Druckschrift 
2 (1481) Tabula tractatuus hui[us] secūde ptis sūme alexādri
Entstehung
Einzelbild herunterladen
 

do circumuentos. in pluribꝰ eſt peccatū locutionis ꝙͣtaciturnitatis. quid em̄ aliud eſt cirūueniri niſi indiſcretōem ſermonis ſeduci. Similiter idē accipit̉ aliud̓ verbū ſenece. Sis rari ſermonis ip̄e. ſed loquētiū patiens. locutū eſſe aliqn̄ penitet: tacuiſſe nunꝙͣ. Preterea. iij. Iaco. dr̄. lingua eſt vniuerſitas iniꝗtatis. deſilētio ſiue taciturnitate nihil dr̄. maius malū eſt locutōis ꝙͣ taciturnitatis. Contra maius eſt bonū locutionis ꝙͣ ſit bonū ſilētij. qꝛ tacēdo ſibi ſoli ꝓdeſt. loquēdovtilis eſt ſibi et alijs. pct̄m qd̓ opponit̉ locutōi maiuseſt ꝙͣ pct̄m qd̓ opponit̉ ſilētio. ſꝫ pctm̄ taciturnitatis opponit̉ virtuti locutōis: pct̄m v̓o locutōis opponit̉ bonoſilentij. ergo maius eſt pct̄m taciturnitatis ꝙͣ pct̄m locutōnis. Itē ſuꝑ illud. vir linguoſus diriget̉ in terra. ꝑfectius eſſet om̄es audire ſponſuꝫ ioh̓e non tingaudebat qꝛ docebat ꝙͣ qꝛ audiebat. ſicut habet̉ in ioh̓eamicus ſponſi ſtat et audit gaudet ꝓpter vocē ſponſi. ꝓpter imꝑitos neceſſe eſt loqui aliqn̄ vt doceant̉. gaudiu ſit taciturnitatis ſponſum audiēdi in volūtate.vox doctrine ſit in neceſſitate. ſilentiū malū opponatur ſilentio bono. locutio v̓o mala opponit̉ locutōni bone: maior aūt ſit ꝑfectio in audito ſponſi ſilento bonoꝙͣ ſit in ip̄a locutōe vtili. erit magis malū ſilentiū indebitum ꝙͣ locutio indebita. Item videt̉ magis debep̄ceptuꝫ de tacēdo ꝙͣ de loquēdo. pronus em̄ eſt ad loquēdū. Un̄ ſuꝑ illud pͣs. vt delinquā in lingua mea.glo. fruſtra eſt lingua in humido qꝛ defacili labit̉. etſuꝑ illud. iij. Iaco. lingua eſt ignis ⁊cͣ. fere ſit impoſſibile vitare pct̄m lingue a ꝑfectis quicūqꝫ debꝫ apetere magiſteriū. p̄ceptū aūt ad hoc datū eſt vt cohibeat ſe a delicto. aūt ita pronus ē homo ad peccatutaciturnitatis. magis dandū eēt p̄ceptū de tacēdo ꝙͣceptū de loquēdo. p̄ceptū em̄ de tacēdo cohibe̓ oꝫ a viciolocutōis. p̄ceptū v̓o locutōis a vicio tacit̉nitatis. Adqd̓ dd̓m. maius dr̄ pct̄m pct̄o. vel qꝛ in pluribꝰ peccat̉et ẜm hoc maius dr̄ peccatū locutiōis ꝙͣ taciturnitatisvel maius dr̄ peccatū qꝛ occaſio ſiue eſt maioris damni. ẜm hoc pct̄m taciturnitatis eſt maius: qꝛ illud ſubtrahit̉ vtilitas locutōis que eſt maior vtilitate ſilentij. Ad obiectū aūt dicendū eſt. prima ſumit̉ ex comꝑatōe ẜm pluralitatē delicti. et ſimiliter ſcd̓a ſimilitertercia. Ad obiectū aūt ex alia ꝑte dicendū primareſpicit cauſaꝫ maioris damni. et hoc pct̄m taciturnitatis eſt maius. Ad ſcd̓o v̓o obiectū dicenduꝫ eſt.pct̄m taciturnitatis opponit̉ bonitati locutōnis. et opponit̉ ſilentio bono: ſꝫ aliter et aliter. ratōne em̄ oppoſitōisin actu opponit̉ bonitati locutōis. rōe v̓o qualitatis manente in ꝯſimili actu opponit̉ ſilentio bono. filentiū autēbonū in audit̉ vox ſponſi: habet quandā bonitateꝫ. etratōne ſilentij qꝛ ſilet ab eo a ſilendū eſt. et habꝫ bonitatē rōne auditus vocis diuine. ratōne eius dr̄ hr̄e ꝑfectōem. licet v̓o ei opponat̉ taciturnitas mala rōne illiusꝑfectōis. tn̄ eſt maius pct̄m ꝙͣ peccatū locutōnis. peccatū em̄ locutōis plus ꝯtrariat̉ eidē. et ita ex hoc ſeꝙtur ſit maius ſed ecōtrario. Ad illud v̓o qd̓ querit̉qͣre magis eſt p̄ceptū de locutione ꝙͣ de ſilentō. dicendūeſt locutio pluribꝰ modis habet rōnem bonitatis. etquo ad ſe: et quo ad ꝓximū. Preceptū aūt ſilentij habetbonitatem quo ad ſe. precepta aūt affirmatiua aliter ſehabent ꝙͣ negatiuā. negatiua em̄ ſunt ad cohibenduꝫ amalo: affirmatiua v̓o vt ꝓficiat homo in bono. quia ergo cum ꝓficit magis proficit loquendo ꝙͣ tacendo. ideomagis eſt preceptuꝫ in ſacra ſcriptura de bonitate locutionis ꝙͣ de bonitate ſilentij. cum tamē pluribus modispoſſit eſſe taciturnitas bona. ſed multiplicius poteſt eſſe bona locutio Queſtio. cxxxix. de peccato locutionis. et primo de mendacio.

