alicui vtilitati hūane deputata. ſi homo ſtetiſſet. Dicendum ꝙ hoc nō eſt verū. licet em̄ ꝙͣtuꝫ ad ſtatum illū nonerāt alicui vſui vel officio deputata. quō indiget hūanamiſeria. fortaſſe erāt alicui alij quo ignoramꝰ. Pretereamateria fuerūt laudandi deū. tum qꝛ meliꝰ ⁊ manifeſtiꝰdeclarat̉ diuina ſapiētia. potētia. ⁊ bonitas. ex ꝯditōnegubernatōe ⁊ ſuſfētatōe eoꝝ in quibꝰ ē reꝑire imagineꝫdei ⁊ in ꝗbꝰ ē reꝑire veſtigiū. ꝙͣ declararet̉ ex ꝯditōe gubernatōe ⁊ ſuſtētatōe eoꝝ q̄ ſunt ad imaginē dei. alijs n̄exiſtētibꝰ: tum qꝛ ex ſubiectōe qua ſubiecta fuerūt homīmagis ſe reputaret hō obnoxiuꝫ deo. ⁊ magis abhorreret vilitatē peccati. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ plura ſuntaīalia indomabilia ⁊cͣ. Dicēduꝫ ſine p̄iudicio meliorisſentētie. ꝙ aīalia in illo ſtatu erāt in ꝑadiſo ſubiecta hominis imperio. ꝯcorditer adinuicē. ⁊ obediēter ad hominem viuētia. hodie aūt ꝑ peccatū recedente ⁊ declināte aſui ſuꝑioris obediētia. iuſtū erat vt ordine naturali ſibiſubiecta ſentiret aduerſuꝫ ſe ꝑ obedientiā ꝯtumatia. perquā iuſticiā ⁊ caro facta eſt rebellās ſpiritui. ⁊ que exterius ratōne carent repugnātia ip̄i homini. nō tn̄ amiſithomo naturalē poteſtate dominij .i. ratōnis imꝑatiuampoteſtatē: ſed ſicut poteſtas eiꝰ eſt infirmata ⁊ per peccatum viciata. ita ip̄a quoqꝫ ratōne carētia labente homine ſunt deteriorata. ⁊ ad obediendū imꝑanti ratōni minus habilia. ⁊ minoris māſuetudinis ⁊ maioris crudelitatis. qd̓ patet ꝑ hoc. ꝙ ante peccatū aīalia aīaliū eſunon viuebant. vnde Gen. j. Ecce dedi vobis omnē herbam ⁊cͣ. Ibi dicit glo. Bede. patet ꝙ ante peccatū hominis terra nihil noxiū ꝓtulit. nō herbaꝫ venenataꝫ. nonarborē ſterilē. omnibꝰ em̄ herba ⁊ ligna data ſunt hominibus ⁊ volatilibꝰ ⁊ animātibꝰ terre in eſcam. vnde patet. ꝙ tunc aīalia aīalium eſu nō viuebant. ſed concorditer herbis ⁊ fructibꝰ veſcebant̉. Augu. tamen videt̉ dicere contrariū primo contra manicheū dicēs. hinc quisadmoueri debet. nō carnaliter hec eſſe intelligēda quiaherbe virides ⁊ ligna fructifera omniū generū beſtiaꝝ⁊ omnibꝰ volatibꝰ ⁊ omnibꝰ ſerpētibꝰ Gen̄. iij. danturin cibum. cum videamꝰ ancipitres ⁊ miluos ⁊ aquilasnon paſci niſi carnibꝰ. Reſpondendū intellectus augureferendus eſt ad ſtatum poſt peccatum. quia ante eſuanimaliū non ſuſtentabātur. Ꝙ aūt animalia erant domeſtica ⁊ manſueta ante peccatuꝫ. patet ex glo. ſupradicta que eſt. in teſtimoniū prime creatōis. legimus auesviris ſanctis ſeruiſſe ⁊ ritus beſtiarum ⁊ ſerpentum venenum ceſſiſſe. ſicut exꝑimento ſcitur de ſancto Ruberto. in cuius inſulam aues intrantes