arbitriū. tūc aūt ē libeꝝ arbitrium informatū. qn̄ eſt iniuſticia rectificatū. hec auteꝫ informatio rectitudinisin ſtatu nature in llitute potentias anime reddidit habiles ad agendum bonum recte. expedite. delectabilit̓⁊ perfecte: ꝓpter conformitatem ⁊ obedientiam naturereſpectit gratie. ſed primus homo in lapſu in culpamſpoliatus fuit gratuitis ⁊ vulneratus in naturalibusexpoliatōneꝫ auteꝫ iſtam ſubſecuta eſt deformatio ⁊ īpotentia ad bonum. ⁊ ex illa vulneratōne effecta ē natura humana infirma. ⁊ ſubſecuta ē difficultas ad bonum. ex hac auteꝫ difficultate ſubſecuta eſt fatigatio ⁊faſtidium in progreſſu in bono ſiue in exercitio bonoꝝoperum. ⁊ ex his oritur quedaꝫ vite imꝑfectio ſiue verſatio in operibꝰ imꝑfectōnis. homo auteꝫ ſic deiectusſiue humana natura ſic lapſa. nō poterat ꝑ ſe reꝑari.nec illa que ſufficiebant ad recte agenduꝫ expedite delectabiliter ⁊ ꝑfecte. in ſtatu nature condite ſufficiebātpoſt lapſum. ſcilꝫ virtutes ſole: ꝓpterea diuine benignitatis largitas habitus multiplices ꝯtulit homī ꝓptermultiplicia incōmoda iam tacta. vt ſic humane nature lapſe defectus releuaret. ita vt ꝑ collatōneꝫ gratie īvirtutibus reformetur ipſa anima. ⁊ efficiant̉ potētiepotentes ad bene ⁊ recte operandū. ꝑ collatiōeꝫ gratiein donis ad expedite operanduꝫ. ꝑ collatōꝫ gratie ī fructibus ad delectabiliter oꝑandum. ꝑ collatōꝫ gratie ībeatitudinibꝰ ad perfecte oꝑandum. a virtutibꝰ .n. eſtaīa potens ad oꝑanduꝫ. ex fructibus delectabilit̓ operandum. ex beatitudinibꝰ ad perfecte oꝑandum. itaꝯtra quadrupliceꝫ oppreſſiōeꝫ ſiue deiectōꝫ que ex cupa habet originem: actor ⁊ reꝑator humane nature qͣprupliceꝫ appoſuit releuationeꝫ. Ex his gͦ patet ꝙ dona fructus ⁊ beatitudines ꝓprie reſpiciūt ſtatum nature lapſe. virtutes auteꝫ ſemꝑ fuerunt neceſſarie. ꝓpterquod nō eſt ſimile de comꝑatione fructuum donoruꝫ ⁊beatitudinū ⁊ ipſaꝝ virtutum. ad ſtatum ante culpaꝫ⁊ poſt ⁊cͣ.¶ Articulus. iij.Dtercium quo querit̉. ſi primus homo poterat illis mereri an̄ lapſum. Ꝙ ſic videt̉.ex puris naturalibus nō poterat quis meireri tūc. vnde aug. in ench̓. ſine gratia nec tūc. i. in primo ſtatu meritum eſſe potuiſſet. gͦ ſi eſſet etiam cū gratia ſiue gratuitis. mereri nō potuiſſet: ſtatus ille fuiſſꝫpeſſimus. cum ſine merito nullus ꝑueniſſet ad gloriā¶ Item gratia ſiue gratuita modo ſunt principiū merendi per ſe loquendo .j. corint̉. xv. non ego ſed gr̄a deimecum. ⁊ fuerunt in ſtatu illo. cum illis mediantibuserat homo gratus deo. vt ex dictis patet. ⁊ illis