Queſtio.xcvij.

illud quod obiyſenſitiua ⁊ vegetatiua pn̄t ī ſuasꝑꝑatōnes ⁊cͣ. dd̓m ꝙ he virtutes p̄n̄t in oꝑatōnes velꝯbiecta ſine ſuꝑaddito nature. qꝛ ſue oꝑationes vilesſunt. ⁊ obiecta eorū ipſis virtutibꝰ multo ignobiliora.ſꝫ tamnobilis eſt intellectus vt habeat actōꝫ tam nobilem ⁊ obiectu tamnobile vt ſupra ip̄m ſint. qꝛ gͦ actionature eſt in inferioribꝰ ſe. p̄n̄t ī ea ſine adiutorio. ſedja actio intellectus eſt in eo quod eſt ſupra ſe. nō pōt īam ſine adiutorio ſuꝑioris. Sed ſi querit̉. qūo operamiſericordie. vt dare elemoſina ⁊ hmoī que ſunt in ꝓximū ⁊ ita ſibi equales: ſunt actōnes in aliꝗd ſuꝑius intellectu. Rn̄ſio. ip̄m dare manu. nō eſt opus meritoriūex ſe. ſꝫ rōne amoris ꝓximi. ⁊ illud nō eſt meritoriū niſi ex amore dei. ⁊ ita omīs actio meritoria hꝫ ꝙ ſit meritoria ex eo ꝙ eſt in aliꝗd ſupra nos¶ Queſtio. xcvij. de gratiaſuperadditaHeſitum eſt ſuprade gratia data in ꝯditiōe. ſequit̉ inꝗrde gratia ſuꝑaddita. Primo gͦ queret̉ſi primꝰ homo habuit gratiā ⁊ virtutem an̄ lapſuꝫ. Secundo de quantitate gratie ⁊ virtutum.¶ Nembrū primumUerit̉ gͦ. vtꝝ habuit grām ⁊ virtuteꝫ an̄lapſum. Ꝙ ſic videt̉ Luc̄. x. qui etiā expoliauer̄t eū ⁊ plagis impoſitis ⁊cͣ. ⁊ exponūt ſancti ⁊ glo. ꝙ expoliauerūt eumgratuitis ⁊ vulnerauerūt eū in naturalibꝰ: gͦ ſi hͦ intelligit̉ in primo hoīe. primꝰ homo nō tm̄ habuit naturāIlia ẜetiā gratuita an̄ peccatū. ¶ Iteꝫ Bern̄. cuꝫ videret patreꝫ nr̄m hoīm emulus. caritate circundatum ⁊om̄i virtute veſtitū. ⁊ hoc accepiſſe terrenuꝫ hoīeꝫ qd̓ipſe ꝑ ſuꝑbiam amiſit. inuidit inſanabilis homicida.Ex hoc gͦ pꝫ ꝙ primus homo ⁊ caritateꝫ hēbat ⁊ oēmvirtuteꝫ. ¶ Item adam recepit mandatū diſcipline. ſꝫſi illud mādatū ſeruaſſet: abſqꝫ gratia meruiſſet. ſi igit̉illud mandatū datū erat ſibi in meritū obediētie. videtur ꝙ deus nō dederit ſibi in preceptū pret̉ gratie adiutoriū. alioꝗn dediſſet ei in malū. qd̓ nullo mō decet facere deū. Iteꝫ hͦ habet̉ a magr̄o ſen. ij. li. di. xxix. Preterea queri ſolet. vbi ad hͦ on̄dendū introducūt̉ pluresaucͣtes. ¶ Contra. deus ſciebat ip̄m ſtatim eē lapſuꝝ.gͦ ſciebat ꝙ illud gratie donū in nullo eēt vtile ſibi: ſedpotius eēt ſibi in nocumētū. ſi gͦ ſapiens artifex non dꝫaliquid fruſtra facere. vel etiā ꝙ vertat̉ in oꝑis ſui dānum ⁊ nocumentū. videt̉ ꝙ n̄ dederit illi gratiā. ¶ Itēadam qꝛ iuſticiā originaleꝫ habuit. qn̄ peccauit ⁊ volūtarie ꝑdidit nūꝙͣ eam recuꝑauit. gͦ patet rn̄ſio ſi habuiſſet