domeſtice ⁊ māſuete fiunt. exeuntes aūt fiunt ſilueſtres. ¶ Ad illud quodobijcitur ꝙ animalia nō erant homini ſubiecta. per hocꝙ adducta erant ad adam per miniſteriū angelorū ⁊cͣ.Dicenduꝫ ꝙ hoc nō oportet. ſicut em̄ ponit augu. mirabilia que fiebant in egipto. vtpote in conuerſione virgēmoyſi in colubrum. ⁊ in cōuerſione aque in ſanguinē. ethuiuſmodi quodāmodo erant naturalia. quia ī illis exquoꝝ conuerſione fiebant colubri ⁊ ſanguis ex temporis ꝓlixione poſſent ex eiſdem fieri operatione nature.ſed quia hec ex illis repente ꝓducebant̉ in eſſe miniſterio angeloꝝ. quod non poſſet natura fieri hmōi productio eſt mirabilis. ſicut ergo in illis operibus que factafuerunt miniſterio angeloꝝ fieri poſſent natura inferiori ſed non eo modo .i. repente. Similiter poteſt dici in ꝓpoſito. ꝙ bene poſſet adam aīalia omnia cōgregaſſe. ſedip̄a congregato non fuiſſet ita repentina ſicut illa q̄ fiebat ꝑ miniſteriuꝫ angeloꝝ. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ ꝙ vires naturales nō erant oīno ſubiecte ⁊cͣ. Dicendū ꝙ inſtatu illo natura ita obediebat voluntati. ⁊ volūtas itafuit cocors ⁊ ꝯformis nature. ꝙ etiā vires naturales nōexceſſerūt terminos volūtatis. Pret̓ea nō eſt oīno ſimile de viribꝰ ⁊ hmōi aīalibꝰ. quia aīalia erant quodāmōcapacia diſcipline. vt illa que habent auditū ⁊ memoriam quādaꝫ. ⁊ nata ſūt moueri ad ꝑtes oppoſitas. hmōi

vires non ſunt nate moueri niſi ad vnam parteꝫ. ¶ Adillud quod ſubiungitur. ꝙ ſiue vellet ſiue nollet exercētofficia ſua ẜm inſtinctum nature. Dicendum ꝙ in ſtatu illo voluntas fuit omnino actus nature. quia em̄ natura omnino fuit ordinata. ⁊ voluntas ſimiliter. propterea penitus fuerunt concordes. ſuppoſito autem ꝙ primus homo ſiue liberum arbitrium eiuſdem aliquid imperaret. vel viribus naturalibus ipſius hominis primivel animalibꝰ quibuſcūqꝫ quod eſſet contra eoruꝫ naturam. quia imperiū illius minus eſſet ratōnale. nō videtur mihi neceſſe ꝙ obedirent imperanti. In alijs auteꝫque non eſſent contra obedirent. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉ꝑ verbuꝫ Hiero. dicendū. ꝙ non eſt intelligendū ex verbis hiero. ꝙ homo caruiſſet dominio aīalium niſi fuiſſꝫlapſurus. ſed ꝙ illi primordiali dominio ante peccatumacceſſit. qualis nunc eſt admīculatio poſt peccatum. Exillo nāqꝫ dominio primo habet adhuc homo. ꝙ edomatcetera animalia ⁊ eis vtitur ad neceſſarium huius vitepenalis ſubſidiuꝫ. cuiuſmodi vſu non indiguiſſet homoniſi peccaſſet. hmōi autem adiutorium p̄ordinauit dominus homini lapſo de animalibꝰ futurum. ſic em̄ ſua ſapientia diſpoſuit rerū