ſolum.gͦ exiſſens in illis ꝑ illas poterat mereri. ¶ Item gloria eſt remuneratio gratie ſiue merces. Io. j. gratiā ꝓgratia. vbi augꝰ. nonſolum gratiam que plene gratisdatur ſine merito vt fideꝫ que per dilectioneꝫ ꝯꝑatur.ex qua iuſtus viuit: ſꝫ ⁊ pro iſta gratia gloriam .i. beatitudineꝫ eternam. que merces iuſticie dicit̉. gͦ cuꝫ gloria remunerat̉. merito patet ꝙ meritum eſt ex gratia. ⁊hoc eſt quod ſubiungit̉ in glo. aug. predicta. vbi dicit̉.gratia quia merituꝫ ex gratia. ⁊ ita ideꝫ quod priꝰ.¶ Contra. vbi eſt pugna ibi eſt meritum. gͦ vbi maiopugna ibi maius meritum eſt. ⁊ vbi minor minꝰ. ⁊ vbiſulla nullū: ſed in ſtatu illo nulla potuit eſſe pugna. gͦ⁊cͣ. ¶ Itē. ij. thim̄. ij. Nō coronabit̉ niſi qui legittīe certauerit. ſed in primꝰ ſtatu nō erat certamen. gͦ neqꝫ corona. gͦ neqꝫ meritum. ¶ Item ẜm ph̓m. virtus ē circabonum ⁊ difficile. gͦ cum meritū ſit mediante virtute.meritū requirit difficultateꝫ. ſed difficultas nō potuiteſſe in ſtatu illo. gͦ ⁊cͣ. ¶ Item mgr̄. ij. ſen. xxiiij. di. ij. c.dicit. ꝙ adam non meruiſſet ꝯſentiendo temptatiōi. qꝛnullum habebat intus impellens ad malum. gͦ ad hocꝙ ſit ibi meritum. oꝑtet ꝙ ſit impellens ad malū. ⁊ ita

difficultas. gͦ ⁊cͣ. ¶ Iteꝫ ſi adam ſine difficultate potuit mereri. quare nō ſimilit̓ ſancti in patria. ¶ Rn̄ſio.ꝙ gratuita habuerūt efficaciā merendi in ſtatu ante lapſuꝫ. ¶ Ad primū obiectū ꝯtra hͦ .ſ. ꝙ vbi eſt pugna ibiſit meritū ⁊c̄. Dicendū ꝙ lꝫ vbi eſt pugna ibi ē meritū⁊cͣ. nō tn̄ vbi nulla ē pugna nullū eſt meritū: qꝛ meritūeſt ſine pugna. viri .n. ſancti frequēt̉ merent̉ qn̄ in nll̓aſunt pugna. vt qn̄ ſunt in iocūditate ꝯtemplatiōis. Siobijcit̉ de ſtatu .ſ. ꝙ ꝗ eſt extra ſtatū pugnādi ē exͣ ſtatūmerendi. Dicendū ꝙ ſi hoc ſit verū. hoc eſt ſolūmodoin ſtatu nature lapſe. qui nō eſt ſine pugna. quia caroꝯcupiſcit aduerſus ſpiritū ad gal̓. v. aliter fuit in ſtatunature condite. ¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ nō coronat̉⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ duplex eſt corona beatoꝝ. vna que reſpicit premiū ſub̓ale. ⁊ hec rn̄det radici meriti ſiue caritati. Alia que reſpicit premiū accn̄tale ſuꝑadditumſub̓ali. que ꝓprie rn̄det triumpho. ſiue victorie vicioꝝhabite ꝑ conflictū ſiue certamen. ⁊ de hac loquit̉ apl̓s.quod patet ex verbis eius. dicit .n. qui certat in agonnō corona. niſi qui legit. certaue. cum illa corona rn̄dꝫtriumpho habito d̓ vicijs. nō habet̉ niſi poſt legittimūcertamen. nec iſtam obtinuiſſet primus homo gratuitorum merito ſꝫ aliam tm̄. ¶ Ad aliud quod obijcitur.