donuꝫ gratie gratumfacientis: nec ip̄e nec aliquispoſterioꝝ eius gratiā recuꝑaſſet. ſi gͦ gratiaꝫ gratū facientē ipſe recuꝑauit. videt̉ ꝙ ante lapſum eam nō habuit. ¶ Item adam habebat optima naturalia ⁊ nullāhabebat pronitatē ad malū nec difficultateꝫ ad bonū.gͦ ſi caritatē ⁊ gratiā habuiſſet: totalit̓ deo adheſiſſꝫ. gͦnūqͣ in peccatū cecidiſſet: ſꝫ ꝯſtat ꝙ cecidit. gͦ gratia an̄lapſuꝫ nō habuit. ¶ Preterea. exquo habebat optimanaturalia gratia oppoſita ferebat̉ totalit̓ in deuꝫ. ⁊ itaeēt ꝯfirmatus ſicut erāt angeli. ¶ Iteꝫ lucifer nō habuit gratiā gratūfacientē. ſi gͦ adam gr̄am gratū faciētemhabuit ⁊ de illa cecidit: gͦ de altiori gradu cecidit ꝙͣ angelus. gͦ videt̉ ꝙ peccatū eius fuit incurabiliꝰ ꝙͣ pct̄mangelicū. ſi gͦ hͦ conſtat eē falſuꝫ. an̄ peccatū nō habuitgratie donū. ¶ Itē prius debet aliꝗs ꝓbari ꝙͣ ī amicūaſſumi. hoc nonſolū eſt verū ī amicitia hūana. veꝝetiāin amicitia dīna. vn̄ dicit̉ heb̓. viij. Abrahaꝫ pater veſter temptatus eſt. ⁊ ꝑ multas tribulatōes ꝓbatus dei

amicus factus eſt: ſnullus hꝫ dei gratiā qn̄ habeatdei amicitiā. videt̉ ꝙ an̄ temptatōeꝫ adaꝫ nō habueritgr̄am. ſꝫ ſtatim poſt temptatōꝫ peccauit. gͦ nō hūit grāꝫan̄ lapſuꝫ. ¶ Rn̄dendū. ad predictoꝝ intelligētiā ē notandū. ꝙ circa hͦ duplex ꝯſueuit eē opinio. quidā .n. dicere voluerūt. ꝙ adaꝫ nō habuit gr̄am gratūfacienteꝫꝓ eo ꝙ nō videt̉ credibile ꝙ lapſus eēt ſi adiutoriū habuiſſet. Ad aucͣtes ⁊ rōnes rn̄dent dicētes. ꝙ adā habuit multas gratias gratiſdatas. ⁊ naturā habuit valde bonā: ⁊ ꝓpterea ſancti vident̉ aliqn̄ dicere ip̄m habuiſſe gratuita an̄ lapſum: nō qꝛ habuit donū gratie gͣtumfaciētis. ſꝫ donum gratie gratiſdate. ⁊ ꝑ illud potrat temptatōni reſiſtere. ⁊ ad gratiā gratū facienteꝫ ſediſponere. Sꝫ qm̄ aucͣtes ſanctoꝝ vident̉ dice̓ de gratia gratumfaciente. ſicut patet ex obiectis. ⁊ huic etiāſona videt̉ ſacre ſcripture aucͣtas ⁊ rōis ꝓbabilitasIdeo eſt alia opinio ⁊ cōmunior ⁊ verior ⁊ ꝓbabilior.quā ⁊ magr̄ ſen. ſuſtinet .ſ. ꝙ adam ante lapſum gramgratum faciēteꝫ habuit. ꝑ quam nonſolum malo reſiſtere fꝫetiaꝫ in bono ꝓficere potuit. ⁊ illa gratia adiu̓tus: ita bene meruiſſet mandatū dn̄i obſeruādo. ſicutdemeruit tranſgrediendo. Hanc igit̉ opinionē ſuſtinedo. ꝯcedere poſſumꝰ ratōnes que ad primā ꝑteꝫ inducunt̉. ¶ Ad illud qd̓ obijcit̉. ꝙ deꝰ ſciebat ſtatī ip̄m celapſuꝝ. dd̓m ꝙ ꝓpter hͦ nō debuit amittere donū gratieſibi date duplici rōne. Primo quidē. qꝛ ſimul