Queſtio.cviij.

bus: voluntas em̄ in peccatis ſpūalibꝰ ſufficiens eſt adſuū actū interiorē. in quo magis ꝯſiſtit peccatū. volūtasv̓o in peccatis corꝑalibꝰ nō oīno ſufficiens ad ſuū actuꝫexteriorē: in quo magis exiſtit peccatū. et ideo different̉ſunt radices pct̄oꝝ. ſil̓itudo tn̄ eſt in ꝑte quo ad hoc: ẜmꝙ hec volūtas eſt radix ſui actus. et illa voluntas eſt radix ſui actus: dr̄ia autē eſt in ip̄is actibꝰ. qꝛ in actu corporali p̄ter hoc ꝙ homo iniuriat̉ deo vel ſibi: iniuriaturetiaꝫ ꝓximo. In actu d̓o ſpūali iniuriat̉ tm̄ deo vel ſibi.pena gͦ ſtatuta eſt in ipſis actibꝰ corꝑalibꝰ ꝗ maīfeſti ſūtin iudicio hoīm. et ꝓpter hoc aliter iudicat̉ de iſtis actibus et de illis: quo ad penā in pn̄ti. quo ad penā v̓o ī futuro ꝯſimilis in genere determinat̉ pena: ſic̄ em̄ vni determinat̉ ignis vel vermis ita et alij.Articulus terciusErcio querit̉ ſi actus additꝰ intentioni facitduo pct̄a. videt̉ ꝙ ſic. Exo. xx. nō mechaberisglo. ꝗ opus adijcit voluntati iniquitatē adij-cit iniꝗtati: gͦ ſunt duo pct̄a. ¶ Contra. om̄e pct̄m eſt exꝯtemptu. ꝯtemptꝰ aūt in affectu: affectus v̓o oꝑe nomerimponit. et igr̄ idem pct̄m ē actus ⁊ intentōis. ¶ Rn̄dēdum pct̄m hꝫ duas rōnes. Eſt em̄ pct̄m actꝰ incidens exdefectu boni. Item pct̄m eſt malū voluntariū: ẜm pͥmaꝫdiffinitōeꝫ dico ꝙ duplex eſt pct̄m. qꝛ eſt defectus duplicis boni: et p̄terea vtrobiqꝫ eſt actus. ſꝫ vnus exterior alius interior. bonitas eī actus exigit ꝙ ſit in debita materia et debitis circūſtantijs. et qn̄ nō ſic ordinat̉ dicit̉ defectus boni. cū em̄ dr̄ cōire cuꝫ vxore alterius: dicit̉ defectus boni. ꝗa deeſt materia debita actui. Item voluntasdeficit in bono ꝑ auerſionem a ſummo bono. Scd̓m v̓oſcd̓am diffinitōeꝫ in qua attendit̉ radix pct̄i eſt vnū peccatū. et hoc eſt intelligenduꝫ de voluntate que nō diſtinguitur tempore ab actu: planum eſt aūt de voluntate p̄cedente tempore peccatum actus.¶ Articulus quartꝰUarto querit̉ ſi punit̉ peccator ꝓ mala intenttione ⁊ actu. q̄ pena rn̄det vtriqꝫ: cū enim ſitVolutatis: differens dꝫ eis pena rn̄dere. ¶ Rn̄. eſt penaalterū pct̄m actus. et alteruꝫ intentōnis ſiuevermis et ip̄a pōt eſſe duplex ſiue differens ꝓ voluntateet ꝓ actu malo addito volūtati: ſꝫ pena afflictōnis gehēnalis vtriqꝫ debet̉ aut coīs vna indiſtincta. vn̄ ſiue peccat actu ſiue nō: nihilominꝰ tā corpus ꝙͣ anima punientur in futuro ſi ſic decedunt.Articulus quintusUinto querit̉. iſte intendit adulterari et fornicatur: alter intendit fornicari et adulterat̉querit̉ quod iſtoꝝ debeat dici maiꝰ peccatū?quantū em̄ ꝗs intendit tantuꝫ facit: gͦ ꝗ̄ intendit adulterari magis peccat. ¶ Contra. iſte nō adulterat̉ et alteradulteratur: gͦ magis peccat. ¶ Rn̄dendū hic ſunt excedentia et exceſſa. vbi em̄ eſt deterior intentio: ꝙͣtuꝫ ad radicem culpe deteriꝰ eſt pct̄m. et maior erit culpa q̄ reſpondet intentoni vel volūtati. vbi aūt deterior eſt actꝰ deterius eſt pct̄m ꝙͣtum ad genus pct̄i: qd̓ attendit̉ ẜm genusoꝑis Poſtea querit̉ quō intelligit̉ hͦ quātū intēdis tātum facis. et vtrū tantū quantū teneant̉ noīaliter vl̓ aduerbialiter. ¶ Rn̄dendū. dicendū ꝙ he dictōes determinant radiceꝫ. vn̄ ſenſus eſt: ex qͣ mala intentōne intendisaliquid ex tam mala intentōne diceris reus reatu volūtatis in illo actu: nō ꝙ ille actꝰ in ſe ſit a deo malus.¶ Articulus ſextusExto queritur. iſte intendit peccare mortali☞ ter: ergo peccat mortaliter. bene ſequitur. ſednon ſequitur iſte intēdit adulterari ergo adulterātur ſimpliciter: licet adulteretur in corde. ¶ ItemIſte intendit peccare mortaliter ergo peccat mortaliter.

