ꝙ nō. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ī d̓ dr̄. ꝙ ſeptē mēſes int̓ cathecumīos eccī ⁊ ſi pura fide venire noſcūt̉: tūc reant̉. hͦ idē hr̄ ibidē. ne qd̓ abſit. vbi dr̄. dieꝝ ē indicta vtrobiqꝫ gͦ magnū actī ⁊ cā pnīe īgēde. ¶ Sil̓r vide petrus loꝗt̉ de iudeis ꝗſqꝫ vr̄m. cū gͦ cito eēt bapti ꝙ tantū differenda ſit ſuſo qd̓ ē baptiſma. ¶ Sil̓r hr̄ act quā ꝗs ꝓhiberi pōt vt n̄ baptizen ⁊ iuſſit eos baptizari ī noīe ih̓u xp̄i. Et nūcho act. viij. ex his gͦ vr̄ ꝙ n̄ qd̓ dd̓m ē. ꝙ alit̓ fuit ī pͥmitiū ſu eccīe. pͥmitīa m̄ eccīa viſi demōſ c ī credentibꝰ . ꝓpt̓ qd̓ n̄ fidei. ſꝫ ī ſſu eccīe vbi n̄ erā nifeſtātia vl̓ vehe dē arguēti ꝯterat ficto cordis: nccͣria fuit dil atō fidei ⁊ cāti iptiſmū. ⁊ iō ẜm dr̄ ſa ciſmꝰ ꝑ quā fieret habil tꝑa diuerſus p̄figebat̉ terminꝰ ẜm pͥus ⁊ poſteriꝰ vt ꝯſta ret de fidei habilitatōne ⁊ tollēt̉ facilitas redeūdi ad fo mitū. hmōi aūt terminus relinquit̉ in iudicio diſcreti p̄ lati ẜm ꝙ plus vel minus videbit̉ expedire. ¶ Queſtio. clxxx. de ꝯuer ſatōe xp̄ianoꝝ cū iudeis ⁊ paganis. Einde queritur de puerſatōe xp̄ianoꝝ q̄ fit cū iud̓is ⁊ pa ganis. Et pͥmo q̄rit̉. v. eccīa iudicare de beat ip̄os īfideles aut n̄ ꝑtineat ad ip̄aꝫ iudicare. Scd̓o. v. iudei vl̓ pagani poſ ſint xp̄iaīs p̄eſſe vl̓ n̄. Tercō. v. ꝯpellēdi ſint ſolue decīaſ p̄diales vl̓ alia q̄ ſolēt ſolue xp̄iani. hītantes ī domibꝰ vl̓ ſūt infra limites alicꝰ eccīe? Quarto ꝯmorātes ī t̓r vtꝝ xp̄iaī poſſint hr̄e mācipiū iudeū vel paganū: etſi ha bendo peccē ¶ Nlembrum primū Dp̄mū ſic dic̄ apl̓s. j. Cor. vj. qd̓ mihi de his ꝗ foris ſūt iudicare? foris at̄ dicūt̉ eſſe īfideles. gͦ de his n̄ hꝫ eccīa iudicare. ¶ Cō licat d̓ hēditate reſtituēda ꝯuerſis ad fidē. im p̄is iud̓is ſb̓tͣhēdo ꝯn̄ionē xp̄ianoꝝ. ſtatui las ip̄is iud̓is ꝗ de infidelibꝰ baptizatos nas īfi eccīa iudicat de his ꝗ foris ſb̓uertē aueī īce ꝯͣ ordīatōꝫ apl̓i. ¶ Ad qd̓ di iudeis. duplex ciū eccīe. vnū qͦ ad pena ſ licare eos ꝗ fori ecūiariā. n̄ ī pen lē eis īfligat vl̓ regl̓as religiōis īponat. ſūt vt per

Queſtio clxxx
pōt aūt penas tꝑales eis inflige̓ vl̓ et̄ ſpūales indi recte remouēdo xp̄ianos ab eoꝝ coione. Iudicat at̄ eccl̓ia de illis ī pl̓ibꝰ caſibꝰ. repellū eos a legittimis actibꝰ. ſicut hr̄. ij. q. vij. alieni. r̄pellit et̄ eos a pt̄ate publica. liiij. di. nulla officia. ne habeāt xp̄ianū macipiū. vt exͣ. d̓ iudeis c. iudei. ne ſinagogas nouas ꝯſtruāt. ſic̄ hr̄ exͣ. eo. ꝯſulu it. ne ex teſtamēto xp̄iani aliꝗd habeāt. xxiiij. q. ij. ſane. vt xp̄ianos teſtes ꝯͣ ſe recipiāt. exͣ. de teſti. iudei. vt ī die ꝑaſceues feneſtras n̄ apperiāt. exͣ. eo. qꝛ ſuꝑ his. vt exce dentes ꝯͣ fidē verberibꝰ ſubijtiant̉ ⁊ ſic pl̓ibꝰ modis iu dicat eccl̓ia eos ꝗ foris ſūt. nec tn̄ facit eccl̓ia ꝯͣ verbum apl̓i qd̓ intelligit̉ de pena ſpūali directa: cui nō ſubijci unt̉ infideles. cū caret vnitate fidei eccl̓iaſtice. ¶ Nlembrū ſecundū Ecūdo querit̉ vtrū iudei vel pagani pn̄t p̄eſſe xp̄ianis vel n̄. Et videt̉ ꝙ ſic: ꝑ hͦ qd̓ dic̄ apl̓s. j. ad thi. v. quicūqꝫ ſūt ſub iugo ſerui dn̄os ſuos om̄i honore dignos arbi trent̉. glo. ſub iugo infideliū. nō gͦ negat apl̓s qn infide les poterūt p̄eſſe fidelibꝰ. ¶ Itē. ex. de iud̓. ml̓toꝝ. qꝛ co lēdis terris eoꝝ diutiꝰ adheſerūt vtpote ꝯductōne loci debētes ad colēda rura remaneāt: ꝯſuetas pēſiones p̄ dictis viris p̄bētes. pn̄t gͦ iudei p̄eſſe xp̄ianis. Iteꝫ p̄n̄t acciꝑe p̄cium de xp̄ianis mācipijs emptis qd̓ nō eēt niſi poſſent aliqͦ mō p̄eſſe eis. ſic̄ hr̄. liiij. diſ. fr̄nitatē. Uidr̄ et̄ ꝑ hͦ qd̓ dic̄ gelaſius. xvij. q. iiij. vbi dr̄. ꝙ diligēter nr̄a cura rerū fideliter examinet veritatē. qͣtenus nec religio temerata videat̉. nec ẜuus hac abiectōe mētitꝰ ꝯpetētis dn̄i iura declinare ꝯtēdat. Ex qͦ videt̉. ꝙ ẜuus de qͦ n̄ cō ſtat eē xp̄ianū a dn̄io dn̄i ſui nō ē eximendꝰ. ¶ Sꝫ vidr̄ hͦ qd̓ dr̄ exͣ. ſultoꝝ. vbi dr̄. Nulli iudeo lꝫ trar iū ī ſuo o retine̓. ſꝫ ſi ꝗ apud eos inue greg. mācipia xp̄iana q̄cūqꝫ nit iude eri iſſe ad libertatē. iuxta legū p̄cepta ſi iguitate ucite. ne qd̓ abſit r̄ligio xp̄iana iude ne is ſubiecta lluat̉. Itē. di. liiij. Nulla officia publica iudeis iniūgant̉. ꝑ que eis tribuat̉ penā xp̄ianis infeꝝ hͦ aūt factū ē ne xp̄iani iudeos habeāt dn̄os. ¶ Sil̓r hꝰ exͣ. de iudeis. ad hͦ oībꝰ. vbi inhibet̉ ne xp̄iani iudeoruꝫ ẜuitio ſe qua mercede exponāt aſſidue. ⁊ hͦ idē ha bet̉ ibidē cū dr̄. iudei ſiue ſaraceni ⁊cͣ. ſꝫ q̄ rō ē vt ꝓpter fidē xp̄ianā auferat̉ ab eo ius ī ẜuū: cū ẜuitus ſit de iu re diuino introducta: ⁊ iure et̄ canonico approbata. nul li aūt iniuriā facit religio xp̄iana. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ n̄ ꝑmittit̉ xp̄ianus ẜuire iudeo ꝓpter xp̄iane religionis vi tādū detrimētū. ſic̄ hr̄ exͣ. de iudeis. ad hͦ oībꝰ. vbi dr̄ iu deoꝝ mores ⁊ nr̄i ī nullo ꝯcordāt. ⁊ ip̄i defacili ob cōti nuā ꝯſeruatōem aſſiduā familiaritatē ad ſuā ſuꝑſtitōꝫ ꝑfidiā ſimplicium animos pn̄t inclinare. hac et̄ rōne aliꝗ fuerīt eoꝝ ſerui: a ẜuitio eoꝝ liberēt̉. aliqn̄ dato p̄cio. aliqn̄ nullo dato p̄cio. ẜuus em̄ iudei. aut ē verna culus aut emptitiꝰ. ſi vernacl̓us: ſi ſit vl̓ velit fieri xp̄ia nus: eripit̉ ſtatim ī libertatē nullo p̄cio dato. ſic̄ hr̄. C. de captiuis. l. fi. ⁊ diſ. liiij. fraternitatē. Si v̓o fuerit em̄ ptitiꝰ aūt erat xp̄ianꝰ qn̄ fuerat emptꝰ: aut paganus. ſi xp̄ianꝰ liber efficit̉ nullo p̄cio dato. ſic̄ hr̄. liiij. diſ. māci pia. ē iudeis interdictū comerciū xp̄ianoꝝ. ⁊. le. poli. ⁊ lege fori. Si autē fuit paganꝰ. aut emptꝰ ē cā ẜuitij. aut cā mercimonij. ſi cā ẜuicij ⁊ vult fieri xp̄ianꝰ liber efficit̉ ſine pacto. diſ. liiij. fraternitatē. In ſecūdo v̓o caſu ſi in fra tres mēſes nō expoſuerit eū venalem. poſtea ſi fieri vult xp̄ianꝰ: liberat̉ ſine p̄cio. qꝛ p̄ſumit̉ ꝙ ad ẜuiendū eū emerit. ſi aūt expoſuerit eū venalē infra illū terminū et ille fieri vult xp̄ianꝰ tūc vel pꝰ: dūmō nō ſteterit ꝑ do minū quominꝰ vēdiderit eū: liberat̉ reddito p̄cio. xij. ſo lidoꝝ ab aliquo xp̄iano. diſ. liiij. fraternitatē. ⁊ exͣ. eo. p̄ ſenti ꝯcilio. ſi tn̄ iudeus volētē fieri xp̄ianū circūciderit vel alteriꝰ ſecte ſignaculū imp̄ſſit. ꝓ iniuria ꝓprij corp ris ſine pct̄o liberat̉. diſ. liiij. nulla. vbi dr̄. ꝙ ſiqui xp̄ia ni ab eis iudaiſmo ritu ſunt maculati vel etiā circūciſi.
nō reddito p̄cio ad libertatē et religionē rediāt xp̄ianaꝫ lex aūt hūana grauiori enā infligit. qd̓ aūt dictū eſt d ẜuis iudeoꝝ. hͦ pōt dici et̄ de ẜuis ſaracenoꝝ. eadē eī ſu ſpitio ⁊ idē ꝑiculū pōt eē ī vtriſqꝫ. ¶ Ad obiectū at̄ ī cō trariū dd̓m. ꝙ illd̓ apl̓i intell ſtatu pͥmitiue eccl̓ie ⁊ vt allicerētur ī ſuoꝝ elium dn̄i infideles ad fidei ꝯuerſionē. Un̄ o. potiꝰ ꝑ obſeꝗa ẜuoꝝ fi iertāt̉. ſꝫ ibidē addit̉ ī textu ne nom̄ deliū dn̄i īfidele dn̄i ⁊ doctrina b aliēa inuadētis. ⁊ do gͦ illā rōem videba ctrina xp̄iana videat̉ qͣi iniuſta. ẜ. tur alicui ꝙ ⁊ mō ſic ī hͦ rn̄dendū ē. ꝙ alia rō re ēt ẜuire ne nomē dn̄i bla gani ꝓni ad hͦ ꝙ tͣhāt fio poſtaſiā. ꝓpter qd̓ cohabi tatio cū iude mnis(niſi cā p̄dicatōis) ē int̓dicta ne nomē dn̄i blaſphemet̉. neqꝫ doctrina xp̄iana ex hͦ īiu ſta dꝫ videri: cū c tela fidei oībꝰ ſit p̄ponēda. ¶ Ad ſe cūdū v̓o dd̓m. ꝙ lꝫ poſſent xp̄iani excole̓ p̄dia iudeorū. n̄ tn̄ debēt ẜuire iudeis ī domo ſua ne ꝯtrahat̉ mala fa miliaritas. ⁊ n̄ ex hͦ dicūt̉ recte p̄eſſe eis tāꝙͣ ẜuis. qꝛ n̄ pn̄t eos ad aliū locū. vel ad aliud ẜuitiū trāſferre. ſic dr̄ exͣ. de iudeis. multoꝝ: ⁊ hͦ factū ē ī fauorē xp̄ianoꝝ non iudeoꝝ ꝙ p̄dia vel terras emptas a iudeis poſſint exco le eo ꝙ ī illis terris pͥus habitabāt. ¶ Ad t̓ciū d̓o dd̓m ē. ꝙ lꝫ poſſint acciꝑe p̄ciū ẜuitutis: n̄ tn̄ ꝓ xp̄ianis iā exi ſtētibꝰ ſꝫ ꝓ paganis ꝗ volūt fieri xp̄iani. lege eī poli. mā cipia xp̄iana a ẜuitute iudeoꝝ liberāt̉. ne ſit ꝑicl̓m fidei xp̄iane ī fauorē et̄ fidei xp̄iane ꝗbuſdā volētibꝰ ſuſciꝑe chriſtianiſmū libertas concedit̉. ¶ Id aūt qd̓ dr̄. xvij. q. iiij. nō exp̄ſſe dat iniellige̓ ꝙ fuerit xp̄ianꝰ: ſꝫ ꝙ dixerit ſe ab infātia xp̄ianū. ⁊ ꝙ a p̄fato dn̄o ſignacl̓m circūciſio nis eēt ei infixū. qd̓ ſi eēt a ẜuitute liberet̉. ſi v̓o non fue rit xp̄ianꝰ: nō ꝑ hͦ ꝙ ꝯfugit ad eccl̓iaꝫ niſi velit fieri xp̄i anus a ẜuitute ē liberādꝰ. ⁊ hͦ videt̉ ille canon dice̓. vn̄ n̄ introducit̉ ꝓ dn̄o iudeoꝝ. ſꝫ ꝓ dn̄o xp̄ianoꝝ. qdā eī vo lebāt fraudare dn̄os ſuos a iure ſuo ꝯfugiētes ad eccl̓ie ſecreta. ¶ Ad vltͣ. dd̓m. ꝙ eccl̓ia catholica nulli intēdit face̓ iuiuriā. ſꝫ hͦ ordinauit ne deo fiat iniuria. Iniuria at̄ fie̓t deo ſi fides ī aliqͦ ꝑiclitaret̉ occaſiōe iuſticie tꝑa lis ſeruande. ¶ lembrum tercium Ercio querit̉ vtrū cōpellēdi ſint iudei ſol uere decimas p̄diales vel alia q̄ ſolēt ſol uere xp̄iani habitātes ī domibꝰ vel cōmo rātes ī t̓ris q̄ ſūt infra limites alicuiꝰ ec cleſie. qd̓ vidr̄. eccl̓ie eſ̄ nullatenꝰ iure ſuo ſūt fraudē de frauderēt̉ aūt ſi iudei terrā detinerēt ⁊ decimas ſolue rēt. gͦ cōpellēdi ſūt ad ſolutōem. ¶ Pret̓ea p̄ceptū fuit ī lege moyſi ꝙ filij iſrl̓ ſoluerēt decimas leuitis. Sil̓r dr̄ iij. malach̓. Inferte oēm decimatōem ī horreū meū. ⁊. ij. ꝑalip̄. xxxj. vbi dr̄. ꝙ offerebāt deo decīas de omībꝰ q̄ gi gnit terra. cū gͦ iudei teneant̉ ad ſolutōeꝫ decimaꝝ nec aliqͦ pͥuilegio eximāt̉. cū deterioris cōditōis ſint ⁊ eē de beāt rōe pct̄i ꝙͣ fuerūt tꝑe legis: tenebūt̉ nūc ad ſolutōꝫ decimarū. Et ſi forte dicerēt ꝙ ſuis leuitis tenerēt̉ red de̓: ꝯͣ hoc ē ꝙ leuiticū ſacerdotiū ceſſit ip̄i ſacerdotio xp̄i ſic̄ hr̄. vij. ad heb̓. trāſlato ſacerdocio neceſſe eſt vt legis trāſlatio fiat. dicit̉ et̄ ī dan̄. cū venerit ſct̄us ſct̄oꝝ ceſſa bit vnctio vr̄a. adueniēte gͦ xp̄o ceſſare debuit vnctio re galis ⁊ ſacerdotalis. gͦ ſolutio decimaꝝ facienda fuit ſa cerdotibꝰ noue legis. ¶ Pret̓ea. decīe reddūt̉ deo de ter ris in memoriā bn̄ficij ī ml̓tiplicatōe fructuum ſingl̓is ānis. limitate aūt ſūt terre ẜm diſtīctōem eccl̓iaꝝ. gͦ rōe p̄dioꝝ ſiue terraꝝ ſoluē de ſūt decime a ꝗbuſcūqꝫ poſſidē tibꝰ. gͦ iudei ſi poſſideāt terras: decimas tenent ſoluere eccl̓ijs. ¶ Cōtra. iudei nihil hn̄t niſi de pſura vt in pl̓i bꝰ. de vſura at̄ nihil dꝫ eccl̓ia ꝑciꝑe: gͦ vt videt̉ nec dꝫ ꝑ ciꝑe de terris q̄ vſuris empte ſūt. ¶ Itē eccͣi. xxxiiij. dr̄ ī molātis ex iniqͦ oblatō ē macl̓ata. Et iteꝝ ꝗ offert de ſb̓ ſtātia pauꝑum qͣi ꝗ victimat filiū ī ꝯſpectu pr̄is. ⁊ iteꝝ

dona iniquoꝝ nō ꝓbat altiſſimus. cū ergo iſti nō habe ant niſi dona iniqͦꝝ: nō debēt eē accepta ab eccl̓ia q̄ reci pit iure altiſſimi. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ decime quedā ſunt p̄diales ⁊ quedā ſunt ꝑſonales. decīe v̓o p̄diales ⁊ ꝗcꝗd occaſiōe p̄dioꝝ ſolebat eccl̓ie ꝑciꝑe: pn̄t eccl̓ie pete et a iudeis r dioꝝ q̄ ab eis poſſidēt̉. ſic̄ habet̉ exͣ de deci mis. de terris. vbi dr̄. ꝙ iudei ꝯpellendi ſunt ad decīas ꝑſoluēdas de terris quas colūt. vl̓ ad poſſeſſiones peni tus renūciādas: ne forte eccl̓ie illa occaſiōe ſuo iure va leāt fraudari. Sil̓r habetur exͣ. d̓ vſur̄. ꝙͣto. vbi dr̄. ꝙ iu dei cōpellēdi ſunt ad ſatiſfaciēdū ꝓ d̓cimis ⁊ oblatōibꝰ debitis qͣs a xp̄ianis de domibꝰ et poſſeſſionibꝰ alijs re ciꝑe ꝯſueuerūt. vt ſic eccl̓ie ꝯſeruēt̉ indēnes. nō ꝙ d̓ vſu ris aliqua accipiāt̉ ſiue de illicitis acꝗſitis. vel ꝙ obla tōes recipiāt̉ ī eccl̓ia ab ip̄is iudeis. ſꝫ de licite acꝗſitis ab eis rōe domoꝝ qͣs incolūt. ne eccl̓ia enormiter ledat̉ ſi tn̄ honeſtas eccl̓ie ī hac ꝑte ẜuet̉. ſi v̓o repugnaret ho neſtati nec enormit̉ leſa eēt eccl̓ia: ad vitatōem ſcandali eēt ſuꝑſedēdū. ⁊ ꝑ hoc pōt ſolui obiectū ī cōtrariū qꝛ de vſuris inqͣtū hmōi nō pt̄ eccl̓ia decimas vel oblatōnes pete̓. Et lꝫ terre de vſuris eēt empte nihilominꝰ eccl̓ia pt̄ pete̓ decimas. qꝛ ille ꝗ vendidit nō poterat vēde̓ niſi habebat iuris. res aut ip̄a trāſit cū onere ſuo. ¶ Ad ſecūdū dd̓m. ꝙ lꝫ oblatōes vel dona non ſint accepta a deo inꝙͣtum ab iniꝗs offerūt̉. ea tn̄ q̄ debēt̉ rōe qͣ debēt̉ ſūt accepta ſi ſoluāt̉. vn̄ ẜm ꝗd accepta ſūt. ẜm ꝗd n̄ ſūt accepta. ip̄a tn̄ actio q̄ a ꝑuerſa volūtate egredit̉ nō eſt accepta. cū aūt ex rapina vel vſura aliꝗd offert̉ nō ē ac ceptū. qꝛ nō d̓ ſuo offert. ſꝫ reſtitutō eiꝰ inqͣtum ſic ē. eēt acce ¶ Nembruꝫ quartuꝫ Uarto querit̉ vtrū xp̄iani poſſint hr̄e iu deū vel ſaracenū mancipiū. qd̓ vidr̄ per hͦ qd̓ dr̄. xxiij. q. viij. diſꝑ. vbi dr̄ de ſaracēis ⁊ exͣ. d̓ iudeis. vbi dr̄ ꝙ iudei ſubmiſſi ſūt ex ꝓpria culpa ꝑpetue ẜuituti. gͦ xp̄iani pn̄t hr̄e iudeum vel paganū mancipiū. hͦ et̄ obtinet ꝯſuetudo ī ꝑtibꝰ re motis. ¶ Cōtra.xxviij. q. j. dr̄. quicūqꝫ ex his ꝗ baptiza ti ſunt āmodo infideliū ꝯſortia nō vitauerint et hi xp̄ia nis donētur ⁊ illi publice cedibꝰ deputēt̉. ⁊ ibidē. Nul lus clericꝰ aut laicꝰ cū iudeis habitet. ⁊ rōem vidr̄ apl̓s dice̓.j. corinth̓. xvj. Corrūpūt bonos mores colloquia pͦ ua. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ licitū ē xp̄ianū hr̄e ſubditū paga nū vel iudeū. nō tn̄ dꝫ hr̄e familiaritatē cū ip̄o. ſic̄ habr̄ exͣ. de iudeis. ad hoc. nimia em̄ familiaritas poſſet eſſe occaſio ꝑtrahēdi ad malū infidelitatis. ſi tn̄ ille volu erit fieri xp̄ianꝰ cū effectu: nō dꝫ ꝓhiberi. inſpiratio em̄ ſpūſſancti in hmōi nō ē repellēda. nec ꝓpter hͦ aufert̉ ſer uitiū dn̄i ſꝫ ſeruire dꝫ vl̓ al̓s ꝓcurari debet eiꝰ liberatio a ẜuitute. ¶ Ad obiecta at̄ in ꝯtrariū dd̓m ē ꝙ n̄ negat̉ ex ill̓ aucͣtibꝰ ſb̓iecto ẜuitutis ſꝫ cohibitō faīliaritatis. Queſtio. clxxxj. de Hereſi Onſequenter dicē dū ē de his pctīs ꝑ q̄ recedit̉ a debito cultū ſiue honore maieſtatis diuīe. Re cedit̉ aūt ꝑ apoſtaſiā. ſciſma et hēſim. q̄ tria pn̄t ſic diſtīgui vt hēſis attendat̉ receſſus a fide eccl̓iaſtica quā pͥus tenuit. ſciſma v̓o r̄ce ſus ab vnitate eccl̓ie. cū mēbrū ꝑtinaciter nō vult capi ti obedire. Apoſtaſia v̓o ꝓprie dicta ē temerariꝰ r̄ceſſus a ſtatu ordinis ſuſcepti ſic ē de clericis ī ſacris ordinibꝰ ꝯſtitutis. ꝗ de facto contrahūt. et de his qui iam clerici effecti ſunt clericatū poſtponūt. In oībꝰ at̄ his de hono rat̉ dei maieſtas quātū ī ip̄is ē ī male credēdo. qd̓ ad in tellectū pt̄ ꝑtine̓. vl̓ ab vnitate capitis ſe ſeꝑando qd̓ pͥn cipaliter ꝑtinet ad effectū vel honorē clericatꝰ r̄ijciēdo qd̓ ad effectū ꝑtinet maxīe. Primo gͦ dd̓m ē de he̓ſi. Se cūdo de ſciſmate. Tercio de apoſtaſia. ¶ Circa v̓o here
ſim pͥmo q̄rit̉ ꝗd ſit. Secūdo de differentia eiꝰ. Tercio ad qd̓ genꝰ ſeptē pct̄oꝝ reducat̉. Quarto vtrū ſit initiū oīm pct̄ōꝝ. Quīto d̓ quātitate pct̄i. Sexto ꝯͣ qd̓ p̄ceptū ſit ſpāliter. Septimo vtruꝫ hereſis ad oīa credibilia ſe extedat: an ſolū ad credibilia q̄ ꝑtinēt ad articl̓os fidei Octauo de oppoſitōe. Nono de neceſſitate hereſis. Deci mo de p̄uatōe coīonis hereticoꝝ ⁊ pena. Undecimo tolerātia ip̄oꝝ et oppoſito. Duodecio de duratōe hēſuꝫ Tredecimo de reuertētibꝰ ab hereſi. ¶ Mlēbrum primū D pͥmū qͦ q̄rit̉ ꝗd ſit hēſis in genē dic̄ ſic aug. in li. de vtilitate credēdi. tria ſunt ve lut finitima ſibimet in animis hoīm diſtī ctōe digniſſima. intelligere. crede̓. opina ri. q̄ ſi ꝑ ſeip̄a cōſiderent̉ ſic pn̄t diſtingui. pͥmuꝫ ꝑ ſeſ ſine vicio ē. ſecūd iqn̄ cū vicio. terciū nūqͣ ſine vicie hēſis cū ſit ſꝑ cū vicio: magis videt̉ appropinqͣre cum cū intellectu vl̓ credulitate. Hoc etiā videtur opi ex rōe ici ī eodē li. poſita. hēticꝰ ē ꝗ alicuiꝰ tꝑalis cō modi et maxime gl̓ie prīcipatuſqꝫ gr̄a falſas et nouas nes vel gignit vel ſeꝗt̉. cū gͦ hē̓ticus hereſim ſeqͣ hereſis erit opinio falſa odē li. qd̓ intelli debemꝰ rōi. qd̓ cred ati. qd̓ opinamur ē ror reſi ad opinionē redu hēſis ⁊ fidesē cit̉. In cō iter ſe. er go hēſ tinet̉ nfidelitate. ſꝫ infidelitas ē falſa cre dulita eria determīata.ſ. ꝯͣ veritatē q̄ ē ẜm pieta tē. gͦ hereſis ſub incredulitate ꝯtinet̉. ¶ Itē aug. ī li. ſu dicto. crede̓ tūc culpabile ē cū de deo aliꝗd indignū cre dit̉. ſꝫ oīs hēticꝰ ꝗd indignum de deo aſſerit aūt al gnū deaſſerit. gͦ hēſis ſub credulitate ꝯtinet̉. ꝯtineatur aliqn̄ ſub vno illoꝝ. aliqn̄ ſi tercio: videt̉ ꝑ hoc ꝙ aliqui hētici ucūtur ad a qd̓ nō ē aſſer lū ī his q̄ ꝑtinēt ad fidē ex ꝗbuſdā ſic̄ fuit de manicheis. ſꝫ intellectꝰ innitit̉ rōi. gͦ hmōi ac ceptio dicet̉ intellectꝰ. ⁊ ſic he̓ſis ſub intellectu ꝯtinet̉. Alij aūt inducūt̉ ad ꝯſentiēdū. ī talibꝰ em̄ aucͣtibꝰ ma le intellectis ſꝫ credulitas innittit̉ aucͣti: gͦ hereſis cū ſit talis acceptio erit ſub credulitate. ¶ Itē alij inducūtur ex rōibus apparentibus ex quibꝰ gignit̉ opinio falſa. ſic errāt. gͦ hereſis ꝯtinet̉ ſub opinionē ẜm hoc. ¶ Sꝫ ꝯͣ hͦ videt̉ dice̓ bern̄. in li. ad euge. vbi diſtīguit inter intel lectū ⁊ fidē et opinionē. Intellectꝰ ē ex veriſſimis rōibꝰ rei cuiuſcūqꝫ certa ⁊ manifeſta noticia. fides aut ē volū taria q̄dā et certa p̄libatio nōduꝫ ꝓpalate veritatis. opi nio v̓o eſt qͣi ꝓ vero habere aliquid qd̓ falſuꝫ eē neſcias Item intellectꝰ rōni innitit̉. credulitas aucͣti: opinio v̓o ſola in ſimilitudine ſe tuet̉. hereſis ergo cū elongata ſit a veritate nec ſub intellectu nec ſub fide cōtinebat̉ ſꝫ ſub opinionē ſolū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ hereſis in ꝑte reſpicit affectū. et in ꝑte intellectuꝫ ſicut et fides. quo ad hoc reſpicit affectū ē in genere peccati. peccatū em̄ ē in vo tate. quo ad hoc aūt ꝙ reſpicit intellectū ē ī genere fal ſe credulitatis. ⁊ ex opinione originē trahit. ¶ Ad obie ctū aūt dd̓m. ꝙ lꝫ opinio nūqͣ ſit ſine vicio. nō tn̄ hereẜ ē opinio eēntialiter. dr̄ em̄ opinio eē cū vicio ſemꝑ. quia ē cū formidine alterius ꝑtis. formido aūt penā quādā dicit et quo ad hoc ē ibi viciū. credere aūt nō ſꝑ ē cū vi cio ſꝫ tunc cū creditur qd̓ nō eſt credendū. ⁊ hoc mō he reſis eſt ſub credulitate. nō ꝙ ſemꝑ innitat̉ aucͣti nō be ne intellecte: ſꝫ etiā rōni apparēti. et quo ad hoc vicinat̉ cū opniione. ¶ Ad ſecūdū dicēdū. ꝙ cū dr̄ ꝙ hereticus gignit nouas opiniones vel ſeꝗtur. opinio accipitur ibi ꝓ aſſertōe ſiue ꝓ acceptōe que coīs ē credulitati. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ cū dic̄ aug. ꝙ credere debet̉ aucͣti. opinio v̓o errori. nō accipit credere ꝓut ē cōmune credulitati vere et falſe ſed ꝓut ꝯuenit fidei. opinio autē nō accipit̉ ibi ꝓ acceptōe vnius ꝑtis cū formidine alterius. ſed ac cipitur ꝓ opinionē ẜm ꝙ cōmune ē ad falſaꝫ credulita tem. et ſic hereſis pōt dici opinio. ¶ Ad illud v̓o quod

.clxxxj. Queſtio
obijcit̉ ꝙ hereſis aliqn̄ ſit ſub intellectu. aniqn̄ ſub cre dulitate. aliqn̄ ſub opiniōe. dd̓m ē ꝙ ſi accipiat̉ intelle ctꝰ ẜm intentōeꝫ bern̄. et credulitas ꝓ fide: nō erit hē̓ſis ſub altero illorū ſꝫ tm̄ ſub opinionē. Si v̓o intellectus large acciperet̉ ⁊ credulitas: tūc poſſꝫ hereẜ ſub intelle ctu vel ſub credulitate ꝯtineri. nō ſic aūt vidr̄ aug. in li. ſuo loqui de intellectu et credulitate: ſed ẜm ꝙ appropri antur. .§. j. Exinde queritur ꝗd ſit hereſis ẜm diffinitōem. Et ponit aug. talē diffini tōem in li. de vtilitate credēdi. hereticꝰ ē ꝗ alicuiꝰ tꝑalis cōmodi et maxīe gl̓ie prīcipatuſqꝫ gr̄a falſas opiniones ac nouas vel gignit vel ſequit̉. ¶ Sꝫ ꝯͣ hāc rōem obijcit̉ pōt em̄ aliꝗs ſimpl̓r credere aliꝗd qd̓ nō ē credēdum in his que ꝑtinēt ad fidē. nec tn̄ intentōe tꝑalis cōmodi vl̓ ncipatꝰ gr̄a. et ſi ꝑtīax ē ī hmōi credulitate hereticꝰ dr̄ lꝫ ab eccl̓ia nō ſit ſeꝑatus ꝑ ſnīam. dic̄ eī hiero. ſuꝑ epi ſtolā ad gal̓. quicūqꝫ ſcripturā aliter intelligit.i. cōtra rie ꝙͣ ſenſus ſpūſſancti efflagitat. lꝫ ab eccl̓a n̄ receſſerit hereticꝰ appellat̉. Itē. ij. ad coꝝ. iij. ſuꝑ illd̓. nō ꝙ ſuffici entes ſimꝰ ⁊cͣ. habet̉ ī glo. ꝙ fides ē cogitare de his que credēda ſunt cū aſſenſiōe recta. gͦ ꝑ oppoſitū hereſis ē cō gitare aliqd̓ de credibilibꝰ aſſenſione nō recta. ſꝫ hͦ pōt aliꝗs face et nō aliqua p̄dicta intentōe: gͦ ſuꝑuacuū vi det̉ eē in diffinitōe qd̓ dr̄ alicuiꝰ tꝑalis cōmodi ⁊cͣ. ¶ It̄ videt̉ ꝙ nō ſufficiat ad eē alicuiꝰ heretici ꝙ hec oīa ꝯcur rāt. ad hoc em̄ ꝙ iudicet̉ hereticꝰ. requirit̉ ꝙ ſit ꝑtinaꝫ ī opiniōe falſa ſiue in defenſiōe erroris: ſic̄ habet̉ ſuꝑ il lud.j. coꝝ. xj. Audio inter vos eē ſciſſuras. glo. ꝗ ī eccle ſia dei morbidū aliꝗd prauūqꝫ ſapiūt et reſiſtūt ꝑtinaci ter: prauaqꝫ ſua dogmata emēdare nolūt ſꝫ defenſare ꝑ ſiſtūt. heretici fiūt. ſꝫ hoc nō videt̉ ex p̄dicta diffinitōe. gͦ p̄dicta diffinitio n̄ ē ſufficiēs. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ nomen he̓tici aliqn̄ ſumit̉ coīter aliqn̄ ꝓprie. ⁊ aliqn̄ ꝓprijſſime. Coīter cū dr̄ ꝙ hereticus pōt dici quicūqꝫ ſcripturā ali ter intelligit ꝙͣ ſenſus ſpūſſct̄i efflagitat. ꝓprie ẜm ꝙ he reticꝰ dr̄ ꝗcūqꝫ alius tꝑalis cōmodi ⁊cͣ. ꝓprijſſime cū ſu peraddit̉ ip̄a ꝑtinacia in defendēdo falſitatē vel impu gnādo veritate. ¶ Et ꝑ hoc pōt intelligi qd̓ obiectū eſt. Tria em̄ cōcurrūt ad ꝑfectā hereſim ip̄a falſa creduli tas q̄ ē ex ꝑte rōis. et ꝑuerſa volūtas q̄ ē ex ꝑte ꝯcupiſci bilis: et ꝑtinax defenſio ſiue impugnatio ex ꝑte iraſcibi lis. Diffinitō aūt hiero. attēdit̉ ẜm primū. diffinitō v̓o aug. quo ad primū ⁊ ſecūdū. illa v̓o q̄ ponit̉ in glo. ẜm terciū attēdit̉ ſuppoſitis duobꝰ p̄cedētibꝰ. ⁊ pōt dici he reticꝰ ẜm diffinitōem hiero. lꝫ nō ſit hereticꝰ ẜm diffini tōem aug. et licet nō intēdit tꝑale lucrū vel tꝑalē gl̓iam aut prīcipatū: nihilominꝰ pōt incurrere pct̄m hereſeos ſꝫ hͦ dr̄ ꝓpter id qd̓ frequētiꝰ accidit. frequēter em̄ accidit ꝙ hec faciūt iſtis de cauſis. Si v̓o aliꝗs ignoranter cre deret qd̓ nō eēt credēdū de his q̄ ꝑtinet ad ſacrā ſcriptu rā. nō qͦ ad articl̓os fidei. nec ꝑtinaciter defenderet. im mo credēt ad catholicā fidē ꝑtinere: nō ē talis dicēdꝰ he reticus. vn̄ aug. in li. d̓ bap. ꝯͣ donatū. Si aliꝗs hoc idē ſentiat de xp̄o qd̓ fotinꝰ opinatꝰ eſt. ſꝫ in eccl̓ia catholica baptizat̉ et hͦ credat eē fidē catholicā. nōdū dico eē he reticū niſi manifeſta doctrina catholice fidei reſiſtē ma luerit. ⁊ illd̓ qd̓ tenebat elegerit. ¶ Ad ſecundū dd̓m ꝙ cogitare ꝯtrariū fidei cuꝫ aſſenſione ē pct̄m hereſeos lꝫ nō intēdat aliqd̓ p̄dictoꝝ. cū facit hec ſciēter. ſꝫ nō puni tur tā manifeſte ab eccl̓ia: niſi cum ſit ꝑtinaciter. ¶ Ad terciū dd̓m ꝙ illa rō heretici intelligit̉ de illo heretico ꝗ iā dignꝰ ē vt p̄cidat̉ ab eccl̓ia. quāta aūt debeat eē ꝑti nacia: in decretali ti. de hereticis determinatur. ¶ Membrum ſecundū Um iaꝫ dictū ſit de quidditate hereſeos. Secūdo querit̉ de differētia eiꝰ ad ea cuꝫ quibꝰ videt̉ ꝯuenire. ⁊ pͥmo de differentia
eius ad ſymoniā. videt̉ aūt ꝙ ſymonia ſit hereſis. dicit em̄ greg. in regiſtro. Quiſꝗs ꝑ pecuniā ordinat̉ ad hoc vt hereticꝰ fiat ꝓmouet̉ ex hͦ gͦ ꝙ ꝑ pecuniā ordinat̉ here ticus ē: ſꝫ talis ſymoniacꝰ inqͣtū hmōi ē hēticꝰ. gͦ ſymo nia ē hereſis. ¶ Cōtra. oīs hereticꝰ deuiat ab aliquo ar ticulo. nō ſic aut oīs ſymoniacꝰ: gͦ ſymoniacꝰ nō ē here ticus. ¶ Sil̓r pōt obijci de ſciſmate ꝙ ſit hereſis. dic̄ eī aug. nullū ſciſma ē niſi aliquā hereſim ꝯfingat vt recte ab eccl̓ia videat̉ receſſiſſe. gͦ ſciſmaticus ē heticus et ita ſciſma hereſis. ¶ Itē ſciſma dicit diuiſionē ſuo nomīe. hͦ etiā habet̉ ī noīe hereſis. niſi gͦ ſuꝑaddat̉ aliꝗd vtrobi qꝫ ꝑ qd̓ vnū differat ab altero: ꝯueniēter dicetur ſciſma hereſis. ¶ Itē quicūqꝫ deuiat ab aliqͦ articl̓o ſymboli ē ſciſmaticꝰ. ſymoniacus deuiat ab vno articl̓o. ab illo.ſ. ſanctā catholicā. et apl̓icā eccl̓iam. gͦ ſciſmaticꝰ ē hereti cus. ¶ Cōtra. hiero. ſuꝑ epl̓am ad gal̓. inter hereſim ⁊ ſciſma hoc eē arbitror. ꝙ hereſis ꝑuerſum dogma habꝫ ſciſma v̓o ab eccl̓ia ꝑiter ſeꝑat. ergo ſciſma nō ē hēſis. ¶ Itē hereſis ē ꝯͣ veritatē q̄ ē ꝯͣ pietatē. ſciſma v̓o ꝯͣ cari tatis eccl̓ie vnitatē. ſꝫ aliud ē eē ꝯͣ veritatē pietatis ⁊ ali ud ꝯͣ vnitatē eccl̓ie. ergo ſciſma nō ē hereſis. ¶ Itē vide tur ꝙ hereſis non differat ab ypocrifi. dr̄ em̄ ſuꝑ illud yſa. ix. diſperdet dn̄s ab iſrl̓ caput ⁊ caudā. glo. oīs he reticus ypocrita eſt. et dic̄ bern̄. ſuꝑ cātica. Nō ſufficit hereticos eē niſi cū ypocrite ſint vt ſit ſupra modū pec cās peccatū. videt̉ ergo ꝙ nō diſtinguat̉ pct̄m hereſeos a peccato ypocriſis. īmo ꝙ ypocriſis ſit de cōplemēto ip̄ius. ¶ Itē cū hoc nomē hereſis ſonet idē ꝙ diuiſio. ſic̄ dic̄ yſido. ꝓpter ꝗd magis appropriat̉ illi pctō qd̓ dirct̄e ē cōtra vnitatē fidei. ꝙͣ illi qd̓ impugnat vnitatē carita tis vel qd̓ ē cōtra vnitatē aliā ꝑ ſe et primo. ¶ Ad pͥmū dd̓m ꝙ nomē hereſeos aliqn̄ ſumit̉ coīter ⁊ aliqn̄ ꝓprie ẜm ꝙ coīter ſumit̉ ſic pōt dici ſymoniacꝰ he̓ticꝰ qꝛ ip̄o iu re ab eccl̓ia diuiſus. Si v̓o accipiat̉ ꝓprie ꝓut reſtrīgit̉ ad falſam credulitatē circa articl̓os vnitatis ī trinitate ⁊ incarnatōis: nō ē ſymoniacꝰ hereticꝰ. Pret̓ea. pct̄m hereſeos ē ī falſo mō credēdo ⁊ ꝑtinacit̓. pct̄m v̓o ſymo nie ē ī ꝑuerſe volēdo ꝯͣ ſacr̄oꝝ dignitatē. ⁊ ẜm hͦ differt hereſis a ſymonia. ¶ Ad hͦ aūt qd̓ obijcit̉ ſymoniā eē ꝯͣ aliquē articl̓m fidei dd̓m ē. ꝙ nō ē directe ꝯͣ credulitatē alicuiꝰ articl̓i ſꝫ ex ꝯſequēti. eo eī ꝙ ponit̉ imp̄ciabile ſub p̄cio ꝯſeꝗt̉ vt nō ſit affectio debita reſpectu gr̄e eccl̓iaſti ce ex qͣ format̉ fides nec bn̄ credit̉ ille articl̓us ꝗ eſt de ſct̄itate eccl̓ie. ¶ Ad ſecūdū d̓o dd̓m. ꝙ ſciſma n̄ ē here ſis licꝫ ſit diſpoſitio ad hereſim ſic̄ dic̄ hiero. et diuidit̉ ſciſma ab hēſi ī hͦ ꝙ ſciſma ē ꝑ ſe ꝯͣ vnitatē q̄ ē in affectu caritatis ſiue pacis. hereẜ d̓o ꝯͣ vnitatē q̄ ē in intellectu ip̄ius fidei. Eſt em̄ ml̓tiplex diuiſio ſic̄ ml̓tiplex ꝯiūctō vna ē diuiſio q̄ opponit̉ ꝯiūctōi ꝑ fidē. eſt alia q̄ opponit̉ fidei ꝑ caritate. tercia q̄ opponit̉ ꝯiūctōi q̄ ē ꝑ gr̄am ſacͣ mētalē ſiue ꝑ gr̄am dignitatis eccl̓iaſtice. prima diuiſio dr̄ hereẜ. ſecūda ſciſma. tercia ſymonia. ¶ Ad obiectuꝫ ī ꝯtrariū dd̓m ē ꝙ ſi ſciſma n̄ ſit hereẜ. tn̄ diſpoſitio eſt ad hereſim. primo em̄ ē inobediēs capiti eccl̓ie. ſecundo ꝯtēptor ē clauiū. tercio ad hͦ ꝑuenit vt nō credat illū ar ticl̓m ꝗ ē de apl̓ica eccl̓ia. ⁊ ſic diſpoſitio ē ad he̓ſim. cū em̄ die nō eē obediēduꝫ eccl̓ie apl̓ice ſiue romane ī here ſim incidit. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ deuiare ab aliqͦ arti culo dr̄ dupliciter. vel ẜm ꝙ ē prīcipiū credēdi: ⁊ ſic de uiat hereticꝰ. vel ẜm ꝙ ē prīcipiū obediendi ⁊ ſic deuiat ſciſmaticꝰ faciēdo cōtrariū. ¶ Ad terciū v̓o dd̓m ꝙ licꝫ vtrūqꝫ ponat diuiſionē tn̄ differēs ē diuiſio. ⁊ lꝫ vtraqꝫ ortū habeat ab affectu: ad diuerſa tn̄ intēdit. hereſis er ad hͦ tēdit vt credat̉ qd̓ n̄ ē credēdū. ſciſma v̓o vt velit fa ce ꝯͣ ſuꝑioris mādatū. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ d̓ hereſi ꝯꝑatōe ad ypocriſim. dd̓m ē ꝙ int̓ ſe ꝯꝑant̉. nec ſeꝗt̉ ſi heticꝰ ſit ypocrita ad cooꝑimētū ſui erroris. ꝙ ꝓpt̓ hͦ hē ſis ſit ypocriẜ ẜm eēntiā. rōes v̓o q̄ inducte ſūt ī ꝯtrari uꝫ ad hͦ tēdūt. vt hēticꝰ ypocrita dicat̉ ꝓpt̓ pct̄i palliatō nē. n̄ ꝓpt̓ ip̄aꝫ pct̄i eēntiā. ¶ Ad vltͣ. v̓o dicendum ꝙ licꝫ multiplex ſit diuiſio tamen illa eſt principalis vbi de ſtruitur fundamentum chriſtiane religionis. tunc eniꝫ

ꝯſtuprat̉ ip̄a aīa vſqꝫ ad verticē. vn̄ dicit greg. Cū neꝗſ ſimi ſpūs vniuſcuiuſqꝫ aīam in pͣuis oꝑbꝰ inuoluūt. ſꝫ integritatē fidei viciare nō pn̄t. qͣi adhuc inferiora mē bra polluūt. qui aūt in fide corrupunt̉ vſqꝫ ad verticeꝫ ꝯſtuprātur. malignus eī ſpūs ab infimis membris qͣſi ad ſumma ꝑtingit. cū actiuā vitā polluens caſtā celſitu dinē fidei diffidētie morbo corrūpit. cū ergo diuiſio q̄ ē ꝯͣ fidē ponat alias diuiſiōes ꝑ ꝯn̄s et nō ecōuerſo. rct̄e nomen hereſis illi diuiſioni appropriat̉. Nembrū tercium Ercio querit̉ ad qd̓ genꝰ. vij. capitalium peccatoꝝ reducat̉. et vidr̄ ꝙ ad ſuꝑbiam dr̄ em̄. j. ad thi. vj. Si quis aliter docet et nō acquieſcit ẜmonibꝰ dn̄i nr̄i ih̓u xp̄i et ei que ẜm pietate ē doctrine: ſuꝑbus ē. ſꝫ hereticꝰ ē hmōi gͦ hereticus ē ſuꝑbus. radix gͦ hereſeos ad ſuꝑbiā vidr̄ reduci. ¶ Preterea hereſis ꝑficit̉ ī ꝑtinacia defendendi falſaꝫ opinionē ſic̄ ſupra habitū ē. ꝑtinatie aūt radix ē ſuꝑbia. et ita hereſis ad ſuꝑbiā reducit̉. ¶ Cōtra. vidr̄ reduci ad inanē gl̓iam vel cupiditatē ſic̄ elicit̉ a diffini tōe aug. cū dr̄. hereticus ē qui alicuiꝰ tꝑalis cōmodi ⁊cͣ cū gͦ motiuū ſit tꝑale cōmodū ſiue gl̓ia tꝑalis. r̄ducitur hereſis ad cupiditatē vel inanē gl̓iam. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ꝑ ſe loquēdo hereſis ad nullū. vij. peccatorū capitali iꝫ reducit̉. rōe tn̄ illa qͣ querit̉ prīcipatus ſiue gl̓ia: ad ſuꝑbiā ſiue inanē gl̓iam reducit̉. vn̄ yſi. in glo. vij deūt. de ſeptē gētibꝰ dic̄. ꝙ de ſcenodoxiā oriūt̉ ꝯtentōnes. ia ctātia. hereſis et p̄ſumptio nouitatū. ſꝫ hoc nō ē rōe vo lūtatis credendi aliꝗd diuerſum ab eo qd̓ credit eccl̓ia ſꝫ ꝓpter vanā gl̓iam cuiꝰ gr̄a credit diuerſum. ab alio at̄ dr̄ hereticꝰ et ab alio ſuꝑbus ſiue vane gl̓ioſus. ꝙ at̄ dr̄ hereticꝰ ſuꝑbus ꝑ cōcomitātiā dr̄. vel qꝛ aliqd̓ motiuū ad hereſim pōt eē ex inclinatōe ſuꝑbie. ¶ Ad ſecūdū v̓o dd̓m. ꝙ licet ꝑtinatia ꝑ ſe ſit ex ſuꝑbia animi ſiue ex va na gl̓ia. tn̄ ip̄a diuiſio ī credēdo q̄ p̄cedit nō oportet ꝙ originē habeat a ſuꝑbia. ¶ Membrum quartū Uarto querit̉ vtrū hereſis ſit initiū oīm peccatoꝝ. ⁊ vidr̄ ꝙ ſic. fides em̄ et hereſis ſunt oppoſita. ſꝫ fides ē initiū oīm bonorū nxis haccoaēʰᵈᵈoſitū hereſis ē initiū oīm malorū it qd̓ dicit aug. ī li. de fide ad petrū. qͣ litas male vite ab infidelitate incipit. ſꝫ q̄ ē maior infide litas ꝙͣ hereſis. maius em̄ malū ē pꝰ agnitā vitā verita tis retroire: ꝙͣ eā nō ꝯgnoſcere. ¶ Ad idē et̄ facit qd̓ dr̄ .jͣ. ad thi. vj. ex ꝗbꝰ oriūtur inuidie. cōtentōes. blaſphe mie ⁊cͣ. vbi videt̉ dice̓. ꝙ ex hereſi illa mala oriūtur. et ita hereſis ē initiū maloꝝ. ¶ Itē ꝑ obſtinatōem hereſe os redeūt peccata ſic̄ dicit aug. in. iij. li. ꝯͣ donatiſtos. ſꝫ qd̓ ē prīcipiū reditꝰ pct̄oꝝ: ē initiū peccatoꝝ. gͦ hereſis ē initiū peccatoꝝ. ¶ Cōtra. vlt̓. ad gal̓. Inter oꝑa carnis enumerātur diſcēſiones ⁊ hereſes. nō vt prīcipia oꝑum ex quo vidr̄ ꝙ hereſis nō ē initiū oīm peccatoꝝ ſꝫ quod dā mēbrū in corꝑe peccati. ¶ Ad idē facit. ꝙ materia hu ius pct̄i ſeiuncta ē a materia alioꝝ peccatoꝝ. quoꝝ aūt materia ē ſeiuncta nec alia depēdet ab alia. peccata di cūtur ſeiūcta nec vnū dr̄ ab altero originē ducere. r̄ſtat ꝙ hereſis nō ē initiū peccatoꝝ. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ non quit̉ ſi fides ē fundamētū oīm bonoꝝ: ꝙ hēſis ſit ini tiū oīm maloꝝ. hereſis em̄ dicit ſpēm quādā infidelita tis. infidelitas aūt ē primū oppoſitū fidei. ſꝫ neqꝫ de illo ſequit̉ ꝙ ſit initiū oīm maloꝝ ſꝫ ꝙ in genere maloꝝ dic̄ vltimū defectū. pn̄t eī multa mala fieri manēte fide in formi quoꝝ nulliꝰ ē infidelitas initiū. ſꝫ ex eo dr̄ vltimꝰ defectus qꝛ deſtruit fundamētū oīs boni. deſtructo aūt fundamēto deſtruit̉ edificiū ſpūale. ⁊ nō ē ſemꝑ ꝯſequē tia in ip̄a in hmōi oppoſitis: ſꝫ aliqn̄ ꝯſequētia ī ꝯtrario ¶ Ad ſecūdū dd̓m. ꝙ illud qd̓ dicit aug. ꝙ qualitas ma le vite ab infidelitate incipit. dupliciter pōt intelligi. vt
hec attēdat̉ ad ſuū oppoſitū ī ꝯꝑatōe qd̓ ē pͥmū ī genere bonoꝝ. vel in ꝯꝑatōe ad primū p̄ceptū decalogi. ī cuius trāſgreſſione ē illud peccatū. non ꝙ ſemꝑ mala vita ſit cū infidelitate. ſꝫ qꝛ pͥma mala vita ē ex infidelitate poſt originale peccatuꝫ. nec ex hͦ ſeꝗtur ꝓpter hͦ ꝙ hereſis ſit initiū male vite. nō em̄ vniuerſaliter dīc infidelitatē ſꝫ quādā ꝑtem ⁊ nō primā. ¶ Ad terciū v̓o dd̓m. ꝙ illud n̄ dr̄ vniuerſaliter de oībꝰ peccatis: ſꝫ de ꝗbuſdā ad q̄ ma gis inclinat hereſis. ¶ Ad quartū dd̓m. ꝙ licꝫ reditu pct̄oꝝ fiat ꝑ hereſim. hoc nō ē niſi ꝓpter enormitatē illꝰ peccati. nec dr̄ ꝑ eēntiā redire ſꝫ ꝑ quādā reputatōem ꝓ pter quoddā vincl̓m pct̄i. ſicut on̄dit̉ ī queſtiōe de redi tu pctōꝝ. ⁊ iō nō ſeꝗtur ꝙ hereſis ſit initiū pct̄oꝝ: licet ꝓpter enormitatem eiꝰ pcti redire dicātur. ¶ Mēbrum quintum Uinto querit̉ de quātitate huiꝰ pct̄i. ⁊ vi det̉ ꝙ ſciſma ſit maius peccatuꝫ eo. ꝑ hoc qd̓ dic̄ hiero. eo ꝙ maiori pena ē punituꝫ dic̄ em̄. tꝑe quo dn̄s priora delicta recenti bꝰ penaꝝ exemplis cauēda monſtrauit. ydolatria gla dio punita ē exuſtio liberi bellica cede ⁊ ꝑegrina capti uitate. ſciſma hyatu terre ſepultis atrocibꝰ viuis ⁊ ce teris celeſti igne ꝯſumptis. quis iā dubitauerit hͦ eē ſce leratiꝰ cōmiſſuꝫ qd̓ ē grauius punitū. ſciſma gͦ videtur eē maius ydolatria. ſꝫ ydolatria maiꝰ ē pct̄m ꝙ hereſis ¶ Itē plus ē deteſtatio ꝙͣ odiū. ſꝫ dn̄s deteſtat̉ pct̄m ſciſ matis. ſic̄ habet̉. vj. ꝓuer. hereſis autē videt̉ cadē ex te illoꝝ peccatoꝝ q̄ hꝫ dn̄s odio. gͦ ſciſma videt̉ eē gͣu pct̄m hereſi. ¶ Sꝫ ꝯtrariū arguit̉ ex hoc qd̓ accipit̉ ex epl̓a clemētis. vbi dr̄. ꝙ primū locū ī penis hn̄t illi qu aberrāt a deo. ſꝫ heretici ſunt tales. gͦ hęreſis primū lo cū tenet ī penis. gͦ ē maximū peccatū. ¶ Ad qd̓ dd̓m eſt ꝙ hereſis vno mō dr̄ eē gͣuiꝰ pct̄m ſciſmate. alio mō ſci ſma grauius hereſi. hēſis eī dr̄ grauiꝰ qͦ ad hoc ꝙ deſtru it directe fidē q̄ ē fundamētū totiꝰ religiōis xp̄iane. ſci ſma v̓o dr̄ grauiꝰ qͦ ad hͦ: ꝙ opponit̉ illi rei ꝑ quā dꝫ eſſe correctio oīs pct̄i. ⁊ hec ē vnitas mēbroꝝ eccl̓ie cuꝫ xp̄o capite. et ꝓpter hͦ dic̄ aug. in li. de bap. ꝯͣ donatiſt. ꝙ ē ī maniſſimū pct̄m cū dr̄ ꝓpter ip̄m ſeꝑatōis īmaniſſimuꝫ ſcelus ſiue ꝑmanſerint peccata ſiue ꝯtinuo dimiſſa redi erint. vt ad ſalutis pace et caritatis veniā exhortamur ⁊ iō ꝯtingit aliqn̄ ꝙ ſciſma magis punit̉ ꝙͣ hereſis. ma xime cū hereſis vnitatē eccl̓ie nō corrūpit ſꝫ ī ſua corru pta radice ꝑſiſtit: ſciſma aut ꝓcedit vſqꝫ ad eccl̓ie corru ptōem. et de tali loꝗt̉ apl̓s ad theſ. Niſi venerit p̄mum diſſenſio ⁊ reuelatꝰ fuerit filiꝰ ꝑditōis ⁊cͣ. ſi tn̄ tā hereſis ꝙͣ ſciſma ꝓgrediūtur vel equaliter ī ſua origine ſiſtunt ꝯſil̓em pena ſortiūtur. ſic̄ ī canoue habr̄. ⁊ ī pl̓ibꝰ libris ſuis expͥmit aug. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ ſciſma in ve teri legi maiori pena puniebat̉ ꝙͣ idolatria. ⁊ ita maius pct̄m vidēt̉. dd̓m ꝙ quātitas pene attēdit̉ tripl̓r. vl̓ ꝙͣtū ad ml̓titudinē puītoꝝ. vl̓ ꝙͣtū ad turpitudinē ſiue incō ſuetudinē pene. vl̓ ꝙͣtū ad acerbitatē. pct̄m gͦ idolatrie dr̄ gͣuiſſime punitū ſi attēdit̉ quātitas pct̄i ꝙͣtū ad ml̓ti tudinē punitoꝝ. maxīa eī ml̓titudo ppl̓i puīebat̉. ſciſma at̄ dr̄ gͣuiſſime fuiſſe punitū ꝓpt̓ inconſuetudinē pene vt magis abhorrerēt hoīes a capite eccl̓e r̄cede̓ a qͦ dꝫ. dē correctō ad ꝯẜuatōꝫ vnitatis eccl̓iaſtice nec tn̄ di ſmā maiꝰ pct̄m ꝙͣ idolatria. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m ꝙ tā hē ſis ꝙͣ ſciſma ē pctm̄ qd̓ dn̄s odit ⁊ d̓teſtat̉. vn̄ hēſis n̄ ꝯp̄ hēdit̉ int̓ illa pct̄a q̄ ꝯnūerāt̉ ī his pct̄is q̄ odit tm̄ dn̄s vn̄ mēdaciū qd̓ ibi ſumit̉ nō accipit̉ ꝓ mendacio hereſe os: ſꝫ ꝓ mēdacio qͦ hō mētitur ꝓximo ſuo. ¶ Nlembrum ſextum Exto q̄rit̉ ꝯͣ qd̓ p̄ceptū ſit ſpālit̉. Et vidr̄ ꝙ ſit ꝯͣ p̄ceptū pͥmū. hēſis eī ſuꝑſtitio q̄dā vidr̄ eē. vij. math̓. attendite a falſis ꝓph̓is glo. hētici ſunt ꝗ qͣdā pietatis veſte te cti ī huīlitate ābulāt ⁊ falſa religiōe. gͦ hēſis ē ſuꝑſtitō