ꝙ virtus eſt circa bonum ⁊ difficile ⁊cͣ. Dicendū ꝙ ſic̄duplex eſt meritum duplex eſt difficultas. eſt .n. meritūdimiſſionis pene. ⁊ eſt meritum glorie. ſic duplex ē difficultas. Uno modo dicit̉ difficile .i. laborioſuꝫ. ⁊ hocmō difficile requirit̉ ad meritū ſatiſfactōnis. Alio mōdicit̉ difficile quod eſt ſupͣ omēs vires nature. ⁊ hͦ mōdifficile requirit̉ ad meritū glorie que eſt ſupͣ naturā.illa gͦ difficultate que requirit̉ ad meritū dimiſſionispene. nō meruiſſet quis ante lapſum. ſꝫ ſolūmodo q̄ eſtin eleuatione alicuius ſupra ꝓpriaꝫ naturā. Uerbumaūt ph̓i dicentis. ꝙ virtus ē circa bo. ⁊ di. intelligiturhabito reſpectu ad ſtatum nature lapſe. nō nature condite. ¶ Ad illud quod dicit magr̄. ꝙ primꝰ homo nonmeruiſſet nō ꝯſentiendo temptatōni. quia nō habuit īpellens ⁊cͣ. Dicendū ꝙ quidam dicūt. ꝙ magr̄ intellexit de merito dimiſſionis pene. ſꝫ quia merituꝫ dimiſſinis pene eſſe nō poterat. dūmodo eſſet ſtatus ille. videtur ꝙ hec rn̄ſio ſit imꝑtinēs ad ꝓpoſitum. ꝓpter hͦ alit̓pōt dici. ſcꝫ ꝙ eſt meritoriū quantū eſt de genere oꝑis⁊ eſt meritoriū qͣntuꝫ eſt ex radice caritatis. Meritoriū de genere oꝑis dicit̉ qd̓ eſt meritoriū eo ꝙ eſt opusvirtutis de ſe. hoc aūt arduū ⁊ difficile. Alio mō dicit̉meritoriū om̄e opus quodcūqꝫ ſit. dum tn̄ ex radice caritatis ꝓcedit. vult gͦ magr̄ dicere. ꝙ in reſiſtēdo temptationi ade non fuiſſet meritum ſi nō habuiſſet grāꝫ.nec primo modo nec ſecundo. Si v̓o reſtitiſſet ex caritate. meritorium fuiſſet ſecūdo modo. nō primo: in nobis auteꝫ ſemꝑ eſt meritorium vel vtroqꝫ mō vel ſalteꝫaltero. ſcꝫ ꝓpter difficultateꝫ ad bonum ⁊ pronitatemad malū. ¶ Ad vltimū dd̓m. ꝙ non eſt ſimile de ſct̄is.quia iam non ſunt in ſtatu merendi. adam aūt erat inſtatu viatoris. ⁊ ita pꝫ ꝙ n̄ ē ſil̓e.¶ Articulus quartus¶Dquartum quo queritur. vtꝝ gͣtuita erātefficaciora ante lapſum ꝙͣ poſt. Ꝙ ſic videtur. nobiliori perfectibili nobilior debeturperfectio. quia ergo homo in ſtatu innocentie multonobilior erat ꝙͣ nunc. multo nobiliora habebat gratuita. ¶ Item habitus cognitiue nobilior eſt ⁊ melior tūcꝙͣ nunc. cognitio ergo maior erat et perfectior. inflictaeſt enim homini ignorantia propter culpam primoruꝫparentum: ſed ſi cognitio fuit perfectior. ⁊ dilectio ſimiliter. ẜm illud Auguſtini. Quantum cognolcis.tantum diligis. ſed ẜm quantitatem caritatis ſiue dilectionis ſunt gratuita efficaciora. ergo ⁊cͣ. ¶ Itemfides ex ſtatu illo vt ex verbis Hugonis patet. ma-