tia que aīam ad deum erigat ⁊ a malo auertat. ꝓpterꝯcupiſcentiam qua ipſa anima corrupta immoderateꝯcupiſcendo concupiſcibilibꝰ adheret. neceſſaria ē gratia que eternoꝝ ſaporem inducit. ⁊ ſic vehementiaꝫ cōcupiſcentie diminuat. Sic gͦ multiplex neceſſitas ī ſtatu nature lapſe ꝯcurrit. ꝓpter quam neceſſaria eſt gratia. duplex aūt ꝯcurrit in ſtatu nature inſtitute. vt tactū eſt. ⁊ hoc innuit magr̄ in ſen. ij. li. di. xxix. dicens. ꝙhomo indigebat gratia oꝑante ⁊ cooꝑante in primoſtatu. lꝫ nō ẜm omēꝫ modū oꝑantis. ¶ Ad illud quodobijcit̉ in ꝯtrariuꝫ per illud verbū dam̄. quod dicit̉. ꝙfecit primū hoīeꝫ virtuoſum ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc ſic intelligit̉. nō quia deus illuꝫ in ſui conditōne fecerit virtuoſum: ſed quia tunc aptum ⁊ quodāmodo diſpoſituꝫad hoc fecerit. qd̓ non longopoſt temꝑe ꝯpleuit. ¶ Adillud quod obijcit̉ poſtea. ꝙ in electiōe ſua habebat poteſtateꝫ manere ⁊ proficere in bono ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ hͦnō intelligit̉. quia ſtatim conditus poterat ꝓficere. ſcꝫex datis ſibi in conditōne. ſed quia ſtare poterat. ⁊ ſtādo peruenire ad ſtatum quo poſſet proficere in bono.Uel poteſt aliter dici. ꝙ ſi proficere dicitur in meritoglorie ẜm ꝙ aliquis magis ⁊ minus meretur. ſic adaꝫproficere non poterat ex acceptis a creatione niſi daetur ei gr̄atia gratum faciens. Poteſt alio modo profectus nomīari largius. vt profectus dicatur reſpectuquorūcunqꝫ. ⁊ ſic adam ſine gratia gratum faciēte poterat proficere in cognitiōe accepta ⁊ in amore naturali. ⁊ in hmoi. ⁊ ſic intelligit verbum dam̄. loquit̉ enī deprofectu ſecūdo modo. Uel poteſt dici. ꝙ ſi intelligiturprimo modo .i. de profectu ī merito. non intelligit illd̓abſolute: ſed cum eo quod additur cum dicit. fecit homineꝫ potenteꝫ proficere per diuinam cooꝑatōeꝫ queeſt mediante gratia. ¶ Ad illud quod dicit augꝰ. quisneſciat ita factum primū homineꝫ ⁊cͣ. hoc non intelligitur ꝙ liberum arbitrium in eo poterat in opus meriorium. ſed quia erat tunc in poſſibilitate quadam adrecte viuendum. ⁊ in quadam capacitate gratie. quianihil erat in illo repugnans gratie. ¶ Ad illud qd̓ dicit dama. ꝙ manentes in eo quod eſt ẜm naturā ī virtute ſumus ⁊cͣ. Dicendū ꝙ illo verbo non intelligiturꝙ nature integre fuit ſtatim addita virtus. ita vt haberent primi parentes ſtatim cum natura virtuteꝫ gratūitam: ſed quia ſtantibꝰ ⁊ manentibus ī natura integraſuꝑaddita fuit virtus. non .n. dicit exiſtentes in eo qd̓eſt ẜm naturam in virtute ſumus ſed manentes. mane̓enim dicit moram ſuper eſſe. ¶ Ad illud quod obijcit̉.