.clxxxj. Queſtio
ſꝫ ſuꝑſtitio ē ꝯͣ primū p̄ceptum. xiij. ad ro. plenitudo le is ē dilectio ⁊cͣ. glo. q̄ ē de decē cordis. tange pͥmā vrdā ⁊ cedit beſtia ſuꝑſtitōis. cū gͦ ſuꝑſtitio opponatur p̄mo mādato: hēſis opponet̉ pͥmo mādato. ¶ Cōtra yſi do. ī glo. xx. exo. primū mādatū ꝓhibet ſurreptōes. ſecū dū errorē. terciū ſeculi amorē. cū gͦ hereſis ſit error: opp net̉ ſecūdo mādato. ¶ Preterea pōt aliꝗs crede̓ ſiue aſ ſerere ꝙ fornicatio vel furtū nō ſit mortale pct̄m ⁊ hͦ ꝑti naciter defendere: ⁊ ſic erit hē̓ticus. nō gͦ heſis tm̄ oppo nit̉ p̄ceptis prime tabule ſꝫ etiaꝫ p̄ceptis ſecūde tabule. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ hereſis pōt opponi pͥmo p̄cepto pͥme tabule ⁊ ſecūdo. rōe gͦ eiꝰ ꝙ ꝯtingit eē hēſim circa trini tatē vl̓ circa vnitatē diuine eēntie: opponit̉ p̄mo p̄cepto ⁊ ẜm hūc modū pōt hēſis ſub vana religione ſiue ſuꝑſti tōe rehēdi. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ opponit̉ ſecūdo p̄cepto. hͦ ē rōe qͦrūdā hereſuꝫ in ꝗbꝰ errat̉ circa xp̄i hu in aſſumūt nomē dei inuanū qd̓ ē ꝯͣ p̄ce ptū ſ le. et hoc mō ꝯtinet̉ ſub errore. ꝓpter er rorē ē tū ſecūdū. vl̓ aliter pōt dici. ꝙ he̓ſis opponi nit̉ pͥmo cepto ſimpl̓r. ſꝫ nō vniuerſaliter. ſꝫ rōe ſui ge neris. cū aūt dr̄ ꝙ error opponit̉ ſecūdo p̄cepto. hͦ intel ligit̉ de errore ꝗ nō opponit̉ fidei ſꝫ qui manet cuꝫ fide. qn̄.ſ. errat̉ circa veritatē et nō circa cultū diuine maie ſtatis. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ſecūdo dd̓m ē. ꝙ lꝫ hereẜ poſſit eē apud illū. qui aſſerit fornicatōem nō eē morta le pct̄m vel furtū nō eē mortale peccatū. hoc tn̄ ē ī rōe qͣ hͦ ē credibile. ⁊ hͦ ē acceptum ex ſacra ſcriptura ſpūſct̄o inſpirāte et eccl̓ia ſct̄a approbante. ⁊ ita reducit̉ ad hͦ vt opponat̉ p̄cepto prime tabule. ¶ Membrū ſeptimū Eptimo querit̉ vtrū hēſis ad oīa credibi lia ſe extendat. an ſolū ad credibilia q̄ ꝑti nēt ad articl̓m fidei. qd̓ vidr̄ ꝑ hͦ ꝙ hereſis opponit̉ fidei. fides at̄ ē circa veritatē ẜm pietatē. hēſis gͦ extēdit̉ ad oīa ea q̄ ſunt ī ſacra ſcript̉a. Un̄ hug. de ſanc. vic. Ueritas ẜm pietatē dr̄ ſacͣ ſcript̉a qꝛ ea docet ⁊ amādo ꝯplectit̉ q̄ ad religionē dei ꝑtinent error gͦ ſiue ſit ī fide ſiue ī moribꝰ hereſis dicet̉. ¶ Pre terea. aug. in li. lxxxiij. q. diſtīguit tria genera credibili um. quedā credūt̉ et nūꝙͣ intelligūt̉ ſic̄ ſunt hiſtorie. q̄ dā v̓o credunt̉ pͥus et poſtea intelligūt̉ ſic̄ ſunt articl̓i fi dei. yſaie. vij. ẜm. lxx. niſi credideritis n̄ ītelligetis. q̄dā v̓o ſimul credūtur ⁊ intelligūtur ſic̄ multa in li. ſap̄. fi. des gͦ cū extēdat ſe ad oīa iſta: ad tot aūt ad oppoſitū pr̄ ſe extende̓ hēſis: ad qͦt ſe extēdit fides. gͦ he̓ſis erit cir ca illa tria genera credibiliū. ¶ Cōtra. videt̉ ꝙ hēſis n̄ ſit circa illa credibilia q̄ ita credūt̉ ꝙ nūqͣ intelligūt̉ ſ cut ſūt hiſtorie. ſi eī hͦ eēt cū ſct̄i doctores diuerſa ſiue cō traria ſentiāt circa hiſtorias: ex alt̓a ꝑte he̓ſis cenſeret̉ ſꝫ n̄ cenſet̉: nō gͦ hēſis ē circa illd̓ genꝰ credibiliū. ¶ Sil̓ꝫ qdā ſct̄i ſenſerūt cōtraria de oꝑbꝰ. vij. dieꝝ. ex neutͣ tn̄ ꝑte ē hēſis. n̄ gͦ hēſis eſt circa credibilia illo mō. ¶ Sil̓r vidr̄ ꝙ nō ſit he̓ſis circa credibilia ſcd̓o mō. dic̄ eī aug. ī li. de vtilitate credēdi. ꝙ tūc crede̓ culpādū ē. cū de deo aliꝗd indignū credit̉: vl̓ de hoīe facile credit̉. ſꝫ pͥmū ꝓ prie ē ꝯͣ fidē. In ceteris v̓o rebꝰ ſi ꝗs credit ſi ſe id neſci re intelligat nulla culpa ē. cū at̄ d̓ deo aliqd̓ indignum credit̉ ē erroneū. cū aūt de hoīe: ſuꝑſtitioſum ſiue teme rariū. ẜm hͦ gͦ de xp̄o inqͣtū ē hō ſi aliꝗd nō recte creda tur nō erit hereſis. vtpote de paſſione vl̓ reſurrectōne et hmōi. gͦ cū iſta ſint credibilia ſecundo mō. nō erit hēſis circa oīa credibilia ſecūdo mō. ¶ Sil̓r videt̉ ꝙ nō ſit cir ca credibilia q̄ ſil̓ intelligūt̉ ⁊ credunt̉ ſic̄ ſunt pͥncipia. qm̄ ꝗcūqꝫ ē hēticus: deuiat ab aliqͦ articulo fidei. ſꝫ ille ꝗ crede̓t fornicatōeꝫ nō eē mortale: nō ꝓpter hͦ deuiat ab aliquo articl̓o fidei. īmo aliꝗs hn̄s fidē hͦ bn̄ poſſet cre de. gͦ n̄ ē hēſis circa illa credibilia. ¶ Itē aliqͣ ſil̓ credūt̉ ⁊ intelligūt̉ ſic̄ ſūt rōes hūane ſiue ſcie vel de numeris vl̓ de ꝗbuſcūqꝫ alijs diſciplinis. ſꝫ circa has n̄ ē hēſis. vn̄ hiero. ſuꝑ epl̓aꝫ ad thitu. Si ꝗs artē grāmaticā vl̓ dya
leticā vel al̓s nouerit nō improbamꝰ. ſcīe em̄ ſunt verita tis n̄ pietatis. gͦ he̓ſis ē circa credibilia q̄ ꝑtinēt ad v̓ita tē ẜm pietatē ſic fides. ſic̄ dictū ē. gͦ hēſis nō ē circa cre dibilia q̄ ſil̓ credūt̉ ⁊ intelligūt̉ ſiue ſint prīcipia ſiue rō nes vel ſcīe hūane. ¶ Sil̓r ī his q̄ ſunt circa diuītatē. dā cōtraria dixerūt. ꝗdā em̄ dixerūt ꝙ notōes ſic̄ pr̄i tas ⁊ generatō n̄ ſūt deꝰ ſꝫ ſūt aſſiſtētes. alij dixerūt con tͣriū. reſtat gͦ ꝙ aliqͣ iſtaꝝ opinionū ē falſa. vidr̄ gͦ ꝙ al illoꝝ ſit hēticus ſi ꝑtinacit affirmet. ꝗcꝗd eī ē ī deo de ē. pr̄nitas ē ī pr̄e ⁊ ē ip̄e pr̄. ꝑſona at̄ n̄ diſtīguit̉ ab eſſen tia. gͦ pr̄nitas ē deꝰ. ſi v̓o notio nō ē deꝰ ⁊ ē. ē igit̉ creatu ra. ꝗ gͦ dic̄ notōem eē deū ẜm hͦ creaturā dic̄ eē creatorē vidr̄ gͦ ꝙ alt̓a illarū aſſertōnum ſi fuerit ꝑtinax ē hēti ca. ¶ Ad qd̓ pōt dici. ꝙ hēſis ad tria genera credibiliū extēdit̉ ꝑ opoſitū fidei. tn̄ ẜm quādā anologiā. nā circa illa credibilia q̄ pͥus credūt̉ ⁊ poſtea intelligunt̉.ſ. circa articl̓os īuenit̉ pͥma rō fidei. ⁊ ꝑ oppoſitū ip̄a he̓ſis. Si mil̓r fides extēdit ſe ad illa credibilia q̄ ſil̓ credunt̉ ⁊ in telligunt̉. vt ꝙ fornicatio ē mortale pct̄m ⁊ hmōi. ⁊ per oppoſitū hēſis. Deīde fides extēdit ſe ad credibilia q̄ ſūt ī hyſlorijs vl̓ canone ſacre ſcript̉e ꝯtētis. ¶ Ad obiectū v̓o rn̄dendū ē. ꝙ ī ſacͣ ſcript̉a q̄dā ſunt ꝑtinacia ꝑ ſe ad fidē. q̄dā ad mores. hē ē extēdit circa ea q̄ ſunt fidei. ſꝫ qꝛ ī moribꝰ ſū ibilia ſic̄ dictū ē. c̄ca illa pōt h b̓itati ꝑtinacit̉ aſſerit̉. ali zattēdi ſ ud eī ē ſi fornici terat̉ ⁊ tūc fac̄ ꝯͣ p̄ceptū mora le. aliud d̓o ſi dicat n̄ eē pct̄m vl̓ n̄ eē morta le pct̄m. ⁊ hͦ ꝑtinacit̉ affirmet ꝯͣ doctrinaꝫ ſacre ſcript̉e. ſic eī cenſet̉ hēticꝰ. ¶ Ad ſecūdū d̓o dd̓m ꝙ alid̓ ē dicere hyſtoriā nō eſſe verā. et alid̓ ē exponē̓ hyſtoriā ſic vel ſic ⁊ opīari circa eꝰ expoſitōes. ille aūt ꝗ diceret hyſtoriaꝫ nō fuiſſe verā ⁊ ꝑtinacit̉: hēticꝰ iudicaret̉. ſꝫ ſic nō facie bāt ſct̄i opinātes de ſex diebꝰ. ip̄i eī n̄ deſtruebāt hyſto riā illā. īmo oēs ī illa ꝯcordabāt: different tn̄ ip̄aꝫ expo nebāt. qꝛ ꝗdā exponebāt eā de diebꝰ mat̓ialibꝰ. ꝗdaꝫ de ſpūalibꝰ. ſꝫ hͦ n̄ ē deſtrue̓ hyſtoriā ſꝫ expone̓. vn̄ tl̓es expo ſitōes ſūt declaratiue ſcript̉e. qm̄ dicūt hͦ ſct̄i rōibꝰ ad hͦ inducētibꝰ. Unde aug. ſct̄i pr̄es ꝙ ita diuerſa ſenſerūt a ſpūſct̄o ē. ꝯcordāt eī oēs ī hyſtoria qꝛ hyſtoria dic̄ tot fu iſſe dies. ſꝫ diſcordāt ī expoſitōe dieꝝ. vn̄ ex ſpūſct̄o mo uēt̉ ſct̄i ad iſtas expoſitōes ad ſcripture declaratōꝫ. ⁊ ſi ſit ibi aliqn̄ falſitas: hͦ n̄ ē ex natura hoīs pͥmitꝰ īſtituti ſꝫ ex pena dānati. In nat̉a eī pͥmo īſtituta n̄erāt opinio nes: nec er̄t ſil̓r ī gl̓ia. ſꝫ mō ſūt. qꝛ opinio īportat pena litatē. ¶ Ad t̓ciū dd̓m. ꝙ heſis ē circa illa pͥncipia q̄ ſūt ī ſacͣ ſcript̉a. cū.ſ. male credit̉ circa illa. ⁊ dico ꝙ n̄ oꝫ ꝙ oīs hēticꝰ deuiet ab articl̓o fidei. īmo ecōuerſo oꝫ ꝙ oīs ꝗ deuiat ab aliqͦ articl̓o fidei ſit hēticꝰ. nā ſic̄ fides n̄ ſo lū ſe extēdit ad articl̓os. īmo et̄ ad alia credibilia q̄ n̄ ſūt articl̓i. ſꝫ ſūt ſic̄ pͥncipia: ita dicimꝰ d̓ hēſi. vn̄ non oꝫ q̄ vbi ē hēſis ꝙ ibi ſit deuiatio ab aliqͦ articl̓o niſi ſit hēẜ circa credibilia q̄ pͥus credūt̉ ⁊ poſtea ītelligūt̉. circa q̄ ē hēſis ẜm ſuā pͥmā rōeꝫ. quēadmodū ⁊ fides. d̓ alijs at q̄ ſil̓ intelligūt̉ ⁊ credūt̉ cuiuſmōi ſūt rōes hūane ⁊cͣ. vt errare circa geometriā ⁊ hmōi bn̄ ꝯcedīꝰ ꝙ n̄ ē hēſis nec de hmōi tm̄ loꝗt̉ aug. cū dic̄ q̄dā ſil̓ credūt̉ ⁊ ītelligunt̉ ſꝫ q̄ ſūt qͣi pͥncipia q̄dā et ꝑ ſe nota ī theologia. quēadmo dū fornicatōꝫ eē mortale pct̄m ⁊ ſuꝑbiā. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉ de articl̓is: dd̓m ꝙ ſic̄ hmōi articl̓i n̄ credunt̉ de hoīe puro. īmo d̓ hoīe d̓o vnito. ita dicīꝰ ꝙ hēſis que ē ī male credēdo. circa iſta n̄ ē ī credēdo aliꝗd culpāduꝫ de hoīe puro: īmo d̓ deo hoīe vl̓ d̓ hoīe deo. ⁊ iō erroneū ē ꝙ male credit̉ circa illos articl̓os. ⁊ iō ē he̓ſis circa illa n eī ꝑtinēt ad fidē niſi qꝛ credūt̉ d̓ hoīe vnito deo. iō di cimꝰ ꝙ hēſis ē circa illa ſic̄ ⁊ fides. loꝗt̉ eī de hoīe puro cū dic̄. ē at̄ d̓ hoīe ſuſpicioſuꝫ ſiue temerariū. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ de notōibꝰ. dd̓m ꝙ ī tl̓ibꝰ n̄ ꝯtīgit eē pl̓es op niōes ſimul veras. īmo alt̓a ē nccͣia: alt̓a aūt falſa. qꝛ hmōi ꝑtinēt ad ſummā veritatē. ⁊ ꝓpt̓ hͦ ſi aliꝗs aſſere̓t. ꝙ hmōi notōes n̄ eēt deꝰ. alter at ꝙ eēt deꝰ: ille ꝗ di ceret notōnes eē deum ad veritatem reduceretur. alter autem ad falſitateꝫ. qm̄ n̄ contingit circa ea q̄ ad ſum

mā veritateꝫ ꝑtinēt cōtrarias aſſerere opiniones. qn ſꝑ altera ſit tenēda. altera reprobāda. Magiſtri aūt ꝗ cir ca hͦ opinabant̉: opinādo dicebāt nō cū ꝑtinatia aſſerē do ꝯͣ determinatōem eccl̓ie. vn̄ nō ſunt cenſendi heretici ſi em̄ dice̓t̉ ab eccl̓ia ꝙ illoꝝ vnū ſimpl̓r eēt tenēdū: acꝗ eſce̓t. beatus aūt bern̄. illi ꝑti aſſentit. ꝙ notō diuina ſit idem ꝙ deus. ¶ Nlēbruꝫ octauū. Ctauo querit̉ de oppoſitōe huiꝰ pct̄i. cū eī hereſis opponat̉ fidei: querit̉ cui pͥmo di recte opponat̉. vtrū.ſ. fidei formate vel in formi? ꝙ aūt fidei formate. vidr̄. fides em̄ formata ē fundamētū xp̄iane religiōis. ſic̄. j. corinth̓. iij. fundamētū aliud ⁊cͣ. glo. i. fides qͥ ꝑ dilectōeꝫ oꝑat̉ per quā xp̄c habitat in cordibꝰ. ſed hereſis directe deſtruit fundamētū xp̄iane religionis. gͦ pͥmo ⁊ ꝑ ſe opponet̉ illi ¶ Cōtra quicūqꝫ peccat pct̄o mortali cadit a fide forma ta inqͣtū hmōi. nec duꝫ tn̄ incidit ī hēſim. gͦ hēſis n̄ ē qd̓ primo opponit̉ fidei formate. ⁊ opponit̉ primo fidei for mate vel fidei informi. gͦ oppōit̉ pͥmo fidei īformi. ¶ Ad qd̓ dici pōt. ꝙ vtriqꝫ opponit̉ rōe ip̄ius fidei. cui ꝑ ſe ⁊ ꝑ mo onit̉. nec hͦ ē rōe fidei inqͣtū ē formata. nec rōne e informis. ſꝫ qꝛ deſtructa fide in ꝯꝑatōe ad credi tū. deſtruit̉ tā fides informis ꝙͣ formata. iō vrriqꝫ dr̄ op poni. ¶ Ratōe etiā p̄cedētis querit̉ cuꝫ fides. ſpes. cari tas ſint virtutes ad inuicē ꝯiūcte. et habeāt oppoſita pec cata.ſ. he̓ſim. ſciſma ⁊ deſꝑatōeꝫ. ꝓpter qd̓ duo ita gra uiter puniunt̉ pena tꝑali.ſ. hēſis et ſciſma. deſꝑatio aūt nō. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ nō ē ſil̓e de oppoſito ſpei ⁊ d̓ op poſitis aliaꝝ duaꝝ virtutū. oppoſita em̄ pct̄a duaꝝ v̓tu tū nō tm̄ ledūt ꝑſonā in qͣ ſūt: ſꝫ corrūpunt alias ꝑſonas ad modū lepre q̄ ē morbꝰ ꝯtagioſus. ſic̄ habr̄. vij. mat̉̄. attēdite ⁊cͣ. vbi dr̄. ꝙ hētici pietatis veſte ꝯtecti. venena to aīo et ītētōe nocēdi lupi ſūt. vel exteriꝰ ſi copia dat̉ ꝑ ſequēdo. vel interiꝰ corrūpēdo. ⁊ idē pōt dici de ſciſmati cis. deſꝑatio aūt ꝑ ſe ledit ꝑſonā ī qͣ e. ⁊ iō nō ita gͣuiter pun ena tꝑali in pn̄ti quēadmoduꝫ alia duo pct̄a. q ita eccl̓iaꝫ ſū orrūpētia iaxī nocum̄ti generatiua. ¶ Nlēbrum nonū. Ono querit̉ de neceſſitate hereſuꝫ. ⁊ vidr̄ ꝙ neceſſe ſit hēſes eē ſic̄ habet̉.j. corin. xj. neceſſe ē hēſes eē: vt ꝗ ꝓbati ſūt manifeſti fiāt. gͦ bonū ē hereſes eē. ¶ Itē aug. de ve ra relig. eccl̓ia catholica ꝑ totū orbē late diffuſa oībꝰ er rātibꝰ vtit̉ ad ꝓfectū. vtit̉ em̄ gētibꝰ ad materiā oꝑatōis icis ad ꝓbatōem doctrine ſue. ſciſmaticis ad do labilitatis ſue. iudeis ad comꝑatōem pulchri s ſue. alios gͦ inuitat. alios excludit. alios relin ꝗt. alios antecedit he̓ſis. gͦ ē expediens eccl̓ie catholice. ra. nō dicimꝰ d̓ alijs pct̄is ꝙ neceſſe ſit ea eē vtpo VI te fornicatōem vel ſuꝑbiā vel inuidiā. pari gͦ rōe nō di cet̉ ꝙ neceſſe ē hēſim eē. ¶ Pret̓ea hereſis ē maximi no cumēti ſic̄ habet̉ ad thi. ꝓphana ⁊ vaniloquia deuita multū eī ꝓficiūt ad impientē. ⁊ ẜmo eoꝝ vt cancer ſer pit. gͦ nō ē neceſſe hereſes eē. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ nomen huiꝰ qd̓ ē neceſſariū dr̄ ml̓tiplicit̓. vno mō dr̄ nccͣriū ꝗa impoſſibile ē alit̓ ſe hr̄e. ⁊ hͦ mō nō dr̄ hēſis neceſſariuꝫ ip̄i eccl̓ie. Alio v̓o mō dr̄ nccͣriū qd̓ ẜm ſe ē expediēs. et iſto mō iterū dr̄ neceſſariū. Tercio v̓o modo dr̄ nccͣriū qd̓ ẜm accidēs ē vtile. ad hoc eī vtile ē hereſes eē. vt ma gis declararet̉ veritas fidei catholice. ⁊ excutiat̉ pigri tia ab his q̄ ſe exercēt ī diuīs ſcripturis. vn̄ ī glo. ſuꝑ il lud. j. coꝝ. xj. dr̄. vtamur he̓ticis. nō vt eoꝝ approbem errores. ſꝫ vt catholicā doctrinā aduerſus eoꝝ inſidias aſſerētes: vigilatiores ⁊ cautiores ſimꝰ. ꝓſunt gͦ hereti ci nobis nō verū docēdo qd̓ neſciūt: ſꝫ ad veruꝫ q̄rēdum ⁊ apperiēdū catholicos excitādo. ꝑmittit gͦ diuina ꝓui dētia hereticos eē. vt pigritiā excutiamꝰ ⁊ diuinaꝫ ſcri pturā noſſe cupiamꝰ. vn̄ ī li. ſap̄. Filius eruditꝰ ſapiens
erit imprudēte aūt mīſtro vtet̉. ¶ Ad obiectū aūt in con trariū dicet̉ ꝙ nō ē ſimile oīno ī alijs pct̄is. ⁊ in iſto pec cato. Alia em̄ peccata etſi in ſe mala ſint. ex illis alio bonū eliciat deꝰ. tn̄ nō tātū quātū ex iſto pctō. ex actor em̄ iſtius peccati acquirit̉ exercitiū eccl̓ie. ſic̄ ex ꝑſecutō ne que a tyrānis infert̉. Un̄ aug. oēs inimici eccl̓ie vel errore cecati vl̓ malicia deprauati ꝓſunt. qꝛ ſi accipiū pt̄atem corꝑaliter affligendi exercet eius patiētiā. ſi pͥo male ſentiendo aduerſant̉ exercēt eiꝰ ſapīam. aduerſa rio em̄ mota. q̄ſtio diſcēdi extat occaſio. multa em̄ ad fi dē catholicā ꝑtinētia. dū hereticoꝝ callida inquietudīe exagitātur vt aduerſus eos defendi poſſint. ⁊ cōſideran tur diligētius: ⁊ intelligūtur clariꝰ. et p̄dicāt̉ inſtātiꝰ. ¶ Mēbrum decimuꝫ Ecimo querit̉ de priuatōe coīonis here ticoꝝ. Et querit̉ vtꝝ ſit coīcandū cū ip̄is vel no. Et videt̉ ꝙ no. ij. corinth̓. vj. exite de medio eoꝝ et ſeꝑamini ⁊ immūdū ne tetigeritis ⁊ ego recipiā vos. ⁊ loquit̉ ibi d̓ infidelibus p̄mittit̉ em̄. Nolite iugū duce̓ cū infidelibꝰ. cū ergo he retici ſint hmōi: nō ē cōmunicādū cū ip̄is. ¶ Itē dr̄. jͣ. cō rinth̓. v. ſi is qui nominat̉ inter vos fornicator aūt aua rus ⁊cͣ. cū his nec cibū ſumere: multo fortiꝰ gͦ nec cū here ticis. ¶ Itē hoc expreſſuꝫ ē exͣ de hereticis. ad abolendā et iterū excōmunicamꝰ ⁊cͣ. vbi habet̉ ꝙ hereticꝰ ſiue oc cultus ſiue manifeſtus ip̄o iure ē excōicatus. ¶ Cōtra. dr̄. xiij. math̓. ne forte colligentes zizaniā eradicetis ſil̓ ⁊ triticū. ſinite vtraqꝫ creſcere vſqꝫ ad meſſem. ⁊ exponit̉ a dn̄o. meſſis dr̄ cōſumatio ſeculi. ꝑ zizania intelligunt infideles ſiue heretici ſicut ꝑ triticū fideles. nō gͦ debēt ſeꝑari heretici a fidelibꝰ. ⁊ rō videt̉ ad hͦ ꝙ palea in pͥn cipio nō ſeꝑatur a tritico īmo melius triticū cum palea ꝯſeruat̉. a ſimili magis vidētur ꝯſeruari fideles ſi cum ip̄is maneāt heretici ad exercitiū. ¶ Ad quod dici pōt ꝙ duplex fuit ſtatus eccl̓ie. vnꝰ ſtatꝰ in qͦ multitudo erat hereticoꝝ. alter ſtatus ī qͦ nō erat multitudo hereticoꝝ p̄ualens multitudini catholicoꝝ. ¶ Itē quidaꝫ heretici ſunt occulti. quidā manifeſti. et iteꝝ quidā corrigibiles quidā incorrigibiles. Iterū fideliū quidā ſunt firmi ī fi de quidā infirmi. ẜm hͦ gͦ pōt dici. ꝙ cuꝫ fuit multitudo hereticoꝝ p̄ualens: nō fuit recedēduꝫ ab eis corꝑaliter maxime firmis in fide. Un̄ ſuꝑ illud. ij. coꝝ. vj. exite de medio eoꝝ. glo. nō corꝑaliter ſꝫ ſpūaliter. vt n̄ taceatis ſꝫ increpetis eoꝝ ſcelera. tolerādi em̄ ſunt mala ꝓ pace nec corꝑaliter ab eis recedit̉. ¶ Itē ibidē ſpūaliter non corꝑaliter recedere debemus a malis. quia maius ma lū in ſeꝑatōe cōmittimꝰ. Et iterū. ſi corꝑaliter r̄cedit ſu perbus ē et ſciſmaticus. vbi v̓o timet̉ de lapſu etiā ſeꝑa tio corꝑalis eſt vtilis. ne fides corrūpat̉ in infirmis per colloquia praua. ſalua tn̄ pace eccl̓ie hoc idem expedie bat ꝓ tꝑe quo fuit multitudo hereticoꝝ nō p̄ualens. ꝓ vtroqꝫ aūt tꝑe nō erat coīcandū cū ip̄is ſpūaliter. Ali qn̄ aūt nō ſubtrahitur cōmunio eccl̓iaſtica in ſacramē tis ꝓpter ml̓titudinē delinquētiū. ⁊ hͦ potuit eē ī primo ſtatu tꝑe tuliani. ¶ Aug. cōtra ꝑmenianū. cū idem mo bus plurimos occupauerit. nihil aliud reſtat bonis ꝙͣ dolor et gemitus. et glo. ſuꝑ illud math̓. xiij. Uis imus ⁊cͣ. multitudo nō eſt excōmunicāda nec principes popu li. ⁊ hoc ꝓpter ꝑiculū pacis ⁊ vnitatis eccl̓ie deſtruendo ī modernō nō ſic. In primo etiā ſtatu heretici occulti n̄ pͥuabātur a cōſortio eccl̓ie. In ſtatu autē moderno ⁊ hi ⁊ illi. ¶ Preterea. alia ē excōmunicatio generalis ⁊ alia ꝑſonalis. generali excōmunicatōe excōmunicātur here tici ſicut dictū ē. ꝑſonali v̓o nō excōmunicāt̉ niſi cum vi ctus fuerit. ⁊ hoc mō intelligitur illud. jͣ. corinth̓. v. ta lis em̄ dr̄ nominatus in aliquo delicto. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ī euāgelio. dici pōt ꝙ hoc intelligi pōt de occul tis hereticis quoꝝ hereſis deprehēdi nō pōt. tales em̄ ⁊ ſi priuētur a cōmunione ſacramentoꝝ generaliter. ꝑſo naliter tamē nō priuētur a cōſortio fideliuꝫ. nec gladio

Queſtio .clxxxj.
materiali extermīant̉: niſi hͦ fuerit qꝛ cū multitudine in fideliū manifeſtoꝝ inueniātur. et de talibꝰ pōt intelli illud. Sinite vtraqꝫ creſcere vſqꝫ ad meſſeꝫ. vel de malis catholicis hͦ pōt intelligi. vnde dic Rabanꝰ. hn̄s exem plum diſcretionis eqͣnimiter debes tolerare malos pro pter bonos. ẜm aūt ꝙ meſſis dr̄ tp̄us illud quo heretici ꝓpter ſuā corruptōeꝫ actiuā et manifeſtā abſcidēdi ſunt falce euangelica: ẜm hoc ꝑmiſſio intelligitur de tēꝑe illo quo non diſcernitur plene vtrū ſit hereticꝰ. cū aūt plene innotuerit eccl̓ie ſua corruptio: tūc p̄cidendꝰ eſt perſona liter ¶ Eſt gͦ attendendū ex p̄dictis. ꝙ multiplex eſt com munio. et ſimiliter multiplex coīonis p̄uatio ꝑ oppoſitū Eſt em̄ coīo ſpūalis que ē in ꝯſenſu v̓o vel interpretatīo et hoc modo accipitur in pͥma aucͣte. qm̄ nō eſt comnicā dum cū hereticis. Eſt iterū coīo in ſacramentis quō in telligitur tercia rō. et hoc mō etiā nō eſt cōmunicādū cū hereticis notatis ꝗ licet nō ſint notati ſiue noīati: tn̄ qͣn tum eſt de ſe pͥuātur effectu coīonis ſacr̄oꝝ. ſicut habet̉ decretali. Eſt iterū coīo fideliuꝫ in cibo et potū et hmōi. et iſta coīone p̄uātur illi ꝗ preciſi ſunt ab eccl̓ia noīatim Eſt iterū coīo corꝑalis ſiue vocalis ſicut eſt cohabitatō nis ī eadē ciuitate ⁊ talis coīonis pͥuatō in pͥncipio non fiebat ꝓpter multitudinē hereticoꝝ. ⁊ adhuc etiā in alio bus ꝑtibꝰ nō fit huiꝰ p̄uatio. ſi tn̄ aliquibꝰ timeret̉ de la pſu: ſecurius eſſet nō cohabitare ꝓpter ꝯtagionem pct̄i. ⁊ ꝑ hanc diſtinctōeꝫ pn̄t ſolui q̄ obiecta ſunt. ¶ Nembrum vndecimū Ndecimo querit̉ de tolerātia hereticorum ſine oppoſito. ad qd̓ ſic math̓. xiij. Ne forte ticū: ſinite vtraqꝫ creſcere vſqꝫ ad meſſem. colligentes zizaniā eradicetis ſimul et tri zizania ſunt heretici. meſſis ē ꝯſūmatio ſeculi. gͦ toleran di ſunt vſqꝫ ad ꝯſūmatōeꝫ ſcl̓i. ¶ Contͣ gal̓. v. modicū fer mentū totā maſſaꝫ corrumpit. glo. Doctrina ꝑuerſa ab vno incipiēs. vix duos aut tres primuꝫ in exordio reꝑit auditores: ſꝫ paulatim vt cancer ſerpit. et iuxta vulgare puerbiū vniꝰ pecudis ſcabies ꝯmaculat gregē. gͦ et ſcin illa ſtatī vt apparuerit extinguēda eſt. ⁊ fermentū a maſ ſa vicina ſe mouendū: ⁊ ſcabioſuꝫ aīal a caulis ouiū ex pellendum ex hac auctoritate videt̉. ꝙ heretici extirpā di ſunt ⁊ nō tolerādi. ¶ Item eccͣi. xj. ab vna ſcintilla au getur ignis. gl. interli. ab vniꝰ heretici malicia multorū ꝑditio. gͦ ſi non eſt toleranda ꝑditio multoꝝ fideliū: non erit toleranda malicia hereticoruꝫ. ¶ Dicendum ꝙ aut heretici ſunt occulti aut manifeſti. et ſimiliter diſtinguē da eſt duplex meſſis ⁊ duplex falx. ſcilicet falx eccleſie in preſenti: ⁊ falx dei in futuro. ſi gͦ ſunt heretici occulti qui nō corrūpant alios. nec ſint eccleſie manifeſti vel agniti tolerandi ſunt vſqꝫ ad falcem dei in futuro et non occidē di. Auguſ. in li. de vera religi. poſſet eos area dominica vſqꝫ ad tempus vltime ventilatōnis vt paleas ſuſtinere niſi vēto ſuꝑbie nimia leuitate ceſſiſſent ⁊ ſeſe a nobis et alios multos vltro ſeparaſſent. Unde aug. in li. de vera religi. qꝛ in hac area pro voluntate quiſqꝫ vel palea vel frumentū eſt. tādiu ſuſtinet̉ pct̄m aut error cuiuſlibet: do nec aut accuſatorē īueniat aut prauā opinioneꝫ pertina ci animoſitate defendat. ecce patet ꝙ pertinatia animi facit hereticum. et etiam patet ꝙ non ſit manifeſtus vel ꝯuictꝰ. ī eccl̓ia tolerandus ē ⁊ dimittendꝰ vſqꝫ ad iudici um. Un̄. j. coꝝ. v. modicū fermenti ⁊cͣ. glo. ſi ꝗs pt̄atē hꝫ et quem ſcit reū abijcere vel ꝓbare nō valet īmunis eſt: et iudicis nō eſt ſine accuſatore damnare. ſi autē cogno ſcat in ſecreto aliquē eſſe hereticum. non ꝓpter hoc vitan dus eſt publice: ſed non expedit alicui inſecreto coīcare. ne corrumpatur ex doctrina ipſius. Qualiter aūt puniē di ſunt determinat̉ extra de hereticis ad abolendaꝫ vbi dr̄. quicunqꝫ fuerint manifeſte in hereſi deprehenſi ſi cle ricus eſt vel cuiuſcunqꝫ religionis obumbratōe fuſcatꝰ: totius eccl̓iaſtice ordinis p̄rogatiua p̄uet̉. et ſic om̄i offi cio et bn̄ficio ſpoliatur eccl̓iaſtico. ſecularis relinquitur.
arbitrio pt̄atis aīaduerſione debita puniēdus: niſi cōti nuo poſt dep̄hēſionē erroris ad fidei catholice vnionē re currat: et errorē ſuū ad arbitriū ep̄i regioīs illiꝰ publice cōſenſerit abiurare ⁊ ſatiſfactōem ꝯgruā exhibe̓. laicus aūt niſi ꝓut dictū eſt abiurata hereſi et ſatiſfactōe exhi bita cōfeſtim ad fidē cōuerterit orthodoxā. ſecularis iu dicis arbitrio r̄linquat̉. debitā recepturꝰ ꝓ qualitate fa cinoris vltionē. Punit̉ aut hereticꝰ ml̓tiplicit̓ excōica tōne. depoſitōe ſic̄ hēt̉ ī illa decretali adabolendā. ⁊ diſ. xl. ſi papa. Punit̉ etiā rerū ablatōe. vn̄ dīc aug. cōtͣ par menu. locus qͦ impia ſeꝑatio cōgregat̉. in fiſcū rediga Sunt et alie vltōnes generales ꝗbꝰ ei vl̓ faciēdi teſtamē tū vel ꝑ donatōnes aliꝗd cōferēdi facultas adimit̉. vel ex donatōibꝰ aut teſtamētis ꝗd capiēdi. ¶ Sꝫ q̄rit̉ vtrū viri xp̄iani auctoritate ꝓpria poſſint ab eis auferre bo naͣ que habent. qd̓ videtur. eccleſia em̄ videtur eis dare generalē auctoritatē vt excōicent eos. cōcedit etiā talibꝰ idem priuilegium qd̓ accedentibꝰ in terre ſct̄e ſubſidiuꝫ eſt cōceſſum. extra eodem excōicamꝰ. et. xxiij. q. v. ſi vos. vbi dicit̉. illi qui vos ꝓ tanto ſcelere tam leuiter damno rū admonitōibꝰ vel locoꝝ vel honoꝝ vel pecuīe priuati on deterrēdos cohercendoſqꝫ decreuerūt. vt cogitantes quare iſta patiamī ſacrilegiū vr̄m ꝯgnitū fugiatis ⁊ ab eterna liberemī: diligētiſſimi rectores pijſſimi cōſultoēs deputātur. qd̓ etiā ꝓbatur ꝑ hoc qd̓ dicit̉ in deut̓. ſi au dieris in vna ex ciuitatibꝰ ⁊cͣ. xxiij. q. v. ſi audieris. ⁊. q. vij. legi. et occidit ꝑlimees. verūtamē ſatis videtur tutū ꝙ ſemꝑ fiat ex ſpāli edicto vel principis vel eccleſie. ne vel ex cupiditate vel vltione potiuſꝙͣ ex iuſticia vel obe dientia hec facere videantur. xxiij. q. j. quis culpatur. et q. ij. c. j. ij. et. q. iij. ſex dr̄e. ¶ Nlembruꝫ duodecimū Uodecimo q̄ritur vtrū aliqd̓ tp̄us erit in quo nō erūt heretici vel occulti vel maīfe ſti? et videtur ꝙ cōueniat aliqd̓ tp̄us eē. cū em̄ fides multiplicat̉ in cordibꝰ fideliuꝫ: oppoſitum ſcꝫ infidelitas minuet̉. gͦ cum erit fides ī ſum mo: oīno tolletur hereſis. ſꝫ cū plenitudo gentiū intrabit tunc erit fides in ſummo ꝙͣtum ad multitudinē creden tiū. ergo tunc oīno aufertur hereſis. ¶ Sed vr̄ cōtrariū ꝑ hoc qd̓ dicitur math̓. xiij. Sinite vtraqꝫ creſcere vſo ad meſſem. meſſis aūt dicitur ꝯſūmatio ſeculi. ergo he retici qui ꝑ zizaniā intelligūtur vſqꝫ ad cōſūmatōem ſe culi durabūt. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ id qd̓ dicitur in glo. ſuꝑ illd̓ yſā. vij. hec dicit dn̄s deus ⁊cͣ. glo. ꝙͣdiu ſta bit mūdus: et que ſunt eius ī finibꝰ ſuis. ſapīa ſecularis et hereticꝰ ſermo dn̄abūtur. cum aūt finis mūdi aduene rit: vniuerſa ſaluētur. ex quo accipitur ꝙ ſemꝑ erūt ali que hereſes vel malicie hoīm ad exercendā patientiam fideliū et ſapīam. ¶ Ad obiectū aūt in contrariū dicēdū eſt ꝙ licet augeatur fides quo ad multitudinē credētiū cum plenitudo gentiū intrauerit. nō neceſſe tn̄ eſt oīno hereſim tolli. illa em̄ plenitudo intelligitur ꝙͣtuꝫ ad ſin gula tum ad ſingulos homīes. Nec hoc ē dr̄. vij. yſa. nō erit i d et nō ſtabit. vbi dicit̉ adiuuāte nō ſtabit cōcilium eoꝝ. hoc eī in eualebit cōtra eccleſiam. et non negat̉ ſſit remanere vſqꝫ ad finem mun di ſic̄. ularis. finis aūt mūdi large pt̄ accipi. lembrum. xiij. Erciodecīo q̄rit̉ de reuertētibꝰ ab hereſi. vtrū ſint recipiēdi ⁊ qūo? ⁊ vidr̄ ꝙ nō ſint recipiēdi. delīquētes em̄ cōtra fūdamētuꝫ ccl̓ie. īdigni ſūt gr̄a eccl̓ie. gͦ n̄ ſūt recipiē di. ¶ Preterea lila decre. adabolēdā dr̄ ꝙ ſi aliꝗ pꝰ abiu ratō poſt purgatōꝫ factā ab de īfamīa ꝰ cri mīs uerint. inabiuratā hereſim recio ccl̓ari iudicō ales ſunt recipiēdi ab eccl̓ia. aūt h̓ gͦ ē ꝓpt̓ abiuratōꝫ aūt ꝓpt̓ ip̄am hereſim. ſi ꝓpter

abiuratōneꝫ. p̄ari ratōne eſſet in abiuratione alia: ſed hͦ falſum. reſtat gͦ ꝙ hoc eſt ꝓpter hereſim: gͦ prima etiā vi ce non eſſet recipiendus. ¶ Contra. eccl̓ia nulli claudit gremiū redeundi: ergo talibꝰ nō eſt claudere gremium. ¶ Item dr̄ in math̓. xviij. ip̄i petro a dn̄o. ꝙ ſi peccauerit frater in ip̄m. nō tm̄ dimittendū eſt ſepties ſꝫ etiā ſeptua gies ſepties: ſꝫ illud ē maximū pct̄m in membruꝫ.ſ. here reſis. gͦ p̄latus eccl̓ie ꝗ ꝑ petrū deſignat̉: nō tm̄ debet di mittere ſepties: ſꝫ etiā ſeptuagies ſepties. ¶ Ad qd̓ dici pōt. ꝙ redeūtes ab hereſi ẜm debita ꝯditōem recipiendi ſunt: pͥmo ad vnitatē eccl̓ie et ſi nō ad oīa bona ſua recu peranda ſicut ſupͣ habitū ē. extra. eodē. v̓gentis. vbi loꝗ tur de pena hereticoꝝ. ſi v̓o poſtea dep̄henſi fuerint reci diuaſſe in eandē hereſim: nō recipiunt̉. hoc aūt eſt ꝓpter crimīs abhomīatōeꝫ: et vt alij timeant ſil̓e attemptare. ¶ Ad illud v̓o qd̓ primo ob̓m eſt. ꝙ licet delinquat ꝯtra fundamentū eccl̓ie. tn̄ ſi velint reuerti pͥma vice ſunt re cipiendi: vt on̄dat̉ pietas matris eccl̓ie erga illos ꝗ ali qn̄ erant filij. vt faciat qd̓ in ſe eſt. ꝙ aūt dep̄henſi ſcd̓o n̄ ꝯſequunt̉ effectū miſcd̓ie: hoc eſt ꝙ timet̉ eoꝝ obſtinatio ⁊ membroꝝ eccl̓ie ꝑ ip̄os corruptio. nec hͦ eſt ꝓpter ꝑiuri um tm̄ vel ꝓpter hereſim tm̄: ſed ꝓpter vtrūqꝫ. ex qͦ timet̉ maiꝰ damnū eccl̓ie. ¶ Ꝙ aūt dr̄ ꝙ eccl̓ia nō claudit gre miū redeunti hoc intelligi pōt ſi ſtatim in pͥma vice rede at. ¶ Ad aliud v̓o dicendū. ꝙ illud qd̓ dicit̉ de petro non intelligit̉ de peccātibꝰ pct̄o hereſeos. hoc em̄ pct̄m ē qͦ in iuria fit eccl̓ie: intelligit̉ aūt de illis pct̄is ꝗbꝰ frequēter ſit ꝑſone iniuria. et tūc ſi petat̉ venia dimittendū eſt pec catu: ita tn̄ ꝙ ꝯpetēs fiat ſatiſfactio. Et dr̄ ī glo. ſuꝑ illd̓ ſi peccauerit in te frater tuꝰ. Nota aliter dat̉ veniā petē ti fratri vt nob̓.ſ. ſocia caſtitate coīcet vt ioſeph fratribꝰ ſuis. aliter inimico ꝑſequēti vt bonū ei velimꝰ.ſ. vel faci amus. ¶ Querit̉ etiā vtrū illi ꝗ reuerſi ſunt ad fidē ⁊ iaꝫ recepti ab eccl̓ia poſſint de iure. vel ex diſpenſatōne pro moueri vel in ſuſceptis ordinibꝰ mīſtrare? Ad qd̓ videt̉ dicendū. ꝙ ex diſpenſatōne ſi hereſim ſuā veraci pnīa fu erint deteſtati. et abiurauerīt et vitā ſuaꝫ in meliꝰ muta uerint: poterūt ꝓmoueri vel in ſuſceptis ordinibꝰ mini ſtrare. niſi alia legittima cauſa obſtet: ꝓpter quā nō con gruat ei diſpenſatio. Et attendenduꝫ eſt. ꝙ de iure cōi a coīone eccleſie recipiunt̉: ex diſpenſatōne v̓o hn̄t executi onem ordinis vel ꝓmotionem. ¶ Queſtio. clxxxij. de ſciſ mate. Onſequenter dicē dum ē de ſciſmate. Et pͥmo querit̉ quic ſit ſciſma. Scd̓o vtrū ſciſma ꝯtineat he reſim. et de ꝯꝑatione eiꝰ in quantitate. Tercio de pt̄ate ſciſmaticoꝝ. Quarto de ſacramentis. Quīto de ordinatis a ſciſmaticis. Sex to de ꝯmunione cuꝫ ſciſmaticis vel ſuo oppoſito. Septi mo de pena ſciſmaticoꝝ. ¶ Nembrum primum ffinit̉ aūt ſciſma ſic. Sciſma ē illicita ab vnitate eccl̓ie diſſentio: dr̄ aūt ſciſma ſicut dicit yſi. ſciſſura: ꝗa ꝑ ſciſma fit in vnitate ſciſſura. vn̄ pelagiꝰ papa. ſciſma ſciſſurā ſo nat: ſꝫ in vnitate ſciſſura eſſe nō pōt: nō gͦ vnitati coīcat ꝙ ſciſmaticis coīcat. ¶ Sed pōt queri que ſit eccleſia a cu ius vnitate diſſenſio ſciſma nuncupat̉. ¶ Ad quod dicē dum eſt. ꝑ hoc qd̓ dicit Calixtꝰ. Nulli dubiū eſt ꝗn apo ſtolica eccl̓ia mater ſit omniū eccl̓iaꝝ. a cuiꝰ regulis nul latenus ꝯuenit declinare. et dicit greg. nulli dubium ſit. ꝙ non ſolū pontificalis creatio: ſꝫ om̄is ſancte religiōis relatio ad ſedem apl̓icam quaſi ad caput eccl̓iaꝝ debeat referr Deinde poteſt queri cuiuſmodi diſceſſio debe at diciiem̄ omnis tranſgreſſio vel ꝯtemptus ca
nonum diceretur diſceſſio ſciſmatica. plurimi diceren tur ſciſmatici. ¶ Ad qd̓ reſpōdendū. ꝙ illa diſceſſio dici tur ſciſma. cū aliꝗͣ vim et ptātem romane eccl̓ie adnihi lant: p̄cepta eius et inſtituta ꝑtinaciter ꝯtemnendo. nec caput eam reputando. ¶ Nlembrū ſecundum Ecūdo querit̉ vtrū ſciſma cōtineat here ſim: et de comꝑatōe eius in quātitate. Et videt̉ ꝙ oīs heretitꝰ ſit ſciſmaticꝰ. oīs em̄ hereticꝰ a ſocietate eccl̓ie ſe diuidit. qͥ aūt a ſociētate eccl̓ie ſe diuidit ſciſmaticꝰ ē: gͦ oīs hereticꝰ eſt ſciſmaticus. ¶ Itē. aug. in li. de vera rel̓. hāc ponit dr̄aꝫ eccleſia excludit hereticos et relinꝗt ſciſmaticos. ſꝫ exclu dere ē relinq̄re: gͦ hereticꝰ ē ſciſmaticus. ¶ Contra. aug. cōtra fauſtū. Sciſma eſt eadē oppinātem atꝫ eodē ritu colentē. qͦ ceteri ſolo cōgregatōis delectati diſcidio. here ſis v̓o diuerſa opinat̉ ab his que catholica credit eccl̓ia gͦ hereſis nō ē ſciſma. ¶ Itē aug. ī li. de vera rel̓. eccleſia vtit̉ he̓ticis ad ꝓbatōꝫ doctrīe ſue. ſciſmaticis ad docu mentū ſtabilitatis ſue. cū gͦ diuerſa attēdat̉ vtrobiqꝫ vti litas: nō erit ſciſma hereſis. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ nomen ſciſmatis pt̄ dici generalit̓ ꝓ quacūqꝫ diſceſſione illici ta. et ẜm hūc modū accipit̉ ſuꝑ illd̓ Exo. xx. nō edifica bis illd̓ de ſectis lapidibꝰ. glo. ſecti lapides ſūt: q̄ vnita tē ſcindūt. Alio v̓o mō dr̄ ſciſma ꝓprie qn̄ ꝑtinacit̉ rece dit̉ ab obediētia ip̄iꝰ capitis eccl̓ie. ſic ītelligit̉ illd̓ apl̓i ad theẜ. ij. ¶ Et ꝑ hͦ pt̄ ſolui qd̓ obiectū ē. Rones eī q̄dā loquūt̉ de ſciſmatico generalit̓ dicto. alie v̓o loquūt̉ de ſciſmatico ꝓprie dicto. ¶ Deinde q̄rit̉ de quātitate huiꝰ pct̄i qd̓ vidr̄ grauiꝰ punitū ꝙͣ ydolatria. et ex hoc aliꝗ bus videri poſſet ꝙ maiꝰ eēt pct̄m. decē em̄ tribꝰ relicto Roboā: adheſerūt Ieroboā: facientes ſciſma. ſic̄ hr̄. iij. Re. xij. receſſit iſrl̓ a domo dauid vſqꝫ ī pn̄tē diē. ⁊ poſtea diſꝑſi ſūt ī penā vt vidr̄ illiꝰ ſciſma. filij at̄ chore ſimilit̓ gͣuiſſime ſūt puīti. ¶ Sꝫ rn̄deri pt̄. ꝙ nō tm̄ diſꝑſio decē tribuū facta fuit ꝓpt̓ pct̄ꝫ diuiſioīs: ſꝫ etiā ꝓpt̓ pct̄m ydo latrie qd̓ ſuꝑaddiderūt. qd̓ etiā pꝫ ꝑ hͦ ꝙ due tribꝰ q̄ re māſerūt cū domo dauid puīti ſūt pena diſꝑſioīs: licꝫ po ſteriꝰ. et ita nō vidr̄ illa pena eē prīcipalis ꝓpter illam. Si v̓o alicubi grauiori pena puīat̉ ſciſma ꝙͣ hereſis. hͦ poteſt eſſe ꝙ ex maiori cōtumacia vidētur illi feciſſe ſciſ ma ꝙͣ alij in hereſim cecidiſſe. ꝙͣto aūt maior eſt cōtem ptus: tātomagis ſcelerate peccatur. ¶ Nembrum terciū Ercio q̄rit̉ de pt̄ate ſciſmaticoꝝ. et vr̄ q habeāt pt̄atem. ꝑ hͦ qd̓ dīc Ciprianꝰ. di aut pt̄atis: Et ſil̓r hr̄. vij. q. j. Nouatiāꝰ. hereticos et ſciſmaticos nihil habe̓ iuris vbi dr̄. ꝙ nec vnitatē ſpūs nec ꝯiūctōꝫ pacis obẜuat. ⁊ ſe ab eccl̓ie vincl̓o ac ſacerdotū collegio ſeꝑat. ep̄i nec pote ſtatē pt̄ hr̄e nec honorē. ¶ Ad ideꝫ facit qd̓ dr̄ exͣ. c. j. vbi dr̄ ordīatōes ab octauiano et guidone hereſiarchis fa ctas irritas eē cenſemꝰ. adijciētes vt ꝗ dignitates ſeu be neficia eccleſiaſtica ꝑ dictos ſciſmaticos acceperūt: care ant impetratis. ¶ Sꝫ videt̉ cōtrariū ꝑ hoc qd̓ dīc aug. in li. ꝯtra donatiſtas. ſic̄ redeūtes ꝗ priuſꝙͣ recederēt ba ptizati ſūt n̄ rebaptizāt̉: ita redeūtes ꝗ priuſꝙͣ r̄cederēt ordīati ſūt. nō vtiqꝫ rurſꝰ ordīant̉. ſꝫ aūt amīſtrāt qd̓ amī ſtrabāt ſi hͦ eccl̓ie vtilitas poſtulat: aut ſi nō āmīſtram ſacr̄m reſpectu ſue ordīatōis gerūt. ſi gͦ ordīem nō amit tūt gͦ ſciſmatici hn̄t pt̄atē ¶ Ad qd̓ dici pt̄ ꝙ duplex eſt ſciſmaticꝰ. vnꝰ ꝗ in ſciſmate eligit̉. et talis ꝗ in ſciſmate ꝯtra eccl̓iam generalē eligit̉: pt̄atem nō hꝫ. ſic̄ nec hꝫ di gnitatē. et hoc mō ītellexit cyprianꝰ de nouatiano. ꝗ cū canonice electus eēt corneliꝰ in ſummū pōtificē. a ſciſma ticis in ſciſmate ē electꝰ. et eodē mō intelligēdū ē qd̓ dici tur exͣ de ſciſmaticis. c. eſt aūt aliud genꝰ ſciſmaticoꝝ receperūt ordīeꝫ vl̓ digͥtatē ī vnitate eccl̓ie. ⁊ poſtea tāꝙͣ

