Queſtio.cxxxvij.

re certa ſemꝑ. ¶ Item peccatū eſt dictū vel factū vel ꝯcupitū cōtra legē. ergo nō eſt peccatū facere cōtra cōſcīamroneā. ¶ Si v̓o dicat̉ ꝙ cōſcīa erronea eſt lex illi cuiꝰ ēnſcīa. Contra om̄is.ror ē dimittēdꝰ. ergo illa ꝯſcīaerrōnea eſt dimittenda. erronea em̄ conſcīa dictat pctm̄faciendū. ſꝫ nullus tenet̉ ad peccatū faciendū: īmo tenet̉ad nō faciendū. ergo tenetur ad non faciendū qd̓ dictatconſcīa erronea. ¶ Ad qd̓ dicendū. ꝙ ſunt quīqꝫ generaoperū. quedā ita bona ꝙ nullo malo fine fieri poſſunt.vt diligere deū ꝓpter ſe. Et ſunt quedā ita mala vt nll̓ofine bono fieri p̄n̄t: vt fornicari et mētiri et hmōi. Suntaūt alia hmōi oꝑa que bona ſunt in genere et pn̄t tn̄ fieri malo fine. vt dare elemoſinā qd̓ p̄t fieri cauſa inanisglorie. Sunt alia que ſunt mala in genere vt ire ad lupanar qd̓ poteſt fieri bono fine ad correctōem ſcꝫ fornicarie. Sunt aūt quedam indifferētia oīno. In primis gͦduobꝰ ligat conſcīa ad faciēdū id qd̓ faciendū eſt: et nonfaciendū qd̓ non eſt faciendū. in alijs aūt nō ligat ꝯſcīaẜm ꝙ eſt lex intellectus nr̄i: niſi quatenꝰ ad iſta reducimur vt ligat ad dandū elemoſinaꝫ cū formatur debitiscircūſlantijs. et ad nō eundū ad lupanar cuꝫ attenditurſcandalum. Ad indifferētia d̓o oīno ligat. conſcīa v̓o exrōnea nō ligat quo ad duo prima mēbra ſꝫ error conſcīeeſt deponendꝰ. Si em̄ conſcīa dictat aliqd̓ faciēdū ꝯtraegem dei: deponēda eſt: et abſoluit̉ hō ab hmōi vincl̓o.In alijs aūt etſi cōſcīa erronea inqͣtū erronea nō ligat:ligat tn̄ ſub rōne conſcīe dum nō deponitur. ad hoc aūtprīcipaliter ligatur hō vt error deponat̉. ¶ Ad obiectaergo reſpōdendū eſt. ꝙ conſcīa licet ſit ī rōe que cōſiliaria eſt volūtatis. cōſiliū at̄ nō ſit obligatoriū: nihilominus tn̄ conſcīa recta obligat. qꝛ ip̄a determinat quid eſteligendum vel nō eligendū rōni quid eſt faciēdū vel nonfaciendū voluntati. vn̄ eſt circa p̄cepta vel ꝓhibita vl̓ q̄ad illa quodāmō reducūt̉ ſub aliqua generalitate. ꝙ aīdicit̉ ratio cōſiliaria nō ꝓpter aliud eſt niſi qꝛ non cogitroluntatē et quo ad hoc nō dicit̉ ꝯſiliū obligatoriū .i. cōpulſiuuꝫ: eſt tamen obligatorium vt ſi nō fiat peccetur.¶ Ad ẜm v̓o dicendū ꝙ conſcīa licꝫ aliqn̄ formaretur exoppinatis. ex ꝑte aūt opinionis ſolū nō obliget: obligattn̄ ex ꝑte ſciētie ꝯiuncta ſibi opinione. vt ſcientia ē .i. certe acceptōnis ꝙ blaſphemus ē duriter caſtigandꝰ vl̓ ẜmlegem veterē interficiēdus. opinio aūt adiūgitur ꝙ iſteſit blaſphemꝰ. ex ꝑte opinionis ꝑ ſe nō eſt obligatio: ſecex ꝑte ſcīe cū opīone. et hec pt̄ dici conſcīa. ¶ Ad illd̓ d̓oqd̓ obijcitur tercio et quarto de erronea conſcīa ꝙ nonobliget. dicendum eſt. ꝙ hoc eſt ex parte erroris. et nonex parte conſcīe cum eſt de his que videntur indifferentia. duobꝰ autē primis modis nullatenus obligat erronea conſcientia.¶ Articulus ſecundusEcundo queritur vtrū conſcientia magis lizet ꝙͣ preceptum prelati vel nō. Et videtur ꝙſic. qui em̄ ꝯtra conſcīam facit edificat ad gehennā. ꝓ nullo aūt p̄cepto p̄lati debet quis facere quodedificet ad gehennā. ergo magis ligat conſcīa ꝙͣ prelatꝰ¶ Item conſcīa iudex eſt ſicut habetur ſuꝑ illd̓. vij. eccī.Scit em̄ conſcīa tua. cōſciētia aūt tua recta nullū habꝫiudicem ſupra ſe preter deum. prelatus v̓o poteſt habereiudicem ſupra ſe alium a deo. ergo conſcientia recta eſtſuperior iudex ꝙͣ prelatus. ergo magis obligat. mandatum em̄ ſuperioris plus eſt obligatorium ꝙͣ mandatuminferioris. immo abſoluit a mandato inferioris. ¶ Cōtra. xxiij. math̓. Suꝑ cathedram moyſi ſederūt ſcribe etphariſei om̄ia que dicunt facite. hoc autē non intelligit̉niſi de his que non ſunt contra deum. ſi ergo non ſuntcontra deum: ſtandum eſt mandato ſuperioris. ergo inindifferentibꝰ nō eſt credendum conſcientie ſi iubeat cōtrarium. ¶ Item. xiij. ad Ro. om̄is aīma ſublimioribꝰpoteſtatibus ſubdita ſit. glo. mandatum ſuperioris abſoluit a mandato inferioris. prelati autem ſpirituales