ꝙ perfecta ſunt dei opera ⁊cͣ. Dicendū ꝙ eſt ꝑfectio ꝙͣtum ad eſſe primuꝫ. ⁊ eſt ꝑfectio ꝙͣtuꝫ ad eſſe ſecūduꝫ.Perfectio ꝙͣtum ad eſſe ſecūdum duplex ē. quedam .n.eſt que hꝫ ortum a ꝑfectōne ẜm eſſe primū. ſicut illa ꝑfectio que attendit̉ in accn̄tibꝰ que oriunt̉ ex prīcipijsſubiecti. Eſt alia ꝑfectio ꝙͣtum ad eſſe ſecūduꝫ. que nōcauſat̉ a ꝑfectōne ẜm eſſe primū: ſed potius eſt ſuꝑ illud. ſicut eſt ꝑfectio in eſſe gratuito vel glorioſo. qͥ ꝗdēeſt in nobis: nō ex nobis. ſed ex deo. Cum gͦ dicit̉ ꝙ ꝑfecta ſunt dei opera. hoc intelligit̉ ꝙͣtum ad eſſe primū ⁊ꝙͣtum ad eſſe ſecūdum quod cauſat̉ ab illo: ꝙͣtuꝫ auteꝫad illud eſſe ſecūdum quod nō cauſat̉ a ꝑfectōne ẜm eēprimū. veritateꝫ nō hꝫ: nō .n. fecit deus omēs bonos. ſꝫillos ſolos beatificauit quos predeſtinauit conformesfieri imagini filij ſui. Ro. viij. hoc enī diſpoſuit dare ꝑmerita tanꝙͣ bonū laudabile. ⁊ rō hꝰ aſſignata fuit. s.¶ Ad illud quod obijcit̉. ꝙ alie creature pn̄t ꝑueīre adfineꝫ ad queꝫ ſunt ꝑ virtutē nature. Dicendū ꝙ nō ē ſimile. quia finis creature rōnalis eſt ſummū bonū qd̓ ēſupra oēm naturā: finis d̓o aliaꝝ creaturaꝝ eſt bonumcreatum quod eſt infra terminos nature. ideo creatura rōnalis magis indiget bono gratie vt poſſit ꝑueīrein ſuū fineꝫ ꝙͣ alie creature. ¶ Ad illud quod obijciturꝙ natura nō deficit in neceſſarijs. iam pꝫ rn̄ſio ex p̄di-

ctis. hoc intelligitur de neceſſarijs que quideꝫ attendūtur ꝙͣtum ad eſſe primum. vel ꝙͣtum ad eſſe ſecundum.quod creatur ex principijs nature. Ꝙtum v̓o ad illudeſſe ſecundum quod ſupra naturam eſt. neceſſe eſt naturam deficere. ⁊ tale eſt eſſe gratuitum ⁊ glorioſuꝫ. ex hͦtamen nullum fit nature preiudicium: quia deus defectum nature ſupplet ⁊ ſemꝑ preſto eſt. cum ſe offert tempus ⁊ locus complere ⁊ dare quod natura nō poterat.¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙ circumſcripta gratia ſeruando mandata vtrum mereretur ⁊cͣ. Dicenduꝫ ꝙ mereretur. quia diſponeret ſe ad gratiam quam deus daret illi. meretur dico de congruo: quia nihil meret̉ decondigno ſiue gratia. ⁊ ita bona illa ex conſequēti remunerarentur in gloria. ¶ Ad illud quod obijcitur. ꝙprior eſt comꝑatio ad finem ⁊cͣ. Dicendum ꝙ prius dicitur dupliciter. vel prius eſt .i. eſſentialius. vel priusid eſt efficacius. prior eſt comꝑatio ad finem .i. eſſentialior. quia tanꝙͣ ad vltimuꝫ: ſed non prior .i. efficatiorimmo efficacior ꝙͣtum ad ea que ſunt ad finem. qꝛ minora ſunt. ⁊ ideo magis poteſt in illa. gͦ ſi inferat pōt īhoc. gͦ in finem. fit fallacia conſequētis. ſicut ſi inferatur. poteſt in minus. ergo poteſt in maius. Poteſt tamen ⁊ aliter dici. ꝙ comꝑatio ad finem prior eſt ẜm ītentioneꝫ: ſed ad ea que ſunt ad finem prior eſt ẜm rē.