Queſtio .clxxxij.
ꝙͣ ſciſmatici receſſerunt. tales retinent ipſum ordinem li cet non retineant ordinis executōnem. peccant enim exe quendo extra eccleſie vnitatem: cum ſint iuſte priuati po teſtate executionis. ¶ Nembrum quartum Uarto querit̉ de ſacramentis ſciſmaticoꝝ et videtur ꝙ nō ſint vera ſacramenta. per hoc quod dicit pelagius papa. non eſt xp̄i corpus qd̓ ſciſmaticus ꝯficit: ſed veritate SSuce dirigimur. nec em̄ diuiſum eſſe xp̄m poterit quiſqͣ ſine apoſtoli reprobatōne ꝯfingere. ¶ Iteꝫ ab eccleſie vi ſceribꝰ diuiſus et ab apl̓icis ſedibus ſeparatus execrat potius et nō ſacrat. non gͦ videntur vera eſſe ſacramēta. ¶ Item criprianus audet quiſꝙͣ dicere ſalutare ſacramē tum et gratiam celeſtē ꝯmunem cum hereticis eſſe poſſe. cum quibꝰ nec cibus nec potus debet eſſe coīs. ꝯſtat aūt eukariſtiam apud illos oīno fieri nō poſſe vbi ſpes nul la eſt et fides falſa: et om̄ia ꝑ mendaciū gerunt̉. ¶ Item xxxij. di. ſi in ſciſmate vel hereſi ab eccleſia nō ſeꝑentur. eorūdem ordinatōnes ⁊ reliqua ſacramenta: ſct̄a ⁊ vene randa non negamus. Ex quo videtur a contrario ſenſu. ꝙ ſi ſeꝑent̉ ſciſmate vel hereſi: ſacramenta nō ſint ſancta nec veneranda. ¶ Item aug. in li. ꝯtra donatiſtas qͦdam modo redarguit Criprianum et alios ſibi adherentes. qui dicebant apud hereticos vel ſciſmaticos nō eſſe xp̄i ſacramentū. dicit enim ꝙ baptiſmus ſiue a ſciſmatico ſi ue ab heretico in forma eccleſie celebrat̉: ratum eſt ⁊ ſan ctum. ¶ Ad quod dicendū eſt. ẜm aug. in li. de bapti. ꝯͣ donatiſt. ꝙ ſacramenta vera ſunt que in forma eccl̓ie da ta ſunt ab ip̄is qui poteſtatem habēt ſibi debito mō col latam. ¶ Ad obiectum aūt in cōtrarium dicenduꝫ eſt. q̄ illud quod dicit pelagius intelligendū eſt de his qui nō in forma eccleſie ꝯſecrant. tūc enim nō eſt verū ſacramē tum. et ẜm hoc poteſt ſimpl̓r intelligi illud. Nō xp̄i cor pus quod ſciſmaticus ꝯficit. et illud ſeꝑatus execrat po tius ⁊ nō ſacrat. Si v̓o intelligat̉ de illo ordinato qui in forma eccleſie facit licet ſit ſciſmaticus: ẜm hoc retorquē dum eſt ad effectum ſalutis. ẜm ꝙ dicit augu. tꝑis indi gne miniſtrantibꝰ ſacramentū ſalubriter non traditur licet aliquando ſacramentū neceſſitatis ſalubriter reci piatur. etiam ab ipſo ſciſmatico miniſtrante. Et iterum nō diſtinguebant ſacramentuꝫ ab effectu ſacrāmenti. et hoc modo poſſꝫ intelligi illud quod dicit ciprianus. ẜm autem quod dicit aug. non videtur Ciprianus recte pri mo ſenſiſſe. inniti enim videbat̉ illi auctoritati euangelij qui nō eſt mecum ꝯtra me eſt: et qui non colligit mecum diſpergit: ſed attendere oportuit et illam auctoritateꝫ ē habetur in. ix. luc. vbi dicit dn̄s. Nolite ꝓhibere: quie nō eſt aduerſum vos: ꝓ vobis eſt. et dicitur in glo. nemi nem a bono qd̓ ex ꝑte habet eſſe arcendū. ſed ad hoc po tius quod nondū habet eſſe ꝓuocanduꝫ. igitur in hereti cis vel in malis catholicis nō ſacramenta ꝯmunia in ꝙ bus nobiſcū et aduerſus nos nō ſunt: ſꝫ diuiſionem pati vnitatiqꝫ ꝯtrariam. qua aduerſus nos ſunt deteſtatī ⁊ ꝓ hibere debemus. ¶ Ad illud v̓o qd̓ vltimo obijcitur. di cendum eſt. ꝙ illud argumentum a ꝯtrario ſenſu non te net. niſi intelligat̉ de illis ſacramentis que fiunt in for̄a eccleſie. ſi enim fiunt in forma eccleſie: licet dentur a ſciſ matico: qui tamen habuit poteſtatem ordinis vera ſunt ſacramēta. et ſi nō illis ſalubria a quo tradunt̉. Nembrum quintum Uinto querit̉ de ordinatis a ſciſmaticis. quando recipiūt ordinem ⁊ quando non Et ſi ordinē aliquando: vtrum recipiāt or dinig executōem vel nō? Et videtur qꝫ nō recipiāt ordinem. ꝑ hoc qd̓ dicitur. j. q. vij. diaberte. vbi dr̄. ꝙ de nouo ordinatꝰ in dyaconū tanꝙͣ ꝗ prius ordine nō ſuſceꝑat. vn̄ ꝑ hoc hr̄. ꝙ ille cū eſſꝫ ordinatꝰ ab hereti co: nō fuit ordinatꝰ. ¶ Item vrbanꝰ. ꝗcūqꝫ a ſciſmaticis
ſancteqꝫ romane eccleſie aduerſarijs ſe ordinari ꝑmiſe rit. nullatenus hac venia dignꝰ habeatur: et loquit̉ ibi de indulgētia miniſtrādi in ordine. ¶ Item damaſ. qūo poſſit honorē retinere. ꝗ ab illo recepit ꝗ poteſtatem da re nō habuit: legittime inuenire nō poſſum. ¶ Contra dicit vrbanus. ꝗ ab ep̄is quondā catholice ordinatis ſꝫ in ſciſmate a romana eccl̓ia ſeꝑatis cōſecrati ſunt. eos nimirū cum ad eccl̓ie vnitateꝫ redierint: ſeruatis ꝓprijs ordinibꝰ miſericorditer ſuſcipi iubemus. ſi vita et ſcien tia cōmendat. ergo ſuſceperunt ordinem a ſciſmaticis. ¶ Preterea baptizatus in forma eccl̓ie eſt baptizatꝰ. cō ſecratio etiā altaris ī forma eccl̓ie ē cōſecratio: ergo pa ri rōne ordinatus ī forma eccl̓ie ab eo ꝗ habuit poteſta tem eſt ordinatus. ¶ Item querit̉ de executōne. et videt̉ ꝙ cū redeant ad eccl̓iam exequi pn̄t ẜm ꝙ dicit vrbanꝰ. dicit em̄ ꝙ ſi aliqui fuerint ordinati ab excōicatis. quon dam tn̄ catholicis ep̄is. ſi nō ſimoniace acceperūt ordi nes ſed vita et doctrina hoc ꝓmeruit: in ip̄is ordinibus ꝑmanere ꝑmittas. ¶ Uidet̉ aūt cōtrariū ꝑ hoc qd̓ ideꝫ vrbanus dīc. ordinatōnes que ab hereſiarchis noīatim excōitatis facte ſūt irritas eē iudicamꝰ. et exponit̉ ꝙͣtū ad officij executōem. gͦ nō hn̄t officij executōeꝫ. ¶ Ad qd̓ dicendū videt̉. ꝙ ſiue quis recipiat vltimā manꝰ impoſi tionē in eccl̓ia ſiue exͣ. dum tn̄ formā eccleſie ſeruet ī or dinādo. et in forma eccl̓ie fuerit ordinatꝰ: verū ordinem cōfert. ſed nō ordinis cōfert executōꝫ ſiue ſciēter ſiue i rāter aliꝰ ordinet̉. ¶ Ad obiectū aūt ī cōtrariū dicēdū ē. ꝙ loꝗt̉ de illis ꝗ exͣ ordīati ſūt ſꝫ nō ī forma eccl̓ie. vel ab illis ꝗ nō receper̄t poteſtatē ordinādi. ¶ Ad ſcd̓m v̓o di cendū eſt. ꝙ nō habent ordinis executionem quātum eſt de ſe. ſed diſtinguit̉: qꝛ quidam illoꝝ ordinati ſunt ab eo qui recepit vltimā manꝰ impoſitōem in eccl̓ia. ⁊ tales ſi al̓s digni ſunt tolerant̉ ꝑ diſpenſatōem in ordinibꝰ ſu ſceptis: niſi aliud occurrat impedimētū. ſi aūt ſunt ordi nati ab eo qui recepit vltimam manus impoſitionem ex tra eccleſiam et ſcienter: nequaꝙͣ tolerantur. ſi v̓o igno ranter et hoc ꝓbauerint: tolerantur. et hoc elicitur ex il lo canone vrbani ordinatōes ⁊cͣ. ¶ Nembrum ſextum Exto queritur de cōione cū ſciſmaticis vl̓ ſuo oppoſito. et videt̉ ꝙ nō ſit cōicanduꝫ. ꝑ exemplum qd̓ habetur in li. numeri de fi lijs chore. vbi dicit̉. ſeꝑamini a tabernacu lis hoīm impioꝝ et nolite tangere de om̄ibꝰ que ſunt in eis: ne ſil̓ ꝑeatis ī pct̄is eoꝝ. ex qͦ accipi pt̄ ꝙ cū ip̄is ſciſ maticis nō ē coīcādū. ¶ Preterea ecc̄i. xiij. dr̄ ꝗ tagit pi cē coinꝗnabit̉ ab ea. cū gͦ ſciſmatici ad modū picis ſint: nō ē cōicādū cū eis. ¶ Preterea excōicati ſūt ſic̄ hr̄. xxiij. q. v. de liguribꝰ. excōicatis aūt nō ē cōicādū. ¶ Sꝫ vidp ꝯtrariū ꝑ hͦ qd̓ dic aug. ī li. ꝯͣ donatiſ. vbi dr̄. ꝙ baptiſma pt̄ recipi a ſciſmaticis ī aliqͦ caū ſine pct̄o. ſi gͦ ſacr̄m pt̄ recipi: pt̄ gͦ aliqͣ coīo hr̄i ſine pct̄o. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ nō ē cōicādū cū ſciſmaticis ſciēter: maxīe in ſacr̄o cōionis. ſacr̄m tn̄ qd̓ ē ncc̄itatis ſi alit̓ fieri nō pt̄ ī articl̓o ncc̄ita tis ē ab eo recipiēdū. ſi tn̄ alit̓ fieri pt̄ ⁊ ſciēter recipiat: ſacr̄ꝫ baptiſmi recipit. ſꝫ effectū ſalutis nōdū ꝑcipit. dic eī aug. ꝙ īduūt hoīes aliqn̄ xp̄ꝫ vſꝫ ad ſacr̄i ꝑceptōꝫ. ali qn̄ at̄ vlteriꝰ vſꝫ ad vite ſct̄ificatōꝫ. ⁊ hͦ accidit cū digne ſuſcipiūt. ¶ Membrūſeptimū Eptīo q̄rit̉ d̓ pena ſciſmaticoꝝ. puniūt̉ at̄ ſciſmatici ſpūal̓r ꝑ excōicatōꝫ ⁊ depoſitōꝫ ſic̄ hr̄ exͣ. de ſciſmaticis fr̄nitati. ⁊. c. j. Si milit̓ puniūt̉ et̄ maū militari. ſic̄ hr̄. xxiij. q. v. qͣli. vbi dr̄. diuīe et hūane leges ſtatuerūt vt ab vni tate eccl̓ie diuiſi ⁊ eiꝰ pacē iniꝗſſime ꝑturbātes: a ſcl̓ari bꝰ et̄ pt̄atibꝰ ꝯprimāt̉. nec ꝗcꝙͣ maiꝰ ē. vn̄ deo ſacrificiuꝫ poſſitis offerre. ꝙͣ ſi id ordīetis. vt ꝗ ī ſuā ⁊ alioꝝ ꝑniciē debachant̉: ꝯpetenti de beāt vigore ꝯpelli. Et iteꝝ ſiqͣ ec

cleſiaſtici officij ꝑſona cui ſubiectus eſt reſtiterit ſeu ſci ſma fecerit excoīcetur. ſi d̓o hoc ꝯtempſerit ⁊ ꝑmanſerit ſciſmata faciendo: ꝑ pt̄ates publicas opprimant̉. ¶ Queſtio. clxxxiij. de apo ſtaſia. Onſequenter dice dum eſt de apoſtaſia. Circa quā pͥmo q̄ rendū eſt ꝗd ſit: et q̄ ſit eiꝰ dr̄ia ad here ſim et ſciſma. Scd̓o ꝗs dicendus ē apo ſtata. Tercio vtrū omīs apoſtata ſit in famis. Quarto vtꝝ oīs apoſtata ſit excoīcatꝰ vel excoīcā dꝰ. Quīto vtrū clericꝰ apoſtata pͥuet̉ pͥuilegio clericali. ¶ Nembrum primū D primū ſic diffinit̉ apoſtaſia. Apoſtaſia eſt temerarius a ſtatu fidei obedientie ec cleſiaſtice vel religionis receſſus. Dr̄ at̄ re ligio coīter ẜm ꝙ clerici etiā religioni cui dā ſunt aſtricti. nō tm̄ ẜm ꝙ clauſtrales religioſi dicunt̉ ꝑ hoc pꝫ ꝙ multiplex eſt apoſtaſia. Eſt em̄ apoſtaſia ꝑfi die: ſicut iulianꝰ apoſtata dicebat̉. Eſt iterū apoſtaſia ī obedientie et de his hr̄. iij. q. iiij. Alieni erroris ſocietate vel ſui ꝓpoſiti tramite recedentē vel apl̓ice ſedis iuſſioni bus inobedientē ſuſciꝑe nō poſſumꝰ. et dīc gre. pct̄m pa ganitatis incurrit quiſꝗs du xp̄ianū ſe aſſerit: ſedi apl̓i ce obedire ꝯtemnit. Dicit̉ etiā apoſtaſia irregularitatis ua ꝗs a ſtatu ſumpte religionis recedit cum apoſtatat nonachus vel clericꝰ vel ꝯuerſus. ẜm hoc dīc auguſt. ad Uincentiū. quō difficile ſuꝫ exꝑtus meliores ꝙͣ ꝗ in mo naſterijs ꝓfecer̄t: ita n̄ ſum exꝑtꝰ deteriores ꝙͣ ꝗ ī mona ſterijs defecerūt. ¶ Obijcit̉ aūt ꝙ oīs pct̄or ſit apoſtata ꝑ hoc ꝙ dr̄ a greg. ſuꝑ illud ezech̓. mitto te ad filios iſrael ap gētes apoſtatrices. glo. ſic̄ qui fide recedit a deo apo ſtata ē: ſic ꝗ ad ꝑuerſuꝫ opus redit etiā ſi fidem tenuerit apoſtata ē. gͦ qui reuertit̉ ad pct̄m apoſtata ē. tales autē ſunt pct̄ores om̄s ꝗ a pnīa cadūt: gͦ om̄s ſunt apoſtate. ¶ Ite eccͣi. x. Initiū ſuꝑbie hoīs ē apoſtatare a deo. qm̄ ab eo receſſit cor illiꝰ. cū gͦ pct̄or recedat a deo corde: pec cator dicet̉ apoſtata. et fit h̓ ſermo de peccante pct̄o mor tali. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ nomē apoſtaſie dr̄ duplicit ſic̄ dīc gre. in omel̓. ſuꝑ eze. dicunt̉ duobꝰ modis apoſta te. aut em̄ hō a deo recedit fide. aut oꝑe. ẜm hunc modū accipiendo general̓r dicet̉ peccās mortal̓r pꝰ habitā gra tiā vel pꝰſtatū innocētie retrocede̓: ⁊ ita apoſtatare. ẜm aūt ꝙ ſupͣdictū eſt ꝓprie dr̄ apoſtata illis p̄dictis modis Illo aūt mō qͦ ꝓprie accipit̉ dr̄. xix. eccͣi. vinū ⁊ mulieres apoſtatare faciūt ſapiētes. et dīc interli. ſic̄ ſalomon ꝗ ꝓ pter amorē mulierū ad ydolatriaꝫ eſt ꝯuerſus: poſſet tr ⁊ ibi nomē apoſtaſie extendi. ¶ Item videt̉ ꝙ ſuꝑbus latus ſit apoſtata. et ita nō tm̄ dicat̉ apoſtaſia modis p̄ dictis. Si em̄ rōne ſuꝑbie ē apoſtata nō tm̄ dicit̉ apoſta ta modis p̄dictis. dic aūt gre. ſuꝑ illud. xxxiiij. Iob ꝗ dīo regi apoſtata ſuꝑbꝰ rector totiens ad culpā apoſtaſie de labit̉: quotiēs p̄eſſe hoībꝰ delectat̉. ¶ Item eccͣi. x. ſuꝑ il lud. initiū ſuꝑbie hoīs apoſtatare. glo. nō eſt maior apo ſtaſia ꝙͣ creaturā a creatore recede̓. q̄ merito aſcribit̉ ſu ꝑbie. ſuꝑbia em̄ ē ſi creatura velit coeqͣri creatori. hͦ etiā dyabolo ⁊ hoī fuit initiū ꝑditōis: gͦ rōne ſuꝑbie dyabo lus et pͥmꝰ hō fuit apoſtata. nō gͦ p̄dictis modis tm̄ dice tur apoſtata. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt. ꝙ cū dr̄ ſuꝑbus apo ſtata nomē apoſtate accipit̉ ꝓ recedēte a d̓o ꝑ pct̄m mor tale: ad imitatōeꝫ dyaboli vel pͥmi ꝑentis. ⁊ p̄t reduci il lud genꝰ apoſtaſie ad apoſtaſiā inobediētie. nō eī ẜuauit lucifer tū ſcriptū in n ſil̓r nec pͥmꝰ parēs p̄ceptū ei ex ūt dr̄ a uꝑ eccl̓iaſticū. ꝙ nō eſt niaīo ſia ntell ē receſſu ꝑ infidelitat et ẜ verū nō eſt ma ſtaſia in gene̓: cuiꝰ pͥnci piū eſ pia. ſi v̓o receſt sampliet̉ intelligat̉ rōne ſta tus cifer primꝰ parēs receſſerūt. nō ꝙ oīs receſ
ſus ꝑ pct̄m a deo ſit ꝓprie apoſtaſia. ¶ Adhuc etiā q̄rit̉ ſi diſcordia ſit apoſtaſia. et ſemīans diſcordiā ſit apoſta ta? qd̓ nō: vidr̄ ex p̄dicta rōe ap ſtaſie. peccatū eī diſcor die nō ē receſſi lie vl̓ inobediētie cōtumacis aut ir regular atis. ra hoc eſt illud qd̓ dr̄. vj. ꝓuerb̓. homo poſtata temꝑe iurgia ſemīat. et dic glo. quē ſemīantē iurgia dice̓ voluit prius apoſtataꝫ noīauit. qꝛ niſi more ſuꝑbientis angeli ab aſpectu conditoris prius intus auerſiōe mētis ca ras poſtmodū vſqꝫ ad ſe mīanda iurgia nō veniret. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ ſeminans diſcordias dicit̉ ſciſmaticꝰ. d̓ dia em̄ in ſciſm ē de termīatur. et ita ſeminans diſcordias. cum ꝑuenerit ad ſciſma: apoſtata dicit̉ ẜm modū ſupradictū. nō tn̄ om̄is diſcordia ē apoſtaſia. ſed cum ad hoc ꝑuenit̉ vt ſit rece ab vnitate capitis et membroꝝ. ¶ Item vidr̄ ex p̄dicti ꝙ apoſtaſia nō ſit pct̄m ſeꝑatum ab hereſi vel ſo īmo ſit cōe ad vtrūqꝫ: cum em̄ hereticꝰ ſit apoſtata ſtaſia ꝑ e: et ſciſmaticus apoſtaſia inobediētie. nō v dent̉ adinuicē diſtingui iſta peccata. ¶ Ad qd̓ reſpōde ꝙ licet idem ſint re aliqn̄ hereticꝰ et oſtata ifferun tn̄ rōne. hereticus em̄ dr̄ quia a fid itate ſe diuidit. apoſtata v̓o qꝛ a ſtatu fidei bono quā habuit re cedit. meliꝰ aūt ē viā veritatis nō agnoſce̓ ꝙͣ ptꝰ agnitā re trocede̓. ſic̄ hr̄. ij. pe. ij. apoſtata at̄ ẜm ꝙ re differt ab hē tico ⁊ ſciſmatico: ꝓprie dr̄ ille ꝙ a ſtatu regl̓ari r̄trocedit ¶ Nembrum ſecundum Ecūdo querit̉ ꝗs dicēdus ſit apoſtata. Et primo de apoſtaſia ꝑfidie. ponit̉ em̄ ꝙ ali ꝗs bene credat: metu tn̄ mortis extra non cōfitet̉ fidē. ſic̄ ſunt illi ꝗ ſunt inter ſarace nos. ſimiliter illi ꝗ metu ſaracenoꝝ oſculātur ſepulcrū machomēti. vel etiā cā placēdi eis. q̄ritur vtrū tales di cēdi ſunt apoſtate apoſtaſia ꝑfidie? et videtur ꝙ ſic. apo ſtaſia em̄ eſt temerariꝰ receſſus ab his ꝗ fideꝫ ꝯtingant. illi aūt ꝗ nō cōfitent̉ fidē ſꝫ ore negāt temere a cōfeſſione fidei recedūt. ergo ſunt apoſtate. ¶ Sil̓r ꝗ nō ſanctū qͣſi ſanctū venerant̉. īmo magis execrādū ritu religioſo ve nerātur. gͦ ſunt apoſtate. ¶ Cōtra. manet ip̄a fides ī co de. manēte aūt fundamēto nō dicit̉ apoſtata. gͦ hmōi nō dicētur apoſtate. ¶ Ad qd̓ videt̉ dicēduꝫ. ꝙ ſi nullo mō in corde deuiāt a fide. licet exteriꝰ nō confiteātur vel ne it ꝓpter mētum ad horam: nō ſunt cenſendi apoſtate oſtaſia ꝑfidie. pn̄t tamen dici apoſtate cōi noīe: qꝛ a cōfeſſione fidei retrocedūt. Illi aūt ꝗ venerātur macho mētū quaſi ſanctū dei. ꝑ hoc intēdētes deo placere quaſi eēt nūcius dei: ꝓ apoſtatis ſunt reputādi. ꝓprie em̄ apo ſtate dicūtur ꝗ a religione fidei et eoꝝ que ad fidē cōtin gunt ad ꝯtrariū fidei ſe cōuertūt. ſicut faciāt illi ꝗ hono rē diuinū execrādis ꝑſonis attribuūt. Sil̓r pt̄ dici de il lis ꝗ ſe faciūt circūcidi ponētes ſpem ī circūciſiōe legali ꝗ prius fuerūt xp̄iani. hoc aūt attēdēdū ē. ꝙ ꝗcūqꝫ nō ex infidelitate ſꝫ ex metu mortis aliqͣ talia faciūt. mortalit̓ peccāt. nullꝰ eī ad aliqͣ talia niſi ē mortale pct̄ꝫ ⁊ ita ꝑ cō ſeq̄ns aīa ſeꝑat̉ a deo: metu mortis dꝫ īduci. ſanctiꝰ eī mori fame ꝙ ydolatico veſci. ſic̄ dic au. ſr̄ ep̄i. ad coꝝ. j. .§. j. Adhuc etiā queri tur vtꝝ īcidat ī pct̄ꝫ qd̓ ē apoſtaſia ꝑfidie. ꝗ īobediēs eſt mādatis ſedis apl̓ice? qd̓ n̄ vr̄. apoſtaſia eī ꝑfidie ⁊ apo ſtaſia inobedīe ē dr̄ſo diuidūt̉. n̄ gͦ ꝗ īcidit ī apoſtaſiā ī obedīe īcidit ī apoſtaſiā ꝑfidie ncc̄io. ¶ Cōtͣ dic ggͦ. pct̄ꝫ pagaītatis īcurrit. ꝗſꝗs dū xp̄ianū ſe aſſerit: ſedi apl̓ici obedire ꝯtēnit. ¶ Ad idē et̄ facit qd̓ dr̄. j. re. xv. pct̄ꝫ ario ē nolle acꝗeſce̓. ſꝫ cō lādi ē nolle obrdire. et ſcelꝰ ydolai ſtat ꝙ n̄ ex hͦ efficit̉ paganꝰ vl̓ ariolꝰ ꝗ nūqͣ credidit. gͦ ē ficit̉ apoſtata apoſtaſia ꝑfidie ꝗ gͦ īobediēs ē ſedi apl̓ice apoſtata efficit̉ apoſtaſia ꝑfidie. ¶ A d̓ dici pt̄. ꝙ apo ſtaſia perfidie poteſt dici duplciter. vno modo cum ca dit aliquis a fide articuloruꝫ omnium vel plurium qui ſunt in ſymbolo. maxime illoꝝ qui ꝑtinent ad trinita

Queſtio .clxxxiij.
tem vel xp̄i humanitatem. et hoc modo talis nō cadit in apoſtaſiam ꝑfidie. Alio v̓o modo dicit̉ apoſtaſia ꝑfidie cum male ſentit̉ de illo articulo fidei ſymboli ꝗ eſt apl̓i cam eccleſiaꝫ. et ꝑ hunc modum apoſtaſia inobedientie cōtumacis eſt diſpoſitio ad hoc ꝙ fiat apoſtata apoſta ſia ꝑfidie. ꝗ em̄ n̄ vult obedire ſedi apl̓ice in hic q̄ ad eā ꝑtinent. aut hoc eſt qꝛ male credit de ea: aut diſponit̉ ad nale credendū: ꝑ eſſentiā tamen non eſt hmōi apoſtaſia illa. vna enim refert̉ ad credibilia: alia v̓o ad oꝑabilia. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝑ verbum greg. dici pōt ꝙ hoc dicit̉ ꝑ quandā ſimilitudineꝫ vt ſicut paganus non recte ſentit de ſede apl̓ica et ꝓ nullo habet mandata ipſiꝰ: ita et ille pro nihilo habet mandatū et diſponitur ad nō re cte ſentiendū. ¶ Ad illud aūt qd̓ obijcitur in li. Re. dici pōt ſil̓r. ꝙ lꝫ nō ſit pct̄ꝫ ydolatrie ꝑeſſentiā: ē tn̄ qͦdāmō ſil̓e. ī hͦ ꝙ ſic̄ ydolatria recedit a debito pͥncipio ꝑ īfideli tatē: ita tl̓is r̄cedit a d̓bito capite ꝑtīacit̉ nolēs obedire. Deinde queritur .§. ij. vtrū qui nō obedit indifferēter mādatis ſui ſuꝑioris di cendus ſit apoſtata. maxīe in his que nō ſunt cōtra deū? qd̓ videt̉ ex p̄dicta aucͣte greg. ij. li. Re. Sed ꝯtrariuꝫ vi detur. ẜm hoc em̄ equaliter obedienduꝫ eſſet vni p̄lato ⁊ alteri. ẜm hͦ etiā eſſet ī indifferentibꝰ cuilibet prelato ec cleſiaſtico obediendū. qd̓ cum non ſit: non eſt cenſendus apoſtata apoſtaſia inobedientie ſi nō in omnibꝰ obedit. ¶ Preterea ſi etiā nō obedit in omnibꝰ in quibꝰ tenetur obedire et ꝓpterea eſſet apoſtata: omnis inobediens eſſꝫ apoſtata. quod cū non videat̉: nō dicetur apoſtata apo ſtaſia inobedientie quicūqꝫ non obedit p̄cepto ſui prela ti eccleſiaſtici. ¶ Ad qd̓ reſponderi pōt ꝑ hoc qd̓ dīc pe lagius. ꝙ in illis obediendum eſt que ꝑtinent ad diuini cultus obſequiū. et que ꝑtinent ad ſuum officium quod debet exercere pͥncipaliter circa correctionē et ſalute ani maꝝ. ſcd̓ario circa diſcretā et vtilem diſpenſatiōeꝫ rerū eccleſiaſticaꝝ. et hoc eſt qd̓ dicit pelagius. in his que ec cleſiaſtice vtilitatis cura ꝑagere preceꝑit: p̄beatis obe dientiam ei ꝯſtituendo ꝯpetentem. ſi aut p̄cipiat in his que non ꝑtinent ad deū vel ſuū officiū. non ꝓpter hoc te netur obedire. vt ſi p̄cipiat ei nulla p̄exiſtente cauſa de bita: ꝙ reſignat beneficiū ratōne cuiꝰ eſt ſubditus. nō ꝓ pter hoc tenetur obedire. ſi etiā precipiat in his ad q̄ ſub ditus tenet̉ obedire non ꝓpter hoc ſemꝑ dicendus ē apo ſtata cum nō obedit: ſed cuꝫ canonica facta amonitione ꝑmanet ip̄e in ſua inobedientia ꝯtumaci. tūc dici poteſt apoſtata apoſtaſia inobediētie. Preterea cū dicat aug. ꝙ obediendū eſt ſuꝑiori p̄lato cum p̄cipit ꝯtrariuꝫ ei qd̓ iniungit inferior. non ꝓpter hoc dicendus eſt apoſtata a poſtaſia inobedientie ſi ꝑtinaciter nō vult obedire ī om nibꝰ hꝰ mōi ſuperiori prelato. nō em̄ ſꝑ magis obedien dum eſt in om̄ibus ſuperiori ꝙͣ inferiori. vtpote ſi preci piat ep̄s ſuis ſubditis aliquid: et metropolitanus preci piat ꝯtrarium. aliqn̄ potius obediendū eſt ep̄o ꝙͣ metro politano. niſi in caſibꝰ certis: ſed intelligenduꝫ eſt illud aug. vel de illo p̄lato qui ordinarius eſt īmediate ſingu loꝝ ſcilicet ſummo pontifice. vel de illo a quo inferior iu dex habet iuriſdictōeꝫ. tūc em̄ magis obediendū eſt ſupe riori ꝙͣ inferiori p̄lato. metropolitano aūt obediendum eſt in his que deuoluunt̉ ad appellatōeꝫ vel in his que ꝑ tinent ad canonicā eius viſitationē qd̓ eſt ꝓpter negligē tiam inferioris p̄lati. aliquando aūt ꝯſuetudo diutiꝰ ob tenta pinguius ius pōt ꝯferre. Item queritur deᵐ.§. iij. ypoſtaſia irregularitatis. vtrū ille qui accipit primā ton ſuram ſi deſerit eam peccat pct̄o apoſtaſie. qd̓ videtur ꝑ hoc qd̓ dr̄ extra. de vi. et honeſ. clericoꝝ. Siꝗs clericus coma relaxauerit anathema ſit. ¶ Sed videt̉ ꝯtrarium. pōt em̄ acciꝑe vxorē corruptam vel tranſferre ſe ad offici um militare. ⁊ tūc pōt nō portare coronā vel nō hr̄e ton ſuram clericalē. ſicut hr̄ in canone. quiſꝗs clericꝰ viduā
aut ſcd̓aꝫ vxorē duxerit: oīs eccl̓iaſtice d nitatis p̄uile gio denudetur. laycali tm̄ ſibi cōmunione cōceſſa. ex hoc ergo videt̉. ꝙ ſi hoc ab eccl̓ia ſtatuit̉ ꝙ nō ſit ei pct̄ꝫ acci pere vxorē. ꝑ cōſeq̄ns nec ſit ei pct̄m deſerere tonſurā vl̓ nō portare corona. maxīe cū hoc ſit in ſcandalum ip̄o ¶ Preterea tōſura negocia ſecularia exercētis redūdat ī vituperiū mīſterij eccl̓iaſtici et ſil̓it̓ corona. cū ſcriptū ſit. Nemo militās deo īplicet ſe ſecl̓aribꝰ negocijs. ¶ Ad qd̓ vidr̄ dd̓m ꝙ ſic̄ ē de illo ꝗ fecit votū v̓ginitatis vl̓ ꝯti nentie. ſi accipit vxorē: accipiēdo peccat. et tn̄ nō peccat reddēdo debitū. ſic vidr̄ ꝙ accipiēs primā tonſurā vel co ronā ſi poſtea deſerit diuertēdo ſe ad ꝯtrariū actū: pec cat ī prīo actu r̄trocedēdo. ⁊ illd̓ ē pct̄ꝫ apoſtaſie ⁊ hmōi cū em̄ obligauerit ſe deo dicēs. dn̄s ꝑs hereditatis mee retrocedēdo peccat. ¶ Ad obiectū aūt ī ꝯtrariū dicēdū ē ꝙ licꝫ licitū ſit ei acciꝑe vxorē ꝓpt̓ malū incōtinētie vitā dum. nōdū em̄ habuit votū cōtinētie ānexū ſic̄ ē in ſuſce ptōne ſacri oraīs. hmōi tn̄ licitū nō ē cū rōe ꝑfectōis. ⁊ ē ꝑmiſſū ꝙ ſi fuerit ꝓpt̓ ſcādalū vitādū: pt̄ nō deſerere tō ſurā clericalē ſic̄ dic̄ īnocētiꝰ. ip̄m ſuꝑ tonſuratōe hmōi nō moleſtes: dūmō nullū ꝑcipiat bn̄ficiū eccl̓iaſticū. cº rōe teneat̉ deferre tōſurā clericalē. ¶ Et notādū ꝙ tenet̉ clericꝰ portare coronā niſi fue̓it ī tribꝰ caſibꝰ. ſi nll̓o mō vult retinere priuilegiū clericale. vel ſi nō pt̄ ferre abſqꝫ ſcandalo vxoris: dūmō nō habeat beneficiū eccl̓iaſticuꝫ ſicut in aliꝗbꝰ ꝑtibꝰ contingit. vel ſi iuſta cauſa timoris exigit conſurā vl̓ habitū trāſformari. ſicut habet̉ extra. de vi. et ho. cle. ⁊ de clericis int̓ ſacros ordīes cōſtitutis nec ſequit̉ ſi licitū ē hr̄e vxorē ſic̄ dīc leo papa. diſ. xxxij. ſeriatim. ꝙ ꝓpt̓ hoc licitū ſit deſerere tonſurā clericalē. ſꝫ cū quadā conditōne licitū ē. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ illud eſt rō ꝙ nō debeat ꝯpelli ad defendēdū tōſurā cleri calē. nihilomīꝰ tn̄ pt̄ eam portare niſi alia cā ꝯtradixe̓it. ¶ Nlembrum terciū Ercio querit̉ vtrū om̄is apoſtata ſit infa mis. qd̓ vidr̄ diſcurrēdo ꝑ ſingulas dr̄as. apoſtata em̄ ꝑfidie eſt infamis ſic̄ hēt̉ ab onacleta. iij. q. iiij. Gtus qīs apoſtata refua tādꝰ ē an̄ reuerſione ſuā. nec ī accuſatōe recte agētiū aut ī teſtīoniū ſuſcipiēdꝰ ē. ſil̓r dr̄ di. iij. de ꝯſecͣ. celebritateꝫ. vbi dr̄. ꝙ illi ꝗ infidelitatis nota aſpergūt̉ īfames effici unt̉. ¶ Sil̓r apoſtata apoſtaſia inobediētie infamis effi cit̉ ſic̄ dīc pius papa. ſiꝗs a ſuo ꝓpoſito retrorſū exorbi tauerit et iuſſa apl̓ice ſedis libēter trāſgreſſus fuerit: in famis efficit̉. ¶ Sil̓r apoſtata apoſtaſia irregularitatis ſic̄ hēt̉. ij. q. vij. alieni. vbi dr̄. īfames oēs cenſemꝰ eē: qui ſuā fidē aut xp̄ianā legē p̄uaricāt̉. aut apl̓icā vel regula rē poſtponūt aucͣtem. ¶ Et iterū Anacletꝰ. accuſandi vl̓ teſtificādi licētia deneget̉ his ꝗ xp̄iane noīs et religioīs dignitatē: et ſui ꝓpoſiti norma aut regulariter ꝓhibita neglexerūt. ¶ Uidet̉ aūt ꝯtrariū. ꝙ nō oīs ſit infamis. cum em̄ aliꝗs a ſtatu clericoꝝ trāſfert ſe ad cōiugiū. deſe rendo tōſurā clericalē nō efficit̉ infamis. cū hoc ab eccle ſia ſit cōceſſum. ¶ Sil̓r argui vidr̄ de alijs cū ꝑ pnīaꝫ ad vnitatē eccl̓ie vel ordīs ſui reuertūt̉. eccl̓ia em̄ ꝯformare ſe debet deo. ſꝫ deus penitēti nō imputat priora pct̄a: gͦ n̄ ip̄a eccl̓ia debꝫ īputare. ¶ Preterea hoc videt̉ argui ꝑ hͦ qd̓ dic anacletꝰ. ꝙ an̄ reuerſionē ſuā nō ē recipiēdꝰ in te ſtioniū. arguit̉ em̄ a cōtrario ſenſu. ¶ Ad qd̓ dd̓m ē. ꝙ ſi cut ſupͣ habitū ē. apoſtate apoſtaſia ꝑfidie īfames effici unt̉. ꝓ apoſtaſia v̓o inobediētie ⁊ ꝓ apoſtaſia irregula ritatis ab ordine: interim īfamis efficit̉. nō ſic aūt dicen dum eſt de illo qui cū ſit in mīoribꝰ cōſtitutꝰ. et ꝓpt̓ ma lum incōtinētie vitandū tranſfert ſe ad cōiugiū. et ꝓpter ſcandalū vxoris dimittit tonſurā clericalē. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcitur ꝙ eccl̓ia debet ſe cōformare deo. dicendū eſt ꝙ hoc veruꝫ eſt de rōne culpe. de rōne v̓o pene ſicut nec deus ſtatim om̄em penā dimittit: ſic etiam nec ip̄a eccle ſia dimittit. hmōi aūt infamia pena quedā eſt cōſequēs culpam. et nō ſtatim abolet̉ in om̄ibꝰ abolita culpa. hoc

aūt pōt eſſe vel vt incutiatur metus alijs: vel ꝓpter p̄ſum ptionem ꝯtrarij. ꝗ em̄ fidem priorē irritam fecit nō intā tum ei vlterius fides adhibetur. ¶ Nembrum quartum Uarto querit̉ vtrū obediendū ſit rōne ſacͣ menti fidelitatis dn̄is apoſtatis. qd̓ videt̉ ꝑ hoc qd̓ dicit amb̓. Iulianus imꝑator ꝙͣ uis eēt apoſtata. hūit tam̄ ſub ſe xp̄ianos milites. quibꝰ cū dicebat ꝓducite nauē ꝓ defenſione rei publice: obediebāt ei. Et ſil̓r legit̉ de alijs viris ſanctis. qui ſub pͥncipibꝰ infidelibꝰ militabāt. ¶ Sed ꝯtrariū vi detur de ip̄is apoſtatis ꝑ hoc qd̓ dīc greg. vij. Nos ſan ctoꝝ p̄deceſſoꝝ ſtatuta tenētes. eos ꝗ excoīcatis fidelita te aut ſacr̄o ꝯſtricti ſunt: apl̓ica aucͣte a ſacr̄o abſoluim et ne ſibi fidelitatē obſeruent oībꝰ modis ꝓhibemꝰ. qͦuſ ꝫ ad ſatiſfactōnem veniāt. ¶ Ad qd̓ dici pōt ꝙ pͥnceps ito excoīcatꝰ eſt ꝓpter apoſtaſiaꝫ noīatim: ſubditꝰ ab ſoluit̉ ab excoīcatōne obnoxietatis ſacr̄i. ¶ Qd̓ aūt dici tur de iuliano. intelligi pōt ꝙ nō tūc fuit excoīcatꝰ et ad huc tolerabat̉ ab eccl̓ia. vel ſi erat excoīcatus: noluit tn̄ eccl̓ia remouere ab eo obedientiā ſubditoꝝ ꝓpter ſcāda lum euitandū. vbi em̄ pͥnceps delinquit vel multitudo ē in cā: aliqn̄ eſt detrahendū ſeueritati: ne maior fiat ruīa Aliter tn̄ videt̉ eſſe dicendum cū aliqui xp̄iani ſubſunt pͥncipibꝰ ꝗ nunꝙͣ fuerūt fideles. ibi em̄ ſi aliter fieri pōt: pn̄t iuuare ip̄m in bello iuſt īmodo non cedat in detrimentū fidei. et hoc cedat ad ſalutē fideliū. ¶ Occa ſione huiꝰ erit̉. vtrū apoſtate ſint ipſo iure excoīcati? qd̓ videt̉. ꝑ hoc qd̓ dicit̉ a nicolao papa. Siꝗs dogmata mandata interdicta vel decreta. ꝓ catholica fide vel ec cleſiaſtica diſciplina. ꝓ correctōne īminentiū vel futuro rū maloꝝ. a ſedis apl̓ice p̄ſule ſalubriter ꝓmulgata con tempſerit: anathema ſit. Sil̓r immo multo fortiꝰ de illo qui ꝯmiſit apoſtaſiā ꝑfidie. ipſo em̄ iure eſt excoīcatꝰ ſic̄ hereticus. ſicut hr̄ exͣ. eodē. ad abolendā. ¶ Sed ꝗd dicē dum ē de his ꝗ incidūt in apoſtaſiā irregularitatis? di ci pōt ꝙ tales ſi āmoniti nolint redire. excoīcandi ſunt. dico aut de apoſtaſia a religione. Alicuiꝰ d̓o ordinis eſt ꝯſuetudo. vt ſi ſteterit in ꝯtumacia vſqꝫ ad certū tp̄s: ſta tutum excommunicet̉ ¶ Membrum quintum Uinto querit̉ vtrū clericus apoſtata p̄ua tus ſit pͥuilegio clericali. et videt̉ ꝙ ſic: per hoc qd̓ dr̄ diſt. lxxxiiij. quiſas clericus aut vidua aut ſcd̓am vxorē duxerit: om̄i digni tatis eccl̓iaſtice pͥuilegio denudet̉. et iterū exͣ. de apoſta tis. clerici ꝗ relicto ordine et habitu ſuo in apoſtaſia tā rſant̉. ſi in criminibꝰ ꝯp̄henſi teneant̉: ꝑ cen ſurā eccl̓iaſticā nō p̄cipimus liberari. ¶ Sed videt̉ con uꝫ ꝑ hoc qd̓ dr̄ exͣ. de ſen. exco. Si v̓o ⁊cͣ. vbi loquit̉ de clerico nutriente comā. in quē aliꝗs ſcienter iniecerit manꝰ violentas. et dr̄ ſi p̄ſtare noluerit iuramentū quia violentas manus ꝯſtat eum in clericū inieciſſe ſic̄ ab ex coīcato. donec de mandato ſummi pontificis abſoluat̉: abſtineri ꝯuenit. ¶ Item in eodē cū nō ab hoīe. vbi dicit̉. occiſores clericoꝝ aut p̄ſbiteroꝝ ꝗ ꝯtemptū clericali ha bitu: tyrannidi ⁊ enormitati inuerecūde ſe immiſcent in odiū clericalis exceſſus ⁊ terrorē atꝫ correctōneꝫ ſil̓ium. canone late ſnīe mīme cohercent̓: gͦ tales apoſtate n̄ gau dent priui legio clericoꝝ. ¶ Hoc etiaꝫ arguit̉ ꝑ ſil̓e ī lege em̄ ſeculari ſiue hūana hr̄ ꝙ matrona cuiꝰ pudicitia at temptata fuerit. ſi in veſte meretricali fuerit dep̄henſa nō pōt agere actōne iniuriaꝝ. Pari em̄ rōne ꝗ deprehen ſus eſt in apoſtaſia. ſi verberatꝰ fuerit: nō pōt obijce̓ ver beratori ꝙ inciderit in canonē late ſnīe velut ꝗ iniuriat̉ clerico. ¶ Sed videt̉ ſumi argumentū etiā a ꝯtrario ſen ſu. ex eo ꝙ dicit̉ in illa decretali inaudientia. vbi appon tur talis ꝯditio ꝙ ſint tercio āmoniti a ſuis p̄latis. et
ſi non ſint āmoniti a ſuis prelatis. videntur adhuc gau dere priuilegio clericali. niſi oīno trāſferāt ſe ad ꝯtrariū actū. ¶ Ad qd̓ dicēdū ſb̓ diſtinctōe. ꝙ licet apoſtote me rent̉ vt nō gaudeant priuilegio clericali. tn̄ ille q inijcit manus violentas in apoſtatam. neſciens ip̄m eſſe apo ſtatam. ſciens autem ip̄m eſſe clericum. incidit in cano nem: dūmō nō eſt plus de apoſtaſia niſi qꝛ nutrit comā. ſi d̓o neſcius eſt nō incidit ſicut habet̉ ibidē. Si v̓o intā tū creſcit apoſtaſia ꝙ nō tm̄ ꝯtemnit̉ clericalis habitus ſed arma militaria geſtat. et enormibꝰ ſe īmiſcet: iam di gnus eſt in odiū crimīs p̓uilegio priuari clericali. ¶ Qd̓ aūt dr̄ de tercia āmonitōe faciēda ab ep̄o. hoc ē vt maior oſtendat̉ cōtumacia. et ꝑ hoc ampliꝰ tuitōeꝫ p̄lati amit tant. quidā tn̄ dicūt ꝙ trina āmonitio p̄mittēda ē. ſꝫ hoc pt̄ eſſe ī primo caſu vbi apoſtata dicit̉ nutriēdo comā et deſerēdo ſ lericalē. Si v̓o tͣnſit ad bigamiam vl̓ ad officit itare. ita ꝙ fiat miles: tūc ẜm ꝯſtitutōeꝫ eccle ſiaſticā iuilegiū clericale meretur amittere. nō ſic aūt de cōſtituto in mīoribꝰ ordībꝰ accipiēte vxorē virginē et defe in ſcādalū vxo ¶ Queſtio. clxxxiiij. de di uina Ictum eſt de his quibꝰ fit iniuria reſpectu maieſtatis diuīe. ſiue nō accedēdo ad cultū eiꝰ. ſiue recedēdo a debito cultū ip̄iꝰ. Cōſequē ter dice de crimībꝰ ꝗbꝰ fit īiuria ꝯtͣ ſapīaꝫ diuinā. hec aūt om̄ia ſūt que ꝑtinet ad diuīatōꝫ vide dū ē e ſit diuinatio. Scd̓o que ſin Primo diffe eiꝰ. Tercio vtri atio ſit licita. Qꝛ̄to vtrū diuīa to de pena hāc culpā iqͣs dr̄as dīnatōis ¶ Nembrum primum ir aūt ſic. ⁊ nīatio eſt ſuꝑſtitioſa ī Ponit̉ et iterū alia rō. d alio mō ꝙͣ diui itus ha r̄ diuīatō vſur patio p̄cognoſcēdi fut̉ a e uadā peſtifer ho minū et ⁊ nū.ſ .in primā diff et ſcd̓am vi īatio eē ī gene̓ cogni tōis. et ita nō ē pct̄m. cognitio em̄ ī intellectu ē. pct̄m v̓o in volūtate oc etiā videt̉ ꝑ dr̄as diuīatōis ſic̄ eſt augu riū ſiue matheſis. aut geomācia. vnūqd̓qꝫ eī hoꝝ ponit cognitōem. in quo aūt genere eſt ſpēs: et genus. ¶ Simi liter pt̄ a ui ꝑ hoc qd̓ dīc yſi. dicēs. ꝙ duo ſunt genera diuīatō et furor. furorē aūt vocat cognitōeꝫ que ē in arrep cū ergo ars et furor ẜm hūc modū differē tie ſint cognitōis: erit diuīatio ī gene̓ cognitōis. ¶ Item yſid̓. diuini diuinitate ſe eē plenos ſil̓ant. et aſtutia ſiue fraudulētia ībꝰ futura cōiectāt. ſꝫ cōiecturare eſt ī gene̓ cognitōis et diuīatio. ¶ Sꝫ vidr̄ ꝯtrariū. eo ꝙ diuīa tio ꝓhibita ē. vn̄ yſid̓. Hec cūcta vitāda ſunt a xp̄ianis et om̄i penitus execratōe repudiāda atꝫ damnāda. ſͦ qd̓ ꝑ ſe ꝓhibitū ē pct̄ꝫ ē. gͦ diuīatio peccatū eſt. ¶ Item infi delitas peccatū ē. diuīatio aūt ad infidelitatē reducitur ergo diuīatio peccatū eſt. ¶ Preterea. excōicatio debetur ꝓpter pct̄m. ſꝫ ſic̄ dicit̉ ī cano. ſunt excōicādi niſi reſipue rint. ergo diuinatō eſt peccatū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ di uinatio ſuo noīe plus determīat cognitōeꝫ ꝙͣ pct̄m. pro vtroqꝫ tn̄ accipit̉. aliqn̄ em̄ dicit̉ diuīatio ip̄a cognito il licito mō acꝗſita. aliqn̄ v̓o dicit̉ ip̄a volūtas ſic acquirē di. Primo mō accipit̉ ī primis rōibꝰ. ſcd̓o mō accipitur hic. ꝓut de ip̄a agitur. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de ꝓhi bitōne. dicēdū eſt ꝙ aliud ꝑ ſe ē ꝓhibitū. alid̓ d̓o qd̓ ē cō iūctū pct̄o. pct̄m at̄ ē ꝑ ſe ꝓhibitu. occaſiōes aūt ꝯiuncte ꝓhibite ſūt ꝓpt̓ ip̄ꝫ pct̄m. ⁊ vtroqꝫ mō pt̄ dici dīnatio ꝓ hibita. ¶ Ad ſecūdū dicēdū. ꝙ ẜm ꝙ ſb̓ īfidelitate ꝯtine vel proximum eſt infidelitati: eſt peccatū ſic̄ dīc aug. di

.clxxxiiij. Queſtio
cens. ꝙ ſciat ſe fidem xp̄ianaꝫ et baptiſmum p̄uaricaſſe et apoſtata eſſe.i. retro abeuntē. ¶ Ad tercium v̓o dicen dum. ꝙ excoīcatio ꝑ ſe reſpicit diuinatōneꝫ vt eſt culpa. ꝑ ꝯſequens tamen reſpicit indebituꝫ modum acquirēdi cognitōnem ſuꝑſtitioſam. Alembrum ſecundū Ecūdo querit̉ que ſint dr̄ie diuinatōnis ⁊ ponunt̉ ꝗn̄qꝫ. mātice. maleficiuꝫ. ſortilegi um. auguriū. p̄ſtigiū. p̄ter has etiā eſt ma theſis q̄ fit in ꝯſtellatiōibꝰ ſic̄ ſunt ī genea clici qui conſiderant natiuitates et alia que ſimiliter co ſiderant̉ ſub notatōnibꝰ ſyderū. Eſt etiaꝫ diuinatio que fuit in aris ydoloꝝ. et tales dicebant̉ arioli. quedaꝫ eti am diuinatio fit per ſomnia. his ergo differentijs acce ptis. ponenda eſt rō diuiſionis. Eſt aūt quedam diuina tio que tm̄ fit ꝑ inuocatōnes demonū. Eſt alia que fit ali quibꝰ alijs rebꝰ adiūctis quibꝰ ꝓuocant̉ demones: ⁊ ho mines ad infidelitatē ꝑtrahunt̉. eo ꝙ aliqn̄ ꝯtingit ſicut ꝯnitiunt vel p̄dicunt. hoc autē ꝯtingit vel ꝑ res aliquas vel per rerum fantaſias. Per res v̓o ꝯtingit multiplicit̓ aut ꝑ res ſuꝑiores ſic̄ faciūt mathematici: qui natiuita tes hominū ꝯſiderant et qualitates eorūdeꝫ. aut per res inferiores et hoc ꝯtingit aut in elementis ſicut ſunt geo mātia. ydromantia. aerimātia. piromātia. Si v̓o in re bus elementatis hoc ꝯtingit multipliciter: in rebꝰ aīma tis vel in rebus inanimatis. In rebꝰ inanimatis ſic̄ cuꝫ fiunt quedā ligature lignoꝝ vel aliaꝝ rerum. In rebus v̓o animatis ſic̄ eſt in augurio vel in auſpicio. auſpiciuꝫ eſt in aſpectu volatꝰ auiū. augurium in garritū. quedaꝫ etiam fit in mortuis animalibꝰ vel in figura mortuoꝝ aī malium. et hoc dr̄ nigromantia. nigro eniꝫ grece mortuꝰ dicitur latine manthia diuinatio. Ad huiuſmōi autē ſu ſcitanda cadaueris ſanguis adijcitur. nam amare demo nes ſanguinē dicūt: ideoqꝫ quotiēs nigromantia fit cru or aqua miſcet̉ vt faciliꝰ demones ꝓuocentur. Diuinatō aūt qn̄qꝫ fit in fantaſijs rerū. aut in ludificatōne exterio ris ſenſus ſcꝫ viſus. et hoc modo eſt p̄ſtigium. cum dya bolicis illuſionibꝰ hominū oculi p̄ſtigiunt̉: ne poſſint cer nere quod verū eſt. Aut hoc eſt ꝑ ſomnia q̄ ad vim ima inatiuā ꝑtinēt ſicut in his ꝗ ꝯiectores ſunt ſomnioruꝫ. Quedā etiaꝫ diuinato fit ꝑ res artificiales ſicut ꝑ cara eteres. et hoc eſt in ſcripturis vel ꝑ imagines cereas vel alijs ſicut in maleficijs. quedaꝫ etiā fiunt ꝑ res caſuales ſicut in ſortilegijs. ſortilegia aūt dicunt̉ q̄ ſub noīe ficte religionis quedā futura ꝯniciūt. ¶ Pōt etiā queri q̄ dif ferentia ſit inter illas qn̄qꝫ ſpēs qͥ aſſignant̉ ipſiꝰ diuina tionis in p̄ncipio. videt̉ em̄ ꝙ maleficiū nō diſtinguat̉ a mātice. in nigromātia em̄ que ē mātice pōt eſſe maleficiū maleficiū em̄ ē quo ꝓcurat̉ alicuiꝰ incōmodū. hoc aūt pt̄ eſſe nigromātia: gͦ he due ſpēs nō vident̉ differre. Sil̓it̓ videt̉ de ſortilegio in qͦ pōt fieri ꝓcuratio alicuiꝰ malefi cij. ¶ Preterea nō videt̉ diuinatio eſſe genꝰ ad oīa iſta. ꝑ hoc qd̓ dr̄ deūt̉. xviij. vbi dr̄. Non ſit maleficus nec incā tator neqꝫ phitōnes ꝯſulat neqꝫ diuinos. ꝯnumerat̉ gͦ di uinus cū alijs: non gͦ eſt cōe ad omnia illa. ¶ Item p̄ſti gium pōt eſſe maleficiū. pōt em̄ ludificatio fieri ī viſu ex teriori ad incōmodū alteriꝰ. ¶ Preterea cū ponant̉ qn̄qꝫ ſpēs pͥncipales ipſiꝰ diuinatōnis. p̄ter illā que ē in fatis ⁊ ꝯſtellatōnibꝰ. pōt queri q̄ ſit rō diſtinctōnis inter illa. vtrū ſcꝫ penes finē differāt vel penes materiā vel penes formā. Ad qd̓ dici pōt. ꝙ diuinatio illa pōt attendi ẜm materias ſiue ꝙͣtum ad illa ꝑ que fit diuinatio ꝑ alia em̄ fit diuinatio in mātice ⁊ in maleficio. in ſortilegio. et in augurio. et p̄ſtigio. et fatali diuinatōne. In mātice enim aliqͣ fiunt ꝑ que fit demonum inuocatō vt ꝑ illos cogno ſcant̉ futura. In maleficio v̓o fiūt ligature vel imagīes vel caracteres. vt aliqd̓ cōmodū vel incōmodū ſequatur ꝑ qd̓ incidāt hoīes in infidelitateꝫ credentes eſſe v̓tutem illiꝰ imaginis vel ligature vel caracteris cū nō ſit. Sorti legiū aūt cū aliqͣ ſortes ꝓijtiunt in electōnibꝰ eccl̓iaſticis
vel in factis hominuꝫ ſpūalibꝰ. vt quodāmodo temptet̉ deus: et volūtas diuina in debito mō cognoſcat̉. Augu rium aūt eſt cognitio futuroꝝ indebita. ꝑ garritꝰ auium ꝑ volatus. ſumit̉ eniꝫ augurium ſic coīter. ex quo ꝑtrahi pn̄t homines ad falſam credulitatē. Preſtigiū aut cum oꝑatōne demonū illudunt̉ hoīes. vt nō videat quod veꝝ eſt: ſed credūt qd̓ nō eſt. de hoc dicit aug. in lib̓. d̓ ci. dei. nec mirū de magoꝝ p̄ſtigijs quoꝝ intantū ꝓdiere male ficioꝝ artes vt etiā moyſi in illis ſignis reſiſtentes. ver tentes virgas in dracones et aquā in ſanguinē ferant̉ et de his multa dicit augꝰ. recitando in li. de ci. dei. xviij. in quibꝰ nō attendit̉ veritas rei ſꝫ fantaſia et hoīm ludifica tio a demonibꝰ. ¶ Ad obiectū aūt primo rn̄dendū eſt. ꝙ nigromantia ꝓut eſt ſpēs mantice. differt a maleficio ꝓ prie dicto in hoc. ꝙ nigromātia ſit diuinatio ſub ſpēbus corpoꝝ mortuoꝝ cū inuocatōne demonū: vt cognoſcant̉ futura. maleficiū v̓o vt oꝑatione demonū cognoſcat̉ ali quid fiendū cōmodū vel incōmodū: vn̄ magis ꝯuertitur ad oꝑationē licet ibi ſit de cognitione. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de ſortilegio. dicendū ꝙ ſortilegium aliqn̄ ſumiꝰ ꝯmuniter. aliqn̄ ꝓprie. ẜm ꝙ ꝯmuniter accipit̉ maleficiū ꝯtinet̉ ſub ſortilegio. ẜm aūt ꝙ ꝓprie ſumit̉ ſortilegiū cū ꝓiectōne ſortiū ad aliꝗd cognoſcendū: nō eſt maleficiuꝫ naleficiū em̄ magis eſt ad oꝑandū aliꝗd virtute demo num. quod ex alia tn̄ virtute falſo credit̉ fieri. ¶ Ad ter cium dicendū. ꝙ diuinatio aliqn̄ accipit̉ coīter. et ſic cō tinet maleficiuꝫ ⁊ ſortilegiū: aliqn̄ v̓o appropriat̉. ſic̄ ha betur. xviij. deut. vt diuini dicant̉. et ꝑ ꝯſtellatōnes futu ra ꝯiectant mō indebito. ſic̄ eſt de neceſſitatibꝰ hominuꝫ ⁊ de affectōnibꝰ aīaꝝ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ ꝯn̄ter obijcit̉ di cendū eſt. ꝙ p̄ſtigiū ꝑ ſe eſt vt oꝑatōne demonū fantaſia humana vel viſus ludificet̉. ad hoc ꝙ credat̉ qd̓ non eſt ad hoc aūt nō tendit maleficiū ſic̄ dictū eſt. ¶ Pōt etiaꝫ queri de hoc qd̓. xviij. deū. ponunt̉. viij. dr̄ie cū dicit̉. nō ſit ꝗ ariolos ſciſcitet̉ ⁊ obſeruet ſomnia atꝫ auguria. nec ſit maleficus. nec incātator. nec qui phitōnes ꝯſulat. ne qꝫ diuinos ⁊ querat a mortuis veritatē. oīa eī hec abho minat̉ dn̄s. xix. v̓o leui. nō tot dicunt̉. dicit em̄ nō augu riabimini. nō obſeruabitis ſomnia. nō figuras aliquas aut ſtigmata facietis. et poſt ſeꝗtur: non declinabitis ad magos neqꝫ ab ariolis ſciſcitabimī aliꝗd. ne polluami ni ꝑ eos. ¶ Ad qd̓ dici pōt ꝙ in deut. nūerant̉ dr̄ie diuīa tionis ſpāliter. in leui. v̓o ſub quadā generalitate. vt ſub ſis et ariolis endant̉ ſpāles dr̄ie q̄ nūerant̉ in deut ter illas q̄ dicunt̉ in leui. vel forte pl̓es dr̄ie diuīa tionū īt ad um maloꝝ cū dabat̉ deutronomius ꝙͣ tp̄s qͦ d iſtinguit autē ſeꝑatim in leuiti co quaſdaꝫ dr̄ias al lijs. vt on̄dat diuerſas eſſe dr̄ias diuinādi. Aliꝰ em̄ modꝰ ē diuinādi ꝑ res vel ꝑ rerū ſil̓itu dines ſiue ſigna. et de illis dat pͥmo intelligere ꝓhibitōꝫ alius v̓o ꝑ demonū inuocatōeꝫ īmediatā: et de illis dat ꝓhibitōeꝫ ſcd̓o. in deūt. aūt has et illas ꝯmiſcet oſtendi do dr̄ia ū ẜm dr̄as eoꝝ per quas homo pōt itatem differente ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ vtrum diuinatio ſit licita. et videt̉ ꝙ nō: ꝑ hoc qd̓ dicit̉. xxiij. Numeri non eſt auguriū in iacob neqꝫ diuinatio in iſrl̓. in qͦ innuit̉ ꝙ nō fuit licitū. Sil̓r habi tum eſt. xix. leui. v̓bi fit ꝓhibito. et in deū.xviij. ſic̄ dictuꝫ eſt. dicit aūt aug. ſuꝑ illud. xix. leui. nō augurabimini. ꝙ hͦ obẜuare curat. deū nitit̉ infamare: tanꝙͣ auibꝰ pluſꝙͣ deo ſcīaꝫ tribuāt. ¶ Itē yſa. viij. cuꝫ dicūt ad nos. q̄rite a phitōnibꝰ ⁊ diuīs ꝗ ſtridēt ī incātatōibꝰ. nunꝗd nō ppl̓s reꝗͥrit a deo ſuo viſionē? q. d. reꝗͥre̓ dꝫ: ⁊ nō ab illis. nō gͦ tm̄ ē malū diuinatōeꝫ face̓ ſꝫ diuinatōi crede̓. nō eī ſoluꝫ ꝗ agūt ſꝫ et ꝗ ꝯſentiunt digni ſūt morte Ro. j. ¶ Sil̓r dic̄ apl̓s ad gal̓. dies obẜuatis ⁊ tꝑa ⁊ mēſes ⁊ ānos. timeo ne forte ſine cā laborauerī in vob̓. ¶ Sil̓r dr̄. xx. leui. aīa q̄ declinauerit ad magos ⁊ ariolos ⁊ fornicata fuerit cū

