Queſtioclxvj.
teriū ẜm legem habebat penā determinatā: quā nō habꝫꝗ iſtis modis coit cū vxore. gͦ nō reputat̉ adulteriū. ¶ It̄aug. de adulterinis ꝯiugijs. vſus naturalis ſi vltra modū ꝓlabit̉ in vxore eſt veniale. ex qͦ videt̉. ꝙ minꝰ pct̄m ēalijs paribꝰ illicite cognoſce̓ ſuā ꝙͣ nō ſuā. ſꝫ cognoſce̓ nōſuā q̄ tn̄ ſoluta eſt minus pct̄m eſt: ꝙͣ cognoſce̓ alienaꝫ:hmōi pct̄m ſi nō fit ꝯtra naturā: minꝰ ē pct̄m adulterividet̉ em̄ minꝰ fornicatōe. gͦ hmōi pct̄m nō eſt adulteriū¶ Pretēa vbi ē adulteriū ſcient̓ in vtraqꝫ ꝑſona ꝯmittitur pct̄m: in altera ꝑſona pōt nō eſſe pct̄m vt videt̉. qꝛ n̄intendit reddere niſi qd̓ ſuū eſt. gͦ hmōī pct̄m nō eſt adulteriū. ¶ Ad qd̓ dd̓m. ꝙ peccare cū ſua modis ſupͣdictisnō eſt peccare pct̄o adulterij. ¶ Ad obiectū aūt in ꝯtrariū dicendū ē. ꝙ nō eſt adulteriū licet alie ſpēs ſupͣdicteremoueant̉. inſufficient̉ em̄ fit diuiſio ad ꝯp̄hēdēdū oīagenera carnalis pct̄i. libido em̄ ſpāliter dicta vel īmūdicia ſpecialiter dicta: illa genera ꝯp̄hēdit q̄ ſub p̄dictisſpēbꝰ nō ꝯtinēt̉. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m. ꝙ lꝫ dicat̉ pͥma differētiaꝝ adulteriū ẜm quādā ſil̓itudinē. nō tn̄ ẜm aliasdrn̄tias dicet̉ adulteriū. ẜm em̄ illā drn̄tiā dr̄ adulteriūqꝛ ſic ardet in illā ſicut eēt adultera. ¶ Ad terciū v̓o dicēdū. ꝙ nō oībꝰ modis ꝗbꝰ fit ꝯtra bonū mr̄imonij iudicāduꝫ eſt adulteriū. ſꝫ ꝓprie cū fit ꝯtra bonū fidei. et ẜm hͦnō oīa pct̄a ꝗbꝰ hō cognoſcit indebite ſuaꝫ ad rationemadulterij reducentur.¶ Mēbrum terciūErcio q̄rit̉ de magnitudine huius peccatidr̄ eī in epl̓a clemetis. In oībꝰ pct̄is adulteriū ē gͣuius. ſcd̓m nanqꝫ ī penis obtinetlocū. Ex qͦ videt̉ ꝙ pct̄m adulterij ſit maximuꝫ pctm̄ poſt pctm̄ apoſtaſie. dr̄ em̄ in illa aucͣte. pͥmūlocū hn̄t illi ꝗ oberrāt a deo. qd̓ ſi ē: erit maiꝰ pct̄m peccato inceſtus ⁊ alijs pct̄is. ¶ Contra aug. in li. de adulterinis ꝯiugijs. grauius ē pct̄m adulterij ꝙͣ fornicatōis. ſꝫhec pct̄a inceſtus trāſcēdit. gͦ nō ē maximū. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ adulteriū cū dr̄ gͣuius: hͦ eſt ex ꝯſideratōe peneſicut em̄ pct̄m pͥme tabule. qd̓ ē hereſis vel apoſtaſia penā hꝫ ſibi determīatā. penā .