non tamen ſequitur iſte intendit peccare venialiter ergopeccat mortaliter: et quare hoc? ¶ Rn̄dendum mortalepeccatū in eo ꝙ eſt mortale iudicat̉ intentōne. ꝙ autē ſitẜm genus hoc vel illud. non eſt ex ipſa voluntate ſed abip̄o actu: omne ergo mortale eſt ab intentōne. vnde beneſeꝗtur. intendit mortaliter peccare. gͦ mortaliter peccatſed adulterari ꝓprie ſe extendit ad actum exteriorē. vndenon ſeꝗtur intendit adulterari gͦ adulteratur. ¶ Ad aliud dicendū. ꝙ mortale peccatū eſt ẜm duas differētiasvel qn̄ intendit id quod eſt mortale in genere. vt ſi intendit peccare mortaliter vel adulterari vel aliud hmōi. vl̓qn̄ intendit aliꝗd quod eſt mortale qd̓ tamen nō crediteſſe mortale. vtroqꝫ aūt modo dr̄ intentio mortalis. mortale em̄ peccatū in intentōne radicat̉: et ſufficit ad ratōnem mortalis ꝙ adulterium ſit mortale vel intentio velopus. ad hoc aūt ꝙ ſit veniale requiritur vtrūqꝫ eſſe veniale: intentionem ſcꝫ et genus operis.¶ Queſtio. cxiij. de peccato in genere quid ſit et de eius diuiſione.Abita conſideration de malo ẜm dr̄ias mali. ꝯſeq̄nter dicendum eſt de pct̄o. Primo gͦ queriturquid ſit peccatū. Scd̓o que diuiſio peccati ⁊ que ſpēs pct̄i materiales ſiue formales. Tercio que cauſa pct̄i. Quarto de gradibꝰ pct̄i.Quinto de effectibꝰ ꝓpinquis pct̄i. Sexto de comꝑatiōepct̄i ad pct̄m in quantitate. Septimo de oppoſitōne peccati. Octauo de reditu peccati ſiue pct̄oꝝ. Nono vtrumpct̄m ſit cauſa peccati. Decimo de ꝯditionibꝰ aggrauātibus peccatū. Undecimo de pena peccati.¶ Nembrum primumIffinitur aūt peccatū ẜm ꝙ dicit augꝰ. inli. de vera reli. Peccatū eſt malū voluntarium: et ſil̓r in li. retractationū. ¶ Dicituretiā peccatū carētia debite iuſticie: ⁊ hancponit anſel. ¶ Dicitur etiam peccatū priuatio boni. ſic̄habet̉ ab aug. in li. de natura boni: et in li. de ciuita. dei¶ Dicit̉ etiā peccatū ſuꝑfluitas ꝯcupiſcentie. ſicut dicitIoh̓. dama. iiij. li. c. de circūciſione. His ratōnibꝰ poſitis cū ſint ꝯmunes: videndū eſt q̄ ſit dr̄ia iſtaꝝ inter ſe.Deīde que ſit explanatio vniuſcuiuſqꝫ.¶ Articulus primusD primum dicendum eſt. ꝙ he quatuor diffinitiones aſſignantur in comparatōne ad qͦ¶ tuor cauſas. Comꝑatione enim cauſe efficientis. aſſignatur illa diffinitio: peccatum eſt malum volūtarium. voluntas enim cauſa eſt efficiens omnis peccati. Unde anſelmus in libro de caſu dyabol. Nullam habet aliam cauſam qua impellatur aut trahatur. ſed ip̄aſibi efficiens cauſa eſt: ſi cauſa dici poteſt ad effectum.Et dicit aug. in li. de ciui. dei. xij. Uoluntatis male cauſa efficiens ſi querat̉. nihil inueniatur. ip̄a enim voluntas cauſa eſt. Similiter habet̉ in li. de li. ar. Quid opꝰeſt querere vnde motus ille exiſtat: quo voluntas auertitur ab incommutabili bono. cum euꝫ non niſi voluntarium eſſe dicamus. Ex quibus elicitur. ꝙ prima diffinitio data eſt ẜm cauſam efficientem. Secunda v̓o diffinitio data eſt ẜm cauſam formalem. quid enim eſt iuſticianiſi rectitudo volūtatis a pͥncipio vſqꝫ in finē. Defectusaūt iſtiꝰ forme ſiue carētia nihil aliud ē niſi pct̄m. Reſtatꝙ ex ꝑte cauſe formal̓ ſumit̉ hec diffinito. nō qꝛ pct̄mhēat cām formalē: ſꝫ defectū forme. Tercia v̓o diffinitiodata ē ex defct̄u finis ſiue finalis cauſe. bonū em̄ ⁊ finisidē. pͥuatio gͦ boni p̄uationē dicit finis. Quarta v̓o diffinitio ſumit̉ ex ꝯꝑatōne ad cām materialē. cauſa em̄ materialis in qua eſt pct̄m. eſt ip̄a ꝯcupīa. ⁊ ꝓpter hͦ diciturprima ſuꝑfluitas ꝯcupiſcētie.cupiſcit homo