eis: ponam faciem meā contra eam. ex his accipit̉ ꝙ tā diuīatōem facere ꝙͣ diuīatōꝫ querere ſiue ei crede̓ ſit il licitū. ¶ Sꝫ ꝯtrariū vidr̄ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ gen̄. xliiij. de cipho ī quo ſolet ioſeph augurari ſicut dicit famulꝰ eius. et pꝰ ſubdit̉ ab ip̄o ioſeph. An ignoratis. ꝙ n̄ ſit ſimilis mihi in augurādi ſcīa. cū gͦ vteret̉ ioſeph augurio ſic̄ ibi videt̉ nō eſt auguriū illicitu. auguriū aūt ꝓ diuīatōe ſuīt̉. ergo diuinatio nō ē illicita. ¶ Itē legr̄ ī.vij. ioſue. ꝙ ioſue pre cepto dn̄i ſorte exꝗſiuit pct̄m achor. et ſaul ꝯprehēdit ſor te ionathā filiū ſuū comediſſe de fauo mellis. ex his vidr̄ ꝙ diuīatio ſit licita. Sil̓r vidr̄.j. ione. ꝙ miſerūt ſortes et cecidit ſors ſuper ionā. ¶ Ad quod poteſt rn̄deri. ꝙ diuīatio oībꝰ modis ſupͣdictis illicita ē. niſi forte dicat̉ de illa que fit mediāte ſorte de qua infra aget̉. de alijs at̄ ꝙ ſunt ꝓhibite et in veteri et in nouo teſtamēto ſorti giū etiā ꝓhibitū ē ſub illa rōne quā ponit yſid̓. ſortile gi ſunt ꝗ ſub noīe ficte religionis ꝑ quaſdā quas ſct̄oꝝ ſiue apl̓oꝝ vocāt ſortes: diuīatōis ſciam ꝓfitentur. aut quarūcūqꝫ ſcripturarū inſpectōe futura ꝓmittunt. Ꝙ aūt diuīatio ſit illicita pꝫ ꝑ hoc qd̓ dr̄ in canone. ꝗ dīna tōes expetūt et mores gentiū ſubſequūt̉. vel in domo ſua hmōi hoīes introducūt exꝗrendi aliꝗd arte magica aut exꝑiendi cā ſub regula quīquēnij ſubiaceāt ẜm gradꝰ pe nitētie diffinitos. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ in cōtrariū. di cendū ē ꝙ ioſeph nō vſus eſt augurādi ſcīa. ſꝫ hūit ſpiri tū p̄uidēdi aliqͣ futura a deo. Ꝙ aūt dīc ſe nō eē ſil̓em in augurādi ſcīa. hoc ẜm aug. ioco dictū eſt nō ſerio. vn̄ nō eſt habēdū mēdaciū. mēdacia em̄ a mendacibꝰ ſerio ag tur nō ioco. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ dicit̉ de ioſue et de ſaule. di cendū ē ꝙ ꝑmiſſū fuit an̄ publicatōꝫ euāgelij. et tūc tꝑis cum inuocatōe dei. nullatenꝰ aūt cū inuocatōe demonū. Ioſue aūt et ſaul cum inuocatōne diuīa ſortes miſerūt. oportet etiā ꝙ affuerit neceſſitas. nccītas em̄ aliqn̄ facit licitū qd̓ al̓s nō eēt licitū. Un̄ beda. ſiqui neceſſitate ali qua cōpulſi deū putāt ſortibꝰ eē cōſulēdū exēplo apl̓oꝝ. videāt illos nō niſi p̄cibꝰ fuſis ad deū egiſſe. ¶ Nlembrum quartum Uarto querit̉ vtrū diuīatōibꝰ ſit fides ex hibenda. Et vidr̄ ꝑ hoc qd̓ dīc aug. ī li. d diuīatōe demonū. vbi dicit̉. demōes qn̄qꝫ ꝓnūciāt ea que ip̄i facturi ſunt. aliqn̄ aūt ea q̄ nō facturi ſunt: ſꝫ q̄ fut̉a eſſe p̄cognoſcūt nat̉alibꝰ fi gnis. gͦ eis credulitas pt̄ adhiberi. ¶ Itē aug. in. ix. d̓ ci. dei. demōes nō eternas tꝑm cauſas et quodamō cardīa les ī dei ſapīa ꝯtēplant̉. ſꝫ quorūdā ſignoꝝ nobis occulto rū maiori exꝑientia multopl̓a ꝙͣ hoīes futura cōſpiciūt. ¶ Item aliud ē tꝑalibꝰ tꝑalia et mutabilibꝰ mutabilia cōiecturare. eiſqꝫ tꝑalem et mutabilē motū ſue volunta tis et facultatis inſere̓. qd̓ demoībꝰ certa rōne ꝑmiſſuꝫ ē Aliud aūt ī eternis legibꝰ mutatōes tꝑm p̄uide̓. qd̓ ſan ctis angelis donatū eſt. cū ergo rerū mutabiliū cauſe ꝓ pinque ſint res mutabiles. in eis aūt cognoſcāt demōes et ꝗ futura diuīatōibꝰ ꝯgnoſcūt: diuīatōibꝰ pt̄ fides ad hiberi. ¶ Preterea. maior ē ꝑſpicacitas ītelligētie ange lice ꝙͣ hūane. ſꝫ adhibēda ē fides hoībꝰ cū vera loquūtur ex his q̄ ꝑ ſe acceperūt. multo gͦ fortiꝰ vidr̄ ꝙ adhibenda eſt fides ill̓ que ab angl̓is licet malis reuelent̉. ¶ Con tra. demonū intentio eſt ad fallendū. hͦ aūt fit maxīe in diuīatōibꝰ. gͦ diuīatōibꝰ nō ē fides adhibēda. ¶ Item ē mēdax et pr̄ eius. ſꝫ mēdacibꝰ nō ē fides adhibēda. nō gͦ eſt adhibēda illis vel dīnis ꝗ ab eis accipiunt. ¶ Itē ob ſcuratꝰ ē ītellectꝰ demonū et illoꝝ ꝗ eis credūt circa reꝝ cognitōꝫ. ꝓpt̓ pct̄m qd̓ maxīe ē ī eis ꝓfundatuꝫ. gͦ nō eſt eis fides adhibēda de rerū certitudīe. ¶ Itē ſoliꝰ dei eſt p̄ſcire fut̉a. vel eiꝰ ꝗ ab ip̄o accipit tanꝙͣ a ſpeculo et̓no quēadmodū ē de ſingulis ſct̄is ⁊ ꝓphetis. ꝑ hanc aūt viā nō accipiūt īmo ꝑ oppoſitū. nō gͦ p̄ſciūt fut̉a. ergo eis nō eſt adhibenda fides de p̄ſcīa futuroꝝ. ¶ Qd̓ ꝯcedēdū ē. vn̄ licet aliqn̄ vera dicūt diuini ſiue demōes in ip̄is di uinatōibꝰ: nō tn̄ eſt eis credendū. Dicit em̄ aug. de nat̉a
demonū. ꝙ fallūt etiā ſtudio fallendi et inuida volūtate qua hoīm errore letātur. ſꝫ ne apud cultores ſuos pondꝰ aucͣtatis amittāt. id agūt vt interp̄tibꝰ ſuis ſignoꝝqꝫ cō iectōibꝰ culpa tribuat̉. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ ip̄i ꝓ nūciant ea aliqn̄ ꝗbꝰ certi ſunt. vtpote de factis ſuis ve de hmōi. An̄ de his pt̄ fides adhiberi. reſpōdendū ē. ꝙ licet etiā vera ꝓnūciat. nō minꝰ ſunt execrāda ea q̄ oꝑa tione demonū ad deceptōem hoīm fiūt. Un̄ aug. in li. de doc. xp̄iana. nō qꝛ imago ſamuelis mortui ſauli vera ꝓ nūciauit. ꝓpterea talia ſacrilegia ꝗbꝰ illa imago pn̄tata eſt minꝰ execrāda ſunt. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicēdū eſt. ꝙ licet demōes ꝓpt̓ maiorē exꝑientiā quā habēt multopl̓a cogͦ ſcāt ꝙͣ hoīes: tn̄ reſpectu certitudīs futuroꝝ deficiūt ali qn̄ pluſꝙͣ hoīes vel tātū. et ita de certitudīe futuroꝝ ſiue euētū nō eis fides adhibēda eſt. ¶ Ad terciū v̓o dicendū ꝙ licet reꝝ mutabiliū cā ꝓpinque ſint res mutabiles: tn̄ ip̄is cauſatis vel cauſis demones nō hn̄t certitudinem ſꝫ ꝯiecturā faillibilē. ⁊ iō in eis nō ē fides adhibēda ſiue in diuīatōibꝰ. ¶ Ad quartū v̓o dicēdū. ꝙ licet ꝑſpicaci tas ſit maior ẜm naturā in demoībꝰ. et ita ẜm naturam poſſent meliꝰ cognoſce̓: tn̄ ꝓpt̓ volūtatē cōtinuā decipiē di. et ꝓpter obſcuratōem intellectꝰ ex culpa. nō eſt eis fi des adhibēda. quēadmodū homībꝰ de ꝗbꝰ p̄ſumit̉ ꝙ et vera d re intendant. ¶ Nembrum quītum Uinto de pena diuīatōem ꝯſeq̄nte. ꝙ autē ſint excōicandi pꝫ ꝑ hoc qd̓ dicitur in can̄. xxvj. q. v. ſꝫ de pnīa pt̄ queri quāta debeat̉ ip̄is diuinis et ſortilegis. Et vidr̄ ꝙ quin quēnis. ꝑ hoc qd̓ dr̄ in can. ꝗ demones expetūt et moreꝫ gentiū ſequūt̉ vl̓ ī domo ſua hoīes introducūt exquiren di aliꝗd cā arte magica: ſub regula quīquēnij iaceant. ¶ Cōtrariū aūt vidr̄ qd̓ dr̄ in cano. ꝙ ꝓ graui pct̄o mor tali ſeptēnis pnīa iniugit̉. ſicut hēt̉. xxxiij. q. ij. hoc ipſū. et ponit̉ exemplū de maria ſorore aaron. de qua p̄cepit dn̄s ꝙ eēt extra caſtra.vij. diebꝰ. et poſt ſequit̉. maiorum criminū pn̄ia ſeptē annoꝝ ſpacio ꝯcludat̉. ¶ Ad qd̓ re ſpōderi pt̄. ꝙ licet ita regulariter ſit ſtatuta pnīa ſepten nis: tn̄ aliqn̄ iniūgit̉ maior vel mīor ẜm quātitatē ⁊ qͣli tatem delicti. et ẜm hūc modū pt̄ illud ītelligi qd̓ ſupͣdi ctū eſt. multi em̄ ſunt ꝗ in talibꝰ nō credūt eē peccatū. ex quadam curioſitate ſiue ꝓpt̓ cōmoditatē hoc eff vel inquirūt. ¶ Membrū ſextu Exto querit̉ de ꝗbuſdā ꝑtinētibꝰ ad aliqͣs dr̄as diuīatōis. ſꝫ priꝰ querat̉ in gene̓ vtꝝ hmōi cognitō ſit a deo vel a dyabolo. et vr̄ ꝙ ſit a deo. ꝑ hoc qd̓ dr̄ in li. de li. ar. quis audeat dicere diſciplinā eē malū. et iterū nullo mō dixe rim aliquā intelligētiā malā eē poſſe. illa ergo intelli tia que datur ꝑ illā viā: nō mala eſt ſꝫ bona. ¶ Item ītel ligētia eſt ip̄a luce mētis illuſtrius ꝑfectiuſqꝫ viue̓. ar in li. de li. ar. ſed hoc bonū eſt: ergo hmōi cognitio cū ſit intelligētia bonū eſt. et ita a deo eſt. ¶ Cōtra. aug. de ci. dei. hec vanitas magicoꝝ artiū ex traditōe maloꝝ ange loꝝ in toto terrarū orbe plurimis ſeculis valuit. et ite ꝑinuētōnes eoꝝ inuenta ſunt aruſpicia. augurationes. et oracula. ergo hmōi cognitōes ſunt a dyabolo. ¶ Pri ge. eſt quedā oꝑatio demonū in miſterio preſcīe. q̄ artibꝰ quibuſdā ab his ꝗ ſe demoībꝰ mancipauerūt colligit̉. et nūc ꝑ ſortes nūc ꝑ auguria nūc ex ꝯtēplatōe vmbraꝝ cō p̄hendi videt̉. hec aūt om̄ia oꝑatōe demonū fieri nō du bito. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ cognitio iſta cū eſt veroꝝ. qͦ ad hoc ꝙ veroꝝ eſt: a deo eſt prio. om̄e em̄ verū ē a veritate prima. vn̄ et ip̄a cognitio vera eſt ab eo. quo ad hoc autē ꝙ illo modo requiritur qͦ requiri n̄ cōuenit. ſcꝫ ꝑ inuo cationem demonum nō eſt a deo. Si aūt querat̉ vtrū ta lis ars diuinādi ſit a deo. dicendū eſt ꝙ no. vn̄ nec etiam ars dicenda eſt. nō em̄ ex ordinatis principijs eſt: ſed ex

Queſtio .clxxxiiij
illuſioībꝰ dyabolicis. cum aūt falſa p̄dicūtur mō diuīa tionis. totū eſt a demoībꝰ vel ex hūanis adinuētōnibus. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ in cōtrariū. dicēdū eſt ꝙ in li. de li. ar. loquit̉ de ſcīa veri noīs que eſt a deo. cū ſcꝫ ex ordi natis principijs eſt vel ad cognoſcendū vel ad oꝑanduꝫ. illa etiā cognitio que eſt a deo de futuris īmediate: licet non ſit ex inordinatis principijs accepta ſꝫ ex reuelatōe diuīa. in genere bonoꝝ multomagis eſt ꝯnumerāda: eo ꝙ ip̄a accipit̉ ex illo prīcipio primo qd̓ mutari nō pt̄. Geinde queritur .§. j. quare ꝑmittit deus ꝑ hanc viam illudi homībꝰ ab ip̄is demoībꝰ. Ad qd̓ reſpondet aug. in his portentis ꝑ de monum fallaciam illuditur curioſitas hūana. quando id impudēter appetunt ſcire qd̓ ex nulla rōne competit ī ueſtigare. hec aut pt̄as ideo datur immūdis ſpiritibus vt prauos homīes ſeducant. illos ſcꝫ qui ſpernunt veri tatem et credunt mendacio. Et iterū in li. de doc. xp̄iana Iudicio quodam diuino occulto tradunt̉ homines illu dendi et decipiendi ꝓ meritis voluptatū ſuaꝝ. Deinde queritur.§. ij. vtrū peccatū ſit inueſtigare de rebꝰ furtim ſublatis: per inſpectionē aſtrolabij et ꝑ iudicia aſtroꝝ. videt̉ em̄ ꝙ nō ſit peccatū. cū em̄ multa fiūt ẜm curſus eorūdē iudicare de illis ꝑ ip̄os motus aſtroꝝ et cōiunctōes ⁊ aſpectus nō erit peccatū. ¶ Preterea. doctrina aſtronomīe vtilis eſt et cōceſſa. vn̄ hiero. diſcant ea mēte dogmata et doctri nam chaldaycā: qua et moyſes om̄em ſapīam egiptior didicerat. cum ergo hmōi iudicia ad aſtronomīa ꝑtine ant. nō eſt peccatū his intēdere. ¶ Sed vidr̄ ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ dr̄ col̓. ij. ſuꝑ illud theſauri ſapīe et ſcīe abſcōdi ti. Glo. ideo deſpecta ſunt a nobis q̄ ſunt ī aſtrologia ⁊ geometria. qꝛ nihil ad ſalutē ꝑtinēt: ſꝫ magis mittūt ī er rorē ⁊ a deo auocāt. vt dū hi ſtudēt diſpoſitōnū rōciona tōibꝰ curā aīaꝝ ſuaꝝ n̄ agūt. ¶ Itē aug. ī. v. d̓ ci. dei. nō immerito credit̉ cū aſtrologi mirabiliter multa vera re ſpondēt occulta fieri inſtinctu ſpirituū nō bonoꝝ. quoꝝ cura eſt has falſas et noxias opīoēs de aſtralibꝰ fatis ī ſerere mentibꝰ hūanis atꝫ firmare nō horoſcopi vocati et inſpecti aliqua arte que nulla eſt. ¶ Item hͦ idē videt̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄ exͣ. de ſortilegijs. ex tenore. vbi dicit̉. ꝙ ꝗdaꝫ p̄ſbiter cū quondā ad priuatum locū acceſſit nō ea intē tione vt īuocaret demoniū: ſꝫ in ſuſpectōne aſtrolabij fur tum cuiuſdam poſſet recuꝑare ſicut dicebat. ꝙ licet pro bono zelo et ſimplicitate feciſſe ꝓponat. tn̄ grauiſſimum peccatū fuit. Reſtat ergo ꝙ peccatū ē ꝑ inſpectōnē aſtro labij et iudicia aſtronomica inquirere ea que ſubſunt li. ar. ¶ Ad qd̓ videt̉ dicendū. ꝙ ſunt quedā iudicia d̓ his que ſequūtur ꝓprie mutatōꝫ aſtroꝝ. ſic̄ eſt de caloē ⁊ fri gore. ymbre et ſiccitate. et de talibꝰ nō eſt arguere: ſalua dei virtute que p̄eminet. ſi at̄ fiat iudiciū d̓ his que ſub ſint li. ar. que nō ſunt ſubiecta legi aſtroꝝ. peccatum eſt in his magnam fidem adhiberi. generalit̓ aūt vbi inter uenit inuocatio demonū vel aliud ſuꝑſtitioſū graue eſt peccatuꝫ. ¶ Ad illud v̓o quod obijcit̉. dicendum ē. ꝙ nō reprobatur ip̄a ſcientia aſtronomīe nec vniuerſalit̓ om nia iudicia. ſed qꝛ illa nō ſufficiūt ad inueſtigatōeꝫ eoꝝ que variant̉ ẜm motū li. ar. circa hmōi eſt reprobatio. et ſic ſoluit̉ illud qd̓ ꝯſequēter obiectum eſt. ¶ Quod autē obiectū eſt ꝑ aucͣtem col̓. ij. dicendū ē. ꝙ ip̄e ſcīe in ſe bo ne ſunt ſic̄ dicit aug. ſuꝑ epl̓am ad tytum. geometria et alie hn̄t in ſua ſcīa veritate: ſed nō ſunt ſcīe pietatis. oc caſionē tn̄ mali dat ſic̄ dīc aug. dū ꝓpria curioſitate aſtro logie catholici nimis erāt intēti: mīꝰ vacabāt his q̄ ſalu ti aīaꝝ erāt accōmodata. ¶ Preterea. ꝗ multū his inite bant̉ nō credebāt aliqͣ fieri niſi q̄ ẜm curſū nature eſſent ordinata. et iō dr̄. ij. ad col̓. Uidete ne ꝗs vos decipiat ꝑ philoſophiā et inanē fallaciā. ẜm traditōꝫ hoīm ẜm ele mēta hui mūdi: et nō ẜm xp̄m.
Deinde queritur .§. iij. de ip̄is phiſicis ꝗ circa medicinas dādas et circa egritu dines ꝯſiderāt motꝰ ſuꝑioꝝ. vtrū peccēt. et vidr̄ ꝙ non. cū iſta vt in pl̓ibꝰ varient̉ ẜm cōditōes aſtroꝝ. vn̄ in di uerſis egritudībꝰ mouet̉ materia morbi ẜm motꝰ corpo rū ſuꝑioꝝ. ¶ Cōtra aūt videt̉ ꝑ hoc qd̓ dīc apl̓s ad gal̓. iiij. dies obſeruatis et mēſes et temꝑa et ānos ⁊cͣ. ¶ Ad qd̓ teſpōdendū. ꝑ hoc qd̓ dicit̉ ibi in gl. loꝗt̉ eī de dupli ci genere rerū d̓ his ſcꝫ q̄ currūt curſu naturali. et d̓ his que currūt curſu volūtario. ī his ē pct̄m: ī his nō ē. vnde glo. eos culpat ꝗ ꝯſtellatōes ſequūt̉ dicētes. agā hoc mē ſe cōmerciū:: qꝛ illa ſtella agit mēſem. nō plātabo hͦ an nō vineā: qꝛ biſextus ē. illi aūt nō culpant̉ ꝗ nat̉ales ef fectus elemētoꝝ ſydeꝝ ordīatiſſima ꝯuerſione nouerūt. dictū ē em̄ ī gen. vt ſint in ſigna et temꝑa ⁊cͣ. Adhuc etiā queri.§. iiij. tur vtrū liceat vti dīnatōibꝰ q̄ fiūt ꝑ imagīes ſct̄oꝝ ho minū ſic̄ vr̄ eē factū ꝑ imagine ſamuel̓ ſic̄..j. reg. xxviij. le git̉. et videt̉ ꝙ ſit licitū. nō em̄ p̄ſumit̉ ꝙ demones poſſe habeāt ſuꝑ corꝑa mortuoꝝ ſct̄oꝝ vt in eis ludificēt. ſi in ſpecie bonoꝝ fiunt alique reuelatōes veroꝝ occulto rū. p̄ſumitur ꝙ hoc ſit mīſterio bonoꝝ angeloꝝ. vti er go hmōi vel credere non erit illicitū. ¶ Ad hoc facit qd̓ dicit aug. ad ſimplicianū. nō eſt abſurdū credere aliqua diſpenſatōne ꝑmiſſum fuiſſe. vt nō dn̄ante magica arte ſed diſpenſatione occulta que phitōniſſaꝫ et ſaulem late bat ſe oſtēderet ſpūs iuſti aſpectibꝰ regis diuina eū ſen tentia ꝑcuſſurus. ¶ Sed arguit̉ cōtrariū. dicit em̄ aug. ad ſimplicianū. forte apparuit imago ſamuelis ꝑ ficta mathematica eiꝰ ꝗ trāſfigurat ſe in angelū lucis. ¶ It beda ſuꝑ illd̓ act. xvj. Puellā quādā hn̄tē phitonē. m. lignꝰ ſpūs ē ꝑ quā phitōniſſe hͦ agūt. vt mortuos ad locu tōem et diuīationeꝫ incātatoꝝ ſuſcitent. ⁊ ī glo. dicitur. ꝙ rogante ſaule phitoniſſe vel aīmam ſamuelis vel ꝓ eo pm̄ īmūdū euocauit ab īferis. ſi gͦ talia fiūt mīſterio de nonū. illicitū ē iſtis vti vel credē. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ licet ſub ſpecie viri ſancti fieret hmōi apparitio vel reuelatō: tn̄ nō eſt hmōi dīnatō licita. nec ē credendū qn hoc facit ſathanas vt magis decipiat. ſi em̄ vere ſamuel apparu iſſet: nō vtiqꝫ vir iuſtus ꝑmiſiſſet ſe adorari. ꝗ p̄dicaue rat deū ſolum eſſe adorādū. et qūo hō dei ꝗ cū abrahā in refrigerio erat dicebat ad virū peſtilentie dignū ardore gehēne: cras mecū eris. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ prīo. di cendū eſt. ꝙ licet nō habeat dyabolꝰ poſſe ſuꝑ aīas ſan ctoꝝ mortuoꝝ vel ſuꝑ corꝑa eoꝝ ex ſe: hꝫ tn̄ vt ſil̓itudo trāſformet̉ apud imaginatiuā pct̄oris. ⁊ vt exͣ ſumat ali quā ſil̓itudīeꝫ ex ꝑmiſſiōe dīna. hoc aūt merent̉ ip̄i pct̄o res ꝗbꝰ illudit̉. ¶ Ad ſecūdū v̓o dicēdū. ꝙ lꝫ ip̄a apꝑitio ſamuel̓ poſſet fieri ex diſpēſatōe dīna. ex ip̄is tn̄ circum ſtātijs facti magis p̄ſuit̉ ꝙ aduerſariꝰ ſb̓ ſpē ſamuel̓ nec corpꝰ ip̄iꝰ aſſumēdo nec aīaꝫ ab īferis excitādo apꝑue̓it vt ea r̄uelaue̓it q̄ ī ꝓxīo erāt fut̉a. Un̄ dīc aug. quid mi rū ſi īminētē ꝓpe mortē potuit p̄uide̓. cū hoc ſit vnde fal lit: et ſe in dei pt̄ate vult adorari. Deinde queritur .§. v. de his trāſformatōibꝰ que aſſerūtur fieri a ꝗbuſdā vetu lis vt poſſint tranſire multa terrenoꝝ ſpacia. et cū innu mera multitudīe equitare. querit̉ vtrū hoc hūana virtu te fiat. vel ſi ſit virtute dyabolica. vtrū ſit ibi veritas rei vel illuſio. Ad qd̓ reſponderi pt̄. ꝙ a maligno ſpū talia fantaſmata mētis infideliū inferūtur. dyabolꝰ em̄ cum aīam alicuiꝰ ꝑ talem errorē ſubiugauerit. trāſformat ſe in ſpecies differētes ſiue ſil̓itudīes. et mētē quā captiuā tenet multipliciter deludit. nec eſt credēdū ea que appa rent in fantaſia in veritate corꝑali accidere. vn̄ nulla fit mutatio in ip̄is credentibꝰ ẜm ꝙ credit̉. ſed ſic apparet fieri.

Deinde queritur.§. vj. vtꝝ licitum ſit dicere aliqua carmina cum collectionib herbaꝝ. aut aliqͣs ſcpͥturas ꝓ qͣcunqꝫ infirmitate ſuꝑ ho mines vel animalia ponē. ¶ Ad qd̓ rn̄det aug. ꝙ nō licꝫ aliqͣ pone̓ p̄ter ſimbolum ⁊ or̄onem dn̄icam. ⁊ hoc idem dr̄. xxvj. q. v. Non licꝫ. hoc at̄ fieri dꝫ vt deus omniū crea tor ⁊ dn̄s honoret̉. Si v̓o aliqͣ ſuꝑſtitioſa obẜuantia ad dat̉ etiam pct̄m eſt. Deinde queriturᵐ.§. vij. de illis or̄onibꝰ ⁊ figuris q̄ ſunt in arte notoria. vtꝝ lici tum ſit eas facē̓. cum in illis or̄oibꝰ nō videat̉ poni niſi qd̓ ꝑtinet ad pietatem religionis xp̄iane. dirigunt̉ em̄ ibi or̄ones ad deum ꝓ bonis impetrandis vel ꝓ malis āmo uendis. indr̄ns eſt et̄ ꝑtractōnes tales facere qͣles fiunt ibidem ad deſignatōꝫ diuerſaꝝ ſcientiaꝝ. ¶ Ad qd̓ dd̓m eſt. ꝙ hmōi ars notoria ꝓhibita eſt nec licitum ē illi fidē adhibē. licꝫ aliqͣ ponant̉ ibi q̄ a religione fidei nō diſcre pant. apponunt̉ em̄ vt faciliꝰ alijs credat̉. Prohibita at̄ eſt multis de cauſis. Una ē qꝛ ponunt̉ ibi noīa plura qͦꝝ gnorat̉ intelligentia. Alia ē qꝛ attendit̉ ibi inſpectio ho aꝝ. q. d̓tute aſtroꝝ illa fierent. Tercia eſt ꝙ fiunt ꝓtra ctiones q̄dam ⁊ lineatōnes hac intentione vt inſpectōne eaꝝ acꝗrunt̉ diuerſe ſcientie vel artes. ⁊ ſic falſa creduli tas in cordibꝰ hoīm generet̉. ¶ Queſto. clxxxv. de Sor tilegis. Ttimo querendum eſt de ſortibꝰ. Primo at̄ q̄rit̉ ꝗd ſit ſors. Scd̓o vtꝝ licitū ſit ꝓijcē ſortes. Tercio vtꝝ ſic ſortiendo ſit temptare deū. Qr̄to vtꝝ om̄i tꝑe ꝯgruat ꝑmiſſio ſortis ſic̄ fu it tꝑe legis. Quinto vtꝝ exemplo apl̓oꝝ ꝯſulendū ſit ſor tibꝰ in electōibꝰ vel hmōi factis. Sexto qͣre plus habun dat ſortilegiū ī ſexu ml̓iebri ꝙͣ in virili. Septimo vtꝝ ſor tilegiū ſit maiꝰ pct̄m ꝙͣ infidelitas vel apoſtaſia. Nembrum primum I Dp̄mū ſic dic̄ aug. ſuꝑ psͣ. In te dn̄e ſpera ui. ſors nō eſt aliꝗd mali ſꝫ res in hūana du bitatōe poſita: d̓inam indicās volūtatem. Circa hanc diffinitōꝫ q̄rit̉ rōne eiꝰ ꝙ dici non eſt aliꝗd mali. videt̉ em̄ ꝙ non ſit malū: ꝯtinet eī ſub diuinatione. diuinatio at̄ dic̄ hiero. ſuꝑ illud Mich̓. iij. ꝓph̓e eius ī mercede diuinabāt. nunꝙͣ diuinatō in bona ꝑte ī ſcpͥtura ſacͣ accipit̉. gͦ ſors cū ſit ſpēs eiꝰ ē aliꝗd mali ¶ Itē ſors dr̄ qd̓ in hūana dubitatōe ē poſitū. ſꝫ qd̓ ī hūa na dubitatōe eſt poſitū nō ē nob̓ certū. qd̓ at̄ iudicat diui naꝫ volūtatē nob̓ dꝫ eſſe certū. gͦ nō bn̄ ponūt̉ illa duo in ſil̓ in diffinitōe ſortis. ¶ Itē ſors dr̄ indicans d̓inaꝫ volū tatē. ſꝫ qd̓ eſt indiciū dine volūtatis ē ſignū eiꝰ. ſigͣ at̄ di uine volūtatis qn̄qꝫ dicunt̉. p̄ceptū. ꝓhibitio. ꝯſiliū. im pletio. ꝑmiſſio. ad qd̓ gͦ illoꝝ reducit̉. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ cū dr̄. In manibꝰ eiꝰ ſortes mee. ſors accipit̉ ibi ꝓ electōe gͣtuita. cū at̄ dr̄ ſors n̄ eſt aliꝗd mali. ſi ſic accipiat̉. veꝝ ē ſic̄ dic̄ apl̓s. j. ad eph̓. In qͦ ſorte vocati ſumꝰ. Si d̓o ſors accipiat̉ ꝓ eo qd̓ eſt qͣſi qd̓dam indicium diuine volunta tis. quomodo accipit̉. j. Act̉. cum dicit̉ ſors cecidit ſuper Mathiam. ſors in ſe non fuit aliꝗd mali: ſꝫ ratione circū ſtantie pt̄ ſors aliquid mali continere. Unde in canone dr̄. In ſortibꝰ nihil mali ineſſe monſtrat̉. ꝓhibet̉ tn̄ fide libꝰ ne ſub ſpē diuinatōis ad antiqͦs ydolatrie cultꝰ redi rent. ¶ Ad ſcd̓m dd̓m. ꝙ ſors pt̄ accipi vel ꝓ ipſo opera to ẜm ꝙ eſt in fieri. ⁊ ſic ē res dubia. vel ꝓut eſt in ip̄o eē ꝙ eſt terminꝰ fieri ⁊ ſic eſt res certa. ⁊ tunc indicat̉ d̓ina volūtas. qd̓ gͦ prius fuit res dubia deinde fit res certa: ⁊ ita non repugnant ea q̄ ſunt in diffinitōe. ¶ Ad tercium
v̓o dicendū. ꝙ ſors cum ſit indiciū volūtatis diuine. ad illud ſignū reduci poteſt qd̓ eſt ꝯſilium. ꝓprie tamē non eſt illud. Nam cū dicit̉ ꝙ qnqꝫ ſunt ſigna volūtatis di uine que eſt beneplacitū. referēdū eſt ad actus qui ſunt ex parte dei. verbigr̄a. cum precipit aliquid vel conſulit ⁊ ita de alijs. ſortes autem proijcere actus eſt humanus. vnde non eſt de illis ſignis quinqꝫ. licet in illo requirat̉ certitudo conſilij diuini ¶ Mēbruꝫ ſecundū Ecundo querit̉ vtrū licitū ſit ſortes ꝓijce re. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. dicit̉ em̄. xviij. ꝓuer. ꝯtra dictōnes ꝯprimit ſors. ſed hoc eſt bonū cō primere.ſ. ꝯtradictōes. gͦ ſortes ꝓijcere bo num eſt. ¶ Item..xvij. ꝓuer. ſortes mittūtur in ſinū ſed a dn̄o tꝑant̉. ſed hoc mō mitte̓ ſortes nō eſt malū. gͦ ꝓijce re ſortes nō eſt malū. ¶ Item cū quedaꝫ ciuitas eſſet ob ſeſſa. ⁊ clerus dubitaret qui deberēt fugere: qui manere rn̄det aug. ſorte eſſe dirimēduꝫ. ¶ Preterea fiūt etiā ad dirimendū dubitatōes hūanas quottidie ſortiū ꝓiectio nes. gͦ nō eſt malū. ¶ Contra dicit aug. ad inquiſitōem ianuarij his qui de paginis euangelicis ſortilegunt etſi optandū eſt vt id potiꝰ fiat. ꝙͣ ad demonia cōſulenda re currant: tn̄ iſta mihi diſplicet ꝯſuetudo. ad negocia ſecu laria ⁊ ad vite huiꝰ vanitatē diuina oracula velle ꝯuer tere. ex quo habet̉. ꝙ ꝓijcere ſortes cauſa negocioꝝ ſecu larium fuit ſuꝑſtitioluꝫ ⁊ ita malū. ¶ Itē extra. de ſorti legijs. eccl̓ia nr̄a. vbi dicit̉ multa rep̄henſione eē dignuꝫ ꝙ ſors in talibꝰ interuenit. ⁊ loquit̉ de electōe cuiuſdaꝫ pontificis. gͦ ꝓijcere ſortes in hmōi eſt maluꝫ. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ꝓijcere ſortes in illis actibꝰ hūanis q̄ nō ſpe ctant ad deū. vt in ꝯtradictōibꝰ hūanis. vel in ꝯtractibꝰ dirimendis: nō eſt malū. in electōibꝰ aūt vbi p̄t eſſe ani marum ꝑiculū. nō debet ſorte ꝯtractō comprimi. niſi ne ceſſitas magna interueniret p̄cedentibꝰ or̄onibꝰ. vn̄ be da. Siqui neceſſitate aliqua ꝯpulſi deū putāt ſortibꝰ ex emplo apl̓oꝝ eſſe ꝯſulēdū: videāt hoc apl̓os nō niſi col lecto cetu fratrū ⁊ fuſis ad deuꝫ p̄cibꝰ hoc egiſſe. ¶ Et ꝑ hoc pōt ſolui illud qd̓ obiectū eſt. Ratōes em̄ ille primo poſite agūt de hmōi ꝓiectōne ſortiū que fiunt ad ꝯtradi ctiones hūanas in negocijs. ⁊ ꝯtractibꝰ hūanis dirimē dis. ¶ Ad illud d̓o quod obijcit̉ ꝑ aucͣt. augu. ad ianua rium. dicendū eſt ꝙ loquitur de illis ſortibꝰ vbi ꝓ nego cijs ſecularibꝰ qualibetcūqꝫ diuina oracula requireban tur. nō em̄ exemplū apl̓oꝝ de ꝓiectione ſortiū trahēduꝫ eſt ad ſecularia negocia. priuilegia em̄ ſinguloꝝ ꝯmunē legem oīno facere non pn̄t. ¶Nlēbruꝫ terciū Ercio q̄rit̉ vtꝝ ſic ſortiēdo ſit tēptare deū Et videt̉ ꝑſil̓e. ſi em̄ moyſes poſuiſſet vir gas filioꝝ iſrl̓ ī tabernaculo aucͣte ꝓpria. vt vidēt cuiꝰ virga florēt: temptaſſet dn̄m. ſil̓r gͦ qui miſtit fortes ad cognoſcēduꝫ quē cui dn̄s prefe rat: videt̉ temptare deū. dicit̉ em̄ ſuꝑ illud. vj. deūt. Nō temp. do. de. tuū. tēptat dn̄m qui hn̄s quid faciat: ſine ra tōne ꝑiculo ſe ꝯmittit exꝑiens vtꝝ poſſit liberari a dn̄o. ex quo videt̉. ꝙ ſit temptare deū in ꝓiectōne ſortiū: cuꝫ alio mō poſſit haberi certitudo vel cautela mali. ¶ Sꝫ ꝯtra hͦ videt̉ eſſe. ꝙ Ioſue ⁊ alij miſerūt ſortes ꝗ tn̄ non temptauerūt dn̄m faciētes ꝯtra p̄ceptū. dn̄m deū tuū nō temptabis. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ nō eſt recurrendū ad dn̄m ꝑ ſortes vel ꝑ alia hmōi. dum homo habet qd̓ rōne hūana poſſit facere. cū aūt nō habet: recurrenduꝫ eſt ad auxiliū diuinū. ij. ꝑalip. xx. cū ignoramꝰ quid age de bea mꝰ. hͦ ſolū r̄ſidui habemꝰ vt ocl̓os ad te leuemꝰ. ꝗ gͦ ꝑ ſo tes vel ꝑ aliqd̓ aliud hmōi. inꝗrit aucͣtem diuina. dū hꝫ hūana rōe quō ſe poſſit expedire ī negocijs ſpūalibꝰ: qͣſi temptat dn̄m. nō ſic aūt fuit de Ioſue qui ex inſpiratōe diuina faciebat.

Queſtio .clxxxvj.
¶ Mēbruꝫ quartū Uarto querit̉ vtꝝ om̄i tꝑe ꝯgruat ꝑmiſſio ſortis. ſic̄ fuit ī tꝑe legis. Ad qd̓ ſic argu lex ē vmbra futuroꝝ. x. ad heb̓. ꝙͣdiu gͦ fui vmbra potuer̄t eē ſigna ſeu durare ⁊ nar p̄liꝰ. ſors at̄ ſignū erat: gͦ tꝑe legis veteris ꝯgruebat ſors ⁊ nō tꝑe euāgelij. ¶ Itē aug. ī li. de diuinatōe. demonum artis mathematice ſcīa vſqꝫ ad xp̄m fuit cōceſſa. vt xp̄o edito nemo exinde alicꝰ natiuitatē int̓pretet̉. ¶ Sed ꝯͣ hͦ obijcit̉ de ſct̄o iathia ꝗ̄ ſorte fuit electꝰ tꝑe euāgelij. ſicut habet t̉. j. pōt etiā q̄ri cū apl̓s ſorte eēt electꝰ. ꝓpt̓ ꝗd̓ dyaconi nō fuer̄t ſil̓r ſorte electi. ¶ Pret̓ea cū ad hoc ꝙ ſors valeat reqͥrat̉ inſpiratō diuīa ad hͦ ꝙ bn̄ fiat q̄ ncc̄i tas fuit ſortiū. cum inſpiratō diuīa de ſe ſufficiēs eēt ad maīfeſtatōeꝫ volūtatis dei. ¶ Ad qd̓ dicēdū ꝙ donec ve niret veritas ī publico ꝯceſſe fuer̄t ſortes ī electōibꝰ. ⁊ in his q̄ ordinabat tāꝙͣ vmbra ad veritatē. Un̄ dic Beda. hic ſorte eligit̉ ne a lege diſcrepet ī qua ſummꝰ ſacerdos ſorte q̄rebat̉. qꝛ querēdꝰ erat vetꝰ ſacerdos: donec veīret ille ꝗ ꝑ ꝓpriū ſāguinē intrauit ſemel ī ſct̄a ſct̄oꝝ. cuiꝰ ho ſtia ī paſcha īmolat̉. in die pēthecoſtes ſpū apparēte ē cō ſummata. donec em̄ veīret veritas figura licuit exerceri. ⁊ ꝓpter hͦ electio mathie ſorte facta eſt an̄ pēthecoſten in qua dabat̉ ſpūſſ. nōduꝫ em̄ oīno facta ē publicatō veri tatis. dyaconi aūt electi ſūt in mīſteriū poſt pēthecoſten vt on̄deret̉ ꝙ deinceps ꝑ electōeꝫ eēt p̄lati eligēdi n̄ ſor te. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de ꝯceſſione artis mathema tice vſqꝫ ad xp̄m. intelligēdū eſt ꝙ ꝯceſſio accipit̉ ibi ꝓ ꝑ miſſione. Pret̓ea illa iudicia ſiue ꝯiecture qͣs fecerūt ma gi de natiuitate magni regis: fuit ꝑ hͦ ꝙ ſtellā inſolitam vider̄t. dyoni. etiā ī miſtica theologia ꝑ eclipſim ſol̓ xp̄o patiēte factā nō ẜm curſus aſtroꝝ. cogͦuit ꝙ deꝰ nat̉e pa teret̉. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ tūc nō eēt ſortes ncc̄e cū inſpiratō diuīa ſuffice̓t. dicēdū ē ꝙ licꝫ inſpiratō diui na ſufficiēs eēt ꝙͣtuꝫ ē ex ꝑte ſua: nihilomīꝰ tn̄ fiebat ꝓie ctio ſortiū. ad hͦ eī ꝙ accipiamꝰ a deo qd̓ petimꝰ. oꝑtꝫ nō ſolū de potētia. ſapīa. ⁊ bonitate p̄ſume̓: ſꝫ etiā nr̄aꝫ īſuf ficiētiā on̄dē. hͦ aūt fit ī ſortiū ꝓiectōe. vn̄ ſic̄ mali on̄dūt qͣſi ſuā inſufficiētiā dyabolo. ⁊ poſtea ip̄m inuocāt ⁊ ī hͦ peccāt: ita oportuit ꝙ ip̄i inſufficiētiā ſuā on̄derēt deo in dubitatōe ſortis. ⁊ inuocarēt ip̄m ꝑ or̄onē vt ſupple̓t de fectū eoꝝ. vn̄ Act̉. j. orantes dixerūt tu dn̄e ⁊cͣ. ¶ Nembrum quintū Uinto querit̉ vtꝝ exemplo apl̓oꝝ ꝯſulen dum ſit ſortibꝰ in electionibꝰ vel hmōi fa ctis? ¶ Ad qd̓ rn̄det Beda. nō exēplo ma thie vel ꝙ Ionas ꝓph̓a ſorte de p̄hēſus ſit indifferēter ē ſortibꝰ credēdū: cū puilegia ſingl̓oꝝ vt ait hiero. ꝯmunē legē oīno face̓ nō p̄n̄t. extra. etiā de priuile.( gijs habet̉ ꝙ ſors in electōibꝰ nō eſt collaudanda. Mebruꝫ ſextum Exto querit̉ qͣre plꝰ habūdat ſortilegiū in ſexū muliebri ꝙͣ ī virili? ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ ꝙ doctrīe dn̄iceis fuit ordo. vt a deo ī xp̄m hoīeꝫ deſcēdet. ⁊ a xp̄o ī virū. ⁊ a viro ī mu liere. caput eī mulieris ē vir. caput v̓o viri xp̄c. xp̄i v̓o de us.j. Corin. xj. Ecōtra v̓o fuit d̓ doctrina dyabolica qꝛ ip̄e dyabolꝰ pͥmo trāſfudit eā ī mulierē. vtpote q̄ mīꝰ ha bebat diſcretōeꝫ ſpūs. ⁊ ꝑ mulierē ī virū. ſic̄ gͦ pͥmo ī mu liere trāſfudit doctrinā pct̄i: ita adhuc fallace doctrinaꝫ fortilegij trāſfundit frequētiꝰ ī mulieres ꝙͣ ī viros. ¶ Nlēbruꝫ ſeptimum Eptimo queritur vtꝝ ſortilegium ſit ma ius peccatum ꝙͣ infidelitas vel apoſtaſia? qd̓ non videtur. Infidelitas em̄ ⁊ apoſta ſia dicunt ſimpliciter fidei priuatōeꝫ. ſortilegium v̓o vel augurium poteſt eſſe ſalua fide informi gͦ maius eſt pct̄m infidelitatis vel apoſtaſie ꝙͣ pct̄m ſorti legij vel augurij. ¶ Contra. Aug. in li. de decem cordis tu vis dimiſſo vno deo tanꝙͣ legittimo viro anime. fornica ri ꝑ multa demonia. ⁊ qd̓ eſt guius non qͣſi a ꝑte deſeres ⁊ repudians ſic̄ apoſtate faciunt: ſꝫ tanꝙͣ manens in do mo viri tui admittis adulteros.i. tanꝙͣ xp̄ianus non di mittens eccl̓iaꝫ ꝯſulis mathematicos aut auriſpices aut augures aut maleficos. qͣſi de viri domo nō recedis adul tera anima. ⁊ manens in eius ꝯiugio fornicaris. ex qͦ vi det̉ maius eſſe hoc pct̄m: cum ⁊ gͣuiꝰ dicat̉. ¶ Ad qd̓ di cendum. ꝙ non ē maiꝰ pct̄m ſimpl̓r apoſtaſia vel infideli tas. ſꝫ qͦ ad ꝗd dr̄ eſſe guius. qꝛ infidelis vel apoſtata ma nifeſte diſcedit a domo dn̄i vel ſeꝑat̉. ſortilegus at̄ ſil̓at ſe eſſe de vnitate eccl̓ie ſiue fidei eccl̓iaſtice. ⁊ non eſt oīno ⁊ iō dr̄ gͣuiꝰ pct̄m. qꝛ faciliꝰ allicit̉ anima. ⁊ qͣſi maior ē of fenſa ſponſi ſpūalis cū ſil̓at ſe eſſe ſponſam: ⁊ nihilomi nus adulterat̉ cū ip̄o dyabolo. ẜm ꝙ dr̄. lvij. Yſa. iuxͣ me diſcooꝑuiſti ⁊ ſuſcepiſti adulteꝝ. Queſtio. clxxxvj. De ypo criſi Ictum ē ſupra de ct̄is ꝗbꝰ fit iniuria ꝯͣ omnipotētiam di uinam ſiue maieſtatem ⁊ ꝗbꝰ fit iniuria ꝯ diuinam ſapīam. ſic̄ eſt in ſuꝑſtitōibꝰ n̄ter dd̓m eſt de pct̄is ꝗbꝰ fit iniuria ꝑ appropriatōꝫ ꝯͣ bonitatē diuinam. hͦ at̄ fit tripl̓r. aut ſil̓a tione ſanctitatis ꝓut eſt in ypocriſi. aut abuſione doni gͣ tuiti ꝓut eſt in ſimonia. aut violatōe loci ſacri ꝓut eſt ī ſa crilegio. dat̉ em̄ honorificētia diuine bonitati: ī veritate. ſct̄itatis humane q̄ a deo dat̉. ꝯͣ qd̓ eſt ypocriẜ. in ſanctifi catōe reꝝ ſpūalium. ꝯͣ qd̓ eſt ſimonia cū ponit̉ ſpūale ſub p̄cio. in loci ſacratōe ꝯͣ qd̓ eſt ſacrilegiū ¶ Primo at̄ dd̓m eſt de ypocriſi circa quam pͥmo q̄rit̉ ꝗd ſit. Scd̓o vtꝝ ſit moͣrle pct̄m ſꝑ an veniale aliqn̄. Tercio de motiuo huiꝰ pct̄i. Quarto de ꝯꝑatōe eiꝰ ad inanē gl̓iam. Quinto de gͣ uitate hꝰ pct̄i. Sexto vtꝝ ꝗs poſſit ſil̓are ſe eſſe malū vel ypocritam. Septimo de ſpēbꝰ hꝰ pct̄i. Octauo de oppoſi tōe. Nono de deteſtatione hꝰ pct̄i. Decimo vtꝝ ſit irreme diabile. Undecimo de fructibꝰ ꝗbꝰ cognoſcit̉ hͦ pct̄m. ¶ Nembrum primum I D pͥmū ſic. vj. Math̓. ſuꝑ illud ſic̄ ypocri te faciūt. glo. ypocrita ē ꝗ ſil̓at qd̓ non ē re p̄ſentator alteriꝰ ꝑſone. hͦ eſt cum vult vide ri bonꝰ cū n̄ ſit. ¶ Sꝫ videt̉ ꝙ ypocriẜ n̄ ſit ſil̓atio. aliꝗs eī vult videri caſtus cū ⁊ ip̄e ſit caſtꝰ. ⁊ in hͦ vult videri bonꝰ ꝓpter ſe. ſil̓ator at̄ eſt malicie palliator. gͦ ypocrita n̄ eſt ſil̓ator. gͦ ypocriẜ inqͣtū hmōi nō ē ſil̓atio. ¶ Itē ſuꝑ illud dan̄. vij. de pardo ꝗ hēbat qͣtuor alas dr̄. ꝙ qͣtuor deſignant̉ pct̄a ſic̄ dic̄ Ric̄. q̄ ſunt iactātia de bone manifeſto. excuſatio de malo manifeſto. ſil̓atō boni ocul ti. diſſil̓atio mali oculti. n̄ gͦ ſil̓atio ꝯuertit̉ cum ypocriſi nec eiꝰ rō. ¶ Itē ſuꝑ illud. iiij. Tren̄. maior ē iniꝗͥtas ⁊cͣ. glo. ſcelera aīe plagunt̉ q̄ in ypocriſim labunt̉ q̄ mala de aurando tegit ⁊ bona fraudulenter facit. ſꝫ hec duo n̄ ꝯti nēt̉ in illa rōe. gͦ non ē general̓ rō ypocriẜ. ¶ Ad qd̓ dd̓m ꝙ ypocriẜ pt̄ dici amor apparentis bonitatis ꝓpt̓ ſe. pt̄ et̄ dici ypocrita ille ꝗ repn̄tat qd̓ nō ē in gene̓ boni vel mali ¶ Et ꝑ hͦ pt̄ ſolui illud qd̓ ob̓m eſt. vno em̄ mō ſil̓atio ſub ypocriſi ꝯtinet̉. ẜm ꝙ ſil̓atio ponit malitiā cū palliatōne boni. ẜm ꝙ dr̄ ſil̓ata eꝗtas eſt duplex iniꝗtas. eſt em̄ iniꝗ tas ⁊ ſil̓atio. ⁊ hoc modo ꝯtinet̉ ſub ypocriſi niſi appropri etur nomen ypocriẜ. Alio v̓o modo ꝓut ſil̓atio non dicit niſi apparentiam bonitatis ꝓpter ſe intentam. pt̄ idem eē ypocriẜ qd̓ ſil̓atio. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m ꝙ ſil̓atio det̓mīat̉ ꝑ bonū occultum ꝓut int̓. iiij. ſpēs accipit̉. Alio v̓o modo accipit̉ cū ponit̉ in rōe ypocriſis ſub maiori nominis ex

tenſione. ¶ Ad terciū v̓o dicēdū. ꝙ vtroqꝫ mō dicit̉ yp̄o criſis. cū ⁊ mala deaurādo tegūt̉: ⁊ cū bona fraudulēte fiūt. ⁊ ita large pōt ſumi ſil̓ato in ratōe ypocriſis. repre ſentare em̄ aliā ꝑſonā hͦ multis modis intelligi pōt. vel cū vult tegē malū. vel cū bonū qd̓ facit appare̓. ypocriſis aūt grece latine ſil̓atō dicit̉. vn̄ ⁊ ypocrita ſil̓ator. ¶ Ad hoc etiā querit̉ cū ypocriſis ſit appetitꝰ inordinatꝰ eiꝰ qd̓ eſt videri bonꝰ. bonitas aūt generalis nō determīat ali quā ſpēm virtutis. videt̉ ꝙ apparētia bonitatis cū defe ctu ſit generalis defectꝰ. gͦ ⁊ appetitus inordinatꝰ illiꝰ eſt generale pct̄m ⁊ nō ſpāle. ⁊ ita ypocriſis nō ſit quedam ſpecies pct̄i. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ nō eſt ſil̓e ex ꝑte pct̄is ⁊ virtutis. velle em̄ videri bonū cū nō ſit eſt actꝰ determi natus in ſpecie. ⁊ ideo ſpāle pct̄m eſt ypocriſis. velle aūt eſſe bonū eſt generalis actꝰ ex ꝑte virtutis. hoc aūt eſt qꝛ ex ꝑte virtutis nō eſt niſi dirigere vno mō. ex ꝑte v̓o pec cati eſt deficere ẜm plures modos. ¶ Membrū ſecūduꝫ Ecundo querit̉ vtꝝ ypocriſis ſit mortale ſemꝑ an aliqn̄ veniale. ꝙ aūt ſemꝑ ſit mor tale: videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dīc aug. ī li. de ꝯflictū vi ſaliud ꝙͣ damnatio eſt. ſed hͦ eſt eſſe ypocritā. gͦ eſſe ypo cioꝝ ⁊ v̓tutū. on̄dere hoībꝰ qd̓ nō eſt: quic critā damnatio eſt. gͦ ypocriſis eſt mortale pctm̄. ¶ Iteꝫ xx. Iob. gaudiū ypocrite adinſtar puncti. glo. mens illi us ꝓ vicioꝝ ſuoꝝ fetore damnabit̉. ſed om̄e peccatū cur debet̉ eterna dānatio ē mortale. gͦ ypocriſis eſt mortale pct̄m. ¶ Itē dīc Criſo. ꝙ vbicūqꝫ vult dn̄s on̄dē magnū pct̄m eſſe: a ꝯtumelia incipit. ex hoc vult dicere. ꝙ vbi eſt nomen ꝯtumelie eſt mortale pct̄m. cū dicat dn̄s in euan gelio. ve vobis ypocrite. ¶ Contra. cū quis vult bonus apparere hoc pōt eſſe ex ſola ſurreptione. ꝙ aūt ſic inſur git primꝰ motus eſt. ⁊ ita veniale pct̄m. ¶ Item ſi primi motus inſurgūt in alijs pct̄is. gͦ ⁊ in iſto. et ſi ſunt ī alijs peccatis veniales: ⁊ ſil̓r in iſto. ¶ Itē inanis gl̓ia pt̄ eſſe veniale peccatū. gͦ multomagis ypocriſis cuꝫ naſcat̉ ex illa. videt̉ em̄ eſſe maiꝰ peccatū in parēte ꝙͣ in ꝓle. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ypocriſis ꝓut habet ſil̓atōeꝫ ſibi adiun ctam vel eſt ip̄a ſil̓atio: eſt mortale pct̄m. habet em̄ ma litiā ſubſtractā ſiue defectū boni. xxxvj. Iob. ſil̓atores ⁊ callidi ꝓuocāt irā dei. ⁊. ix. Iſa. ſuꝑ illud oīs ypocrita nequā. glo. aliud ſil̓ans aliud agēs. caſtitatē p̄ferēs ⁊ la ſciuiam oſtentās. pauꝑtatē ⁊ marſupiū replens. Si v̓o ypocriſis dice̓t velle videri bonū inordīate. ⁊ pone̓t ma litiam vel defectū v̓tutis eſſet mortale. Si v̓o inſurgeret primꝰ motus vt bonꝰ appare̓t ⁊ nō pone̓t malitiā vel defe ctum virtutis: poſſet dici veniale pct̄m. ſed non ſic ſcri ptura ꝯſueuit accipere. ¶ Ad obiectū in cōtrariū dicen dum ē. ꝙ nō eſt ſil̓e in iſto pct̄o ⁊ in alijs quibuſdā. quia ip̄a ſua intētione ponit defectū bonitatis aut gr̄e. quem defectū nō ponit veniale pct̄m. ⁊ ideo ẜm hͦ eſt in genere mortalis pct̄i. ſic̄ ⁊ plura alia genera peccatoꝝ. Ad ali ud v̓o dicēdū. ꝙ licet inanis gl̓ia q̄ eſt genꝰ. aliqn̄ poſſit eſſe veniale pct̄m aliqn̄ mortale: nō tn̄ ſequit̉ ꝓpt̓ hͦ ī illa ſpecie q̄ ē ypocriſis. ypocriſis em̄ addit ſuꝑ genꝰ aliqd̓ ꝑ qd̓ appropriat̉ mortali pct̄o. ꝓprie tn̄ dicendo nō eſt hͦ ge nus illius. ſed dicit̉ naſci ex illo ypocriſis. ⁊ quo ad hͦ ꝙ̄ naſcitur ex inani gloria: inanis gl̓ia eſt mortale pct̄m. ¶ Membrū terciū Ercio q̄rit̉ de motiuo huiꝰ pct̄i qd̓ eſt velle videri bonꝰ. de quo q̄rit̉ vtꝝ ſit ẜm ſe ma luꝫ. Et videt̉ ꝙ nō. aliqn̄ em̄ addita circū ſtantia ē bonū: alia addita ē malū. ergo ē indifferens. ¶ Itē on̄di pōt ꝑ ſil̓e. velle em̄ place̓ homini bus aliqn̄ pōt fieri bono fine. aliqn̄ malo. ſimiliter ⁊ vel le videri bonū ḡ eſt indifferēs. ¶ Cōtra dicit̉. vj. math̓. de ypocritis. oīa oꝑa ſua faciunt vt videant̉ ab hoībꝰ. ⁊ ita ponit̉ finis ypocritaꝝ ꝓprius. ⁊ ita eſt malum ẜm ſe.
¶ Item ſuꝑ illud Iob. xx. oculus ꝗ eum viderat. glo. locꝰ ypocrite cor adulantiū. ibi ꝗppe reꝗeſcit. vbi fauores in uenit. fauorem at̄ inuenire q̄rit vt bonꝰ videat̉. ſic̄ hr̄ ſuꝑ illud psͣ. Uani filij hoīm mendaces. glo. volunt videri iu ſti cum ſint mendaces. gͦ velle videri bonꝰ eſt ẜm ſe malū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ n̄ ſeꝗt̉. ſi velle vidēi bonꝰ pt̄ fieri recte ⁊ nrecte ex diuerſis cauſis. ꝙ ꝓpt̓ hͦ ſit omnino indr̄ns. Eſt em̄ malum multiplex. qd̓daꝫ em̄ eſt malū ẜm ſe. qd̓ nulla circūſtantia addita pt̄ fieri bonū vt fornicari. ē aliud ma lum ex defectu circunſtantie debite. pt̄ tn̄ ꝑ additionem circūſtantie bonum fieri ſic̄ eſt occide̓. qd̓ eſt malum ſi nō addat̉ circūſtantia debita. ſi v̓o addat̉ vt ſi dicat̉ occidē ꝓ ꝯẜuatōne iuſticie ab eo cuiꝰ eſt officium bonum eſt. Eſt etiam aliꝗd in ſe bonum qd̓ tn̄ ex defectu circunſtantie q̄ reqͥrenda eſt malum eſt. vt iurare.i. deum teſtem inuoca re in ſe bonum eſt: ſi v̓o ſine cā debita fiat malum eſt. ⁊ hͦ modo dr̄ in euangelio. Ego at dico omnino non iurare. Eſt iteꝝ aliud bonum qd̓ tn̄ addita aliqͣ circunſtantia ē malum. vt cum dr̄ comedere carnes in qͣdrageſima. cum gͦ querit̉ de eo ꝙ eſt velle videri bonus: dd̓m eſt ꝙ illud malum eſt. qꝛ non addit̉ circunſtantia ꝑ quam ad bonuꝫ trahat̉: vt velle videri bonus vt deus glorificet̉ ⁊ ꝓximus edificet̉. cum at̄ non addit̉ talis circūſtantia in ſe malum eſt. qꝛ ponit̉ ꝓ fine qd̓ non dꝫ eſſe finis. vel ſi ordinet̉ ad alium finem vlteriorem indebitum: vt ſi dicat̉ vult vide ri bonus vt laudet̉ ab hominibꝰ: vel vt ditet̉. ¶ Per hoc pt̄ ſolui qd̓ obiectum eſt. Nam vno mō pt̄ dici indifferēs reſpectu diuerſaꝝ circūſtantiaꝝ ſuꝑadditaꝝ bonaꝝ vel malaꝝ. Alio v̓o mō dr̄ eſſe malum cū ponit̉ eſſe finis pͥn cipalis. ¶ Deinde queritur vtꝝ aliꝗs poſſit ſe ſil̓are eſſe bonum ſine pct̄o ⁊ videt̉ ꝙ ſic. ponat̉ em̄ ꝙ aliꝗs appetat videri bonꝰ vt det̉ ei aliꝗd ad ſuſtentatōꝫ. non videt pec care: qꝛ nec in hoc ꝙ vult videri bonꝰ. cum hͦ non appetat ꝓpter ſe: nec in hoc ꝙ vult ſuſtentatōꝫ cum indigeat. gͦ nō peccat in hoc ꝙ vult videri bonꝰ vt det̉ ei aliꝗd ad ſuſten tatōꝫ. ¶ Item dic̄ Aug. ꝙ libido eſt initium omnis pct̄i ī li. de li. ar. hoc at̄ eſt cum nimis delectat̉ in creatura. ſꝫ hͦ mō non videt̉ de iſto. gͦ non peccat. ¶ Contra. occide̓ ho minem cum ſit malum in ſe: non eſt licitum ꝓpter tꝑalia. pari gͦ rōne cum velle videri bonus ſit malum in ſe. non erit licitum ꝓpter temꝑalia. ¶ Item ille ꝗ ſic vult videri bonus. aut vult videri bonus in deo in ſe tm̄ aut in deo. non in deo: qꝛ nullum hꝫ ibi reſpectum gͦ in ſe tm̄. gͦ dei gl̓iam vſurpat: gͦ peccat. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ in hoc ē pct̄m ꝙ ignobiliꝰ ponit̉ finis nobilioris. ſuſtentatio em̄ corꝑa lis minꝰ nobile eſt ꝙͣ videri bonus. ⁊ rōne iſtiꝰ inordina tionis dr̄ eſſe pct̄m. ſic̄ eſt in illo ꝗ p̄dicat vt habeat victū temꝑalem. ⁊ licet p̄dicare in ſe ſit bonum ⁊ ſuſtentari. in neceſſitate tn̄ hec ordinatio in ſe eſt mala. ¶ Sil̓r pt̄ rn̄de ri ad illud quod obiectum eſt. licet em̄ velle videri bonꝰ non ſit intentum ꝓpter ſe: intendit̉ tn̄ ꝓpter illud qd̓ igno bilius eſt ⁊ quo ad hoc eſt libido. ⁊ ſic ſoluit̉ quod obie ctum eſt. ¶ Nembrum quartum Uarto querit̉ de ꝯꝑatione ypocriſis ad in anem gl̓iam. videt̉ eī ꝙ eq̄ capitale ſit pct̄m ſic̄ inanis gl̓ia. cū em̄ ſit triplex munꝰ. a lī gua. a manu. a corde. penes at̄ munꝰ a lin gͣua ſumitur inanis gloria: penes munus a manu auari cia: penes munus a corde ypocriſis. ypocrita enim vult lacere alij. inanis gloria ⁊ auaricia ſunt duo capita tia pct̄a. pari ratōne tunc erit ypocriẜ. q̄ penes tercium ſumit̉. ¶ Itē velle place̓ alij ē appetibile ypocriẜ. velle glo riari in ſe eſt appetibilis inanis gl̓ie. ſꝫ hec ſunt diſꝑata. gͦ pocriſis ⁊ inanis gloria ſunt pct̄a diſꝑata. gͦ ypocriſis ion dicet̉ filia inanis glorie. ¶ Sed ꝯͣ greg. in fine Iob. ſuꝑ illud. exhortatōem ducū ⁊ vlulatum exercitū. glo. de inani gloria naſcit̉ inobedientia. iactantia. ypocriſis. ¶ Itē Iob.viij. ſuꝑ illd̓ ī orto ſuo. glo. gͣgͦ. ypocrita cū bn̄