Onſequenter dicēdum eſt de peccato qd̓ eſt in locutōne.primo ꝯtra veritatē. veritas autē aliqn̄xſtruit̉ ſicut in mēdacio. aliqn̄ ꝯtemntur ſicut in ꝑiurio: aliqn̄ impugnat̉ ſiin ꝯtentōne. Primo dicendū eſt de medacio. Circaqd̓ querendū eſt quid ſit mendaciū. Scd̓o vtrū mendaciū ex aliqͣ circūſtātia poſſit fieri bonuꝫ. ſicut occiderecircūſtantiā trahit̉ ad bonū. Tercio vtrū omne mendaciū ſit peccatū. Quarto vtrū omne mendaciū ſit pecca mortale. Quinto vtruꝫ ꝑfectis liceat mentiri. Sextode mendacijs ẜm differentias ꝑſonaꝝ dicendū. Septīode ſpeciebꝰ mendacij. Octauo de ꝯꝑatōe ad ſuum oppoſitū in dicendo. Nlembruꝫ primuꝫIrca primū ſic dicit augꝰ. in li. de mendacio. Mendaciū eſt falſa vocis ſignificatio intentōe fallendi. et ideꝫ habet̉ ī glo.ſuꝑ illud psͣ. perdes om̄es qui loquuntūrmendaciū. Obijcit̉ aūt circa hāc diffinitōeꝫ. ꝯtingit ſimulatōem facere in oꝑbꝰ ſicut in v̓bis. Un̄ ſicut mēdaciū eſt in falſis verbis: ita in oꝑbꝰ ſimulatis. tm̄ eſtmendaciū falſa vocis ſignificatio. Itē aliquis dicit aliqd̓ verū et tn̄ intendit fallere: ꝯſtat ip̄e peccat. et nonvidet̉ reduci ad aliud genus pct̄i ꝙͣ ad mendaciū. nonvniuerſaliter eſt mēdaciū falſa vocis ſignificatō. Itēille qui iocoſe dicit mendaciū videt̉ habere intentōeꝫfallendi. immo vult bene alius cognoſcat vult dicere falſum. ꝯuenit om̄i mendacio. Similiter videt̉de mendacio officioſo. aliquis em̄ dicit falſum vt ſaluetaliquē. principalis intentio eius fuit circa ſalutē alterius. eſt principalis intentio fallendi. eſt tn̄ mendacium: ꝯuenit om̄i mendacio. Itē ſophiſtice diſputando tota die falſuꝫ dicūt et intendūt fallere. nūqd̓ omnes peccant. Ad qd̓ dd̓m illa diffinitio generalis ēmendacij ſimpliciter. Nam ẜm aug. reqͥrunt̉ duo ī mendacio ſimpliciter dicto ſcꝫ ꝓferens dicat falſum: etintendat dicere falſum. ex qua diſpoſitōe eſt vt poſſit aliquis falli. vt ſic ſit fallitas ex ꝑte intendētis et ex ꝑte ſigni. Ad obiectū primo dicendū eſt. mendactu nonꝓprie dicit̉ in factis licet ſit ibi ſimulato. verbū em̄ ꝓprieordinat̉ ad ſignificandū. mēdacium aūt dicit̉ a dictōnementis. qꝛ mens dicit verbū. id̓o recte dicit̉ mendaciū falſa vocis ſignificatio. Ad ſcd̓m v̓o dicēdū. ille dicendo verū intendit fallere peccat mendacio niſiquo ad qd̓. vnde et illud genus pct̄i dicet̉ ẜm quid mendaciū. Ad terciū dicendū. lꝫ ille peccat mendacioiocoſo intendat decipe. intendit tn̄ dicere falſuꝫ. expoſſet eſſet in aliquo deceptio. vnde ꝯuenit ei mendcij. eſt em̄ intētio falſum dicendi. Ad quartū dicendū. in mendacio officioſo ſimul eſt vtraqꝫ ꝑs mendacij. licet em̄ ſit vlterior intentō .ſ. iuuare ꝓximū: nihilominꝰcitior eſt intentio fallendi. et quo ad hoc dicet̉ mendacium. Illa em̄ intētio ſe reſpicit ſermonē. altera v̓o intētio reſpicit voluntatē: et ſe ſermonē. Ad quintuꝫdicendū. licet ſophiſte dicāt falſum intendāt fallereet ita dicat mēdaciū: tn̄ qꝛ hoc faciūt exercitij vtignorat̉ v̓tus noīm. eſt pct̄m. Querit̉ etiam ſintdue drn̄tie ꝯtingit em̄ aliquē dice̓ verū intentōne fallendi. et ꝯtingit dicere falſuꝫ intētōne fallendi. qd̓iſtoꝝ plus accedit ad ratōem mendacij. pͥuatō primetis poſitōe ſcd̓e: ꝙͣ poſitō prime ꝑtis p̓uatōne ſcꝫ Ad qd̓ dd̓m plꝰ ꝑtinet ad mēdacij intētō fallēdiꝙͣ falſa vocis ſignificatio. falſa em̄ vocis ſignificatio eſtſic̄ materiale in mendacio. ꝯplemētū aūt eſt intētio fallēdi. et id̓o vbi remanet intētio fallendi plus dicit mendaciū. nihilominus tn̄ vtrūqꝫ eſt mendaciū ẜm quid. Mēbrū ſecunduꝫ