Queſtio.xcvj.

perfectionem vniuerſi ſpectare creaturam talem. quodpatet ꝑ hoc. ꝙ qn̄ vniuerſum erit in vltima completionetunc erit creatura talis gͦ ⁊cͣ. ¶ Item honeſtum ꝓpria virtute allicit. gͦ magis honeſtū magis allicit. gͦ ſumme honeſtum ſumme allicit. ⁊ infinitum infinite: gͦ cum pͥmushomo conditus fuit in noticia ⁊ amore ſummi boni. dic̄eī Boe. ꝙ amor ⁊ noticia ſummi boni natural̓r ſunt inſita humane anime. ex qͦ ſeꝗt̉. ꝙ ſi fuit illo bono allectꝰ.ſumme fuit allectꝰ illo ꝙ ē ſumme honeſtus. nihil tale v̓tibile eſt ab eo gͦ ⁊cͣ. ¶ Item pͥmus homo cōditus fuit ẜmanimam in eſſe naturali ꝯmuni. ⁊ rectitudine ſiue iuſticia naturali. rōne qͣ conditus erat ex nihilo. fuit impoſbilitate qͣdam ⁊ ad non eſſe ꝙͣtum ad eſſe naturale ſi ſibieſſet relictus. ⁊ ſimil̓r ad non eſſe ꝙͣtum ad eſſe naturalisiuſticie. ſꝫ in vtroqꝫ eſſe ꝯẜuabat̉ ꝑ influentiam v̓tutis diuine. ſꝫ melius ⁊ magis acceptum fuit deo eſſe naturalisrectitudinis ſine iuſticie ꝙͣ eſſe nature ſimplicit̓. ⁊ qͣntoaliꝗd eſt nobilius ⁊ magis acceptum deo. magis decet illum in ſtatu illo influendo v̓tutem illi conẜuare. gͦ ſi ꝯtinua influentia v̓tutis anime pͥmi hominis inuertibilisfuit ꝙͣtum ad eē nature. multo fortius videt̉ ꝙ fuit inuertibilis ꝙͣtum ad eſſe naturalis iuſticie. ¶ Item hͦ etiamvidet̉ ꝑ diuinam bonitatem. vt em̄ dic̄ Dyo. Optimi eſtoptima adducere. ſꝫ melior eſt natura rōnalis q̄ non pōtpeccare ꝙͣ que poteſt. cum gͦ conueniat optimum .ſ. deuꝫoptima ꝓducere. ſꝫ ẜm ꝙ conuenit ſibi adduxit naturaꝫrōnalem .ſ. hominem pͥmum impotentem peccare. ⁊ itainuertibilem ad peccandum. hoc idem videt̉ ꝑ liberalitatem ipſius. liberalis em̄ ē ⁊ maxime conferentis ex mera gr̄a. ſtatim dare indigenti. quod intēdit. ad quod hortat diuina ſapientia Prouerbioꝝ. iij. Ne dicas amicotuo vade ⁊ reuertere ⁊ cras dabo tibi. cum ſtatim poſſisdare. mora em̄ in dando gratiam dantis denigrat. ſꝫ conſtat ꝙ deus intendebat facere primum hominem aliquādo inuertibilem. gͦ videt̉ ꝙ ſtatim fecit eum talem. ¶ Itm̄idem videt̉ ꝑ diuinam ſapientiam q̄ ſumma eſt. maiorisc̄ ſcientie eſt ſcire malum precauere. ꝙͣ malo facto remedium adhibe̓. melius em̄ ꝓuidet ſibi ⁊ alij qui precauetne in malum incidat. ꝙͣ qui poſt caſum remedium adhibet. gͦ ſi diuina ſapientia maxime manifeſtanda erat inhominis conditione. videtur ꝙ talem debuit eum feciſſe⁊ tanta cautela ipſum munuiſſe. ꝙ non poſſet inciderein eum. ¶ Item idem videtur ꝑ diuinam potentiaꝫ. quiaex eo ꝙ infinita eſt. influit vnicuiqꝫ quantum poteſt capere. videtur enim eo ꝙ diuina potentia indiuiſibilis eſt īſe. ⁊ cum hoc infinita. non