ligis. ¶ Ad illud quod obijcit̉ de fide. que videtur fuiſſetūc excellētior ⁊ efficatior ꝙͣ illa q̄ ē nūc ⁊cͣ. dicendū. ꝙſicut tactū ē. gratuita in ſtatu innocētie habebāt efficaciam quandā ex ordinatiōe ⁊ obediētia potentiarū ipſiꝰanime ⁊ ſubiectione reſpectu gratuitorū. vnde efficatiꝰmouebāt ⁊ ipſam affectiuā. ⁊ ipſam operatiuā quā faciant nūc. ſiue quādo amiſſa rectitudine naturali inclinatus eſt affectꝰ ꝑ ꝯcupiſcentiā. ⁊ oꝑatiua debilitata. ⁊ ſic̄comꝑatione fidei ⁊ aliarū virtutū ad potētias recipientes. bene pōt cōcedi. ꝙ habebāt quandā efficatiā in ſtatu illo quam poſt nō habuerūt. vnde bene pōt cōcedi. ꝙẜm hāc comꝑationē fide tūc puriꝰ ⁊ quietiꝰ adherebātprime veritati. nec ꝓpt̓ hoc neceſſe eſt. ꝙ fides ⁊ alie virtutes ẜm ſe ꝯſiderate eſſent tūc maioris efficatie ꝙͣ nūc.Si autē loquamur de viſione fidei. pōt dici. ꝙ qꝛ viſiuainterior nullatenꝰ erat obnubilata luculētior fuit ꝙͣ ſitmō. vnde clara fuit tūc ⁊ ſine enigmate. ⁊ ꝙͣtum ad hocvt vult hugo. fides tūc erat maior ⁊ efficatior. nō tamenvt eſt virtus ſiue habitꝰ virtutis. ¶ Ad aliud quod obijcitur. ꝙ albius ē quod ē nigro imꝑmixtius ⁊cͣ. Dicēdūꝙ efficacia meriti ex pluribꝰ venit .ſ. ex difficultate operis ⁊ promptitudīe volūtatis. ex magnitudīe caritatis.⁊ cōſequēter aliarū virtutū. difficultas enī operis multum valet ad meritū vt in oꝑibus ſuꝑerogatiuis quorūquedā efficaciter diſponūt ad augmentū gratie. ⁊ ꝑ conſequēs ad augmentū meriti. in aliquo autē vt ī martirioaugmentat̉ gr̄a ⁊ meritū. Similiter ꝓmptitudo etiā voluntatis plurimū facit ad meritū. quantucumqꝫ eniꝫ ſitgratia in homine. niſi ſit volūtas gratie cōſentanee. nūꝙ elicit opera meritoria. ⁊ quāto magis volūtas gr̄e ſubiacet ⁊ cōformat̉. tanto fructuoſius homo ī oꝑibus meritorijs exercet̉. ꝓmpta enī volūtate ⁊ hilari oꝑantes.plus merent̉ ꝙͣ illi qui minus ſunt huiuſmōi. ꝓpter hocdicit̉ hilarē datorē diligit deꝰ. ij. Corin. ix. Magnitudocaritatis efficaciſſime facit ad meritū. qꝛ ẜm illius quātitatē attendit̉ remuneratio p̄mij ſubſtātialis. pondusenī amoris. oꝑa meritoria facit eſſe pōderis ⁊ valoris.Ꝙtū ergo ad primā cōditionē .ſ. difficultatem efficatiores ſunt virtutes nūc ꝙͣ tūc fuerūt. nūc enim magis inpugnat̉ ⁊ impugnādo ꝓbatur ⁊ examinat̉ virtus ꝙͣ tūcſicut patet in exercētibus ſe in oꝑibus ſuꝑerogatiuis. ⁊maxime in martiribꝰ ꝙͣtum ad ſcd̓am cōditionē .ſ. ꝓmptitudinē volūtatis efficatioris fuiſſent virtutes in meredo tūc ꝙͣ nūc. quia volūtas tūc cōtinua fuiſſet in bonisoperibꝰ deo placētibus ſine retardatiōe. nūc autem ſiuex fatigatiōe ſiue ex ſurreptiōe frequenter ceſſat a bonisoperibus. ⁊ nociuis intēdit ⁊ inutilibus. tū propter difficultateꝫ ad bonū. tū propter pronitatē ad malū. ¶ Adillud quod obijcit̉. ꝙ meritū magis erat imꝑmixtū ī ſtatu innocētie. ⁊cͣ. Dicēdū. ꝙ hoc eſt ex eo. ꝙ volūtas noneſt ita prompta ⁊ cōſentanea gratie ſicut fuit tūc. propt̓grauitatē carnis cōiuncte ⁊ pronitatē ⁊ cōcupiſcētie cōtracte. poteſt ergo cōcedi. ꝙ ẜm ꝙ efficacia merēdi veītex promptitudine volūtatis. ſic erāt gratuita tūc efficaciora ꝙͣ nūc. ¶ Ad aliud quod obijcitur. ꝙ liberū arbitrium magis obediebat gratie ⁊cͣ. Iaꝫ patet reſponſio.quia dictū eſt. ꝙ ꝙͣtum ad promptitudineꝫ voluntatis.ꝙ idem dicit in re. ꝙ obediētia prompta. libe. arbi. efficatiores erāt tunc virtutes ad merendū ꝙͣ nunc. Ex histamē nō ſequitur. ꝙ gratia ⁊ virtutes erant ẜm ſe maiores ⁊ efficatiores ꝙͣ ſint nūc. ¶ Ad illud quod obijcitur.ꝙ naturalis rectitudo erat tūc magnū expedimentū ⁊cͣ.Iam patet reſpōſio. quia ex illa naturali rectitudīe eratvolūtas prompta ⁊ conſentanea gratie. ⁊ licet ita ſit ꝙefficatiores erant virtutes. nō tamen ex hoc ſequitur. ꝙipſe ẜm ſe ⁊ ſua propria volūtate erant tūc efficatioresꝙͣ ſint nunc. vt ex dictis patet.¶ Queſtio. xcviij. de illuminatione ſcientie primi hominis.