ſ. mortē. ſil̓it̓ illud pct̄m qd̓determinat in iuriā qͣ diſſoluit̉ vnitas ſocietatis humāein veteri lege: determīatā hꝫ penā. nihiſ em̄ ita exaſꝑathoīem ꝙͣ iniuria in ſuā ꝑſona ꝓ ſe vel rōne illius ꝗ efficitur vna caro cū ip̄o. vn̄ ſic̄ habet̉ ī lege moy. vtrūqꝫ peccatū pena mortis puniebat̉: nihilominus tn̄ in quātitate pct̄ī maius ē pctm̄ inceſtꝰ: et eiꝰ qd̓ ē ꝯtra naturā: peccato adulterij. et maior debet̉ pena in futuro iſtis pct̄isꝙͣ illis. ſicut patet ex iure canonico. ¶ Obijcit̉ etiā ad hͦꝓpter v̓bū yſi. ꝙ pct̄m fornicatōis ſit maximuꝫ ſcelerisinter cetera vicia. dic̄ em̄. viciū fornicatōis maximi ſceleris eſt. qꝛ ꝑ carnis immd̓iciā templū dei violat̉. ſunt em̄quedā mulieres q̄ ſicut aīalia abſqꝫ vlla diſcretōe indeſinent̓ libidini ẜuiūt. qͣs ego nec mutis pecudibꝰ ꝯꝑauerim. ex qͦ videt̉ ꝙ fornicato ſit maius pctm̄ adulterio.¶ Sꝫ ecōtͣ habet̉ ab aug. ꝙ adulterij malū vincit fornicatōeꝫ. ip̄a etiā rō ſuadet. qꝛ maius ē iniuriari deo ⁊ ꝓximo in vno gene̓ pct̄i ꝙͣ deo tm̄. ſꝫ ī adulterio fit deo iniuria ⁊ ꝓximo. in fornicatōe deo tm̄ in gene̓ pct̄i carnis. gͦminus eſt pct̄m fornicatōis ꝙͣ adulterij. ¶ Ad qd̓ dd̓mꝙ fornicatio accipit̉ duplicit̓. vno mō ẜm ꝙ generaliterꝯtinet pct̄a carnis. et hͦ mō dr̄ eē maximi ſceleris ꝓpt̓ maiorē ꝓnitatē ꝯcupīe. et qꝛ nō tm̄ violat̉ tēplū dei ex parteaīe. Alio mō ſumit̉ fornicatio ſpāliter ꝓut diuidit̉ ꝯtraadulteriū. et ẜm hūc modū maiꝰ ē pct̄m adulterij ꝙͣ fornicatōis. et ſic accipit̉ ab auguſtino.¶ Nembrum quartumarto q̄rit̉ de pena huius pct̄i. aſſignat̉aūt in vete. teſta. pena mortis. ſic̄ habeturxx. leuit̉ Si mechatꝰ fuerit aliqs cū vxore alterius ⁊ adulteriuꝫ ꝑpetrauit: mortemoriatur. videt̉ gͦ ẜm legē ꝙ pena mortis debeat̉. ī lege
aūt videmus ꝙ furtū punit̉ pena pecuniaria. ſic̄ habet̉xxij. exo. ecōtra videt̉ furtū mō punit̉ pena mortis ſi ducit̉ in ꝯſuetudinē. adulteriū v̓o nō ita videmus puniri.¶ Preterea ſicut habet̉ ī canone. dic̄ yſi. ꝙ ꝓ adulterio⁊ hmōi pct̄is ſeptēnis pnīa iniūgit̉ et accipit̉ hoc ex veteri teſtō exemplo dauid ꝗ in adulterio dep̄hēſus vniushebdomade ieiuniū ſatiſfactōis admiſſi ſceleris d̓o legitur obtuliſſe. ſꝫ hͦ idē legit̉ de fornicatōe et de alijs hmoipct̄is. videt̉ em̄ ꝙ par pena in equalibꝰ peccatis debeat̉¶Ad qd̓ dd̓m eſt ꝙ alit̓ fuit in veteri teſtō. et alit̓ nūc ⁊ẜm legē ciuilē ſiue ſecl̓arē. In lege eī veteri iniuria ī ꝑſonā vel in aliaꝫ q̄ eſt qͣſi eadē ꝑſona morte mulctabatur.Iniuria v̓o in rē: ꝑ penā hmoi puniebat̉. ſic̄ em̄ erat pena talionis. nūc aut pena furti punit̉ morte. nō ꝓpt̓ iniuriā in ip̄a re: ſꝫ ꝓpter cohertōem ꝓnitatis: ⁊ pacis cōmunis ꝯſeruatōeꝫ. adulteriū etiā morte puniret̉ niſi eētexcuſatō originalis ꝯcupīe ex vna ꝑte: ⁊ deeſt excuſatioex alia ꝑte. nō vindicat̉ tn̄ ſi adulter in ip̄o facto luatur.