minus influere in dando ꝙͣ ſitcreatura capax in accipiendo. ſed primus homo fuit capax inuertibilitatis. gͦ ⁊cͣ. ¶ Contra. gloria eſt bonumlaudabile. ſed nullus eſt laudabilis in eo quod habet. niſi habeat illud ꝑ merita. ergo ſi deus fecit hominem adhoc vt ꝑueniret ad ſtatum glorie ⁊ premij. videtur ꝙ debuit etiam facere hominem in ſtatu meriti. ſed ſtatꝰ meriti ⁊ premij ſunt diſtincti ſicut ſtatus vie ⁊ patrie ẜm legem communem. ergo ⁊ dona vie ⁊ patrie. ſi ergo hr̄e impoſſibilitatem ad peccandum hoc ſpectat ad ſecuritateꝫbeatitudinis. videt̉ ꝙ a principio non debuit homini dari. ¶ Item vniuerſum ex oppoſitione mali ad bonum decorat̉ quaſi ꝗbuſdam anthitētis ſicut dicit Augꝰ. ⁊ ſapiens innuit Ecc̄i. xxxiij. contra bonum malum ⁊cͣ. Si gͦdeus vniuerſum debuit venuſtare ⁊ decorare. videtur ꝙhunc decorem vniuerſo nō debuit auferre. ſꝫ ſi feciſſet hominem inuertibilem. iam hoc decor non eſſet. gͦ ⁊cͣ. ¶ Itēhoc idem videt̉. quia deus vniuerſum fecit ad ſuipſiusmanifeſtationem. ⁊ ſicut deus eſt ſumme potens ⁊ ſapiens. ſic eſt ſumme iuſtus ⁊ miſericors. ergo tale debuit facere vniuerſum in quo manifeſtaret̉ eius ſumma iuſticia⁊ ſumma miſcd̓ia. ſꝫ ſumma iuſticia non manifeſtat̉ niſiin ſeueritate punitionis maloꝝ. ſumma miſcd̓ia nō manifeſtat̉ ꝑfecte niſi in liberatione miſeroꝝ ⁊ remiſſione

delictorum. Hec autem non poſſent eſſe niſi rationaliscreatura facta eſſet in ſtatu in quo poſſet peccare. ergodiuina iuſticia ⁊ miſericordia exigebat hominem vertibilem fieri. ¶ Reſponſio vt ex p̄dictis patet. deꝰ creaturas ⁊ maxime rationales condidit ⁊ etiam modum. ⁊ qͣlitatem in conditione conuenient̓ obſeruauit. ad ſui magnificentiam declarandam ⁊ creature rationalis vtilitatem. Nota ergo ꝙ etſi diuina oꝑatio non indigeat approbatōe. ꝓ eo ꝙ ꝗcꝗd deꝰ facit optime facit. verū tn̄ adexcitandam deuotionem in mentibꝰ fidelium. ⁊ compeſcendam rabiem in ore blaſphemantium ⁊ deum in ſuisoꝑbꝰ inculpantium. multiplex poteſt aſſignari ratio qꝛdeus fecit hominē vertibilem in malum. ¶ Una eſt manifeſtatio diuine potentie. voluit em̄ deus oſtendere homini ꝙ ſicut ſine eo factus non erat. ita nec ſine ipſo ꝑſiſte̓poterat. vt ergo homo noſceret ꝙ diuinum poſſe non ſolummodo eſt omnis potentie cauſatiuum ſed etiam omnis potentie conẜuatiuum. ⁊ ꝙ ille ſolus eſt indefectibilis ⁊ inuertibilis. ideo placuit ſibi creaturam rationalēfacere vertibilem. nec ipſaꝫ confirmare in bono quouſqꝫilli conſtaret ꝙ ipſe ſolus eſt in quo non cadit non poſſe¶ Secunda rō eſt manifeſtatō diuine ſapīe que on̄dit̉ extribꝰ .