vt in ſe cognoſce̓t gr̄aꝫ eſſe donū dei. ⁊ illā a naturalibꝰdiſtinguēt. ⁊ diſtinguēdo nō ſue nature attribueret ſꝫ cōditori deo. ⁊ ex hoc gr̄as debitas deo exſoluēt. ⁊ ſic diuina opitulatō nō inaniter ſꝫ gl̓ia opitulāti ꝯferret̉. ⁊ hoceſt qd̓ vult augu. de gr̄a ⁊ natura dicēs. meliꝰ dei cauſaagit̉ cū ⁊ creator ⁊ ſaluator cognoſcit̉. ꝙͣ cū defenſa velutſana viribuſqꝫ integris creatura opitulatōe ſaluatorisinaniter. Decor etiā ſapiētie manifeſtat̉ ꝑ hoc. ꝙ hō gradatim ⁊ ẜm ꝓceſſuꝫ tempoꝝ ad ꝑfectōeꝫ ꝑducit̉. ſapientis em̄ eſt ſingula ẜm tēporis oportunitate diſtingue. vnde cū deꝰ ſimul poſſet creaturas in eſſe ꝓduce̓. diſtinguere ⁊ ornare: maluit pͥmo in eſſe ꝓduce̓ ⁊ poſt diſtinguere ⁊ tercō ornare: ad ſue ſapiētie manifeſtatōem. ſic licetpoſſet homī ſimul dare naturā. gl̓iaꝫ ⁊ gr̄aꝫ. vt pulchritudo ordinis ſeruaret̉: maluit pͥmo facere homīeꝫ in ſtatu nature bene inſtitute. ⁊ poſt addere donū gr̄e. deindeſuꝑaddere ꝯplemētuꝫ glorie. Ordo etiā bonitatis ī hocmanifeſtat̉. qꝛ diuina bonitas ſic ſuā bonitatē ꝯmūicatratōni creature. vt nō tm̄ tribuat ei effectū boni. ſꝫ etiaꝫpotentiā cooꝑandi quodāmodo. vt ſic ꝑfectius ꝯmūicetſe creature hmōi. ⁊ ideo ſicut noluit dare gloriaꝫ homini quin p̄cederet in hoīe quodāmodo merituꝫ cōdigni ꝑvſum gr̄e. opus em̄ caritatis om̄ia meret̉ ex ꝯdigno. ſicnoluit dare gr̄am niſi p̄ambulo merito ꝯgrui ꝑ bonumvſum nature. vt ſic homo efficeret̉ glorioſior ⁊ laudabilior. ⁊ hoc totū ſpectat ad ſummā bonitatē. cuiꝰ erat hominē facere optimo mō ⁊ ordine ẜm oꝑatōeꝫ ad ꝯplemētum glorie. deꝰ em̄ ẜm legē ꝯmunē requirit aliqua p̄paratōꝫ ⁊ diſpoſitōꝫ ex ꝑte nr̄a ad hͦ ꝙ īfūdat alicui gr̄aꝫſiue in eo cui intendit vt in adulto. ſiue in alio adiuuātiẜm ꝙ ꝯtingit in ꝑuulo. ⁊ ideo gr̄a nō fuit homī ꝯcreataſed dilata fuit quouſqꝫ hō ꝑ actū ⁊ vſum ratōis quodāmodo ſe diſpone̓t ad illā ſuſcipiēdaꝫ. vt ſic verificaret̉ illud aug. in pͥmo hoīe. qui creauit te ſine te. nō iuſtificatte ſine te. ¶ Adhuc ad euidētiaꝫ q̄ſitoꝝ notandū. ꝙ gr̄avno mō dicit̉ coīter ꝓut ꝯprehēdit quicqd naturalibꝰ ēadditū. naturalibꝰ dico q̄ ſunt de generali ꝯſtitutōe rei.ſicut dicit̉ gr̄a habere bonū ingeniū bonā eloquētiam ⁊hmōi. Alio mō dicit̉ gr̄a quod ē ſuꝑadditū libero arbitrio. faciēs ⁊ diſponens ad rectitudinē illiꝰ. ſicut dicimꝰvirtutes naturales mititatē pietatē ⁊ hmoi. Tercō mōquod eſt ſuꝑadditū libero arbitrio tanꝙͣ rectificās ⁊ cōplens ⁊ eleuās. ⁊ ſic dicit̉ gr̄a que gratufacit. quia facithominē deo acceptū. qꝛ ꝯformē. Cum gͦ querit̉. vtrū primus hō fuit ꝯditꝰ in gr̄a ſiue in gratuitis: pōt dici. ẜmꝙ pͥmo vel ſcd̓o mō dicit̉ gr̄a: ſic fuit ꝯditꝰ in gr̄a ſiue gͣuitis. ẜm ꝙ tercō mō nequaꝙͣ. Sil̓r pōt dici de virtuti.bus ſcꝫ ꝙ v̓tutes naturales. ⁊ hoc ẜm ꝯgruentiā natureintegre habebat a ſui pͥma ꝯditōe. v̓tutes aūt gratuitasvt caritatē ⁊ hmōi nequaꝙͣ. Primū ptꝫ ꝑ hugo. dicit em̄ſic. ſi q̄rit̉ vtꝝ pͥmꝰ hō in illo pͥmo ſue ꝯditōis ſtatu v̓tutes aliqͣs habuit. nullatenꝰ ambigēdo putamꝰ. affectꝰ bonos ⁊ ẜm iuſticiā ordinatos nature illiꝰ. a ſua p̄ma origine inſertos. ꝑ quos ad bonitatē ⁊ iuſticiā exequēdamnaturali appetitu trahebat̉. ⁊ in his ꝗdē affectibꝰ bonisnaturales v̓tutes ꝯſtitiſſe. ꝗbꝰ a p̄ncipio natura hoīs formata ē ⁊ inſtructa. Secūdū ptꝫ ꝑ v̓buꝫ aug. ſupͣ dictumde correctōe ⁊ gr̄a. Cōcedunt̉ gͦ ratōes ꝓ ꝑte iſta. ¶ Adpͥmū quo videt̉ ꝙ ꝯditꝰ fuit in gratuitis ꝓprie ſūptis. qꝛꝯtraria īmediata ſūt virtꝰ ⁊ viciū ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ multiplex ē ſtatꝰ hoīs. ſcꝫ nature ſimplicit̓. ſicut ſtatꝰ ꝯditōisgr̄e. ſicut ſtatꝰ ille qͦ erat informatꝰ gr̄a. ſtatꝰ culpe ſcꝫ ſtatus ptꝰ lapſuꝫ. ſtatꝰ gl̓ie ⁊ pene eterne. qꝛ v̓o aliꝗs ꝓpteſola naturalia nō meret̉ laudari vel vituꝑari. illi ſtatuineqꝫ virtꝰ neqꝫ viciū debet attribui. ⁊ ꝓpter hͦ pōt dici.homī in illo ſtatu ꝗ fuit pure naturalis. neqꝫ debuit dihabe̓ viciū neqꝫ virtutē. in alijs aūt ſtatibꝰ ꝗ currūt ꝑ diſtinctōeꝫ meriti ⁊ p̄mij. dicēdus ē quilibꝫ habe̓ virtuteꝫvel viciū. ſtatꝰ em̄ illi digni ſunt laude vel vituꝑio. quiareſpiciūt meritū vel demeritū. ¶ Ad illud qd̓ ſubdit̉. ꝙ

aīa ratōnalis nō ſubiacet tꝑi ⁊cͣ. Dicendum ꝙ licet nonſubiaceat tꝑi ẜm ſubſtātiam. ſubiacet tn̄ ẜm actū. vt em̄dicit ph̓us eſt aliqd̓ qd̓ ẜm ſubſtātiā ⁊ actū ē in momento eternitatis. aliquid qd̓ ẜm ſubſtātiā ⁊ actū eſt in momento tꝑis. aliquid qd̓ ẜm ſubſtātiaꝫ ē in momēto eternitatis. ẜm actu in momēto tꝑis ⁊ hoc eſt aīa ratōnalis¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ deꝰ dat omnibꝰ nō ẜm ſui capacitatē. qꝛ dat vnicuiqꝫ ẜm ꝓpriaꝫ virtutē ⁊cͣ. Dicēduꝫ q̄capacitas ſiue virtꝰ ẜm qua deꝰ dat vnicuiqꝫ. nō eſt in ſola potētia vel aptitudine. ſꝫ in p̄paratōne ⁊ diſpoſitōemotū liberi arbitrij. que quideꝫ p̄paratō ſiue diſpoſitiocadit in genꝰ meriti ſcꝫ de ꝯgruo. Cum his intelligēdūꝙ licet dn̄s ſit ſūme liberalis. ſua tn̄ liberalitas ī nullopiudicat ordini ſue ſapiētie. īmo liberalis eſt ſaluo ordne ſapiētie ⁊ iuſticie. ꝙͣuis em̄ ab inſtāti creatōis cuiuſlibet homīs poſſet eū beatificare. tn̄ longo tꝑe tardat. ſil̓ꝙͣuis poſſet cuilibꝫ ꝑuulo gr̄aꝫ dare ſine baptiſmate ſicut cū baptiſmate: tn̄ nō dat. qꝛ ratō huiꝰ eſt ꝙ gl̓ia ē bonum laudabile. ideo nō dat niſi ꝑ meritum laudabile. ⁊ideo ꝯuenit eā dare p̄cedēte aliquo merito. Sil̓r quādoꝯfert gr̄aꝫ ſi ꝯfert adulto. cū gr̄a faciat habentē dignuꝫgl̓ia: nō ꝯfert niſi ad motū liberi arbitrij ſi habet vſuꝫ.