cuꝫ hocpreſciebat: quod bonū debebat de lapſu eius elice. Secūdo v̓o qꝛ deus ꝯferendo grām nō attendit futura peccata: ſꝫ ydoneitateꝫ pn̄teꝫ ad grāꝫ. ſicut patet cū cōfertgrām in temꝑe preſcitis. ⁊ eis quos ab eterno ꝓbauit⁊ in vtroqꝫ eoꝝ ꝯmendat̉ dei largitas ⁊ ſapiētia. ⁊ arguit̉ homīs ingratitudo ⁊ ſtulticia. in hoc ꝙ a tambenefico ⁊ tam benigno ſe auertit ſine cauſa. ¶ Ad alid̓quod obijcit̉. ꝙ nō potuit recuꝑare originaleꝫ inſticiāquā habuit qn̄ peccauit. dd̓m ꝙ hec nō eſt tota rō .ſ. ꝙvoluntarie amiſit iuſticiā illā: ſꝫ ſimul cū hͦ facit. qꝛ iuſticia originalis nō tm̄ reſpiciebat voluntatē deliberatiuā. ſꝫetiaꝫ reſpiciebat ipſaꝫ naturā inſtitutā. gr̄a aūreſpicit ipſaꝫ voluntatē liberā vt eſt libera. ⁊ qm̄ volūtas defacili vertit̉ ⁊ reuertit̉. natura aūt cū corruptiōenō ſic defacili releuat̉. hinc eſt ꝙ magis pōt recuperarigratia ꝙͣ prima iuſticia. ꝙͣuis vtraqꝫ fuerit ꝑ peccatuꝫamiſſa. ſꝫ nō defacili dico: quia nō an̄ nature reꝑatō¶ Ad huiꝰ euidentiā nota. ꝙ deus cōdidit duas creturas viciſſitudinarie inuertibiles. ſcꝫ nobiliſſimaꝫ.angelicā. ⁊ viliſſimā .i. irrōnaleꝫ. inuertibilitas aūt hſue atteſtat̉ nobilitati. illius ſue vilitati: mediā creaturā .ſ. hoīeꝫ. qui ẜm aliquid eſt rōnalis ẜm aliꝗd irrōnalis: fecit deus vertibilē. angelicā naturā fecit deꝰ taleꝫ.ꝙ ad quod ſe ꝯuerteret illi inuertibilit̓ adhereret. irrōnaleꝫ fecit talē. ꝙ qͣntū eſſet de ſua natura ſibi inhereret nec aliquid ſupra ſe nec niſi ꝓpter ſe appeteret: hominē aūt fecit deus vertibileꝫ viciſſitudinarie ꝙͣtuꝫ adlibeꝝ arbitriū. ſiue ꝙͣtum ad ꝑtem rōnaleꝫ. inuertibilem de ſua natura ꝙͣtum ad ꝑteꝫ irrōnaleꝫ. ꝑs aūt rōnalis dūmodo ꝑ obedientiā ſuberat dn̄io ſui ꝯditoris.ꝑti irrōnali dn̄abat̉. vn̄ augꝰ. xiiij. de ciui. dei. ca. xv. i.ꝑadiſo .n. etiāſi nō omīa poterat an̄ pct̄m. ꝗcquid tn̄poterat n̄ volebat. ⁊ ideo poterat oīa que volebat. Snolens ſubeſſe dn̄io ſui ſuꝑioris d̓um amiſit ſui infirioris. vn̄ aug. eodē. deniqꝫ vt breuit̓ dicat̉ in illiꝰ pct̄ipena ꝗd inob̓ie niſi inob̓ia retributa ē? Nā q̄ ē homalia miſeria. niſi aduerſus eūipſuꝫ inob̓ia eiuſip̄iꝰ. vqm̄ noluit qd̓ potuit. qd̓ quideꝫ nō pōt velit. ꝗs .n. enmerat qm̄ ml̓ta q̄ n̄ pōt velit. dūſe .i. volūtatiipſe animꝰ eius ⁊ eo inferin̄ obtēnāqꝫ inuito ⁊ animꝰ plurimūqꝫ turbat̉caro doveteraſcit ⁊ morit̉. ⁊ ꝗcꝗd alid̓ patimur qd̓ n̄ pateminuiti: ſi volūtati nr̄e nr̄a nat̉tqꝫ ex oībꝰ ꝑtbus obediret. irrōnal̓at̄a ⁊ maxī-