preſunt ip̄is animabus ſubditorum. vlt. ad hebre. Ipſiem̄ peruigilant rationem reddituri de animabus vr̄is.ergo preſunt conſcientijs. ſi ergo conſcientia dictet contrarium in his que precipit prelatus in indifferentibusobediendum eſt magis prelatis. ergo magis ligat prelatus ꝙͣ conſcientia. ¶ Ad hoc dicendum. ꝙ obedienduꝫeſt magis prelato ꝙͣ conſcientie in hmōi. Unde glo. ſuꝑillud. xiij. ad Ro. Non ſolum ꝓpter iram principis veldei vitandam. ſed etiam propter conſcientiam ſcilicꝫ vtmunda ſit mens noſtra. ergo conſcientia ordinat ad hꝙ obediamus prelatis in indifferentibus. de talibꝰ em̄loquitur apoſtolus. loquitur em̄ de diſcernentibus cibos conſequenter et de his que debentur prelatis. Alittamen eſt in ſecularibꝰ et religioſis. ſeculares debent ſequi ſententiam prelatorum in his que ꝑtinent ad cathedram. ſicut. xxiij. math̓. ſuper illud. que dicunt vobis facite ⁊cͣ. religioſi v̓o qui renunciauerunt proprie voluntati et proprio ſenſui: tenentur ſequi mandatum ſuperioris in his que non ſunt precepta vel prohibita econtrario a deo vel in regula quam profitentur. vel in conſtitutionibus obligatorijs ad culpam que fiunt ab eccleſiaſuper ipſos vel a capitulo generali cum conſenſu prelatorum. cauere autem debent prelati ne indiſcrete precipiant propter periculum conſcientiaruꝫ. ¶ Ad obiectiautem in contrarium dicendum eſt. ꝙ ſicut qui agit cōtra conſcientiam edificat ad gehennam: ita qui agit cōtra diſcretum mandatum prelati edificat ad gehennā.conſcientia autem ſubditi debet formari ẜm diſcretionēprelati in dubijs. prelatus v̓o non tenetur formari inagendis ẜm conſcientiam ꝙͣtumcunqꝫ ipſius ſubditi. etideo ſtandum eſt mandato diſcreto ipſius prelati. hecenim dictat conſcientia. ¶ Ad ſecundum v̓o dicendumꝙ licet conſcientia ſubditi ſit iudex. non tamen eſt iudeximmediate ſub deo niſi quo ad ea que precipit vel prohibet deus. habet em̄ prelatum ſupra ſe: ẜm cuius diſcretionem formari debet. ꝙ autem dicitur conſcientiaiudex quo iudice nemo abſoluitur. ītelligendum eſt deilla conſcientia que arguit hominem in preſenti et condemnat in futuro. ſcd̓m enim liberum conſcientie reddetur iudicium.E Articulus terciusErcio queritur circa que liget conſcientia etcirca que non. an circa omnia? Et videtur ꝙconſcientia non liget circa indifferentia. conſcientia em̄ eſt lex intellectꝰ nr̄i ſiue mētis nr̄e. lex auteꝫmētis nr̄e determīata eſt circa faciēda et nō faciēda. ẜmillas regulas. qd̓ tibi nō vis fieri ⁊cͣ. ⁊ iterū qd̓ tibi visfieri hoc idem alij facias. gͦ conſcīa determīat̉ circa ea q̄ſunt determīare bona vel determīare mala. ſꝫ indifferentia inqͣtum hmōi nō ſunt talia. gͦ circa indifferētia ꝓuthmōi ſunt. nō ligat conſcīa niſi inꝙͣtum reputantur facienda vel nō faciēda. ſed hec reputatio error eſt quidam.error aūt non obligat ſimpliciter: ergo nec conſcientiaratione ſui. ſed ratione exterioris ſuꝑadditi obligat circa indifferētia. ¶ Preterea. aliqua ſunt licita que nō expediūt. ſicut licitū eſt p̄dicatori acciꝑe ſumptꝰ ab his ꝙbus p̄dicat. aliqn̄ aūt nō expedit. conſcīa ergo aut ē tm̄licitoꝝ et illicitoꝝ. aut etiam expedientiū et nō expediētium. Ꝙ ſit licitorum et illicitorum videtur ꝑ hoc ꝙ hecad legem nature pertineant. Ꝙ autem ſit expedientiuꝫet non expedientium videtur per hoc quod dicit apoſtolus. j. ad coꝝ. viij. loquēs de illis qͦꝝ conſcīa ledebat̉ circa nō expedientia: licet eſſent in ſe licita. ergo ꝯſcīa nontm̄ reſpicit licita et illicita. ſed etiā expedientia et ſibi oppoſita. ¶ Ad qd̓ dicendū eſt ꝙ conſcia nō ligat ad indifferētia ꝓut hmoi. ſed ad indr̄a ſub rōe differēti bonodiffinite vel maloꝝ diffinite. hoc em̄ noīe ſcīe importat̉.nihilomīꝰ tn̄ dicit̉ eē circa indifferētia ī gene̓ ſuo ⁊ ita ſupradictū ē. ¶ Ad ſcd̓m v̓o dicendū eſt. ꝙ cōſcīa ē licitoꝝſimpliciter et illicitorum et expediētiuꝫ vel non expedi-