¶ Ad ſcd̓m v̓o dd̓m ꝙ licet pct̄a ſint inequalia. regl̓arit̓tn̄ ſeptēnis pnīa iniugit̉. nō qꝛ maiori pct̄o nō debet̉ maior pena. ſꝫ vt on̄dat̉ n̄ ẜm qͣntitatē ſinguloꝝ pcīoꝝ ꝓpriam poſſeſtitui pnīam. ſꝫ ꝓ hmnōi maioribꝰ ſeptē. exēplo marie ſororis moyſi. exēplo et̄ illo qͦnis iniidr̄. ij. reg. vlti. ſeptē annis veniet tibi fames ī terra tua.ſignat̉ aūt ꝓ mortali pct̄o cui debet̉ pena eterna hō ī p̄ſenti vita vl̓em dꝫ ſuſtinere afflictōem. ſi tn̄ crimīa ſuntmaiora vel minora ẜm genus pct̄i vel circūſtātias ex ꝑte ꝑſone vl̓ actꝰ maior vel minor iniungit̉ penitentia.¶ Queſtio. clxvj. de peccatis coUia iam dictuꝫ eſtpe adulterio ī qͦ delinquit̉ ꝯtra ꝯiugiūſimpl̓r. adiūgendū videt̉ de pct̄is q̄ fiunt ab ip̄is ꝯiugibꝰ. Sic̄ aūt ſupͣdictū ēplures ſunt drn̄tie ẜm defectū diuerſaꝝcircumſtantiaruꝫ. Aliqn̄ em̄ priuat̉ finis debitus: ſicutaccidit qn̄ coit cā ex ſaturande libidīs. aliqn̄ v̓o priuat̉modus: cū fit preter naturalē modū. aliqn̄ v̓o tp̄s debitūſic̄ cū fit ꝓhibitō tꝑis vt in ſolēnitate paſchali. aliqn̄ d̓opͥuat̉ locus debitꝰ: ſic̄ ī locis ſacris. aliqn̄ v̓o priuat̉ circūſtātia debita ꝑſone cū qͣ ē ꝯcubitꝰ: ſic̄ cū mēſtruata vl̓vicina partui. ¶ Primo gͦ q̄rit̉ qn̄ ſit pct̄m vel ex quibꝰcauſis. Scd̓o qn̄ ſit mortale pct̄m et qn̄ veniale. Tercioſi peccat vna ꝑſona mortalit̓ vtrū alia peccet ꝑſona reddēdo ei qd̓ petit: cū ſciat altera ꝑſona peccare mortalit̓.Quarto vtrū in mr̄imonio poſt votū ꝯtinentie emiſſumſꝑ peccet ꝑſona q̄ votū emiſit petēdo debitū aut non.¶ Nembruꝫ primuꝫD primū ſic dic̄ grego. tūc ſolū ꝯiuges inamixtione ſunt ſine culpa. cū nō explēda libidine: ſꝫ ꝓ ſuſcipiēda ꝓle miſcent̉. ex qͦ videt̉. ꝙ alia de cā ſi fit ꝯcubitꝰ eſt peccatumHoc etiā videt̉ ꝑ hͦ qd̓ addit dicēs. Paulus cū qͦſdaꝫin eccīa īcōtinētes reſpice̓t. ꝯceſſit minora vt maiora declinarēt. dicēs. ꝓpter fornicatōeꝫ vnuſꝗſqꝫ ſuaꝫ habeatvxorē. ¶ Itē amb̓. ꝗ n̄ cā ꝓcreāde ſobolis ſꝫ explēde libidinis ſibinuicē copulant̉. nō tā ꝯiuges ꝙͣ fornicarij vidētur. Et dic̄ hiero. ſic̄ n̄ oīs ꝯgregatio hereticoꝝ eccīa xp̄idici pōt: ſic nō oē mr̄imoniū qͦ vxor viro ſuo ẜm p̄ceptaxp̄i ꝯiūgit̉ rite ꝯiugiū appellari pōt. ſꝫ magis adulteriū.ẜm hͦ vr̄ ꝙ cā ꝓlis ꝓcreadē ſi fiat ꝯiūctō viri cū ꝯiuge ſolūmo nō ſit pctm̄. ¶ Sꝫ ecōtra hr̄ ꝑ hͦ qd̓ dr̄ ab aug. redde debitū ſi nō exigis redde. ꝓ ſct̄ificatōe ꝑfecta deus tibi ꝯputabit. Et iterū. quiſꝗs ꝯpatiens infirmitati vxoris reddit ⁊ nō exigit debitū: ꝙͣtū ad hͦ ſecurus expectatdiē nouiſſimū. ¶ Itē. xxxij. q. ij. dr̄. ꝙ cā vitāde fornicatōnis pōt ꝗs vxorē ſuā cognoſce̓ ſine pct̄o vbi dr̄. ſcd̓a inſtitutio ꝯiugij eſt ꝓpter illicitū motum eliminādum extra