Queſtō clxxxvj.
agit ab omnibꝰ vult videri ꝑ omnia q̄ agit occulta: cogita tione laudes q̄rit. ex qͦ hr̄ ꝙ finis ypocriſis finis eſt ina nis glorie. ⁊ ita ſub inani gloria ꝯtinet̉. ¶ Item greg. in mora. Ypocrita ꝗcꝗd cum labore ꝑagit aura hūani fauo ris tollit. dum in appetitu laudis opus deficit: qͣſi inuen tum labor euaneſcit. ⁊ ita q̄rit humanū fauorem ſic̄ ina niter glorians. gͦ ypocriẜ ſub inani gloria ꝯtinet. ¶ Ad qd̓ rn̄dendum. ꝙ yporiſis naſcit̉ ex inani gl̓ia ⁊ ꝙ ad fi nem illiꝰ ordinat̉. ¶ Ad obiectū at̄ in cōtrarium dd̓m. ꝙ licꝫ ypocriſis munꝰ a corde q̄rat: tn̄ qꝛ ypocrita non pt̄ hͦ certum hr̄e niſi exteriꝰ manifeſtet̉. iō q̄rit munꝰ a lingua ¶ Pret̉. ypocrita vult videri bonꝰ in oꝑbꝰ vt laudet̉ ab hominibꝰ ⁊ iō finis ſuus ordinat̉ ſub fine. ¶ Ad aliud v̓o dd̓m eſt. ꝙ velle place̓ alij nō eſt diſꝑatū alij r̄ſpectu eꝰ qd̓ ē gl̓iari in ſe. ordinat̉ em̄ ad illud tanꝙͣ ad fine. ꝗ em̄ vult place̓ alijs ꝓpter ſe: ex hͦ vane gl̓iat̉. Un̄ aug. in li. ꝯfeſ. cū laudat̉ hō ꝓpter donū qd̓ dediſti ei. ⁊ ille plus gaudet lau dari ſe ꝙͣ ip̄m donū vn̄ laudat̉. ille te vituꝑante laudat̉. ¶ Nembrum quitum Uinto querit̉ de gͣuitate huiꝰ pct̄i ⁊ comꝑa tione. dr̄ em̄. xvj. Yſa. ſuꝑ illud in tribꝰ an nis. glo. ī ꝯꝑatōe duoꝝ maloꝝ meliꝰ ē aꝑte peccare ꝙͣ ſct̄itatē ſil̓are. ſꝫ ſimulatio ſct̄ita tis ē ypocriẜ. gͦ maiꝰ pct̄m ē eſſe ypocritā ꝙͣ aꝑte peccare. ¶ Ite. col̓. iiij. ſuꝑ illd̓ ſic̄ dn̄o. glo. ſil̓ata eꝗtas nō ē eꝗtas ſꝫ duplicatū pct̄m. gͦ maxīm pctm̄ eſt pct̄m ypocriẜ. ¶ Itē ꝑ illd̓ tren̄. maior ē iniꝗtas ppl̓i mei. glo. ſcelera aīe plā unt̉ q̄ in ypocriſim labit̉. cuiꝰ maior ē iniꝗtas pct̄o ſodo noꝝ. ē igit̉ ypocriẜ maiꝰ pct̄m ꝙͣ illud vicium innoīatū. ¶ Contra. ꝗ aꝑte peccat non tm̄ qͦ ad ſe peccat ſꝫ et̄ alij oc caſionē peccādi dat. gͦ plꝰ peccat ꝙͣ ypocrita. ¶ Itē Yſa. iij. pct̄m ſuū qͣi ſodoma p̄dicauer̄t. ꝯꝑatō gͦ fit ad pctm̄ ſo dome ꝓpt̓ euidētiā criminis. cū gͦ euidētia criminis ſit de terior: nō videt̉ pct̄m ypocriſis eſſe maiꝰ pct̄o ſodomoꝝ. ¶ Ad qd̓ rn̄dendū. ꝙ ypocrita pt̄ ſumi multipl̓r. aliqn̄ eī dr̄ ꝗ vult credi bonꝰ ⁊ in hͦ gl̓iari tn̄ ſub deo. ⁊ ſic poſſet eē pct̄m veniale. aliqn̄ at̄ dr̄ ille ꝗ apꝑentiam ſct̄itatis p̄po nit deo. tercio mō dr̄ ꝗ intendit facere aliqͣ ex ꝗbꝰ pt̄ credi bonus. non tn̄ illam apꝑentiam intendit ꝓut dic̄ Criẜ. Ypocrita eſt omnis doctor: ꝗ non prius ſe corrigerit ꝙͣ al terum. Quarto modo dr̄ ille ꝗ cum malus ſit vult videri bonus ad palliandum maliciam ſuam. ⁊ talis modus eſt peſſimus plurimū deceptoriꝰ. ⁊ quo ad hoc ſil̓atorie pec care eſt deterius ꝙͣ peccare aꝑte. qͦ ad aliud tn̄ minꝰ malū eo ꝙ non ꝓuocat ita alios ad maliciaꝫ ꝑ exemplū. ¶ Ꝙ at̄ obijcit̉ de pct̄o ſil̓atōis ꝙ ſit maiꝰ pct̄o ſodomoꝝ. non ē intelligendū ſimpl̓r in gene pct̄i: ſꝫ hͦ dr̄ rōne occultatōis qua pt̄ alios deciꝑe. Adhuc queritur de..§. j. gͣuitate huiꝰ pct̄i in ꝯꝑatōne ad diuerſas materias. videt̉ em̄ ꝙ gͣuiꝰ ſit pct̄m ſil̓are ſanctitatem in dando el̓inam q̄ in ieiunādo ⁊ orando. ꝑ hͦ qd̓ dic̄ criẜ. vbiqꝫ vana gl̓ia m lum eſt. maxīe at̄ in philātropia qm̄ vltime credulitatis eſt. ⁊ dr̄ philantropia a philos qd̓ ē amor. ⁊ antropos qd̓ eſt hō. qm̄ ex hūano amore dꝫ fieri el̓ina. ⁊ idem eſt in va na gl̓ia ⁊ ypocriſi qͦ ad hoc. ¶ Contrarium videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dic̄ Criẜ. in omel̓. lxj. malus vane gl̓iari mirabile nihil. in ieiunio at̄ ⁊ or̄one eſt exͣneum ⁊ lacrimis plenū. gͦ ma ius pct̄m gl̓iari in ieiunio ⁊ or̄one ꝙͣ in alijs bonis. ⁊ ſil̓r eſt in ypocriſi ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ Criẜ. loꝗt̉ in caſu ⁊ nō ſimpl̓r cū dr̄ ꝙ maxime in philātropia. ꝯtingit em̄ ꝙ ali qn̄ dat aliꝗs el̓inam qͣndam ꝑ hͦ ꝙ vult videri bonus cū non ſit. aliqn̄ at̄ aliꝗs vult videri dare el̓inaꝫ ⁊ nō dat. ⁊ de iſta loꝗt̉. qꝛ hec eſt vltima crudelitas. qꝛ talis ſubtͣhit alij vitam corꝑalem.ſ. pauꝑi. ſubtͣhendo illud. vn̄ pauper indigens debet viue̓. ip̄e et̄ ſibipſi vitam ſpūalem ſubtra hit. ⁊ iō dr̄ vltima crudelitas. ⁊ dr̄ vana gl̓ia in hͦ oꝑe ma xima: qꝛ hec eſt vanitas in corde ⁊ in oꝑe. ⁊ de hac loꝗt̉
Ad aliud qd̓ obijcit̉ de alijs. dicēdū ꝙ ip̄e dīc malꝰ mi bile nihil. q. d. ſi das elemoſinā ſeꝗt̉ motꝰ inanis gl̓ie. qꝛ illud ē tibi magna occaſio ꝙ lauderis.ſ. qn̄ das indi genti. maior etiā ꝙͣſi dares diuiti. Unde qꝛ opꝰ miſcd̓ie ſit ꝓximo. ideo maxīa eſt occaſio ꝙ ꝑ hͦ laudet̉ a ꝓximo ⁊ ideo dicit̉. ꝙ ī philātropia maxīe accidit. ī ieiunio aūt ⁊ or̄one hͦ extraneū eſſe dic̄. ⁊ hͦ eſt qꝛ hec nō ordinant ad ꝓximū. ſed ieiuniū ordinat hoīeꝫ ī ſe. or̄o v̓o ordinat ho minē ad deū. ⁊ ī occulto iſta fienda ſunt. ⁊ ideo dr̄ extra neū cū iſta ſūt occaſio inanis gl̓ie aut ſil̓ationis ⁊ lacri mis plenū. qꝛ talis ſil̓atio maxime ē miſeria. Adhuc etiā queri.§. ij. tur de ꝯꝑatōe ypocriſis ad auaritiā. ⁊ videt̉ ꝙ ꝯtineatur. ſub ea. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ Iob. xxvij. q̄ eī ē ſpes ypocrite ſi auare rapiat ⁊cͣ. ⁊ dic glo. ſuꝑ hͦ ypocrita qꝛ dr̄ latine ſimula tor. auarꝰ raptor ē. ꝗ dū inique agens deſiderat de ſct̄ita te venerari: laudē vite rapit aliene. ex his hr̄ ꝙ ypocri ta cū rapiat auaritiā ſectat̉. gͦ ꝙͣtum ad hͦ ypocriſis ſub auaritia ꝯtinet̉. ¶ Cōtrariū videt̉ ꝙ auaritia ⁊ inanis gl̓ia e diuerſo diuidūt̉. ſꝫ ſic̄ dīc gregypocriſis ſub inan gl̓ia ꝯtinet̉: ⁊ ē eiꝰ filia. gͦ nō erit filia auaritie. ¶ Ad qd̓ dicēdū. ꝙ n̄ ē ypocriſis ſub auaritia ẜm ꝙ ē vnū capita le pct̄m. ſꝫ quādā ſil̓itudinē tenet cū auaritia ī rapiēdo. ſic̄ eī auarꝰ pecuniā q̄ alteriꝰ ē rapit: ita ypocrita inten dit raꝑe laudē q̄ alteriꝰ ē. qͣ aliꝰ laudādꝰ ē ī dn̄o ꝓut dr̄ in pͣs. In d mea. ⁊ ideo dicit̉ d̓ ypocrita laud nde nō ē dicēdū ꝙ ſit filia ar ritie ſed fili rie ſicut iam ime ¶ Nlembrū ſextu Exto q̄rit̉ vtꝝ aliꝗs pt̄ ſe ſil̓are eſſe malū vel ypocritā. qd̓ videt̉. aliꝗs eī pt̄ ſil̓are ſe eſſe bonū. gͦ ſil̓r ecōtrario pt̄ ſil̓are ſe eē ma lum. ¶ Item. iiij. reg. x. Iehu ſimulauit ſe adorare ydola vt poſſet ꝯgregare ſacerdotes baal ⁊ in terficere. gͦ ſimulauit ſe eſſe ydolatraꝫ. gͦ pōt aliquis ſi mulare ſe eſſe malū. ¶ Cōtra. aliꝗs ſimulat ſe eſſe malū ergo ꝑ opus bonū aut ꝑ malū. nō ꝑ bonū: qꝛ bonū nō ē ſignū mali. ergo ꝑ malū opꝰ qd̓ facit. ergo eſt malus. fa ciendo em̄ opus malū eſt malus. nō ergo ſimulat ſe eſſe malū cū id ſit qd̓ p̄tendit. ¶ Itē Iob..xxvj. ſuꝑ illud ſil̓a tores ⁊ callidi. iniquꝰ qui nō appetit videri ſct̄us. in fla gello nō erubeſcit ꝯfiteri qd̓ eſt. qd̓ nō ypocrita: ſꝫ extre ma ꝑcuſſione moriturꝰ: talis vult remanere ī iudicō ho minū: qualis videbat̉. ex quo apparet ꝙ iniquus nō eſ ptꝫ ꝙ nō eſt ypocrita. ergo null̓ ypocrita: d bollo al A qd̓ rn̄dendū. ꝙ nullꝰpt ſita p̄t ſil̓are ſe eſſe malū. re ſe eſſe malū. ſil̓atio em̄ mali eſſet ꝑ malū opus. ¶ Ad obiectū aūt in cōtrariū dicēduꝫ eſt. ꝙ nō eſt ſil̓e de bono ⁊ de malo. malū em̄ pōt habere ſpēm boni. ⁊ ita quo ad hoc aliquis pōt ſil̓are ſe eſſe bonū. bonuꝫ aūt aliquod ſi occaſionaliter habeat ſpēm mali: ſi aliquis faciat illud ꝑpetrat malū. p̄ceptū em̄ eſt ab om̄i ſpecie mala abſtine te vos. ſi v̓o malū habet ſpēm mali: cōſtat ꝙ faciendo il lud eſt malꝰ. ⁊ ita neutro mō pōt aliꝗs ſe eſſe malū ſil̓a re. ¶ Ad ſcd̓m dicēdū. ꝙ nō ſequit̉ iehū ſil̓auit ſe adora re ydola: gͦ ſil̓auit ſe eſſe malū. ſil̓atio em̄ illa fuit ꝑ v̓bū ſicut habet̉ ī eo. c. achab coluit baal parū. ego aūt colam eū ampliꝰ. talis aūt ſil̓atio nō inducebat ꝙ intēdēt ſe vi deri malū. neqꝫ em̄ ſacerdotes baal illud eſſe malum cre debant. alij d̓o ſciebant ꝙ hoc nō intenderet. Deinde queri .§. j. tur vtꝝ aliquis poſſit ſil̓are ſe eſſe ypocritā. qd̓ videt̉: pt̄ em̄ p̄tende̓ ſigna quibꝰ iudicet̉ ypocrita. mouēdo labia ſua qͣſi oraret. habēdo veſtes lōgas ⁊ hmōi: ⁊ tn̄ n̄ ē yp̄o crita ī veritate. gͦ aliꝗs ſil̓are ſe pōt eē ypocritā. ¶ Item aliquis habitās inter ypocritas facit oꝑa ſil̓ia eis. ⁊ ita ſil̓at ſe eē ypocritā. ¶ Lōtra. aut ille eſt bonꝰ aūt malꝰ. ſi

bonus. in eo ꝙ hmōi non facit niſi oꝑa bona. non pt̄ em̄ arbor bona niſi bonos fructꝰ facē. ꝑ ea gͦ q̄ facit n̄ apꝑae̓t niſi bonꝰ. gͦ non apparet ypocrita. Si v̓o eſt malꝰ ⁊ ſil̓at ſe eē ypocritā. hͦ ē aut ꝑ bona oꝑa: aut ꝑ oꝑa mala. ꝑ o at̄ bona non videt̉ niſi malꝰ. non gͦ pt̄ ſil̓are ſe eē ypocri d̓ rn̄dendū. ꝙ nullꝰ pt̄ ſil̓are ſe eē yp̄o cū ſit malꝰ. ¶ Ao critā. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ dd̓m eſt. ꝙ licꝫ aliꝗs p̄ten dat ſigͣ ꝗbꝰ iudicet̉ ypocrita. non tn̄ ſil̓at ſe eē ypocritā: cū ip̄e ſit bonꝰ. ſi tn̄ p̄tendēt talia ſigna p̄tende̓: iam eſſet malꝰ. ¶ Ad aliud v̓o dd̓m. ꝙ aliꝗs pt̄ face̓ oꝑa ſil̓ia ypo criſis ſꝫ n̄ pt̄ hͦ ſil̓are: qꝛ ſi ſil̓aret iam eſſet. ¶ Membrum ſeptimum Eptimo querit̉ de ſpēbꝰ hꝰ pct̄i. ⁊ q̄rit̉ vtꝝ hēat ſpēs an nō? ⁊ videt̉ ꝙ nō. cum ypocri te ſit velle videri bonꝰ. velle at̄ vidēi bonuꝫ ſi diuidat̉. ſic velle videri caſtꝰ vel velle vi deri iuſtꝰ. nō trahit ī ſpēꝫ licꝫ iuſticia ⁊ caſtitas ſint ſpēs v̓tutis. al̓r at̄ nō diuidit̉: non gͦ hꝫ ſpēs. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯͣriū ꝑ hoc qd̓ dic̄ Ric̄. de ſan. vict. dic̄ em̄. ꝙ qͣtuor ſunt q̄ ꝑti nent ad ypocritaꝫ: affectatio libertatis. digͥtatis. aucͣta tis. pt̄atis. iſtis omnis ypocritaꝝ affectio ſubẜuit. erit gͦ vna ypocriẜ in affectione libertatis. alia in affectione di gnitatis. ⁊ ita de alijs. ¶ Pret̉. aſſigͣnt̉ qͣtuor ſpēs q̄ ꝑ qͣ tuor alas deſignant̉. vij. dan̄. ſic̄ exponit idem Ric̄. ſimu latio boni occulti ⁊cͣ. ¶Ad qd̓ rn̄deri pt̄. ꝙ qͣtuor p̄ma non ſunt ypocriſis ipſiꝰ ſpēs: ſꝫ ſunt diuerſa mouētia ip̄ꝫ ypocritam. ⁊ referunt̉ potiꝰ ad ambitōeꝫ. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ illa qͣtuor ſunt ſpēs materiales ẜm dr̄am actuū. intentio at̄ ip̄iꝰ ypocrite eſt vt videat̉ bonus. ⁊ non ſiſtit ī ꝑte bonitatis: īmo vt credat̉ integerrime bonꝰ. licꝫ enim ypocrita aliqn̄ vult videri caſtus. in hͦ tn̄ non ſiſtit. ſꝫ vt ex omni ꝑte videat̉ bonus. hoc at̄ indiuiſum eſt in inten tione. ⁊ ideo ypocriſis non diuidit̉ per ſpēs. ¶ Nlembrum octauum Ctauo querit̉ de oppoſitione ypocriſis. ⁊ q̄rit̉ cui v̓tuti opponat̉ ⁊ videt̉ ꝙ opponat̉. general̓r oībꝰ. ypocrita eī vult videri caſtꝰ cū n̄ ſit ⁊ ita opponit̉ caſtitati. Sil̓r vult vi deri ſobriꝰ cū n̄ ſit ⁊ ita opponit̉ ſob̓etati. ⁊ ſic d̓ alijs v̓tu tibꝰ. ¶ Cōtra eſt ſpāle pct̄m. ⁊ ſpāle pct̄m hꝫ ſpāleꝫ v̓tutē oppoſitam: gͦ opponit̉ alicui v̓tuti ſpaliter. ¶ Item capita le vicium qd̓ eſt inanis gloria ⁊ ſimil̓r alia capitalia: ha bent v̓tutes ſibi oppoſitas. gͦ ⁊ ipſa ypocriſis q̄ naſcit̉ ex inani gloria habebit v̓tutē ſpāliter ſibi oppoſitam. ¶ Itm̄ alia naſcētia ab inani gl̓ia ſicut inobedientia iactantia: hn̄t v̓tutes ſibi oppoſitas. gͦ ypocriẜ pari rōe. ¶ Ad qd̓ rn̄deri pt̄. ꝙ ypocriſis inqͣtum hꝫ duplicitatē ꝓut dr̄. ij. eccͣi. Ue duplici corde. opponit̉ ſimplicitas veritatis. per qͣndam tn̄ ꝯcomitantiam opponit̉ omni v̓tuti. ꝙ em̄ oppo nit̉ bonitati perfecte: oppoſitōꝫ quandam hꝫ ad ſpeciales virtutes. ¶ Nembrum nonum Ono querit̉ de deteſtatione hꝰ pct̄i. querit̉ qͣre tantum dn̄s deteſtat̉ hoc pct̄m in euan gelio maius ꝙͣ aliud. tātam em̄ penam ꝯmi natur ꝓ ipſo ſiue totiens. ¶ Ad qd̓ rn̄deri pt̄. ꝙ vna p̄t̄ eſſe ro. vt in hͦ denotet̉ ꝙͣta fuerit vel futura eſt deteſtatio antixp̄i. ꝗ maxime per ypocriſim decipiet. xxxiiij. Iob. Qui facit regnare ypocritam ꝓpter pct̄a ppl̓i Alia eſt. qꝛ illi pharizei ⁊ ſcribe quibꝰ dominus loqueba tur plurimi erant ypocrite. Tercia eſt. qꝛ ypocrita con trarius ē operi diuino. ſic̄ em̄ dr̄ in ench̓. dn̄s ordinat ma lum in bonum: ypocrita at̄ bonum opus deformat ꝑ ma lam intentōꝫ ⁊ qͣſi ꝯuertit in vicium. Unde Raba. dum ieiunant orant el̓inam dant non ſunt fructꝰ eoꝝ. qꝛ ꝓ vi cio eis reputat̉. Item alia eſt ratio qꝛ contrarius eſt toti trinitati. ꝯrius em̄ eſt patri: vſurpans gloriam q̄ ei debet̉
Iſa xlij. gl̓aꝫ meā alteri nō dabo. ꝑ appropriatōeꝫ eī at tribuit̉ gl̓ia pr̄i. xxxj. Iob. ſi oſculatꝰ ſuꝫ manū meā q̄ eſt iniꝗtas ⁊ negatō ꝯtra deū altiſſimū. Cōtrariꝰ eſt filio ꝙ eſt veritas ⁊ vita. quid em̄ aliud ē ypocriſis niſi falſa vi ta apparēs bona ⁊ exiſtēs mala. Cōtrariꝰ eſt ſpūiſcto cui attribuit̉ bonitas qꝛ abutit̉ bonitate ⁊ oꝑe bono. ¶ Membrum decimuꝫ Ecimo querit̉ vtꝝ ypocriſis ſit pct̄m irre mediabile. qd̓ videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ Iob.xxxvj. ſil̓atores ⁊ callidi. glo. greg. An̄ iudicē de ignorātia excuſatōꝫ hr̄e n̄ pn̄t. qꝛ dū ante oculos hoīm modū ſct̄itatis oſtētāt: ip̄i ſibi teſtīonio ſū y bn̄ v prāt. peccāt gͦ ſciēter. ſꝫ tale pct̄m dicit̉ ī ſpm̄ſct̄m Ad qd̓ d idū. ꝙ dupl̓r pōt dici aliꝗs pec care o mō cuꝫ.ſ. peccat ex induſtria impugnet itā verita ſic̄ faciāt hiereſiarchi: ⁊ ſic pct̄m ī ſpm̄ ſct̄m ē. Alio mē cū aliꝗs cogitat bonū. ⁊ tn̄ facit cōtra illud ex quadā infirmitate vel ꝓnitate: ⁊ ſic nō dicit̉ pec catum in ſpm̄ ſct̄m. ſpūs em̄ ex ꝯiunctōe eius ad carnem corruptā habet quādaꝫ infirmitatē qua inclinat̉ ad pec cata ſpūalia ſicut ad appetituꝫ laudis ⁊ hmōi. ſicut ip̄a caro in habet ad carnalia peccata. ¶ Mlēbruꝫ vndecimū Adecimo q̄rit̉ de fructibꝰ ypocritaꝝ ꝑ qͦs cognoſcūt̉ Math̓. vij. a fructibꝰ eoꝝ ꝯgne ſcētis eos. ꝯſtat ꝙ fructꝰ dicūt̉ oꝑa. ſꝫ n̄ pōt dici ꝙ ab operibꝰ interioribꝰ cognoſcātu qm̄ illa nō ſunt nobis maīfeſta. Si ab exterioribꝰ: ad h obijcit̉. qm̄ illa oꝑa exteriora bona ſunt. gͦ atteſtāt̉ ꝙͣtuꝫ eſt in ſe ꝓut vident̉ a nobis bone intētionis qm̄ intenti dicit̉ arbor ⁊ opꝰ ſicut fructꝰ. ⁊ ita ex oꝑbꝰ exterioribꝰ nō pōt cognoſci eoꝝ malitia. ¶ Dicēduꝫ eſt. ꝙ ibi eſt du plex arbor ſiue duplex intētio vel voluntas. ⁊ ſil̓r duple fructꝰ. Una ē intētio vel volūtas generalis faciēdi bon in gene̓. ⁊ ab his nō pōt cognoſci eiꝰ malitia. Alia eſt ar bor ſiue intētio ſpālis qua.ſ. vult videri bonꝰ ꝓpt̓ rem hūanū vel queſtū tꝑaleꝫ vel laudē hūanaꝫ. fructus v̓o quos pͥncipalit̓ iſto mō appetit ſūt fauor hūan que ſtus tꝑalis: laus humana. ⁊ dicūt̉ fructꝰ a frui: qm̄ iſtis pͥncipalit̓ intēdit frui. ⁊ ab iſtis cogͦſcit̉ eiꝰ malitia: qn̄ poſtꝙͣ iſtos fructꝰ ꝯſecutꝰ fuerit. vel etiā ſi videat ſe n̄ poſ ſe ꝯſequi: tūc ceſſat ab oꝑbꝰ exterioribꝰ. vn̄ aug. ſuꝑ illd̓ math̓. a fructibꝰ eoꝝ ⁊cͣ. cū ceperint aliquibꝰ temptatio nibꝰ illa ſubtrahi q̄ iſto velamīe ſunt ꝯſecuti vel cōſequi cupiūt. tūc incipit appare̓ vtꝝ fuerit lupus vel ouis. ¶ Queſto. clxxxvij. de. Sy monia Ompleto tractatu de ypocriſi. adiūgēdū ē de ſymonia q̄ ē etiā ī iniuriā gr̄e ſpūſſct̄i circa quā. Pri mo ꝯſiderādū ē de noīe. Scd̓o quid ſit. Tercō ꝗbꝰ modis ꝯtrahat̉. Quarto de materialibus eius differentijs. Quinto de pena ſymo nie. Sexto de caſibus in quibus poteſt dubitari vtrum cōmittatur ſymonia. Septimo de ſatiſfactione. ¶ Mēbruꝫ primū I D pͥmū ſic. Symonia dr̄ a ſymone mago ſic̄ hr̄ act. viij. cū vidiſſꝫ ſymon ꝙ ꝑ īpoſitō nē manuū apl̓oꝝ ſpm̄ſā. accipiebāt. obtu lit eis pecuniā dicēs. date mihi ⁊ hāc pt̄a tē. Cui petrꝰ ait pecunia tua tecū ſit ī ꝑditōꝫ: qꝛ exiſſīaſti donū dei pecunia poſſideri. Giezi at̄ famulꝰ elizei ī vete ri te. voluit vēde̓ gr̄aꝫ ſanitatis Naaman ſyro. iiij. reg. v vn̄ ꝓprie loquēdo vēditor ſpūaliuꝫ dr̄ gyeſita. emptor v̓o ſymoniacꝰ: ꝯſuetudīe tn̄ loquēdi vterqꝫ dr̄ ſymoniacꝰ.

Queſtio .clxxxvij.
¶ Mēbrum ſecundū Ecūdo querit̉ qd̓ ſit ſymonia. diffinit̉ aūt ſic. Symonia ē ſtudioſa volūtas emēdi vl̓ vendēdi ſpūale vel ſpūali annexū. hec aūt ratō elici pt̄ ex hͦ qd̓ dīc greg. nāzan. ⁊ ha bet̉. jͣ. q. j. Qui ſtudet donū dei p̄cio mercari. in ſacro or dine de cetero nulla rōne ꝑmane̓ aut reuocari poſſe du biū nō eſt. nā ſpūſſct̄i donū p̄cio comꝑari: qd̓ aliud eſt ꝙͣ crimē capitale ⁊ ſymoniaca hereſis. ex qͦ accipit̉ ꝙ ī ſtu dioſa volūtate emēdi vel vēdēdi ꝯtrahit̉ ſymonia. ¶ Sꝫ obijcit̉ ꝯtrariū. nō excoīcat̉ ab eccl̓ia ꝗs ꝓ ſola volūtate cū illa nō ꝯſtet eccl̓ie. ſed de ſymoniaco dicit̉ ꝙ excoīcan dus ē. dicit em̄ greg. talis a coīone oībꝰ modis abſcīdit̉ gͦ ſymonia nō ē ſtudioſa volūtas tm̄. ¶ Uidet̉ aūt ꝯtra riū ꝙ etiā ī ſola volūtate ſtudioſa ꝯtrahit̉. ꝑ ſil̓e de vſu rario. dicit̉ em̄. vj. luce. date mutuū nihil inde ſperātes ex qͦ habet̉ ꝙ ī ſpe inordinata alicꝰ vltra ſortē ꝯtrahitur vſura. ⁊ hͦ idē habet̉ extra. de vſuris. ꝯſuluit. multoma gis gͦ debet eē hͦ ī ſymonia vt ſola volūtate ſtudioſa pec catū ſymonie ꝯtrahat̉. ¶ Pret̓ea cū ip̄a volūtate tar mala radice cōtrahat̉ pct̄m. q̄rit̉ ad qd̓ addit̉ ſtudioſa cū etiā nō ſtudioſa pct̄m videat̉ det̓mīare. ¶ Deinc tur d̓ eo qd̓ addit̉ vēdēdi vel emēdi pūale ⁊cͣ. videt̉ eī ꝙ etiāalit̓ poſſet ꝯtrahi ſymonia ꝙͣ emēdo vel vendēdo. vt pote in ꝑmutatōibꝰ dignitatū vel eccl̓iaſticoꝝ bn̄ꝰ vbi nō interuenit aucͣtas dioceſani. dicit em̄ canon. ꝙ in ſpūalibꝰ ceſſet oīs ꝯuētio. ⁊ dicit vrbanꝰ ꝙ ꝯmutatōes bendaꝝ de iure fieri nō pn̄t. p̄ſertim pactione p̄miſſa. cura ſpūalia vel annexa ſpūalibꝰ labē ꝯtinet ſymonie. gͦ nō tm̄ ꝯtrahit̉ emēdo vel vendēdo. ¶ Ad idē facit qd̓ di citur ab alexādro. vbi dicit̉ ꝙ trāſfigi ſuꝑ re ſacra litigi oſa nō pōt. vel em̄ res ſacre vt poſſideāt̉ aliquo dato vel redēpto ſiue ꝓmiſſo: ſpēm dicimꝰ habe̓ ſymonie. ¶ Iteꝫ obijcit̉ de eo qd̓ dr̄ ſpūale. pōt eī q̄ri qd̓ dicat̉ ſpūale. rōe cuiꝰ q̄rit̉ vtꝝ aduocat mittat ſymoniā. vēdit eī iuſtū pa trociniū. iuſtū aūt patrociniū ſpūale qd̓dā ē. Cōtra. dīe aug. ꝙ licꝫ aduocato vēde̓ iuſtū patrociniū. iudici at̄ nō licet vēde̓ iudiciū. gͦ nō ꝯmittit̉ ſymonia ī vēdēdo qd̓ cū qꝫ ſpūale. ¶ Sꝫ q̄rit̉ vtꝝ iudex ſecularis vendēdo iuſti ciā ꝯmittat ſymoniā? ⁊ videt̉ ꝙ nō. ꝑ hͦ qd̓ dīc ſuper illd̓ math̓. xxj. cathedras vēdentium colūbas. venditores co lūbaꝝ ſunt p̄lati ꝗ ſpm̄ ſct̄m vēdūt. nō gͦ ꝯmittit̉ ſymonia a iudice ſeculari ī vendēdo iuſticiā. ¶ Sil̓r pōt q̄ri qd̓ di cat̉ annexū ſpūali. nā ī neceſſitatis articulo poſſunt vē di res ꝯſecrate vt cruces. calices. ⁊ hmōi. ⁊ tn̄ iſta ſūt an nexa. gͦ vende̓ annexū in ſpūali nō ē ſymonia. ¶ Ad qd̓ dicēduꝫ. ꝙ pct̄m ſymonie ꝯmittit̉ ip̄a ſtudioſa volūtate ſed aliud eſt loqui de ſymonia ꝓut aliꝗs excoīcat̉ ab eo cleſia ꝓ ea: ⁊ aliud ē ꝓut ē pct̄m generalit̓. excoīcari at̄ dico a coīone fideliū pͥuari. ſi v̓o fiat ẜmo de ſymonia ꝓ ut infligit̉ excōīcatō q̄ eſ latio coīonis fideliū. nō ſuffi cit ſymonia ꝓut ē ſtu : ſed actꝰ ꝓgrediens manifeſtꝰ. ad hoc facit d̓ dīc vr de maīfeſtis aūt lo quimur. ſecretoꝝ cog itō ⁊ iudex ē deus. ⁊ loquit̉ ibi de excoīcatōe. Si v̓o ſumat̉ excoīcatio ꝓ pͥuatōne effectꝰ ſa cramentoꝝ ẜm hoc excoīcatꝰ vel ſuſpēſus dicit̉ ipſo iure ſymoniacꝰ. excoīcandꝰ aūt ab eccl̓ia cū in noticiā vene rit. Ambro. quicūqꝫ deinceps ꝓ accipienda diuini doni dignitate qd̓libꝫ p̄miuꝫ detectꝰ fuerit obtuliſſe. ex eo tꝑe ſe anathematis obprobrio nouerit ꝯdēnatū. atqꝫ a ꝑtici patōe corꝑis ⁊ ſanguīs dn̄i alienū. ꝓut aūt dīc greg. nā zan. accipit̉ ſtudioſa volūtas cū iam ē applicāda ad actū ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ ꝑ ſil̓e de vſura. dicēduꝫ ē. ꝙ lo quit̉ ibi de ſymonia ꝓut ē pct̄m: nō ꝓut facit irregularē ẜm iudiciū eccl̓ie. ¶ Ad illud etiā qd̓ obijcit̉ de additōe huiꝰ differētie ſtudioſa. dicēduꝫ eſt ꝙ licet nō addat̉ illa differētia: nihilominꝰ ē pct̄m. Addit̉ etiā hec differentia ſtudioſa ī exageratōeꝫ crimīs. cū eī vehemēs ē applicatō ad actū. tūc aggrauat̉ crimē. magis at̄ ī his q̄ ſūt ꝓhibita qꝛ ſimonia: vt emere vel vendere ſacrata. minꝰ autē cum ſunt ſimoniaca qꝛ ꝓhibita ad ꝯſtitutōꝫ eccl̓ie: vt cuꝫ ꝗs renūciat eccl̓ie eo reſpectu vt det̉ alteri. hͦ em̄ det̓mina tum ē eſſe ſimoniacū ex eccl̓ie ordinatōe. ſic̄ hr̄ exͣ. de offi. iudi. delegati. ex ꝑte eī nob̓ innotuit. ¶ Ad ſeq̄ns v̓o dd̓m eſt. ꝙ noīe emptōis ⁊ venditōnis intelligit̉ oīs ꝯtractus circa ſpūalia: p̄ter ꝯtractum ꝑmutatōis ꝗ nō ꝯuenit fieri niſi a voluntate ſuꝑioris.ſ. dyoc̄. vn̄ large accipit̉ ibi ꝓ il licita ꝯuentōe circa ſpūalia mediantibꝰ tꝑalibꝰ. ¶ Ad ſe quens v̓o dr̄. ꝙ alia eſt ꝯſideratio in aduocato ⁊ iudice Iudex em̄ tenet̉ redde̓ iuſtum iudiciū: aduocatꝰ em̄ ꝓ la bore ſuo p̄t acciꝑe moderatū ſalarium ⁊ ẜm iura ciuilia ⁊ canonica. labor at̄ ille non ē res ſpūalis. nec ad hͦ tenet̉ ex officio eccl̓iaſtico ꝙ habeat ſic̄ iudex ex officio ſibi in iucto. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ de iudice ſeculari. Rn̄det̉ ꝙ licet iudex ſecularis peccet gͣuiter vendēdo iuſtū iudici um. non tn̄ ꝯmittit ſimoniam. ſpūale em̄ dr̄ qͦ hr̄ ſpūſſct̄ꝰ vel qͦ dat̉ vel qͦ haberi ſignat̉. qͦ hr̄ vt v̓tus. qͦ dat̉ vt ſacr̄m. qͦ haberi ſignat̉ vt donū ꝓph̓ie vel pt̄as faciēdi mirabilia. iudex at̄ ſecularis nullo iſtoꝝ modoꝝ pt̄ vendere ſpūale. ¶ Alia at̄ autoritas q̄ eſt de venditōe iuſticie vbi ꝯmittit̉ ſimonia. intelligit̉ qn̄ iudices eccl̓iaſtici vendūt iudiciū. vn̄ greg. dic̄. In templo vendentes ſunt. ꝗ hoc qd̓ ꝗbuſdā iure competit ad p̄cium largiunt̉. Alijs at̄ videt̉ ꝙ etiam in iudice ſeculari vende̓ iuſtum iudicium ſit ſimoniacū. actꝰ em̄ v̓tutis eſt. ⁊ ita qͦ ad hͦ ſpūale. ⁊ hoc videt̉ dice̓ ggͦ. ementes in templo ſunt ꝗ dum hoc qd̓ iuſtum eſt ſoluere ꝓximo nolunt. dumqꝫ rem debitam face̓ ꝯtemnunt dato patronis p̄cio emit̉ pct̄m. ¶ Ad vltimum v̓o dd̓m. ꝙ du plicit̓ eſt loq̄ de rebꝰ ꝯſecͣtis vel crucibꝰ vel calicibꝰ. rōne materie vel rōne forme. rōe materie cum nō adeſt forma ꝯſecͣta. ⁊ hͦ mō pt̄ vendi in neceſſitate. vn̄ amb̓. in li. de of ficijs. Uaſa eccl̓ie vitiata ꝯfringe̓ ꝯflare vende̓. licꝫ in ca ſibꝰ det̓minatis opus ē vt de eccl̓ia miſtici poculi forma nō exeat. nec ad vſus nepharios calicis ſacri mīſteriū ꝯce dat̉: non ſic at̄ eſt de oleo ac criſmate. ip̄a em̄ ꝯſecrant̉ rōe materie. Si v̓o q̄rat̉ de lignis q̄ ſunt in eccl̓ia ꝯſecͣta: vtꝝ ſi deſtruat̉ eccl̓ia poſſint cōuerti in ſecularium edificioꝝ ꝯſtructōꝫ? Rn̄deri pt̄ ꝑ hoc qd̓ dr̄ ab Ignio papa. d̓ ꝯſecͣ. di. j. ligna eccl̓ie dedicata. non dn̄t ad aliud opus iungi niſi ad aliam eccl̓iam vel igni ꝯburenda vel ad ꝓfectum in monaſterio fratribꝰ. ⁊ hoc in locis religioſis vt capitu lo vel dormitorio. non aut in coqna vel in vineijs paſtinā dis. in oꝑa v̓o laycoꝝ nō dn̄t admitti. Un̄ in Calcedon̄. ꝯcilio dr̄. q̄ ſemel deo dedicata ſunt monaſteria cum con ſilio epiſcoporum maneant perpetuo monaſteria. ⁊ res que ad ea pertinent monaſterijs reſeruari oportet. Peinde queritur .§. j. vtrum ſimonia ſit hereſis; ⁊ videt̉ ꝑ hoc quod dic̄ grego in regiſtro. altare ⁊ decimas. ⁊ ſpm̄ſanctum emere vel vē dere ſimoniacam hereſim eſſe nullus fidelium ignorat. ⁊ iteruꝫ. anathema dandi vel accipiendi hoc eſt ſimoniaca hereſis. ¶ Contra. pt̄ hr̄e fidem informem ⁊ eſſe ſimonia cus. ergo ſimonia nō eſt hereſis. ¶ Preterea. ſi eſſet here ſis eſſet contra aliquem articulum qui ꝯtinet̉ in ſimbolo non ꝯͣ articulum de ſpūſancto. credit eī ſpm̄ ſct̄m eſſe. nec ꝯͣ illum articulum ꝗ eſt de ſancta ⁊ catholica eccl̓ia. adhe ret em̄ vnitati eccl̓ie v̓bo etſi nō oꝑe. reſtat gͦ ꝙ non dicet̉ ꝓpter hͦ hereticus. ¶ Ad hoc rn̄deri pt̄. ꝑ hoc qd̓ dic̄ g̓gͦ in regiſtro. cum omnis auaricia ydoloꝝ ſit ẜuitus. ꝗſꝗs hanc in eccl̓iaſticis maxime dandis dignitatibꝰ iugit nō p̄cauet. infidelitatis ꝑditioni ſubijcit̉. et̄ ſi fidē quā negli git tene̓ videat̉. in qͦ dat̉ intelligi ꝙ vno mō dr̄ hr̄e fidem alio v̓o mō nō. qꝛ eam in oꝑe non on̄dit. dr̄ gͦ qͦ ad ꝗd he reticus. qꝛ non ap̄ciat̉ gr̄am ſpūſſancti in rebꝰ ſacris ꝓut deberet. vn̄ ꝑ ꝯn̄s detrahit ſpūiſancto in ſacramentis vel in rebꝰ ſacris. ¶ Si v̓o querat̉ cui articulo principalius opponit̉? dicendum eſt ꝙ illi qui eſt de ſpirituſancto rōne ſacramentoꝝ ⁊ rerum ſacrarum. vnde qui hanc iniquaꝫ

actionē oꝑantur ⁊ ſpirituiſancto detrahūt ponētes im preciabile ſub p̄cio. talis aūt nō dicitur hereticꝰ ꝑ ſe ꝓpt̓ falſam credulitatē in his que credēda nō ſunt: ſed ꝓpter inordinatā voluntatē quā principaliter diuidit̉ a ſpiri tuſancto. inqͣtum ab eo dat̉ ſanctitas vel demōſtrat̉. ſic̄ eſt in dono ꝓph̓ie vel in poteſtate faciēdi miracula. Adhuc etiā queri.§. ij. tur de comꝑatione ſymonie ad hereſim. videt̉ em̄ ſymo nia grauiꝰ eſſe peccatum aliqua hereſi. dicit̉ em̄ extra de ſymo. ꝙ ſymoniaca peſtis ſui magnitudine alios mor bos vincit. morbi aūt dicunt̉ peccata. ergo maiꝰ peccatū eſt hereſi. ¶ Item greg. nāzan. dominꝰ et ementes ⁊ ven dentes huiꝰ gratie exꝑtes oſtēderet: cunctos peccatores ꝑ gratiā in templo dimiſit. ſingulariter emētes ⁊ vendē es increpās ⁊ flagellans de templo eiecit. ex quo videt̉ ꝙ hoc peccatū grauiꝰ eſt alijs peccatis. ¶ Iteꝫ. jͣ. q. j. eos qui ꝑ pecuniā. tolerabilior macedonij ⁊ eoꝝ ꝙ̄ circa ip̄m ſunt. ſpūſſancti impugnatoꝝ impia hereẜ. illi em̄ creatu ram ⁊ ſeruū dei patris ⁊ filiū ⁊ ſpm̄ſanctū fatēt̉ deliran do: iſti eundē ſpinſanctū ſuū efficiūt ſeruum. oīs em̄ dn̄s qd̓ habet ſi vult vendit. ⁊ ſil̓r qui emit dn̄s eiꝰ volēs eſſe qd̓ emerit ꝑ preciū pecunie illud acquirit. ex quo arguit̉ ꝙ deteriꝰ peccatū ē ſymonia hereſi macedonioꝝ. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ grauiꝰ dicit̉ pct̄m aliqd̓ alio. vel ꝓpt̓ ma iorem ꝓnitate cū enormitate. vel dicit̉ aliud grauiꝰ alic qꝛ plus ꝯtrariat̉ fidei catholice. primo mō dicit̉ ſymo niaca peſtis maiꝰ peccatū. ſcd̓o v̓o modo dicit̉ ip̄a here ſis. Ip̄a em̄ hereſis ē in qua fit diuiſio pͥncipalis a fide ſūme veritatis. ¶ Ad obiectū aūt pͥmo rn̄dēdū eſt. ꝙ di citur vince̓ alios morbos ſpūales ꝓpter ſui adherētiam difficile em̄ auellit̉ ꝓpter ſui adheretiaꝫ: eo ꝙ orit̉ ex ra dice cupiditatis. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū eſt. ꝙ illud qd̓ dicit greg. nāzan. ad hoc retorquet̉. ꝙ illud peccatū qua dam ſingularitate plus opponit̉ ſacramētis eccl̓ie ꝓpter ꝓnitateꝫ cupiditatis humane. ⁊ hoc p̄figurauit dn̄s in eiectione ementiū vel vendentiū de templo. nō ꝙ alij nō ſint digni eiectione. Unde in deteſtatōeꝫ crimīs dicit̉ to lerabilior dicit̉ ꝙ mox vt manifeſtū fuerit de eccleſia d̓i debet elimīari atqꝫ ꝓpelli. ¶ Ad terciū v̓o dicendū ꝙ id qd̓ dicit̉ tolerabilior ⁊cͣ. ad hoc refert̉. qꝛ indignꝰ ē ſpm̄. ſanctū eſtimare ꝓprium ſeruū ꝙͣ ſeruū dei patris. cuꝫ tn̄ vtrūqꝫ ſit ſceleratū valde. ſꝫ tamē ꝑ aliū ⁊ aliū modū fit hec eſtimatio. nam macedoniꝰ ſpm̄ſanctū credidit eē cre aturam. ⁊ ita quo ad hoc ſeruū.i. ſubiectū. ſicut creatu ra ratōnalis vel intellectualis ſubijcit̉ deo. nō ſic aūt ſi moniacus. ſed ſymoniacꝰ ſic agit vendēdo gr̄aꝫ ſpūſſcti in ſacramētis. qͣſi ſpūſſ. in effectu eſſet ſubiectꝰ ei. ⁊ hoc ē qd̓ dicit̉ oīs dn̄s qd̓ habet ſi vult vendit ſiue ſeruuꝫ ſiue aliud eorum que poſſidet. Adhuc etiā queriᵐ.§. iij. tur de comꝑatione ſymonie ad ydolatriā. videt̉ em̄ gra uius punita ſymonia quo ad ratōnem venditōis ꝙͣ ydo latria. cuiꝰ aūt pena maior: illud peccatū maiꝰ eſſe argui tur. quis em̄ dubitat ſceleratiꝰ eſſe ꝯmiſſuꝫ qd̓ grauiꝰ vī dicat̉. ſicut habet̉. xxiiij. q. j. nō afferamꝰ. ꝙ aūt pena ſit graui habet̉ ab amb̓. in li. de miſterijs vbi dicit̉. cū illi qui ī deū ydolatrie errore deliq̄rūt ī quartā generatōeꝫ videāt̉ eſſe mulctati. ⁊ ſicut habet̉ in deu. moabite ⁊ cete ri nō intrabūt ī eccl̓iaꝫ dei vſqꝫ ī terciā ⁊ quartā genera tionē: ꝓfecto durior videt̉ eē ſentētia qꝛ giezei ſemē vſqꝫ ineternū ꝓ cupiditate habēda ꝓph̓ica autoritate dānat̉ dicit̉ em̄ lepra adherebit tibi ⁊ ſemī tuo vſqꝫ ineternuꝫ. ex quo habet̉ ꝙ grauior pena ſit ꝓ pct̄o ſymonie infli cta ꝑ pct̄o ydolatrie. ⁊ ita videt̉ maiꝰ eē pct̄m. ¶ Ad qd̓ rn̄dēdū ꝑ hoc qd̓ habet̉ ī alia trāſlatōe ẜm nr̄aꝫ lr̄am vbi dicit̉. anmi iites ⁊ moabites etiā ptꝰ decimā ge neratōeꝫ nō intrabūt in eccl̓iaꝫ dei vſqꝫ ad inſempit̓nū ex qͦ habet̉ ꝙ vtriqꝫ pct̄o ꝙͣtū ad hͦ par pena fuit inflicta
nihilominꝰ tn̄ pct̄m ydolatrie maius eſt ⁊ gͣuior pena de bet̉ ei. Quod at̄ dr̄ ꝙ non intrabit vſqꝫ in terciam ⁊ qͣr tam generatōꝫ eccl̓iam dei ſic̄ hr̄ in alia tranſlatōe: ad in tellectum miſticum pt̄ referri. Illud et̄ qd̓ dr̄ ꝙ lepͣ adhe rebit tibi ⁊ ſemini tuo vſꝫ ī ſempitnī ꝯual̓r p̄t intel de imitatoribꝰ in illo gene̓ pct̄i. Un̄ amb̓. ci ezei ſemen inet̓nū damnatur. ꝗd em̄ niſi ꝙ vicioꝝ ſemē cis ff. neris intelligas. ¶ Pret̉. qd̓ dr̄ de moabitis ꝙ dn̄i eccl̓iam: cā ſubiūgit̉. qꝛ noluer̄t vob̓ occurrē o ⁊ aqͣ qn̄ egreſſi eſtis de egipto. qꝛ ꝯduxer̄t ꝯͣ te bala lium behor vt maledice̓t tibi. ⁊ ita alia cā ſubiūgit̉ latrie: licꝫ ip̄i eſſent ydolatre. ꝙͣtum at̄ ad penaꝫ tali na ſtatuta fuit: ne eos factos ꝓſelitos reciꝑent in eccl̓iaꝫ dei vſqꝫ in decimam generationem. ¶ Nembrum tercium Ercio querit̉ quibꝰ modis ſimonia ꝯͣhat̉. ⁊ pt̄ dici ꝙ triplicit̓ ẜm greg. ſuꝑ illud yſa. xxxiij. bt̄s ꝗ excutit manꝰ ſuas ab omni mu nere. ē em̄ munꝰ a manu: pecunia. ⁊ munꝰ a lingua: fauor. ⁊ munꝰ ab officio: ẜuitꝰ indebite impēſa. ⁊ hͦ idem dic̄ vrbanꝰ. ꝗſꝗs res eccl̓iaſticas nō ad qd̓ inſtitu te ſunt: ſꝫ ad ꝓpria lucͣ mune̓ lingue vel indebiti obſequi vel pecunie largit̉ vel adipiſcit̉. ſimoniacꝰ ē. ⁊ dic̄ ggͣ. tūc ab omni mune̓ manꝰ excutit. qn̄ in d̓inis rebꝰ nōſolū nul lam pecuniā ſꝫ nec hūanaꝫ gr̄am reꝗͥrit. ¶ Primo gͦ q̄ren dum ē de mune̓ a manu. Scd̓o de mune obſeꝗo. Tercio de munere a lingua. ¶ Articulus primus Irca munꝰ at̄ a manu q̄rit̉ vtꝝ iudex eccl̓iaſti cus poſſit aliqͣ munera reciꝑe. etſi recipit vtꝝ iudicādus ſit ſimoniacꝰ. ⁊ vid̓r ꝙ ſic. dr̄ em̄ in Mat̉. x. gͣtis accepiſtis gͣtis date. ⁊ dr̄ in ꝯcilio toletano cꝗd inuiſibilis gr̄e ꝯſolatōe tribuit̉. nunꝙͣ q̄ſtibꝰ vel ꝗ uſlibet p̄mijs venūdari penitꝰ dꝫ. ſꝫ ꝗ recipit munera v. ꝗ dat: exponit vēditioni vel emptōi. gͦ ē ſimoniacꝰ. ¶ Itē eccͣi. xx. xenia ⁊ dona excecāt oculos iudicū ⁊ qͣſi frenum in ore auertit correptiones eoꝝ. nullatenꝰ gͦ dandum eſt munꝰ iudici eccleſiaſtico vel accipiendum munus ab eo. ¶ Cōtra. in iure hūano hr̄. ꝙ eſculentū ⁊ paſtulentū pn̄t acciꝑe: nec ē eis ꝓhibitū.ſ. iudicibꝰ ſecularibꝰ. pari gͦ rōe pn̄t iudices eccl̓iaſtici hmōi munera acciꝑe. ¶ Itē ex. de ſimonia etſi q̄ſtiones. v̓. dr̄. Qd̓ ſcpͥtū eſt bt̄s ꝗ excutit ma nꝰ ſuas ab omni munē. de illis donis dictū ē q̄ accipiētis aīm allicē vel inuertē ſolent. qꝛ ſi offerat̉ electuariū aut d̓ vino vel alijs hmōi q̄ modici p̄cij fuer̄t. ⁊ q̄ volūtatē recipi entis vl̓ moue n̄ debeāt. eccl̓ia roͣna n̄ ꝯſueuit interp̄tari accipientē in his derelinq̄re. gͦ nō in qͣcunqꝫ receptōe mu neris a p̄lato vel iudicis eccl̓iaſtico ꝯͣhit̉ ſimonia. ¶ Ad qd̓ dd̓m eſt. ꝙ in iudicio dei ꝗ intuet̉ cor. ſi moueat̄ volū tas iudicis eccl̓iaſtici ad feredū iudiciū p̄cio mūeris ma gni vel ꝑui: ſꝑ ē ſimonia. eccl̓ia v̓o reſpicit opꝰ exteriꝰ. ⁊ qꝛ modica munera nō vident̉ debe̓ corrumꝑe aīm iudicis eccl̓iaſtici. n̄ reputat̉ apud eccl̓iam ſimonia. vn̄ in mune ribꝰ accipiēdis ⁊ dādis tria ſt̓ ꝯſiderāda. pͥmo.ſ. dātis ⁊ accipiētis qͣlitas. qͣntitas muneris: ⁊ donatōis ſpūs. qͣli tas ꝑſonaꝝ vt a qͦ ⁊ cui. vicꝫ an a pauꝑe diuiti vel econ uerſo ſiue a diuite locupleti datū fuerit. eſtimatō mūeris ſi maioris vel minoris p̄cij exiſtat. donatōis ſpūs ſi inſtā te ncc̄itate vel alio tꝑe ꝯferat̉: ⁊ ẜm hͦ hn̄da eſt p̄ſumptio de ſimonia vel ſuo oppoſito. .§. j. Item queritur vtꝝ poſſit pecunia dari ſacerdoti ꝓ baptiſmo adulti. ſi ſa cerdos nullatenꝰ vult baptizare niſi hēat pecuniam. ⁊ vi det̉ ꝙ ſic. licꝫ vnicuiqꝫ redimere ius ſuum: ſꝫ ius iſtiꝰ ē vt baptizet̉. gͦ licꝫ in illo caſu dare pecuniā. ¶ Pre. pt̄ cō tinge̓ ꝙ ꝑuulus deferat̉ ad ſacerdotem laborans in extre mis. etſi nō fuerit baptiſatꝰ: penam eternam ſubibit.