ſ. ex ordine maloꝝ cum bonis ſiue ad bonum v̓tutis ad actum ꝓprium meriti. ad p̄mium. ex v̓tibilitate eīhominis in malum. qd̓ ꝗdem malum deus ordinat cumbonis ⁊ ex qͦ bonum elicit. diuina ſapientia manifeſtat̉.maioris em̄ ſapientie eſt ſcire ordinare bona cum malis⁊ elicere bonum ex malis. ꝙͣ ordinare ſolummodo bonacum bonis ⁊ ex bonis elicere bona. ⁊ ideo cum non decētdeum face̓ mala. debuit talem face̓ creaturam q̄ poſſet inoꝑando defice̓ ⁊ malum committe̓. vt deus mala illa ordinando ſuam ſapīam declararet. Dic̄ em̄ Aug. xj. de ciui.dei. xviij. c. neqꝫ deus vllum nō dico angeloꝝ ſꝫ vel hoīmcrearet quem malum futuꝝ eſſe p̄ſciſſet niſi pariter noſſꝫꝗbꝰ eos bonoꝝ vſibꝰ ꝯmodaret. On̄deret̉ et̄ diuina ſapientia ex ordine v̓tutis ad actum ꝓprium. ſic eī diuina ꝓuidentia omnes res adminiſtrat. vt eas agere ꝓprijs motibꝰ ſinat. ⁊ ideo hominem condidit in libertate arbitrij⁊ in manu conſilij ſui reliquit. hoc enim competebat regimini diuine ſapīe in ꝯẜuatione ordinis. ꝗ attendit̉ excomꝑatione v̓tutis ad actum ꝓprium. Oſiendit̉ etiam exordine qui attendit̉ ex comparatione meriti ad p̄mium.quia nemo dignus eſt coronari niſi qui legittime certauerit. ij. Thi. ij. Ideo decuit diuinam ſapīam hominempͥus qͣſi in campo certaminis examinare. ꝙͣ in gloria exaltari. ¶ Alia ratio eſt manifeſtatio diuine miſcd̓ie. quepotiſſime manifeſtata eſt. cuꝫ vnigenitum ſuum tradiditꝓ ſerui liberatione. ¶ Alia ratō eſt manifeſtatio diuineiuſticie. que potiſſime manifeſtat̉ in hoc. ꝙ deus retribuit vnicuiqꝫ ẜm oꝑa ſua. bonis .ſ. bona eterna retribuendo. malis eterna pena puniendo. hec autem retributio ⁊punitio ⁊ prefata miſericordie liberatio. non eſſet niſideus hominem in ſtatu v̓tibilitatis condidiſſet. ¶ Aliaratio eſt augmentum glorie bonorum. glorioſius em̄ eſthomini in vertibilitate ad malum cōdito qd̓am modo exmeritis gloriā obtinere. ꝙͣ ī inuertibilitate conditum fuiſſe. ⁊ ſic ſine aliquo genere meriti beatificare. ꝓpter hocad commendationem iuſti vertibilis in malum. diciturEccͣi. xxxj. Qui potuit tranſgredi ⁊ non eſt tranſgreſſusfacere malum ⁊ non fecit. his ergo rationibꝰ patet. ꝙ cōgruit deum hominem vertibilemf eciſſe. Unde rationesad hoc inducte ſunt concedende. ¶ Ad illud quod p̄moobijcit̉ contra hoc .ſ. de completione vniuerſi. Dicenduꝫꝙ ex hoc potius eſſet deformatio vniuerſi ⁊ defectus ꝙͣcompletio. ad completionem em̄ vniuerſi ⁊ decorem. ē ſolummodo deum deficere non poſſe nec v̓tibilem eſſe. ⁊ hͦduobꝰ modis ita ꝙ aliqua ſit v̓tibilis ſemel .i. vertibiliscum impoſſibilitate reuertēdi .ſ. angelica. Alia v̓tibilispluries .i. v̓tis cum poſſibilitate reuertendi. magis