ſi v̓o nō habet: ꝯfert ad motū fidei aliene ſiue ad meritūxp̄i. ideo ẜm ordinē ſapiētie nō ſtatim debuit eis dare. ſꝫexpectare motū liberi arbitrij qd̓ ⁊ fecit. ¶ Patet gͦ rn̄ſio ad illud qd̓ obijcit̉ de liberalitate ⁊ habilitate. qꝛ nōtm̄ ex igit īnoticiā vt diſpoſitōeꝫ ſꝫ motū liberi arbitrij īadulto. ꝑuulo v̓o pōt alienū meritū ſuffragari ſic̄ demeritū noce. ¶ Ex hͦ ptꝫ rn̄ſio ad aliud qd̓ ſeꝗt̉. qꝛ licet aīaade fuerit ī pura īnocētia ⁊ recta volūtate. tn̄ qꝛ hec illierāt qͣſi naturalit̓ inſerta. ſiue nature a pͥmaria ꝯditōneinſita. vt habet̉ ab hugone: nō erat ſufficiēt̓ p̄parata. ſꝫreꝗrebat̉ vt ꝓceſſu tꝑis diſpone̓t̉ motū libe. arbi. in deū⁊ bono vſu gratis datoꝝ. qͦ facto cōgruebat vt gratuitagratū faciētia apponerēt̉. Qd̓ aūt dicit̉ ꝙ nulla ē meliorp̄paratō ꝙͣ pura īnocētia ⁊ recta volūtas. Dicēduꝫ ꝙ hͨverū eſt qn̄ hec inſunt ꝑ motū liberi arbitrij ſiue vſu rationis diſponēte ⁊ p̄parēte ip̄aꝫ aīaꝫ. ⁊ efficiēte illaꝫ dignam dignitate ꝯgruitatis. ¶ Ad aliud qd̓ obijcit̉. ꝙ deus nō inhabitat aīaꝫ hͦ ꝓuenit ex vicio aliquo ⁊cͣ. Dicēdum ꝙ hͦ nō eſt generalit̓ verū. niſi extēſo nomīe defectꝰdicat̉ viciū. Unde in pͥmo hoīe cauſa qͣre ſtatim nō īhabitauit deꝰ aīaꝫ illiꝰ. fuit defectꝰ gr̄e. n̄ viciū aliqd̓ ẜm ꝙviciū ꝓprie ſumit̉ ſcꝫ ꝓ culpa. ¶ Ad illd̓ qd̓ obijcit̉ ꝙ velle boni nō pōt eſſe ſine gr̄a ⁊cͣ. Dicēduꝫ ꝙ hoc verū ē ẜmꝙ bonū dicit̉ meritoriū. ſicut em̄ dicit hugo. ad bonitatem ⁊ iuſticiā exequēdā naturali appetitu trahebat̉ pͥmꝰhomo. ex qͦ ptꝫ ꝙ potuit velle bonū ſine gr̄a. ¶ Ad illudqd̓ obijcit̉ de multiplici dilectōe ſui ⁊ dei. dici pōt ꝙ duplex ē dilectō. volūtaria pure naturalis. ⁊ voluntaria ēnō eſt pure naturalis ſꝫ ē deliberatiua. ⁊ vtraqꝫ reſpectiſui ⁊ reſpectu dei. volūtaria naturalis reſpectu ſui eſt. q̄ſūme ꝗs diligit ſeip̄m ⁊ ſui ꝯſeruatōeꝫ. ⁊ illud ſꝑ magisqd̓ magis ē neceſſariū ſibi ad eſſe. vt caput ꝙͣ manū velpedē. hac dilectōe moti exponimꝰ alia mēbra ꝓ capite.⁊ hec dilectō curua ē ⁊ eſt ꝯmunis nobis ⁊ brutis. reſpectu dei ē dilectō naturalis qua diligimꝰ ſummū bonumhec aūt dilectio ē naturalis. dicit em̄ Boetiꝰ. ꝙ amor ⁊noticia ſummi boni naturaliter fuit inſerta aīe humane. his dilectionibꝰ non meretur quis neqꝫ demeretur.quia naturali appetitu trahit̉ homo ad hec. Item eſt dilectio volūtaria deliberatiua. que diuidit̉ in ꝯcupiſcentiam ⁊ amicitiaꝫ. dilectō amicitie eſt qua appetimꝰ bonum illi quē diligimꝰ ꝓpter ip̄m. ẜm ꝙ dicit ph̓us. ꝙ diligimꝰ amicos ꝓpter ſe. ⁊ ſi nihil boni debeat nobis abip̄is eſſe. dilecto ꝯcupiſcētie qua ꝗs affectat bonuꝫ quiaſibi bonū vel delectabile. vtroqꝫ mō diligit̉ deus. primomō ex ꝯſideratōe beneficioꝝ eius. quibꝰ ꝯſideratis appetitur ei bonū. etſi nihil boni debeat inde ꝓuenire appeteti. Scd̓o mō cogitata ſuauitate illius appetit̉ ⁊ affectat̉