Queſtio .clxxxvij.
de duobꝰ autem malis minus eligendū eſt. ergo ī tali ca ſu pōt dari pecuīa ſacerdoti ꝓ baptiſmo ꝑuuli. ¶ Contͣ. dicit apl̓s ad Ro. ꝙ n̄ ſunt faciēda mala vt veniāt b nō gͦ danda ē pecuīa ꝓ re ſpūali. ¶ Ad qd̓ dicendum. ꝙ aliud eſt dare pecuniā ꝓ baptiſmo. et aliud ꝓ aqͣ in qͣ po ſtea poſſit aliꝗs baptizari. ꝓ baptiſmo nō eſt licitū dar pecuniā. ꝓ aqua v̓o ſi aliter hr̄i nō poſſit pt̄ dari pecuīa nec vendit̉ ibi ſpūale. in caſu gͦ predicto ſi nullatenꝰ vult ſacerdos baptizare niſi detur ei pecunia: emenda eſt ac ſi aliter fieri nō pōt et baptizari debet ab illo. ¶ Sil̓r eī dicenduꝫ eſt de ꝑuulo. in neceſſitate em̄ pōt ab alio dari baptiſmꝰ. maxime aūt neceſſitatis eſt vitatio ſymonia ce prauitatis. Peinde queritur .§. ij. vtrū licitū ſit dare pecuniā ꝓ redemptōe iuris ſui. quod videt̉: licitū em̄ eſt vnicuiqꝫ ius ſuuꝫ redime̓. et dr̄ extͣ. de ſymonia. dilectꝰ. ꝙ r̄ſtitutō faciēda ē illi ꝗ redemit vexa tionē ſuā. ꝗa ꝗ accepit pecuniā ꝯmiſit ſymoniaꝫ. ex qͣ hr̄ ꝙ licitū eſt redime̓. nō gͦ ꝯmittit̉ ſymonia ſi dat̉ pecunia ꝓ redimenda vexatōne q̄ ſibi fit iniuſte ſuꝑ iure ſpūali. ¶ Contra. pōt ꝯtingere ꝙ is a qͦ petitur ius habeat aliqd̓ in ip̄a re q̄ petit̉: ſꝫ illud ē ius ſpūale. nō ē at̄ licitū eme re ſpūale ſic̄ nec vendere: gͦ nō eſt licitū redime̓. ¶ Prete rea. hꝫ ſuꝑiorē quo pōt ꝯſeꝗ ius ſuū. cū gͦ alia via pateat ei. et dicat apl̓s. ab omni ſpē mala abſtinete vos: redem ptio aūt emptō quedā eſt: nō gͦ in tali caſu licitū eſt redi mere. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ licitū eſt redimere vexatiōeꝫ q̄ fit iniuſte ſuꝑ re ſpūali. niſi ille a qͦ petit̉ nihil iuris ha beat. nec ꝑ ſuꝑiorē pōt ꝯſequi ius ſuū. nec emit̉ ibi ſpūa le ſꝫ tꝑale. vexatio em̄ res tꝑalis ē. ꝙ aūt liceat redimere ab illo ꝗ nihil iuris hꝫ in re licet nō ſit licitū acciꝑe: pꝫ ꝑ hoc qd̓ dr̄. j. q. iij. queſitū. vbi oēm venalitatē ꝓhibꝫ vrba nus. ꝯcedit aut decimas monaſterijs ſb̓ huiuſcemodi re demptōne ab ānis. xxx. ⁊ ſupͣ ꝗete poſſidendas. Adhuc etiaꝫ queriᵐ.§. iij. tur vtrū licitū ſit ꝓ om̄ibꝰ ſpūalibꝰ debitis. vt ꝓ ꝯſecrati on vel viſitatōne ꝗd exigere? ⁊ videt̉ ꝙ nō. ſicut eī ſct̄ifi catio in baptiſmo vel ꝯfirmatōne ē res ſpūalis: ita ⁊ cō ſecratio eccl̓ie: ſed ꝓ iſtis oꝑbꝰ nō eſt licitū acciꝑe. ergo nec ꝓ illis. ¶ Contra. dic apl̓s. j. coꝝ. ix. Si ſeminamus vobis ſpūalia: nō magnū eſt ſi carnalia metamꝰ: et iteꝝ ꝗs militat ſuis ſtipēdijs vnꝙͣ; et iterū. laborantē agrico lam oꝑtet de frugibꝰ ꝑcipere. Ex quibꝰ colligit̉ ꝙ licitū eſt ep̄is ⁊ alijs p̄latis ꝓ quibuſdā oꝑbꝰ exibitis recipere ꝓcuratōneꝫ. ¶ Ad qd̓ dicenduꝫ. ꝙ in hmōi nō ꝯmittit̉ ſymonia ſꝫ exigit̉ ꝓcuratio moderata ſicut hr̄ ext̄. de ſy monia. cum ſit romana. vbi dr̄. ꝙ ꝓ eccl̓iaꝝ ꝯſecratione nec pōt vel dꝫ p̄ter ꝓcuratōeꝫ exigere. et exͣ. de p̄ſcriptio nibꝰ. cū ex officij. vbi dr̄ ꝙ rōne etiā viſitatōnis debet̉ ꝓ curatio ꝯtra quā nō pōt p̄ſcribi. ¶ Ad ob̓m aūt in cōtra riū dicendū eſt. ꝙ nō eſt ſil̓e de ꝯſecratōne ⁊ baptiſmi ſeu ꝯfirmatōnis miniſtratōne. illa em̄ pure ꝑtinēt ad gr̄am. et tn̄ nec in his nec in alijs aliqua debet fieri pactio rei tꝑalis. ꝯſtitutū aūt eſt ab eccl̓ia ꝙ ꝓcuratōnes dent̓̉ rati on ipſiꝰ laboris ꝗ magnꝰ eſt. et nō debent interuenire ſꝫ ſequi. vnde ibi tꝑalia nō ſunt media ſed ex ꝯſequenti de bita. ſicut dn̄s dicit in euangelio dignus eſt operariꝰ ci bo ſuo ¶ Afrticulus ſecundus Ecundo querit̉ de munere ab obſequio vtrū licitū ſit mediāte obſequio obtinere bn̄ficiuꝫ ſpūale? et videt̉ ꝙ ſic. dicit eniꝫ greg. eccleſia ſticis vtilitatibꝰ deſeruiētes: eccl̓iaſtica dignū eſt remūe ratōne gaudere. vt ꝗ ſe volūtarijs obſequioꝝ neceſſitati bus ſponte ſubijtiūt: digne nr̄is ꝓuiſionibꝰ ꝯſolent̉. ex qͦ hr̄. ꝙ mediāte obſequio pōt aliꝗs obtinere bn̄ficiū eccle ſiaſticū. ¶ Item greg. Iuſtum eſt vt illi ꝯſequant̉ ſtipen dium. qui ꝓ tꝑe ſuū ꝯmodare reꝑiunt̉ obſequiū. ¶ Preterea. ſi conferenda ſunt beneficia eccleſiaſtica. quibus magis ꝯferenda ſunt ꝙͣ illis ꝗ eccl̓ie ſeruiūt? gͦ licituꝫ eſt intuitu ſeruicij ꝯferre bn̄ficiū eccleſiaſticuꝫ. ꝑari rōne et ſeruire intelligit̉ hoc de ſeruitio corꝑali. ¶ Contra. mu nus ab obſequio interuenit. ſed ſicut dic greg. ī regiſtro vbi eſt manuale ſeruiciū ſi exhibeat̉ intentōne beneficij ſpūalis: ſymonia ꝯmittit̉. dicit em̄ ꝗ res eccl̓iaſticas nō ad qd̓ inſtitute ſunt mūere lingue vel obſequij vel pecuīe adipiſcit̉: ſymoniacus ē. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ refert vtruꝫ dignū exhibeat ſeruitiū ſiue honeſtū. et iterū ſi ꝑſona fu erit digna vel indigna. et iterū vtruꝫ interueniat pactio vel nō. Si dignus dignū exhibeat ſeruitiū vel hone ſtum nec interuenit pactio: nec pͥncipaliter hꝫ aīm ad hoc. h̓ dicit̉ ꝓpter illud qd̓ dr̄ a greg. j. q. j. ordinatōnes. lꝫ hanc ſcd̓ario: nō ꝯmittit ſymonia. dicit̉ eē munꝰ ab obſequio ſeruitus indebite impenſa. Si v̓o indignꝰ eſt et maxime ſi inhoneſtū exhibeat ſeruitiū: ſymonia ꝯmittit̉ ſicut di cit greg. in regiſtro. et hr̄. j. q. j. Si v̓o interueniat pactō ſymoniacus ē. res em̄ ſpūalis vtpote eccleſia in pactōeꝫ non eſt deducenda. Sed adhuc queri.§. j. tur vtrū oq̄ſequiū ſpūale poſſit aliꝗs facere ꝓ bn̄ficio ec cleſiaſtico interueniēte ꝯditōne. et videt̉ ꝙ nō: ꝗa in con tractu rei ſpūalis nō debꝫ interuenire ꝯditio. ¶ Contra. habet̉ extra. de p̄bendis. ſignatū. vbi dr̄ ꝙ cuidam ſacer doti vnā prebendaꝫ in eccl̓ia cōi volūtate dederūt. ita ꝙ miſſam de ſancta maria niſi corꝑis infirmitate ſit graua tus debet qͦttidie celebrare: innuit̉ gͦ ibi pactio in ip̄a col latōne. ¶ Ad quod rn̄det̉. ꝙ ꝯditio illa ꝯuenientiꝰ impo ſita fuit in inſtitutōne p̄bende. et poſtea ſecuta eſt cōfir matio ſummi pontificis. et ita illi p̄bende adherebat ta le officiuꝫ. et res cū onere ſuo tranſit. Illud aūt qd̓ dici tur in decretali ad ꝯditōeꝫ in ꝯſtitutōeꝫ referat̉. ¶ Articulus tercius Ercio dicendū eſt de munere a lingua. ⁊ que ritur pͥmo vtrum aliquis poſſit ꝑ ſe petere ec ¶ cleſiam vel dignitateꝫ vel aliqd̓ beneficiū ec cleſiaſticū? ⁊ videt̉ ꝙ nō. dr̄ em̄ ad heb̓. Ne quiſꝙͣ ſibi ſu mat honorē ſed ꝗ vocatus ē a deo tanꝙͣ aaron: gͦ nō debꝫ ſe ingerere verbo vel facto. nō gͦ debet ꝓ ſe petere. ¶ Pre terea. in ip̄a petitōne on̄dit̉ ſe deſiderare: ſꝫ dicit greg. ſi cut locus regimīs deſiderantibꝰ eſt negandus: ita fugiē tibꝰ eſt offerendus: nō gͦ aliquis ꝓ ſe dꝫ petere beneficiū eccleſiaſticū. ¶ Contra. pōt eſſe ordinatꝰ et nō hr̄e bene ficiū ſufficiens vel nullū hr̄e beneficiū. cum gͦ ei iure de beat̉ ꝓpter honeſtatē eccl̓ie ſic̄ hr̄ exͣ. de p̄bendis. nō lice at vllo ep̄o ordīare clericos: ⁊ nullas eis alimonias p̄ ſtare. et iterū ep̄s ſi aliquē ſine certo titulo de qͦ nccͣia vi te ꝑcipiat in diaconū vel p̄ſbiterū ordinauerit: tandiū ei ncc̄iā ſubmīſtret ⁊cͣ. pōt gͦ licite petere beneficiū eccleſia ſticū. ¶ Item hiero. ad damaſuꝫ papā. clericos illos nō ꝯuenit ſtipendijs ſuſtentari. quibꝰ ꝓpinquioꝝ ⁊ ꝑentum nulla bona ſuffragant̉. cuꝫ gͦ clericis iure debeāt̉: licitū eſt eis petere bn̄ficiū eccleſiaſticū ꝓ ſeip̄is. ¶ Ad qd̓ re ſpondet̉. ꝙ nō pōt petere ꝓ ſe ordines vel bn̄ficiū cui ſit annexa cura aīaꝝ. pōt aūt petere bn̄ficiū ſimplex cuꝫ ei de iure ꝯpetat vtpote ſicut ordinatus et nō hꝫ beneficiuꝫ ſufficiens. dic em̄ greg. ordinatōnes q̄ interueniente pre cio vel p̄cibꝰ vel obſequio alicuiꝰ ꝑſone ea intentōne im penſo falſas eſſe iudicamꝰ. qm̄ ꝗ taliter ordinant̉: non hoſtiū.i. xp̄m intrant. dicunt̉ aut falſe ꝙͣtum ad execu nem. et hoc exponit̉.j. q. j. nō itaqꝫ. ¶ Sed quid ſi aliꝗs dignus ꝓ ſe offerat preces. nunꝗd eſt ſymoniacus? videt̉ ꝙ ſic ex iam dictis. et hoc idem quidam opinant̉: ſꝫ gra ue eſt hoc dicere: cum iura nō ſint de hoc oīno expreſſa. et multorum ẜm hoc fieret condemnatō. tutius tamē eſt vt nullus ꝙͣtumcunqꝫ dignus ꝓ ſe faciat preces niſi iure ei ꝯpetat ſicut dictū eſt. ex hoc eī pōt reddere ſe indignū

Grego. qui vltro ambit vel importunū ſe ingerit: ꝓcul dubio eſt repellendꝰ. nam ꝗ ſic nititur ad altiora cōſcen dere: quid aliud agit niſi vt creſcendo decreſcat. Peinde queriturᵐ.§. j. ſi p̄ces fiant ab alio vtꝝ ſymonia ſit vel in ordine vel in beneficio; et videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hoc qd̓ dicit greg oꝑtet ꝙ ne ꝑ donū neqꝫ ꝑ gr̄am neqꝫ ꝑ quorūdam ſupplicatōeꝫ ali uos ad ſacros ordines ꝯſentias vel permittas adduci. ¶ Item ꝙ nō debēt adeſſe p̄ces armate: ptꝫ ꝑ hoc qd̓ dic̄ ſymachꝰ. Siꝗs ep̄atum deſideret data pecunia potētes ꝑſonas ſuffragātes munere ſibi adhibeat. nec ad decre tum ſibi faciendū adhibito cuiuſlibet gene̓ timoris com pellat. ¶ Sꝫ videt̉ ꝯtrariū ꝑ hoc qd̓ dr̄ in cano. j. q. j. la torem pn̄tium ⁊cͣ. et dīc greg. nec gr̄a alicuiꝰ neqꝫ ſuppli catōne aliqͦs ad ſacros ordines audeat ꝓmoue̓: niſi quē vite ⁊ actōnis qͣlitas ad hoc dignum eſſe monſtrauerit. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ cum p̄ces cardinales ſuccedunt loco p̄cij et hoc maxīe fit cuꝫ ꝓ indigno fuerit: ſymonia dr̄ ꝑ petrari. Un̄ greg. in regiſtro: ꝑͦ om̄ibꝰ tibi cure. vt in ele ctione nec datio ꝗbuſcūqꝫ modis interueniat p̄miorum nec quarūlibet ꝑſonaꝝ patrocinia ꝯualeſcant. Si v̓o p̄ ces fiant ꝓ digno. nō ꝯmittit̉ ſymonia. p̄ſumit̉ em̄ ꝓ ip̄a ꝑſona ꝙ recta ſit intentio. nec ordinator vel elector prin cipaliter hꝫ reſpectū ad p̄ces. ¶ Sꝫ pōt queri qͣre minꝰ ꝯmittit̉ ſymonia in p̄cibꝰ oblatis ꝓ digno ꝙͣ ꝓ pecunia. ſi em̄ interueniret pecuīa ſymonia ꝯmittit̉. Et rn̄detur ad hoc. ꝙ p̄ces ordinate ſunt ad manifeſtandū ꝙ cōgru it talem ordinari vel bn̄ficiari. ad hoc em̄ eſt ſermo dep̄ catorius ꝓ digna ꝑſona. pecunia v̓o nō eſt ad hoc: ſed vt inordinate moueat affectum ꝯferentis ordinem vel bene ficium ¶ Nembrum quartum Uarto querit̉ de materialibꝰ differentijs ſymonie. q̄ attendūtur ẜm dr̄iam ſpūalis et annexi ſpūalibꝰ. Sūt aūt tres dr̄e. Pri ma de ip̄a ſpūali. ſcd̓a de annexā ſpiritua li. tercia d̓ illo qd̓ eſt ſpūale ⁊ annexū ſpūali. ¶ Articulus primus Irca primā ſic querit̉. vtrū licitū ſit aliꝗbus dare pecuniā ꝓ bn̄dictōe matrimoniali: ſi ſa cerdos noluerit face̓ ſine p̄cio iam exn̄te ma trimonio. et videt̉ ꝙ ſic: ꝗa licitū eſt redime ius ſuū. ſed ius ē copulatoꝝ ꝑ mr̄ioniū ꝙ detur eis bn̄dictio. gͦ lici tum ē dare ꝓ bn̄dictōne obtinenda ſi aliter fieri nō pōt. ¶ Contra. bn̄dictio ē res ſpūalis. et nō eſt licitū dare pe cuniā ꝓ re ſpūali: gͦ nō eſt licitū dare ꝓ ea: ꝗd gͦ agenduꝫ eſt in tali caſū. ¶ Item mr̄ioniū eſt ſacr̄m et ita ē res ſpi ritualis. nunꝗd licitū eſt interuenire pecuniā in ꝯtractu mr̄ioniali adiecta pactōne? et videt̉ ꝙ non. ꝗa ſacr̄m res ſpūalis eſt: matrimoniuꝫ at̄ eſt ſacr̄m. ſi gͦ in ſpūalibꝰ dꝫ oīs pactio pecunie ceſſare: dꝫ in mr̄ionio hmōi conditō nō intereſſe. ¶ Sꝫ ꝯtrariū videt̉ ꝑ hoc qd̓ dr̄ exͣ. de ꝯditi onibꝰ appoſitis in mr̄ionio. de illis. vbi dr̄. ꝙ ſi ꝯditō in terpoſita fuerit de aliqͣ ſumma pecuīe interueniēte iura mento ſub hac forma. ego te in vxorē accipiā ſi tantū mi hi donaueris. nō habebit̉ reus ꝑiurij ſi ea nolentem ſibi ſoluere qd̓ ſibi dari potuit nō acceꝑit in vroreꝫ. niſi ꝯſer ſus de pn̄ti aut carnalis ſit inter eos ꝯſecuta ꝯmixtio. ex qūo hr̄ ꝙ nō eſt pct̄m apponere ꝯditōem pecuīe in mr̄io nio ꝯtrahendo. ¶ Ad qd̓ rn̄detur. et primo ad illud qd̓ dr̄ de bn̄dictōe nubentiū. ꝙ nō eſt licitū exigere ⁊ extor quere pecuniā ꝓ bn̄dictōne nubentiū ⁊ ſimilibꝰ. ſicut hi extra. de ſymonia. ad apl̓icam audientiā. ſi tn̄ eſt ꝯſuetu do pia in quibuſdā ꝑtibꝰ vt aliqͣ ꝯferant̉ ex deuotōne fi deliū: ꝯgruit vt libe ꝯferāt̉ eccl̓iaſtica bn̄ficia: ſed ꝑ ep̄ꝫ loci veritate cognita ꝯpeſcant̉ que malicioſe nitunt̉ lau dabilē ꝯſuetudinē immutare. Qd̓ aūt obijcit̉ ꝙ licitū eſt
redimere ius ſuum. Preterea querit̉ quid agendū in ta li caſu. Rn̄detur ꝙ benedictio non eſt de ſubſtantia ma trimonij ſed ꝑtinet ad ſolēnitatē. tn̄ ꝗa eis debet̉ ex con ſtitutione eccleſie: recurrere debent ad ſuꝑiorem cuiꝰ eſt ꝯpellere et āmonere obſtaculū pct̄i. Si v̓o noluerit: tuti us ē abſtinere ꝙͣ aliū induce̓ ī pct̄m vel dare occaſionem pct̄i. nō eſt ſimile in alijs vbi redimit̉ vexatio non ipſuꝫ ius emitur. ¶ Ad aliud d̓o dicendū. ꝙ nō eſt ſymonia ſi interueniat ꝯditio pecunie in ꝯtractu mr̄ioniali. dicunt em̄ ꝙ in om̄i ſacr̄o eccl̓iaſtico in quo ꝯfertur gr̄a ſi inter ueniat pactio pecunie vel datio quā ematur: ſymonia ē. in matrimonio v̓o nō ꝯfertur gr̄a. et eſt ſacr̄m an̄ vtrāqꝫ legem in lege nature: et ideo pōt interuenire ꝯditio pecu nie ꝓuocatiua ad ꝯſenſum. Deinde queritur .§. j. vtrum ſacerdos poſſit cantare miſſaꝫ ꝓ denarijs. et vidr̄ ꝙ non. Dicitur em̄ ſuper illud. v. oſee. Uobis iudicium eſt ſacerdotes. qm̄ laqueus facti eſtis ſpeculationi et re the expanſum ſuꝑ montem thabor. vbi exponit Bern̄. hͦ de ſacerdotibus qui ſuper ſacramentuꝫ altaris rethe ex pandūt cupiditatis. ¶ Preterea. ſicut habet̉. ij. ioh̓. dn̄s emētes et vendentes eiecit de templo. qui autem magis ſunt ementes ꝙͣ illi qui ſacramētum eukariſtie exponūt venditōni. ¶ Preterea. iij. michee rep̄hendunt̉ ſacerdo tes qui in mercede rn̄debant. ẜm aliam litteraꝫ habemꝰ in mercede docebant: ſed quid eſt reſpondere in mercede niſi celebrare pro pecunijs? ¶ Sed videtur ꝯtrariū. ne mo eniꝫ tenet̉ ſuis ſtipendijs militare. ſicut habetur. xij. q. ij. caritatem. et idem dicit apoſtolus. non ergo tenent̉ illi labori in eccl̓ia niſi habeāt vnde ſuſtentant̉ miniſtri dei. ¶ Ad quod dicendū quoniam poſſunt dari denarij p̄ſbitero ꝓ miſſa. vel vt ſit quedā ꝓuocatio ad laudeꝫ dei pel vt ponat̉ preciuꝫ in illis. vel vt ponat̉ finis in illis. ſi primo mō: licitū eſt cantare miſſam ei ꝗ nō tenet̉ et deſūt ei ſumptus recipiendo denarios nō interueniente pacti on: nec in hoc habita intentōne pͥncipali. ⁊ hoc hr̄ ꝑ hoc qd̓ dic hiero. ſuꝑ michea. dicit em̄ recitādo illud ꝙ ſaul dixit puero ſuo. ꝗd feremꝰ ad virū dei? et dixit puer. ecce inuenta ē in manu mea qͣrta ꝑs ſtateris argentei: dem homini dei vt indicet nobis viam noſtrā. et illud qd̓. iij. Reg. xiiij. de vxore hieroboā. vbi dr̄. tolle ī manu tua de cem panes ⁊ cruſtulā et vas mellis ⁊ vade ad illū. ipſe eī indicabit tibi quid euenturuꝫ ſit huic puero. hec magis in ſumptus ꝓph̓e ꝙͣ in ꝓphetis munera reputanda ſunt. non autē licitum eſt vt tꝑalia dentur in precium. tūc em̄ eſt ſymonia. et hoc modo intelligit̉ illud qd̓ dicit bern̄. et illud qd̓ dicit greg. exponens illud de venditoribus et ementibꝰ in templo. Si v̓o ſacerdos habeat ſumptus ⁊ tenet̉ ex officio ad illaꝫ miſſam. exigere ꝓpter hoc eſt ſy moniacū. Si aūt nō tenet̉ ad hoc ſed hꝫ ſumptus ſuffici enter: in ſpeꝫ mali reputaretur ſi exigeret. cū dicat apl̓s ab omni ſpecie mala abſtinete vos. illud autem non eſt ſine graui offenſa quod quidam pro pecunia aut vt pla ceant ſecularibꝰ preſumūt vna die plures facere miſſas. ſicut dīc alexander papa. ſi tamen imminet neceſſitas ⁊ deeſt pluralitas ſacerdotū: pōt vnam facere de die et al teram pro defunctis ſi neceſſe ſit: ita tamen ꝙ non aſſu matur ablutio vini: ne ſoluat̉ ieiuniū qd̓ reꝗͥrit̉ ꝓpter re uerentiam ſacramenti. .§. ij. Deinde queritur vtrū ſit licitū dare certos redditꝰ ⁊ paciſci ꝓ āniuerſario celebrādo. Sil̓r q̄rit̉ de illis ꝗ recipiūt pecuniā ab excoī catis an̄qͣ abſoluāt eos. et vr̄ ꝙ ꝯmittāt ſymoniā. ponūt em̄ imp̄ciabile ſb̓ p̄cio. ¶ Sꝫ vr̄ ꝯtrariū ꝑ ꝯſuetudinē ec cleſie. ⁊ ꝑ hͦ ꝙ ſtatute ſūt pene pecuīarie ad correctōeꝫ d̓ linq̄ntiū. ¶ Pretē̓a. iuſtū ē vt vbi onꝰ eſt ꝙ ibi ſit emolu mētū. onꝰ at̄ ē eccl̓iaꝫ obligari ꝑpetuo ad celebrādū āni uerſariū: ꝯgruit gͦ vt aſſigͣt̉ certū emolum̄tū. ¶ Ad qd̓ rn̄ det̉. ꝙ n̄ eſt licitū pactōe int̓ueniēte acciꝑe redditꝰ ꝓ an

Queſtio .clxxxvij.
niuerſario celebrando. ſi tn̄ deuotio fideliū eſt incōferē do redditū: tenet̉ eccl̓ia ꝓpter deuotōneꝫ ipſoꝝ fideliū celebrare ꝓ illis ꝓ quibus rogat̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicen dū. ꝙ nō eſt recipiēda vel danda pecuīa ꝓ bn̄ficio abſo lutōnis. ſic̄ hr̄ extra de ſymo. ad aures: ſi tamē ſunt cō ſtitute alique pene ab eccl̓ia ꝓpter correctionē delinq̄n tium. pn̄t peti ꝯn̄ter nō ꝓ ipſo bn̄ficio abſolutōnis: ſꝫ vt ꝓpter penā quā timet caueat deinceps a delicto. Uidē um autē eſt ne plus aſcribat̉ cupiditati ꝙͣ correctioni. tūc em̄ poſſet eſſe peccatum. Deinde queriturᵐ.§. iij. vtrū liceat dare bona tꝑalia viris religioſis vt orent ꝓ eis. ⁊ videt̉ ꝙ nō. or̄o em̄ ē res ſpūalis ī ea vt petit̉ ſpūſ ſct̄s.ſ. donū ſpūſſct̄i: ſꝫ nō eſt licitū pone̓ imp̄ciabile ſub p̄cio: gͦ nō eſt licitū dare bona tꝑalia vt oratōnes fiant. ¶ Contͣ dr̄. xvj. luc. facite vob̓ amicos de māmona iniꝗ tatis ⁊cͣ. gͦ licitum eſt dare viris bonis vt orent pro ip̄o ¶ Pretēa licitū ē dare tꝑalia hoc fine vt hēat̉ ſpūſſct̄us ſed or̄ones ſunt ad impetrandū gr̄aꝫ alijs. gͦ licitum eſt dare tꝑalia ad hoc ꝙ viri boni orent ꝓ ip̄o. ¶ Preterea licitū eſt dare tꝑalia ad hͦ vt emat̉ regnū celorū. dicit̉ eī in math̓. xiij. Sil̓e ē regnū celoꝝ hoī neg. ⁊cͣ. et iterum vlt. ꝓuer. de mulieri forti. conſiderauit agrum et emit illū. ꝑ agrū aūt intelligit̉ ager paradiſi: ergo licitū eſt emere regnuꝫ celoꝝ: ſed regnum celoꝝ ml̓tomagis ē ꝙͣ aliquod ſpūale in vita pn̄ti: ergo licitum eſt multo for tius emere ſpūalia in pn̄ti. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ lꝫ dare tꝑalia viris religioſis vt orent ꝓ eis. hec em̄ dictio pro. nō notat ibi rōnem appreciatōnis ſicut cum dicit̉ de pe cunia ꝓ panno: ſꝫ notat rōnem ꝓuocatōnis vt ſcꝫ ꝓuo centur in amiciciā ſpūalem. et ꝑ ꝯn̄s ad orandū ꝓ ip̄is et hoc mō licitū eſt. nec ponit̉ ibi imp̄ciabile ſub precio tꝑali. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū. ꝙ licꝫ ꝯtingat emē bona eterna. qꝛ ip̄a cadūt ſub merito. emere aūt illud non eſt aliud ꝙͣ mereri. dare em̄ tꝑalia ex caritate meritum eſt ſꝫ gr̄a prima qua dant̉ ſpūalia bona vt in ſacramento ⁊ hmōi cadit ſub merito. gͦ non eſt ſimile de prima gratia quā nō pōt aliquis mereri ex condigno vnde datio tꝑa liū que ē extra gr̄am nō pōt attingere ad eam. Deinde queriturᵐ.§. iiij. vtrū ſit licitū dare vel reciꝑe pecuniā ꝓ ſepultura. dico aūt ſepulturā ꝓut ē officiū qd̓ ꝓprie ad ſacerdotē ꝑtinet ꝙ aūt licitū ſit: vidr̄ ex ꝯſuetudīe diu obtenta in eccl̓ia ſuetudo aūt q̄ ortū hꝫ ex deuotōne ꝓ hꝰ nō eſt abolēda gͦ licite pōt accipi vel dari. ¶ Contͣ dr̄ extra. de ſymo. nō ſatis. vbi dicit̉. ꝙ pro ſepultura et criſmatis et olei ꝑceptione nulla cuiuſqꝫ p̄cij exactio attemptet̉. nec ſub obtenta cuiuſqꝫ ꝯſuetudinis ſuū reatū ꝗs tucat̉. qꝛ diu turnitas tꝑis nō minuit pct̄m ſed auget. ¶ Ad qd̓ rn̄ detur. ꝑ hoc qd̓ dr̄ extra de ſymo. ad apl̓ica. ex qͦ accipi tur ꝙ ſacerdotes nō dn̄t extorquere vel pete̓ an̄ ſepultū ram vel ꝓ ſepultura. ſymonia em̄ eſſet ſic̄ hr̄ extra cū in eccl̓ie corꝑe. ſepultura aūt pōt pete̓ ex mādato ſuꝑioris vbi eſt hmōi ꝯſuetudo. et hͦ dr̄ in illa decretali: ad apl̓i cam. Sic aūt ſymonia ē vende̓ ſepulturā mortuoꝝ: ita ſymonia ē vendere terrā bn̄dictā ad ſepeliendā mortu os debitā. vn̄ gen̄. xxiij. vitu ꝑat̉ ep̄hron ꝗ vēdidit abra be agꝝ in qͦ erat ſepultura duplex in qͣ ſepeliebant̉ mor tui. ⁊ ī ſignū hꝰ vituperij mutatū ē eiꝰ nomē. vn̄ cū pͥmo dictus eſſet ephron: poſtea dictꝰ ē ep̄hran. In qͦ vt dicit hiero. ſignat̉ nō eſſe ꝑfecte v̓tutis ꝗ potuit vende̓ memo rias mortuoꝝ. videt̉ gͦ ꝙ pct̄m ſymoniacum cōmiſerit. ¶ Sꝫ ꝯtra. totū qd̓ vedidit tꝑale ē. nō eſt gͦ ſpūale nec annexi pūali. gͦ nō ꝯmiſſi ſymoniā. ¶ Iteꝫ ſi ꝯmiſit ſy moniā vēdidit nō vendēdū. gͦ abrahā emit nō emendū gͦ ꝯmiſit ſymoniā ſicut ephron vendēdo ⁊cͣ. ¶ Item vi detur magis peccare abrahā ꝙͣ ep̄hron. qꝛ ephron volu it et ratis dare agrū ad ſepeliendum mortuum ſuū. ⁊ abrahā accipere noluit niſi pecunia mediante: gͦ ſcandalizauit eum. et ita videt̉ magis peccaſſe ꝙͣ ep̄hron. ¶ Ad hoc dicūt ꝗdaꝫ ꝙ abraha emit quendā agꝝ ma gnum in qͦ erat illa magna ſpelūca in qͣ ſepeliebantur nortui. vn̄ nō peccauit qꝛ tranſit ſpelūca illa cū vniue ſitate. ſic̄ cū ꝗs emit villaꝫ cui annexū eſt iuſpatrona alicuiꝰ eccl̓ie. nō ꝯmittit ſymoniā: qꝛ iuſpatronatꝰ trā ſit cū illa vniuerſitate: ſꝫ eadē rōne ep̄hron nō peccauit vendidit em̄ agrū ⁊ cū illo tranſiuit ſpelunca. qͣre gͦ mu tatū eſt ei nomē. Ad hͦ dicebat p̄poſitiuꝰ. ꝙ nō legit̉ ꝙ īger ille ꝯſecratꝰ fuerit ſpelūce vel etiā ſpelūca illa ad hͦ bn̄dicta vel ꝯſecrata fuerat: ſꝫ antiꝗ pr̄es in illa ſpelun ca duplici faciebāt ſe ſepelire: ſperātes ſe reſurrecturos eſſe cū filio dei. et dicebat̉ illa ſpelūca duplex. qꝛ duas habebat māſiones: vnā ſuꝑiorē in qͣ ſepeliebant̉ viri et aliā inferiorē in qͣ femīe. vn̄ cū nō eſſet terra illa benedi cta. nō peccauit abrahā emendo nec ephron vendēdo mutatū tn̄ eſt ei nomē. qꝛ deſcendit a ſtatu ꝑfectiōis ad ſtatū imꝑfectōis. priꝰ em̄ voluit dare gratis qd̓ ē ꝑfecto rū. ⁊ poſtea vēdidit cariſſime. vn̄ pͥmo dicebat̉ ep̄hron. i. ꝯfirmatꝰ et ꝑfectꝰ. poſtea dictꝰ ē ep̄hran īfirmꝰ et imꝑ fectꝰ. eadē eſt rō ꝯmutatōnis noīs ẜm aliā ſolutōneꝫ q̄ dicit ꝙ ſpelūca tranſiuit cū vniuerſitate. ſic̄ at̄ ſymoīa eſt vende terrā bn̄dictā. nō ꝓpter terrā ẜ ꝓpter bn̄dictōꝫ ī̄ ſpūalis eſt: ita ſymonia ē in ꝗbuſdā mīmis. vn̄ ſymo nia eſt vendere panē bn̄dictum ⁊ aquā benedictā. ſpūa lis em̄ eſt et delet multa venialia. ¶ Articulus ſecundus Ecūdo querit̉ de ſymonia q̄ ꝯſiſtit in vendē do annexuꝫ ſpūali. et pͥmo de iure ꝑcipiendi decimas. Circa qd̓ querit̉ vtrū licitū ſit ven dere ius ꝑcipiendi decimas: aut cōmittatur ſymoniaꝫ et videt̉ ꝙ nō ꝯmittat̉ ſymonia. milites em̄ hn̄t ius ꝑci piendi ꝑticampū. et ius illud dr̄ terrenū. eſt aūt ꝑticā pum decima vel vndecima vel duodecima ꝑs gelimarū ẜm diuerſas ꝯſuetudines diuerſaꝝ regionū. pn̄t gͦ mili tes hr̄e ius ꝑcipiēdi decimas: gͦ nō eſt ſymonia. cū non ale ſub p̄cio. ¶ Contͣ ius ꝑcipiēdi decimas ponit̉ il ordini. ſoli em̄ clerici hn̄t ius ꝑcipi eſt anne ut hr̄ ex ꝯcilio lateran̄. de deci. ꝓhibe endi de cimas cū aīaꝝ ſuaꝝ ꝑiculo in alios lai mus ne cos valeant trāſferre: ſꝫ ſymonia eſt volūtas emēdi vel vendendi ſpūale vel annexū ſpūali: ergo ſymonia ē ven dere vel emere ius ꝑcipiendi decimas. Item queritur vtꝝᵐ.§. j. poſſint vendi decime laicis ſine ſymonia? et videt̉ ꝙ n̄. dīc em̄ greg. j. q. iij. ꝑuenit. Si ꝗs amō ep̄s inuentꝰ fue rit ꝗ decimas atqꝫ xp̄ianoꝝ oblationes laicalibꝰ ꝑſo nis militū ſiue ſeruitoꝝ hꝰ diuini p̄cepti trāſgreſſor. in ter maximos hereticos et antexp̄os nō mīmꝰ habeat̉. et ſic Nicena ſynodus de ſymoniacis cenſuit. et qui dat ep̄is et ꝗ recipiūt ꝓ precio vel bn̄ficio eternis ignibꝰ de putent̉. ſil̓e dic paſchaſiꝰ ꝯn̄ter. ¶ Contͣ fructꝰ decimaꝝ ſunt res tꝑales. res at̄ tꝑales emi pn̄t ⁊ vēdi ſine ſymo nia. gͦ nō eſt ſymoniacū vende vel emē decimas. Deinde queritur.§. ij. vtrum laici poſſint ꝑcipere oblatōnes datas eccl̓ijs? et videt̉ ꝙ nō. dicit em̄ damaſ. oblatōnes q̄ intra ſanctam eccl̓iam offerunt̉. nullo mō ſub dn̄io laicorū detineant̉ ¶ Item oblatōnes qͣs xp̄iani offerūt ꝓ pct̄is ſuis. ad hͦ offerunt̉ vt ꝓ ppl̓o oretur: ſed nō eſt officiū laicoruꝫ ſꝫ ſa cerdotū orare ꝓ populo: gͦ nō eſt licitū ipſis laicis reci pere oblatōnes. ¶ Preterea in veteri teſtō ꝓhibituꝫ fu it filijs iſrahel ne comederēt panes ſct̄os p̄terꝙͣ aaron et filij eiꝰ: ſꝫ multonobilius eſt qd̓ offert̉ in noua lege q̄ qd̓ offerebat̉ in veteri. gͦ nō eſt licitū laicis in nouo teſ reciꝑe oblatōnes eccl̓iaꝝ. ¶ Contͣ. oblatōnes ille ī ſui ſub̓a ſunt res tꝑales. licitū aūt eſt eis hr̄e dominiū rerū tꝑaliū. gͦ licitū eſt ꝑcipere oblatōnes.

Item queritur.§. iij. vtrum poſſint dari decime in feudum laicis ab eccl̓ia? ⁊ videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hoc qd̓ dr̄ ab Innoc̄. hoc de illis intelliga mus decimis: q̄ laicis ꝑpetuo ſunt ī feudū ꝯceſſi. ¶ Pre terea. hoc hꝫ ꝯſuetudo pluriū terraꝝ q̄ optīa ē legū inter pres. ¶ Cont̄ hr̄. extra. de decimis. ad hͦ. vbi dr̄ donatō nem decime quā abbas cuidā laico ꝯceſſit. et ꝑ ſucceſſio nem tenendā quā ſct̄uariū dei iure hereditario poſſide ri nō dꝫ: irritas eſſe cenſemꝰ. ¶ Ad primū rn̄dendū eſt. ꝙ ſymoniacū ē vende̓ vel emere ius ꝑ̄cipiendi decimas. dico aūt ius pͥmatū qd̓ ſolū clericis a dn̄o eſt ꝯceſſuꝫ. de bent̉ etiā in ſignū vl̓is dn̄ij quod ipſiꝰ dei ē ſic̄ dīc hiero. ſuꝑ malach̓. Preterea ꝗa decime ſunt tributa egentium aiaꝝ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ in cōtrariuꝫ. ꝙ lꝫ milites habeāt ius ꝑcipiēdi ꝑticāpū: nō tn̄ hn̄t ꝑcipiendi decīas inꝙͣtum decime ſtatute ſunt vt ſint tributa egentiū aīaꝝ pōt tn̄ ꝯuenire cū his q̄ tenent terras ꝙ debēt dn̄o aliqua certā portiōeꝫ ipſoꝝ fructuū terre. Si v̓o querat̉ vtrum poſſit tranſire ius ꝑcipiendi cū venditōne alicuiꝰ ville in qua ꝑcipiunt̉ decime ſic̄ tranſit iuſpatronatꝰ ꝑtis terre? Rn̄det̉ ꝙ nō eſt ſil̓e. ius em̄ ꝑcipiendi decimas nō eſt an nexū ville vel alicui ꝑti terre. ſꝫ eſt annexū ordini clerica li. vn̄ ſicut ordo vendi nō pōt: ita nec ius p̄cipiendi deci mas ex ꝯſequenti. ¶ Ad illud v̓o qd̓ querit̉ de ipſis deci mis. dicendū ꝙ ip̄i fructꝰ pn̄t vendi vel em̄i vel etiā dari laicis ex cā: ſꝫ ius decimale nequaꝙͣ. Illud autē qd̓ dicit gre. de iure decimali intelligit̉: non de ipſis fructibꝰ. fru ctus em̄ pn̄t ꝯcedi ex cā ipſis militibꝰ ab eccl̓ia aucͣte p̄ lati ꝓpter defenſioneꝫ eccl̓ie in fauorē xp̄ianitatis. ſicut ꝯcedebant̉ militibꝰ ꝗbuſdam in regno arrogonie. vt deci mas oīm locoꝝ q̄ poſſent ꝑquirere expellendo paganos ꝑciperēt: ſed ſi hͦ eſt. nō ꝑcipiūt eas ꝑpetuo de iure cōi: ſꝫ ex priuilegio et ex ꝯceſſione eccl̓ie ꝙͣdiu extat cā. ſi em̄ ec cleſia poſtea enormiter gͣuaret̉ vel nō iuuarēt eccl̓iam ſꝫ impugnarēt vel pͥuilegio abuterent̉: nō ꝑciꝑent licite ip ſas decimas. ¶ Ad illud v̓o qd̓ querit̉ de oblatiōibꝰ. di cendū eſt. ꝙ nec hn̄t laici ius ꝑcipiendi oblatōnes eccl̓ie nec eoꝝ eſt ꝑciꝑe illas q̄ fiūt in altari. pn̄t tn̄ eis ex cā da ri vel ad reꝑatōeꝫ eccl̓ie vel aliquē vſuꝫ honeſtū. ita tam̄ ꝙ nullū ius vendicet̉. ¶ Ad vltimū v̓o dicendum ē ẜm ꝙ dr̄ in decretali. decime nō pn̄t tranſire in feudū laicale. nō eī ius ꝓprietatis ꝯceſſum ē ipſis laicis ab eccl̓ia: ſꝫ ius quoddā ꝑcipiendi fructꝰ ad tp̄s ad tuitōneꝫ eccl̓ie. nō at̄ noīe hereditatis. Ꝙ aūt in aliquibꝰ ꝑtibꝰ trāſeūt ad he redes vbi non extat cā ex ꝑmiſſione eccl̓ie. eſt ꝓpter multi tudinē delinquentiū: nō ꝙ ex hoc eis ius detur. ¶ Ꝙ aūt obijcit̉ illud decretalis. ꝙ decime erāt ꝯceſſe laicis in feu dū. intelligendū ē an̄ ꝯciliū: ⁊ hͦ datū fuit ab eccl̓ia ꝓpter eccl̓ie neceſſitatē ad tp̄s. vt filij tꝑe neceſſitatis ꝑciperent fructꝰ decimaꝝ ſicut ⁊ pr̄es. hoc aūt ius nō fuit iure ſpū ali. ſi eī eēt mere ſpūale: nō poſſꝫ ꝯcedi laico manēte hꝰ. Peinde queriturᵐ.§. iiij. vtrū licitū ſit redime decimas a laicis. cum redimere ſi emere. nō aūt licitū eſt emere: gͦ nec redimere. dr̄ eniꝫ in iure ſicut emi nō potuit ſic nec redimi eccl̓ia memorata. ¶ Preterea. nō pn̄t ꝑmutari cū re tꝑali gͦ. ꝑ ꝯn̄s nec re dimi. ¶ Preterea vident̉ iniuſte poſſidere laici ẜm ꝙ di cit greg. decimas qͣs in vſu pietatis ꝯceſſas canonica au ctoritas demōſtrat: a laicis poſſideri ꝓhibemꝰ. ſi d̓o non reddiderint eccl̓ie: ſciāt ſe ſacrilegij crimē ꝯmittere. nō gͦ pn̄t vendere: gͦ nō licet emē ab eis. ¶ Ad qd̓ rn̄detur. ꝙ pn̄t redimi dumodo fiat aucͣte ep̄i ad cuiꝰ diſpoſitōnem ſpectāt decime. multū aūt valet aucͣtas iudicis in talibꝰ. ſicut hr̄ extra. de p̄ben. Niſi. et extra. de rerū ꝑmutatiōe queſitū. pn̄t etiā recipi in pignore dūmodo non ꝑtincant ad alias eccl̓ias. tūc em̄ ē ꝓhibitū ſicut hr̄ extra. de deci mis. Interdicimꝰ. ¶ Ad ob̓m aūt dicendū. ꝙ licet nō ſim pliciter emere vel vende̓. licitū eſt tn̄ redimere ꝓpter ius quod habet ipſa eccleſia. et illud quod redimit nō ē niſi
ꝓpter impedimentū iuris tollendū. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicē dum. ꝙ licꝫ ꝑmucatio nō currat inter annexuꝫ ſpūali ex vna ꝑte ⁊ tꝑale pure ex alia ꝑte. ſicut hr̄ extra. de rerun ꝑmuta. ad queſtiones. nihilominꝰ tn̄ pōt fieri redemptō nec currit illa redemptō inter pure ſpūale et temꝑale ex alia ꝑte pure em̄ ſpūale nō poterat a laico poſſideri ali quo mō: ſꝫ inter tꝑale qd̓ obtinere poterat laicus ⁊ tꝑale vn̄ tꝑale redimit̉ tꝑali tali caſu. ¶ Ad terciū v̓o rn̄detur ꝙ licet pꝰ ꝯſtitutōeꝫ ꝯcilij nō poſſint laici ꝯtra volūtateꝫ eccl̓ie iuſte ꝑciꝑe fructꝰ decimaꝝ. et hoc p̄mitiuo iuri ec cleſie ꝯſonat. ſicut hr̄ a greg. tn̄ qui redimūt pn̄t iuſte re dimere. hoc aūt eſt qꝛ aliqͦ tꝑe ex ꝯceſſione eccl̓ie ꝓpt̓ cau ſam nccͣiaꝫ interueniēte aucͣte ſuꝑioris. poterāt laici ad tp̄s fructus decimaꝝ ꝑciꝑe. et illud cadit in ꝯtractu. Peinde queriturᵐ.§. v. ſi licituꝫ eſt ep̄o emere decimas ab aliqua vicina eccl̓ia? ⁊ videt̉ ꝙ ſic. pōt em̄ reciꝑe decimas ab aliquo milite de tinente eas. cū tn̄ ille nō habeat ius merū poſſidēdi eas. multo fortiꝰ a vicina eccl̓ia cuiꝰ ille ſunt decime. ¶ Cōtra dīc paſchalis. decimas ꝑ pecuniā dare ſymoniacā here ſim eſſe nullꝰ fideliū ignorat. ¶ Ad hoc rn̄det̉. ꝙ non eſt ſil̓e. in illis em̄ decimis q̄ detinet laicus ius hꝫ ep̄s. ⁊ iō licet redimere. In alijs v̓o q̄ ſunt extra ſuā dyoceſiꝫ. nō hꝫ ius: et id̓o nō eſt licitū emere. nō enim emptio vel ven ditō currit ī his q̄ ſunt mere ſpūalia vel ānexa ſpūalibꝰ. Peinde queriturᵐ.§. vj. vtrum ep̄s ꝗ dat p̄bendā alicui ꝯſanguineo tm̄ cā cōſan guinitatis cōmittat ſymoniā? et videt̉ ꝙ nō. ꝗa non reci pit aliqd̓ tꝑale in p̄ciuꝫ ꝯferendo ſpūale. ¶ Contͣ. ſi ali quis daret p̄bendas nepotibꝰ vt ipſe ep̄s hr̄et fructꝰ illa rū p̄bendaꝝ: ſymonia eſſet. Sil̓r ſi ep̄s daret p̄bendam alicui vt patri ep̄i vel aliquis aliꝰ laicus hr̄et fructꝰ illiꝰ p̄bende ꝯmitteret ſymoniā: pari rōne ſi ep̄s ꝯferat ꝯſan guineo p̄bendā intuitu ꝯſanguinitatis vt ip̄e ꝑcipiat fru ctus. ¶ Item ſymonia cōtrahit̉ ꝑ amorē pecunie. pari gͦ rōne ꝯtrahet̉ ꝑ amoreꝫ carnis. ¶ Iteꝫ beda. venditores colūbaꝝ ſunt ꝗ gradū vel gr̄aꝫ in eccl̓ia ſpūalem quam dn̄o largiente ꝑceperūt nō ſimplici intentione ſꝫ cuiuſli bet hūane cā retributōnis exercēt: ſꝫ illi ꝗ ꝯferūt preben das intuitu ꝯſanguinitatis. non faciūt intentōne ſimpli ci nec intuitu dei: ſꝫ reſpectu alicuiꝰ tꝑalis retributōnis. gͦ ꝯmittūt ſymoniā. ¶ Item dic gre. grauiꝰ eſt pct̄m cum ep̄s ꝯfert decimas ꝯſanguineis. ⁊ determīat eſſe pct̄m ſy monie: gͦ eadeꝫ rōne ſi ꝯferant̉ p̄bende ꝯſanguineis erit ſymoniacū. ¶ Ad qd̓ rn̄det cantor ꝑiſien̄. ꝙ erat ſymo niacū p̄ter et triplex munꝰ cordis līgue ⁊ manꝰ: ponebat munꝰ ſanguinis: eo ꝙ tantū rep̄hendit̉ in ſcriptura edi ficatio eccl̓ie in ſanguinibꝰ. Uidet̉ tn̄ aliter dicenduꝫ. ꝙ licet ſit gͣue pct̄m. non tn̄ eſt ſymoniacū. ⁊ lꝫ det̉ annexu ſpūali ꝓ re tꝑali tanꝙͣ ꝓ fine vel motiuo: non tn̄ tanꝙͣ p̄ cio: et ita nō eſt ſymonia. Si v̓o opponatur ꝙ nō gratis dat. ꝗa nō tm̄ ꝓpter deū: dicenduꝫ eſt ꝙ gratis dat qͦ ad hͦ ꝙ ꝓ nullo p̄cio dat. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ primo dicē dum eſt. ꝙ nō eſt ſil̓e. In vna em̄ ꝑte fieret collatio p̄ben de intuitu p̄cij. in ꝓpoſito v̓o nō fit intuitu p̄cij ꝙ ip̄e reci piat. cuꝫ em̄ ꝯfert̉ ꝯſanguineo p̄benda vt ip̄e ꝯſanguineꝰ ꝑcipiat fructꝰ. in hoc nō eſt inordinatio ꝙ ꝯſanguineus ꝑcipit fructꝰ poſt collatōeꝫ: de iure em̄ ſpectat ad ipſum. ¶ Ad ſcd̓m v̓o rn̄denduꝫ. ꝙ licet ſymoniacū ſit ꝯferre p̄ bendā amore pecunie: nō tn̄ amore carnis: cū eī fit amo re pecuīe intentō eſt ꝙ aliꝗd tranſeat ad ip̄m trāſferentē aliqͦ mō ab eo cui ꝯfert̉. nō ſic at̄ ē cū fit amore carnis. im mo vt totū ſtet ī eo cui ꝯfert̉. ¶ Ad terciū dd̓m. ꝙ illd̓ qd̓ dīc beda ītelligr̄ vbi ē retributō hūana vl̓ expectat̉ ꝓpter gr̄aꝫ ſcīe vl̓ doni alicꝰ: ī talibꝰ eī dꝫ eē ſimplex intento nec q̄rat̉ mūeris retributō. ¶ Ad qͣrtū dd̓m. ꝙ illd̓ qd̓ dicit gre. ītelligr̄ vbi dāt̉ decīe ꝯſangneis laicis tūc eī dr̄ eē gͣ uiꝰ. difficiliꝰ eī auellit̉ ⁊ ꝓpt̓ ꝓnitatē maioreꝫ patit̉ eccl̓ia leſionem.

Queſtio .clxxxvij.
Deinde queritur .§. vij. vtrū iuſpatronatus poſſit vendi ⁊ videt̉ ꝙ ſic. eſt ius q̄ ꝑtinet ad laicos. ius aūt ꝑtinēs ad laicos oīno nō videt eſſe ſpūale nec annexū ſpūali: cū nihil ſit in laico p̄cedēs ꝙ ſit ūale cui ānectat̉ citū eſt vende̓ vel emē iu tronat d̓ ad laicos ꝑtinet ẜm ꝙ diffinit̉ iuſnatrona pt̄as pn̄ īdi clericū ad bn̄ficiū eccl̓iaſticū. ¶ Contͣ. ext de iurepatr re. vbi dr̄ ꝙ incōueniēs ē vendere iuſpatronatꝰ innexū. ¶ Ad qd̓ rn̄dendum. ꝙ iuſpatrona endi nō pōt. ¶ Ad ob̓m autē in cor trariū rn̄dendū. ꝙ annexū ſpūali dr̄ duabꝰ de cauſis. vl ſpūali.ſ. qd̓ p̄cedit ſicut ē de iure ꝑcipiendi decimas. hoc em̄ eſt annexū ordini clericali ꝗ eſt res ſpūalis ⁊ natura liter p̄cedit ius ꝑcipiēdi. vel pt̄ dici annexuꝫ ſpūali a ꝑte ptꝰ. ſicut ē de iure pn̄tandi. annectit̉ em̄ ſpūali ⁊ rōne eꝰ ad qd̓ pn̄tat̉. lꝫ em̄ nō ſit annexū ſpūali eo mō qͦ ius ꝑci piendi decimas: eſt tamen annexū ẜm alteruꝫ modum ⁊ ideo ꝑ ſe vendi non poteſt. Deinde queriturᵐ.§. viij. vtrū poſſit vendi cū vniuerſitate. et videt̉ ꝙ nō. ſi em̄ cuꝫ vniuerſitate vendit̉: vniuerſuꝫ vendit̉. gͦ quelibꝫ ꝑs illiꝰ vniuerſi: ſꝫ pr̄onatꝰ ē ꝑs illiꝰ vniuerſi: gͦ iuſpatronatꝰ pōt vendi. ſi. gͦ iuſpatronatꝰ ꝑ ſe vēdi nō p̄t. nō pōt vēdi ī vni uerſo. ¶ Item nō lꝫ vendi p̄bendā ⁊ villā ſil̓: gͦ nec iuſpa tronatꝰ ⁊ villā ſimul. ¶ Iteꝫ iuſpatronatꝰ eſt imp̄ciabile ẜm ſe. ⁊ multomagis imp̄ciabile in vniuerſo. ſic̄ gͦ vendi nō pōt ẜm ſe: ſic nō dꝫ vendi ī vniuerſo. ¶ Contͣ. extra d̓ ſen. ⁊ re iudi. cū bertoldꝰ vbi dr̄. ꝙ iuſpatronatꝰ cuꝫ vni uerſitate trāſit. et extͣ de iurepatronatꝰ. ex lr̄is. vbi dicit̉ villa nō excepto iurepr̄onatꝰ ad firmā pōt ꝯcedi. et ex oc hꝫ iuſpatronatꝰ. ¶ Preterea pōt ꝯcēdi in feuduꝫ ſic̄ hr̄ ibidē cū ſeculū. et ſi pōt ꝯcedi in feuduꝫ: pari rōne po terit vendi facta venditōne ville vel rōne eiꝰ ꝑ qd̓ acꝗrit̉ iuſpr̄onatꝰ. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ nō vendit̉ luſpatronatꝰ tanꝙͣ ꝑs vniuerſi nec ꝑ ſe. gͦ nec cū alio vendi pt̄: ſꝫ trāſit cū vniuerſitate ſic̄ hr̄ ex ſupdictis. etſi villa in qͣ ē iuſpa tronatus ꝓpter hͦ carius emat̉ dr̄ eſſe ſymonia. tūc enim venditō aliqͦ mō attingeret iuſpatronatꝰ. ¶ Ad illud v̓o qd̓ querit̉ vtrū poſſit ꝯcēdi in feudū. dicendū eſt ꝙ trāſit cū vniuerſitate niſi excipiat̉. et ita acꝗritur iuſpatrona tus rōe feudoꝝ emptoꝝ vel alio modo acꝗſitoꝝ. ꝑ ſe aūt dari in feudū nō pōt ſic̄ hr̄ in eodē de iurepatronatus. Articulus tercius Ercio querit̉ de his q̄ ſunt ſpūalia ⁊ annexa ſpūalibꝰ. ⁊ p̄mo querit̉ vtrū licitū ſit p̄dicare ꝓ pecuīa. et videt̉ ꝙ ſic. ſicut em̄ hr̄. ij. corin. ix. Paulus p̄dicabat ꝓ tꝑalibꝰ vt fierēt collecte ſanctis pauꝑibꝰ ꝗ erat in hirl̓m. ⁊ ſil̓e hr̄. j. coꝝ. vlt̓. ¶ Contͣ. p̄di care ē res ūalis. ſpūale aūt nō ē ponendū ſb̓ p̄cio tꝑali eſt licitū p̄dicare ꝓ p̄cio tꝑali. gͦ in hmōi ꝯmittit̉ ſy monia. ¶ Iteꝫ beda. ꝗ gr̄aꝫ in eccl̓is ūalē quā dn̄o lar giente ꝑceperūt nō ſimplici intentōe ſꝫ cā hūane retribu tiōis exercēt. domū dn̄i faciūt domū negotiatōis. tales ſymoniā ꝯmittūt. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ nō eſt licitū p̄dica re ꝓ tꝑalibꝰ vt notet̉ p̄ciū ſui dicatōnis: ſꝫ licitum eſt dicare ſcd̓aria intentiōe vt audiētes moueant̉ ad oꝑa etatis ⁊ ſic ſubueniāt alijs. pͥncipalis em̄ intentō ē vt ꝓpt̓ deū fiat p̄dicatio. ¶ Ꝙ apl̓s p̄dicauit ꝓ collectis facien dis hͦ ario. non ꝙ ibi ꝯſtitueret̉ finis pͥncipal̓ nec ꝙ hͦ eſſet p̄ciū ſue p̄dicatōis Deinde queritur .§. j. vtrū mgr̄i liberaliū artiū poſſint vende̓ ſuā ſcīaꝫ. ⁊ vide tur ꝙ ſic. ſpūale em̄ eſt qͦ hr̄ ſpūſſct̄s vl̓ hr̄i ſignat̉ vel dat̉ ꝑ has ſcīas nec hr̄ nec hr̄i nat̉ nec dat̉: gͦ hꝰ modi ſcīe nō ſunt ſpūalia nec annexa ſpūalibꝰ. gͦ pn̄t vendi. ¶ Iteꝫ ꝓuer. xj r̄ veritatē emē ſꝫ qd̓ libere pōt emi pōt etiaꝫ vendi ſcīe veritatis p̄nt emi ⁊ vendi. ¶ Contra.
ſcientia ē dōnuꝫ dei. qd̓ ptꝫ ꝑ hoc. qd̓ dicit̉ Exo. xxxj. ſuꝑ illud. poſuit deꝰ in corde ſuo. Ibi dr̄. ꝙ ſcīa eſt donū dei ſicut hr̄ in intelligēti: ſꝫ donū dei nō eſt licitū vende̓. de il lis em̄ dr̄ illud. x. math̓. gͣtis accepiſtis gͣtis date. gͦ nō ē licitū vende̓ ſcīaꝫ. ¶ Pretea dr̄. xxiij. ꝓuer. Noli vendere ſapīam ⁊ doc iā ⁊ intelligentiā: gͦ ex ip̄o text̉. ꝓuer. hr̄ ꝙ hmōi nō uenditōne. ¶ Prete̓a dīc lex. ꝙ ci lis iurisſ ſt p̄cio nūmario ꝯꝑanda: multo fort nec rōna Ad qd̓ dicendū. ſymonia ē vende re ſcīam: ti labore ſuo pecuniā acciꝑe ī ar ſcīaꝫ v̓o ratis ī īre aliter ꝯmitterēt ſymoniā. ¶ Ad primum d̓m. ꝙ ſpūſſct̄s hr̄ ſub duol dis. vt li ctuꝫ: et ſ ī qͣcūqꝫ ſcīa. aut vt calor saffectū: et ſic hr̄ ꝑ virtutes ⁊ ſacr̄a ec cleſie. i. ꝙ illa aucͣtas intelligit̉ de em̄ ptōne ſpi ō em̄ cō nitio v̓tutis emēda eſt pecunia ſꝫ eo n jͣ. ꝓuer. pͥncipiuꝫ ſapīe poſſi .q. d. ſi vis hr̄e : accipe illā. qꝛ ipſa ſe offert q̄renti. ſi eniꝫ q̄ſieris ia qͣſi pecuniā aut theſaurū inuenies eā. de iſta emptōne ꝓ erbi.xvij. quid ꝓdeſt ſtulto habere diuicias cum ſapientiam emere nō Deinde queriturᵐ.§. ij. vtrū licitū ſit accipere aliꝗd ꝓ teſtīonio ferēdo vel ſymo nia ꝯmittat̉? et videt̉ ꝙ no. ꝑ ſil̓e. licet eī iuriſcōſulto ven dere rectū ꝯſiliū ſicut dīc aug. ad macedoniū: pari gͦ rōe pōt ip̄e teſtis vende̓ teſtimoniū hͦ eſt aliꝗd acciꝑe ꝓ teſti monio ferēdo. ¶ Contͣ teſtimoniū ē debitū. dīc aūt gre ꝙ emētes in templo ſunt ꝗ dū hoc qd̓ iuſtū eſt ſolue ꝓrio nolūt. dūqꝫ rem debitā face̓ ꝯtemnunt: dato p̄cio emitur pct̄m. pari gͦ rōne et vendētes ſunt ꝗ accipiūt p̄cium pro eo ad qd̓ tenent̉ et ita ꝓ teſtimonio veritatis. ¶ Pretea. iudiciū iuſtū gratis debet reddi. vn̄ ſymonia ꝯmittitur ſi pecunia ꝓ iuſto iudicio accipiat̉. Unde greg. fraudem deo ꝑpetrat ꝗ iuſticiā quaꝫ gratis imꝑtire debuit. acce ptōne pecunie vēdidit: pari gͦ rōe pōt dici de teſtimonio. ¶ Ad quod rn̄det̉. ꝙ in cauſis eccl̓iaſticis et a perſonis eccleſiaſticis ꝯmittit̉ ſymonia ſi vendatur verū teſtimo nium: ſicut etſi vendat̉ iuſtum iudiciū. In alijs v̓o graui ter peccat̉. vnde aug. ad macedoniū. Non oīno debet iu dex vendere iuſtum iudiciū aut teſtimoniū veruꝫ teſtis. quia aduocatꝰ vendit iuſtū patrociniū ⁊ iuriſperitꝰ verū ꝯſilium. ¶ Ad obiectū autē dicendum. ꝙ nō eſt ſimile de vero teſtimonio et vero ꝯſilio. verum em̄ teſtimoniuꝫ eſt de ip̄a ſub̓a cauſe terminande. ꝯſilium aūt eſt quoddam exterius adminiculās ſicut ē et patrociniū. vn̄ teſtes cō pellūtur ad ꝑhibendū teſtimoniū veritati. ꝯſiliarij v̓o n̄ ꝯpelluntur ad dandū ꝯſiliuꝫ in cauſis. Sꝫ adhuc diſtin guunt quidā. ꝙ in oībꝰ his ſi ſcīa vendat̉ ſymoniacū eſt. et maior ⁊ minor ẜm dr̄ias ſcīaꝝ. ꝓ labore autē pōt ad uocatus vel ꝯſiliariꝰ aliꝗd acciꝑe cum non teneātur. iu dex aūt et teſtis nō pn̄t accipere ꝓ labore in iudicādo vl̓ teſtificando cum ad illa teneantur. ¶ Nlembrum quintum Uinto queritur de pena ſymonie circa qd̓ notatur. ꝙ aut ſymonia eſt in ordine aut ī beneficio. Si in ordine nō recipit executō nem ſed eſt ipſo iure ſuſpenſus quo ad ſe et quo ad alios. punit̉ etiā depoſitōne ſi de crimīe iudi ci ſuo ꝑ inꝗſitōeꝫ aliquo mō ꝯſtiterit. Si v̓o eſt ſymonia cus ꝗa ꝯtulit ordinem ſymoniace. vel quia dedit vel ꝗa recipit bn̄ficiuꝫ ſymoniace. ꝗa fuit mediator ſymonie. ſi eſt occultū: ſuſpenſus eſt ip̄o iure qͦ ad ſe tm̄. ſicut habet̉ extra de ſymonia accuſatū. Preterea ꝗ recipit bn̄ficiuꝫ ſymoniace tenet̉ renūciare bn̄ficio. et reſtituere omnes fructꝰ ꝑceptos. ſicut hr̄ ab augu. ad macedon̄. ſi res alie na. ꝓpter quā pct̄m eſt reddi poſſit et nō reddit̉: peniten tia nō agit̉ ſed ſimulat̉. ſi aūt veraciter agit̉ nō dimittet̉ peccatū niſi reſtituatur ablatum.