⁊ ideo nō valet. ¶ Ad aliud iam patet reſponſio. ꝙ ꝙͣuis liberum arbitriū eſſentialius comꝑetur ad bonū.non tamen ita efficatius. quia facilius eſt facere malum ꝙͣ bonum. quia hoc poteſt de ſua natura que eſt exnihilo: aliud non poteſt ſine adiutorio. ¶ Ad illud qd̓obijcitur. ꝙ affectus eius non fuit rectus. quia potuitin malum non in bonum. Dicendum ꝙ non ſequit̉. ꝗaſicut poterat de ſe cadere. ſimilit̓ poterat ⁊ ſtare. ſi autnō potuiſſet ſtare. ſequeret̉ ꝙ non eſſet conditus in rectitudine: ſꝫ quia ſtare potuit. neqꝫ habuit ꝗd motiuuꝫvel inclinatiuū ad lapſuꝫ. rectus fuit. ¶ Ad illd̓ quodobijcit̉. ꝙ virtus que ſufficit ſine difficultate ad tenendū lapideꝫ ſurſuꝫ pōt eundē leuare ſurſuꝫ aut deorſumſiue ad locū eminētiorē loco illo in quo tenet̉. ſimiliterprimus hō qui ſine difficultate poterat ſtare in innoce̓tia ſua. poterat ea virtute qua poterat ſtare eleuare ſeꝓficiendo ad ſtatum altioreꝫ. Dicenduꝫ ꝙ ſicut ex dictis patet. poterat ſe eleuare aliqͣntulū ꝓficiendum. vtad ea que poterat natura attingere: nō tn̄ poterat ꝓficere ad ſtatū ꝗ erat ſupra naturā .i. ſtatū merendi vitāeternā. ſicut ille qui pōt tenere ſine difficultate lapidēſurſum. pōt illum altius eleuare: ſꝫ non pōt eleuare adlocum reſpectu cuiꝰ eſt virtus ſua improportōnabilisvt ad circulū ſolarē vel celum. ¶ Ad aliud qd̓ obijciturẜm Pelagiū. Dicendū ꝙ nō hꝫ locum in ꝓpoſito. ꝗa īillo ſtatu de quo hic loquit̉. poterat eſſe nulla difficultas neqꝫ oꝑatio laborioſa. vnde gen̄. ij. poſuit eum ī paradiſuꝫ voluptatis vt oꝑaret̉ ⁊cͣ. ſuꝑ quod dicit augꝰ.viij. ſuꝑ gen̄. ad lr̄am. credibile eſt hoīeꝫ in ꝑadiſo poſitum vt oꝑaretur. non laborioſe ſed delicioſe. nec etiamin ſtatu lapſus qui plus laborat in ſeruitio dei plꝰ meret̉ premij. niſi forte plus diminutiōis pene: ſed ꝗ pluslaborat ex amore dei maiore. nō ſui vel alterius: plꝰ p̄mij meretur. ſed cum dico ex amore dei. dico gratiam.ſine qua meritorie deo non ſeruitur. ¶ Ad illud quodobijcitur. ꝙ ſeruitia quantomagis indebita ⁊cͣ. Dicendū ꝙ hoc intelligit̉ dupliciter. Seruitia magis indebita ſcꝫ vel quia is qui ſeruit minus tenet̉ ſeruire ꝙͣ aliꝰvel lꝫ magis teneat̉ ꝙͣ alius. tn̄ liberius ſeruit. quia n̄reſpicit ad debitū quo tenet̉. ſꝫ magis ad bonitateꝫ deicui ſeruit. hoc vltimo modo intellecta aucͣtas aug. veraeſt. ſed ſic minor eſt falſa. ¶ Ad illud quod obijcit̉ ꝑ ſimile ſumptuꝫ a rege terreno. Dicendum ꝙ nemo meret̉ grāꝫ regis terreni ex ſolis naturalibꝰ. niſi inq tumiilla naturalia ſunt gͣta ei. ſil̓r nec regis celeſtis: ſꝫ gͦtaei eſſe n̄ pn̄t. niſi ip̄e ꝯtulerit grāꝫ. qͣ grata fiant. ¶ Ad