Icto de paſſibilitate primi hominis de prolis propa5one ⁊ de adiutorio gratie. ſequit̉ conſequenter inquirere de illuminatiōe ſciertie. Querit̉ ergo de cognitione ſiue ſciētia primi hominis .ſ. cuiuſmodi ſcientia ſiue cognitionehabuit in primo ſtatu. Et primo de cognitione ꝙͣtū adtempuẜcd̓o ꝙͣtum ad cognoſcibilia.¶ Nembrum primumUerit̉ ergo. vtrū cōditus ſtatim habuit ſciētiam ſiue cognitionē perfectā. an ꝑficiendoſtudio ⁊ diſciplina. ꝑuenit ad illam. Ꝙ prmodo videt̉ ſic. vt habetur ab Aug. ſuGen̄. ad litt. Primus homo perfectus cōditus fuit ẜmcorpus. ⁊ in ea ꝑfectione quā cōpetebat habere in viriletate. ſed multū decuiſſet hominē talis perfectionis ẜmcorpus fuiſſe in tenebris ignorantie ẜm animā. ergo cūnihil exeat īmediate ab optimo cū nota indecētie. relinquitur. ꝙ cōditus fuit perfectus in ſcientia. perfectꝰ dico ea perfectiōe quā requirebat ꝑfectio anime ꝑficiētiscorpus huius. ¶ Itē hugo de ſacra. ſicut quātū pertinead perfectionē ſtature ⁊ etatis humani corporis. primūhominē perfectū factū credimꝰ. ita quoqꝫ ꝙͣtum ad animam qnitionem veritatis ⁊ ſcientiā. eam dūtaxat queprime ꝑfectioni cōgrua fuit perfectā mox conditū accepiſſe putamus. ⁊ ad illam nō ſtudio ⁊ diſciplina aliquaꝑ interualla tēporis ꝓfeciſſe. ſednul ⁊ ſemel ab ipſoſue cōditionis exordio. vna ac ſimplici diuine inſpirationis illuminatiōe illā ꝑcepiſſe. hoc idē habet̉ a magſtro. ij. ſen. xxiij. di. ¶ Cōtra Iob. xxxiij. cōſumpta ē caro mea. Glo. primꝰ homo ante peccatū neqꝫ ſtultus neqꝫ ſapiēs ſ¶ Itē diſtīguit̉ natura angelica ab aīa humana. quia illa creata ē plena formis. hec autē nata eſin corꝑe ꝑfici. vnde facta ē ſicut tabula raſa. Sma adita ē plena cognitiōe ⁊ multitudīeergo videanima eiꝰ nō ſit eiuſdē ſpeciei cū animaalijs. ¶ Itē duplex ē rationalis creatura angelica ⁊ hūana. angelica natura in omnibꝰ eiꝰ ſuppoſitis fuit predita eadē ſiue cōſimili illuſtratiōe ſciētie ⁊ cognitionis inſuo exitu in eſſe. omnes enī angeli in ſui cōditione prediti fuerūt ꝑfectione ſciētie. a ſimili videt̉ de humana creatura. ꝙ in omnibus ſuppoſitis debuit eſſe predita cōſimili illuſtratiōe ſciētie ⁊ cognitiōis. ⁊ ita omnes homines debebāt in orto primo eſſe ſapiētes. ergo cū poſteriade in orto ſuo ſūt ignorātes ⁊ ſtudio ⁊ diſciplina ꝑ temoris interuallū ꝓficiant. videt̉ ꝙ ſimiliter fuit de illo.¶ Reſpōſio. ꝙ adā ab exordio ſue cōditionis ſicut vulthugo. ⁊ magiſter ſen. habebat ſciētie complementū. ⁊ hͦcōuet. tum propter comꝑationē ipſius ad principium ſuū ab ipſo colendū. tū propter comꝑtioneꝫ ad gonus ex ipſo propagādū. tū ꝓpter comꝑationē ipſius adgenus animaliū ab ipſo gubernandū. Prīo ergo ẜm cōparationē ipſius ad ſuū principiuꝫ decuit fieri ſcientiacompletū. Si enī decet deū opera ꝑfecta facere. quātomagis ipnatura decuit facere perfectū. ⁊ ꝙͣtum adeius premiū. ⁊ ꝙͣtū ad eius bene eſſe. ẜm ꝙ exigebat ſtatus nature. qui origo omniū ſiue generis. ⁊ quodāmodoeſt finis omniū. ⁊ quia factus erat ad deū colendum. leges diuinas ſcire debuit. ẜm quarū obſeruationē poſdeo placere. ⁊ ī via morū recte ambulare. Scd̓o ꝑ cōitionē ad genꝰ humanū ex ipſa ꝓpagandū. ſi enī ipſe eoditꝰ ē. vt quaſipater familias in tota domo ꝑadiſterreſtris. ⁊ optime ſedet ſapiētia ⁊ ſciētia in genitoribꝰvt exempla prebeāt poſteris recte ambulādi ⁊ ſequendiſe. indubitāter decēs fuit. vt deus hominē primū totiushumani generis patrē principiū ⁊ ſeminariū ẜm poſſibilitatē nature ⁊ exigentiā eiꝰ facere in cognitiōe perfectū.inimaliū regendum hͨTercio per comꝑatē ad