Membrum ſextum Exto querit̉ de quibuſdaꝫ caſibꝰ in quibꝰ dubitat̉ vtruꝫ ſit ſymonia. Pōt aūt queri vtꝝ ſymoīacū ſit occultare pct̄m alteriꝰ cū eiꝰ ad officiū ꝑtineat reuelare. et hͦ fiat int̓uentu pecunie? et videt̉ ꝙ no: ꝑ rōneꝫ ſymonie ꝗd em̄ eſt ſpūale ꝙ hic vendat̉. ip̄a em̄ occultatio pct̄i eſt qͥ fit ꝑ pe cuniā et nō eſt ſpūalis res ſꝫ ꝯtrariū ſpūali: nō gͦ vidr̄ ha bere voluntatē ſtudioſam vendēdi aliqd̓ ſpūale. ¶ Contͣ exͣ. de ſymo. Nemo p̄ſbiteroꝝ. vbi dr̄. ꝙ nō tm̄ interuen tu pecunie ſiue lucri tꝑalis: ſꝫ etiā ꝓ reſpectu ꝑſone ⁊ cō ſanguinitatis ⁊ familiaritatis occultare publicū pecca tum ipſiꝰ ſubditi ip̄i ep̄o vel p̄lato eſt ſymoniacū. ¶ Qd̓ ꝯcedendū ē. vn̄ ſi p̄ſbiteri detractāt īnoteſce̓ ep̄o ſubditū publice peccantē incorrigibilē. ex cauſis ſupͣdictis ſyn nia cōmittit̉. Si v̓o querat̉. ꝗd eſt illud ſpūale qd̓ poniꝭ̉ ſub p̄cio? dicendū eſt ꝙ reuelatio pct̄i ad quā tenebatur ex officio. occultatio aūt qͣ ꝑpetrat̉ nō eſt illud qd̓ vendi tur ſed ipſa reuelatio q̄ ꝯmittit̉. Deinde queritur .§. j. ſi aliꝗs laico nulluꝫ ius hn̄di in electione: ſed malicioſe impediendi det pecuniā vel aliꝗd aliud vt ceſſet a tali ī pedimēto vtrū ſit ſymonia? et videt̉ ꝙ ſic. ꝑ hoc qd̓ dicit̉ exͣ. de ſymo. de hoc aūt. vbi dr̄. ꝙ regeꝫ et pͥncipes debes induce vt ſiqͣ receperūt a p̄lato ep̄o vt eiꝰ electōni p̄ſtarēt aſſenſuꝫ eccl̓ie ocio menſi. ſine diminutōne reſtituāt. cuꝫ ſine graui ſalutis ſui ꝑiculo retine̓ nō poſſint. ¶ Sꝫ con trariū videt̉. dedit eī vt redimeret vexatōneꝫ ſuā. licituꝫ aūt ē redime̓ vexatōneꝫ ſuā: gͦ licitū fuit dare pecuniam vt ceſſaret a tali impedimēto. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉ ꝙ ꝑ quar dam diſtinctōeꝫ. aut hͦ eſt poſtꝙͣ ius fuerit ei acꝗſituꝫ. ⁊ in illo caſu videt̉ eſſe licitū redime̓ vexatōneꝫ ſua. ille tn̄ peccat accipiēdo. Aut hͦ fuit anteꝙͣ eſſet ius acꝗſitum. tūc nō fuit ei licitū dare. Peinde queritur.§. ij. vtrū ep̄i vel alij p̄lati ꝗ fructus eccl̓iaꝝ vacantiū ꝑcipiūt et poſtea ꝯferūt retenta ſibi ꝑte ꝓuentuū. vtrū ꝯmittant ſymoniā? Ad qd̓ intelligendū diſtinctio talis adhibet̉ aut ille ꝗ dat bn̄ficiū eccl̓iaſticū ꝑcepit ꝓuentū ipſiꝰ ante donatōeꝫ: aut nō. ſi nō ꝑcepit ſꝫ ex donatōne ꝯſequit̉ vt ꝑ cipiat: ſymoniacū reputat̉. Si v̓o an̄ donatōeꝫ ꝑcepit ꝓ uentus. aut an̄ donatōeꝫ ꝯſtituit vt ꝓ iuſta cā ⁊ nccͣia a tp̄s retineant̉. aut ꝯuenit cū accipiente bn̄ficiū vel cum mediatore vt ꝑciꝑet ꝓuentꝰ facta donatōne. ſi pͥmo mod potuit eſſe licitū. ſi ſcd̓o mō reputat̉ ſymoniacū. ſicut hr̄ exͣ. vt eccl̓iaſtica bn̄ficia. vt nr̄m. vbi d̓ hͦ plene det̓mīat̉. Peinde queriturᵐ.§. iij. de illo ꝗ offert bona ſua eccl̓ie ſimpl̓r. ea tn̄ intentōe pͥn cipal̓r vt ꝑ bona tꝑalia q̄ offert ſpūalia valeat adipiſci et monaſteriū nō aliter admittē̓t illū niſi commoda tꝑa lia reciꝑet vtrū ſit ſymonia? ¶ Ad qd̓ rn̄deri pōt. ꝙ ſi ec cleſia vel monaſteriū habūdat. ſola intentio facit hoīem ſymoniacū ſiue volūtas ſtudioſa reputat̉ eſſe ſymonia ca. ſi d̓o monaſteriū fuerit pauꝑtate dep̄ſſuꝫ et nō ſit pͥn cipalis intentō ad ip̄a tꝑalia ſꝫ ſcd̓aria: nō credit̉ eſſe ſy monia. etſi pͥncipal̓r ferret̉ intentio ꝓ ſymonia reputat̉. ¶ Nlēbrum ſeptimum Eptimo querit̉ de ſatiſfactōe q̄ eſt in reſti tutōne. et querit̉ cui reſtituenda ē pecunia ſymoniace adepta. nō em̄ videt̉ reſtitui et qui dedit cum ꝑticeps fuerit delicti. ¶ Ad idem facit qd̓ dicit̉ extra. de ſymo. de hoc autē. ¶ Contͣ nō ſit reſtitutio ei ꝯueniēs niſi ei qui dedit. ¶ Preterea. dicit̉ extra. de ſymo. veniens. ꝙ abbas et monachi ꝯpel lantur ad reſtituendam pecuniā acceptā indigne: ipſi p̄ ſbitero ꝗ dedit. ¶ Ad hoc rn̄det̉ ꝑ diſtinctioneꝫ. ꝙ ſi ab
aliquo beneficiato in eccl̓ia recepta fuerit pecunia eccl̓ie illi reſtitui debet in cuiꝰ iniuriaꝫ data fuerit. ſi v̓o aliꝗs dederit pecuniā vt reciperet̉ in aliqͦ monaſterio. et tranſ ferat̉ illa ꝑſona d̓ illo monaſterio ad aliud: debet illa pe cunia reſtitui illi monaſterio ad qd̓ tranſfert̉. vt ſic̄ hēat onus: ita habeat emolumentum. ¶ Queſtio. clxxxviij. de ſa crilegio ꝓut eſt ſpecies furti. Icto de ſymonia ꝯſequēter dicendū eſt d̓ ſacrilegio quod ſil̓r fit in iniuriaꝫ diuine bonitatis. Et primo querit̉ quid ſit ſacrilegiū. Secū do que differentie ſacrilegij. Tercio qn̄ ꝯmittit̉ ſacrilegiū. Quarto de pena ſacrilegij. ¶Membrum primum D primū ſic. diffinit̉ ſic ſacrilegiū. Sacri legiū eſt ſacre rei violatio. vel eiuſdē vſur patio: et dr̄ ſacrilegiū quaſi ſacrelediū: eo ꝙ ledit ſacrū. ¶ Sed videt̉ ꝙ hec diffinitō nō ꝯueniat om̄i ſacrilegio. dicit em̄ hiero. qui bonis pa rentū et oꝑbꝰ ſuſtentari pn̄t. ſi qd̓ pauperū eſt accipiūt. ſacrilegiū ꝓfecto ꝯmittūt. et ꝑ abuſione taliū: iudiciū ſi bi māducāt ⁊ bibūt: ſꝫ tale pctm̄ nō eſt ſacre rei violatio nec eiuſdē vſurpatio: gͦ illa ratio non ꝯuenit om̄i ſacrile gio. vſurpare aut nō videt̉ cū hoc ſit aucͣte p̄lati ꝗ ei con tulit. ¶ Preterea. dr̄ eſſe ſacrilegiuꝫ cum iudeis publica officia ꝯmittunt̉ ſicut hr̄ ī cano. non tn̄ ibi ē violatio rei ſacre vel vſurpatio. ¶ Preterea ſicut dic Innoc. ꝯmittūt ſacrilegiū qui ꝯtra diuine legis ſct̄itatem aut neſciendo ꝯmittūt aut negligendo violant ⁊ offendūt: gͦ illa rō non eſt coīs om̄i ſacrilegio. ¶ Preterea dīc paſchalis papa illi ſacrilegi iudicādi ſunt. ꝗ violentia vel fauore nō per mittunt eccleſias regulariter ordinari. pluribꝰ gͦ modi ꝯmittit̉ ſacrilegiū: et ita ratio illa nō eſt coīs. ¶ Ad qd̓ rn̄dendum. ꝙ ſacrilegiuꝫ accipit̉ aliqn̄ ꝓprie. ⁊ hoc mo do ſupͣ diffinitū eſt. aliqn̄ coīter: et ſic accipiebat̉ in his q̄ ſupͣ obijciunt̉. cū eniꝫ dr̄ ꝙ illi qui accipiūt qd̓ paupe rum ē ſacrilegiū ꝯmittunt. vbi al̓s ſufficienter hn̄t. hͦ eſ cū male diſpenſant et in malos vſus ꝯuertunt nec ẜuiū eccl̓ie a qua accipiūt. nemo em̄ cogit̉ ꝓprijs ſtipendijs mi litare. et hoc ſpāliter attendit̉ de illa ꝑte que ad ſubiectō nem pauperū eſt ordinata. tūc em̄ vſurpat ip̄e rem eccle ſie dicataꝫ. ⁊ hoc mō dr̄ ꝯmittere ſacrilegiū. ¶ Ad aliuo d̓o dicendū. ꝙ ille dr̄ ſacrilegiū ꝯmittere ꝗ iudeis publi ca officia ꝯmittit ꝓpter hͦ: ꝗa ꝯſil̓is pena ꝯfert̉ in illuꝫ ſic̄ in ſacrilegū ſicut hr̄. xvij. q. iiij. ꝯſtituit. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ illi ꝯmittūt ſacrilegiū ꝗ ꝯtra diuine legis ſcti tatē aut neſciēdo aut negligēdo faciūt. rn̄dendū eſt ꝙ ibi accipit̉ ſacrilegiū coīter n̄ ꝓprie. vno eī mō dr̄ ſacrilegiū cuiuſlibꝫ rei diuīe iniurioſus: et ſic pt̄ dici hͦ eē ſac̓ legiū. ¶ Nembrum ſecundū Cd̓o q̄rit̉ q̄ ſunt dr̄e ſacrilegij. ꝯmittit̉ aūt ſacrilegiū qn̄ꝫ rōne ꝑſone. qn̄qꝫ rōne loci. qn̄ꝫ rōne rei. Rōne ꝑſone. cū ꝗs v̓berat cle ricū vl̓ ꝑſonā religioſaꝫ. ſic̄ hr̄ ī cano. Si ꝗs ſuadēte dyabolo. Rōne loci. vt qn̄ vl̓ eccl̓ie vl̓ cimite rij īmūitas violat̉ ſic̄ hr̄ ab aug. ad bonifaciuꝫ. Noui qͣ religiōe ſꝑ ſis veneratꝰ eccl̓iaꝫ: qͦ inſtigāte faicnore hoīeꝫ de eccl̓ia rapuiſti? Rōne rei cū res ꝯſecͣta vel ſacro vſui deputata vſurpat̉. ſic̄ dīc gr̄e. ſac̄ legiū ē ſiꝗs qd̓ venerab liꝰ locis relinꝗt̉: pͣue volūtatis ſtudijs tēptauerit ſuis cō pendijs retine. ⁊ ẜm hūc modū dīdit̉ ſacrilegiū qͦtiēs ꝗs ſacꝝ violat. vl̓ auferēdo ſacꝝ de ſacro. vl̓ ſacꝝ d̓ n̄ ſacro vel n̄ ſacꝝ de ſacro. ¶ Sꝫ obijcit̉ ꝙͣtū ad iſtā dr̄aꝫ ſacrile gij. vr̄ em̄ ꝙ ꝯtineat̉ ſub rapina. qui enim pecuniam ve res pecunie aufert: pecuniam aufert vel rem aliquam. ſi cut gͦ qd̓ rapit̉ ſe hꝫ ad id qd̓ rapit̉ tanꝙͣ inferiꝰ ad ſuꝑi

Queſtio .clxxxviij.
us: ſic ſacrilegiuꝫ ſe habebit ad rapinā. erit ergo ſacrile giū ſpēs rapine. ¶ Contͣ. differūt in gene̓ pct̄m in deuꝫ ⁊ pct̄m in ꝓximū: ſꝫ rapina ē pct̄m in ꝓximū ſic̄ dic anacle tus. Qui rapit pecuniā ꝓximi ſui iniꝗtateꝫ oꝑatur iniꝗ tas aūt eſt pct̄m in ꝓximū. ſacrilegium v̓o ſub pct̄o ī dei ꝯtinet̉. gͦ ſacrilegiū nō eſt rapina. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ ẜm ꝙ rapina ꝓprie ſumit̉ nō eſt ſacrilegiū rapina ẜm auteꝫ ꝙ coīter accipit̉ rapina ſacrilegiū addit circūſlantiaꝫ ꝑ quam trahitur extra genus illud. Queritur etiaꝫ ẜm.§. j. hͦ vtrū ſacrilegiū ſit furtū. et videt̉ ꝙ ſic: dic em̄ aug. ſuꝑ Io. peculatꝰ dr̄ furtū de re publica. ⁊ non ſic iudicat̉ fur im rei pͥuate quō publice: qn̄ vehementius iudicandus eſt fur. cū non vndecūqꝫ tollat ſed de eccleſia. qui aūt de eccleſia furat̉ iude traditori cōmꝑat̉. ¶ Item ſiꝗs cleri cus eccl̓ie furtū fecerit. ꝑegrina ei ꝯmunio tribuatur. ex quo accipit̉ ꝙ ſacrilegiū eſt furtū. ¶ Contͣ. differens eſt pena ſacrilegij ⁊ furti: gͦ differēs ē culpa. ſi eī furtū et pe culatꝰ abinuīcē diſtinguūt̉ multo fortius ſacrilegiū ⁊ fur tum abinuicē diſtinguunt̉. Ad quod rn̄det̉ ꝙ ſacrilegiū cum latenter accipit̉ ſacrū de ſacro vel nō ſacrū de ſacro ⁊cͣ. inuito dn̄o furtū pōt dici ratōne ꝯtractiōis rei aliene rōne v̓o eiꝰ ꝙ dicit̉ ſacrū ſacrilegiū ꝑpetratur. ⁊ lꝫ diuer ſa pena ſtatuat̉ ſacrilegij ⁊ furti: nihilominꝰ pt̄ vnū ſb̓ al tero ꝯtineri. rōne em̄ ꝯditionis aggͣuantis alia pena ſta tuitur. ſi v̓o furtū acciꝑel̓ occulta ꝯtrectatio rei aliene ī uito dn̄o. ⁊ intelligeret̉ de rebꝰ ꝑtinentibꝰ ad ꝓximū nō ad deū: tūc differret furtū a ſacrilegio. quēadmodū fur tum ſpāliter dictū differt a peculatu. peculatꝰ em̄ eſt cuꝫ ꝯmittit̉ in rem magne ciuitatis. furtū vbi dr̄ de rebꝰ pri uatis. qd̓ aūt ſit ſacrilegiū cuꝫ fit fraus ip̄i eccleſie de fa cultatibꝰ eccl̓iaſticis. pꝫ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ extra. d̓ peculio cleri coꝝ vbi dr̄. ſicut nec ſuo ita nec alieno noīe fraudeꝫ pre ſbiter de facultatibꝰ eccl̓ie facere debet. qm̄ hoc eſt ſacri legium et par crimine: iude furis oblationes aſportabat et furebatur. Deinde queritur.§. ij. vtrū hmōi fraus qn̄ ſcꝫ retinent̉ bona eccl̓ie illicite repu tetur homicidiū. et videtur ꝙ ſic: bona eccl̓ie ſunt bona paupeꝝ. dr̄ aūt in eccͣo. xxxiiij. Panis egentiū vita eoꝝ. ꝗ defraudat illū hō ſanguinis ē: gͦ hmōi detentio illicita ꝓ homicidio reputat̉. ¶ Pretēa dr̄ in cano. clerici vl̓ ſe culares ꝗ oblatōnes ꝑentum aut donatas aut teſtō reli ctas ꝑciꝑe ꝑſtiterūt. aut id qd̓ ip̄i donauerīt crediderint auferendū. velut necatores paupeꝝ qͦuſqꝫ reddiderūt ab eccl̓ijs excludant̉: gͦ hmōi pct̄m ꝓ homicidio reputatur. ¶ Contͣ. homicidiū ꝓhibet̉ in p̄cepto ſcd̓e tabule. hꝰ mōi aūt pct̄m cū ſit in iniuriā dei ad p̄ceptū pͥme tabule per tinet: gͦ differt hͦ pct̄m ab homicidio. Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ hꝰ modi pct̄m nō eſt homicidiū. ¶ Ad ob̓m aūt incōtrariū dicenduꝫ. ꝙ illa aucͣtas eccͣi. xxxiiij. ſic intelligit̉. vt talis defraudato nō ſit homicidiū ꝑ eſſentiā: ſꝫ ſit quedā d̓ ſitio ad homicidiū large ſumptū. ꝗ em̄ ſubtrahit ind ti qd̓ eſt ad ncc̄itateꝫ victꝰ cū poſſit ſubuenire et teneat̉: diſponit ad homīcidiū rahēdo illud ſine qͦ vita non pōt ꝯſeruari. ¶ Ad ſcd̓m v̓o cendū. ꝙ dr̄ in can̄. in a grauatōne ipſiꝰ pct̄i dicitur. non ꝙ ct̄m eſſentiali ſit homicidium. ¶ Nlembrum tercium Ercio querit̉ qn̄ ꝯmittit̉ ſacrilegiū. et que rit̉ vtrū qn̄ aliꝗs abſtrahat̉ ab eccl̓ia q̄ con fugit ad eccl̓iam ꝯmittat̉ ſacrilegiū? et vi detur ꝙ ſic. ꝑ hoc qd̓ dic aug. ad bonifaci um aucͣte ſupͣdicta. ſil̓r dīc gelaſiꝰ. Nec ptātibꝰ nec pͥnci pibꝰ nunꝙͣ licuit ꝑpetrare vt hoīem in ſct̄uarijs ꝯſtitutū captata ſacerdotis abſentia reluctantem reclamantēqꝫ violenter abſtraheret: ex qͦ derelinquit̉ ꝙ eſt ſacrilegiuꝫ ¶ Contͣ. indignū ē eis ab eccl̓a ſubi niri: ꝑ qͦs ſcandalu
ꝯſtat in eccleſia generali. ſi gͦ ī in eccl̓ia ſcandalū enerat̉. nō eccl̓iam dꝫ ſubueniri: ſꝫ pōt eſſe ꝙ ill ꝯfugit ad ecc anda ꝫ fecit in eccl̓ tpote ꝯmiſit homicidiỉ dū ei. fruſtra eī legis auxi liū inuocat mittit in fruſtra auxiliuꝫ eccl̓ie in uocat ꝗ ꝯmittit in eccl̓ia alis ſi abſtrahit̉ ab eccl̓ia n̄ ꝯmittit̉ ſacri ū: cū eccl̓ia eū non debeat tueri. ¶ Item dr̄ in exo. xxj. Si s de induſtria occiderit ꝓximū ſuum ꝑ inſidias. al meo euellas eum vt moriat̉: gͦ taleꝫ eccleſia non tuebatur. pari rōne neqꝫ nunc defendi debet gͦ nō ꝯmittit̉ ſacrilegium circa talem ꝑſonam. ¶ Ad qd̓ rn̄detur. ꝙ ſit ſacrilegiū et ꝯtra īmunitatē eccl̓ie ſi extra hatur aliquis ꝑ vim: cum ꝯfugit ad ſubſidiuꝫ eccleſie in ꝑiculo. niſi hoc fuerit in certis ꝑſonis et certis caſibus. quoꝝ vnꝰ ē ſi fuerit publicꝰ latro. vel nocturnꝰ populator agroꝝ. talis eī extͣhi pt̄ ab eccl̓ia ſic̄ hr̄ extra. Int̓ alia. Aliꝰ caſus ē. ſi fecerit homicidiū in eccl̓ia. ſicut extra. e. īmunitatē. et n̄ tm̄ intelligit̉ de homicidio ſed de mutila tione mēbroꝝ ſicut ibidē expͥmit̉. Pretēa ſeruꝰ ſi confu gerit ad eccl̓iaꝫ nō eſt extrahendꝰ niſi dn̄s p̄ſtiterit iura mentū de impunitate: ſed hoc facto ꝯpellendus ē ad ẜui tiū dn̄i ſui redire. vel inuitꝰ a dn̄o ſuo poterit occupari. ¶ Ad ob̓m aūt in cōtrariū dicendū eſt. ꝙ illud qd̓ dicit̉ ī exo. in veteri lege p̄cipiebat̉ q̄ erat lex ſeueritatis ad co hertōneꝫ malignitatis humane. In noua aūt lege que ē lex pͥncipaliter benignitatis nō ita generaliter intelligi tur ſed cū ꝑpetratur homicidium. ¶ Illud v̓o qd̓ obijci ebat̉ ꝙ indignū eſt ⁊cͣ. non intelligitur de quocūqꝫ ſcan dalo ſed de homicidio vel de mutilatōne ſicut ī decretali determīat̉. ꝙ aūt dr̄ fruſtra auxiliuꝫ eccl̓ie inuocat ⁊cͣ. hͦ intelligit̉ de caſu determinato. ¶ Queritur ſi vir ꝯgi ſcat vxorē ſuā in eccl̓ia vtrū ꝯmittatur ſacrilegiū ꝗa dicia debet cuſtodiri in loco. et videt̉ ꝙ ſic: ꝑ rōneꝫ ſacri legij: eſt eī violatio rei ſacre. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ de ꝯſe. di. j. eccl̓ijs. vbi intelligit̉ de pollutōe facta ꝑ adulte riū. tūc em̄ intelligit̉ maxīe fieri ſacrilegium. ſi enim fue rit alia pollutio in eccl̓ia volūtarie minꝰ eſt pct̄m. et hͦ in dicat differens modus ſct̄ificatōnis. ſic̄ hr̄ extra de ꝯſecͣ tione eccleſie in nouella ꝯſtitutōne. ¶ Deinde queritur ſi imminente ꝑſecutiōe hoſtili poſſent ſeculares cum fa milijs ſuis et pecoribꝰ recipi in eccl̓ijs. et cimiterijs ⁊ ibi comedere et bibere ⁊ dormire: ita ꝙ non ꝯmittatur ſacri egium. et videt̉ ꝙ nō: ꝗa fit ibi violatio rei ſacre ⁊ q̄daꝫ naculatō. Dr̄ em̄ deū. xxiij. ſuꝑ illud habebit locū extra caſtra. corꝑalem mundicia diligit deus. et ideo precepit nihil fedum remanere in caſtris. ſi igr̄ in caſtris populi iſrl̓itici voluit dn̄s mūdiciā corꝑalem ſeruari: multoma gis ī caſtris. eccl̓ie voluit dn̄s mūdiciā cuſtodiri. ¶ Pre terea di. xlij. circa finē dr̄. ꝙ nō oꝑtet ī baſilicis ſeu eccle ſijs agapen face̓ ⁊ intus manducare vel accubitꝰ ſterne̓. ¶ Pretea ſi deteſtabile ē ꝙ veſtimēta ſiue vaſa miniſterij ſint īmūda. eo ꝙ dn̄s etiā mūdiciā corꝑaleꝫ diligit: ꝯſil̓i rōne erit deteſtabile ſi ſit īmundicia in cibis et potibus vel ſuppellectilibꝰ. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝑ hoc qd̓ dr̄ extra de cuſto. criſ. relinꝗ volumꝰ. vbi dr̄. ꝓhibemus firmiter ne ſuppellectilia hmōi in eccl̓ia admittant̉. niſi ꝓpter hoſti les incurſus aut incēdia repentina aut alias ncc̄itates ad eas oꝑtet hr̄e refugiū. ſic vt cuꝫ ncc̄itate ceſſante res ad loca ꝑſtina reportent̉. ſic etiā eſt de alijs rebus que re ponunt̉ in alijs cimiterijs bn̄dictis. et dr̄ diſt. xlij. Nulli ep̄i vel clerici in eccl̓ia ꝯminent̉ niſi forte tranſeuntes ho ſpitioꝝ neceſſitate illi forte reficiant̉. ppl̓i etiā ab hꝰ mōi ꝯuiuijs quantū pōt fieri ꝓhibeant̉. Rndet̉ gͦ ꝙ vbi ē hꝰ modi neceſſitas nō eſt ſacrilegiū. nec īmunitas ſacri lo ci violal̓. dꝫ tn̄ ꝙͣtumcūqꝫ pōt fieri mūdicia in ſacro loco obſeruari. Illud autē qd̓ dr̄ in cano. intelligit̉ vbi nulla extat necceſſitas vel eccl̓ie vtilitas: ſꝫ magis inhoneſtas. ꝙ aūt dr̄ de veſtimentis vel vaſis eccleſie. dicendū ꝙ nō eſt ſil̓e oīno. ſpāliter em̄ ſeruanda eſt mundicia in veſti mentis ⁊ vaſis eccl̓iaſticis. ⁊ maxīe in his que altare cō tingunt.

Nembrum quartū Uarto querit̉ de pena ſacrilegij. ẜm can̄. aūt duplex ē pena. vna ſpūalis alia pecuī aria. Spūalis p̄ter pnīaꝫ eſt excoīcatio ſꝫ in hͦ diſtinguit̉ ꝙ ꝓ ſacrilegio in ꝑſona cō miſſo maior excōīcatio ipſo iure. ſacrilegio d̓o in rebus ꝯmiſſo ē minor excoīatio. exceptis caſibꝰ in quibꝰ eſt ma ior excōīcatio. vt qn̄ aliꝗs intēdit vel frangit: ſic̄ hr̄ extͣ. de ſen. er. ꝯqueſti. et. x. q. iiij. om̄s eccl̓ie. Pena v̓o pecu niaria ſiue ꝓ ſacrilegio ꝯmiſſo in ꝑſonā ſiue ꝓ ꝯmiſſo in rebꝰ determinat̉ in rebꝰ. ſiꝗs in atrio et ꝗſꝗs inuentꝰ fue rit ⁊cͣ. et in alijs hmōi: plures em̄ canones ſunt in quibꝰ pena hmōi taxatur. ¶ Queſtio. clxxxix. de ſcā dalo Ictum eſt ſupra de criminibꝰ q̄ ꝯmittūtur in deū. ꝯn̄ter dicendū ē de his q̄ ꝯmittūtur ī ꝓximuꝫ. In ꝗbuſdā aūt ledit̉ ꝓximꝰ in mēte ſic ē ſcandalū. In quibuſdā ledit̉ in corꝑe ſi cut ē homicidiū. ⁊ q̄ ſunt illiꝰ generis ſic̄ ſunt duellum et ti rociniū. Aliqn̄ v̓o ledit̉ ī poſſeſſione ſicut ē in rapīa et vſura et in fraudulēto ꝯtractu ⁊ furto. Primo aūt dicer dū eſt de ſcandalo circa qd̓ primo q̄rendū eſt qd̓ ſit. Se cundo ſi ſit pct̄m ꝑ ſe. Tercio an om̄e ſcandalū ſit mor tale pct̄m. Quarto vtrū ncc̄e ſit eſſe ſcādala. Quinto de ꝯꝑatione ſcandali actiue dicti ad ſcandalum paſſiue di ctuꝫ. Sexto ſi dimittendū eſt ſcādalū ꝓ veritate vite do ctrine veritatis ⁊ iuſticie. Septimo ꝗd ſit faciendū ꝓpt ſcandalū. Octauo vtruꝫ petrꝰ ſcandalizauit ſeꝑando ſe a gentibꝰ ⁊ comedēdo cū iudeis ⁊ de alijs ꝯtingentibus ſcandalum. ¶ Membrum primū Irca pͥmū ſic ſuꝑ illd̓. xviiij. math̓. Ue mū do a ſcandalis glo. ꝗ ſcandalizat dicto vel facto minꝰ recto p̄ſtat̉ occaſiōꝫ ruine gͦ ſcā dalū eſt dictū vl̓ factū minꝰ rectū ⁊cͣ. ¶ Sꝫ videt̉ ꝙ hec rō nō ꝯueniat om̄i ſcandalo. Dicit̉ em̄. viij. yſa. de xp̄o. erit in lapidē offenſionis ⁊ in petrā ſcandali ſi gͦ ſcandalū dr̄ ibi obex ad quē offendūt iudei. nec tn̄ in xp̄o fuit dictū vel factū minꝰ rectuꝫ. non gͦ hec rō ꝯuenit om̄i ſcandalo: qꝛ nō illi de qͦ dr̄ petra ſcandali. ¶ Pretēa ſcandalo paſſiuo nō ꝯuenit illa rō. nō em̄ eſt dictū vel fa ctū ⁊cͣ. gͦ nō om̄i ſcandalo ꝯuenit. ¶ Prete̓a. agere ⁊ pati nō coīcant in gene̓ vno. gͦ nec in vna cōi rōne: ſꝫ ſcandalū actiuū ad age dr̄. ſcandalū paſſiuū ad pati refert̉: non eſt vna coīs rō ſcandali actiui ⁊ paſſiui. ¶ Item ſcādalū dr̄ ꝑ ſil̓itudinē in ſpūalibꝰ reſpectu eoꝝ q̄ ſunt ī corꝑali bꝰ. offendit̉ em̄ pes corꝑalis et ꝑ ſil̓itudinē pes ſpūalis. dr̄ aūt ſcandalū obex vel impactio. q̄ritur gͦ de qͦ dr̄ ꝑ pri us an de obice an de impactione? et videt̉ ꝙ priꝰ dicat̉ de obice. qꝛ obex p̄bet occaſionē ruine. ¶ Itē impactio paſ ſio q̄daꝫ ē. ⁊ in paſſione ꝑ ſe nō eſt demeritū. in ſcandalo aūt ē d̓meritū: gͦ magis refert̉ ad obicē ꝙͣ ad impactōeꝫ Sꝫ ecōtra videt̉. ſcandalū em̄ pct̄m ē. obex at ẜm ſuā ſub̓aꝫ nō eſt pct̄m: gͦ potiꝰ dr̄ ſcandalum de impactōne. ſi eī ſit lapis ad quē offendat aliꝗs pedē ſuuꝫ: nunꝗd lapis dicet̉ eſſe ſcandalū vel ip̄a offenſio? ꝯſtat ꝙ ipſa offenſio ꝓprie gͦ ſcandalū dicet̉ impactio. ¶ Item impactio cōe ē aliqͦ modo in actiuo vel paſſiuo ſcandalo: obex aūt n̄ ſic. ¶ Item orig. ſuꝑ illud. Nūi. xxxj. vlciſce̓ pͥmo filios ⁊cͣ. glo. ſcandalū eſt vbi recte ambulāti deceptio ad peccan dū ſubijcit̉. deceptio aūt ſe hꝫ ꝑ ſe ad impactōeꝫ nō ad ip ſum obicē: gͦ pͥncipal̓r ſcandalū dr̄ reſpectu impactōnis. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ ſcandalū aliqn̄ dr̄ de obice: ⁊ aliqn̄ d̓ impactōne. De obice dr̄ math̓. xvj. Cuꝫ dn̄s dixit petro ſcandalū mihi es et ſil̓r cū dr̄ ſacerdos eſſe ſcandalū totius parochie cū tenet publice fornicariā. ẜm hūc modū nō dr̄ diffinitō ſcandali. nō em̄ ꝑſone ꝯuenit ſꝫ actui. xp̄c aūt nō dr̄ ſcandalū iſto mō nec illo. neqꝫ enim fuit ꝑſona ſcandalizās: nec in eo fuit actꝰ ſcandalizans. ſed dicebat̉ lapis offenſionis et petra ſcandali. non ꝙ cā offenſionis vel occaſio eſſet ab ip̄o: ſꝫ in ipſis iudeis. ſicut ſi aliꝗs in plana viā offende̓t pedem ſuū et caderet ex ſua indiſcre tione; ipſa via cū nō hr̄et obicē nō eſſet cā vel occaſio ip̄i us ruine ſꝫ īdiſcretio ambulātis vel defectꝰ aliꝗs ī ipſo. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijcit̉ de ſcandalo paſſiuo. dicendū ē ꝙ p̄dicta rō eſt ſcandali actiue dicti. ſcandalū aūt paſſi ue dictū aliā hꝫ rōnem. eſt em̄ ſcandalū paſſiue dictū. cū aliquis dat ſibi occaſionē ruine ex dicto vel facto alteriꝰ ſiue ſit rectū ſiue nō rectū. Math̓. xv. vbi dr̄. Scis quia phariſei audito v̓bo ſcādalizati ſunt. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ nullatenꝰ pōt intentio aliqͣ eſſe coīs ꝑ modum generis ſcādalo actiuo ⁊ paſſiuo ſicut nec age̓ ⁊ pati. di cendū ꝙ nō eſt ſil̓e. lꝫ agere ⁊ pati nō hēant genꝰ cōe ſcā dalū tn̄ actiuū ⁊ paſſiuū hn̄t pct̄m ꝓ gene̓. ⁊ nom̄ īpactō nis aliqͦ mō eſt cōe. cū aliꝗs impingit pedē alteriꝰ vt ca dat: vel cū aliquis impingit pedē ꝓprium. ¶ Ad illud v̓o qd̓ obijcit̉ vtrū ꝑ prius dicat̉ de obice an de impactōne? dici pōt ꝙ qͦ ad quid ꝑ prius dr̄ de obice. et quo ad quid priꝰ de impactōne. ꝓprie aūt vt h̓ loꝗmur de ip̄a impa tione. ſic em̄ eſt pct̄m ꝓut actiue dr̄. eſt eī impactio actō et eſt impactio paſſio. et vtrūqꝫ ẜm rem pct̄m ē. nō em̄ lo quimur h̓ de paſſione ꝓprie dicta q̄ nō eſt pct̄m. ¶ Ad il lud v̓o qd̓ obijcit̉ de ꝯꝑatione impactōnis ad deceptōeꝫ. dicendū ꝙ licet ad idem referātur: differūt tn̄ rōne. dece ptio em̄ ad vim cognitiuā refertur. impactio v̓o pertinet ad affectiuam. ¶ Nembrum ſecūdū Cd̓o querit̉ vtrū ſcandalū ſit pct̄m ꝑ ſe. et videt̉ ꝙ nō ſit ꝑ ſe genꝰ pct̄i. qꝛ cuꝫ dico pec care corā alio. hoc qd̓ dico corā alio dīc cir cūſtantiā actꝰ. ⁊ ſcandalū nō importat niſi eccare corā alio vt ip̄e ruat in pct̄m: relinꝗtur gͦ ꝙ n̄ ſit pct̄m ẜm ſe ſꝫ ex circūſtantia. ¶ Item aliꝗs recidiuat. ex hoc ꝙ peccat ingratꝰ eſt: ⁊ hec ingratitudo circūſtantia pct̄i eſt et nō ꝑ ſe pct̄m: gͦ a ſil̓i videt̉ ꝙ ſcandaluꝫ n̄ dicat niſi circūſtantiaꝫ pct̄i p̄cedētis. ¶ Item ſi ille facit bona corā alijs. nō facit duo bona ſꝫ tm̄ vnū bonū: gͦ ꝑ oppoſitū vnꝰ erit defectꝰ oppoſitꝰ huic rectitudini.ſ. curuitas oppoī tur. hoc ē ſcandalū: relinꝗtur gͦ ꝙ nō ſit ꝑ ſe pct̄m immo circūſtantia pct̄i. ¶ Cont. eſt peccare in ſe. in deū. in ꝓxi mū: ſꝫ ſcandalū inꝙͣtum ſcādalū eſt pct̄m in ꝓximū: ſꝫ cū dico dictū vel factū minꝰ rectū: dico pct̄m in ſeipſo. cū at̄ dico p̄bens alij occaſionē ruine: dico pct̄m ī ꝓximū. ⁊ ita dico pct̄a erūt in ſcādalo. ¶ Itē dr̄ſa diſpoſitio ex ꝑte ma terie actꝰ facit dr̄ſuꝫ pct̄m. vt ſi ꝯgͦſco nō meā ⁊ hͦ vel ſolu taꝫ vel ꝯiugatā: gͦ dr̄ſa diſpoſitio ī mō actꝰ faciet dr̄ſitatē pct̄i: ⁊ ita ſcādalū erit dr̄ſuꝫ pct̄m ab alijs. ¶ Ad qd̓ rn̄ detur. ꝙ pct̄m dr̄ dr̄ſuꝫ gene ab alio pl̓ibꝰ modis. vl̓ rōe dr̄ſoꝝ actuū: ⁊ ſic ſuꝑbia ⁊ auaricia dicūtur eē dr̄ſa pct̄a vel rōe circūſtantie dr̄ſe qͣrū vtraqꝫ tͣhit ī genꝰ dr̄ſuꝫ: ſic̄ cū dr̄ pct̄m ex igͦrantia ⁊ ex infirmitate. vel rōe dr̄ ſoꝝ ꝙ fit iniuria: ſic̄ alio gene̓ dr̄ pct̄m ī deū ⁊ pct̄m ī ſeip̄m in ꝓximū. cū gͦ dr̄ de ſcādalo qd̓ ē pct̄m ſeꝑatū ab alijs. hͦ intelligit̉ nō rōe actꝰ dr̄ſi ſꝫ rōne dr̄ſi termī. ẜm eī ꝙ ē di ctū vel factū minꝰ rectū ī ſe termīat̉ ī ſeip̄o: ẜm at̄ ꝙ occa ſionē p̄bet ruine alteri: ſic termīat̉ ad ꝓximū quē ledit. ⁊ ita vno mō dr̄ differēs pct̄m gene̓ alio v̓o mō indrn̄s ſed aggͣuatū ꝑ circūſtantiā. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ de ingͣti tudīe. dicendū ē ꝙ ī ꝑte ē ſil̓e: in ꝑte diſſil̓e: eſt eī loꝗ̄ de ī gͣtitudīe ꝓut ē pct̄m ꝓpriū in gene̓. ⁊ ẜm hͦ nō dr̄ eē circū ſtantia alteriꝰ pct̄i: cū aliꝗs ex intentōne nō reddit gr̄as deo de acceptis bn̄ficijs dū debet. Ingͣtitudo at̄ q̄ ē in eo ꝗ patit̉ recidiuū. nō eſt niſi ex ꝯſeq̄nti. et talis nō dīc niſi circūſtantiā rōe ꝯditōis ꝑſone. ſcādalū at̄ dic ꝯditōeꝫ ex ꝑte ip̄iꝰ actꝰ. ⁊ pt̄ eē ſine alio pct̄o ſb̓ſtracto: ⁊ ita pt̄ ſcau

Queſtio
dalū eſſe diuerſum pct̄m. ¶ Ad terciū v̓o dicendū. non eſt ſil̓e ex ꝑte ipſiꝰ boni et ex ꝑte mali. bonuꝫ em̄ vno mō dirige̓. malū v̓o ex ml̓tis defectibꝰ: ⁊ iō diuerſa pct̄a pn̄t attēdi ẜm dr̄ſos defectꝰ. ¶ Ad illud v̓o quod obijci p̄t. ꝙ peccare in occulto nō facit genꝰ pct̄i ꝑ ſe: qͣre nec peccare in maīfeſto. Rn̄det̉ ꝙ peccare ī occulto qͣntuꝫ ē de ſe nō ledit ꝓximū niſi aliqͣ alia rō addat̉. cū aūt dr̄ peccare in dat̉ occaſio ruine ꝓxīo. et id̓o qͣſi duplex eē de manife ſignat̉: rōne cuiꝰ dicetur eſſe alterū pct̄m. Deinde queritur.§. j. cū pct̄m ſit dictū vel factū vel ꝯcupitū ꝯtra lege dei. pt̄ q̄ ri vtrū ſcandalū has tres dr̄as ꝯplectat̉? et vr̄ ꝑ ſimile. ſic̄ eī in alijs pct̄is ꝯtingit peccare volūtate ita ꝙ n̄ actu ita in iſto ꝯtingit peccare volūtate ita ꝙ nō actu et alia duo ꝯueniūt ei. eſt eī ſcandalū dictū vel factū minꝰ rectū. et ita aliqd̓ ſcandalū erit ī intentōne vel volūtate. ¶ Cō tra. nō dat̉ occaſio ruine ꝓximo niſi ex eo qd̓ ē maīfeſtū intentio v̓o vel voluntas ſunt ī occulto: gͦ nō hn̄t rōnem ſcandali. ¶ Item ꝯtingit ſcādalizare ſigno: hͦ aūt nō ē di ctum vel factū minꝰ rectū ⁊cͣ: gͦ aliqd̓ eſt ſcandalū p̄ter il la duo. ¶ Item ſic̄ dīc amb̓. ome pct̄m principal̓r eſt ī in tentōne ſꝫ ſcandalū ē pct̄m gͦ eſt pͥncipal̓r ī intentōe ꝯtin git gͦ ſola intentōne peccare in hͦ gene̓ pct̄i: ſꝫ hͦ qual̓r pt̄ eſſe cū nulla detur occaſio ruine ſiue offendiculū ip̄i ꝓxi mo. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ ſcandalū nō determīatur penes hͦ qd̓ eſt ꝯcupitū: niſi ſicut ī illo ꝗ hꝫ intentōem mechādi dr̄ eſſe mechia cordis. ita in illo ꝗ hꝫ intentōeꝫ ſcandali zandi dr̄ eſſe pct̄ꝫ qd̓ ē ſcandalū qͦ ad quid. nō ſic autē in eo eſt ꝗ nō hꝫ intentōeꝫ ſcandalizādi lꝫ ſcandalizet. ī ta libꝰ em̄ ſcandalū ē in dicto vel facto: nullatenꝰ in ꝯcupi to. ¶ Ad ſcd̓m v̓o rn̄detur. ꝙ dictū vel factū large accipi untur vt ꝯp̄hendāt deinde nutū et ſignū. ſub facto eī pn̄t ꝯp̄hendi vel ꝓpter quandā ꝯuenientia: ſub dicto eo ꝙ in nuens vel ſignū faciēs qͦdamnō dīc. ¶ Ad terciū rn̄det̉. ꝙ illud verbū amb̓. intelligit̉ de intentōne q̄ reſpicit ip̄ꝫ actū cū circūſtantijs. Un̄ licꝫ ſcandalizās nō intēdat ſcā dalizare. intendit tn̄ illud dictū vel factū ex qͦ p̄betur oc caſio ruine: et ita ſcandalum eſt ex intentōne. ¶ Membrum tercium Ercio querit̉ an̄ om̄e ſcandalū ſit mortale pct̄m. an aliqd̓ veniale? Et videt̉ ꝙ ſit mor ſcandalū venit. Et iterū ve md̓o a ſcadal̓. tale. ꝑ hͦ qd̓ dr̄ math̓. xviij. Ue illi ꝑ quem ve aūt dīc ꝯminatōeꝫ pene eterne. Pena v̓o eterna n̄ de betur niſi mortali pct̄o ꝑ ſe: gͦ ſcandalū ē mortale pct̄m. ¶ Itē de ſcandalo actiuo ptꝫ ꝑ hͦ qd̓ dr̄. ꝗ ſcādalizauerit vnū de puſillis iſtis expedit ei vt ſuſpendat̉ mola azina ria ⁊cͣ. ſꝫ ꝑ molaꝫ azinariā et ꝓfundū maris ſignat̉ pnīa ꝓ mortali: gͦ ſcandalū ē mortale pct̄m. ¶ Item in pͣs. iu xta iter ſcandalū poſuerūt mihi. glo. nō in via ſꝫ in inuio ſꝫ inuiū dr̄ eſſe mortale pct̄m: gͦ ſcandalū eſt mortale pec catū. ¶ Iteꝫ hiero. doctor ꝗ v̓ba docet et oꝑe ſcandalizāt regnū celoꝝ claudit: ſꝫ nō claudit̉ r̄gnū celoꝝ niſi ꝑ mor talę pct̄m: gͦ ſcandalū ad minꝰ in p̄lato erit mortale pct̄m ¶ Contͣ. ſuꝑ illud. xiiij. ad Ro. Malū eſt hoī ⁊cͣ. glo. ne ponat frī offendiculū.i. aliꝗd vn̄ ꝑeat frater exēplo nr̄o. vel ſcandalū.i. ꝯtriſtatōeꝫ qd̓ minꝰ eſt ꝙͣ offendiculū offendicula perit et ſcandalū minꝰ ē. erit gͦ ſcandalū dā veniale pct̄m. ¶ Iteꝫ dictū vel factū minꝰ rectū aliqī̄ pōt eſſe mortale aliqn̄ veniale: gͦ et ſcandaluꝫ qd̓ eſt ip̄m dictū vel factū. verbigr̄a aliꝗs dīc mendaciū iocoſuꝫ. et exēplo ſuo aliū ꝓuocat ad ſil̓e. nōne tale factū minꝰ rct̄m veniale ē? et ita ⁊ ip̄m ſcandalū veniale erit. ¶ Itē bern̄. Nō oīm ſcandala eque lance pēſanda ſunt. aliter em̄ a cipiēda ſunt ſcādala ꝑuuloꝝ. aliter ph̓eoꝝ. illoꝝ ſcanda lum ex igͦrantia ꝓcedit iſtoꝝ ex malicia. videt̉ gͦ ꝙ qͦddā ſcandalū aſſiuū ſit veniale qͦddā mortale. ꝑuuloꝝ veni ale: d̓o mortale. ¶ Item. xiiij. ad Ro. ſuꝑ illud. ſcā
dalizat̉ aut infirmat̉. ſcāt dubitet in fide etſi nō offendit infirmat̉ a nō de ſꝫ dubitare incepit. cū gͦ ſcandalū ſumat̉ general̓r. oībꝰ iſtis erit aliqd̓ ſcandalū paſſiuū veniale. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ qͦddā ſcandalū ē veīale. qͦddā mortale. tū ex ꝑ ſcādali actiui: tū paſſiui. magis aūt ē ex ꝑte ſcādali pa ſiui. et oꝑtet intellige̓ hͦ verbū ruere dupl̓r ẜm ꝙ eſt cōe ad veniale ⁊ mortale. ruina em̄ dr̄ eſſe cū ꝗs eſt in motu ad caſuꝫ vel cū oīno cecidit. ſic ſcādalo veniali ruit hō ſic v̓o mortali. et occaſio ſil̓r coīter accipit̉. ¶ Per hͦ autē pōt ſolui qd̓ ob̓m eſt. Illud em̄ qd̓ dr̄ ve mūdo a ſcanda lis intelligit̉ de pct̄o mortali. Illud etiā qd̓ dr̄ in pͣs. vſa ad pecus. glo. ꝗcūqꝫ affligit eccl̓iaꝫ ⁊ ſcandala facit. et ſi xp̄ianꝰ dr̄: ꝑdit fide. hͦ em̄ de ſcandalo mortali intelligit̉. ¶ Sil̓r illud qd̓ dr̄. Qui ſcādalizauerit ⁊cͣ. ⁊ qd̓ dīc hie ro. de ſcandalo p̄latoꝝ. de quo dicit Io. ꝯſtantinopol̓. neqꝫ cadaueris vetor ita ꝑnicioſus. et ſi vnuꝫ polluat lo cuꝫ ſicut ſi ſparſim nidore diffuſo corrupti aeris morbū pluribꝰ generet. ita ſi ꝗs eſt in rectore vicioꝝ morbo: fa cile ī eis ꝗ ei ad obtemꝑandū preſto ſunt tradit̉ atꝫ trāſ fundit̉. et multo faciliꝰ qd̓ malū eſt ab eo tranſit: qͣntuꝫ ſi quid ī eo v̓tutis ⁊ induſtrie fuerit. ¶ Qd̓ aūt obijcit̉ per aucͣteꝫ bern̄. dd̓m eſt ꝙ ex v̓tute illiꝰ aucͣtis nō hr̄ ꝙ ſcan dala ꝑuuloꝝ ſint venialia pct̄a ẜm ꝙ minora ſint ſcāda lis alioꝝ. pct̄m em̄ ex igͦrantia pōt eſſe: aliqn̄ mortale a liqn̄ veniale et ſil̓r ex infirmitate. ¶ Sil̓r rn̄denduꝫ ē ad illud qd̓ obijcit̉ ꝑ glo. ſuꝑ illud Ro. xiiij. Eſt em̄ qd̓dam dubitare in qͦ hō recedit a fide etiā informi. ⁊ ſi tale eēt: eſſꝫ mortale ſcandalū. ſi etiā cadit hō a fide formata: ad huc ē mortale. ſi d̓o cadit manēs tn̄ in fide formata: tūc ē veniale pct̄m: et iſto vltimo mō tm̄ pōt eſſe veniale pct̄m Dubitatō at̄ tūc ē ſurreptōnis nō deliberate rōnis. ¶ Nembrum quartum Uarto querit̉ vtrū neceſſe ſit eſſe ſcandala et videt̉ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ in math̓. xviij. Neceſſe ē vt veniāt ſcandala. ¶ Preterea dic Criſo. Si corrigendi eēt homīes: nō dixiſſet qm̄ neceſſe ē vt veniāt ſcandala: ſꝫ ꝗa p̄uidit inemendatos fu turos eſſe ex ſe. qd̓ p̄uiſuꝫ aūt eſt ncc̄e ē euenire: gͦ neceſ ſe ē ſcandala euenire. ¶ Contͣ. ſi neceſſe ē ſcandala eueī re. neceſſitas aūt tollit culpabilitatē qd̓ on̄dit Criſo. per ſil̓e. nullꝰ incuſat eū ꝗ neceſſitate talis eſt: ſꝫ magis veni aꝫ dat. vt ſi aliꝗs cecus ē a natiuitate ſi v̓o ex ꝓpria mali cia nō. ſic eodē modo ſi ex neceſſitate eueniunt ſcandala nullus inculpat̉: ſꝫ inculpat̉: nō gͦ ex neceſſitate eueniunt ſcandala ſꝫ ex electōne. ¶ Ꝙ aūt veniāt ex electōne nō ex natura nec a deo: pꝫ ſic ꝑ Criſo. ſi in ꝗbꝰ nō incuſamus teſtamur nat̉e illud eſſe totū manifeſtu. qm̄ in ꝗbꝰ incre pamus: on̄din mͥ electōnis ē hoc delictū. ¶ Item q̄ na turalia ſunt nutant̉. ſꝫ hec trāſmutant̉ defacili. ꝙ em̄ deſpexi perē iam nō deſpicit ⁊ ecōuerſo. gͦ ſcāda lum in hmōi nō eſt a natura. nec etiā eſt a deo: tūc enim nō eſſet dictū ve illi ꝑ quē ſcandala veniūt. ¶ Preterea. dīc Criſo. Si nos in quibꝰ fuerimꝰ ipſi cā nō incuſamꝰ famulos nr̄os. multomagis vniuerſoruꝫ deus: ſꝫ incuſat ſcandalizātes: non gͦ ſcandalū eſt ab ip̄o. ¶ Ꝙ etiā ſcan dala nō ſint neceſſitatis pꝫ ꝑ hͦ qd̓ ſtatiꝫ ſubiungit. ſi ma nus tua vel pes tuus ſcandalizat te: abſcide et erue a te. ¶ Preterea. ſi natura eſſent mala. ſuꝑflua eſſet hec gͣmo nitio et ſuꝑflua eſſet cuſtodia q̄ eſt ꝑ ea q̄ ſupͣdicta ſunt. ſi aūt nō eſt ſuꝑflua: manifeſtū eſt qm̄ li. ar. eſt ꝑnicies. ⁊ ita ſcandalū eſt a li. ar. nō gͦ ex neceſſitate. ¶ Ad qd̓ rn̄ dendū. ꝙ neceſſe dr̄ multipl̓r. ē eī neceſſitas oīmoda īmu tabilitas vbi nō cooꝑatur aliqͦ modo li. ar. et hͦ mō non ē ncc̄e euenire ſcandala. Eſt iterū ncc̄itas ex diſpoſitione nature corrupte ſiue pͣue ꝯſuetudīs. et hoc modo pōt il lud intelligi ſicut dr̄ ꝙ ncc̄e ē egritudinē aliquā interue nire: ſꝫ nō eſt neceſſe eū ꝗ attēdit ab egritudine corrūpi. et hoc mō dīc Criſo. Nihil ita nocuum eſt vt conuerſa