ordinem. vt ſiue laboraret homo ſiue ꝑſeueraret abſqꝫ peccato. om̄ia ei ſubiecta forēt ⁊ deſeruirent ꝯgruitati mīſterio. verūtamē ſi nō peccaſſꝫ homo. mīſtraſſent homini leui ⁊ obediēti obſequio. poſtꝙͣaūt peccauit homo. excanduit creatura in tormētuꝫ aduerſus iniuſtos. nec tn̄ in torquēdo deſtitit ab obſequendo. quia ea que nociua dicunt̉. aut penaliter vt iuſtū eſtledunt. aut ſalubriter exercent. aut vtiliter probant. autignorantes docent. ⁊ ſic ſemper aliquem vſum vtilē homini ſubminiſtrant.¶ Nembrum terciūEquitur inquire̓. vtrū p̄domīabat̉ creatuſris carētibꝰ ſenſu. Ꝙ ſic videt̉ Gen̄. j. faciamus hoīeꝫ ad imaginē ⁊ ſimilitudineꝫceli ⁊ beſtijs t̓re. vniuerſeqꝫ creature. Ecce ꝙ datuꝫ fuitnoſtrā. vt p̄ſit piſcibꝰ maris ⁊ volatilibusilli dominiū ſuꝑ vniuerſaꝫ creaturā. ¶ Iteꝫ ſicut habet̉ab aug. curā aīaliuꝫ deus homī reliquit. vt dominatōniillius ſubijcerent̉ a quibꝰ debuerat obſequiū acciꝑe. ſedſi aīalia ſubijciebant̉ dominatōni hominis. quia homoab illis debuit acciꝑe obſequiū: multo fortiꝰ carētes ſenſu. vt plante eius debebant ſubdi dominio. a quibꝰ debebat acciꝑe alimentū. Dicit̉ em̄ Gen̄. j. Ecce dedi vobisomnē herbam afferentē ſemen ſuꝑ terram. ⁊ vniuerſa ligna que habent in ſemetip̄is ſementē generis ſui. vt ſintvobis in eſcam. ¶ Item hugo priꝰ opifex deꝰ mūdū fecit⁊ deinde hominē poſſeſſorē ⁊ dominum mūdi. vt ceterisomnibꝰ iure conditōnis dominaret̉ homo ip̄i a quo factus fuerat ſoli volūtaria libertate ſubiectus. ¶ Itē idēhomo factꝰ eſt. vt deo ſeruiret ꝓpter quē factꝰ eſt. ⁊ mūdꝰfactꝰ eſt vt ſeruiret homī ꝓpter quē factꝰ eſt. ex his ptꝫ ꝙhomo nō ſolū accepit dominiū ſenſibiliū. etiā inſenſibilium ⁊ oīno ꝑtiū mūdi ſiue ip̄ius mūdi ſicut etiā dicit dama. ¶Cōtra hoc ē multiplicit̓ inſtare. primo in corporibus ſuꝑceleſtibꝰ quoꝝ motꝰ nō eſt electiuꝰ ſꝫ ex neceſſitate. ⁊ ẜm neceſſitatē motꝰ. eſt neceſſitas influentie. Ur̄neqꝫ ꝙͣtuꝫ ad motū neqꝫ ꝙͣtuꝫ ad influētiaꝫ ſubiacēt hominis imꝑio. neqꝫ ſubiecta eſſent ſi hō ſtetiſſet. ¶ Preterea ꝓbabilit̓ p̄ſumit̉ ſi hō ſtetiſſet. ꝙ alique imp̄ſſiones⁊ innouatōes accidiſſent circa corpꝰ hūanū. ex neceſſariainfluētia corpoꝝ ſuꝑceleſtiū in corꝑa inferiora. cū illa īfluētia ſit a diſpoſitōe diuīe ꝓuidētie illis naturalit̓ indita reſpectu corpoꝝ aīaliū ⁊ mutabiliū. ſꝫ ꝓpter influentiam corpoꝝ ſuꝑceleſtiū in inferiora ⁊ imp̄ſſiones ⁊ immutatōes relictas. dicunt̉ corꝑa ſuꝑiora dominari inferioribꝰ. gͦ videt̉ ꝙ in ſtatu ante lapſuꝫ corꝑa ſuꝑceleſtiadominabant̉ corꝑi primi homīs. ꝓpter qd̓ magis ſubijciebatur primꝰ homo corporibꝰ celeſtibus ꝙͣ econuerſo.