vn ſunt mala: a deſidia co ⁊ a cōmorālo cū nicioſis et a cōtemnēdo virtutes ercio v̓o mō dr̄ ncc̄e hoc ē vtile ex comꝑatōe ad finem ſiue ad bonū qd̓ ex illo elicit deus. et hoc mō dr̄. j. Coꝝ. x. Neceſſe ē hereſes eſſe. vt qui ꝓbati ſunt manifeſti fi unt. ſic etiā eſt. ncc̄e eſt euenire ſcandala. ex illis eī elicit deus bonū. vn̄ dīc Criẜ. ſcandala erigunt. ſtabiliorē em̄ eum efficiūt. quare ſi vigilauerimꝰ nō ꝑuū hic fructifica bimus lucrū. ſi aūt hoſtibꝰ exiſtētibꝰ et tantis temptati onibꝰ imminētibꝰ dormimꝰ: qͣ erimus digni veniā ī otio veniētes. ¶ Et ꝑ hoc pt̄ ſolui illud qd̓ obiectū eſt. illd̓ eī qd̓ dicit̉ in math̓. ⁊ in luc̄. nō dicitur de neceſſitate ẜm primū modū: ſed de neceſſitate ẜm ſecūdū modū aut ter ciū. ſi em̄ diceret̉ ẜm primū modū. tūc locū hr̄et illd̓ qd̓ dīc Criẜ. opponēdo. ſi ncc̄itas hmōi eēt. tolleret̉ oīs cul pa. ¶ Ꝙ aūt dr̄ neceſſariū euenire qꝛ p̄ſcitū. dicēdū ꝙ il la ncc̄itas nō ē rei abſolutē: ſꝫ dr̄ eē ncc̄itas inferēdi. ſeꝗt̉ em̄ eſt p̄ſcitū gͦ eueīet. nō tn̄ nccͣrio eueniet: cū depēdeat a li. ar. p̄ſcīa em̄ nō imponit ncc̄itatē in his que ſubſunt li. ar. aliter em̄ ē in bonis et alit̓ eſt ī malis. In hoīs em̄ p̄ſcīa eſt cā. In malis v̓o nō. ſꝫ eo ꝙ eueniūt ideo p̄dicūt̉. Unde Criẜ. cuꝫ dixerit neceſſe nō ſpontaneū poteſtatis deſtruēs neqꝫ libertatem electōis neqꝫ neceſſitatem ali cui rerum ſubmittēs ait. nō igit̉ predictō eius ſcandala inducit. abſit: neqꝫ qꝛ p̄dixit ꝓpter hoc ſit: ſed qꝛ eē futu rū erat ꝓpter hoc p̄dixit. qꝛ ſi nollent illa ꝑnicioſa age̓: nō euenirēt. ſi nō euētura eēnt: nō eēt p̄dicta. ¶ Nembrū quintū Uinto querit̉ vtrū maiꝰ ſit peccatū ſcāda lum actiuū ꝙͣ paſſiuū. Ꝙ parū diſtent dīc hiero. Parū diſtant in vicio ſcādalizae̓ et ſcādalizari: fallere et falli. ſi ergo falli in his q̄ ſunt fidei valde ꝑiculoſū ē. ſcādalizari ſil̓r erit val de ꝑiculoſū in hmōi. poterit gͦ eſſe ꝙ ſcandalū actiuū mi nus ſit paſſiuo. nam plus poterit ſcandalizari ꝙͣ ip̄e in tēdit ſcadalizare. intentō v̓o nomē oꝑi īponit. ¶ Contra Nu. xxxj. hēt̉ in glo. Longe grauiꝰ eſt peccatū. dare pec cati cauſaꝫ ꝙͣ peccare: ſed dare cauſaꝫ peccati ē ſcādalū actiuū. gͦ grauiꝰ eſt ſcandalū actiuū ꝙͣ paſſiuū. ¶ Prete rea de ſcandalo actiuo dr̄ ve illi ꝑ que ſcandalū venit. n̄ aūt dicit̉ ve illi ꝗ ſcādalizatur. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ maiꝰ eſt ſcandalum actiuū faciēdo comꝑationē in genere ⁊ hͦ mō ꝓponūtur rōes ꝓ illa ꝑte. pt̄ tn̄ ſcandalū paſſiuū in aliqͦ ſubiecto eſſe magis ꝑiculoſū ꝙͣ actiuū ī aliqͦ. ¶ Qd̓ aūt dīc hiero. ꝙ parū diſtāt in vicio ⁊cͣ. Rn̄deo. ꝙ ē q̄dā diſtātia ẜm genꝰ pct̄i ⁊ ē aliā ẜm magnitudīem pct̄i. ẜm genꝰ gͦ pct̄i parū dicunt̉ diſtare. eo ꝙ aliqͦ mō ꝯueniunt gignes et genitū ẜm idem genꝰ pct̄i. Si v̓o attēdat̉ diſtā tia ẜm magnitudīeꝫ pct̄i. maiꝰ ē ſcādalū actiuū ꝙͣ paſſi uum. ¶ Adhuc etiā querit̉ de comꝑatōe ſcādali actiui et paſſiui ī determīato caſu. pt̄ em̄ eē ꝙ aliꝗs videat ali quē fornicari et ad exēplū eiꝰ ꝓuocat̉. et aliꝰ fornicatur nō intēdens tn̄ aliū ꝓuocare. et hͦ facit in maīfeſto. q̄rit̉ ꝗs illoꝝ magis peccet? videt̉ ꝙ ꝗ ꝓuocat̉ ſcient̓ et īpru denter ruit exēplo alteriꝰ. plꝰ gͦ peccat ꝙͣ ille ꝗ fornicat̉ et nō intendit aliā ꝓuocare. Reſpōdeo. ad hoc ꝙ om̄ibꝰ alijs circūſtātijs paribꝰ: grauiꝰ eſt actiuū ꝙͣ paſſiuū. poſ ſunt tn̄ caſu eſſe excedentia et exceſſa. ¶ Nembrum ſextum Exto querit̉ ꝗd ſit dimittēdū ꝓpt̓ ſcanda lū paſſiuū. Ad qd̓ ſciēduꝫ diſtinguit bern̄. Iſic. peccamꝰ ex infirmitate. ex ignorātia. ex certa malicia. In pͥmis duobꝰ caſibus cauēdū eſt ne faciamꝰ aliqd̓ qd̓ alij ſit cā ſcandali vel ma teria. cum ſcꝫ ex infirmitate vel ignorātia ꝓcedit. in ter cia nō: cum ſcꝫ ex certa malicia ē. Un̄ dn̄s de phariſeis q̄ ex malicia ſcādalizabāt̉ ait math̓. xv. ſinite illos ceci ſūt igma ait petro math̓. xvij. vt aūt nō ſcādal eos vade ad mare ⁊cͣ. Un̄ bern̄. illoꝝ.ſ.
phariſeoꝝ ſcādalū ex malicia ꝓcedit. eoꝝ ex ignorantia deſcēdit. iſti ſcandalizant̉ eo ꝙ veritatē neſciūt: illi quia odiūt. Regula hiero. talis ē. om̄e qd̓ pt̄ fieri vel nō fieri ſalua triplici veritate omittēdū ē ꝓpt̓ ſcādalū. ſꝫ ſi v̓itas ſit in ꝑiculo: nō ē omittēdū bor t̓ ſcꝫ lū. ſcꝫ vt omit tatur v̓itas iuſticie vite vel doctrīt gr̄a. ſi ſcādalizā tur ꝑentes niſi ego poſtꝙͣ voui religionē redeā ad ſcl̓m nō debeo redire. qꝛ v̓itas vite ē in ꝑiculo. Sil̓r ſi ſcāda lizant̉ auditores qꝛ p̄dico fidē xp̄i vl̓ decalogū: nō d dimitte̓ qꝛ v̓itas doctrine ē in ꝑiculo. Sil̓r ſi reꝰ ſcādali zatur ſi ꝓferā rectā ſnīam: nō debeo dimitte̓ qꝛ v̓itas iu ſticie ē in ꝑiculo. Diſtingui aūt pn̄t iſte tres v̓itates. nā v̓itas vite ꝑtinet ad om̄es. ꝯprehēdēs oīa p̄cepta ⁊ ꝓhi ta et cōſil̓ia. veritas iuſticie ad p̄latos ꝯp̄hēdēs duas ꝑ tes iuſticie. ſcꝫ ſeueritatē ī puniēdo reos: ⁊ lib̓alitatē in ſuſtinēdo miſeros. veritas doctrīe ſcꝫ ad p̄dicatores et mgr̄os. vel alit̓ ẜm tres vires aīe. vt veritas vite ꝯcupi ſcibilē ordinet ad bonū v̓itas iuſticie iraſcibileꝫ cōpeſcit a malo. v̓itas doctrīe rōaleꝫ informat ad bonū diſcernē dū et fugiēdū malū. circa hec tria accidūt dubitatōne de ſcādalo vitando. et prīo de oꝑbꝰ miſcd̓ie: ſcd̓o de opi bus q̄ ſunt ī cōſilio: tercio de his oꝑbꝰ q̄ dicūt̉ indr̄ia. Circa aūt opera mi.§. j. ſericordie q̄rit̉ vtrū ip̄a ſint dimittēda ꝓpt̓ ſcādalū. ⁊ vi det̉ ꝙ no. oꝑa em̄ miſcd̓ie ſunt ī p̄cepto. ſꝫ q̄ ſunt ī p̄cepto ꝑtinet ad v̓itatē vite. gͦ nō ſunt dimittēda ꝓpt̓ ſcādalum. dicit em̄ greg. ſuꝑ Ezech̓. ſi de veritate ſcꝫ dalū ſ vtiliꝰ ꝑmittit̉ naſci ſcādaluꝫ qͣ veritas relinquat̉. habet̉ lo. xvij. luc̄. ſuꝑ illd̓. impoſſibile ē ⁊cͣ. ¶ Cōtra ad oꝑa miſcd̓ie nō obligat̉ aliꝗs ad ſemꝑ niſi ꝓ loco et temꝑe. n peccamꝰ ſi dimittamꝰ ad tp̄us. ſꝫ ꝗcꝗd ſit ſumus facere. debemꝰ facere ꝓ vitādo ſ pct̄o habet̉ ſuꝑ illud. xviij. math̓. Ue illi ꝑ quē ſcā ꝓximi dalū venit. et. xvij. luc̄. vbi dr̄. Nota ꝙ inqͣto ſine pecca to potes vitare ſcādalū ꝓximi debes. et p̄t poni caſus. ſint duo in extrema ncc̄itate et nō poſſū ſubueīre niſi al tero. v qꝫ v̓o ſcādalizabit̉ ſi dem alteri et n̄ ſibi. ſi dem ſcāda : ſi nō dem trāſgredior p̄ceptū. et ita vtroqꝫ mō peccat̉. Ad qd̓ rn̄det̉ ꝙ oꝑa iſcd̓ie nō ſūt dimittēda ſimpl̓i t̓ ſcādalū vitādū ſꝫ differēda ſūt vl̓ occultāda. meliꝰ em̄ fi cculto ſic̄ hētur. vj. math̓. Attēdite ne iu ſticiā vr̄am o. ⁊cͣ. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcit̉ ꝙ oꝑa miſcd̓ie ſun p̄cepto: et ita nō dimittēda ꝓpt̓ ſcādalum Reſpōd dū ē. ꝙ veruꝫ ē ꝓ illo tꝑe ꝓ qͦ obligāt. et iō re ſpondendū eſt ad caſuꝫ ꝓpoſitū: ſꝫ ambo ſunt ī extrema ncc̄itate ſi res ē diuiſibilis vtriqꝫ em̄ ſubueniēdū. ſi v̓o nō ſufficit ad releuandū neceſſitatē vtriuſqꝫ: ī medio po natur. et ꝗ priꝰ venerit accipiat ꝑ ſe vel ꝑ interpoſitam ꝑſonar Deinde queritur.§. ij. vtrū cōſilia ſint dimittēda ꝓpt̓ ſcādalū. vtpote renūciā do ſeculo et intrādo clauſtrū ſuppoſito ſcādalo ꝑentū pa tris ſcꝫ et mr̄is. et vidr̄ ꝙ ſic. ꝑ hoc qd̓ dr̄ in gl. ꝙ inqͣtū potes ſine pct̄o vitare ſcādalū ꝓximi debes. cū gͦ nō tene atur hō ad cōſilia pt̄ ſine pct̄o nō aggredi ꝯſilia: qd̓ ē ſcā dalū paſſiuū ī pn̄ti ip̄oꝝ ꝑentū. gͦ dimittēdū ē ip̄ꝫ ꝯſiliū. ¶ Preterea exͣ de no. op. nūc. cū ex inuncto dr̄. ab his q̄ ſine pct̄o mortali ꝯmitti pn̄t ꝑiter et omitti: ꝓ ſcandalo tollēdo ceſſandū ē et eis ꝓuitādo ſcādalo inſiſtēdū. ſꝫ ta le ē illud tēpus illo quo nō tenetur ad conſiliū: hoc dicit̉ ꝓpt̓ hoc quia ꝑ votū de cōcilio fit p̄ceptum. reſtat ergo ꝙ tēpus quo eſt conſiliū dimittendū eſt ꝓpter ſcandalū Adhuc etiā additur ꝙ pt̄ contingere ꝙ pr̄ et mr̄ n̄ ha beāt ꝓuiſorē aliqn̄. ſi gͦ intrat: p̄ſumit̉ de morte ip̄oꝝ. p̄ ceptum aūt ē de honora pr̄em ⁊ mr̄em quod intellig tur de corꝑali exhibitōne. ſi gͦ intrat trāſgredit̉ illud pre ceptum cuꝫ ad hoc temꝑe ncc̄itatis obliget̉. ergo peccat dimittēda ergo eſt impletio conſil mortaliter intr ꝓpter ſcandalū. ¶ Contra cōſiliū dei nō eſt dictū vl̓ ſa

Queſt io
ctum minꝰ rectū. ergo quid illud implet nō ſcandalizat. ¶ Item ſi nō implet cōſiliū deꝑit eius vtilitati ſpūali. cum cōſiliū eſt de veritate vite nō ergo dimittendū ē ꝓpt̓ ſcandalū. ¶ Itē. v. ad gal̓. ſi ſpiritū ducimī nō eſtis ſb̓ le ge. ſi ergo ſpūs dei dictat ad intrādū religionē. ſolutus eſt ab illa lege p̄cepti honora pr̄em ⁊cͣ. ergo nō trāſgredi tur intrādo. ¶ Itē math̓. viij. dr̄ de diſcipulo volenti pri us ſepelire prēm ſuū ſequere me. ergo voluit dn̄s ꝙ ppo neretur ſequela ſul oꝑbꝰ miſcd̓ie int̓ q̄ magnū eſt ſepeli re pr̄em et mr̄em. gͦ nō eſt dimittēdū cōſiliū de intrando clauſtrū. hoc em̄ ē ſequi dn̄m ꝓpt̓ opus miſcd̓ie. ¶ Item dicit̉ ꝗ nō relinq̄rit pr̄em et mr̄eꝫ ꝓpt̓ me nō ē me dignꝰ. p̄ponendū ē ergo cōſiliū ip̄i oꝑi miſcd̓ie de ſuſtētatōe pa ris et mr̄is. ¶ Ad hͦ reſpōderūt quidā diſtinguētes ꝙ il le qui vult intrare clauſtrū. aut vult occaſione pct̄i vitā di qꝛ nō pt̄ defacili abſtinere a peccatis dum eſt in ſecu lo. et tūc nō oportet dimittere ꝓpter ſcandalū: qꝛ v̓itas vite eſt in ꝑiculo. Aut intētōe meriti acꝗrēdi. et tūc debꝫ dimitte̓. ẜm illā regulā: quicꝗd ſine pct̄o ⁊cͣ. dicere em̄ vo lunt ꝙ intentio qͣ aliꝗs vult intrare clauſtrum cā meriti acꝗrendi nō eſt de veritate vite. ¶ Contra due ſunt ꝑtes iuſticie generalis que veritatē vite ꝯtinēt. ſcꝫ declinare a malo et facere bonū. ꝑfecto ẜm veritatis vite ē in facien do bonū. ergo ſi aliꝗd ꝑtinet ad faciēdū bonū: magis eſt de veritate vite ꝙͣ illud qd̓ ē ſolū ad malū declinādū ſed trāſire ad frugē melioris vite ꝑtinet ad faciēdū. mielius ergo eſt de veritate vite. gͦ nō ē dimittēdū ꝓpt̓ ſcādalum. ¶ Ad qd̓ reſpōdet̉ ꝑ diſtinctōꝫ. aūt em̄ iā obligatꝰ ē ad cōſiliū aut no. ſi eſt obligatꝰ: iam de cōſilio factū ē prece ptū. Item ſi obligatus eſt: aut cū p̄finitōe tꝑis infra il lud tp̄us ꝓuideat pr̄i et mr̄i ẜm ꝙ pt̄. vltra em̄ illd̓ tp̄s nō ē licitū differre ſua aucͣte ſine diſpoſitōe. nec dimitte̓ debet ꝓpter ſcādalū alteriꝰ. veritas em̄ vite eēt ī ꝑiculo. vbi em̄ veritas vite eſſet in ꝑiculo nō ē dimittēdū ꝓpter ſcandalū. ſi d̓o ſine determīatōe tꝑis tenet̉ ad ſtatim niſi aliqͣ condictio int̓ueniat impeditiua. ⁊ tūc pendente illa ꝯditōe ꝓuideat ẜm ꝙ pt̄. Si v̓o nulla extat cōditio hmōi tenet̉ intrare vel adminꝰ accelerare quātū pt̄ dictāte cō ſcīa et cōſilio ſalubri. alit̓ veritas vite eſſet in ꝑiculo. Si v̓o nō int̓uenit obligatio ſed ē tm̄ cōſiliū. in cau pt̄ et dꝫ differri. p̄ceptū em̄ ꝓ tꝑe ꝓ quo ē p̄ceptū implēdū ē. vn̄ vtrūqꝫ ẜm illū modū adimplēdū ē ẜm priꝰ et poſterius. nō ꝙ trāſgrediat̉ ſi nō adimpleat ꝯſiliū. ſꝫ vnū īplendū ē qꝛ p̄ceptū eſt: alterū v̓o faciendū ſi vult ꝑfectus eē ẜm ꝙ dicit̉ in euāgelio. nec credit̉ ſemꝑ eē differēdū cōſilium ꝓpter p̄ceptū. ¶ Ad obiectū aūt rn̄deri pt̄. ꝙ cū ꝯſiliū ſi xp̄i nō eſt factū vel dictū minꝰ rectū ſꝫ non ſubuenire pr̄i vel mr̄i cū eſt neceſſitas et hꝫ vnde ſubueniat: eſt factuꝫ minus rectū. ¶ Ad aliud v̓o rn̄det̉ ꝙ nō deperit vtilita ti ſpūali ſi nūc nō implet cōſiliū: ſed ſi nō implet cōſiliuꝫ tunc cum dictaret ſpūs dei qui om̄ia examinat et facien da et nō facienda. ſpūs em̄ dei ſic mouebit quantū eſt de ſe vt fiat eo mō quo meliori cōuenit. et reſpiciendū eſt ꝙ aliter ē de ſcādalo actiuo et de ſcandalo paſſiuo. qui em̄ ingredit̉ religionē ip̄o actu nō ſcādalizat: aliꝰ tn̄ poteſt ſcandalizari. ſꝫ refert vtrū ex malicia vel ex infirmitate. ſi eſt ex malicia ꝓpria: nō eſt ita de ſcandalo curādū ꝙͣtū ad ſe. ſic em̄ dixit dn̄s. ſinite eos ceci ſunt. ſi v̓o ex infir mitate. ſi bono mō fieri pt̄ ſalua triplici veritate: vitetur illud ſcandalū. ¶ Ad illud d̓o qd̓ obijcit̉. ꝙ ille ꝗ ſpū dei ducitur nō eſt ſub lege. Rn̄deri pt̄ ꝙ hoc intelligit̉ ꝙ nō eſt ſeruꝰ legis vt ex timore faciat. ſꝫ nō ꝓpt̓ hoc eximit̉ a lege.i. a decalogo. tūc em̄ a p̄ceptis ſcd̓e tabule poſſꝫ ab ſolui. ꝙ cū nō ſit: nō intelligit̉ de lege. quo ad decalogū ſꝫ quo ad quedā ſuꝑaddita. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ ꝯſeq̄nt̓ obij cit̉ de diſcipulo volēte priꝰ ſepelire pr̄em. rn̄det̉ ꝙ ꝑ ho voluit dn̄s dare intellige̓ ꝙ paribꝰ oībꝰ alijs maiꝰ bonū p̄ponendū ē mīori bono. et ꝓpriū bonū alteriꝰ bono. vn̄ ſi vtrūqꝫ ſil̓ fieri nō pt̄. p̄cipiēte dn̄o maiꝰ bonū eſt aggre diendū mīori bono dimiſſo. ꝙ at̄ dicit̉ in euāgelio de de relictōe pr̄is et mr̄is hoc ꝓprie refert̉ ad effectū carnalē. qd̓ pꝫ ꝑ hoc ꝙ addit̉ et vxorē. Illud aūt qd̓ dr̄ ꝗ reliq̄rit
et mr̄em et vxorē et fi etiā ẜm conditionem debitā mō intelligit̉ illud hiero. ad eſ pēdeat nepos. licet ſꝑſo crine on̄dat mr̄. licꝫ ī limīe ꝑ cis oculis ad vex illa q us ē in hac re eſſe crudelē. Itē xp̄c ſub erat pare bꝰ ve nerabat̉ mr̄em. ī cruce pen at mr̄em diſcipul ꝗ nunꝙͣ ante dimiſerat. et dicit .ad furiā nora pr̄em t. ſꝫ ſi te a v̓o pr̄e nō ſeꝑat. tādiu ſcito carnis copi lā ꝙͣdiu ille nouerit ſuū creatorē. alioꝗn deus canet tibi Id illd̓ at̄ qd̓ dr̄ ꝙ īgredi religio audi filia et vide ⁊cͣ. nē ē de veritate vite cōcedēdum qd̓ non tm̄ eſt de veritate vite concedendum quod eſt in precepto: ſed etiam qd̓ eſt in cōſilio. nec ē ſil̓e de ſepeliēdo pr̄em et ſuſtētādo vitam pr̄is ī nccītate. vnū em̄ ē maioris intētōis ꝙͣ aliud. pt̄ at̄ ꝗs ſuſtētare pr̄em ꝑ ſe vel ꝑ aliū et ſimplicit̓ ſepelire. Peinde queritur§. iij. an īdifferētia dimittēda ſint ꝓpt̓ ſcādalū. et loquit̉ apo ſtolus de repetitōne rerū in iudicio. de ſumptione ꝓcu ratōnū a p̄lato. de comeſtione ydolatici. primo aūt que rat̉ de repetitione ſūmarij. alubi em̄ diffuſiꝰ dictum eſt. ¶ Querit̉ ergo vtrū licitū ſit repetere aliꝗbꝰ cū ſcādalo fratris q̄ ſua ſunt. et vidr̄ ꝙ nō. dīc em̄ apl̓s. oīa mihi li cent ſꝫ nō oīa expediūt. ſꝫ licet licitū ſit repetere ſua illis qui habēt ꝓpriū in cōi vel in ꝑticulari: nō tn̄ vidr̄ expe diens cū ſcādalo frīs. p̄ponēdū eſt em̄ ī ordīe caritatis bo nū ſpūale alteriꝰ: bono tꝑali ꝓprio. ¶ Itē. j. coꝝ. vj. dīc apl̓us. iam oīno delictū ē ī vobis ꝙ iudicia habetis īter vos. ſꝫ hͦ nō dixit ꝓpt̓ iudiciū ī ſe: ſꝫ ꝓpt̓ ſcādalū qd̓ orie s. vn̄ ſeꝗt̉. qͣre nō magis iniuriaꝫ patimī⁊ bat̉ ex iudi delictū ſit ſua repetere cū ſcandalo. videt̉ gͦ ẜm apl̓m ꝝ..viij. Si eſca frēm meū ſcādalizāt ¶ I po carnes ineternū. ſꝫ hoc fuit maiꝰ ꝙͣ nō re nō nō ē repetēdū cū ſcādalo. ¶ Cōtra ꝗlibꝫ dꝫ la peter borare vt ꝓximꝰ ſuus nō peccet. ſꝫ retinēdo rem alienaꝫ peccat. gͦ dꝫ laborare ne ea retineat. ſꝫ ad hͦ ē repetitio in iudicio. gͦ pt̄ repetere ſua licet ille q̄ detinet ſcandalizet̉ nō em̄ ille eſt cā ſcādali ſꝫ detentor ꝓpt̓ ſuā maliciā. ¶ Itē ſi hoīes nō repeterēt ſua ꝓpt̓ ſcādalū occaſione ſumpta. maior ꝑs hoīm raꝑet bona iuſtoꝝ. gͦ multiplicarēt̉ ſcan dala. diſſiparetur gͦ vnitas eccl̓ie et ſocietatis humane. ¶ Preterea. bona collata intuitu dei eccleſijs deperirēt et ita non poſſent vacare bonis ſpūalibꝰ ẜm ꝙ oportet. ¶ Preterea. b. tho. cāthuarienẜ. qꝛ videbat eccl̓ie liber tatē deſtrui. repetijt res eccl̓ie et cū ſcandalo regis. er exēplo illiꝰ licitū eſt et etiā expediēs repetere res ſuas eccl̓ie. licet alius ſcādalizet̉ ꝗ eas detinet. ¶ Uidet̉ tn̄ cō trariū de generali ſcandalo. ꝓpt̓ eī generale ſcandalū n̄ repetit eccl̓ia decimas q̄ tn̄ de iure ei debent̉. et ita videt̉ ꝙ nō ſit licitum repetere cuꝫ ſcandalo generali. ¶ Prete rea. aliqn̄ ſubtrahit̉ predicatio ꝓpt̓ ſcandalū generale. multo gͦ fortiꝰ repetitio rerū ſuaꝝ dimittēda ē ꝓpt̓ ſcan dalum generale. ¶ Ad qd̓ rn̄dēt ꝗdā ꝙ imꝑfectis licꝫ re petere etiā cū ſcādalo bona ſua vl̓ eccl̓ie. alit̓ em̄ diſſip rent̉ oīa bona eccl̓ie qꝛ vnitas: qd̓ eſt maximū malū. et h̓ ꝓpter ſeptem cauſas. prima eſt refrenatio malorum. ẜm quā cōſulitur ip̄is malis. qꝛ efficiūtur peiore ꝯoccaſione ſumpta ſicut oſtendebat̉. Secūda ē cōſolatio īfirmorū. deſperarēt em̄ ſi nō liceret eis repeterꝭ ſug. infirmis em̄ ſunt data temꝑalia ad ꝯſolatōꝫ nō tm̄ ad Aꝫ. vn̄ .j. can̄. Leua eius ſub capite meo et dextera illiꝰ ample xabit̉ me. etiā multi religioſi caderēt ī accidiā ſi auferēt̉ eis tꝑalia q̄ nō liceret repetere. Tercia ē. qꝛ neſcit̉ vtꝝ ille a qͦ repetit̉ ſcādalizat̉. īmo p̄ſume̓ dꝫ ꝙ n̄ ſcādalizet̉. Quarta ē zelꝰ iuſticie ſic̄ ī. b. tho. cātū. ꝗ repetebat res eccl̓ie et tn̄ ſciebat regē et prīcipes ſcādalizari. exemplo phinees ꝗ zelo iuſticie ductus ꝑfodit virū iſrl̓itam coeū tem cū madianitide: et cū ſciebat illos ꝑire in aīa ⁊ cor pore. eo ꝙ ī ip̄o actu pct̄i interficiebat illos. Nu.xxv. vn̄

et̄ ſi eccl̓iet ex ea ad pa ī remane̓ ex tē q̄ mea ſūt meo licet c alo paſſiuo. cū ſcandalo aut actiuo vt dicen do minꝰ rectū ad hoc ꝙ repetat ſua nō expe do vel faci dit: et eſt pct̄m. Diſtingui gͦ ſic pt̄. repetēs aut repetit ex bona intentōe aut ex libidie rei alicuiꝰ tꝑalis. ſi repetit ex libidīe rei tꝑalis pct̄ꝫ ē. ſi d̓o ex bona intentōe ⁊ aſſint alie cōditōnes que dicte ſunt: licet et expedit repete̓. nec eſt cōtrariū vt dicit̉ in luc̄. vj. q̄ tua ſunt ne repetas. De differētia v̓o intētōis ī repetēdo dīc greg. cū curaꝫ nobis rerū itineris nccītas impoīt ꝗdam dū ea capiūt ſolūmō ſunt tolerādi. ꝗdam v̓o ſeruata caritate ꝓhibēdi. nō tn̄ ſola cura ne nr̄a ſubtrahātur. ſꝫ ne rapiētes nō ſua ſemet ipſos perdant. plus ipſis raptoribꝰ debemus metuere ꝙͣ rebꝰ irrōnabilibꝰ inhiare. illa em̄ non rapta morientes amittimus: cum illis v̓o nunc conditōis ordine et ſi cor rigi ſtudeāt poſt ꝑceptōeꝫ mūeris vnū ſumus. Cū aūt ē intentio bona: aut pōt repetere mō debito: aut indebito. ſi em̄ cū falſis lr̄is vel ſub ordīatōe falſoꝝ teſtiū ⁊ hmōi nō licet. ſi v̓o ex bona intētōe et mō debito. adhuc poteſt vlter ius ſcādalizare ꝑ contentōꝫ. et ſic pacē ꝓximi tol lere et hoc etiā modo nō licet. ſi d̓o intentio fuerit bona et modꝰ debitus cū alijs circūſtātijs. licitū ē repete̓ ſua in generali vel in ꝑticulari. ¶ Ad obiectū aūt ī cōtrariū dicendū ē. ꝙ licꝫ ſcādalizet̉ ꝓximꝰ ex ſua ꝑuerſitate. nō ppter hoc repetēda ē repetito: nec p̄ponit̉ ibi bonū tꝑale ono ſpūale ſed ecōuerſo. hoc em̄ ē bonū ſpūale vt ſit iu ſticia in ꝓxīo. iuſticia aūt nō eſt ibi niſi reddat̉ vnicuiꝗ qd̓ ſuū eſt. et iō ſi hoc fine facit: bonum ſpūale p̄ponitu tꝑali. ¶ Sꝫ ponit̉ ꝙ nullo mō velit eſſe iuſtꝰ. nūꝗd ꝓpter hoc cōcedere debet ei illud qd̓ detinet iniuſte. Reſpōde ꝙ et ſi nolit eſſe iuſtus. tn̄ intuitu generalis iuſticie ꝯſer uāde. hoc etiā faciēdū ē. p̄ponit̉ eī bonū cōe bono ꝑticu lari. et hoc etiā mō ſpūale bonū p̄poneret̉ tꝑali. Si v̓o nō eēt ꝑiculū iuſticie generalis nec ꝑticularis ī ꝓximo. et indigeret ꝓximꝰ. et ille cuiꝰ eēt res nō indige̓t nec pro ſe nec ꝓ ſuis: forte ī tali caſu nō eēt repetēdū ſꝫ magis dā dum ne ꝓximꝰ remane̓t in pct̄o alienā rem detinēdo. et cū hoc monēdus eēt ad pnīam de eo ꝙ detinuit. ⁊ ſi ꝓxi pluſꝙͣ res amaret̉ ẜm greg. alit̓ aūt iudicādū ē ī mo bilibꝰ bonis et in immobilibꝰ. ¶ Ad illd̓ v̓o qd̓ obijcitur ꝑ illud qd̓ dr̄ ab apl̓o iam oīno delictuꝫ eſt in vobis. Re ſpōdet̉ ꝙ loquitur ibi de repetitōne cum ſcādalo actiuo cum quo delictū eſt repetere. ¶ Ad terciū ſil̓r ē rn̄dēduꝫ ꝙ nō dixit apl̓us. ſi ex eſca ſcādalizat̉ ⁊cͣ: ſꝫ dictum eſt ſi eſca mea ſcādalizat. vnde de ſcandalo actiuo datum eſt ītelligi. et ita nō ē ſil̓e de hͦ ꝙ aliꝗs ſua repetit. nō eī ſcan dalū ē actiuū vbi mō indebito repetat̉ vl̓ cū ip̄e ſibi ap propriat qd̓ cōe ē. vl̓ ſi repetit ī iudicō ꝯtentioſo: cū rō ſtatꝰ inſinuae̓ tm̄ iudici debēt. pt̄ eī eē ī ſtatu talis ꝑfecti onis in qͦ nullā ꝓprietatē hēat ī cōi vel in ꝑticulari. ſꝫ tm̄ ꝯcedit̉ eī vſus. ſi fiat īiuria: īſinuae̓ dꝫ iudici ⁊ iudex ex officio pt̄ ꝯpelle̓ ſatiſfactōꝫ ẜuato ordīe iuris vt iuſtīa ⁊ pax ꝯſeruēt̉. ¶ Si v̓o q̄rat̉ de ſcādalo gene̓ali paſſiuo pt̄ rn̄deri. aut ex dimiſſiōe repetitōis nō ledit̉ libertas ec cleſie ſpūalis. et tūc dimittēdū ē ꝓpt̓ ſcādalū generale. ſi v̓o ledit̉ libertas ſpūalis eccl̓ie: adhuc ꝯſiderādū ē vtrū magis obeſt leſio illiꝰ lib̓tatis ſpūal̓ an̄ ſcādalū genera le vl̓ ecōuerſo. et ẜm hͦ dr̄ ſimode ē iudicare. ¶ Aug. lo q̄ns de ꝑfectis ī ſermōe dn̄i de mōte dīc. pecuīaꝫ dimittē illo iubemur p̄cepto qͦ ſuꝑiꝰ dictū ē. ſi ꝗs tibi tuīcā tollē voluerit et iudico tecū ꝯtēde̓: dimitte illi ⁊ pallium neqꝫ ibi ncc̄e ē om̄i pecuīario debitori dimittere debitū. ſꝫ ei ꝙ reddere noluerit iterū vt velit etiā litigare. ſeruū at̄ dn̄i vt ait apl̓us nō oportet litigare.
Deinde queriturᵐ.§. iiij. de ſumptōe ꝓcuratōnuꝫ vtrū licitū ſit acciꝑe ſūptus. et vtrū accipiēdi ſint cū ſcādalo paſſiuo ab ip̄is ſubditis: ⁊ vide iptꝰ em̄ debent̉ rōne ſemīatōis ī ſpūalibꝰ ū mīꝰ rectū. ſi gͦ ſcādalizabāt̉ hͦ n̄ fuit ꝑ ip̄ꝫ. lici tū gͦ fuit et expediēs acciꝑe ſumptꝰ: ne ip̄i detinerent qd̓ alienū eſſet. ¶ Sꝫ ꝯtͣriū vidr̄ ꝑ hͦ qd̓ dīc apl̓s. jͣ. coꝝ. ix. bonū mihi ē magis mori ꝙͣ vt gl̓iaꝫ meā ꝗs euacuat. eua cuatōꝫ aūt gl̓ie dīc. ſi acciꝑet ſumptꝰ ꝓ p̄dicatōne. ꝑ qd̓ dat̉ ītellige̓. ꝙ nō expediebat acciꝑe ſūptꝰ a chorinthijs ppt̓ ſcādalū eoꝝ. ¶ Prete̓a dīc apl̓s ibidē. nō ſumꝰ hac ptate vſi ſꝫ oīa ſuſtīemꝰ ne offendiculū demus euangelio xp̄i. gͦ ꝑ hͦ daret̉ offendiculū euāgelio xp̄i. nō gͦ accipien di erāt ſumptꝰ ꝓcuratōnū: ꝓ ſcādalo paſſiuo ip̄oꝝ ſb̓di toꝝ vitādo. ¶ Preterea ex illo v̓bo vidr̄ ꝙ n̄ tm̄ eēt ſcan dalū paſſiuū ſꝫ etiā actiuū. dr̄ em̄ ne offendiculū demus. ¶ Huiꝰ etiā gr̄a q̄rit̉ vtrū aliꝗs faciēdo rē bonā in ſe ⁊ diſcretā poſſit ſcādalū face̓: et vidr̄ ꝙ ſic. dicit̉ em̄ ſuꝑ il lud leui. xix. Nō corā ceco pones offendiculū. glo. coraꝫ ceco offendiculū pone̓: ē diſcretā ꝗdā rē age̓. ſꝫ ei ꝗ lumē diſcretōis nō hꝫ ſcādali occaſiōꝫ p̄bere. ſꝫ ꝗ p̄bet occaſio nē ſcādali ſcādalizat. gͦ faciēdo rē bonā ī ſe ⁊ diſcretā pt̄ aliꝗs ſcādalizare. ¶ Cōtra. ſcādalū ē dictū vl̓ factū mī rectū. ſꝫ qd̓ ē bonū ⁊ diſcretū nō ē mīꝰ rectū: gͦ nō ē ſcāda lū. ſic̄ de acceptōe ꝓcuratōnū debitaꝝ ſupͣdictū ē. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉. ꝙ licitū fuit apl̓o ⁊ adhuc licituꝫ eſt ſemīar ſpūalia acciꝑe ſumptꝰ ab his ꝗbꝰ ſemīabat. dn̄s em̄ dīc in euāgelio. Dignꝰ eſt oꝑariꝰ cibo ſuo. et dr̄ in glo. ſuper coꝝ. ix. Neſcitis ⁊cͣ. Nat̉alis rō hoc habet vt qs inde vi uat vnde laborat. noluit tn̄ apl̓us ꝓpt̓ ſcādalū corinthio rum vitādū ꝗ auari erāt. et vt haberet libertatē arguen di accipere ſumptꝰ. vn̄ ꝓ illo temꝑe nō expediebat acci pere. ſed nō ꝓpter hoc peccabāt alij accipiendo. nec etiā apl̓us peccaſſet accipiēdo. ſi nō tantā ꝑfectōꝫ egiſſet. ꝙ v̓o in pn̄ti immoderate ſumūt ꝓcuratōes peccant: n̄ em̄ immoderate debent̉. ¶ Ad illud v̓o qd̓ dr̄ ad coꝝ. Ne of fendiculū demꝰ. Rn̄det̉ ꝙ hoc fuit ꝓpt̓ pſeudo p̄dicato res ꝗ colorē haberēt excuſatōis in accipiēdo ſumptus ſi apl̓us acciꝑet. et ita daret̉ impedimētū euāgelione libe re curreret. hoc aūt nō fuit ꝓpt̓ hͦ ꝙ acciꝑe ſumptꝰ debi tos a ſubditis ſit pct̄m. licꝫ ip̄i ſua ꝑuerſitate ſcādaliza rent̉. ſecus aūt eſt in ſumptōibꝰ vbi nō ſunt debiti. ibi eī nō oportet exigere cū conſcīa ſcādali paſſiui. ¶ Ad illd̓ d̓o qd̓ obijcit̉ vtrū faciēdo aliꝗs ī ſe bonū ⁊ diſcretū ſcan dalizet. Rn̄detur ꝙ res diſcreta dr̄ duplicit̓. vno mō ꝓut dicit̉ bonū ī gene̓ actꝰ. circūſtātijs ꝯcurrētibꝰ q̄ ncc̄e ſūt in ſe ad alterū. et hͦ mō agere rē diſcretā nō ē ſcādalizae̓ neqꝫ ſcādali occaſionē p̄bere. aliqn̄ v̓o dr̄ res diſcreta q in ſe bonū eſt ſed nō vſqꝫquaqꝫ circūſcriptū nec forte ſpi ciē boni hn̄s. ⁊ ideo dr̄. jͣ. theſſa. iij. om̄ia ꝓbate qd̓ bonū eſt tenete. ab om̄i ſpecie mala abſtinete vos. ⁊ hoc mode agere rem diſcretā: poteſt eſſe cū hoc ꝙ p̄beat occaſionē ſcandali ei qui nō habet lumen diſcretōnis vſqꝫquaqͣꝫ et ſic ītelligr̄ illd̓. xix. leui. coram ceco nō pones offendicu lum. ¶ Huius etiā gr̄a querit̉ de aliquo ꝗ habet puraꝫ conſciam apud deuꝫ. multi tn̄ ſuſpicant̉ aliqd̓ maluꝫ de ip̄o ꝓpter aliquā ſpēm exteriorē et ſic ſcandalizant̉. que ritur ꝗd agēdū ſit illi. videt̉ em̄ ꝙ ſufficiat ei cōſcīa ſua. dicit̉ em̄ iob. xvj. ecce ī celo teſtis eſt meꝰ et cōſcius me in excelſis. Preterea dīc greg. inter verba laudātiū ſiue vituꝑantiū ad mentē ſemꝑ recurrēdū ē. et in ea nō inue nitur bonū qd̓ de nobis dr̄ magnā triſticiā debꝫ genera re. et rurſū ſi in ea. nō inuenit̉ malū qd̓ de nobis hoīes loquūtur: in magnā debemus leticiā ꝓſilire. ꝗd em̄ ſi n̄ omēs laudant et conſcīa nos liberos demonſtret. habe mus paulū dicenteꝫ. gloria nr̄a hec eſt ⁊cͣ. Ex qͦ vidr̄ ꝙ ſufficiat ip̄a ꝯſcīa. Item aug. ad quēdā maīcheū. ſenti de aug. ꝗcꝗd libet: ſola ī ocl̓is dei ꝯſcīa me nō accuſet. ¶ Cō tra dn̄s dixit petro. licꝫ liberi eēt filij regni. ne forte ſca dalizemꝰ eos vade ad mare ⁊cͣ. exēplo illiꝰ n̄ ſufficit ip̄a
i

Queſtio
conſcīa ſed tollēda eſt occaſio ſcandali in alio ẜm ꝙ poſſi bile ē. ¶ Ad qd̓ reſpōderi pt̄ ꝑ hoc qd̓ dicit aug. nob̓ ne ceſſaria eſt vita nr̄a. alijs fama nr̄a. et iō quātū ī ſe ē de bet illis ſatiſfacere ꝗ malū ſuſpicātur oſtēdendo intētōꝫ ſuā et remouēdo ſpem mali. et occaſionē etiā ſcādali in alijs ẜm ꝙ poſſibile eſt. ſi d̓o adhuc nō pt̄ eis ſatiſfacere dolendū eſt ꝙ illi peccāt. Un̄ greg. Uocādi ſunt et tran quille admonēdi eiſqꝫ ſatiſfieri modis oībꝰ dꝫ. ſi At ſi bi ſatiſfieri ex veritate noluerit. habes cōſolatōꝫ quā in euāgelio aſpicias dn̄i dicētis. ſinite illos ⁊cͣ. Et dic̄ gg̓ exponēs illd̓ Ro. xj. cū oībꝰ hoībꝰ pacē hn̄tes. ſi fieri pt̄ quātū ex vobis ē. ſi nos in mēte caritatem erga odiētes ſeruare cupimꝰ. et ſi nobiſcū pacē nō habeāt: nos tn̄ cuꝫ illis pacē habeamus. Peinde queritur.§. v. de comeſtione ydolatici. illa em̄ autoritas. omīa mihi li cent ſꝫ non oīa expediūt: de illa comeſtione intelligit̉. vn̄ nō expediebat cū ſcandalo infirmoꝝ comede̓. et dic ggͦ. Satiꝰ ē fame mori ꝙͣ de ydolatico veſci. et intelligit̉ cuꝫ ſcādalo. ¶ Sꝫ vidr̄ hͦ eē falſū. ſi em̄ aliꝗs nō hn̄s qd̓ man ducet ꝑmittet ſe mori fame inijce̓t ſibi manū. poſito gͦ ꝙ nō habeat ꝗd cōmedat niſi ydolaticū: ſi comedit ſcāda lizat ꝓximū. ſi non comedit moriet̉ fame. et ſic int̓ficiet ſed peiꝰ ē int̓ficere ſe ꝙͣ ſcādalizare ꝓximū. gͦ primū ē fal ſum. ¶ RRn̄det̉ ad hͦ ꝙ nō comꝑat̉ ibi pct̄m pct̄o ſꝫ pena pct̄o. vn̄ ſenſus ē mors corꝑalis mīꝰ malū ē ꝙͣ ſcādaliza re ꝓximū. ſi gͦ aliꝗs nō habeat ꝗd cōmedat niſi ydolati cū debet comede̓: debet tn̄ facere vt ꝙͣtū in ſe ē nō ſcāda lizet ꝓximū vnde debet ī publico ꝓteſtari ꝙ niſi come dat fame moriet̉. et tūc nō debꝫ eſſe occaſio ruine alteri. Deinde queriturᵐ.§. vj. de oꝑatōne iuſticie vtrū dimittēdū ſit aliqn̄ ꝓpt̓ ſcanda lū. Ueritas em̄ iuſticie ē in executōe ſeueritatis. vtpote excoīcando delinquētē. et vr̄ ꝙ nō. vbi em̄ ē veritas iuſti cie: nō ē dimittēdū ꝓpt̓ ſcandalū paſſiuū. Un̄ g̓gͦ. Si de veritate ſcandalū ſumit̉. vtiliꝰ ꝑmittit̉ naſci ſcandalū veritas relīquat̉. et ſic ē de veritate iuſticie gͦ nō ē dimi tendū opus iuſticie ꝓpt̓ ſcādalū paſſiuū. Si gͦ inueniūt̉ incorrigibiles et cōtumaces excōicandi ſunt. ſi gͦ multi tudo eſt ī ſcelere. vel prīceps nō dimittēdū ē opꝰ iuſticie. ¶ Cōtra. cū multitudo ē in cā vl̓ prīceps ē detrahēdū ſe ueritati ſic̄ dīc aug. et hr̄. xiij. math̓. in ꝑabola de zizaīa ¶ Itē aug. ad aureliū cū multitudīe peccātiū agendū eſt magis monēdo ꝙͣ minādo. ſeueritas aūt exerceda eſt in pct̄a paucoꝝ. gͦ dimittēdū eſt opꝰ iuſticie aliqn̄ ꝓpt̓ ſcan dalum. ¶ Item aug. contra epl̓am ꝑmeniā. Cum mor bos pl̓imos occupauerit. nihil aliud reſtat ꝙͣ dolor ⁊ ge mitꝰ. Ex qͦ vidr̄ ꝙ dimittēdū eſt opus iuſticie quo ad ſe ueritatē ꝓpt̓ ſcandalū multitudīs vl̓ prīcipis. ¶ Ad qd̓ rn̄det̉ ꝙ duplex eſt opus iuſticie. Eſt em̄ opꝰ iuſticie qd̓ eſt in reddēdo vnicuiqꝫ qd̓ ſuū ē. et ē opus iuſticie qd̓ eſt in penis in ēdi. ſcꝫ illud opꝰ iuſticie qd̓ ē in reddēdo iudici ad hͦ ꝙ vnuſꝗſqꝫ habeat qd̓ ſuū eſt. maxīe ꝙͣtum eſt de volūtate: nūqͣ ē dimittendū ꝓ ſcandalo ſicut dicit reg. ſed veritas ip̄a q̄ eſt in penis ſtatutis: illa aliqn̄ pt̄ ſuſpendi ꝓpt̓ ꝑicula que euenire poſſunt. et maxime qn̄ principes vel multitudo eſt in cauſa: ꝓpter ſciſma quod poteſt contingere. ẜm ꝙ habetur cōtra epl̓am ꝑmeiaꝫ a cōtrario ſenſu. Dicit̉ em̄ qn̄ cuiuſꝙͣ crimen notum eſt et om̄ibꝰ execrabile apparet. vt nullos ꝓrſus vel nō tales habeat defenſores. ꝑ quos poſſit ſciſma contingere: non dormiat ſeueritas diſcipline. a ꝯtrario ergo ſenſu: ſi po teſt ſciſma cōtingere ſuꝑ ſuꝑſedendū eſt ſeueritati diſci line. nec ꝓpter hoc dimittitur veritas iuſticie quin ve lit vnicuiqꝫ qd̓ ſuū eſt redde̓ ⁊ quātū eſt de ſe reddat. ſed ſuſpendit̉ ꝓpter maius ꝑiculū vitandū. et tunc magis inſtandum eſt amonitionibꝰ circa diſcretiores. Diſtin lterius. ꝙ aliqn̄ nō debet dormire ſeueritas uitu iuſtici īe diſcipline. cum aliqui quadā autoritate pec
catum quod facit defen et hoc dat intellgere yſic dicit. hi qu cio corruption antur atꝫ hocip̄m carnale de ctuꝫ quod are quadam ſuꝑſtitioſa teme ritate nituntur. n̄ adum honoris nec gratiam reci piunt cōmunior i v̓o nō defendūt peccatum ſuum et timetur ſciſma vel aliud malum huiuſmodi. poteſt et debet diſſimulare cum peccat multitudo. Unde aug. ad bonifacium. cogunt multas īuenire medicinas multoꝫ exꝑimēta morborum. Unde in huiuſmodi cauſis niſi ꝑ graues diſſentionū ſciſſuras nō hmōi aut nullius ꝑicu lum ſed plurimorum ſtrages iacet: detrahendum eſt ali ud ſeueritati vt maioribus ſanādis maculis caritas ſin cera ſubueniat. ¶ Membrum ſeptimum Eptimo queritur quid ſit faciendum ꝓpt̓ ſcandalum vitandum. vtrum teneatur ho mo dare rem ſuam ſi videat proximū ſcan dalizari niſi det ei. ⁊ videt̉ ꝙ ſic. quia tene tur in caſu dare vitaꝫ corꝑalem pro anima xp̄i ſaluāda: multo ergo fortius tenetur dare rem ſuam pro aīa pro ximi ne ſcandalizetur. ¶ Item ſi videat proximum mori corporaliter. tenet̉ ei dare qd̓ habꝫ anteꝙͣ dimittat eum mori corporaliter. ſed in infinitū eſt peior mors ſpūalis ꝙͣ corporalis: ſi v̓o ſcandalizatur moritur ſpūalit̓. ergo tenetur dare rem ſuam ꝓpter ſcandalū vitandū. ¶ Item tenetur vitare ſcandalum quātum poteſt ſine pct̄o ſalua triplici v̓itate. ſed ſalua eſt triplex veritas licet detrem ſuam. ergo tenetur dare rem ſuam ꝓpter vitandum ſcā dalum ipius proximi. ¶ Item tenet̉ omittere aliquādo opus miſericordie ꝓpter ſcandalum multo fortius et fa cere. ſed dare rem ſuam eſt miſcd̓ie in caſu tali. ergo te netur dare rem ſuam ꝓpter ſcandalum vitādum. ¶ Ad hoc reſpōdent quidam ꝙ in caſu teneor dare rem meaꝫ ꝓ ſcandalo vitando: nō vl̓r. vnde diſtinguitur. petēs aut petit rōnabiliter aut irrōnabilit̓. Si irrōnabiliter non teneor dare duplici de cauſa. vna eſt bonum publicū ad qd̓ ꝑtinet vt dn̄ium reruꝫ nō trāſferat̉ ſine ratione. alia eſt vt deprimatur temeritas petentiū. multi em̄ peterēt et ſe ſcādalizari fingerēt. Si rōnabiliter vt pauꝑ petit veſtimentū: diſtinguēdū. ꝙ aut mihi ſunt ncc̄ia magis ꝙͣ illi. et tunc nō teneor dare duplici de cauſa. vna eſt or do caritatis: alia eſt temeritas petentiū vt reprimatur. Aut ſunt ei magis nccͣia ꝙͣ mihi. aut mihi ſuꝑflua. illi aūt nccͣia. ſi ſic vel ſic diſtinguit̉. aut ꝓpono illā rem da re alij quem ſcio magis indigere. aut reſeruo in temꝑe ī quo eſtimo ꝓbabiliter multos indigere. et tunc nō tene or dare ꝓpter predictā cauſam. ſcꝫ vt reprimatur temeri tas petētium. et ꝓpter bonum publicum ad qd̓ ꝑtinet ꝙ quilibet diſpenſet rem ſuā ꝓut meliꝰ pt̄. Aut cum ip̄e pe tat rōnabilit̓ et res quā petit eſt ſuꝑflua mihi ſeu parū neceſſaria mihi. nec ꝓpono eam alit̓ iaꝫ diſpenſare. tūc dicūt ꝙ ego debeo dare ſi ꝓbabiliter credā ꝙ ſcādalizat̉ niſi dem. ¶ Ad obiectum aūt primo dicendū. ꝙ illd̓ qd̓ dicitur ꝙ homo tenetur dare rem ſuam vt vitet ruinam ꝓximi ſpūalem: intelligendū eſt in caſu ſꝫ nō vl̓r ꝓpter cauſas iaꝫ dictas. ¶ Ad ſcd̓m v̓o reſpōdēdū. ꝙ mors cor ꝑalis ꝓximi magis eſt in euidēti. de morte v̓o ſpūali nō ta cōſtat cū ſit inuiſibilis. et iō qꝛ nō cōſtat ita de morte ſpūali ſic̄ de morte corꝑali. quo ad hoc tenet̉ plꝰ rem ſu am dare homo ꝓ mortē corꝑali vitāda de qua conſtat ī euidēti: ꝙͣ ꝓ morte ſpūali vitāda de qua nō p̄ſumit̉. nō em̄ ſcio quando frater meus ſcandalizatur. nec p̄ſumo ꝙ ita de leui debeat ſcandalizari. ¶ Ad terciū v̓o dicen dum. ꝙ nō eſt ſalua veritas vite in quolibꝫ caſu. magis em̄ debet homo ſibi ꝓuide̓ et ſuis ꝙͣ alijs. et hoc ad veri tatem vite ꝑtinet. hoc em̄ diciat ordo caritatis. ¶ Ad qͣr tum v̓o dicitur ꝙ in aliquo caſu tenet̉ homo facere oꝑa miſcd̓ie. ꝓpter ſcandalū ꝓximi vitādū. ſic̄ in aliquo caū tenetur homo dimittere ꝓpter ſcandalū vitandū.

I ctauum Ltīmo queritur vtꝝ petius ſca lizaue rit gentiles diſcernedo cibiria cuꝫ iudeis Et videtur ꝙ ſic. quia cogebat gentes iu daizare vt dicita rgo errare fa cto ſuo minus rectō: et̓ ita preſtabat occaſionem ruin alijs. ergo ꝑ locū a diffinitōne ſcandalizabat: et in viā fi dei qd̓ eſt grauius ꝙͣ in via morū. gͦ peccabat mortaliter ¶ Item reprehenſibilis erat vt dic apl̓us. gͦ ꝓ aliquo pec cato. nō ꝓ alio niſi qꝛ ſcandalizabat in via fidei: gͦ pecca bat mortalit̓. Item dīc glo. ꝙ ip̄e faciebat cōtra veritatē euāgelij. gͦ peccauit mortaliter. ¶ Contra. ꝯfirmatꝰ erat virtute ex alto. ergo nō peccabat mortaliter. ¶ Itē ſuper illū locū math̓. xvj. Tibi dabo claues regni celoꝝ. dicit lo. qͣs ſi tunc habuiſſet: error in eo locum nō inueniſſet ſed tunc cum ſeꝑabat ſe a gentibꝰ habebat claues: et eti am iam cōfirmatus erat virtute ex alto. ergo tunc non inueniebat locum error in eo. ergo nō peccabat. ¶ Item zelo caritatis comedebat cum iudeis cōformās ſe eis. ſi mulās ſe idem ſentire cū illis vt om̄ibꝰ fieret om̄ia ⁊ oēs lucrificaret. ergo factū illud ex caritate erat. ergo nō pec cabat in illo facto. ¶ Ad hͦ ſunt diuerſe ſolutōes. Un a hiero. alia aug. Hiero. em̄ dicit ꝙ apoſtoli inter ſe cōdi xerant iſta tria. ſcꝫ ꝙ petrꝰ ſeꝑaret ſe a gētibꝰ. ⁊ ꝙ come deret cū iudeis diſcernēdo cibaria. et ꝙ rep̄hēderetur a paulo. vt iudei vidētes mgr̄m ſuū rep̄hēdi ſuꝑ hͦ: faciliꝰ ſeꝑarent ſe a legalibꝰ qꝛ volebant eos ducere ad ſpūalē vitā. vt inciperent eſſe qd̓ futuri erāt. ſcꝫ ſpūales ſimila torie. ergo fecit petrus quicꝗd fecit ibi. et voluit ſe repre hendi. vt videntes iudei apoſtolū ſuum reprehendi eru beſcerent de obſeruatōne legalium. et ſil̓ato illa bona fu it. fuit em̄ ſil̓atio facti que aliqn̄ facienda eſt ad vtilitatē fidei: ſicut fecit iehu ſil̓ans, ſe eſſe ydolatrā. Scd̓ꝫ ergo hiero. nullo mō peccauit petrus. dicit ergo iſtam ſolūti onem fuiſſe orig̓. cōtra porphiriū hereticū qui petro im ponebat ſtoliditatē et paulo ꝓcacitatem et ꝓteruitatē. ¶ Ad pͥmū obiectū dicimꝰ ẜm hiero. ⁊ orig. ꝙ gētes co gebat iudaizare.i. videbatur cogere. ¶ Ad ſcd̓m dicimꝰ ꝙ rep̄henſibilis erat.i. debuit rep̄hendi ex cōdicto nō ex peccato. ¶ Ad terciū dicendū ẜm hiero. ꝙ nō faciebat cō tra veritatē euangelij.i. ꝙ facto ſuo nō potęrāt gētes hr̄e occaſionē faciēdi ꝯtra veritatē euāgelij. ¶ Scd̓m aug. v̓o dicit̉. ꝙ nihil ibi factū eſt ſiml̓atorie ſil̓atōe cautele. et ꝙ petrus erat rep̄henſibilis. eo ꝙ nō recte ambularet ad veritatē euāgelij. Sed dupl̓r dr̄ aliꝗd nō rectum. vel qꝛ nō oīno diſcretum: vel quia ꝑuerſum. dicunt ergo ꝙ nō recte ambulauit.i. non oīno diſcrete: nō tn̄ ꝑuerſe. et ita nō peccauit. ¶ Sed contrarium videtur ꝑ hoc quod dicit haymo. ideo eum publice redarguit: quia publice peccauit. et vt eius correctioni ceteri in fide roboraren tur. publica em̄ noxa publica eget correctione. Item in glo. ſuꝑ illud ad gal̓. ij. habetur. ꝙ petrus ſeruauit illa legalia nō diſpenſatorie ſed vere qͣſi ſubiectꝰ eis. ſed nō ponebat in eis ſpem. et ꝙ vere peccauit. nō ꝙ ſeruauit le galia: ſed quia gentiles ſuo exemplo iudaizare coegit. ¶ Sꝫ ẜm hͦ poſſet obijci de paulo ꝙ ip̄e peccaſſet quādo circumcidit thimotheum vl̓ votū ſoluit in teucris ſicut habetur. xxj. actuū. Iam em̄ fuit ꝓmulgatū cōciliū apo ſtolorū. ī quo ordinatū fuit ꝙ nihil oneris imponeretur niſi vt abſtinerent ab immolatis ſimulacroꝝ et ſuffoca to ſanguine et fornicatōne. cum ergo iam ceſſiſſent lega lia ex decreto apoſtolico: non videtur ꝙ apl̓s iſta facere deberet. et ita peccauit eadē ratōne qua petrꝰ. ſi ergo de apoſtolo vidr̄ ꝙ nō peccauit: ſimiliter videt̉ de beato ꝑ tro. ¶ Ad quod reſpōdent quidā ꝙ nō peccauit. et inn tūtur cuidam glo. que dicit. rep̄henſibilis erat.i. dignꝰ reprehenſione ꝓ alijs nō ꝓ ſe. illā v̓o autoritatem q̄ po nitur in glo. vel quam ponit haymo exponūt hoc modo. ꝙ peccauit.i. fecit aliquid exquo eſſet occaſio peccati in alijs ꝓpter eorū indiſcretionē. et ꝙ dicitur nō recte ambulaſſe ad veritateꝫ euangelij: exponunt.i. nō caute bulauit ẜm illud. v. ad eph̓. Uidete qūo caute ambule tis. et glo. dicit nō ꝙͣtum ad intentionē ſed ad veritatem euāgelij: qꝛ ꝑ hoc poſſent iudaizare. Attenditur autem dupliciter veritas euāgelij. vel ꝙͣtum ad ea que credēda ſunt et imitanda in euangelio: et ſic ambulauit ad veri tatem euangelij. et hoc ē vel ꝙͣtū ad ſe vel ꝙͣtum ad fru ctum in alijs. et hoc mō ip̄m peccaſſe nō aliud eſt ꝙͣ ma teriam peccati dediſſe. Nec fuit ſimile de paulo qn̄ thi motheum circūcidit vel teucris votū ꝑſoluit: hoc enim fecit nō eo ꝙ ſpem poneret in legalibus. ſed ne cerimon alia tanꝙͣ ydolatriā gentium damnare crederetur. ¶ Explicit ſecūda pars ſūme Alexandri de Ales irre uocabilis anglici doctoris Anthonij koburger impenẜ Anno xp̄iane ſalutis Mº. ccccº. lxxxj. iij. kl̓. decembris.